Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 800/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Służba więzienna
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 96 ust. 1 i 2,  art. 97,  art. 100  ust. 1 pkt 3,  art. 125 ust. 1, 2, 3  pkt 4
journal: Dz.U. 1996 nr 61 poz 283
law: Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej.
Teza: 1. Z art. 99 ust. 1 i 2, art. 35 i art. 36 ust.1 -  3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o służbie więziennej (j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm. - dalej uSW)

wyprowadzić należy zasadę ochrony wysokości uposażenia funkcjonariusza Służby Więziennej.

2. Przyjęcie przez organ administracji publicznej, że w sprawie doszło do spełnienia przesłanek do fakultatywnego obniżenia funkcjonariuszowi dodatku

służbowego na podstawie par. 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do

uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137 - dalej rozporządzenie z 2002 r.) i wskazanie, że zaistniała udowodniona

wina oskarżonego, spowodowało obejście przepisów o

postępowaniu dyscyplinarnym, bez zapewnienia funkcjonariuszowi minimum ochrony obwinionego, określonych w rozdziale 8 uSW. Wprowadzając w par. 4

ust. 3 rozporządzenia z 2002 r. obligatoryjność obniżenia dodatku służbowego, normodawca miał na uwadze to, że samo obniżenie musiało być

poprzedzone postępowaniami w wysokim stopniu chroniącymi funkcjonariusza - czy

to w postępowaniu dyscyplinarnym (wymóg prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną - § 4 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r.), stwierdzenia w opinii

służbowej faktu niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych  na zajmowanym stanowisku służbowym (§ 4 ust. 3 pkt 1

rozporządzenia z 2002 r.).

TEZY

1. Z art. 99 ust. 1 i 2, art. 35 i art. 36 ust.1 -  3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o służbie więziennej (j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm. - dalej uSW)

wyprowadzić należy zasadę ochrony wysokości uposażenia funkcjonariusza Służby Więziennej.

2. Przyjęcie przez organ administracji publicznej, że w sprawie doszło do spełnienia przesłanek do fakultatywnego obniżenia funkcjonariuszowi dodatku

służbowego na podstawie par. 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do

uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137 - dalej rozporządzenie z 2002 r.) i wskazanie, że zaistniała udowodniona

wina oskarżonego, spowodowało obejście przepisów o

postępowaniu dyscyplinarnym, bez zapewnienia funkcjonariuszowi minimum ochrony obwinionego, określonych w rozdziale 8 uSW. Wprowadzając w par. 4

ust. 3 rozporządzenia z 2002 r. obligatoryjność obniżenia dodatku służbowego, normodawca miał na uwadze to, że samo obniżenie musiało być

poprzedzone postępowaniami w wysokim stopniu chroniącymi funkcjonariusza - czy

to w postępowaniu dyscyplinarnym (wymóg prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną - § 4 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r.), stwierdzenia w opinii

służbowej faktu niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych  na zajmowanym stanowisku służbowym (§ 4 ust. 3 pkt 1

rozporządzenia z 2002 r.).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 września 2006 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku służbowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję personalną Dyrektora Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski KB/


UZASADNIENIE

Sygn. IV SA/Po 800/05

U Z A S A D N I E N I E :

Decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor Zakładu Karnego we W. (dalej Dyrektor ZK) na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. 61/96/283 ze zm.) i § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 1998 r. w sprawie dodatków do uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 33/98/185) cofnął z dniem [...] r. młodszemu chorążemu A.D. - wówczas dowódcy zmiany działu ochrony - dodatek specjalny, wobec wszczęcia przeciwko Niemu postępowania dyscyplinarnego (k. [...] ).

Dyrektor Zakładu Karnego we W. decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. 61/96/283 ze zm.) zwolnił A.D. z dniem [...] r. z zajmowanego stanowiska służbowego i mianował Go na stanowisko starszego instruktora ds. przeciwpożarowych działu ochrony ZK W. (k. [...] ).

Dnia [...] r. mł. chor. A.D. ukończył z wynikiem ogólnym miernym kurs dla funkcjonariuszy nadzorujących ochronę przeciwpożarową, zorganizowany przez Centralny Zarząd Służby Więziennej w W. ( k. [...] ).

Decyzją personalną z dnia [...] r. - nr [...] na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. 61/96/283 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 marca 1999 r. w sprawie dodatków do uposażenia funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 27/99/253) Dyrektor Zakładu Karnego we W. przyznał chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W. z dniem [...] r. dodatek służbowy w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu Dyrektor ZK wskazał, że uzyskiwane przez Zainteresowanego "bardzo dobre wyniki w służbie, rodzaj i poziom posiadanych kwalifikacji zawodowych, charakter i zakres wykonywanych zadań służbowych, uzasadniają przyznanie dodatku służbowego w wyżej określonej wysokości" (k. [...] ).

Decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm. - dalej uSW) i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137- dalej rozporządzenie z 2002 r.) przyznał chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W. z dniem [...] r. dodatek służbowy w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu Dyrektor ZK wskazał, że "przyznanie dodatku służbowego w określonej w sentencji decyzji wysokości uzasadniają uzyskiwane przez [Zainteresowanego] bardzo dobre wyniki w służbie, rodzaj i wysoki poziom posiadanych kwalifikacji zawodowych, charakter i zakres wykonywanych zadań służbowych oraz wzorowe wywiązywanie się z nałożonych obowiązków" (k. [...] ).

Dyrektor Zakładu Karnego we W. decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm. ) i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137) przyznał chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W. z dniem [...] r. dodatek służbowy w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu Dyrektor ZK wskazał, że "przyznanie dodatku służbowego w określonej w sentencji decyzji wysokości uzasadniają uzyskiwane przez [Zainteresowanego] bardzo dobre wyniki w służbie, rodzaj i wysoki poziom posiadanych kwalifikacji zawodowych, charakter i zakres wykonywanych zadań służbowych oraz wzorowe wywiązywanie się z nałożonych obowiązków" (k. [...] ).

Dnia [...] r. A.D. ukończył z wynikiem dobrym szkolenie dla osób wykonujących czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej, przeprowadzone przez Centralną Szkołę Państwowej Straży Pożarnej w Cz. (k. [...] ).

Dyrektor Zakładu Karnego we W. decyzją personalną z dnia [...] r. - nr [...] na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm.) i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137) przyznał chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W. z dniem [...] r. dodatek służbowy w wysokości [...] zł. Stanowisko swe Dyrektor ZK uzasadnił tym, że uzyskiwane przez Zainteresowanego "bardzo dobre wyniki w służbie, rodzaj i poziom posiadanych kwalifikacji zawodowych, charakter i zakres wykonywanych zadań służbowych, uzasadniają przyznanie dodatku służbowego w wysokości określonej w sentencji decyzji" (k. [...] ).

Decyzją personalną z dnia [...] r.- nr [...] na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm.) i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14 /02/137) przyznał chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W. z dniem [...] r. dodatek służbowy w wysokości [...] zł. Stanowisko swe Dyrektor ZK uzasadnił tym, że uzyskiwane przez Zainteresowanego "bardzo dobre wyniki w służbie, rodzaj i poziom posiadanych kwalifikacji zawodowych, charakter i zakres wykonywanych zadań służbowych, uzasadniają przyznanie dodatku służbowego w wysokości określonej w sentencji decyzji" (k. [...] ).

Decyzją personalną z dnia [...] r. - nr [...] na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm.) i § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137) z powodu zmiany przesłanek, dla których przyznano chorążemu A.D. - starszemu instruktorowi działu ochrony Zakładu Karnego we W., Dyrektor Zakładu Karnego we W. obniżył dodatek służbowy do wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu Dyrektor ZK stwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia w jednostce wypadku nadzwyczajnego, stwierdził, że chorąży A.D. nadzorując kąpiel osadzonych w pawilonie [...] jednostki dnia [...] r. wykonywał powierzone Mu obowiązki w sposób sprzeczny z obowiązującymi w służbie zasadami - nie zauważył pobierając, przeprowadzając i odprowadzając grupę osadzonych, że skazany I.C. nosi oznaki obrażeń w postaci podbiegnięć krwawych obu oczu, kończyn górnych i pleców, co jak wykazało postępowanie wyjaśniające, było skutkiem znęcania się nad nim przez współosadzonych w celi mieszkalnej. Dyrektor ZK uznał, że uległy zmianie przesłanki, dla których chor. A.D. otrzymywał dodatek służbowy w dotychczasowej wysokości i postanowił obniżyć wysokość tego dodatku do kwoty [...] zł. Ze względu na interes społeczny, mając na względzie realizację zasady prewencji ogólnej, organ I instancji nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108 § 1 kpa; k. [...] ).

A.D. odwołał się od decyzji z dnia [...] r. (w aktach administracyjnych odwołania brak; kserokopię odwołania Zainteresowany załączył do skargi - k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia [...] r. Zainteresowany " w związku ze złożonym odwołaniem", wniósł "o wyrównanie niesłusznie obniżonego dodatku służbowego". Pismem z dnia [...] r. Dyrektor ZK wyjaśnił Zainteresowanemu, że decyzji z [...] r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności; wykonano ją przed terminem wniesienia odwołania (art. 130 § 3 "ust.1" kpa) i dlatego wypłacono Zainteresowanemu dodatek służbowy w [...] r. w wysokości [...] zł (k. [...] ).

Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. (dalej Dyrektor Okręgowy) decyzją nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 31 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, i art. 100 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (j.t. Dz.U. 207/02/1761 ze zm.) i § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.U. 14/02/137), po rozpatrzeniu odwołania A.D., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu Dyrektor Okręgowy wskazał, że Zainteresowany kwestionuje zasadność decyzji I instancji, argumentując to nie zapoznaniem Go z prowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w którym wskazano na niedopełnienie obowiązków służbowych i tym, że dodatek dotychczas Mu przysługujący był Mu przyznany na innym stanowisku służbowym, na którym nie wykonywał obowiązków łaziennego. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Dyrektor ZK, przesyłając materiały w owej sprawie podkreślił, że zgodnie z instrukcją pełnienia służby dla funkcjonariusza prowadzącego spacery i łaźnię w tym pawilonie, [na tym funkcjonariuszu] spoczywał obowiązek kontroli osadzonych przed wejściem do łaźni i po powrocie na oddział mieszkalny. Skoro Skarżący nie zauważył widocznych na ciele osadzonego obrażeń w postaci podbiegnięć krwawych obu oczu, kończyn górnych i pleców, to wnioskować należy, że obowiązek swój wykonał niesumiennie i sprzecznie z obowiązującymi zasadami. Dyrektor ZK decyzję oparł na dokonanych ustaleniach i wnioskach z czynności wyjaśniających na okoliczność znęcania się nad osadzonym, a wysokość obniżenia dodatku służbowego uznał za adekwatną do stopnia zmiany przesłanek określonych w § 4 ust. 4 rozporządzenia z 2002 r. Z ust. 2 § 4 rozporządzenia z 2002 r. jasno wynika, że dodatek ten ma charakter uznaniowy. Decyzja Dyrektora ZK nie narusza prawa a A.D. w swym odwołaniu nie podnosił żadnych przesłanek, mogących wpłynąć na jej zmianę bądź uchylenie. Trudno za taką przesłankę uznać podnoszone w odwołaniu nie zapoznanie się z wynikami postępowania wyjaśniającego, z którymi de facto nie zgodził się, wnosząc odwołanie. Nie przekonywujący jest argument, że dodatek przyznany Odwołującemu się dotyczył wykonywania zadań na stanowisku starszego instruktora do spraw ppoż. i tylko przy wykonywaniu tych zadań może być obniżony. Przy takim sposobie rozumowania każde jego obniżenie mogłoby mieć miejsce tylko wtedy i do takiej wysokości, jak posiadany dodatek przed podjęciem służby na nowym stanowisku. Wykluczałoby to jakąkolwiek niekorzystną zmianę dla funkcjonariusza i zaprzeczałoby idei jego uznaniowości. Skarżący odsuwa od siebie odpowiedzialność i ewentualne skutki prawne za niewłaściwe wykonywanie zadań, innych prócz podstawowych, do których był wyznaczony przez bezpośredniego przełożonego. Dyrektor ZK, podejmując niekorzystną w skutkach dla funkcjonariusza decyzję, oparł ją na dokładnej analizie materiałów postępowania wyjaśniającego, udowodnionej winie oskarżonego, co zawarł w treści uzasadnienia decyzji i wydał ją w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A.D. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr [...] Dyrektora ZK; zarzucił decyzji nr [...] naruszenie art. 9, 10 i 107 § 1 i 3 kpa.

Skarżący wskazał, że ostatnio pełnił służbę na stanowisku st. instruktora działu ochrony ds. ppoż. - na stanowisku tym miał opracowany przez Kierownika działu ochrony a zatwierdzony przez Dyrektora ZK zakres obowiązków. Mimo ustalonego zakresu obowiązków, na ustne polecenie Kierownika działu ochrony, od kilku lat w każdy poniedziałek, za wyjątkiem dni wolnych od służby, wspólnie ze zbrojmistrzami ZK, nadzorował kąpiel osadzonych tymczasowo aresztowanych w pawilonie [...]. W ciągu tego kilkuletniego okresu, ani razu nie otrzymał instrukcji na temat zasad nadzorowania kąpieli od kierownictwa działu ochrony. Dnia [...] r. wszczęto w ZK postępowanie wyjaśniające w sprawie znęcania się nad osadzonym; dnia [...] r. Skarżący i wielu innych funkcjonariuszy zostało przesłuchanych przez wychowawcę prowadzącego postępowanie. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Dyrektor ZK podwyższył Zainteresowanemu dodatek służbowy z dniem [...] r. do kwoty [...] zł. Dnia [...] r. zakończono postępowanie wyjaśniające. Decyzją nr [...] (bez określonej daty), obniżono Skarżącemu dodatek służbowy do wysokości [...] zł od dnia [...] r. Zainteresowanego ukarano - niezgodnie z prawem - bez wcześniejszego zapoznania Go z materiałami postępowania wyjaśniającego, prowadzonego w sprawie. Skarżący zarzuca decyzji nr [...] naruszenie art. 108 § 1 kpa, gdy decyzji nr [...] nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Zainteresowany został ukarany za krótkotrwały i jednorazowy kontakt z osadzonym obniżeniem dodatku służbowego o [...] zł - niewspółmiernie nawet w stosunku do funkcjonariuszy, pełniących służbę w pawilonie [...], mających długotrwały i ciągły kontakt ze skazanym (wychowawca, oddziałowi, pielęgniarki, lekarz). Z informacji od kierownictwa oddziału Skarżący wie, że funkcjonariuszy tych ukarano obniżeniem dodatku służbowego od [...] do [...] zł. Żadnego z nich nie zapoznano z materiałem postępowania. Skarżący zakwestionował poszczególne tezy uzasadnienia decyzji odwoławczej. Podniósł, że wina nie została Mu udowodniona, został tylko raz przesłuchany w postępowaniu wyjaśniającym; nie przedstawiono Mu żadnych zarzutów; nie zapoznano Go z wynikami postępowania wyjaśniającego, na podstawie którego obniżono Mu dodatek służbowy. Dnia [...] r. zwolniono Zainteresowanego - zgodnie z Jego raportem - na zaopatrzenie emerytalne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Z art. 134 § 1 ppsa wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami sprawy, i powołaną podstawą prawną.

1. 2. Zgodnie z art. 96 ust. 1 i 2 uSW, z tytułu służby funkcjonariusz otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne, określone w ustawie, przy czym prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania funkcjonariusza na stanowisko służbowe. Uposażenie funkcjonariusza składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia (art. 97 uSW). Z art. 99 ust. 1 i 2, art. 35 i art. 36 ust.1 - 3 uSW wyprowadzić należy zasadę ochrony wysokości uposażenia funkcjonariusza. Zgodnie z tą zasadą, funkcjonariusz zachowuje prawo do uposażenia pobieranego na poprzednio zajmowanym stanowisku, do czasu uzyskania uposażenia zasadniczego równego dotychczas pobieranemu lub wyższemu, za wyjątkiem sytuacji wyraźnie przewidzianych ustawą ( w szczególności owa gwarancja ochrony wysokości uposażenia nie obejmuje przeniesienia funkcjonariusza na jego prośbę - art. 36 ust. 3 uSW; przeniesienia funkcjonariusza na niższe stanowisko służbowe w razie wymierzenia kary dyscyplinarnej na podstawie art. 126 ust. 1 pkt 5 uSW; nieprzydatności na zajmowanym stanowisku, stwierdzonej w opinii służbowej, niewywiązywania się z obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku, stwierdzonego w okresie służby stałej w dwu kolejnych opiniach służbowych, między którymi upłynęło co najmniej 6 miesięcy - art. 36 ust. 2 pkt 2 i 3 uSW; odpowiednio - wyrok NSA z 24.1. e stałym do uposażenia zasadniczego, ustawodawca przewidział dodatek służbowy (art. 100 ust. 1 pkt 3 uSW). Zgodnie z delegacją zawartą w art. 100 ust. 3 uSW, Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy, określić miał w drodze rozporządzenia, tryb i warunki przyznawania dodatków o charakterze stałym, uwzględniając w szczególności wysokość tych dodatków, sposób ich obliczania, a w przypadku dodatku służbowego - także warunki jego obniżania. Wykonując delegację ustawową, zawartą w art. 100 ust. 3 uSW, Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z 2002 r.

4. Ustawodawca wyraźnie odróżnił postępowanie dyscyplinarne (art. 125 - 133 uSW) od postępowania, w którym organ orzeka o uposażeniu funkcjonariusza. Każde z tych postępowań realizuje inne cele, jest odrębnie uregulowane i jedno z tych postępowań nie może zastępować drugiego.

W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z uzasadnień decyzji obu instancji, doszło do obejścia przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym (art. 125 ust. 1, 2 i 3 pkt 4 uSW) przez sięgnięcie przez Dyrektora ZK do przepisów o kształtowaniu uposażenia funkcjonariusza. O takim zamyśle organów obu instancji świadczy posłużenie się w uzasadnieniach decyzji obu instancji sformułowaniami znamiennymi dla postępowania dyscyplinarnego - w szczególności: "realizacja zasady prewencji ogólnej"; "skarżący odsuwa od siebie odpowiedzialność"; "udowodniona wina skarżącego" (k. [...] ).

Wykładni przepisów ustawy o Służbie Więziennej, jak i rozporządzenia z 2002 r., należało dokonywać z uwzględnieniem przepisów Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319. W rozpatrywanej sprawie dotyczyło to w szczególności prawa do obrony, którego gwarancyjny charakter podkreśla doktryna (K. Marszał "Proces karny" Volumen 1998 s. 82 nb. 167).

Część doktryny uważa prawo dyscyplinarne za szczególną gałąź czy rodzajową odmianę prawa karnego ( pogląd M. Cieślaka "Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia" W-wa 1994 s. 22-23, akceptowany w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.12.1998 - K 41/97- OTK 7/98/117). W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że nie tylko czyn będący przestępstwem czy wykroczeniem, określonym z zachowaniem zasad: nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege, lex retro non agit, nulla poena lege stricta, rodzi odpowiedzialność dyscyplinarną (J.Paśnik "Prawo dyscyplinarne w Polsce" Muza 2000 s. 174 t. 2,3). Przeciwnie - we wszystkich systemach odpowiedzialności dyscyplinarnej w Polsce, ustawodawca wprost przewidział odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie zasad etyki oraz obowiązków zawodowych, które to naruszenia ze swej istoty nie mogą być w dostatecznym stopniu stypizowane. Przykładowo: w art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. (Dz.U. 16/82/124 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną adwokata za postępowanie sprzeczne z prawem (nie tylko karnym), zasadami etyki lub godności zawodu, bądź za naruszenie swych obowiązków zawodowych; w art. 41 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz.U. 30/89/158 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną lekarza za postępowanie sprzeczne z zasadami deontologii zawodowej oraz za naruszenie przepisów (nie tylko karnych) o wykonywaniu zawodu lekarza; w art. 50 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie (Dz.U. 22/91/91 ze zm.) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną notariusza za przewinienia zawodowe albo uchybienia powadze lub godności zawodu; w art. 71 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 133/97/882) przewidziano odpowiedzialność dyscyplinarną komornika w szczególności za naruszenie powagi i godności urzędu, za rażącą obrazę przepisów prawa. Analizując owe regulacje postępowań dyscyplinarnych w uzasadnieniu wyroku z dnia 8.12.1998 (OTK 7/98/117),Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 133/97/882) z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP i nie podniósł żadnych zastrzeżeń co do podstaw odpowiedzialności dyscyplinarnej w żadnych z tych przypadków. Standard odpowiedzialności karnej, określony w art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, dotyczy wyłącznie odpowiedzialności karnej, a postępowań dyscyplinarnych tylko w takim zakresie, w którym podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej jest czyn zabroniony ustawą karną.

5. Konstytucyjne pojęcie odpowiedzialność karna ma szersze znaczenie, niż przyjęte w kodyfikacjach karnych - z tej przyczyny prawo do obrony ( art. 42 ust. 2 Konstytucji; art. 14 ust. 3 lit. b,d,e,f,g Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych - Dz.U. 38/77/167 ; art. 6 ust. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka- Dz.U. 61/93/284, zm. 36/95/175-177) i zasada domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji) obejmują różnego rodzaju postępowania represyjne - w tym dyscyplinarne (wyrok TK z 27.2.2001- K 22/00- OTK 3/01/48; T.Oklejak "Zachwiane prawo do obrony. Postępowania dyscyplinarne w służbach mundurowych" Rp 7.12.05 s. C2).

W doktrynie trafnie zwraca się uwagę na fundamentalne znaczenie prawa do obrony z uwagi na ochronę uprawnień oskarżonego (T. Grzegorczyk, J.Tylman "Polskie postępowanie karne" PWN 1998 s. 135- 138; K. Marszał - op.cit. s. 82- 84); wymóg realizacji tego prawa odnosić należy także do obwinionego.

6. W ropatrywanej sprawie Zainteresowany - nie pouczony o przysługujących Mu prawach w postępowaniu wyjaśniającym, nie skorzystał z obrony formalnej i nie mógł skorzystać w dostatecznym stopniu z obrony materialnej. W szczególności zatem Zainteresowany, nie uczestniczył w przesłuchaniu pozostałych funkcjonariuszy; nie mógł zadawać im pytań; nie został przesłuchany z udziałem ustanowionego obrońcy ani nie został pouczony o takiej możliwości ( analogia z art. 301 kpk).

Mimo zatem, że postępowanie wyjaśniające zakończyło się znacznym obniżeniem dodatku stałego do uposażenia, nie zapewniono A.D. należytego poziomu obrony Jego praw w postępowaniu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).

Dopiero w wyniku należycie przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego możliwe byłoby uznanie Zainteresowanego winnym popełnienia zarzucanego Mu czynu. Trafnie Skarżący wskazuje, że nie przedstawiono Mu żadnego zarzutu, nie mógł podjąć obrony - ani w ujęciu formalnym, ani materialnym; nie mógł zgłaszać wniosków dowodowych; nie mógł zadawać pytań świadkom bądź innym obwinionym. Organy obu instancji nie rozważały w szczególności, czy inni funkcjonariusze (w tym wskazani przez Zainteresowanego w skardze) odpowiadają za nie zapobieżenie zdarzeniu nadzwyczajnemu, polegającemu na znęcaniu się współosadzonych nad skazanym I. C. w celi mieszkalnej.

7. Wobec braku jakichkolwiek dokumentów z postępowania administracyjnego, nie sposób odeprzeć zarzutów Skarżącego, że nigdy nie otrzymał instrukcji dotyczącej zasad nadzorowania kąpieli od kierownictwa działu ochrony; że w sprawie nie zachodziły przesłanki dokonania szczegółowego przeszukania, a przy przeszukaniu pobieżnym mógł nawet nie oglądać tego skazanego, bowiem równolegle pobieżnego przeszukania grupy od 10 do 20 osadzonych dokonywał oddziałowy. W decyzjach obu instancji brak jakichkolwiek ustaleń i rozważań co do tego, czy obniżenie Skarżącemu dodatku służbowego nastąpiło z uwzględnieniem stopnia zawinienia innych funkcjonariuszy - zwłaszcza tych, którzy w okresie od doznania obrażeń przez skazanego I.C. a wykryciem u niego obrażeń, z racji pełnionych obowiązków widzieli bądź winni byli widzieć owe obrażenia.

Zgodnie z zasadą państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), obowiązkiem organu administracji publicznej jest zgromadzenie całości materiału dowodowego, w aktach postępowania administracyjnego, by mógł podlegać ocenie organu odwoławczego a następnie Sądu Administracyjnego. Brak jakiegokolwiek dowodu z postępowania wyjaśniającego, czyni wszystkie twierdzenia organów obu instancji nie opartymi na należycie zebranych i ocenionych dowodach. Nadesłanie do Sądu akt, w których nie załączono tak istotnego dla toku postępowania dokumentu jakim jest odwołanie i dokumentów z postępowania wyjaśniającego, narusza prawo do rzetelnej procedury, które ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP; wyrok NSA z 19.X.1993 r.- sygn. V SA 250/93, ONSA 2/94/84). Naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

8. Błędnie organy obu instancji przyjęły, że w sprawie doszło do spełnienia przesłanek fakultatywnego obniżenia A.D. dodatku służbowego na podstawie § 4 ust. 4 rozporządzenia z 2002 r. Przy wykładni przepisów ustawy o Służbie Więziennej i rozporządzenia z 2002 r. nie sposób pominąć systematyki całego § 4 rozporządzenia z 2002 r. Nie ulega wątpliwości, że wprowadzając w § 4 ust. 3 rozporządzenia z 2002 r. obligatoryjność obniżenia dodatku służbowego, normodawca miał na uwadze to, że samo obniżenie musiało być poprzedzone postępowaniami w wysokim stopniu chroniącymi prawa funkcjonariusza - czy to w postępowaniu dyscyplinarnym (wymóg prawomocnego ukarania karą dyscyplinarną - § 4 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia z 2002 r.), stwierdzenia w opinii służbowej faktu niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych n a z a j m o w a n y m s t a n o -

w i s k u s ł u ż b o w y m (§ 4 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r.). Przy podejmowaniu owej opinii służbowej przełożony obowiązany jest przeprowadzić rozmowę z zainteresowanym funkcjonariuszem, funkcjonariusz zostaje z opinią zapoznany i ma prawo w terminie 14 dni się odeń odwołać. W opinii służbowej z dnia [...] r. przełożony ocenił, że A.D. z powierzonych zadań i obowiązków wywiązuje się dobrze; poziom Jego wiedzy w zakresie spraw ppoż. ocenił jako bardzo dobry, w zakresie przepisów ochronnych jako dobry ( k. [...] ).

Nie sposób przyjąć, by w sytuacji fakultatywności obniżenia dodatku służbowego, owa zasada wysłuchania zainteresowanego (argum. ex § 4 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r.) przed podjęciem decyzji niekorzystnej dla funkcjonariusza, mogła być pominięta. Trafnie Skarżący wskazuje, że dla fakultatywnego obniżenia dodatku służbowego konieczna jest zmiana lub ustanie przesłanek, o których mowa w ust. 2. Ponieważ dodatek służbowy Zainteresowany uzyskał z racji pełnienia funkcji starszego inspektora ochrony ppoż. działu ochrony (na które to stanowisko A.D. został mianowany decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r.- k. [...] , a o cofnięciu Zainteresowanemu dodatku specjalnego orzekł Dyrektor ZK ostateczną decyzją personalną nr [...] z dnia [...] r.- k. [...] ), przeto obniżenie dodatku służbowego wiązać się mogło z utratą bądź obniżeniem kwalifikacji zawodowych, obniżeniem wyników uzyskiwanych w służbie, obniżenia charakteru i zakresu wykonywanych zadań służbowych, utraty części dodatkowych zadań albo obowiązków służbowych. W niniejszej sprawie żadnej z tych przesłanek organy obu instancji nie wykazały.

9. "Idea uznaniowości" dodatku służbowego wiąże się z fakultatywnością jego przyznania i określenia jego wysokości (czego przejawem są kolejne decyzje Dyrektora ZK z dnia: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r.- k. [...] - uzasadnione w istocie tak samo) - lecz przecież nie dowolności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie trafnie wskazuje się, że decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego musi być staranniej uzasadniona w stosunku do decyzji związanej (Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" PWN 1999 r. s. 312 uw. 8m). Już jednak obniżenie tego dodatku, z uwagi na gwarancyjny charakter przepisów o ochronie uposażenia, nie może prowadzić do dowolności w obniżaniu dodatku służbowego o charakterze s t a ł y m (art. 100 ust. 1 pkt 3 uSW – verba legis), wymaga dokładnych ustaleń i starannej subsumcji, czego w niniejszej sprawie zbrakło.

10. Trafnie Skarżący zarzucił naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 i art. 81 kpa), obowiązku wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarogodności i mocy dowodowej ( art. 107 § 3 kpa). Nie doszło natomiast do naruszenia art. 107 § 1 kpa w sposób wskazany w skardze, bowiem decyzja nr [...] I instancji nosi datę [...] r. (k. [...] ), a jedynie jej odpis, doręczony Skarżącemu, omyłkowo nie został opatrzony datą (k. [...] akt sądowych). W sprawie nie doszło też do naruszenia art. 9 kpa - uchybienia wskazane w skardze stanowiły w istocie naruszenie art. 8, 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 kpa. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lecz nie doszło do nieważności decyzji.

11. W sprawie nie zachodziły przesłanki do nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 kpa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszcza się możność nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza ukaranego karą dyscyplinarną wydalenia ze służby, jednakże wiązać się to musi z interesem społecznym, wyrażającym się szczególnym statusem i zadaniami danej służby mundurowej, mającymi bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo i porządek publiczny, realizowany przez osoby spełniające warunki określone ustawą (in casu - o Policji; wyrok SN z 4.12.2002 r.- sygn. III RN 201/01- OSNP 24/03/583). W niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów, które w ocenie Dyrektora ZK przemawiałyby za wszczęciem postępowania dyscyplinarnego przeciwko Zainteresowanemu. Ani zatem wzgląd na interes społeczny w rozumieniu art. 108 § 1 kpa, ani też "zasada prewencji ogólnej" (znamienna dla postępowania karnego bądź dyscyplinarnego), nie przemawiały za nadaniem decyzji nr [...] rygoru natychmiastowej wykonalności.

W niniejszej sprawie Zainteresowany na skutek błędnej praktyki organów obu instancji w stopniu niedostatecznym korzystał z prawa do obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji RP), co - przy uwzględnieniu wyżej wskazanych uchybień - mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W sprawie doszło też do naruszenia prawa materialnego (art. 96 ust. 1 i 2, art. 97 i art. 100 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 uSW i § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r.), które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa). O braku możliwości wykonania zaskarżonego orzeczenia Sąd orzekł na podstawie art. 152 upsa.

/-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski