Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1408/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust 8 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1431
law: Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem św. J. A. w W. na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ponownej negatywnej oceny projektu skargę oddala


UZASADNIENIE

Instytucja Organizująca Konkurs tj. Urząd Marszałkowski Województwa M. , pismem z dnia 15 stycznia 2018r. w wyniku oceny formalnej projektu pn. budowa instalacji fotowoltaicznych łącznej mocy 52,98 kWp w Rzymskokatolickiej Parafii pw. św. J. A. w W. , złożonego w ramach konkursu nr [...] poinformowała wnioskującą Parafię, że przedstawione przedsięwzięcie, realizowane przez kościelną osobę prawną nie może uzyskać dofinansowania w ramach RPO z uwagi na niespełnienie obligatoryjnego kryterium, tj. "[...]", określonego w załączniku nr 1 do regulaminu konkursu. Wskazano przy tym na niezgodność takiego wsparcia z zapisami umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską oraz z aktami prawa krajowego. Zdaniem IOK, udzielenie wsparcia ze środków publicznych na realizację przedmiotowego projektu stanowi naruszenie zapisów art. 22 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską (dalej: Konkordat), podpisanego w Warszawie w dniu 28 lipca 1993r. oraz ust. 1 art. 43 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP.

Wnioskodawca nie zgadzając z tym rozstrzygnięciem złożył protest. Zarząd Województwa pismem z dnia 5 marca 2018 r. ([...]) poinformowała wnioskodawcę, że protest nie został uwzględniony.

Parafia Rzymskokatolicka pw. św. J. A. w W. wniosła w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe rozstrzygnięcie. Po rozpoznaniu skargi, wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2018 r., I SA/Kr 369/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Zarządowi Województwa oraz zasądził od Zarządu Województwa na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł.

Sąd zwrócił uwagę, że jak wskazano w § 32 ust. 1 regulaminu konkursu procedura oceny projektów określona jest w Regulaminie prac Komisji Oceny Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa M. na lata 2014-2020, stanowiącym załącznik nr 5 do regulaminu konkursu. Przepis § 10 ust. 3 regulaminu stanowi, że "ocena formalna oraz merytoryczna (elementem której jest ocena finansowa) projektu dokonywana jest przez dwóch członków KOP (para oceniająca) w odniesieniu do każdego etapu oceny zgodnie z ich zakresem czynności lub przypisaną dziedziną. Pary oceniające dany projekt na poszczególnych etapach tworzą razem skład oceniający projekt." Pomimo powyższych zapisów regulaminu, ocena formalna została dokonana przez jedną osobę oceniającą, tym samym IOK nie tylko nie zastosowała się do wspomnianych powyżej zapisów regulaminu, ale w sposób oczywisty naruszyła przepis art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, dokonując oceny w sposób nierzetelny, nie przestrzegając ustanowionych przez siebie reguł wyboru projektów.

Po dokonaniu ponownej oceny Zarząd Województwa pismem z dnia 12 grudnia 2018 r., [...] poinformował Parafię, że projekt został oceniony negatywnie na etapie oceny formalnej ze względu na fakt niespełnienia kryterium: kwalifikowalność projektów.

W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotem projektu jest wykonanie 3 instalacji fotowoltaicznych wytwarzających energię elektryczną wraz z infrastrukturą towarzyszącą w oparciu o panele fotowoltaiczne oraz inwertery przekształcające napięcie stałe produkowane przez panele fotowoltaiczne na napięcie sieciowe, o łącznej mocy 52,92 kWp na potrzeby własne parafii. Instalacja będzie wykorzystywana w następujących lokalizacjach: plebania, wikarówka i kościół (wszystkie obiekty w M. ), instalacja będzie wykorzystywana na potrzeby wymienionych budynków. We wniosku zaznaczono, że kościół jest otwarty dla wszystkich, bez względu na wyznanie i światopogląd. Obiekt jest codziennie udostępniany dla turystów, którzy są zainteresowani sztuką i architekturą sakralną. W budynku kościoła odbywają się zbiórki odzieży, zabawek, zespołu C. , śluby na mocy Konkordatu, dyżury i spotkania członków Stowarzyszenia na rzecz rozwoju Dzieci i Młodzieży "[...]". Celem strategicznym parafii w zakresie budynku kościoła jest zagospodarowanie obecnego ruchu turystycznego oraz aktywne kreowanie jego wzrostu. Działalność parafii przyczynia się do zwiększenia wykorzystania walorów kulturalnych Więcławic Starych i województwa. Grupę docelową użytkowników parafii i budynku kościoła stanowią turyści, pielgrzymi. W budynku parafii realizowana jest działalność służąca celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym. Przede wszystkim działają tam zespół charytatywny C. , zespół wolontariatu młodzieżowego, dziecięcy zespół "M. ", spotkania organizacyjne odbywa Klub Sportowy "J. ". Budynek wikarówki również przyczynia się do realizowania działalności służącej celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym. Przede wszystkim w wikarówce działają Orkiestra D. "H. ", dziecięcy zespół "M. ", spotkania organizacyjne odbywa wymieniony klub "J. ", odbywają się również spotkania związane z organizacją M. .

Pomimo to, zdaniem IOK projekt nie spełnia kryterium kwalifikowalności. Jego przedmiot nie wpisuje się w wykaz przedsięwzięć realizowanych przez kościelne osoby prawne, które mogą być dofinansowane ze środków publicznych. Opisywana w części C, L formularza wniosku działalność prowadzona przez parafię jest co do zasady związana z praktykowaniem religii, jest organizowana w budynkach parafialnych oraz ma ona w przeważającej mierze charakter działalności niezinstytucjonalizowanej. Wszystkie opisane działalności są działalnościami o charakterze pobocznym/dodatkowym w stosunku do podstawowego przeznaczenia budynków będących przedmiotem projektu tj. przeznaczenia na cele religijne oraz kultowe.

We wniosku o dofinansowanie brak jest też jakichkolwiek informacji wskazujących na to, iż inwestycja ma na celu ochronę zabytkowych budynków oraz dóbr kultury. Zgodnie z zapisami wniosku, projekt ma na celu przede wszystkim zakup i montaż instalacji fotowoltaicznych wytwarzających energię elektryczną, dzięki którym będzie możliwe m.in. zmniejszenie kosztów zakupu energii elektrycznej przez parafię, redukcja emisji CO2. W przypadku gdyby wnioskodawca podjął próbę przekonania o realnym wpływie instalacji fotowoltaicznej będącej przedmiotem projektu na ochronę substancji zabytkowej, zrodziłoby to kolejne wątpliwości co do kwalifikowalności przedmiotowego zadania ze względu na fakt, iż w ramach RPO WM funkcjonuje Poddziałanie 6.1.1 Ochrona i opieka nad zabytkami, w ramach którego dofinansowaniu podlegają prace konserwatorskie i restauratorskie na obiektach zabytkowych, gdzie jako element towarzyszący projektu, dopuszczono dofinansowanie instalacji opartych na odnawialnych źródłach energii (pod warunkiem, iż instalacje te służą ochronie i ekspozycji zabytkowego obiektu). Nadto jako cele poddziałania 4.1.1 RPO WM 2014-2020 określono "wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii w finalnym zużyciu energii oraz zintegrowanie tych działań z rozwojem infrastruktury dystrybucyjnej. Interwencja obejmować będzie projekty zmierzające do wzrostu produkcji energii elektrycznej i ciepła pochodzących z odnawialnych zasobów energii poprzez realizację inwestycji w zakresie budowy lub przebudowy jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła. Rezultatem realizacji tych działań będzie przyczynienie się do wypełnienia celów zapisanych w pakiecie klimatyczno-energetycznym". Celem przedmiotowego działania nie jest zaś bezpośrednio ochrona obiektów zabytkowych. Co prawda budynek kościoła wpisany jest do rejestru zabytków, ale dokumentacja aplikacyjna nie wskazuje, że zaplanowane działania są nakierowane na ochronę zabytkowej substancji oraz ochronę dóbr kultury. Ponadto budynki plebanii i wikarówki nie są w rejestrze zabytków uwzględnione.

Parafia Rzymskokatolicka pw. św. J. A. w W. wniosła w terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając naruszenie:

- art. 22 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską poprzez jego błędną wykładnię w ten sposób, iż Departament uznał za działalność służącą celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym jedynie formy wskazane w art. 14 Konkordatu i art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego pomimo otwartego charakteru tych normatywnych wyliczeń oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie w ten sposób, że organ nie potraktował działalności strony skarżącej objętej tym przepisem na równi z działalnością Państwa, że niezasadnie zastosował wobec niej wymóg prowadzenia działalności zinstytucjonalizowanej;

- art. 14 Konkordatu w zw. z art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez "błędną wykładnię w ten sposób, że Departament potraktował wyliczenia wskazane w tych przepisach, jako katalogi zamknięte i niewłaściwie zinterpretował ich treść, odmawiając działaniom strony skarżącej charakteru działalności służącej celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym";

- art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 poprzez dokonanie oceny w sposób sprzeczny z zasadą niedyskryminacji i negatywną ocenę wniosku na etapie formalnym wyłącznie z powodu statusu skarżącej parafii, jako kościelnej osoby prawnej;

- art. 43 w zw. z art. 41 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwą wykładnię w ten sposób, że rozszerzono zastosowanie tych przepisów poza działalność dotyczącą budownictwa oraz wykluczono jakiekolwiek wsparcie działań kościelnych osób prawnych na podstawie tych przepisów;

- art. 43 ust. 3 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jej niezastosowanie i odmowę udzielenia wsparcia na utrzymanie dóbr kultury w postaci kościoła parafialnego;

- art. 22 ust. 4 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską i art. 17 ustawy o gwarancjach sumienia i wyznania poprzez jego niezastosowanie i nie uznanie planowanych działań za udzielenie wsparcia w celu remontowania zabytkowych obiektów sakralnych i towarzyszących oraz za współdziałanie w ochronie, konserwacji, udostępnieniu i upowszechnieniu zabytków architektury religijnej, a w konsekwencji odmowę spełnienia kryterium kwalifikowalności;

- art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezastosowanie i nie uznanie planowanych działań za współdziałanie instytucji kościelnych, samorządowych i państwowych w ochronie i udostępnianiu zabytków oraz bibliotek, będących własnością kościelną, a w konsekwencji odmowę prawa ubiegania się o dofinansowanie w ramach projektu;

- art. 37 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie wziął pod uwagi ustalonej praktyki instytucji zarządzających i nie dokonał oceny wniosku w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny, zapewniając wnioskodawcom równy dostąp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania;

- art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez niewłaściwą wykładnię pojęcia zabytku i uznanie go za synonim dobra kultury;

-

- art. 37 ust. 2 oraz art. 41 ust. 2 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie oparł oceny na tekście regulaminu i stosował go w sposób wzajemnie sprzeczny.

Wskazując na powyższe wniesiono o stwierdzenie, że ocena projektu przez organ została dokonana w sposób naruszający prawo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Takimi przepisami szczególnymi są m.in. przepisy ustawy z dnia 11 lipca 2014r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2018r., poz. 1431 ze zm., dalej: ustawa wdrożeniowa), które określają m.in. sposób wyboru projektów do dofinansowania oraz procedurę odwoławczą w sprawach dotyczących oceny projektów finansowanych ze środków regionalnego programu operacyjnego. Jedynie w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie do postępowania przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy p.p.s.a., z wyłączeniami o których mowa w art. 64 ustawy z o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020. Stosownie do art. 61 ust. 8 ustawy wdrożeniowej w wyniku rozpoznania skargi sąd może:

1) uwzględnić skargę, stwierdzając, że:

a) ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję, o której mowa w art. 39 ust. 1,

b) pozostawienie protestu bez rozpatrzenia było nieuzasadnione, przekazując sprawę do rozpatrzenia przez właściwą instytucję, o której mowa w art. 55 albo art. 39 ust. 1;

2) oddalić skargę w przypadku jej nieuwzględnienia;

3) umorzyć postępowanie w sprawie, jeżeli jest ono bezprzedmiotowe.

Na wstępie rozważań w niniejszej sprawie zaznaczyć trzeba nadto, że stosownie do art. 153 p.p.s.a. w niniejszej sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku z dnia 28 sierpnia 2018 r., I SA/Kr 369/18 wiązało organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Nie budzi wątpliwości, że wskazania, wynikające z powołanego wyroku zostały zrealizowane. Istotą zaleceń było to, aby dokonując ocenę formalną wniosku sporządziły dwie osoby. Wskazane zalecenie zostało wykonane.

Kontrolując zgodność z prawem dokonanej przez właściwą instytucję oceny wniosku o dofinansowanie, sąd administracyjny bierze pod uwagę zasady dokonywania tej oceny, wynikające z obowiązujących przepisów prawa oraz z przyjętych na ich podstawie w ramach poszczególnych programów operacyjnych procedur wyłaniania projektów. Rozważając zasadność skargi w tym aspekcie należy mieć na względzie, że w ustawie wdrożeniowej wskazano, że właściwa instytucja przeprowadza wybór projektów do dofinansowania w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny oraz zapewnia wnioskodawcom równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania (art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej).

Sądowa kontrola legalności działań instytucji zarządzającej w procesie wyboru projektu do dofinansowania jest ograniczona do kryterium legalności rozumianym stricte jako zgodność albo niezgodność oceny z prawem powszechnie obowiązującym i niesprzecznymi z nim postanowieniami systemu realizacji. Przypomina to kontrolę sądową decyzji uznaniowych, czy też aktów opartych na opiniach biegłych, w ramach której sąd ocenia czy argumentacja organu nie jest dowolna, czy mieści się w granicach danej sprawy, czy nie jest oderwana od kryteriów wynikających z regulaminu i instrukcji wypełniania wniosku. Zatem podstawę sądowej kontroli zgodności z prawem dokonanej oceny projektu przez Instytucję Zarządzającą stanowią odpowiednie przepisy prawa powszechnie obowiązującego łącznie z postanowieniami aktów i dokumentów, wchodzących w skład tzw. systemu realizacji programu (art. 6 ustawy wdrożeniowej). Postępowanie w sprawie było prowadzone w oparciu o przepisy powołanej ustawy oraz akty wydane przez Instytucję Zarządzającą, składające się na system realizacji programu operacyjnego, w tym m.in. regulamin konkursu oraz regulamin prac Komisji Oceny Projektów.

Według art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, Instytucją Zarządzającą w przypadku regionalnego programu operacyjnego jest Zarząd Województwa. W ust. 2 pkt 1 i 2 wyżej wskazanego artykułu Instytucja Zarządzająca została zobowiązana do przygotowania propozycji kryteriów wyboru projektów, spełniających warunki określone w art. 125 ust. 3 lit. a rozporządzenia ogólnego oraz do wyboru projektów do dofinansowania w ramach regionalnego programu operacyjnego.

Stosownie do treści art. 37 ust. 2 ustawy wdrożeniowej, projekt podlega ocenie pod względem spełniania ww. kryteriów wyboru projektów, zatwierdzonych uprzednio przez komitet monitorujący. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy wdrożeniowej Instytucja Zarządzająca przeprowadza konkurs na podstawie określonego przez siebie regulaminu. Zgodnie z zapisem § 32 regulaminu konkursu nr [...] procedura oceny projektów określona jest w regulaminie prac Komisji Oceny Projektów w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020, stanowiącym załącznik nr 5 do regulaminu. W myśl § 1 regulaminu prac Komisji oceny spełnienia kryteriów wyboru projektów przez projekty uczestniczące w konkursie dokonuje KOP (Komisja Oceny Projektów). Wedle § 2 regulaminu prac Komisji ocena formalna rozpoczyna proces oceny i dokonywana jest w systemie logicznym (tak/nie) w oparciu o kryteria oceny projektów przy użyciu karty oceny stanowiącej załącznik nr 1 do regulaminu i listy sprawdzającej. Lista sprawdzająca jest dokumentem pomocniczym dla dokonania oceny. Ocena kryteriów formalnych przeprowadzana jest wyłącznie przez pracowników IZ lub/i Instytucji Pośredniczących RPO WM (IP), zgodnie z ich zakresem czynności. Ocena może się zakończyć: 1) wynikiem pozytywnym (projekt zostaje przekazany do oceny finansowej), 2) wynikiem negatywnym (projekt nie zostanie przekazany do oceny finansowej). Pozytywna ocena formalna ma miejsce w przypadku przyznania przez dwie osoby oceniające ocen "TAK" we wszystkich kryteriach oceny formalnej. Negatywna ocena formalna ma miejsce w sytuacji przyznania przez dwie osoby oceniające oceny "NIE" w co najmniej jednym kryterium oceny formalnej. W przypadku odznaczenia oceny "NIE" przez dwie osoby oceniające w określonym kryterium oceny formalnej, nie dokonuje się oceny kolejnych kryteriów odznaczając przy nich opcję "NIE DOTYCZY" w karcie oceny. W przypadku negatywnej oceny projektu wnioskodawcy przekazywana jest informacja z wynikiem oceny wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia środka zaskarżenia oraz kartą oceny formalnej. W przypadku powstania rozbieżności w ocenie projektu. Przewodniczący KOP podejmuje decyzję o wyniku oceny formalnej. Informacja na ten temat odnotowywana jest w protokole z przebiegu oceny w ramach KOP. Z kolei z § 10.3 Regulaminu prac KOP wynika, że ocena formalna oraz merytoryczna (elementem której jest ocena finansowa) projektu dokonywana jest przez dwóch członków KOP (para oceniająca) w odniesieniu do każdego etapu oceny, zgodnie z ich zakresem czynności lub przypisaną dziedziną. Pary oceniające dany projekt na poszczególnych etapach tworzą razem skład oceniający projekt.

Postępowanie w zakresie ubiegania się o dofinansowanie jest prowadzone w oparciu o pewne uniwersalne zasady i reguły, które wynikają z treści przepisów unijnych i krajowych. Kontrolując zgodność z prawem dokonanej przez właściwą instytucję oceny wniosku o dofinansowanie, sąd administracyjny bierze pod uwagę zasady dokonywania tej oceny, wynikające z obowiązujących przepisów prawa oraz z przyjętych na ich podstawie w ramach poszczególnych programów operacyjnych procedur wyłaniania projektów. Projekt podlega ocenie pod względem spełnienia kryteriów wyboru projektów, zatwierdzonych przez komitet monitorujący, zgodnych z warunkami określonymi w art. 125 ust. 3 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.), zgodnie z którym procedury wyboru i kryteria powinny zapewniać, że operacje przyczynią się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów, są niedyskryminacyjne i przejrzyste oraz są zgodne z zasadą równości płci i niedyskryminacji oraz zasadą zrównoważonego rozwoju.

Natomiast z punktu widzenia przepisów ustawy wdrożeniowej, dokonując kontroli zaskarżonego aktu sąd bada, czy wybór projektu został przeprowadzony zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 37 ust. 1 tej ustawy w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny oraz zapewniający wnioskodawcom równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania. Zasada równego dostępu do pomocy nakłada na instytucje odpowiedzialne za realizację zadań polityki rozwoju obowiązek równego traktowania wszystkich beneficjentów pomocy oraz formułuje zakaz jakiegokolwiek faworyzowania lub dyskryminowania niektórych z nich. Naruszenie którejkolwiek z zasad wymienionych w art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej stanowi naruszenie zasady równego dostępu do pomocy. Zasada przejrzystości reguł oceny projektów ma charakter instrumentalny w stosunku do zasady równości, formułując wobec instytucji zarządzającej nakaz jasnego, precyzyjnego i dostępnego dla wszystkich wnioskodawców (beneficjentów) określenia kryteriów kwalifikowania projektów. Przejrzystość realizuje się przede wszystkim w obowiązku powszechnie dostępnej i pełnej informacji o trybie i warunkach wyboru projektów. Rzetelność związana jest z ustanowieniem jasnych i zrozumiałych dla wnioskodawców kryteriów wyboru projektów, zgodności postępowania właściwej instytucji z ustanowionymi w danym trybie regułami oraz wszechstronnym uzasadnieniem wyboru. Zasada bezstronności ustanawia zakaz wprowadzania preferencji dla określonych grup, czy rodzajów wnioskodawców lub projektów.

W trybie konkursowym wniosek o dofinansowanie projektu składany jest w ramach konkursu organizowanego i przeprowadzanego przez właściwą instytucję (art. 39 ust. 1 ustawy wdrożeniowej. Zgodnie z art. 39 ust. 2 tej ustawy, konkurs jest postępowaniem służącym wybraniu do dofinansowania projektów, które spełniły kryteria wyboru projektów. Zgodnie z art. 41 ust. 1, konkurs jest przeprowadzany przez właściwą instytucję na podstawie określonego przez nią regulaminu. Obligatoryjne elementy regulaminu konkursu zostały zawarte w art. 41 ust. 2 ustawy wdrożeniowej. Zgodnie z art. 41 ust 3, do czasu rozstrzygnięcia konkursu właściwa instytucja nie może zmieniać regulaminu konkursu w sposób skutkujący nierównym traktowaniem wnioskodawców, przy czym, przepisu tego nie stosuje się, jeżeli konieczność dokonania zmiany wynika z odrębnych przepisów, (art. 41 ust. 4).

Rozpatrując skargę wniesioną na negatywną ocenę projektu, sąd administracyjny powinien badać zasadność oceny projektu, czyli sięgać do argumentacji, na podstawie której projekt został oceniony. Należy przy tym zaznaczyć, że kontrola sądu administracyjnego przeprowadzana w tym zakresie, powinna zmierzać do oceny, czy argumentacja oceniającego nie jest dowolna, czy mieści się w granicach danej sprawy, czy nie jest oderwana od kryteriów wynikających z regulaminu.

Znaczna część zarzutów w niniejszej sprawie oparta jest na twierdzeniu, że negatywna ocena formalna wniosku została dokonana w warunkach dyskryminacji podmiotowej Parafii. Zarzuty sformułowane w petitum skargi i towarzysząca im argumentacja mają w istocie charakter komplementarny i stanowią próbę wykazania, że w sposób niezgodny z prawem parafia została pozbawiona możliwości dofinansowania planowanego przedsięwzięcia.

Ramy prawne przyznawania środków z funduszy europejskich, które determinują i delimitują możliwość udzielenia wsparcia finansowego (pomocy państwa określonemu beneficjentowi) wyznaczają nie tylko przepisy wspólnotowe i krajowe, powołane wyżej, ale także unormowania, dotyczące poszczególnych kategorii podmiotów, do których mogą należeć wnioskodawcy. Nie można abstrahować od otoczenia normatywnego, w którym funkcjonuje dany podmiot, ubiegający się o udzielenie wsparcia.

Skarżąca jest parafią rzymskokatolicką, zatem reprezentuje określoną wspólnotę konfesyjną funkcjonującą w określonych reżimach prawnych wynikających z ustawy z 17 maja 1989r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, umowy międzynarodowej, bilateralnej tj. Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z 28 lipca 1993r. podpisanego w Warszawie oraz Kodeksu prawa kanonicznego (Kan.1281 CIC- Codex Iuris Canonici auctoritae Joannis Pauli PP II promulgates Acta Apostolicae Sedis Roma 75 (1983) pars II). Osobowość prawna parafii rzymskokatolickiej potwierdzona została także w orzecznictwie (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 2004r., IV CK 108/03). Ramy prawne istnienia i funkcjonowania Kościoła Katolickiego w Polsce określają m.in.: Konstytucja, ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, ustawa z 17 maja 1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, i wreszcie Konkordat.

Badając zasadność przedstawionych zarzutów trzeba przyznać racje organom, iż oceniając wniosek o dofinasowanie uwzględniły prawne możliwości udzielania pomocy Kościołowi Katolickiemu przez państwo wynikające w swym zasadniczym zrębie z treści Konkordatu. Z tą regulacją prawną korespondują przepisy ustawy zasadniczej, a w szczególności art. 25 Konstytucji, który statuuje zasadę bezstronności władz publicznych w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych.

Zgodnie z przepisem art. 43 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła inwestycje sakralne i kościelne są finansowane ze środków własnych kościelnych osób prawnych. Z przepisu tego wynika zakaz dla wszystkich organów i władz publicznych finansowania inwestycji sakralnych i kościelnych. Zasada bezstronności władz publicznych wyznacza granice działania władzy publicznej we wszystkich sferach życia w tym także w sferze finansowej. Finansowanie (współfinansowanie) wspólnoty konfesyjnej nie może być formą opowiadania się państwa po stronie określonej religii. Przyznanie środków finansowych ma charakter nieuzasadnionego przywileju i może być uznane za formę ingerencji państwa w działalność wspólnoty konfesyjnej. Co więcej, w art. 10 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, przyjęto zasadę, że państwo i państwowe jednostki organizacyjne nie dotują i nie subwencjonują kościołów i innych związków wyznaniowych. Wyjątki od tej zasady regulują ustawy lub przepisy wydane na ich podstawie. Regulacje prawne dotyczące finansowania działalności instytucji wyznaniowych (np. ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, Fundusz Kościelny) są elementem stosunków między państwem a wspólnotami religijnymi.

Wyjątki od tej zasady przewidują przepisy art. 22 ust.1 Konkordatu oraz art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła. Zgodnie art. 22 ust. 1 tego aktu prawnego, działalność służąca celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym, podejmowana przez kościelne osoby prawne, jest zrównana pod względem prawnym z działalnością służącą analogicznym celom i prowadzoną przez instytucje państwowe. Nadto, stosownie do art. 22 ust. 4 Konkordatu, Rzeczpospolita Polska w miarę możliwości udziela wsparcia materialnego w celu konserwacji i remontowania zabytkowych obiektów sakralnych i budynków towarzyszących, a także dzieł sztuki stanowiących dziedzictwo kultury. Z kolei w myśl z art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła, instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną, a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa kultury polskiej. Wyjątki powyższe należy interpretować ściśle.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zaakcentować, że strona skarżąca złożyła wniosek w ramach konkursu, który odnosił się do regionalnej polityki energetycznej, zarządzania wykorzystywaniem odnawialnych źródeł energii, a konkretnie rozwojem infrastruktury produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Strona skarżąca wniosek o dofinansowanie złożyła na swoje potrzeby własne. Z treści wniosku jednoznacznie wynika, że jego celem było dofinansowanie inwestycji mającej na celu zmniejszenie (poczynienie oszczędności) ponoszonych kosztów energii elektrycznej wykorzystywanej na potrzeby budynku kościoła, budynku plebanii i budynku wikarówki. W kontekście zarzutów skargi należy podkreślić, że skarżąca nie składała wniosku, jako kościelna osoba prawna, prowadząca w zorganizowanej formie działalność charytatywną, opiekuńczą, edukacyjną itp. W przedmiotowej sprawie nie występowała w tym charakterze. Strona skarżąca nie wykazała w żaden przekonywujący sposób, że projekt dotyczący inwestycji fotowoltaicznej, służyć będzie celom, o których mowa w art. 22 ust. 1 lub ust. 4 Konkordatu.

Przejawy aktywności strony skarżącej w sferze charytatywno-opiekuńczej, czy oświatowo-wychowawczej nie stanowią podstawowego celu jej funkcjonowania, lecz mają charakter akcesoryjny (poboczny) w stosunku do zasadniczego zadania tj. sprawowania kultu religijnego. Zarówno utrzymywanie samego budynku kościoła – miejsca sprawowania nabożeństw oraz innych czynności, związanych z duszpasterstwem, jak i budynków pomocniczych – plebanii, wikarówki, służących zapewnieniu mieszkania księżom, obsługującym parafię, a nadto mieszczących lokale, umożliwiające biurową obsługę parafii (np. kancelaria parafialna) – łączą się ściśle z kultowym, religijnym wymiarem działalności parafii. Aby obiekty te uznać za wykorzystywane do działalności służącej celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym w rozumieniu o których mowa w art. 22 Konkordatu, niezbędne byłoby przystosowanie tych budynków przynajmniej w pewnym stopniu do stałego realizowania takich właśnie celów.

Zgodnie z art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego działalność charytatywno-opiekuńcza Kościoła obejmuje w szczególności prowadzenie zakładów dla sierot, starców, osób upośledzonych fizycznie lub umysłowo oraz innych kategorii osób potrzebujących opieki, prowadzenie szpitali i innych zakładów leczniczych oraz aptek, organizowanie pomocy w zakresie ochrony macierzyństwa, organizowanie pomocy sierotom, osobom dotkniętym klęskami żywiołowymi i epidemiami, ofiarom wojennym, znajdującym się w trudnym położeniu materialnym lub zdrowotnym rodzinom i osobom, w tym pozbawionym wolności, prowadzenie żłobków, ochronek, burs i schronisk, udzielanie pomocy w zapewnianiu wypoczynku dzieciom i młodzieży znajdującym się w potrzebie, krzewienie idei pomocy bliźnim i postaw społecznych temu sprzyjających oraz przekazywanie za granicę pomocy ofiarom klęsk żywiołowych i osobom znajdującym się w szczególnej potrzebie. Katalog form działalności opiekuńczo-charytatywnej, zawarty w tym przepisie nie jest zamknięty i możliwe jest uznanie za przejaw takiej działalności aktywności innego rodzaju, niemniej zdaniem Sądu winna ona być zbliżona do jednej z kategorii, wymienionych przez ustawodawcę. Tymczasem niemal wszystkie formy działalności charytatywno-opiekuńczej, wyliczone w art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego cechują się pewnym stopniem zorganizowania oraz wymagają przystosowania obiektów do celów takiej działalności.

Tymczasem z treści wniosku nie wynika, by parafia prowadziła dom opieki, zakład opiekuńczy, dom samotnej matki czy podobną działalność, nie wynika również, aby objęte wnioskiem obiekty były w jakiś sposób do działalności o takim profilu przystosowane. Wymienione we wniosku aktywności, sprowadzające się z reguły do spotkań różnych zespołów, zbiórek przedmiotów czy – w pojedynczym przypadku – do działalności orkiestry nie wymagają takiego przystosowania, a umożliwienie ich prowadzenia ogranicza się do konieczności zapewnienia wolnego pomieszczenia. Jest przy tym jasne, że taka działalność może być prowadzona tylko o tyle, o ile nie koliduje z podstawowymi zadaniami parafii, tzn. sprawowaniem kultu oraz obsługą działalności kościelnej osoby prawnej. Realizacja projektu doprowadzi zatem przede wszystkim do obniżenia kosztów tej zasadniczej działalności, prowadzonej przez wnioskodawcę. Jedynie w niewielkim stopniu zaś obniży koszty opisanych aktywności, mogących wiązać się z działalnością charytatywną czy kulturalno-oświatową. Taka poboczna działalność nie może zatem stanowić swego rodzaju pretekstu do skorzystania z wyjątku, wprowadzonego przez art. 22 ust. 1 Konkordatu, skoro zasadniczym przedmiotem finansowania byłaby aktywność, nie mieszcząca się w ramach tego przepisu. Zatem przyznanie środków byłoby dofinansowaniem przede wszystkim działalności, związanej z kultem religijnym i jako takie naruszałoby zakaz wynikający z art. 10 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz a contrario z art. 43 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła.

Odnosząc się do kwestii ochrony dóbr kultury, to IOK prawidłowo wskazała, że we wniosku o dofinansowanie brak jest jakichkolwiek informacji, wskazujących na to, że inwestycja ma na celu ochronę zabytkowych budynków oraz dóbr kultury. Zgodnie z zapisami wniosku, projekt ma na celu przede wszystkim zakup i montaż instalacji fotowoltaicznej, wytwarzającą energię elektryczną, dzięki którym będzie możliwe m.in. zmniejszenie kosztów zakupu energii elektrycznej przez stronę skarżącą, redukcja emisji C02. Nie każde prace przy budynkach zabytkowych bądź też stanowiących dobra kultury (niezależnie od objęcia ich formalną ochroną konserwatorską) mogą być uznane za konserwację czy remont zabytkowych obiektów sakralnych, budynków im towarzyszących czy też dzieł sztuki. Konserwacją jest bowiem zabezpieczenie przed zniszczeniem, pogorszeniem stanu technicznego czy też utratą chronionych walorów (degradacją zabytku, zniszczeniem dzieła sztuki). Z kolei pojęcie remontu jest w przepisach prawa zdefiniowane i należy przez nie rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym (art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego).

W ocenie Sądu zasadne jest nawiązanie w niniejszej sprawie do definicji, zawartej w Prawie budowlanym. Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego kościół w Polsce i jego osoby prawne mają prawo realizacji inwestycji sakralnych i kościelnych. Inwestycją sakralną jest budowa, rozbudowa, odbudowa kościoła lub kaplicy, a także adaptacja innego budynku na cele sakralne (art. 41 ust. 2), natomiast inwestycją kościelną jest inwestycja kościelnej osoby prawnej niewymieniona w ust. 2 (art. 41 ust. 3). Treść art. 41 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w sposób wyraźny nawiązuje do definicji, zawartej w art. 3 pkt 6 Prawa budowlanego.

Instalacja urządzeń fotowoltaicznych nie może być uznana ani za konserwację, ani tym bardziej za remont objętych wnioskiem obiektów. O ile samo zapewnienie podłączenia obiektów do energii elektrycznej może mieć wpływ na zabezpieczenie takiego obiektu (jeżeli za pomocą tej energii budynek jest ogrzewany, osuszany, klimatyzowany, zapewnione jest funkcjonowanie alarmów antywłamaniowych czy przeciwpożarowych itd.), o tyle wniosek obejmuje nie wyposażenie budynków w takie instalacje, ale zapewnienie im nowocześniejszego, tańszego źródła prądu. Z wniosku wynika wyraźnie, że taka wymiana oznaczać będzie realne, znaczne oszczędności. Obniżenia kosztów eksploatacji nie sposób uznać za konserwację. Tym bardziej zrealizowanie planowanych prac nie może stanowić remontu, w żaden bowiem sposób nie odtwarza stanu pierwotnego (czy też istniejącego wcześniej).

Takie rozumienie konserwacji powoduje, że nie sposób podzielić podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, zgodnie z którym instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną, a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa kultury polskiej. Jak wskazano, wnioskowane zamierzenie nie będzie stanowić konserwacji objętych wnioskiem zabytków (w szerokim znaczeniu, obejmującym również ich ochronę).

Znaczna część zarzutów skargi oparta była na twierdzeniu o pozbawieniu możliwości ubiegania się o dofinansowanie kościelnych osób prawnych w ramach przedmiotowego projektu, co miało stanowić przejaw dyskryminacji takich osób. Argumentacji tej w sposób oczywisty przeczą zapisy regulaminu konkursu oraz dokonana przez IOK ocena w ramach kryterium "Kwalifikowalność wnioskodawcy i partnerów". Zgodnie z § 20 ust. 1 pkt 9 regulaminu konkursu o dofinansowanie projektu mogą ubiegać się kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych. Z kolei oceniający uznali powyższe kryterium za spełnione wpisują w kartach oceny "TAK". W uzasadnieniu pierwszy oceniający wskazał, że "wnioskodawca znajduje się w katalogu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o dofinansowanie w ramach poddziałania 4.1.1.". Drugi oceniający wskazał krótko "wnioskodawca spełnia kryterium". W kontekście powyższego należy wskazać, że negatywna ocena projektu, czego nie dostrzegła strona skarżąca nie wynikała ze statusu podmiotu, który złożył wniosek, a przede wszystkim związana była z przedmiotem projektu.

Zgodzić się należy, że sytuacja prawna podmiotów kościelnych, działających w szczególnej sytuacji normatywnej, może być w konkretnym wypadku odmienna od sytuacji podmiotów, nie działających w oparciu o Konkordat, nie korzystających z uprawnień i ograniczeń, wprowadzonych przepisami ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Jednakże działanie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego, nakładające m. in. ograniczenia co do możliwości finansowania inwestycji sakralnych i kościelnych przez Państwo nie może być uznane za przejaw dyskryminacji, tym bardziej, że wspomniana ustawa korzysta z domniemania zgodności z Konstytucją RP, a w szczególności jej art. 25. Wspomniane ograniczenia, stanowiące realizację chociażby zasady świeckości państwa (art. 10 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania) oraz niedotowania i niesubwencjonowania kościołów i związków wyznaniowych (art. 10 ust. 2 tejże ustawy) należy analizować w sposób systemowy, widząc ich miejsce w kontekście całokształtu stosunków Państwo – Kościół. Regulacje te, oprócz ograniczeń, wynikających z rozdziału Państwa od Kościoła, zasady świeckości tego pierwszego itd. zawierają również szereg preferencji, wynikających np. z konieczności zapewnienia swobody wypełniania funkcji religijnych. Kościelne osoby prawne nie są zresztą jedynymi podmiotami, które – z uwagi na szczególny reżim prawny, w jakim funkcjonują – mogą doznawać pewnych ograniczeń. Tytułem przykładu wskazać można na podmioty uprawnione do wzięcia udziału w konkursie, które prowadzą działalność gospodarczą związaną z przedmiotem projektu. Muszą one spełniać warunki otrzymania pomocy de minimis albo pomocy publicznej (§ 28 regulaminu konkursu), co wynika z przepisów powszechnie obowiązujących (m. in. art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu UE), a jednocześnie w sposób wyraźny różnicuje sytuację takich wnioskodawców w stosunku do podmiotów, które działalności gospodarczej nie prowadzą.

Reasumując należy wskazać, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dopatrzył się naruszenia art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej ani innych przepisów prawa, a podniesione w skardze zarzuty nie znalazły potwierdzenia. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił, za podstawę biorąc art. 61 ust. 8 pkt 2 ustawy wdrożeniowej.