Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 489/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowanie z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. przyznaje adwokatowi B. W. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą, Wojewoda D. - po rozpatrzeniu odwołania B. P. (obecnie P.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu B. P. (obecnie P.) z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że postępowanie w sprawie wymeldowania B. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul [...] W. wszczęte zostało z urzędu w dniu 24 czerwca 2010 r. po otrzymaniu pisma Wydziału Lokali Mieszkalnych UM W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie niezamieszkiwania ww. osoby w miejscu zameldowania.

Mając na uwadze zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia 8 października 2010 r. orzekł o wymeldowaniu B. P. z miejsca pobytu stałego we wskazanym wyżej lokalu, Wojewoda D. uchylił powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu zebrania dodatkowego materiału dowodowego.

Rozpatrując sprawę ponownie organ gminy po raz kolejny przesłuchał jako świadków P. M., J. M. oraz J. S., których zeznania potwierdziły wcześniejsze oświadczenia złożone przez ww. osoby w toku postępowania, że strona nie mieszkała w miejscu swojego zameldowania. Na przesłuchanie do protokołu w charakterze świadków wezwano również byłą żonę strony oraz wskazane przez niego osoby, jednakże E. M. i J. T. nie odebrali wezwań, zaś R. G. nie zgłosił się do urzędu. Organ przesłuchał także przyrodniego brata – E. P., który zeznał, że skarżący nie zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu oraz sąsiadkę – H. G., która oświadczyła, że ww. osoba mieszkała w lokalu nr [...] przy ul. [...] we W., ale tylko w dzieciństwie.

Ponadto organ I instancji zwrócił się do Zarządu Zasobu Komunalnego we W. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czy skarżący mieszkał w przedmiotowym lokalu, a także do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w celu uzyskania informacji mogących mieć znaczenie w prowadzonym postępowaniu. Z Zarządu Zasobu Komunalnego we W. organ otrzymał kopie notatek służbowych dotyczących ustalenia osób zamieszkujących przedmiotowy lokal po śmierci C. P. oraz oświadczenia sąsiadów odnośnie faktu niezamieszkiwania strony w miejscu zameldowania, a druga z ww. instytucji poinformowała, że pracownicy socjalni od czerwca 2005 r. opiekowali się C. P., która nie miała z synem żadnego kontaktu.

Organ gminy wysłał również pismo do strony z listą pytań, na które uzyskał odpowiedź ze stosownymi wyjaśnieniami. Ponadto z Wydziału V Karnego Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia organ I instancji otrzymał informację, że ww. osoba została zatrzymana w dniu 11 lipca 2005 r. w mieszkaniu przy ul. [...] we W..

Organ skierował również do Aresztu Śledczego akta sprawy w celu zapoznania się z nimi przez stronę, jednakże do organu gminy zwrotnie przekazano oświadczenie ww. osoby o niezapoznaniu się z aktami z powodu "prowadzenia sprawy przez tą samą urzędniczkę".

W aktach sprawy znajduje się również lista z podpisami 14 z 17 lokatorów mieszkań budynku przy ul. Ł. pod oświadczeniem, że strona od 2000 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a także wniosek ww. osoby skierowany do Wojewody D. o przyznanie z urzędu radcy prawnego oraz odsunięcie od sprawy I. S. - pracownika prowadzącego postępowanie.

W dniu 24 lutego 2011 r. Prezydent W. ponownie orzekł o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W.

Od tej decyzji strona złożył odwołanie podnosząc bezzasadność jej wymeldowania.

Wojewoda D. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W..

W uzasadnieniu podał, że niezamieszkiwanie strony w przedmiotowym lokalu zostało potwierdzone nie tylko przez świadków, ale również przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia, który pismem sygn. akt V K 767/06 AT z dnia 2 lutego 2011 r. poinformował organ gminy, że z analizy posiadanych akt sprawy wynika, iż ww. osoba została zatrzymana w mieszkaniu przy ul. [...] we W., zatem nie w miejscu zameldowania na pobyt stały. Zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Osoba opuszczająca miejsce swojego stałego zameldowania obowiązana jest wymeldować się z danego lokalu najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że strona jeszcze przed aresztowaniem opuściła przedmiotowy lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się określonego w treści art. 15 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z zapisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych rejestrowanie danych dotyczących osób i miejsca ich pobytu należy do organów gmin. Dane te powinny odzwierciedlać stan faktyczny, a nie tworzyć fikcję meldunkową. Zatem na organach gmin prowadzących ewidencję ludności spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich działań prawnych w celu zapewnienia zgodności zapisów tej ewidencji z faktycznym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania się. W ustalonym stanie faktycznym, skoro strona opuściła miejsce pobytu stałego bez wymeldowania, organ gminy zobligowany został do podjęcia działań i wydania decyzji administracyjnej zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy.

Organ odwoławczy odnosząc się do nieprzesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego. Stwierdził, że organ I instancji wzywał ich, ale nie uzyskał wyjaśnień tych osób z powodów niezależnych od siebie (nie odebrane wezwania oraz nie zgłoszenie się wezwanej osoby do urzędu). Niezasadny jest również zarzut niezapoznania się z aktami sprawy przez skarżącego, bowiem strona sama zrezygnowała z przysługujących jej uprawnień. Ponadto stwierdzić należy, że w kompetencjach organu odwoławczego nie leży zabezpieczanie mienia w przedmiotowym lokalu, o co skarżący zwrócił się w odwołaniu do Wojewody.

Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o przyznanie z urzędu radcy prawnego oraz odsunięcie od sprawy pracownika prowadzącego postępowanie z uwagi na - zdaniem wnioskodawcy – brak jego bezstronności stwierdzić należy, że wprawdzie organ I instancji nie przekazał organowi odwoławczemu przedmiotowego wniosku, uniemożliwiając tym samym Wojewodzie wcześniejsze wypowiedzenie się w sprawie, jednakże o ewentualnym wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu decyduje - zgodnie z art. 24 § 3 k.p.a. - bezpośredni przełożony tego pracownika. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ I instancji nie odniósł się do żądania skarżącego, jednakże - w ocenie organu odwoławczego - nie miało to wpływu na rozstrzygnięcie merytoryczne w rozpatrywanej sprawie, gdyż zgromadzony materiał dowodowy, tj. zeznania świadków oraz informacja z Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzają przesłanki do wymeldowania strony. Ponadto organ administracji publicznej nie ma możliwości prawnych przydzielenia osobie radcy prawnego z urzędu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi zarzucił organom w prowadzonym postępowaniu popełnienie rażących błędów oraz nieprawidłowości Podtrzymał też zarzut nie przesłuchania zawnioskowanych przez niego świadków i podniesione w odwołaniu swoje dotychczasowe twierdzenia o niedobrowolnym opuszczeniu przedmiotowego lokalu. Wyraził też chęć powrotu do lokalu, którego dotyczy postępowanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 2 sierpnia 2011 r. skarżący poinformował Sąd, że w związku z zawarciem związku małżeńskiego przyjął nazwisko żony i obecnie nazywa się B. P.

W piśmie uzupełniającym skargę z dnia 29 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy polegającą na przyjęciu, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a tym samym, że zaistniały przesłanki do jego wymeldowania z tego lokalu,

2) naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także nie zebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do wydania decyzji nie zawierającej wszystkich wymogów wskazanych w art. 107 § 1 kpa, które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 9 kpa, poprzez jego nie zastosowanie, polegające na nie udzieleniu skarżącemu pozbawionemu wolności, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w tym o możliwości ustanowienia pełnomocnika, które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 p.p.s.a).

Mając na uwadze powyższy zakres kontroli sądowo-administracyjnej i oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję wydaną w I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że dotknięte są one istotnymi wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, skutkującymi konieczność ich uchylenia.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że kwestie dotyczące zameldowania i wymeldowania służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego i pozostają bez wpływu na prawo danej osoby do lokalu mieszkalnego, którego postępowanie dotyczy. Postępowanie w sprawie wymeldowania nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych, np. własnościowych, najmu itp.

Z powołanego wyżej przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wynikają przesłanki, których łączne spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji w sprawie wymeldowania danej osoby z pobytu stałego lub czasowego na czas trwający ponad trzy miesiące oraz niedopełnienia przez osobę opuszczającą miejsce pobytu obowiązku wymeldowania się. Celem przytoczonej regulacji jest zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, a organom meldunkowym przyznano uprawnienia do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności dla uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy w sytuacji, gdy czynności tych nie podejmie osoba zobowiązana.

W świetle powołanej wyżej regulacji, badanie zasadności wniosku o wymeldowanie wymaga ustalenia, czy osoba, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, opuściła miejsce pobytu stałego. Zauważyć należy, że zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem sądowo-administracyjnym przesłanka ta jest spełniona, jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969). Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest bowiem, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy doszło do opuszczenia lokalu w rozumieniu analizowanego przepisu prawa. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123 oraz z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989 r., nr 2, poz. 72). Przesłanka ta, zawierająca zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar fizycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Zarówno element przedmiotowy, czyli fizyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, jak i element podmiotowy, tj. zamiar innego zlokalizowania centrum życiowego, są możliwe do ustalenia w drodze wyjaśnienia różnorodnych okoliczności faktycznych. W szczególności chodzi o fizyczne przebywanie w określonym miejscu, cel przebywania w tym miejscu i cel w jakim to miejsce, np. na pewien czas, zostało opuszczone, a także o przyczynę opuszczenia miejsca pobytu. Jest to o tyle istotne, że przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu z powodu wymiany zamków w drzwiach, nie można uznać takiej sytuacji za opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (por. np. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, Lex nr 80643).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał za przedwczesne stanowisko organu dotyczące spełnienia przez skarżącego w/w przesłanek uzasadniających jego wymeldowanie z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Bez wątpienia, dla oceny dobrowolności opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu oraz trwałości tego opuszczenia, kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Mając na uwadze z jednej strony treść zaskarżonej decyzji, z drugiej zaś ustanowione w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanki wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego, Sąd uznał, że organy rozpoznające sprawę nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy, poczynione w sprawie ustalenia faktyczne są niepełne, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Z przepisu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zobowiązany jest nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Ponadto, zgodnie z art. 80 k.p.a., organ winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uregulowania nakładają na organy obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie w sprawie, ale także - co jest szczególnie istotne w niniejszej sprawie - odnośnie poddania zgromadzonych dowodów wnikliwej analizie i ocenie, natomiast odzwierciedleniem spełnienia tych powinności jest treść uzasadnienia podjętej decyzji. Zauważyć ponadto należy, że wniesienie odwołania przenosi na organ II instancji obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych na podstawie całości zgormadzonego materiału dowodowego sprawy i uzasadnienie wydanej przez ten organ decyzji zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a.

Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji przez pryzmat przedstawionych wyżej obowiązków organów administracji, w ocenie Sądu, organy rozpoznające sprawę naruszyły wszystkie wyżej wymienione przepisy prawa.

Przede wszystkim z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zostało w sprawie wyjaśnione i w sposób jednoznaczny ustalone istnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organy rozpoznające sprawę wprawdzie ustaliły, że skarżący opuścił lokal mieszkalny, którego postępowanie dotyczy, jednak nie wyjaśniły i nie ustaliły w sposób prawidłowy, z jakich faktycznie przyczyn skarżący opuścił lokal, a tym samym, czy opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie przesłuchano na tą okoliczność zawnioskowanych przez skarżącego świadków – R. G. i J. T. oraz byłej zony skarżącego E. P.. Należy w tym miejscu zgodzić się ze skarżącym oraz jego pełnomocnikiem, że organy nie wykazały w tym zakresie odpowiedniej aktywności, ograniczając się do wezwania tych osób, a wobec ich niestawienia się nie podjęto innych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy i przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącego.

Powyższe uchybienia zaskarżonych decyzji, jako mające istotne znaczenie w sprawie, skutkowały koniecznością ich uchylenia.

Z tych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum, winny wyjaśnić zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego przyczyny opuszczenia przedmiotowego lokalu mieszkalnego przez skarżącego oraz, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i trwały. W tym celu organ winien przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe z udziałem stron tego postępowania, winien też przesłuchać zawnioskowanych przez skarżącego świadków oraz zapoznać strony z zebranym materiałem dowodowym i umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów oraz zgłoszonych żądań. Tak zebrany materiał dowodowy należy następnie wszechstronnie ocenić zgodnie z regułami kodeksu postępowania administracyjnego, poczynić prawidłowe ustalenia w sprawie i dopiero wówczas wydać prawidłowe rozstrzygnięcie, które należy uzasadnić zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).