Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 94/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 § 1 pkt 5, art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.), Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędzia del. NSA Teresa Rutkowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 11/09 w sprawie ze skargi B. W. i M. C. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od Ministra Gospodarki.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg B. W. i M. C. uchylił decyzję Ministra Gospodarki z [...] października 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] S.A. P., ul. [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...].

W uzasadnieniu tego wyroku podniesiono, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.)- dalej jako "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważność jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (wyr. NSA z 30 października 2003 r., I SA 3087/01, Lex 149467). Przy wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na wniosek strony nie ma zastosowania ogólna reguła wyrażona w art. 61 § 3 k.p.a., że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, ponieważ art. 157 § 3 k.p.a. stanowi, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Zatem wszczęcie postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność.

Zgodnie z przepisem art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie "interes prawny", użyte w art. 28 k.p.a., rozumiane w bezpośrednim znaczeniu tego pojęcia, oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Interes prawny, w rozumieniu omawianego przepisu, to interes oparty na konkretnym przepisie prawa materialnego. O istnieniu interesu prawnego decydują, w myśl ugruntowanych poglądów orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (vide: wyrok NSA w Warszawie z 26 listopada 1998 r., II SA 1390/98). Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji (tak również w wyr. NSA z 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83, niepubl.). Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa administracyjnego, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (podobnie w wyroku NSA z 19 marca 2002 r., IV SA 1132/00 oraz cyt. tam orzecznictwo i literatura). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że skarżący posiadają interes prawny uzasadniający ich przymiot strony w tym postępowaniu. Jak wynika z treści wniosku o częściowe stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1967 r., wnioskodawcy zarzucili w/w orzeczeniu rażące naruszenie § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U, Nr 16, poz. 62 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.). Wnioskodawcy stanęli na stanowisku, że orzeczenie to zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] uznaje, że nieruchomość ta stanowiła część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa [...] należącego do [...] S.A. w P. Natomiast zdaniem wnioskodawców nieruchomość ta nie była związana z działalnością gospodarczą prowadzoną przez znacjonalizowane przedsiębiorstwo. Pomimo przejścia prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa w drodze nacjonalizacji, w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości jako właściciel nadal figurowała spółka akcyjna pn. [...] S.A. w P. Aktem notarialnym z [...] maja 1996 r. J. M. działający jako likwidator firmy [...] S.A. zawarł z M. C., J. C. i B. W. umowę sprzedaży dotyczącą nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. W wyniku tej umowy M. i J. małż. C. nabyli udział wynoszący - część w prawie własności tej nieruchomości oraz B. W. udział wynoszący - część w prawie własności tej nieruchomości. Prawa ich do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] zostały ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydział XIII Ksiąg Wieczystych.

Niewątpliwie [...] S.A. do czasu zawarcia umowy sprzedaży z [...] maja 1996 r. miało legitymację i przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r., w tym, w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Z chwilą zawarcia umowy sprzedaży z [...] maja 1996 r. uprawnienia te w zakresie tej nieruchomości przeszły na nabywców w drodze następstwa prawnego. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego nie można odmówić przymiotu strony następcy prawnemu podmiotu, który był stroną postępowania toczącego się w trybie zwykłym. Nie może budzić wątpliwości, że skarżący jako współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 28 k.p.a. mają prawo żądać od organu wszczęcia postępowania objętego ich wnioskiem z 15 maja 2008 r. ze względu na swój interes prawny. Ich interes prawny polega na tym, że rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu nieważnościowym przesądzi o tym, czy skutecznie nabyli swoje prawa w drodze umowy z [...] maja 1996 r.

Ponadto zdaniem Sądu, Minister Gospodarki rozpoznając - na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. - wniosek skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] października 2008 r., dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. - polegającego na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie zarówno pierwsza decyzja z [...] czerwca 2008 r., jak i kolejna decyzja wydana na skutek złożenia przez skarżących wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - wydana została przez - działającego z upoważnienia Ministra Gospodarki - Dyrektora Biura Oceny Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych. W tej sytuacji należy uznać, że wydanie zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji - stanowi istotne naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez Ministra Gospodarki poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 3, 6 i 11 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), poprzez nieuwzględnienie, że tytuł własności do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa i związanego z nim mienia ustala się na datę wejścia w życie tej ustawy, tj. 5 luty 1946 r.

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 3 § 2 pkt 1, 141 § 4 i 153 p.p.s.a. w postaci przekroczenia granic kontroli działalności administracji publicznej oraz wskazań co do dalszego postępowania. Naruszenie to nastąpiło w treści uzasadnienia skarżonego wyroku, poprzez arbitralne przyjęcie przez Sąd, że "rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu nieważnościowym przesądzi o tym, czy współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości skutecznie nabyli swoje prawa w drodze umowy z [...] maja 1996 r.";

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z:

a) art. 28 w związku z art. 157 § 2 k.p.a., poprzez błędną i dowolną interpretację pojęcia "strony", sprowadzającą się do przyjęcia, że nieuprawnione zbycie nieruchomości przez osobę, która nie jest jej właścicielem - skutkuje nabyciem interesu prawnego, po stronie nabywców, na rzecz których takie zbycie nastąpiło, do występowania z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej oraz, że "z chwilą zawarcia umowy sprzedaży" interes prawny przeszedł na rzekomych nabywców nieruchomości w drodze następstwa prawnego;

b) art. 24 § 1 pkt 5 w zw. art. 127 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że osoba upoważniona w myśl art. 268a k.p.a. do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Ministra Gospodarki, w toku ponownego rozpatrzenia sprawy powinna zostać wyłączona z mocy tego przepisu, w sytuacji gdy była uprawniona do wydania decyzji w imieniu organu w I instancji.

Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie z 10 marca 2009 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Gospodarki podniósł, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać wnioskodawców za strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ustalił bowiem, na podstawie całości materiału dowodowego w sprawie, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...], o łącznej powierzchni 3326 m2, w dacie nacjonalizacji stanowiła własność osoby prawnej - spółki akcyjnej pn. [...] S.A w P., czyli podmiotu posiadającego osobowość prawną, która z kolei może być reprezentowana wyłącznie przez powołane do tego organy. W tym zakresie Minister Gospodarki w przedmiotowym rozstrzygnięciu wskazał, że zgodnie z art. 30 § 3 k.p.a. w związku z art. 38 K.c. i art. 368 § 1 K.s.h. - w niniejszej sprawie w imieniu ww. spółki akcyjnej może wystąpić i ją reprezentować jedynie jej zarząd.

M. C. i B. W., żądając stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1967 r., nie mogli skutecznie wywodzić swojego interesu prawnego uprawniającego do bycia stroną przedmiotowego postępowania nieważnościowego, z zawartej w formie aktu notarialnego umowy z [...] maja 1996 r., Rep. A Nr [...] o nabycie nieruchomości stanowiącej przedmiot orzeczenia nacjonalizacyjnego od jej byłej właścicielki (sprzed daty jej nacjonalizacji).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego nie można odmówić przymiotu strony następcy prawnemu podmiotu, który był stroną postępowania toczącego się w trybie zwykłym. Nie może budzić wątpliwości, że skarżący jako współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z art. 28 k.p.a. mają prawo żądać od organu wszczęcia postępowania objętego ich wnioskiem z dnia 15 maja 2008 r. ze względu na swój interes prawny. Ich interes prawny polega na tym, że rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu nieważnościowym przesądzi o tym, czy skutecznie nabyli swoje prawa w drodze umowy z dnia [...] maja 1996 r.".

W ocenie Ministra Gospodarki pogląd Sądu, że "nabywca nieruchomości", ma przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej w sytuacji, gdy "nabycie własności" nieruchomości nastąpiło po jej znacjonalizowaniu, to jest w warunkach, gdy własność ta przynależna była osobie trzeciej, to jest z pominięciem faktu, że nabycie nastąpiło z oczywistym naruszeniem interesu prawnego właściciela - Skarbu Państwa w sposób nieuprawniony stanowi naruszenie przepisów art. 3 i 6 w związku z art. 11 ustawy nacjonalizacyjnej, art. 28 w związku 157 § 2 k.p.a.

Skoro zbywcy nieruchomości przysługiwało wyłącznie prawo zarządu tą nieruchomością uprawniony jest wniosek, że wiedział on o tym, że dalej idące prawo -własność - przysługuje Skarbowi Państwa. Tym samym wnioskodawca (nabywca) nabył prawo, o którym zbywca wiedział, że mu ono nie przysługuje. Wiedzę w tym zakresie posiadał także nabywca - co jasno wynika z treści w/w umowy w formie aktu notarialnego. W tym zatem, zakresie brak jest podstaw do twierdzenia, że pomiędzy takim zbywcą a nabywcą następstwo prawne istnieje.

Wobec okoliczności, że w zaskarżonym wyroku niezasadnie pominięto fakt nabycia przez skarżących prawa własności do nieruchomości od osoby prawnej nieuprawnionej do rozporządzenia nią, wskazując na przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym aktualnych współwłaścicieli należy wskazać, że zgodnie z dyspozycją art. 157 § 2 k.p.a., wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, może skutecznie domagać się wyłącznie strona (strony), a więc stosownie do przepisu art. 28 k.p.a., tylko taka osoba (osoby), której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy zakwestionowana decyzja.

Należy podkreślić, że przedmiotem postępowania "nieważnościowego", mającego na celu ustalenie czy decyzje nacjonalizacyjne są obciążone wadami wymienionymi w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - są decyzje administracyjne, mocą których znacjonalizowano określone mienie. Tym samym Minister Gospodarki, jako organ nadzoru zobowiązany jest do tego, by wszelkie okoliczności prawne i faktyczne sprawy badać na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. na dzień 5 lutego 1946 r. (art. 11 ustawy). A skoro tak - to nie można uznać, tak jak to uczynił Sąd, że aktualni współwłaściciele znacjonalizowanej nieruchomości, która bezsprzecznie w dniu 5 lutego 1946 r. stanowiła własność spółki akcyjnej pn. [...] S.A w P. - mają interes prawny by żądać od organu stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, wynikający z tytułu nabycia przedmiotowej nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej. Przysługujące bowiem stronie żądanie dokonania oceny legalności orzeczenia administracyjnego nie ma charakteru majątkowego, lecz jest wyłącznie nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Postępowanie zwyczajne i postępowanie nadzwyczajne nie mają tego samego przedmiotu. Jeżeli przedmiotem postępowania zwyczajnego było prawo własności, przedmiotem postępowania nadzorczego, które jest postępowaniem szczególnym, nie będzie już prawo własności, lecz orzeczenie nacjonalizacyjne. Przysługujące stronie żądanie dokonania oceny legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego przysługuje nie temu, kto uważa się za właściciela tej nieruchomości, lecz temu, kto był jej właścicielem w chwili nacjonalizacji. Interes prawny w niniejszej sprawie należy zatem wiązać z prawem do nieruchomości nie w dacie wniosku, lecz z prawem takim w dacie nacjonalizacji.

Istotne bowiem jest, że organ administracyjny właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, nie orzeka w tym postępowaniu co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Orzeka zatem wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, nie jest za to władny rozstrzygać o innych kwestiach, dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga innego podejścia do sprawy niż w I instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny oceniał kwestie stricte prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowania kasacji. Z tego też względu organ nie może wszcząć postępowania nieważnosciowego na żądanie nieuprawnionego podmiotu tylko z tego powodu, że ewentualne rozstrzygnięcie przesądzi o skuteczności dokonanych przez ten podmiot czynności cywilnoprawnych, które miały miejsce ponad 30 lat po nacjonalizacji.

W kontekście powyższego należy podnieść, że organ orzekający, na podstawie całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, stwierdził w skarżonych decyzjach, przy uwzględnieniu stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w wyroku z 9 grudnia 2005 r., że przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie. Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1967 r., znak: [...], w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] S.A. P., ul. [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] - odnosiło się bezpośrednio do praw i obowiązków przysługujących wyłącznie Skarbowi Państwa i właścicielowi przedmiotowej nieruchomości, którym była osoba prawna - spółka akcyjna pn. [...] S.A w P. A zatem ww. spółka - reprezentowana, zgodnie z art. 30 § 3 k.p.a. w związku z art. 38 k.c. i art. 368 § 1 K.s.h. - przez jej zarząd, może skutecznie żądać wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

Ta okoliczność nie ulega zmianie. Wymieniony podmiot to jest spółka może nadal żądać wszczęcia takiego postępowania, po należytym wykazaniu swej legitymacji prawnej.

Nabycie przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym decyzji nacjonalizacyjnych nie może wynikać z nieuprawnionego rozporządzenia przez byłego właściciela przedmiotem nacjonalizacji, bowiem po dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 luty 1946 r. (art. 11 ustawy nacjonalizacyjnej) właścicielem tego mienia stał się Skarb Państwa. Tym samym, dokonana przez Sąd analiza, że "do czasu zawarcia umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1996 r. ([...] S.A.) miało legitymację i przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. do występowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1967 r., w tym w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Z chwilą zawarcia umowy sprzedaży z [...] maja 1996 r. uprawnienia te w zakresie tej nieruchomości przeszły na nabywców w drodze następstwa prawnego. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego nie można odmówić przymiotu strony następcy prawnemu podmiotu, który był strona, postępowania toczącego się w trybie zwykłym" - nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia.

Uczynione przez Sąd założenie, że wydanie przez organ rozstrzygnięcia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, przesądzi jednocześnie o skuteczności zdarzeń prawnych dotyczących, co prawda uprzednio znacjonalizowanej nieruchomości ale dokonanych na podstawie umowy sprzedaży z [...] maja 1996 r., sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] - świadczy o tym, że sąd również dostrzega brak istnienia po stronie wnioskodawców interesu prawnego, opartego na materialnoprawnej przesłance - prawie własności. Skoro bowiem w ocenie sądu dopiero wynik postępowania nieważnościowego przesądzi o skuteczności nabycia prawa własności do nieruchomości w drodze umowy z dnia [...] maja 1996 r. - sąd dostrzega fakt, że nabycie nieruchomości było nieskuteczne, co jest zgodne ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 29 października 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 180/04 -zwłaszcza gdy się zważy, że zasadą, jest, że osoba niebędąca właścicielem i nieuprawniona do rozporządzania rzeczą, nie może w drodze czynności cywilnoprawnej przenieść skutecznie własności ani ustanowić innego prawa, choćby druga strona tej czynności działała w dobrej wierze. J. M., działając jako likwidator firmy "[...] S.A." - nie był zatem uprawniony do rozporządzania mieniem, które nie stanowiło własności ww. spółki, w dacie zawarcia umowy sprzedaży z [...] maja 1996 r., Rep. A Nr [...], bowiem z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, nieruchomość ta stanowiła własność Skarbu Państwa.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 10 marca 2009 r. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., poprzez przyjęcie, że osoba działająca z upoważnienia Ministra Gospodarki w toku ponownego rozpatrzenia sprawy winna zostać wyłączona z mocy tego przepisu w sytuacji, gdy była ona uprawniona do wydania decyzji w imieniu organu w I instancji - należy wskazać po pierwsze, że uzasadnienie Sądu wskazuje, że zawsze wadę taką można przypisać jedynie decyzji wydanej przez organ w rozpoznaniu ponownym, Sąd jednak takiej dystynkcji nie dokonuje, przypisując wskazaną wadę obu orzeczeniom organu, po drugie zaś, że powołanie się przez sąd na rozstrzygnięcia przytoczonych orzeczeń sądów administracyjnych nie ma zastosowania do sytuacji prawnej naczelnych organów administracji publicznej, lecz odnosi się do członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które orzeka w trzyosobowych składach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 p.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona, albowiem zaskarżony wyrok – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu.

Przede wszystkim należy jednoznacznie potwierdzić, że skarżący posiadają interes prawny uzasadniający ich przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1967 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] S.A. P., ul. [...], w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], ponieważ są współwłaścicielami części tej nieruchomości. Fakt ten nie budzi najmniejszych wątpliwości w świetle prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych wydanych w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym - wyrok Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu – Wydział I Cywilny z 6 lutego 2009 r., sygn. akt I C 42/08/13 oddalający powództwo oraz wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy z 13 października 2009 r., sygn. akt II Ca 688/09, którym oddalono apelację Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Poznania.

W tym stanie rzeczy mylna ocena prawna Sądu I instancji w kwestii naruszenia przez Ministra Gospodarki w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Tylko na marginesie rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że w stanie prawnym obowiązującym do 11 kwietnia 2011 r. podpisanie decyzji kończącej postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.) przez tę samą osobę, która podpisała decyzję pierwszoinstancyjną nie jest równoznaczne z wydaniem zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji, ponieważ od decyzji wydanej przez ministra nie służy odwołanie, a co za tym idzie nie można w tym wypadku mówić o rozpoznawaniu sprawy w niższej lub wyższej instancji.

W konsekwencji zaskarżone orzeczenie należało uznać za odpowiadające prawu mimo błędnego uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i orzekł jak w sentencji.

Mając na względzie szczególny charakter rozpoznawanej sprawy, a w szczególności fakt, że w księdze wieczystej został odnotowany stan niekoniecznie zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości na zasadzie art. 207 § 2 p.p.s.a.