Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 261/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.),, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi B.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut przedawnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz skarżącego B. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wójt Gminy U. M., występując w sprawie jako wierzyciel, wystawił wobec B. K.a – dalej przywoływany jako: "Skarżący" tytuły wykonawcze obejmujące obowiązek dotyczący zaległości z tytułu zobowiązań łącznych za 2007 r., I,II, i IV ratę za 2008 r., III i IV rat za 2009 r., I i IV ratę za 2010 r., IV ratę za 2011 r., III i IV ratę 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł.

Jako podstawę prawną egzekwowanej należności wierzyciel wskazał art. 6 ustawy z dnia 12.01.1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych – dalej: "u.p.o.l.", art. 21 § 1 pkt2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa – dalej: "O.p.", art. 6a ustawy z dnia 15.11.1984 r. o podatku rolnym – dalej: "u.p.r.", art. 2 i 5 ustawy z dnia 30.10.2002 r. o podatku leśnym – dalej: "u.p.l." oraz decyzję z dnia 29.01.2007 r. nr[...] , decyzję z dnia 8.02.2008 r. nr [...] , decyzję z dnia 17.02.2009 r. nr [...] decyzję z dnia 8.02.2010 r. nr [...] decyzję z dnia 13.02.2012 r. nr [...] nr [...] decyzję z dnia 13.02.2012 r. nr [..] decyzję z dnia 2.02.2011 r. nr [...] nr [...]

2. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone Skarżącemu w dniu 24.04.2013 r. (za pośrednictwem Poczty Polskiej).

3. Pismem z dnia 1 maja 2013 r. Skarżący wniósł zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując na przedawnienie obowiązku. Ponadto wskazał, że w stosunku do należności objętych tytułami wykonawczymi nie zostało zakończone postępowanie sądowoadministracyjne sygn. akt I SA/Sz 856/12 oraz I SA/Sz 988/12.

4. Organ egzekucyjny pismem z dnia 20 maja 2013 r. , nr [...] zwrócił się do wierzyciela o zajęcie przez niego stanowiska w sprawie zarzutów Skarżącego.

5. Wierzyciel postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r. nr. [...] zajął stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów, które uznał za nieuzasadnione.

W treści uzasadnienia wierzyciel wskazał, że z uwagi na art. 70 O.p. zaległości z tytułu podatku rolnego za I, II,III, IV ratę 2007 r. uległyby przedawnieniu z upływem 5 lat liczonych od końca tego roku, czyli z dniem 31 grudnia 2012 r., gdyby nie zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki przymusowej. Pozostałe zaległe raty nie przedawniły się. Odnosząc się do postępowań sądowoadministracyjnych prowadzonych przez WSA w Szczecinie wierzyciel podniósł, że toczą się one w związku z zaległościami objętymi tytułem wykonawczym nr [...] za IV ratę 2006 r., I, II ratę 2009 r., III ratę 2008 r. oraz tytułem wykonawczym nr [...] za I, II, III ratę 2006 r. a więc tytułami wykonawczymi nieobjętymi zarzutami.

6. W wyniku rozpoznania wniesionego przez zobowiązanego zażalenia na postanowienie wierzyciela, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie – dalej przywoływane jako: "Organ odwoławczy" lub "SKO", postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. nr[...] , utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela.

Zdaniem SKO, analiza akt sprawy pozwala stwierdzić, że zarzuty nie znajdują uzasadnienia. W uzasadnieniu Organ odniósł się do bezzasadności zarzutu przedawnienia należności za 2007, która została zabezpieczona hipoteką i jak wskazuje organ nie ulega przedawnieniu. Organ wyjaśnił, iż zarzut podwójnego wystawienia przez wierzyciela tytułów wykonawczych również nie jest uzasadniony. Wierzyciel korzystając z przysługującego mu uprawnienia wycofał (obarczone błędami formalnymi) tytuły wykonawcze i umorzył wszczęte na ich podstawie postępowanie egzekucyjne, a następnie wystawił nowe tytuły wykonawcze, których dotyczą zarzuty.

7. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. nr [..] odmówił uznania za uzasadnione zarzuty Skarżącego, w sprawie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] wystawionych przez Wójta Gminy U. M..

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bezwzględnym warunkiem rozpatrzenia przez organ egzekucyjny zarzutów zobowiązanego jest uzyskanie ostatecznego stanowiska wierzyciela w tej kwestii. Dopiero bowiem po otrzymaniu orzeczenia wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Organ I instancji uzasadniając postanowienie oddalające zarzut przedawnienia obowiązków dochodzonych w egzekucji administracyjnej oparł się na treści uzasadnień zamieszczonych w orzeczeniach wierzyciela i SKO w Koszalinie dotyczących stanowiska w sprawie zarzutów zobowiązanego.

8. Skarżący w zażaleniu z dnia 2 października 2013 r. wniósł o:

– uchylenie postanowienia organu I instancji;

– uchylenie tytułów wykonawczych w całości;

– umorzenie postępowania egzekucyjnego;

– zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia sprawy;

– nakazanie wierzycielowi przedstawienia wyliczeń podatku rolnego objętych tytułami wykonawczymi oraz ich analizę;

W uzasadnieniu zażalenia Skarżący podniósł, że należności wynikające z tytułów wykonawczych uległy przedawnieniu. Na podstawie tytułów wykonawczych nie zostało ustanowione żadne zabezpieczenie w dziale IV księgi wieczystej nieruchomości należącej do Skarżącego. Nadto wskazał, że postępowanie egzekucyjne za lata 2007, 2008, 2009, 2010 zostało umorzone na wniosek wierzyciela (z dnia 14.09.2012 r.), zgodnie z postanowieniem nr [...] oraz postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 15 października 2012 r. nr[...] . Zdaniem Skarżącego wynika z tego, że wierzyciel wystawił podwójne tytuły wykonawcze na te same zaległości.

9. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 3 września 2013 r. nr[...] .

Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie w oparciu o ustalony stan faktyczny i prawny sprawy stwierdził, iż z uwagi na fakt uznania przez wierzyciela zarzutów przedawnienia obowiązku za niezasadny jest związany taką oceną.

Na tej podstawie w ocenie Organu zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Należności z tytułu zobowiązania łącznego za 2007 r. uległyby przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2012 r., gdyby nie zostały zabezpieczone hipoteką przymusową w księdze wieczystej dłużnika. Organ podniósł, iż z analizy wpisów w dziale IV księgi wieczystej nr [...] jednoznacznie wynika, iż należności objęte tytułami zostały zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej.

W kwestii pozostałych należności Organ wskazał, iż nie upłynął termin przedawnienia wynikający z art. 70 § 1 O.p.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku zakończenia postępowań sądowoadministracyjnych sygn. akt I SA/Sz 856/12 oraz I SA/Sz 988/12 Organ wskazał, ze związane one były z tytułami wykonawczymi nr [...] za IV ratę 2006 r., III raty za 2008 r. oraz I i II raty 2009 r. oraz nr [...] za I, II, III ratę 2006 r., a nie z tytułami wykonawczymi nr [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] których dotyczą zarzuty. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż postępowania sądowe o sygn. akt I SA/Sz 856/12 oraz I SA/Sz 988/12 zakończone zostały prawomocnymi wyrokami oddalającymi skargi.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia 15 października 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...] [...] [...] [...] obejmujące należności z tytułu zobowiązań za 2007 r., I, II, III raty za 2008 r., III i IV raty za 2009 r. oraz I i II raty za 2010 r. Podstawą umorzenia było uznanie przez wierzyciela za zasadny zarzutu zobowiązanego dotyczącego braku doręczenia upomnienia oraz przedwczesnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jednakże ww. okoliczność nie spowodowała wygaśnięcia zobowiązania, a więc nie było przeciwskazań do wystawienia przez wierzyciela nowych tytułów wykonawczych (poprawnych formalnie).

Organ odwoławczy odniósł się również do pisma z dnia 27 maja 2013 r. zatytułowanego "zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego", w którym zobowiązany wskazał tytuły wykonawcze: [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...].[...] oraz podniósł zarzut z art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy uznał, iż ww. zarzuty zostały wniesione z uchybieniem 7-dniowego terminu przewidzianego w u.p.e.a. i w związku z tym nie może zostać objęty merytorycznym rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego.

W związku z powyższym Organ uznał, że nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy.

10. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący zarzucił Organowi odwoławczemu, że dochodzone należności uległy przedawnieniu w związku z upływem 5-letniego terminu, stosownie do treści art. 68-70 O.p.

Ponadto zdaniem Skarżącego nie doszło do ustanowienia zabezpieczenia w dziale IV księgi wieczystej nr [....] na podstawie tytułów wykonawczych objętych zarzutami. Jeśli Organ odwoławczy uważa, iż takie zabezpieczenie zostało ustanowione, to wierzyciel oraz organ podatkowy działali z naruszeniem przepisów prawa. Dodatkowo Skarżący argumentował, iż do ww. zabezpieczenia nie mogło dojść ze względu na umorzenie postępowania egzekucyjnego obejmującego lata 2007, 2008, 2009, 2010 zgodnie z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 15 października 2012 r. nr [...] .

Kolejny zarzut zawarty w skardze dotyczył podwójnego wystawienia tytułów wykonawczych dotyczących tych samych zobowiązań.

Ponadto Skarżący wskazał na wadliwość uzasadnienia postanowienia Organu odwoławczego podnosząc, że zawiera w treści sprzeczność. Zdaniem Skarżącego niesłusznie Organ w jednej części uzasadnienia zapisał, że w związku z toczącym się postępowaniem na podstawie tytułów wykonawczych – [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] , zarzuty zostały wniesione w terminie (tj. w dniu 2 maja 2013 r.), a w innej części uzasadnienia Organ stwierdził, że zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego związanego z tytułami wykonawczymi nr [..] [...] [...] złożone zostały po terminie. Skarżący twierdzi, iż ww. zarzut potwierdza wystawienie przez wierzyciela tytułów wykonawczych dwukrotnie w stosunku do tych samych należności.

Podnosząc te zarzuty, Skarżący wniósł o:

– uchylenie w całości postanowienia Organu odwoławczego;

– uchylenie w całości postanowienia Organu I instancji;

– uchylenie w całości tytułów wykonawczych objętych skargą;

– umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego;

– zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu rozpatrzenia niniejszej sprawy;

– zwolnienie w całości skarżącego z kosztów sądowych;

– nakazanie wierzycielowi przedstawienia skarżącemu wyliczeń podatku rolnego objętych tytułami wykonawczymi;

– przeprowadzenie dowodu z postanowienia naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 3 września 2013 r. nr [...] na okoliczność wydania postanowienia na podstawie tych samych tytułów wykonawczych o nr[...] , nr [...] i nr[...] ;

– przeprowadzenie dowodu z postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 listopada 2013 r. nr [...] na okoliczność wydania postanowienia na podstawie tych samych tytułów wykonawczych o nr [...] , nr [...] i nr [...]

11. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł

o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

12. Zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozpoznawanie zarzutów odbywa się dwufazowo:

1) rozpatrzenie zarzutów i wydanie postanowienia oraz

2) wniesienie zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutu.

Pierwszy etap odbywa się przed organem egzekucyjnym, natomiast drugi etap prowadzony jest przed organem wyższego stopnia w stosunku do organu egzekucyjnego. O ile zarzuty wnieść może tylko zobowiązany, o tyle zażalenie na postanowienie w przedmiocie zarzutów może wnieść zobowiązany oraz wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym.

Jak wskazuje C. Kulesza (C. Kulesza, komentarz do art. 34 u.p.e.a., w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, D.R. Kijowski (red.), LEX 2010), art. 34 u.p.e.a. traktuje o dwóch rodzajach postanowień w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. - postanowieniu organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów (§ 4) oraz postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów (§ 4), przy czym od obydwu postanowień przysługuje zażalenie (§ 2 i 5). Zgodnie z tą regulacją zasadą jest, że postanowienie organu egzekucyjnego winno być poprzedzone ostatecznym postanowieniem wierzyciela. Wskazać należy, że do czasu otrzymania tego postanowienia organ egzekucyjny nie podejmuje żadnych czynności poza ewentualnym zawieszeniem postępowania w przypadku, o którym mowa w art. 34 § 3 u.p.e.a. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 marca 2009 r., I SA/Wr 1263/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Istotnym elementem tej procedury jest uzyskanie przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela, który musi być powiadomiony o złożeniu zarzutów przez zobowiązanego. Wypowiedź wierzyciela, w przypadku gdy zarzuty są oparte na przesłankach określonych w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a., jest wiążąca dla organu egzekucyjnego (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2010 r., III SA/Wa 80/10). W aktualnym stanie prawnym związanie stanowiskiem wierzyciela oznacza, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela (tak: C. Kulesza, op. cit.).

Z powyższego wynika w sposób niebudzący wątpliwości zależność, jaka istnieje pomiędzy postanowieniem organu egzekucyjnego w sprawie uznania zarzutów za uzasadnione/nieuzasadnione a stanowiskiem wierzyciela w postaci postanowienia w sprawie uznania za uzasadnione/nieuzasadnione zgłoszonych zarzutów.

W tej sprawie, objętej odrębnymi postępowaniami sądowoadministracyjnymi, kontrolą sądową objęto postanowienia: organu egzekucyjnego i organu II instancji w sprawie zarzutów (§ 4) oraz postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów (§ 4).

13. Rozważając zastosowanie norm prawnych w zaistniałym w sprawie stanie faktycznym należy w pierwszej kolejności podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinny znaleźć zastosowanie zarówno zasady ogólne całego systemu prawa, jak i zasady ogólne postępowania administracyjnego uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego a także zasady ogólne uregulowane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zasady postępowania z k.p.a. nie zostały bowiem wyłączone w postępowaniu egzekucyjnym. Wykładnia językowa art. 18 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, iż ustawodawca zawarł tu ogólne odesłanie do k.p.a., co oznacza, iż potencjalnie wszystkie jego przepisy mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym (por. R. Hauser, A. Skoczylas, Glosa do wyroku NSA z dnia 14 marca 2001 r., I SA 439/00,OSP 2002/6/76; także wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r., II FSK 215/2005). Zasady ogólne postępowania administracyjnego są zatem i zasadami postępowania egzekucyjnego.

W szczególności dotyczy to zasad ogólnych, wymienionych w rozdziale drugim działu pierwszego kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasad legalizmu (art. 6 k.p.a.), praworządności, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz informowania stron (art. 9 k.p.a.).

Zarówno naruszenie zasad ogólnych, jak i zasad dotyczących tylko postępowania egzekucyjnego jest zawsze relewantnym naruszeniem prawa, co skutkować powinno eliminacją takiego zaskarżonego aktu administracyjnego obrotu prawnego.

Powyższe zasady powinny być uwzględniane przy interpretacji art. 33 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w których wskazano jako podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, oraz odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.

14. Rozpoznając skargę na postanowienie organu, w którym rozpoznano zarzuty oparte na powyższych przepisach należy co do zasady brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydania zaskarżonego postanowienia. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego. W sytuacji bowiem gdy wydane zostały postanowienia, które zapadły co prawda w formalnie odrębnych postępowaniach, ale mają znaczenie dla istnienia, jak i wymagalności egzekwowanego obowiązku, nie można pomijać wydanych w tych sprawach wyroków sądowych oceniających legalność tych postanowień. Sprzeciwiało by się to bowiem wskazanym wyżej ogólnym zasadom postępowania administracyjnego, a ponadto czyniłoby to, z punktu widzenia zobowiązanego, iluzoryczną kontrolę sprawowaną przez sądy administracyjne.

15. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd rozpatrujący sprawę w niniejszym składzie wskazuje, iż z urzędu Sądowi wiadomo, że w dniu 12 czerwca 2014 r. zapadł wyrok tut. Sądu (sygn. I SA/Sz 1215/13), uchylający postanowienia w przedmiocie negatywnego stanowiska wierzyciela wobec zarzutów egzekucyjnych, co w ocenie Sądu ma znaczenie dla oceny prawidłowości postanowienia organu egzekucyjnego wydanego w sprawie uznania za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego.

Sprzeczne z zasadami legalizmu, praworządności oraz pogłębiania zaufania do organów państwa należy bowiem uznać pozostawanie w obrocie prawnym aktów – postanowień w sprawie zarzutów, podczas gdy mające wpływ na ich wydanie postanowienia – stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów i utrzymujące je w mocy postanowienie Organu II instancji, utraciły byt prawny. Taka sytuacja naruszałaby także gwarancje procesowe strony mające chronić ją przez bezpodstawnym prowadzeniem egzekucji.

16. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 242 p.p.s.a.