Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 1173/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 8, 9, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 16, art. 30 ust. 2 pkt 1, 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2016r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze:

- uchyliło w całości wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzję z dnia [...] orzekającą o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego A. P. za okres od dnia 1.07.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 6.426,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane i

- uznało zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. P. w okresie od dnia 1.11.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 5.814,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 1.02.2010r. organ I instancji przyznał A. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1.01.2010r. do 31.12.2013r. to jest do dnia ważności orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 12.01.2010r., zaliczającego ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.

W dniu 17.03.2014r. A. P. wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, będącego kontynuacją poprzedniego orzeczenia, załączając m.in. orzeczenie orzecznika ZUS z dnia 2.08.2012r. o uznaniu jej za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz decyzję ZUS o waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych, z której wynika, że A. P. przy świadczeniu tym wypłacany jest dodatek pielęgnacyjny.

Decyzją z dnia 8.04.2014r. organ I instancji uchylił od dnia 1.07.2010r. decyzję przyznającą A. P. zasiłek pielęgnacyjny.

Decyzją z dnia 30.09.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. P., uchyliło ww. decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji.

Decyzją z dnia 10.11.2014r. organ I instancji orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego A. P. za okres od dnia 1.07.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 6.426 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Decyzją z dnia 18.12.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania A. P., uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że ustalenia poczynione przez organ I instancji są niewystarczające dla dokonania oceny, czy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. P. w okresie od 1.07.2010r. do 31.12.2013r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W tym zakresie wskazano m.in. na konieczność ustalenia, czy działanie strony nosiło znamiona intencjonalnego, zmierzającego do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu pouczeniu.

Decyzją z dnia 29.01.2015r. organ I instancji ponownie uznał zasiłek pielęgnacyjny wypłacony A. P. za okres od dnia 1.07.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 6.426 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Decyzją z dnia 29.05.2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. P., uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że ustalenia poczynione przez organ I instancji są niewystarczające dla dokonania oceny, czy zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. P. w okresie od 1.07.2010r. do 31.12.2013r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W tym zakresie wskazano, że pomimo zawartych w poprzedniej decyzji zaleceń Kolegium organ I instancji w dalszym ciągu nie ustalił, kiedy decyzja ZUS w przedmiocie przyznania A. P. dodatku pielęgnacyjnego została doręczona stronie – a zatem kiedy odwołująca się uzyskała wiedzę, że ma przyznaną rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji po raz kolejny orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego A. P. za okres od 1.07.2010r. do 31.12.201r. w łącznej kwocie 6.426,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane – na podstawie m. in. art. 16 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r. poz. 1456 ze zm.). Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał się nabycie przez A. P. prawa do dodatku pielęgnacyjnego w okresie od 1.07.2010r. do 31.08.2014r. Z przepisu art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika zaś, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, jeżeli osoba jest uprawniona do dodatku. Podkreślono jednocześnie, że z poinformowaniem organu o ww. okolicznościach – do czego strona zobowiązana była podpisywanymi osobiście oraz zawartymi w decyzji pouczeniami – A. P. zwlekała aż do 7.03.2014r., kiedy to wraz z nowym wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny przedłożyła decyzję ZUS o waloryzacji renty, do której przysługuje dodatek pielęgnacyjny.

Odwołanie od ww. decyzji organu I instancji wniosła A. P., domagając się umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia i szczegółowo opisując swoją sytuację życiową, zdrowotną i finansową.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchyliło w całości ww. decyzję organu I instancji z dnia 29.06.2015r. i uznało zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. P. w okresie od dnia 1.11.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 5.814,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane – w oparciu o art. 16 ust. 6 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Kolegium zwróciło uwagę na okoliczność, że A. P., składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 27.01.2010r., została poinformowana, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie przysługuje osobie, której ustalono prawo do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przy rentach i emeryturach – co strona potwierdziła pisemnie. Podobnie w decyzji o przyznaniu tego zasiłku z dnia 1.02.2010r. zawarto pouczenie o konieczności niezwłocznego informowania organu o wszystkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na treść swoich wcześniejszych decyzji, w których wskazywano że do uznania zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane niezbędne jest ustalenie daty kiedy strona dowiedziała się o okoliczności mającej wpływ na prawo do przyznanego jej świadczenia tj. zasiłku pielęgnacyjnego, od tej daty miała bowiem obowiązek poinformować o tej okoliczności organ przyznający świadczenie. Jak wynika z informacji udzielonych przez ZUS decyzję z dnia 24.08.2010r., przyznającą A. P. dodatek pielęgnacyjny, wysłano do strony w dniu 1.09.2010r., nie wskazując przy tym daty doręczenia decyzji stronie. ZUS podał, że A. P. nie skorzystała z prawa wniesienia odwołania od ww. decyzji (przysługującego w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji), a zatem rozstrzygnięcie to stało się prawomocne. Mając na względzie powyższe Kolegium wskazało na konieczność zweryfikowania okresu w jakim wypłacony A. P. zasiłek pielęgnacyjny można uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądowo administracyjnym o ustaleniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego można mówić jednakże dopiero w przypadku wydania prawomocnej decyzji o przyznaniu tego świadczenia. W konsekwencji, w oparciu o informacje udzielone przez ZUS ustalono, że decyzję z dnia 24.08.2010r. wysłano stronie w dniu 1.09.2010r. i strona w ustawowym terminie (trzydzieści dni od daty doręczenie decyzji) nie złożyła odwołania. W rezultacie Kolegium uznało, że powyższa decyzja uprawomocniła się w październiku 2010r. – a zatem dopiero od tej daty można mówić o obciążającym stronę obowiązku poinformowania o niej organu przyznającego zasiłek pielęgnacyjny. W rezultacie organ II instancji ustalił za świadczenie nienależnie pobrane zasiłek pielęgnacyjny wypłacony A. P. za okres od 1.11.2010r. do 31.12.2013r. w łącznej kwocie 5.814 zł (38 m-cy x 153 zł) – co przesądziło o konieczności uchylenia decyzję organu I instancji i merytorycznego rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła A. P., zarzucając ww. decyzji Kolegium:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o sytuacjach, w których strona traci uprawnienie do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a w związku z tym błędne uznanie, że pobrany przez A. P. zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym,

2. naruszenie przepisów K.p.a., mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nierozpatrzenie materiału dowodowego i niewyjaśnienie czy skarżąca, jako osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowicie niezdolna do pracy, cierpiąca na głębokie zaburzenia widzenia i słuchu, była w stanie zapoznać się z pouczeniem zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i w decyzji o przyznaniu świadczenia, a zatem niewyjaśnienie czy skarżąca została prawidłowo pouczona, co jest warunkiem koniecznym do uznania świadczenia za nienależne, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych; co w konsekwencji skutkowało wydaniem przez Organ błędnej decyzji;

- art. 8 K.p.a., poprzez brak należytego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy mających wpływ na przyznanie i ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień związanych z możliwością nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i błędne przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo pouczona; co w konsekwencji spowodowało wydanie wadliwej decyzji.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanego rozstrzygnięcia.

Na rozprawie przed tut. Sądem w dni 11.02.2016r. A. P. poparła skargę, składając kserokopię zaświadczenia specjalisty psychiatry o tym, że od 19.08.2010r. leczy się na organiczne zaburzenia nastroju oraz zaburzenia adaptacyjne. Skarżąca oświadczyła, że jej jedynym błędem było złożenie podpisu pod dokumentem, którego nie była w stanie przeczytać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy P.p.s.a. zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, 8, 9 K.p.a. oraz prawa materialnego, to jest art. 16 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013r. poz. 1456 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r. – które niewątpliwie miały wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżonym rozstrzygnięciem Samorządowe Kolegium Odwoławcze:

- uchyliło w całości decyzję organu I instancji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego A. P. za okres od dnia 1.07.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 6.426,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane i

- uznało zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. P. w okresie od dnia 1.11.2010r. do dnia 31.12.2013r. w łącznej kwocie 5.814,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Powodem podjęcia w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. ww. decyzji organu odwoławczego było ustalenie, że dopiero od daty uprawomocnienia się decyzji ZUS z dnia 24.08.2010r. o ustaleniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego (w październiku 2010r.) można mówić o obciążającym stronę obowiązku poinformowania o tej okoliczność organu przyznającego zasiłek pielęgnacyjny. Przyjęcie powyższego stanowiska miało wpływ na wysokość uznanego za świadczenie nienależnie pobrane zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego w tym okresie A. P. (organ I instancji przyjął wcześniejszą datę), co spowodowało konieczność zastosowania przez Kolegium instytucji reformacji.

Odmienność stanowisk organów obu instancji co do szczegółowego ustalenia wysokości przedmiotowego świadczenia nie zmienia jednakże faktu, że co do zasady wydane w niniejszej sprawie decyzje są podobne. Mianowicie, podstawę materialnoprawną tych rozstrzygnięć stanowiły art. 16 ust. 6 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zaś stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ten ostatni przepis formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Wyraża się on w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. Innymi słowy, obowiązek zwrotu obciąża wyłącznie tego, kto przyjął świadczenie rodzinne w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. W rezultacie przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała o tym, że świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26.06.2014r. o sygn. akt II SA/Ol 596/14, dostępny w internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19.02.2014r. o sygn. akt IV SA/Po 886/13, dostępny j.w.). W konsekwencji to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Twierdzenie o konieczności dokonania zwrotu nienależnie pobranej kwoty jest uzasadnione jedynie w przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie celowo – w tym także przez zaniechanie – wprowadziła w błąd organy administracji publicznej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie przyjmowano, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza więc formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy – wobec czego nie wystarcza samo powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i 9 K.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 27.10.2010r. o sygn. akt I OSK 981/10, Lex nr 745403 i z dnia 1.04.2011r. o syn. akt I OSK 2078/10, Lex nr 957287).

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku – z zastrzeżeniem adekwatności jego treści do obowiązujących przepisów, odniesienia się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operowania zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. wyroki SN z dnia 25.04.1979r. o sygn. akt II URN 51/80, z dnia 14.03.2006r. o sygn. akt I UK 161/05). Tym samym, pouczeniem, o jakim mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., może być tylko pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy (z którymi świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy) lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte. Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń, musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać jedynie normy ogólne, nie odnoszące się w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy. Należy przy tym uwzględnić, że świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej i zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego oraz niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Oczywistym wydaje się być, że pouczenia, które są do nich kierowane, powinny być zatem zindywidualizowane i zrozumiałe dla konkretnego świadczeniobiorcy. Ocena zatem, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony, wymaga więc pełnego zindywidualizowania. Ponadto pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru – czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji. Całkowicie niewystarczającym jest złożenie jedynie podpisu pod wnioskiem, który znajduje się w aktach administracyjnych. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma bowiem możliwości skonfrontowania zmian jakie zaszły w jego przypadku z treścią pouczenia.

Stanowisko przedstawione w powyższym akapicie, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18.04.2015r. o sygn. akt I OSK 1701/12 (dostępnego j.w.), tut. Sąd – w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę – podziela w całości.

Zestawiając cyt. art. 16 oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. z dokumentacją zgromadzoną w aktach administracyjnych niniejszej sprawy – przy uwzględnieniu przedstawionych powyżej rozważań – nie sposób podzielić stanowiska organów obu instancji o tym, że skarżąca została prawidłowo powiadomiona o przyczynach utraty prawa do przyznanego świadczenia. W tym zakresie należy przede wszystkim zwrócić uwagę na brak stosownego pouczenia w treści decyzji z dnia 1.02.2010r., wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznaniu A. P. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od dnia 1.01.2010r. do dnia 31.12.2013r. (k. 3 akt administracyjnych). Mianowicie stronę pouczono jedynie o sposobie i terminie wniesienia odwołania od tego rozstrzygnięcia. W dokumentacji brak jest także jakiekolwiek odrębnego pisma, czy też ulotki, wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, która zawierałaby odpowiednie pouczenie zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Natomiast samo przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych polegające na możliwości zapoznania się z nimi na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy (k. 2 akt administracyjnych), co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11.12.2008r., sygn. akt IV SA/Po 331/08, dostępny j.w.). Takie pouczenie stanowi również naruszenie zasad praworządności i obowiązku pogłębiania zaufania. Zgodnie bowiem z zasadą praworządności, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Stosownie zaś do zasady pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 K.p.a., organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie można również zapominać o ciążącym na organach obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu, zgodnie z art. 9 K.p.a., organy udzielają stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Analizując akta administracyjne niniejszej sprawy nie sposób również przyjąć, że skarżąca wprowadziła organy w błąd – jako że sporne świadczenie przyjmowała w dobrej wierze. W konsekwencji, z uwagi na fakt, że udzielone stronie przy składaniu wniosku pouczenie okazało się nieskuteczne, brak podstaw by uznać, że skarżąca, pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia, działała w złej wierze. Tymczasem tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane. Wyjaśnić przy tym trzeba, że na gruncie u.ś.r. obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego" – które to sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest bowiem pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z dnia 27.10.2010 o sygn. akt I OSK981/10, z 14.12.2009r. sygn. I OSK 826/09, dostępne j.w.).

Końcowo zauważyć wypada, że wymóg prawidłowego pouczenia jest o tyle istotny w sprawach dotyczących zasiłków pielęgnacyjnych, że świadczenia te w zasadzie przyznawane są osobom w podeszłym wieku, schorowanym, niepełnosprawnym. Nie budzi przy tym wątpliwości, że taką właśnie osobą jest skarżąca, która potwierdziła dotychczasowe problemy zdrowotne, składając kserokopię zaświadczenia specjalisty psychiatry o tym, że od 19.08.2010r. leczy się na organiczne zaburzenia nastroju oraz zaburzenia adaptacyjne (k. 34 akt sądowych). Z powyższych względów treść pouczenia powinna być dostosowana do możliwości percepcyjnych adresata, jego stanu zdrowia, w tym możliwości widzenia, słyszenia i zapamiętywania. Tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do wielokrotnie podnoszonego w odwołaniach złego stanu jej zdrowia. Pozostaje to zarazem w sprzeczności z wcześniejszym stanowiskiem Kolegium, które w decyzji z dnia 18.12.2014r. wskazało, że "rolą organu I instancji w przypadku orzekania o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. jest wyjaśnienie, czy strona wiedziała, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje jej, gdy otrzymuje dodatek pielęgnacyjny, a następnie, czy umyślnie pobierała oba powyższe świadczenia. Dokonując w tym zakresie analizy organ I instancji powinien wziąć pod uwagę, że odwołująca jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną" (k. 21 akt administracyjnych).

Reasumując stwierdzić trzeba, że A. P. nie została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które powodują brak prawa do pobierania przyznanych świadczeń – wobec czego nie sposób uznać pobieranego przez nią na podstawie decyzji z dnia 1.02.2010r. zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane – w jakimkolwiek okresie. Powyższe okoliczności umknęły uwadze organów administracyjnych w niniejszej sprawie – co przesądziło o konieczności uchylenia wydanych w niniejszej sprawie decyzji.

Orzekając w niniejszej sprawie ponownie Wójt Gminy [...] wyda stosowne rozstrzygnięcie, uwzględniając w tym zakresie przedstawioną przez Sąd wykładnię przepisów u.ś.r. – w zestawieniu z wiekiem oraz stanem zdrowia A. P..

Ze względu na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.