Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 328/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b, art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: art. 33 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] maja 2022 r., nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia K. O., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z [...] marca 2022 r., nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

W piśmie z 8 kwietnia 2010 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie wezwał K. O. (dalej jako "skarżąca") jako ustawowego opiekuna O. O. do wykonania obowiązku poddania szczepieniu ochronnemu osoby małoletniej, pod rygorem wymierzenia grzywny.

Pismem z 3 sierpnia 2010 r., znak: [...], Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie wystosował do skarżącej upomnienie na podstawie art. 15 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ stwierdził, że mimo upływu terminu nie zostały wykonane obowiązki wynikające z przepisów art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657), dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi", oraz obowiązującego na rok 2010 Programu Szczepień Ochronnych poddania się szczepieniom ochronnym dziecka – O. O., urodzonej 4 października 2007 r.

W dniu 13 listopada 2016 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie organu wpłynęło zgłoszenie osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych, dokonane przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Praktyka Lekarza Rodzinnego "[...]" Spółka z o.o. w L.. W zgłoszeniu wymienione zostały obowiązkowe szczepienia, którym dziecko nie zostało poddane i wskazano, że opiekun dziecka nie wyraża zgody na szczepienia.

Upomnieniem z 25 listopada 2016 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie ponownie wezwał K. O. do niezwłocznego wykonania obowiązku zaszczepienia córki O. O..

Kolejne zgłoszenie osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych, z adnotacją o braku zgody opiekuna dziecka na szczepienia, wpłynęło do organu 16 maja 2017 r.

W dniu 22 grudnia 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie przesłał do Wojewody Lubelskiego wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec K. O.. Równocześnie wniósł o nałożenie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy nr [...] z 22 grudnia 2021 r.

W piśmie z 7 marca 2022 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] marca 2022 r. wierzyciel - Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie (dalej jako "organ I instancji") oddalił zarzuty wniesione przez K. O. w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka O. O..

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K. O..

Postanowieniem z [...] maja 2022 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657). Stwierdził, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki, aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. Organ odwoławczy podniósł, że z "formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych" z 16 listopada 2016 r. oraz korespondencji z przychodnią "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. z 21 grudnia 2016 r., z 4 kwietnia 2017 r. i z 13 listopada 2021 r., wynika, że prawni opiekunowie dziecka nie wyrażają zgody na wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Jednocześnie lekarz nie stwierdził przeciwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień.

Organ wyjaśnił również, że w piśmie z 3 stycznia 2016 r. kierownik podmiotu leczniczego, do którego zapisane jest dziecko, poinformował wierzyciela, że u dziecka wystąpiła reakcja alergiczna po podaniu II dawki szczepionki Infanrix IPV+HIB, jednak brak jest bezwzględnych przeciwwskazań do szczepienia. Dziecko zostało skierowane do Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka w Lublinie. Organ odwoławczy wskazał również na zaświadczenie lekarskie z 1 kwietnia 2008 r. wydane przez lekarza z Wojewódzkiej Poradni Chorób Zakaźnych dla Dzieci, Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki im. Jana Bożego w Lublinie, z którego wynika, że lekarz wydający zaświadczenie nie stwierdził przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych, zalecił wykonanie szczepień w warunkach szpitalnych, a także wskazał preparaty, jakimi szczepienie powinno zostać wykonane. Organ stwierdził, że brak jest dokumentacji medycznej potwierdzającej problemy neurologiczne spowodowane poddaniem dziecka szczepieniom ochronnym w wieku 3 miesięcy.

Organ odwoławczy nie uwzględnił również zarzutu niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym z powodu braku przeprowadzonego lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Organ podniósł, że art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. O. zaskarżyła postanowienie organu II instancji.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 33 § 2 pkt 1 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezbadanie przez organ, czy obowiązek jest wymagalny i wykonalny;

2) art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w zw. z § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędne zastosowanie wymienionych przepisów skutkujące uznaniem przez organ, że skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy skarżąca stawiła się na wizytę kwalifikacyjną, jednakże w dokumentacji medycznej dziecka brak jest potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza z uwzględnieniem aktualnych wyników badań innych lekarzy specjalistów, nadto skarżąca nie zakończyła jeszcze konsultacji specjalistycznych i gromadzenia dokumentów, w związku z czym nie doszło do przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego w rozumieniu wyżej wskazanych przepisów bez winy skarżącego, tym samym skarżąca skorzystała z prawa do odmowy wyrażenia zgody jako wymaganej od osoby uprawnionej do czasu przeprowadzenia wszystkich badan, które okażą się niezbędne;

3) art. 7a, art. 77 i art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

4) art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i obowiązku dokładnego zebrania oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, a więc dopuszczenie się dowolnego rozstrzygnięcia i oparcie decyzji w przeważającej mierze jedynie na własnej ocenie organu co do charakteru wykonywanych przez skarżącą czynności, nieuwzględnienia niezakończonego procesu konsultacyjnego, co powodowało przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, i tym samym błędne przyjęcie, że jedynie zaświadczenie wydane przez lekarza odraczające szczepienia jest jedynym faktem mogącym mieć wpływ na wymagalność obowiązku;

5) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności nie można aktualnie bazować na oświadczeniu zobowiązanego z 2009 r. informującym o rezygnacji z obowiązkowych szczepień, w sytuacji gdy skarżąca kontynuuje wizyty lekarskie celem wykluczenia przeciwwskazania do szczepienia dziecka, które wcześniej doświadczyło niepożądanego odczynu poszczepiennego, czego dowodem jest uzyskanie od lekarza POZ stosownego skierowania;

6) art. 7, art. 11, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchybienie zasadzie przekonywania i wyjaśniania oraz nieodniesienie się w uzasadnieniu postanowienia sposób rzeczywisty do przedstawionych w odwołaniu argumentów, w sytuacji, w której skarżąca przypisywała określonym okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli sąd administracyjny bada, czy właściwy w sprawie organ prawidłowo przeprowadził postępowanie i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji oddalające zarzuty skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się przez skarżącą od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.), powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.e.a.", egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.

Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, na podstawie tytułu wykonawczego z 22 grudnia 2021 r., stwierdzającego obowiązek poddania dziecka skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które to szczepienia nie zostały wykonane w terminach wskazanych w obowiązującym Programie Szczepień Ochronnych.

Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 z późn. zm.). Przed wystawieniem tytułu organ dwukrotnie wystosował do skarżącej upomnienie (w 2010 r. i 2016 r.).

Kwestionując możliwość prowadzenia egzekucji skarżąca zarzuciła brak wymagalności obowiązku i jego niewykonalność. Podniosła także ogólnikowe zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji, w tym art. 68 ust. 4, przepisów ustawy o prawach pacjenta i art. 6 Traktatu Lizbońskiego.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.

Przede wszystkim całkowicie bezpodstawny jest zarzut braku wymagalności i wykonalności obowiązku. Z treści skargi wynika, że skarżąca powołuje także art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., kwestionuje zatem istnienie obowiązku.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 cyt. ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej ustawowej delegacji, wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), w którym ustalony został wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia.

Z powołanych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. W sprawie nie ma zatem podstaw do przyjęcia braku wymagalności obowiązku i jego niewykonalności, jak podnosi skarżąca.

Obowiązek został nałożony z mocy prawa, w drodze przepisów powszechnie obowiązujących. Nie jest uzasadniony zarzut dotyczący nakładania obowiązku na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, który nie należy do wymienionego w art. 87 Konstytucji katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego.

Wskazać należy, że w myśl § 5 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Okoliczność, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy). Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2547/18). Ogłoszony przez Głównego Inspektora Sanitarnego Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczególnymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej nie stanowi podstawy obowiązku. Ogłoszenie komunikatu nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, wynikającego z mocy prawa. Obowiązek wynika z mocy ustawy i przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 października 2019 r. w sprawie sygn. akt II OSK 2925/17, z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 3090/19). Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o prawach pacjenta". Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Informacja, o której mowa w art. 9 dotyczy stanu zdrowia pacjenta. Pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają prawo do uzyskania od osoby wykonującej zawód medyczny przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu, w zakresie udzielanych przez tę osobę świadczeń zdrowotnych oraz zgodnie z posiadanymi przez nią uprawnieniami. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13, z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542).

W tym kontekście bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 6 Traktatu Lizbony. Pomijając już to, że przepis ten dotyczy ratyfikacji Traktatu oraz jego wejścia w życie, nie mógł więc być w tym postępowaniu naruszony, zauważyć należy, że skarżąca powołuje ten przepis mając w istocie na myśli art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej, który na mocy Traktatu z Lizbony otrzymał nowe brzmienie i w ust. 1 wyraża zasadę, że Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Powołanie się na Kartę, która w art. 3 stanowi, że dziedzinach medycyny i biologii musi być szanowana swobodna i świadoma zgoda osoby zainteresowanej, wyrażona zgodnie z procedurami określonymi przez ustawę, nie daje podstawy do odmowy wykonania szczepień ochronnych. W tym zakresie zgoda pacjenta (opiekuna prawnego dziecka) nie jest wymagana, co omówiono wyżej, a procedura kwalifikacji do szczepień została szczegółowo określona w ustawie i rozporządzeniu. Unormowania problematyki szczepień, wdrażanie programów szczepień i określanie warunków szczepień pozostawiono krajom członkowskim. Unormowania te uwzględniają fakt, że Unia Europejska w swoich działaniach zapewnia wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego, a szczepienia uznawane są za jeden z najbardziej skutecznych i opłacalnych środków ochrony zdrowia publicznego i pozostają głównym narzędziem w zakresie profilaktyki pierwotnej chorób zakaźnych. Unormowania krajowe nie są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej.

Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Poddanie się takiemu badaniu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Przepisy ustawy i rozporządzenia przewidują zatem tryb ustalenia, czy dziecko kwalifikuje się do szczepienia w określonym terminie. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że wynikająca z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi konieczność poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza powinność poddania się również badaniom kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Odmowa wzięcia udziału w badaniu uniemożliwia wykonanie szczepienia i powinna być traktowana jako odmowa poddania się temu szczepieniu (por. przykładowo: wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18 i wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 3090/19).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku dziecka skarżącej nie istnieją przeciwwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Twierdzenia skarżącej dotyczące przeciwwskazań zdrowotnych córki do poddania się szczepieniu są bezpodstawne. W aktach sprawy brak jest dokumentacji medycznej stwierdzającej istnienie przeciwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych u małoletniej O. O.. Skarżąca, mimo kwestionowania możliwości wykonania szczepień z uwagi na stan zdrowia córki, ustaleń organów w tym zakresie nie podważyła i nie przedstawiła ani w toku postępowania przed organami, ani w skardze do sądu jakichkolwiek dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Skarżąca miała możliwość przedstawienia dowodów na okoliczność istnienia przeciwwskazań do szczepień, w szczególności zaś dostarczenia dokumentacji lekarskiej, jednak tego nie uczyniła, mimo że od ponad 10 lat odmawia poddania córki szczepieniom ochronnym, powołując się na stan zdrowia dziecka i bliżej nieokreślone badania specjalistyczne. Skarżąca zdaje się nie zauważać, że o ewentualnym istnieniu przeciwwskazań decyduje badanie kwalifikacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Poddanie się temu badaniu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego, o czym była mowa wyżej.

Z akt sprawy wynika, że Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej – Praktyka Lekarza Rodzinnego "[...]" Spółka z o.o. w L. informował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, że córka skarżącej nie została poddana wymaganym w kolejnych latach szczepieniom ochronnym, mimo braku przeciwwskazań. Z pisma NZOZ z 3 stycznia 2016 r. wynika, że po szczepieniach ochronnych przeprowadzonych 15 stycznia 2008 r. u córki skarżącej wystąpił odczyn poszczepienny w postaci wysypki o charakterze pokrzywkowym. W związku z tym dziecko zostało skierowane do Poradni Pediatrycznej Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka w Lublinie. Po konsultacji zalecono kontynuację szczepień w warunkach szpitalnych i wskazano rodzaj kolejnej szczepionki oraz czas jej wykonania (zaświadczenie lekarskie z 1 kwietnia 2008 r.). Brak jest jakiekolwiek dowodu, by opiekunowie prawni dziecka podjęli próbę zaszczepienia dziecka w warunkach szpitalnych. Nie przedstawili też dowodu, że dziecko poddawane było dalszym konsultacjom socjalistycznym, związanym ze stwierdzeniem przeciwwskazań do szczepień. Powoływanie się przez skarżącą na choroby czy podejrzenia chorób występujących u córki na przestrzeni kilkunastu lat oraz bliżej nieokreślone konsultacje specjalistyczne jest nieuzasadnione, skoro nie dawały one i nie dają podstaw do stwierdzenia przeciwwskazań do szczepień. Także badania prowadzone w poradni psychologiczno-pedagogicznej i stwierdzone określone deficyty w zakresie możliwości psychofizycznych córki skarżącej nie mogą uzasadniań odmowy poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

Brak przeciwwskazań został kilkakrotnie potwierdzony przez praktykę lekarza rodzinnego, ostatnio w piśmie, które wpłynęło do organu 16 listopada 2021 r. Z pisma tego, nazwanego "Oświadczeniem", wynika, że opiekunowie prawni dziecka byli powiadamiani i listownie i telefonicznie o konieczności wykonania szczepień, jednak nie wyrażają na nie zgody. Z pisma nie wynika, by fakt wystąpienia odczynu poszczepiennego w 2008 r., na którą to okoliczność powołuje się skarżąca, mógł stanowić przeciwwskazanie do szczepienia. Okoliczność ta była brana pod uwagę zarówno przez lekarza rodzinnego, który skierował dziecko skarżącej do poradni szczepień dzieci wysokiego ryzyka, jak i specjalistę z tej poradni, który nie tylko nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień, ale zalecił ich kontynuowanie w warunkach szpitalnych, o czym była mowa wyżej.

Nie jest uzasadniony zarzut, że obowiązek szczepień wskazanych w tytule wykonawczym nie mógł być wymagalny, ponieważ w § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wskazano, że szczepieniem przeciwko błonicy, krztuścowi, nagminnemu zakażeniu przyusznic, odrze, chorobie Heinego-Medina, różyczce, tężcowi i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B objęte są dzieci i młodzież do ukończenia 19 roku życia.

Należy zatem wyjaśnić, że w § 3 rozporządzenia wskazano, w jakim okresie życia powinny być podawane poszczególne szczepionki. Konkretyzacja obowiązku następuje natomiast w komunikacie Głównego Inspektora Nadzoru Sanitarnego. Fakt, że w przepisie § 3 rozporządzenia został wyznaczony termin maksymalny (końcowy) obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Poszczególne terminy określone w rozporządzeniu nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności omawianego obowiązku. Okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, wskazywany jest co roku w Programie Szczepień Ochronnych. Jest on wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 739/19 oraz z 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3274/19).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, mimo, że córka skarżącej nie ukończyła 19 lat, skoro szczepienia wskazane w tytule wykonawczym powinny być wykonane, zgodnie z obowiązującymi programami szczepień, we wcześniejszym okresie życia dziecka. Nie budzi także wątpliwości, że już przed dniem wystawienia tytułu doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w tytule chorobom.

Jak wskazano wyżej, obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Jednocześnie brak jest przepisu, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania.

Z akt sprawy wynika ponadto, że rodzice małoletniej O. O. odmawiają wykonania obowiązkowych szczepień córki. Okoliczność tę przyznali wprost w piśmie z 15 kwietnia 2010 r. stwierdzając, że złożyli w Praktyce Lekarza Rodzinnego "[...]" oświadczenie o rezygnacji ze szczepień. W aktach sprawy znajduje się także kopia tego oświadczenia z kwietnia 2009 r. Fakt braku zgody opiekuna prawnego dziecka na wykonanie szczepień odnotowany został w formularzach zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z 2016 i 2017 r. i potwierdzony przez lekarza pediatrę Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Praktyka Lekarza Rodzinnego "[...]" w oświadczeniu, które wpłynęło do organu 16 listopada 2021 r. Jednocześnie w oświadczeniu tym po raz kolejny stwierdzono, że u córki skarżącej nie występują przeciwwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Obowiązek skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istnieje i wbrew zarzutom skargi był i jest nadal wymagalny. Do tej pory nie został wykonany.

Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucyjnych. Opiekę nad małoletnią córką O. O. sprawuje m.in. skarżąca, będąca jej matką. Na niej więc spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń, zgodnie z którym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym z dnia 22 grudnia 2021 r., wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 maja 2022 r. w sprawie sygn. akt II OSK 3274/19, konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Przepis art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakłada na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. NSA wskazał, że nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki (zob. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18, wyrok NSA z dnia 25 maja 202 r. sygn. akt II OSK 3130/19). Szczepienia realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób. Chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić. Obowiązkowość szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami. Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy, nie narusza więc art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto przewidziany w ustawie odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, stanowi gwarancję poszanowania praw i wolności oraz godności człowieka.

W ramach niniejszego postępowania, dotyczącego oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, wskazane wyżej normy w żaden sposób nie zostały naruszone.

Wbrew zarzutom skarżącej, nie doszło w toku postępowania do naruszenia zasad postępowania wyrażonych w art. 7a, art. 11, art. 77, art. 80, art. 81 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych.

W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest trafne. Nie ma podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji. Nie wystąpiły bowiem w sprawie żadne okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.