Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1113/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 187 poz 1257
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 sierpnia 2010 r. w sprawie służby medycyny pracy w jednostkach organizacyjnych  podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
article: art. 145 par. 1 pkt.1 lit.a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz K. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 lutego 2022 r., nr DSZ-V.4321.1.39.2022.AC, Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 23 grudnia 2021 r., nr PUW/026817/W/2021, o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Wnioskiem z 20 października 2021 r. K. K. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko P. M. , ur. [...] czerwca 2007 r., na okres zasiłkowy 2021/2022.

Decyzją z 23 grudnia 2021 r. Wojewoda Podkarpacki, działając na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania K.K. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko P. M. , ur. 24 czerwca 2007 r., w okresie od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. podnosząc, że ojciec dziecka M. M. nie jest członkiem jej rodziny, a wnioskodawczyni, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna być traktowana jak osoba samotnie wychowująca dziecko.

Decyzją z 25 listopada 2021 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 23 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że podstawę decyzji Wojewody stanowiły przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z 16 września 2009 r. oraz ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Ministra, prawidłowo organ pierwszej instancji wskazał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, że ojciec dziecka wnioskodawczyni wykonuje pracę najemną na terenie Włoch, a wnioskodawczyni jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, państwem właściwym, na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia 883/2004, są Włochy z uwagi na to, że jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Organ wskazał, że w myśl art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004 w Polsce (jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa) wnioskodawczyni mógłby przysługiwać dodatek dyferencyjny w przypadku gdyby wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego w Polsce była wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we Włoszech.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu odwołania, że ojciec dziecka (M. M.) nie jest członkiem rodziny dziecka skarżącej. Wprawdzie w definicji legalnej "członka rodziny" zawartej w art. 1 lit. i rozporządzenia 883/2004 znajduje się odwołanie do przepisów krajowych państwa członkowskiego, na podstawie którego mają być przyznane świadczenia, to jednak pojęcie to na gruncie prawa unijnego zostało doprecyzowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Minister podniósł że w orzeczeniu w sprawie C-378/14 - Trapkowski TSUE wyraźnie stwierdził, że jeśli prawo do świadczenia rodzinnego, zgodnie z prawem krajowym, może przysługiwać zarówno matce, jak i ojcu dziecka, to wszyscy oni powinni być uznani za członków rodziny w celu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto, w orzeczeniu w sprawie C-363/08 - Slanina dotyczącym wykładni art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia 1408/71 (odpowiadającym co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia 883/2004) TSUE wyraźnie stwierdził, że w przypadku rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, kluczowe jest ustalenie czy rodzic, który nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem może być uznany za członka rodziny dziecka, a nie członka rodziny drugiego rodzica. Organ przywołał treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podniósł, że wskazany w odwołaniu art. 27 ust. 2 ww. ustawy reguluje sytuację, w której występuje zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, wskazując, któremu z rodziców takie świadczenie wypłacić. Zdaniem organu, z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że zarówno matka, jak i ojciec dziecka są uprawnieni do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, a dopiero w przypadku zbiegu tych uprawnień, zasiłek ten wypłaca się rodzicowi sprawującemu faktyczną opiekę nad dzieckiem. Zatem, w świetle ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz orzecznictwa Trybunału nie ulega wątpliwości, że ojciec dziecka, który jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka (co w sprawie skarżącej potwierdza treść wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 6 listopada 2008 r., R III C 363/08), jest członkiem rodziny dziecka, na którego utrzymanie mają być przeznaczone świadczenia rodzinne.

Organ wskazał następnie, powołując się na informację zawarte w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protectioń), decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego H3 z 15 października 2009 r. i art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, że kwota zasiłku rodzinnego dla dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do czasu ukończenia 18 roku życia wynosząca 124 zł nie przekracza wysokości miesięcznej kwoty świadczenia włoskiego o podobnym charakterze. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, prawidłowo Wojewoda odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku wychowawczego na dziecko.

Końcowo Minister podniósł, że skarżąca została poinformowana, że Wojewoda Podkarpacki, w myśl art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004 i art. 60 ust. 3 rozporządzenia 987/2009, przekazał jej wniosek z 9 października 2020 r. do rozpatrzenia przez włoską instytucję właściwą (formularz SED F002). Wskazana instytucja powinna zająć stanowisko w stosunku do wniosku skarżącej w ciągu dwóch miesięcy. Jednocześnie w sytuacji, gdy włoska instytucja właściwa stwierdzi, że zgodnie z ustawodawstwem włoskim skarżącej nie przysługuje we Włoszech świadczenie na córkę, wnioskowane świadczenie rodzinne zostanie jej wypłacone zgodnie z ustawodawstwem polskim.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. K. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), to jest:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy nie zachodzą okoliczności do uznania, ze skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i może być uznana, za matkę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 67 i 68 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 166/1 z 30 kwietnia 2004 r.) oraz art. 60 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 284/1 z dn. 30 października 2009 r.),

2) art. 7, art. 76 § 1, art. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmowie mocy dowodowej i wiarygodności przedłożonym dokumentom , z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, bo jej córka ma ojca, który mieszka we Włoszech i wykonuje tam pracę najemną i dlatego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów,

3) 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie drugiej instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia 29 kwietnia 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 23 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko P. M. , w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu ww. prawa.

Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Ponadto, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd przyjętej przez organ wykładni przepisów prawa unijnego Minister wniósł o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pytania prejudycjalnego o następującej treści: "Czy art. 67 rozporządzenia 883/2004, czytany łącznie z art. 1 lit. i akapit trzeci oraz art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy jeden z rodziców dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, zamieszkuje wraz z tym dzieckiem w jednym państwie członkowskim (Państwo członkowskie A), w którym ubiega się o świadczenia rodzinne, podczas gdy drugi z rodziców tego dziecka, który według prawa krajowego państwa członkowskiego A nie jest uznawany za członka rodziny pierwszego rodzica, lecz może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na dziecko, zamieszkuje i pracuje w innym państwie członkowskim (państwie członkowskim B)?" oraz - w konsekwencji przedstawienia tego pytania - zawieszenie przedmiotowego postępowania stosownie do art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 28 listopada 2003 r.".

Sytuacje objęte przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego reguluje art. 23a ustawy z 28 listopada 2003 r. Zgodnie z powołanym przepisem, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1). W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy (ust. 2). W przypadku, gdy wojewoda w sytuacji o której mowa w ust. 1 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 (ust. 4).

Na gruncie niniejszej sprawy organy ustaliły, że ojciec dziecka skarżącej (M. M. ) jest obywatelem Włoch, przebywa na stałe i pracuje na terenie Włoch od listopada 2003 r. (oświadczenie skarżącej z 5 maja 2021 r. i 30 listopada 2021 r.). Z kolei skarżąca wraz z córką zamieszkuje w Polsce i jest nieaktywna zawodowo. W oparciu o powyższe ustalenia organy przyjęły, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawą tej oceny było ustalenie, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ojciec córki skarżącej P. M. jest członkiem jej rodziny. Kwestionuje to skarżąca podnosząc, że M. M. jest biologicznym ojcem jej córki, ale nie bierze w ogóle udziału w jej wychowaniu. Skarżąca nie zna jego miejsca zamieszkania i pracy na terenie Włoch, nie ma z nim żadnego kontaktu. Córkę wychowuje samotnie, bez udziału ojca i nigdy nie była formalnie z ojcem dziecka związana.

Odnosząc się do powyższego podnieść trzeba, że w myśl art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, określenie "członek rodziny" oznacza m.in. każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Przepis ten wprost zatem odsyła do ustawodawstwa krajowego. Definicję rodziny w polskim systemie prawnym zawiera art. 3 pkt 16 ustawy z 28 listopada 2003 r. wskazując, że przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się natomiast dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Rozumienie powyższej definicji rodziny (członka rodziny) było już przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych, które zwracały uwagę na jej kontekstowość. W wyroku z 13 września 2017 r. sygn. I OSK 2955/16, Lex nr 2417486, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie podniósł, że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do tak rozumianej "rodziny" wszystkich osób wymienionych w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Z jego treści nie można zatem wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał zatem organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. W konsekwencji pod pojęciem "rodziny" należy rozumieć osoby wymienione w powyższej definicji legalnej. Jednocześnie jednak, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, w skład rodziny nie muszą wchodzić wszystkie osoby wymienione w powołanej definicji. W wyroku z 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2361/14, Lex nr 2106449, Naczelny Sąd Administracyjny słusznie podniósł, że zastosowanie wykładni systemowej art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu ww. przepisu. Tożsame stanowisko przedstawione zostało w wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK, Lex nr 1136646.

Przedstawiony sposób wykładni ustawowego pojęcia "członka rodziny" prezentowany jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku z 10 października 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 632/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie podniósł, że "jakkolwiek rodzice lub jedno z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) są uprawnieni do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, to jednak nie wolno zapominać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Nie jest zatem tak, że rodzic dziecka, niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i ograniczający się jedynie do uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych, może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 u.ś.r. Stosownie do art. 3 pkt 16 u.ś.r. w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12) u.ś.r. wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16) u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12) u.ś.r." (por. również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 26 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 750/19).

Wobec powyższego, w ocenie sądu w składzie orzekającym, dokonując wykładni art. 3 pkt 16 ustawy z 28 listopada 2003 r. nie można pomijać tego, że zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Przysługuje on zatem tylko temu z rodziców, który faktycznie ponosi ciężar utrzymania dziecka. Trafnie również podnosi skarżąca, że uwzględniając treść art. 3 pkt 17 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, do rodziny nie sposób zaliczyć rodzica, który nie jest w związku małżeńskim, ani nie pozostaje w separacji orzeczonej przez sąd i nie wychowuje dziecka z drugim z jego rodziców. Rodzic samotnie wychowujący dziecko spełnia bowiem przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co powinno oznaczać wyłączenie z pojęcia rodziny drugiego z rodziców, który nie uczestniczy w wychowywaniu wspólnego dziecka. Zastosowanie wykładni systemowej art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu ww. przepisu.

Podsumowując, w ocenie sądu w składzie orzekającym, rodzic dziecka, który mimo ciążącego na nim obowiązku nie łoży na utrzymanie własnego dziecka, nie zamieszkuje z nim, nie utrzymuje kontaktu ze swoim dzieckiem, nie może być uznany za członka rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 powołanej ustawy.

Wbrew stanowisku organów, powyższa wykładnia i wskazany sposób zastosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają w zgodzie z prawodawstwem Unii Europejskiej. Jak już bowiem wskazano wyżej, w zakresie definiowania pojęcia "członka rodziny" zawartego w art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 regulacje unijne odsyłają do prawa krajowego (w tym przypadku - polskiego). Ponadto, art. 67 powołanego rozporządzenia wyraźnie stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z przepisu tego wynika zatem, że przebywający na terytorium innego państwa członkowskiego obywatel własnego państwa członkowskiego może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na terytorium tego pierwszego państwa tylko pod warunkiem, że na terytorium własnego państwa jest on uznawany za członka rodziny beneficjentów świadczeń. Dodatkowej wskazówki interpretacyjnej dostarcza art. 68a powołanego rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 606/19). Nie można przy tym zapominać, że jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia nr 987/2009, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16, Lex nr 2453522 i 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1481/19, Lex nr 3111036). Z kolei w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafnie przyjmuje się, że świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej (wyrok TSUE z 2 kwietnia 2020 r. wydany w sprawie C-802/18). Z omówionych wyżej przyczyn za niezasadny Sąd uznał wniosek organu odwoławczego o skierowanie, w trybie art. 267 Traktatu, pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej .

Mając powyższe na uwadze organy orzekające w niniejszej sprawie powinny były w pierwszej kolejności ustalić czy ojciec dziecka skarżącej (niebędący jej mężem i niezamieszkujący wspólnie z nią i swoim biologicznym dzieckiem) tworzy ze skarżącą i swoim dzieckiem rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy z 28 listopada 2003 r. W świetle zaprezentowanej wyżej wykładni pojęcia "członka rodziny" nieprawidłowe jest stanowisko organów, które przyjęły, że do zaliczenia danej osoby do rodziny wystarcza ustalenie, że jest ona rodzicem biologicznym dziecka, na które przyznawane jest świadczenie rodzinne. Organy pominęły podnoszone przez skarżącą w toku postępowania okoliczności, które w jej przekonaniu wykluczają zaliczenie ojca dziecka do rodziny skarżącej i jej córki. Przyjmując niejako automatycznie, że biologiczny ojciec dziecka wchodzi w skład rodziny, organy nie poczyniły prawidłowych ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych podnoszonych w tym zakresie przez stronę. Doprowadziło to, w ocenie Sądu, do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli bowiem ojciec dziecka skarżącej nie tworzył z dzieckiem oraz zamieszkującą z nim, wychowującą go i tworzącą z nim wspólnotę dochodową matką, rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 w związku z art. 3 pkt 12 ustawy z 28 listopada 2003 r., a zatem nie był osobą uprawnioną do świadczeń zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy i członkiem rodziny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 16 w związku z art. 3 pkt 12 ww. ustawy, to tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych obligująca właściwy organ do wystąpienia do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z ustaleniem, że ojciec dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię przepisów prawa. W szczególności organ wnikliwie i adekwatnie do sytuacji skarżącej ustali, czy w rozpatrywanej sprawie biologicznego ojca należy zaliczyć do rodziny skarżącej i jej córki. Dopiero po tych ustaleniach organ wyjaśni, czy w rozpatrywanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czy też nie i jakie są tego powody. Następnie zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które odzwierciedli rację decyzyjną i wyjaśni tok rozumowania, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskaże również fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił ewentualnie wiarygodności i mocy dowodowej.