Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 123/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-08-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: ustanowino radcę prawnego
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1, art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanowił - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - ustanowić radcę prawnego


UZASADNIENIE

W następstwie oddalenia skargi na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia 19 grudnia 2009 r. Z.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Jest jedynym żywicielem rodziny, zarabiając 2.699,75 zł miesięcznie. W zeznaniu podatkowym za rok ubiegły wykazano, że małżonkowie uzyskali roczny dochód wynoszący 54.230,93 zł. Wśród wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżący wygenerował: czynsz za mieszkanie komunalne - 565 zł, zakup energii elektrycznej - 80,5 zł, gazu – 50 zł; TV kablowej, Internetu, telefonu -120 zł, opłacenie ubezpieczenia -50 zł, wyżywienie 1.200 zł, rata kredytu na zakup pralki 100 zł, leczenie- 200 zł. Ponadto wnioskujący przedstawił szczegółową kalkulację kosztów utrzymania samochodu osobowego, niezbędnego środka transportu zabezpieczającego transport najbliższej rodziny do portu lotniczego w Gdańsku.

Zainteresowany jako majątek wskazał działkę o powierzchni 2150 m².

W sprawie zważono, co następuje:

Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej).

Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z formularza PPF, skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.

Wyjaśnić należy, że rozpoznanie wniosku we wskazanym wyżej zakresie sprowadza się do ustalenia, czy w badanej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl tego przepisu osoba fizyczna została zobligowana, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak więc obowiązkiem wnoszącego jest uprawdopodobnienie w sposób rzetelny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnym czy majątkiem pozwalającym na osiąganie pożytków. Referendarz z kolei został zobligowany przez ustawodawcę do dokonania wnikliwej i swobodnej, lecz nie dowolnej analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez stronę.

W tym miejscu zwrócić uwagę trzeba, że pomoc prawna w zakresie, o jaką ubiega się skarżący, przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, kiedy pomimo poczynionych starań, nie ma on żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest podmiotom, które przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W głównej mierze są to osoby samotne lub jedyni żywiciele rodzin wielodzietnych, członkowie gospodarstw domowych dotkniętych bezrobociem, niepełnosprawnością, którzy ze względu na szczególną sytuację życiową i dochodową swoich zostali zmuszeni do korzystania ze wsparcia ze strony opieki społecznej.

Należy pamiętać, że przypadki, w których kosztami postępowania sądowego jest obciążony Skarb Państwa, należą do wyjątków od ogólnej zasady ponoszenia kosztów przez stronę. Instytucję prawa pomocy należy więc zawsze traktować w sposób szczególny, poprzez udzielanie wsparcia w okolicznościach, kiedy sytuacja materialna strony nie pozwala jej co najmniej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życia codziennego. Ocena jednakże tych potrzeb nie należy do wnioskującego, lecz do rozpoznającego wniosek, który kieruje się wskazaniami wiedzy i zasadami doświadczenia życiowego, nie zaś subiektywnym przekonaniem strony zainteresowanej w przyznaniu prawa pomocy.

Należy jednocześnie zaznaczyć, że ustawodawca przy ocenie zasadności zwolnienia od kosztów postępowania sądowego nakazuje stosowanie surowych kryteriów oceny, przy czym przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów:

1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania,

2) aktualnej kondycji finansowej strony.

W odniesieniu do tej części wniosku, która dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Biorąc natomiast pod uwagę § 14 ust.2 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) minimalna stawka wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie przez radcę prawnego skargi kasacyjnej wynosi 180 zł. Wobec takich ustaleń, skarżący winien wykazać, że nie posiada jakichkolwiek możliwości na wygospodarowanie z posiadanych dochodów kwoty rzędu 280 zł.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18.12.2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, zwolnienie strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek poprzez przyznawanie tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują.

Odnosząc zatem powyższe rozważania do przedstawionej przez wnioskującego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie wykazał on w sposób przekonywujący, że znajduje się w szczególnej sytuacji uniemożliwiającej poniesienie w całości kosztów postępowania, pomimo, że ustalenie takie pozostaje w sprzeczności z subiektywnym przekonaniem zainteresowanego, co do braku jakichkolwiek możliwości płatniczych. Zaprezentowanie argumentacji polegającej wyłącznie na podkreślaniu, że dochody przeznacza się w całości na wydatki gospodarstwa domowego bynajmniej nie przesądza o zasadności udzielenia pomocy prawnej.

Analizując możliwości finansowe skarżącego nie można tracić z pola widzenia, że ujawnił on ponoszenie, jako właściciel samochodu osobowego, kilkuset złotowych kosztów jego eksploatacji. Możliwość regulowania wydatków związanych z użytkowaniem pojazdu nie wskazuje na spełnienie przesłanek zawartych w art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wyjaśnić bowiem należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy, standard ten przekracza.

Powyższe wątpliwości potęguje ustalenie, że inne, ponoszone przez Z.B.wydatki związane z korzystaniem z Internetu, TV cyfrowej czy opłacaniem fakultatywnej składki na ubezpieczenie nie służą zabezpieczeniu elementarnej egzystencji i nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, stanowiących rodzaj daniny publicznej.

Biorąc zatem po uwagę powyższe, sytuacja majątkowa skarżącego, przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na opłacenie skargi kasacyjnej, gdyż środki potrzebna na uregulowanie tej opłaty wynoszą 100 zł. Ze względu jednak na ratio legis instytucji pomocy prawnej, w ocenie referendarza opłacenie pełnomocnika z wyboru mogłoby utrudnić egzystencję rodziny skarżącego, powodując uszczerbek w koniecznym utrzymaniu małżonków B. Uzasadnia to przyznanie stronie pełnomocnika z urzędu.

Podsumowując dotychczasowe uwagi, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.