Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 392/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego H. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..] maja 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [..] marca 2010 r., nr [...] o umorzeniu postępowania z wniosku H. M. o oddanie w użytkowanie wieczyste zabudowanej działki położonej w W. przy ul. [...]. Organy obu instancji uznały, że H. M. winien udowodnić, że jest właścicielem lub spadkobiercą właścicieli nieruchomości objętej wnioskiem z dnia [...] grudnia 1988 r. W ocenie organu po stronie wnioskodawcy brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego wymaganego wspomnianym przepisem (wniosek złożyła osoba, która nie jest przedwojennym właścicielem ani spadkobiercą przedwojennego właściciela). W konsekwencji nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, H. M. przyznał, m. in., że nie posiada zaświadczeń hipotecznych czy aktu notarialnego dotyczących gruntu położonego przy ul. [...], gdyż te zostały utracone podczas działań wojennych w latach 1939-45. Dokumentami takimi nie dysponuje także właściwy sąd. Skarżący ponadto wskazał, że wystąpił również do [..] o udostępnienie akt zawierających informacje dotyczące opisanej nieruchomości. Z aktu urodzenia H. M. wynika, iż urodził się on w mieszkaniu swojego ojca, co, w kontekście zebranego przez wnioskodawcę materiału dowodowego, wskazywałoby pośrednio, że rodzice H. M. byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1423/10 oddalił skargę H. M. na powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2010 r.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej H. M., wyrokiem z dnia 11 stycznia 2013 r. sygn. I OSK 1453/11 uchylił powyższy wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że za usprawiedliwiony należało uznać w szczególności zarzut naruszenia przepisu art. 105 § 1 K.p.a. Negatywna ocena materialnoprawnych przesłanek określonych w art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej ugn), w żadnym wypadku nie uzasadniała umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 105 § 1 K.p.a., gdyż w istocie pozbawiła skarżącego prawa do merytorycznej oceny zasadności skierowanego do organu żądania.

Sąd I instancji nie dokonał przy tym jakiejkolwiek oceny dokonanej przez organy administracyjne kwalifikacji prawnej złożonego przez skarżącego wniosku, w sytuacji gdy był on na przestrzeni od 1988 r. wielokrotnie ponawiany z istotnymi modyfikacjami. Ani z uzasadnienia decyzji administracyjnych ani z uzasadnienia Sądu I instancji nie wynika, czy w sprawie tej toczy się tylko jedno (przedmiotowe) postępowanie, czy też toczą się dwa odrębne postępowania zainicjowane powyższymi pismami; nie wynika też na jakiej podstawie doszło do zakwalifikowania wniosku skarżącego jako żądania zwrotu nieruchomości na podstawie przepisu art. 214 ust. 1 i 2 ugn.

Wyjaśnienie tej podstawowej okoliczności było rzeczą Sądu I instancji, który winien przy tym zwrócić uwagę na to, że inne są przesłanki oddania nieruchomości na podstawie przepisu art. 207 ugn, a inne jeśli chodzi o zwrot nieruchomości na podstawie przepisu art. 214 ust. 1 i 2 tej ustawy. W każdym z tych przypadków inaczej wyglądać może postępowanie dowodowe, a kwestia wykazania prawa własności na użytek postępowania administracyjnego może być uzależniona od uprzedniego wystąpienia strony do sądu powszechnego z odpowiednim powództwem i zawieszenia postępowania administracyjnego na czas trwania takiego postępowania sądowego, o czym organ powinien stronę poinformować.

II. Uzasadnienie prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej Ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Ponadto zgodnie z art. 190 Ppsa sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa materialnego i procedury oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy zostało uznane za błędne.

W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak było podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, z uwagi na niewskazanie przez skarżącego, że jego poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł prawny do spornej nieruchomości, a ich wydanie naruszyło art. 105 § 1 K.p.a. Już z tego powodu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu. Obowiązkiem organów jest bowiem merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżącego.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, dodatkowo koniecznym krokiem dla wydania merytorycznego rozstrzygnięcia jest ustalenie czy poprzednicy prawni wnioskodawcy byli właścicielami spornej nieruchomości. W ustalonym stanie faktycznym i braku jakichkolwiek dokumentów poświadczających stan prawny przedmiotowej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), nie ma żadnego uzasadnienia przesłuchiwanie świadków, badanie ksiąg meldunkowych itd., bowiem nie są to dowody na przysługiwanie własności nieruchomości. Takim dowodami są wyłącznie dokumenty zawierające treść czynności prawnej, której skutkiem jest nabycie własności przez określoną osobę. Jeżeli na obecnym etapie postępowania brak jest takich dokumentów, to organ powinien zawiesić postępowanie administracyjne i zobowiązać skarżącego, aby na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej Kpc) wystąpił do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie, że jego poprzednicy prawni do dnia wejście w życie dekretu byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Zagadnienia dotyczące istnienia prawa własności, ochrona własności, stan prawny i faktyczny wpisów w księdze wieczystej są zarezerwowane do właściwości sądów cywilnych. Organy administracji wobec braku zaświadczenia hipotecznego czy też księgi wieczystej danej nieruchomości nie są w stanie ustalić, kto był jej właścicielem przed dniem wejścia w życie dekretu. Zatem stwierdzenie, kto był właścicielem nieruchomości we wskazanej dacie powinno odbyć się na drodze postępowania cywilnego, prowadzonego w trybie art. 189 Kpc. Organ administracji nie dysponuje bowiem instrumentami procesowymi, wystarczającymi do dokonania miarodajnych ustaleń, kto był właścicielem nieruchomości – o tej kwestii może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny. Zatem zdaniem Sądu dowód w postaci orzeczenia sądowego wydanego w uwzględnieniu powództwa osoby zainteresowanej, wytoczonego na podstawie powołanego art. 189 jest niezbędny do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Jednocześnie niewskazanie przez skarżącego, że jest następcą prawnym właścicieli będzie obligowało organ do wydania merytorycznej decyzji.

Natomiast okoliczność, że skarżący złożył w dniu [...] czerwca 1998 r. wniosek w trybie art. 207 ugn, nie stanowi przeszkody dla dalszego procedowania w trybie art. 214 ugn, ponieważ nie jest zawisłe postępowanie przed sądem powszechnym o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 207 ugn.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 i art. 152 Ppsa orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Ppsa.