Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3312/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda (spr.) AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant : Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia 26 września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2001 r. [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącego L. L. kwotę 10 zł. ( dziesięć złotych ), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zawiadomieniem z dnia [...] .04.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 61 §4 k.p.a. poinformował L. L. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w celu wydania decyzji w sprawie uprawnień wyżej wymienionego do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ), a także realizując postanowienia zawarte w art. 21 i art. 25 tej ustawy, jak również kierując się treścią § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, wezwał go między innymi o nadesłanie w terminie 14 dni wszelkich wiarogodnych wyjaśnień , dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskanie uprawnień. W zawiadomieniu zawarto nadto informację o możliwości zapoznania się strony z całością akt weryfikacyjnych, na podstawie których po upływie wyżej wskazanego terminu zostanie wydana stosowna decyzja.

Odpowiadając na powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] .05.2000r. L. L. wniósł o okresowe wstrzymanie postępowania i odroczenie wyznaczonego mu terminu do dostarczenia dokumentów warunkujących dalsze zachowanie uprawnień kombatanckich, co motywował uniemożliwiającym ich skompletowanie sędziwym wiekiem oraz krytycznym stanem zdrowie wywołanym poważnymi chorobami będącymi konsekwencją pobytu a latach 1942 - 1945 w karnym obozie pracy w Oświęcimiu.

Decyzją z dnia [...].01.2001 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ) orzeczono o pozbawieniu L. L. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD w [...] decyzją z dnia [...].10.1976r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...].04.1945r. do [...].12.1947r., łącznie 3 lata , stosownie do zaświadczenia ZBoWiD nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano z powołaniem się na akta ZBoWiD, iż w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka L. L. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał zatem uprawnienia wyłącznie jako uczestnik walk o ustanowienia i utrwalanie władzy ludowej w latach 1944 - 1956, co w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 powyższej ustawy skutkuje ich pozbawieniem . Jak wyjaśniono z powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego Kierownik Urzędu przy stosowaniu tego przepisu nie jest zobowiązany do wyjaśniania czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i art. 4 tej ustawy, o przyznaniu nowego tytułu, uprawnień kombatanckich orzeka się w trybie art. 22 ust. l ustawy, przy czym zgodnie z art. 22 ust. 3 wnioski o przyznanie uprawnień określonych w art. l - 4 mogły być kierowane w trybie, o którym mowa w ust. l dodnia31.12.1998r.

W powyższej decyzji - doręczonej L. L. [...] .01.2001 r.. - zawarto także pouczenie o sposobie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z daty [...].02.2001r. L. L. podnosił, iż w uzasadnieniu decyzji podano błędny stan faktyczny. Jak wyjaśniał - w lutym 1945r. powrócił do domu z pobytu w obozie karnym w Oświęcimiu, jego służba w szeregach MO zamyka się w okresie [...].04.1945r.- [...].08.1954r., zaś szablonowa jej kwalifikacja przez ZBoWiD jako utrwalania władzy ludowej nie może dotyczyć jego osoby, bowiem w okresie od września 1945r. do kwietnia 1946r. odbywając służbę w Szkole Oficerskiej MO w Słupsku uczestniczył w walkach zbrojnych z hitlerowską formacją Wehrwolfu na Pomorzu, następnie w czasie służby w KWMO w [...] w pierwszej połowie 1947r. walczył z bandami UPA w Bieszczadach oraz ponadto otrzymał Odznakę Grunwaldzką, która nadawana jest uczestnikom walki zbrojnej z III Rzeszą. Do powyższego pisma L. L. dołączył kopię wniosku z [...].07.1996r. do Fundacji [...] "[...] " w [...]oraz kserokopię kart legitymacji Odznaki Grunwaldzkiej Nr [...]z [...].05.1946r.

Decyzją z dnia 26.09.2001r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podstawie art. 138 §1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a oraz art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm. ) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy , organ administracji publicznej utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 01.2001 r. Nr [...] dokonując analogicznych ustaleń i oceny prawnej stanu faktycznego . W uzasadnieniu decyzji wskazano ponadto, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. l ust.2 pkt 6 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach: stanowiący, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i z grupami Wehrwolfu . Milicja Obywatelska - zgodnie z powołującym ją do życia dekretem PKWN z 7 października 1944 r. stanowiła organ chroniący bezpieczeństwo i porządek publiczny, bezpieczeństwo obywateli i ich mienia -nie była zatem służbą zmilitaryzowaną , a w świetle przytoczonych przepisów jakiekolwiek zadania wykonywane podczas służby w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe, nie mogą być uznane za działalność kombatancką. Odnosząc się do przesłanych do Urzędu dowodów potwierdzających pobyt w hitlerowskim obozie w uzasadnieniu decyzji stwierdzono powtórnie, że okres składania wniosków o przyznanie nowego tytułu kombatanckiego minął dnia 31 grudnia 1998 r.

W powyższej decyzji, którą doręczono L. L. dnia [...] .10.2001 r. zawarto pouczenie o sposobie wniesienie skargi o Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia [...].10.2001 r. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26.09.2001 r. Nr [...] L. L. domagał się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucał, że kwestionowane rozstrzygnięcie zostało oparte na wadliwej ocenie związanej z nie zaliczeniem do działalności kombatanckiej jego uczestnictwa w walkach z UPA i Wehrwolfem z racji przyjęcia, iż MO nie była służbą zmilitaryzowaną. Polemizując z zasadnością tego poglądu skarżący przedstawiał argumenty mające świadczyć o takim właśnie charakterze MO w latach 1944- 1947 poprzez wskazanie na status Straży Ochrony Kolei, zadania poszczególnych kompanii czy grup operacyjnych MO czy konsekwencje rozkazu Naczelnego Dowódcy WP marszałka Michała Roli Żymierskiego z jesieni 1945r. podkreślając, że Szkoła Oficerów MO w Słupsku sformowana we wrześniu 1945r., której był podchorążym pierwszej promocji, miała charakter bardziej wojskowy niż policyjny, walczyła z grupami Wehrwolfu na Pomorzu w latach 1945-1946, wzywana była do walki rozkazami miejscowego dowódcy garnizonu WP ze względu na jej dyspozycyjność oraz potencjał, a wyżej przedstawione fakty oraz zdarzenia maj ą pełne potwierdzenie w opracowaniach naukowych i materiałach archiwalnych, co dotyczy także walki z UPA. Skarżący wskazywał nadto iż warunki w jakich uczestniczył bezpośrednio w walkach zbrojnych wywołały z upływem czasu określone stosownym orzeczeniami inwalidztwo III grupy jż w wieku 30 lat.

Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał uprzednio zajmowane w decyzjach stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważy, co następuje .

Zgodnie z treścią art. 97 par. l ustawy z dnia 30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1271 z późn. zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczana dalej jako p.p.s.a.) uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi ( art. 134 p.p.s.a. ).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów ł Osób Represjonowanych z urzędu postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje w przedmiocie pozbawienia L. L. uprawnień kombatanckich, Zarówno zaskarżoną jaki poprzedzającą ją decyzja należy uznać za naruszające prawo, w szczególności z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 k.p.a.

Trafnym jest pogląd prezentowany w obu decyzjach, zgodnie z którym Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Stanowisko takie zostało wyrażone między innymi w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12.06.2000r. OPS 5/00(ONSA2001/1/3), której uzasadnienie zawiera obszerną wykładnię wyżej wskazanego przepisu, w tym argumenty wskazujące na brak znaczenia okoliczności eksponowanych przez skarżącego mających wskazywać na odmienny jej charakter i status, zaś podzielając je w pełni Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę odstępuje od czynienia analogicznych wywodów, dotyczących przyjętej prawidłowo kwalifikacji Milicji Obywatelskiej jako podmiotu nie będącego zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu wyżej powołanego przepisu. Uwzględniając jednakże iż stan faktyczny niniejszej sprawy jest nieco odmienny niż będący przedmiotem rozstrzygnięcia w uchwale Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12.06.2000r. OPS 5/00 należy zauważyć, że nie tylko w skardze, czy odwołaniu - gdzie mowa wprost o walce zbrojnej wyżej wymienionego z grupami Wehwolfu pod dowództwem woskowym, ale także w materiale zgromadzonym w aktach ZBoWiD w okresie uzyskiwania Uprawnień kombatanckich, L. L. wskazywał na związki pomiędzy Wojskiem Polskim , a tworzoną Szkołą Oficerów MO w Słupsku, gdzie został przekazany zgłaszając się do odbycia służby w wojsku, na walkę zbrojną z bandami oraz na przyznanie mu Odznaki Grunwaldzkiej rozkazem MON w czerwcu 1946r. W tym kontekście podkreślenia wymaga, iż stanowisko co do braku zmilitaryzowanego charakteru milicji en błoć nie rozwiązuje sprawy charakteru formacji, w jakiej działał dany podmiot , zaś Wojewódzki Są Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd prezentowany między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7.03.2002r. V SA 1886/01 ( zam zb. LEX nr 81828 ) oraz wcześniejszym z 22.08.2000 V SA 1756/99 ( zam. zb. LEX nr 49298) i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001 r. III RN 132/00( OSNP 2002/5/101), iż Milicja działająca w zakresach sobie właściwych nie jest formacją zmilitaryzowaną, natomiast działając tempore belli w szczególnych okolicznościach - ma taki właśnie charakter, której to możliwości interpretacyjnej nie wyklucza uchwała z dnia 12.06.2000r. OPS 5/00 . Teza o braku zmilitaryzowanego charakteru przez MO dotyczy normalnych, zwykłych kompetencji i zadań Milicji, to działalności w jej ramach specjalnych, wydzielonych grup operacyjnych, gdyby okazało się, że są one podporządkowane zadaniom i strukturze wojskowości, co przeprowadzano z nadzwyczajnych powodów i na specjalnych podstawach prawnych - można byłoby przypisać wspomnianej grupie i działalności w niej skarżącego -charakter zmilitaryzowany.

Nie jest prawidłowe prezentowane w decyzjach stanowisko, iż nie było rzeczą organu wyjaśnianie czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. l ust. 2, art. 2 i art. 4 tej ustawy Procedura weryfikacji uprawnień kombatanckich nie wyłącza bowiem możliwości wykazania w tym samym postępowaniu, że uprawnienia te przysługują nie tylko z tytułu "utrwalania władzy ludowej", lecz także na podstawie innego tytułu prawnego (art. l ust. 2 - art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. oraz § 2 ust. l i § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, Dz. U. Nr 116, poz. 745), zaś zważyć należy, że w aktach ZBoWiD skarżący wskazywał na jego pobyt w obozie pracy przymusowej w Oświęcimiu, gdzie trafił w związku z podejrzeniami okupanta o udział młodzieży w kontaktach z podziemiem, co podnosił następnie w postępowaniu weryfikacyjnym doprecyzowując, że był to obóz karny. Wyjaśnienie tych okoliczności błędnie pominięto w niniejszej sprawie pomimo, iż skarżący deklarował zamiar przedstawienia stosownych dowodów, a wskazywana już w aktach podstawa nie stanowiła w istocie nowego wniosku, nawet jeżeli nie brano jej po uwagę. Niezależnie od powyższego co do nowych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich należy wskazać, iż powoływany w uzasadnieniu obu decyzji art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stanowiący iż wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4, z zastrzeżeniem ust. 4 mogły być kierowane, w trybie, o którym mowa w ust. l, do dnia 31 grudnia 1998 r. przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce, a do dnia 31 grudnia 1999 r. przez osoby zamieszkałe poza granicami Polski - utracił moc z dniem 29.04.2003r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego dnia 15.04.2003r. sygn. akt.SK 4)02 ( Dz. U. Nr 72, poz. 658 ) stwierdzającego jego niezgodność z art. 2 i art. 32 Konstytucji oraz art. 19 i art. 30 Konstytucji. Wskazana okoliczność oznacza w istocie sprzeczność z Konstytucją orzeczeń wydanych na jego podstawie nawet w przypadku zgłoszenia nowych wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich po datach 31 grudnia 1998 r. i 31 grudnia 1999 r., co otwierałoby drogę do wznowienia postępowania administracyjnego na zasadach przewidzianych w art. 145 k.p.a.

Poza rozważaniami w niniejszej sprawie pozostają kwestie istnienie innych niż wskazane w kwestionowanych decyzjach przesłanek do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, które nie były dotąd brane pod uwagę przez organ administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny biorąc za podstawę art. 145 § l pkt l b-c p.p.s.a. oraz odnośnie kosztów postępowania art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.