Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1109/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e).
journal: Dz.U. 2017 poz 1938
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 65 par. 2, art. 58 par. 1, art. 750, art. 734, art. 627.
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. P. w Sz. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 25/19 w sprawie ze skargi Z. K. P. w Sz. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzania podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...], 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Z. K. P. w Sz. 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 marca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), oddalił skargę Z. K. P. w Sz. (dalej: Skarżący), na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), z dnia [...] września 2018r., wydanej w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z dnia 31 marca 2015 r., zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia, o rozpatrzenie sprawy, w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanej, D. S., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego odnośnie zlecenia, zawartej ze Skarżącym.

Decyzją z [...] lipca 2015 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ( dalej: Dyrektor NFZ) stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej D. S., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika składek, zawartej w dniu 30 sierpnia 2009 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez Skarżącego, decyzją z dnia [...] września 2018 r. Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. 2017 poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora NFZ, z dnia [...] lipca 2015 r. ustalającą, że D. S. podlegała w dniu 30 sierpnia 2009 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, z tytułu wykonywania pracy, na podstawie umowy o świadczenie usług, zawartej z płatnikiem Z. K. P. w Sz., do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm., dalej k.c.), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Prezes NFZ wyjaśnił, że D. S. zawarła z płatnikiem składek umowę, której przedmiotem było przygotowanie i wykonanie spektaklu podczas Festiwalu "Spotkanie Kultur", w ramach "Zamkowego Lata Artystycznego". W treści umowy zostało wskazane, że wykonawca zobowiązał się do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej. Zaznaczono również, m. in. że wykonawca nie może powierzyć w całości, ani w części wykonania dzieła innej osobie. Określono również, że w przypadku nienależytego lub nieterminowego wykonania dzieła zamawiający ma prawo odmowy wypłaty całości lub części umownej kwoty. Wykonawca zobowiązał się naprawienia szkody, jaką poniósł zamawiający z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania dzieła. Zmiana umowy wymaga formy pisemnej a w sprawach nieuregulowanych umową zastosowanie miały przepisy k.c. Wysokość wynagrodzenia wynosiła 800 zł.

Oceniając charakter zawartej przez strony umowy organ, mając na względzie art. 627, 734, 750 k.c. oraz powołując się na wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r. sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001/4/63, z dnia 10 stycznia 2017r., III UK 53/16, wywiódł, że żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie został oznaczone, a umowa nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem wypełnianie zadań w ramach tej umowy polegało na dokonywaniu czynności z należytą starannością.

Odnosząc się do argumentów podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu uznał je za nie uzasadnione.

Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, Sąd I instancji wyrokiem z dnia 26 września 2019r. ją oddalił.

Uzasadniając oddalenie skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), wskazał, że zgodnie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

Oceniając prawidłowość zakwalifikowania przez organ umów zawartych przez Skarżącego z D. S. jako wykonawcą, przedstawił charakterystykę umów o dzieło (art. 627 k.c.) oraz umów o świadczenie usług (art. 734 w zw. z art. 750 k.c.), po czym podzielił stanowisko organu, że przedmiotowa umowa, to umowa o świadczenie usług, bowiem wynikające z nich obowiązki wykonawcy polegały na dokonywaniu czynności z należytą starannością, nie miały więc charakteru dzieła.

Podkreślił też, że uczestnik jest artystą, a umowy o dzieło autorskie nie są tożsame z umowami o dzieło w rozumieniu prawa cywilnego. Przedmiotem umowy o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór, w rozumieniu ustawy o prawie autorskim, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności.

Wykonawcy nie zlecono jednak wykonania konkretnego dzieła, a wyłącznie wykonanie czynności, które sprowadzały się do starannego wykonania zespołu czynności niezbędnych do wykonania zadania określonego w umowach, a więc proces na który składały się samodzielnie przygotowanie i wykonanie spektaklu, rezultatem czego było ich wykonanie. Zadanie powierzone uczestnikowi sprowadziło się zatem wyłącznie do przygotowania i wykonanie spektaklu.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził również uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Skarżący, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a mianowicie:

a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez oddalenie skargi pomimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ w toku postępowania administracyjnego oparł się wyłącznie na niepełnym materiale dowodowym zgromadzonym przez inny organ administracji publicznej i tym samym uchylił się od obowiązku samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, a w konsekwencji oparł decyzję na niekompletnym materiale dowodowym,

b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo istniejących podstaw do jej uwzględnienia, co wyrażało się w pominięciu przez Sąd I instancji, że organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego i nie zebrał całości materiału dowodowego,

c. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których Sąd nie uwzględnił zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a.,107 § 1 pkt 6 k.p.a.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

a. bezpodstawne zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e oraz art. 85 ust. 4 ustawy. o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zainteresowany był osobą objętą obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym, umowa łącząca Skarżącego i zainteresowanego stanowiła tytuł obowiązkowego ubezpieczenia, zainteresowany był osobą wykonującą pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, a Skarżący jako płatnik miał obowiązek pobrania z dochodu zainteresowanego składki,

a. bezpodstawne zastosowanie art. 734 k.c. w zw. z art. 750 k.c., przejawiające się w mylnym zakwalifikowaniu przez Sąd I instancji umowy łączącej Skarżącego z W. K., jako umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy wskazana umowa spełnia przesłanki umowy o dzieło,

c. niezastosowanie art. 627 k.c., przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, iż przepis ten nie powinien być zastosowany w sprawie, podczas gdy umowa łącząca Skarżącego z zainteresowanym miała charakter umowy o dzieło,

d. niezastosowanie art. 65 § 2 k.c. przejawiające się przez nie wzięciu pod uwagę woli stron, wyrażonej treścią umowy.

Wobec powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postepowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w wysokości dwukrotności stawki minimalnej , według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący zawarł argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby Skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna okazała się uzasadniona.

Należy podkreślić, iż materia będąca przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, było już przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, a poglądy tam wyrażone, Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela (wyrok NSA z dnia 26 września 2019r. II GSK 546/19, wyroki NSA z dnia 6 listopada 2019r., II GSK 849/19, II GSK 759/19).

Skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania (punkt 1 i 2) to jest art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z przepisami art. 7, 77, 80 oraz 107 § 1 pkt 6 k.p.a., które dotyczą oparcia decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W konsekwencji powyższych zarzutów, Skarżący wskazał na naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego, a więc bezpodstawne zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, poprzez uznanie, z naruszeniem art. 65 § 2 k.c., umowy łączącej Skarżącego i zainteresowaną D. S., za umowę o świadczenie usług (art. 734 w zw. z art. 750 k.c.), podczas gdy zdaniem Skarżącego umowa ta spełnia przesłanki umowy o dzieło (art. 627 k.c.), co skutkowało wadliwym uznaniem Skarżącego, za płatnika składek w rozumieniu art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Należy podkreślić, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, określonej art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek podejmowania, z urzędu lub na wniosek stron, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, jak też obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Natomiast przepis art. 80 k.p.a. określa zasadę swobodnej oceny dowodów, a art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje jaki elementy winna zawierać decyzja.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

Stwierdzenie, kto podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w związku ze spełnieniem warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, wymaga oceny umowy, na podstawie której osoba ta wykonywała pracę.

Nie było kwestia sporną, iż na podstawie umowy łączącej Skarżącego z zainteresowaną D. S., przygotowała i wykonała spektakl który został wykonany podczas Festiwalu "Spotkanie Kultur" w ramach "Zamkowego Lata Artystycznego". Wykonanie spektaklu nastąpiło na żywo i miał on charakter jednorazowy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak podstaw by twierdzić, że Sąd I instancji wadliwie zaakcentował ustalenia faktyczne oparte na niekompletnym materiale dowodowym. Postanowienia niespornych co do treści umów, niepodważany fakt wykonania spektaklu, podczas Festiwalu "Spotkanie Kultur" w ramach "Zamkowego Lata Artystycznego", w zestawieniu z tym, że wykonawca jest artystą - dawały bowiem podstawy do dokonania ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy.

Tym samym, za nie zasadny należy również uznać zarzut pominięcia dowodu z przesłuchania świadków, celem ustalenia charakteru umowy. Zarzut ten nie został także sprecyzowany.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji nie miał podstaw, by stwierdzić, że organy naruszyły wskazane przepisy postępowania i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Podkreślić należy, iż ocena, czy umowa jest umową o świadczenie usług, jest kwestią zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Natomiast zastosowanie przepisu prawa materialnego polega na ocenie, czy stan faktyczny sprawy odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, czy ten stan faktyczny może być "podciągnięty" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r. I CKN 102/99).

Oceniając zarzuty prawa materialnego, za nie zasadny uznać należało zarzut pominięcia regulacji zawartej w art. 65 § 2 k.c. (punkt II d). Zgodnie z powyższym przepisem w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Jednak o zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej, w celu zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, nie decyduje wola stron, czy nazwa umowy, lecz rzeczywisty (obiektywny) przedmiot umowy. Istotny jest przedmiot umowy, sposób i okoliczności jej wykonywania, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Zgodny zamiar stron umowy nie może bowiem zmieniać ustawy, co wynika z art. 58 § 1 k.c. (por. np. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2019 r. II GSK 1697/17).

Oceniając pozostałe zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego trzeba wskazać, że Sąd I instancji, dokonując oceny zakwalifikowania umowy, jako umowy o świadczenie usług, zasadnie wskazał, odwołując się do poglądów doktryny i orzecznictwa Sądu Najwyższego, że umowa zlecenia, znajdująca zastosowanie do umów o świadczenie usług (art. 750 k.c.), w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Istotą tej umowy jest tzw. staranne działanie. Definicja umowy zlecenie zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu. Jednak w razie jego nieosiągnięcia zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania, jeżeli dołożył należytej staranności przy jej wykonywaniu.

Jednakże, przepis art. 750 k.c. stanowi, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Tak więc subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. Z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu.

Sąd I instancji, zasadnie również wskazał, że zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

Elementem przedmiotowo istotnym umowy o dzieło jest zatem określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, umowa o dzieło jest bowiem umową o "rezultat", który musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady. Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady. Poza rezultatami materialnymi istnieją wprawdzie także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. Jednak rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik. Dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia, jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wadliwie jednak przyjął, że jeżeli przedmiotem spornych umów było przygotowanie i wykonanie przez artystę spektaklu, to obowiązki wynikające z zawartych umów polegają na dokonywaniu czynności z należytą starannością, a umowy te nie mają charakteru umów o dzieło.

Podkreślić należy, że z samego faktu, że wykonawca umowy jest artystą, nie wynika automatycznie, iż jest twórcą, a wykonana przez niego praca doprowadziła do powstania dzieła. Przy ocenie charakteru umowy należy mieć bowiem też na względzie, całokształt okoliczności sprawy, w tym przedmiot umowy, sposób i okoliczności jej wykonywania.

Sąd I instancji prezentował stanowisko, że zadanie powierzone wykonawcy sprowadziło się wyłącznie do starannego wykonania spektaklu. Skarżący nie wykazał bowiem, by wykonawca przygotowując się do spektaklu i uczestnicząc w nim stworzył nowe dzieło.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy jednak uwzględnić przewidziane prawem autorskim "artystyczne wykonanie utworu" (art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim), do którego zalicza się m.in. działanie aktorów, recytatorów, dyrygentów, instrumentalistów, wokalistów, tancerzy, mimów oraz innych osób w sposób twórczy przyczyniających się do powstania wykonania (art. 85 ust. 2).

Wobec powyższego, mając na uwadze nie tylko to, że stroną umowy jest artysta, ale także uwzględniając niesporny przedmiot umowy, tj. fakt powierzenia temu artyście przygotowania i wykonania spektaklu podczas Festiwalu "Spotkanie Kultur" w ramach "Zamkowego Lata Artystycznego", należało przyjąć, że przedmiotem tych umów było pozostające pod ochroną, artystyczne wykonanie utworów.

Zainteresowana D. S. wykonała bowiem według własnej koncepcji oraz wizji rolę aktorską, której efektem było wystawienie przedstawienia sceniczno-muzycznego.

Za nietrafne zatem uznać trzeba stanowisko Sądu I instancji, że nie doszło do zawarcia umowy o dzieło, z uwagi na niekonkretność sformułowania przedmiotu zobowiązania.

Podzielić przy tym należy również pogląd, wyrażony w glosie T. Kotuk, do wyroku SN z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16, LEX/el. 2017), który należy odnieść również do sprawy niniejszej, że zbędne jest wyraźne zawarcie w treści umowy dotyczącej wykonania koncertu muzycznego zobowiązania wykonawcy do twórczego (unikalnego) charakteru interpretacji, jako warunku zakwalifikowania jej jako umowy o dzieło. Za przekonujący uznać należy argument, odnosząc go do spawy niniejszej, że "Jeżeli treścią świadczenia muzyka jest coś, co dopiero spontanicznie powstanie i z zasady jest niepowtarzalne oraz stoi za tym długa edukacja w zakresie interpretacji danego gatunku muzyki, to trudno zakładać, że w umowie w sposób rzetelny da się skrupulatnie opisać, aby później poddać krytycznej ocenie sposób wykonania umowy".

Wskazać również należy na wyrażane poglądy (wskazane przez Skarżącego) zgodnie z którymi inscenizacja, recytacja, koncert, czy przygotowanie produkcji artystycznej jest dziełem ( np. wyrok SN z dnia 10 lipca 2014r. , II UK 454/13).

Stanowiska Sądu I instancji, że doszło do zawarcia umów o świadczenie usług, skoro przyjmujący zamówienie zobowiązywał się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności, według swojej najlepszej wiedzy fachowej, nie przyjmując na siebie odpowiedzialności za ich rezultat, nie popiera też, brak określenia w umowie, w jaki sposób miała się odbywać weryfikacja, czy doszło do osiągnięcia zamierzonego rezultatu wykonania umowy przez wykonawcę. Z treści umów wynika, że wykonawca zobowiązał się do wykonania dzieła według swojej najlepszej wiedzy fachowej (pkt 1 umów). W umowach rzeczywiście nie określono sposobu naprawienia ewentualnej szkody powstałej na skutek wykonania, czy też nie wykonania spektaklu, ani sposobu weryfikacji, czy doszło do osiągnięcia zamierzonego rezultatu. Należało jednak mieć na względzie, że adresatem wykonania spektaklu jest nie tyle "zamawiający" co odbiorcy, a więc widzowie i słuchacze spektaklu. Natomiast wykonanie danej roli w spektaklu, która jest wykonywana w sposób indywidualny, zależny od wrażliwości twórczej artystki jest przedmiotem dyskursu krytyków i widzów.

Zakwalifikowanie umów zawartych przez Skarżącą z wykonawcą do umów o świadczenie usług, z pominięciem powyższych okoliczności, uznać należy zatem za wadliwe, sprzeczne z niespornym stanem faktycznym sprawy.

W tym stanie rzeczy zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - przez błędne ich zastosowanie - są usprawiedliwione.

Niezasadnie natomiast w podstawach kasacyjnych wskazano na naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powodów, dla których Sąd nie uwzględnił zawartych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku i jest przepisem postępowania, zarzut naruszenia którego, zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego typu wpływu lakonicznego odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów naruszenia postępowania dowodowego w sprawie nie wykazano, a kwestia bezzasadności zarzutów uchybienia wskazanym przepisom k.p.a. była już przedmiotem rozważań.

Mając na względzie całokształt dotychczasowych rozważań - mimo częściowo nietrafnych zarzutów - zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie.

Wskazać jednak należy, że w ocenie składu orzekającego NSA, uchylenie zaskarżonego orzeczenia - na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. - i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zachodzą wskazania co do ponownego postępowania sądowoadministracyjnego przed tym sądem.

Zgodnie natomiast z art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Sprawę należy przy tym uznać za dostatecznie wyjaśnioną, gdy jest ona wyjaśniona w stopniu, w jakim - uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed NSA - sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez Sąd I instancji kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Taki stan wyjaśnienia sprawy ma miejsce w niniejszym przypadku.

Poczynione rozważania, co do stanu faktycznego sprawy, prawidłowości klasyfikacji przedmiotowych umów i zasadności zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 3 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b/ i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.). Wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotnej stawki minimalnej nie uzasadniono.