Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2940/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 10
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2154/17 w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r., IV SA/Wa 2154/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 6 lutego 2017 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] wpłynął wniosek A. F. o zmianę nazwiska z F. na nazwisko M.. Wnioskujący podał, że kilka lat temu dowiedział się o swoich polskich korzeniach, a jego polskie obywatelstwo zostało potwierdzone w 2013 roku. Dowiedział się również o strasznych krzywdach wyrządzonych jego rodzinie przez Niemców, zwłaszcza ojcu i z tego powodu chciałby odżegnać się od wszelkich związków z Niemcami. Wskazał, że jego nazwisko "F." brzmi jak niemieckie i chciałby przyjąć nazwisko panieńskie jego babci "M.". Do wniosku załączono m. in. dowody na poparcie posiadania nazwiska M. przez członków rodziny wnioskodawcy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...] odmówił zmiany nazwiska wnioskodawcy. W uzasadnieniu wskazał, że podane przez niego powody zmiany nazwiska mogą nosić cechy ważnych dla strony ze względu na silną przynależność do polskich korzeni, będącą elementem poczucia własnej tożsamości, lecz samo żądanie zmiany nazwiska na nazwisko M. tylko zgodnie z przepisami polskiego prawa, stoi w sprzeczności z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Organ podał, że wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska na inne nazwisko niż noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również posiada, tj. prawa niemieckiego, a więc strona wnosi żądanie sprzeczne z ww. przepisem. Wyrażenie zgody na zmianę nazwiska będzie skutkowało powstaniem rozbieżności w tożsamości (danych osobowych) osoby i powstania niezgodności i różnic w nazwisku widniejącym w dokumentach polskich (np. w akcie urodzenia, w Systemie Rejestrów Państwowych (SRP)) w odniesieniu do dokumentów zagranicznych. Wskazano, że sama wola wnioskodawcy oraz żądanie zmiany nazwiska w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest samodzielną przesłanką do jego zmiany.

We wniesionym odwołaniu, A. F. zarzucił naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 1 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez jego nieuwzględnienie, art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez lakoniczne i niejasne sformułowanie przez organ I instancji uzasadnienia decyzji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że wskazane przez A. F. okoliczności uzasadniające chęć zmiany nazwiska mogą być ważnymi powodami, ale zmiana ta kolidowałaby z przepisem art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Wskazano, że zastosowanie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o zmianie nazwiska winno prowadzić do ujednolicenia danych na płaszczyźnie międzynarodowej. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że daje on możliwość dokonania zmiany na terenie Polski nazwiska, które z punku widzenia prawa polskiego są nietypowe, ale zgodnie z przepisami, zwyczajami i uwarunkowaniami kulturowymi obowiązującymi i występującymi na terenie innego państwa, pod warunkiem, że wnioskodawca posiada również obywatelstwo tego innego państwa. Natomiast - w ocenie organu - zmiana nazwiska A. F. w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 października 2008 r., tj. zgodnie z prawem polskim, będzie skutkowała powstaniem rozbieżności w tożsamości (danych osobowych) osoby i powstaniem niezgodności i różnic w nazwisku widniejącym w dokumentach polskich. Organ powołał, że wnioskodawca nie nosi i nie używa nazwiska M. ani w Polsce, ani na terenie Niemiec. Wskazano, że imię i nazwisko, a więc dwa podstawowe elementy składające się na stan cywilny osoby, powinny być stabilne. Zmiana imienia lub nazwiska może nastąpić tylko z ważnych względów. Imię i nazwisko jest bowiem podstawową cechą określającą tożsamość człowieka i składającą się na jego stan cywilny. Organ podał, że wprawdzie wnioskodawca wskazał, że zamierza zmienić nazwisko również w Niemczech, ale jest to zdarzenie przyszłe i niepewne.

A. F. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska w związku z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się organu II instancji do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu, a tym samym niezwarcie w treści uzasadnienia decyzji wszystkich wymaganych elementów w stopniu pozwalającym na wyeliminowanie wad decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. 2016r. poz. 10). Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 tej ustawy, zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, na imię lub nazwisko używane, na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione, na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

W ocenie Sądu, nie wykazano w sprawie, że zaistniały ważne, a nawet nadzwyczajne okoliczności uzasadniające zmianę nazwiska wnioskodawcy. Bezspornie bowiem, w przypadku uwzględnienia wniosku A. F., doszłoby do sytuacji, w które wnioskodawca na terenie RP mógłby posługiwać się innym nazwiskiem, niż nosi w kraju urodzenia i zamieszkania. Niewątpliwie w sprawie nie zaszedł żaden z przypadków wymienionych w ust. 1 pkt. 1-4 art. 4 ustawy z dnia 17.10.2008 r. W przedmiotowej sprawie należało ocenić, czy na podstawie okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę zachodził szczególny przypadek uzasadniający zmianę nazwiska, przy uwzględnieniu, że wydanie decyzji pozytywnej doprowadzi do rozbieżności w tożsamości (danych osobowych) osoby i powstaniem niezgodności i różnic w nazwisku widniejącym w dokumentach polskich (w akcie urodzenia, systemie Rejestrów Państwowych SRP), a dokumentach niemieckich.

Sąd nie podzielił oceny organów, że wymienione przez wnioskodawcę powody zmiany nazwiska mogą nosić cechy ważnych dla strony ze względu na silną przynależność do polskich korzeni, będącą elementem poczucia własnej tożsamości. W ocenie Sądu, okoliczności podane przez wnioskodawcę są bardzo lakoniczne i nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Jedynym dowodem potwierdzającym polskie korzenie jest udokumentowanie polskiego pochodzenia, co ma decydujące znaczenie np. dla kwestii obywatelstwa. Niezależnie jednak od posiadanych innych obywatelstw, to wnioskodawca, składając wniosek o zmianę nazwiska, powinien przedstawić, uprawdopodobnić czy udowodnić istnienie tych ważnych powodów w sposób, który umożliwiłby organowi dokonanie obiektywnej i racjonalnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, podane przez wnioskodawcę okoliczności, dotyczące cierpień doznanych przez jego rodzinę w czasie II wojny światowej, są na tyle ogólnikowe, że na podstawie przedstawionych informacji trudno uznać, że to właśnie wnioskodawca znajduje się z tego powodu w nadzwyczajnej i szczególnej sytuacji uzasadniającej zmianę jego nazwiska. Sąd wskazał również, że cierpienia wynikające z przebiegu II wojny światowej dotknęły większość rodzin żyjących w Polsce, a od zakończenia wojny minęło kilkadziesiąt lat.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał, że wydane decyzje są prawidłowe, albowiem nie wykazano w sprawie, że zachodzą "ważne powody" uzasadniające zmianę nazwiska.

W ocenie Sądu, rację ma skarżący, wskazując na naruszenie art. 4 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. poprzez dokonanie przez organy błędnej wykładni tego artykułu i przyjęcie, że przepis ten wyłącza możliwość zmiany nazwiska przez osobę posiadającą inne obywatelstwo obok polskiego, w sytuacji gdy osoba ta nosi w państwie, którego obywatelstwo posiada oprócz obywatelstwa polskiego, nazwisko inne niż nazwisko, które w wyniku zmiany miałaby otrzymać. W pkt 4 ust. 1 art. 4 wskazano przykładową sytuację, w której istnieją " ważne powody" przemawiające za zmianą nazwiska. Natomiast organy uznały, że skoro skutkiem wydania decyzji pozytywnej będzie sytuacja sprzeczna z przesłanką uzasadniającą zmianę nazwiska, to należy wydać decyzję odmowną. Taka interpretacja jest oczywiście sprzeczna z treścią artykułu 4, który dopuszcza zmianę nazwiska z ważnych powodów, a w pkt. 1-4 wymieniono właśnie przykładowe sytuacje wskazujące na zaistnienie "ważnych powodów". Taka interpretacja przepisów uniemożliwiałaby w praktyce osobom z podwójnym obywatelstwem skorzystanie z prawa do zmiany imienia i nazwiska i stawiałaby je w gorszej sytuacji niż osoby, które mają wyłącznie obywatelstwo polskie. Dlatego też, w ocenie Sądu, każdy wniosek powinien być rozpatrywany indywidualnie, na podstawie całokształtu okoliczności sprawy. Natomiast przy ocenie wszystkich okoliczność niewątpliwie organy winny dokonywać oceny "ważności powodów" w odniesieniu do zindywidualizowanej sytuacji wnioskującego, uwzględniając elementy tożsamości osoby wnioskującej i okoliczności jego życia, w aspekcie stabilizacji elementów identyfikujących osobę ubiegającą się o zmianę nazwiska. Tym samym, niezasadny jest - w ocenie Sądu - zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim. Wskazać należy, że ocena istnienia "ważnych powodów" musi dotyczyć ściśle osoby wnioskującego, a kwestie dotyczące posiadanych obywatelstw, noszonego dotychczas nazwiska, nazwiska używanego w innych krajach, wszystkie te okoliczność składają się na całokształt sprawy i umożliwiają dokonanie pełnej oceny również w kwestii tożsamości osoby i zasady stabilności elementów stanu cywilnego.

W ocenie Sądu nie doszło też do naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Decyzja o zmianie nazwiska ma charakter uznaniowy i to wnioskodawca winien wskazać "ważne powody" uzasadniające taką zmianę. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, wydanie decyzji negatywnej dla wnioskodawcy nie naruszyło w ocenie Sądu żadnych praw skarżącego, posługuje się on nadal nazwiskiem, które nosi od urodzenia i nie ma żadnych przesłanek pozwalających na przyjęcie, że brak zmiany nazwiska narusza jakiekolwiek jego prawa.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł A. F., opierając ją na podstawach naruszenia:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez nienależyte wykonanie przez Sąd I instancji obowiązku kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji organu II instancji, podczas gdy - zarówno Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego [...], jak i Wojewoda [...] przyjęli, iż istnieją ważne powody uzasadniające zmianę nazwiska, a jedynie z przyczyn formalnych odmówili dokonania zmiany - Sąd I instancji, nie widząc przeszkód formalnych do dokonania zmiany nazwiska, lecz nie podzielając oceny organów administracji co do istnienia przedmiotowych ważnych powodów, winien był zaskarżoną decyzję uchylić i wskazać według jakich kryteriów należy dokonać oceny przedstawionych przez A. F. okoliczności, co pozwoliłoby organom nie tylko ponownie przeanalizować sprawę z uwzględnieniem kryteriów wskazanych przez Sąd I instancji, ale także pozwoliłoby stronie wnioskującej uzupełnić argumentację prawną i faktyczną złożonego wniosku w kierunku wykazania istnienia ważnych powodów w rozumieniu ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia I nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10), co było o tyle istotne, iż decyzja o zgodzie na zmianę nazwiska jest decyzją uznaniową, której kontrola przez sąd administracyjny podlega ograniczeniu;

2. art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. polegające na błędnym przyjęciu, wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, że skarżący nie wykazał istnienia ważnego powodu uzasadniającego zmianę nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, podczas gdy skarżący wykazał istnienie trwałego stanu psychicznego, tj. subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego przez siebie nazwiska, co przy jednoczesnym ewidentnym skoncentrowaniu aktywności życiowej na dążeniu do zmiany nazwisk (skarżący już bowiem drugi raz wnioskuje o zmianę nazwiska), co stanowi ważny powód uzasadniający zmianę nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, tym bardziej, że organy administracji publicznej, po tym, jak skarżący odkrył polskie korzenie i potwierdził posiadanie obywatelstwa polskiego, zezwoliły już na zmianę nazwiska skarżącego z F. na F.;

3. art. 133 § 1 p.p.s.a, art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przy wyrokowaniu wynikającej z akt sprawy okoliczności, że skarżącemu udało się już raz "spolszczyć" nazwisko z "F." na "F." i miało to miejsce przed polskim organem - Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego [...], zaś okoliczność, że w przeszłości na wniosek tej samej osoby dokonywano już zmiany nazwiska winna być przedmiotem oceny w postępowaniu o zmianę nazwiska, co powoduje, że stanowisko Sądu I instancji jest niekonsekwentne, niepełne i nienależycie wyjaśnione, albowiem trudno zrozumieć, dlaczego raz uznano, że nazwisko może być zmienione, a drugi raz już nie;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a.:

- poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia, dlaczego Sąd I instancji nie podzielił oceny organów, że wymienione przez skarżącego powody zmiany nazwiska mogą nosić cechy ważnych dla strony ze względu na silną przynależność do polskich korzeni, będącą elementem poczucia własnej tożsamości, wskazując jedynie, że nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione, zaś ich charakter jest lakoniczny;

- poprzez niewskazanie w treści uzasadnienia przyczyn, z powodu których przy wyrokowaniu pominięta została wynikająca z akt sprawy okoliczność, że na wniosek skarżącego organ polski dokonał już wcześniej zmiany jego nazwiska;

- poprzez brak dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2017 r., poz. 1462 z późn. zm.) poprzez jego nieuwzględnienie przez organ, podczas gdy fakt posiadania przez A. F. podwójnego obywatelstwa, tj. obywatelstwa polskiego i niemieckiego uzasadniał jego zastosowanie przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego o zmianę nazwiska i wydania rozstrzygnięcia jedynie w oparciu o posiadanie obywatelstwa państwa polskiego;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska poprzez błędną wykładnię zawartego w tym przepisie określenia "ważne powody", polegającą na przyjęciu, że w sytuacji osoby, która wykazała trwale negatywny stosunek do państwa niemieckiego, w tym do noszonego przez siebie nazwiska, nie zachodzą ważne powody uzasadniające jego zmianę na nazwisko wnioskowane, w sytuacji gdy nie można wyłączyć spośród "ważnych powodów" uzasadniających żądanie zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, takiego trwałego stanu psychicznego i subiektywnego negatywnego nastawienia do noszonego nazwiska, że w zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriach oceny, powoduje on skoncentrowanie aktywności życiowej człowieka, na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnienie ról społecznych;

2. art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wydanie decyzji negatywnej w przedmiocie zmiany nazwiska nie naruszyło jakichkolwiek praw skarżącego, podczas gdy art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności obejmuje również prawo do zmiany nazwiska, zaś decyzja odmowna co do wnioskowanej zmiany stanowi przejaw jego naruszenia, jeśli wydana została w oparciu o powierzchowną i wykazującą wyżej wskazane uchybienia ocenę przepisów prawa polskiego przez sąd administracyjny i przewidzianego w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wymogu "ważnych powodów" zmiany nazwiska, a także bez umożliwienia przenalizowania sprawy przez organy administracji publicznej pod kątem zaprezentowanego przez sąd administracyjny rozumienia pojęcia "ważne powody", jeśli rozumienie to odbiegało w sposób znaczny od rozumienia organów administracji publicznej.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na jego rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd I instancji, uznając, że skarżący nie wykazał, że zaistniały "ważne powody" uzasadniające zmianę nazwiska, powinien był uchylić obie decyzje i przekazać sprawę organowi do ponownego rozpatrzenia przy jednoczesnym wskazaniu kryteriów, według których organ ten winien dokonać oceny okoliczności przedstawionych przez skarżącego, jako uzasadnienie wnioskowanej zmiany. Uchylenie decyzji pozwoliłoby na uzupełnienie argumentacji prawnej i faktycznej, która stanowiła podstawę złożonego wniosku o zmianę nazwiska. W sytuacji, w której o tak diametralnie różnej ocenie stanu faktycznego skarżący dowiaduje się dopiero z wyroku oddalającego jego skargę, nie ma on już proceduralnej możliwości uzupełnienia swej argumentacji faktycznej.

W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Przywołany przepis nakłada na sąd administracyjny obowiązek wydania orzeczenia na podstawie akt sprawy i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W skardze na decyzję Wojewody [...] skarżący zasygnalizował, iż udało się mu już raz "spolszczyć" nazwisko z "F." na "F.", co miało miejsce przed polskim organem - Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego [...]. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt il SA/Bk 531/15, Legalis 1432085: "okoliczność, że w przeszłości na wniosek tej samej osoby dokonywano już zmiany nazwiska, winna być przedmiotem oceny w postępowaniu o zmianę nazwiska.". Przy rozpoznawaniu skargi z dnia 12 lipca 2017 r. sąd administracyjny nie uwzględnił jednakże faktu, iż skarżący już raz uzyskał zgodę na zmianę swojego nazwiska. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż pokazuje, iż działania skarżącego są skoncentrowane na dążeniu do zmiany nazwiska, które wzbudza w nim negatywne odczucia, a które z kolei stanowią ważny powód w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.

W piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., dowodu z pisma Federalnego Urzędu Administracyjnego w K. z dnia 27 listopada 2019 r. na wykazanie faktu utraty przez A. F. obywatelstwa niemieckiego na skutek jego zrzeczenia się przez skarżącego oraz załączonych do niniejszego pisma dokumentów na wykazanie faktu posiadania przez skarżącego polskich korzeni. Wskazał, że na skutek zrzeczenia się obywatelstwa niemieckiego skarżący posiada obecnie tylko jedno obywatelstwo (polskie). Konsekwencją zrzeczenia się przez skarżącego obywatelstwa niemieckiego jest to, że wszelkie dokumenty tożsamości, jakie posiadał skarżący w związku z obywatelstwem Republiki Federalnej Niemiec straciły ważność. Tym samym dokonanie zmiany nazwiska skarżącego z F. na M. w żaden sposób nie spowoduje rozbieżności w danych osobowych A. F.. Decyzja o zrzeczeniu się obywatelstwa jest kolejnym krokiem podjętym przez skarżącego w związku z potwierdzeniem polskich korzeni oraz polskiego obywatelstwa. Zwieńczeniem tej drogi byłaby zmiana nazwiska na polsko brzmiące nazwisko jego przodków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. 2016 r. poz. 10), zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany: imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka (pkt 1), na imię lub nazwisko używane (pkt 2), na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione (pkt 3), na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada (pkt 4). Przesłanki te nie stanowią katalogu zamkniętego, co oznacza, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu, który nie mieści się w ustawowym katalogu. W orzecznictwie wskazuje się, że "ważne powody" przemawiające za zmianą nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny (por. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z dnia 9 lipca 1993 r., SA/Wr 605/93, ONSA 1994/3/110, wyrok NSA z 15 marca 2007 r., II OSK 452/06, wyrok NSA z 11 grudnia 2014 r., II OSK 1375/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1982 r., II SA 699/82, ONSA 1982, Nr 1, poz. 57).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ramach przesłanki "ważnych powodów", o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy powinny być również rozważane okoliczności dotyczące posiadania przez wnioskodawcę obywatelstwa innego państwa i posługiwania się w tym państwie nazwiskiem, o którego zmianę wnioskodawca wnosi w Polsce. Podkreślenia wymaga, że nazwisko jest elementem tożsamości osoby w rozumieniu prawa cywilnego, natomiast ma ono również znaczenie publicznoprawne. Służy ono bowiem do dokonywania identyfikacji osób przez władze państwowe, m.in. dla celów ewidencyjnych i celów związanych z bezpieczeństwem publicznym. Nie można pomijać w tym kontekście zasady ciągłości nazwiska, zgodnie z którą państwa powinny dążyć do tego, aby ta sama osoba w różnych państwach była identyfikowana za pomocą tego samego nazwiska. Wyrazem tej zasady jest między innymi treść art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, zgodnie z którym zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczy zmiany na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. Oczywiście zasada ta nie ma charakteru absolutnego i kwestia powodów zmiany nazwiska obywatela polskiego w Polsce na nazwisko inne niż to, które nosi w innym państwie powinna być rozważana indywidualnie w zależności od okoliczności danej sprawy. Nie jest to również - jak przyjęły organy - jakaś przesłanka negatywna uniemożliwiająca badanie pozostałych okoliczności sprawy w kontekście istnienia "ważnych powodów" uzasadniających zmianę nazwiska, jednak powinna być ona brana pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku jako jedna z okoliczności prawnych sprawy.

W związku z powyższym niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska poprzez jego błędną wykładnię (a w zasadzie błędne zastosowanie) i przyjęcie, że okoliczności wskazane przez skarżącego we wniosku, tj. trwale negatywny stosunek do państwa niemieckiego, w tym do noszonego przez siebie nazwiska, silny związek psychiczny z Polską i polskimi przodkami stanowi "ważny powód" do zmiany nazwiska F. na M.. Subiektywne negatywne nastawienie wnioskodawcy do noszonego nazwiska ma znaczenie w sprawie, ale musi być ono oceniane według zobiektywizowanych i zracjonalizowanych kryteriów. Okoliczności wskazywane przez skarżącego dotyczące silnego związku psychicznego z Polską i negatywnego stosunku do państwa niemieckiego nie stanowią "ważnych powodów" do zmiany jego nazwiska na nazwisko polskobrzmiące w sytuacji, gdy skarżący w dacie wydania zaskarżonej decyzji posiadał obywatelstwo niemieckie i stale zamieszkiwał i prowadził swoją aktywność życiową poza granicami Polski (w Niemczech, obecnie w Szwajcarii). Nie można przy tym pomijać okoliczności, iż zmiana nazwiska w Polsce prowadziłaby do posiadania przez skarżącego dwóch całkowicie odmiennych nazwisk w dwóch różnych państwach. W związku z tym, że sąd administracyjny kontroluje decyzję administracyjną, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jej wydania (w tym przypadku [...] czerwca 2017 r.), to fakt zrzeczenia się przez skarżącego obywatelstwa niemieckiego, który miał miejsce w 2019 r., a więc już po wydaniu decyzji i wyroku przez Sąd I instancji, nie mógł być brany pod uwagę przy rozstrzygnięciu tej sprawy. Jest to istotna okoliczność w tej sprawie, lecz skarżący może się na nią powołać ewentualnie w nowym wniosku o zmianę nazwiska.

Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wydanie decyzji negatywnej w przedmiocie zmiany nazwiska nie naruszyło jakichkolwiek praw skarżącego. Sąd I instancji nie dokonywał wykładni tego przepisu, uznając w sposób dorozumiany, że ochrona nazwiska jest elementem życia prywatnego i rodzinnego w rozumieniu tego przepisu. Sąd prawidłowo stwierdził, że w tej sprawie art. 8 Konwencji nie miał zastosowania albowiem prawo skarżącego do posiadania nazwiska, które nosi od urodzenia nie zostało naruszone, a zmiana nazwiska - zgodnie z prawem polskim - musi być uzasadniona ważnymi powodami, których istnienia skarżący nie wykazał.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, że skarżący nie wykazał istnienia ważnego powodu uzasadniającego zmianę nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W myśl art. 106 § 5 p.p.s.a. do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W tej sprawie skarżący w postępowaniu przed Sądem I instancji nie złożył żadnych wniosków o dopuszczenie dowodów uzupełniających z dokumentów na okoliczność istnienia ważnego powodu uzasadniającego zmianę nazwiska, Sąd I instancji nie dopuścił też takich dowodów z urzędu. Zatem zarzut naruszenia przez Sąd tych przepisów jest bezzasadny.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez oddalenie skargi z innych powodów niż przyjęły organy administracji w zaskarżonych decyzjach i pozbawienie skarżącego możliwości uzupełnienia argumentacji prawnej i faktycznej złożonego wniosku w kierunku wykazania istnienia ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji rozpatrzył całokształ okoliczności tej sprawy, kładąc nacisk na powody zmiany nazwiska wskazane we wniosku, ale również analizując kwestię ewentualnych skutków zmiany nazwiska skarżącego w Polsce i ewentualnego posiadania przez niego dwóch różnych nazwisk. Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, organy nie przesądziły, iż powody wskazane przez skarżącego stanowiły "ważne powody" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy, lecz stwierdziły, że powody te "mogą nosić cechy ważnych dla strony", lecz samo żądanie zmiany nazwiska stoi w sprzeczności z treścią art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Fakt, iż te same okoliczności faktyczne i prawne sprawy zostały pod innym kątem ocenione przez organy administracji, a nieco inaczej przez Sąd I instancji nie oznacza, że rozstrzygnięcie Sądu jest nieprawidłowe.

Częściowo zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 § 1 p.p.s.a, art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przy wyrokowaniu wynikającej z akt sprawy okoliczności, że organ polski wyraził już raz zgodę na zmianę nazwiska przez skarżącego z "F." na "F.". Uchybienie to nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy albowiem czym innym jest zmiana pisowni tego samego nazwiska "F." na "F.", a czym innym zmiana nazwiska na całkowicie inne ("F." na "M.") ze względu na możliwość identyfikacji tej osoby. Charakter żądanej zmiany nazwiska na również znaczenie, jeżeli chodzi o ocenę wskazywanych przez stronę powodów tej zmiany. W tym drugim przypadku ocena przesłanki "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy powinna być bardziej rygorystyczna, gdyż zmiana nazwiska, w szczególności na całkowicie odmienne od poprzedniego, jest wyjątkiem od zasady stabilizacji imion i nazwisk, która jest wartością prawnie chronioną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności wskazać należy, iż Sąd I instancji odniósł się w uzasadnieniu wyroku do podniesinego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2017 r., poz. 1462 z późn. zm.), uznając ten zarzut za nieuzasadniony. Kwestia posiadania przez skarżącego również obywatelstwa polskiego była oceniana przez Sąd w ramach "ważnych powodów", lecz ocena spełnienia tej przesłanki nie mogła odnosić się wyłącznie do sytuacji prawnej wnioskodawcy jako obywatela polskiego z pominięciem posiadanego przez niego obywatelstwa innego państwa i innego niż wnioskowane nazwiska w tym państwie.

Mając na uwadze powyższe. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust.1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), gdyż obie strony postępowania wyraziły na to zgodę.