Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 793/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA, P. Janicki, Sędziowie NSA, J. Antosik, A. Wrzesińska-Nowacka (spr.), Protokolant K. Brykalska- Stępień, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2004 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby skarbowej w Ł. na rzecz T. S. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ustalił T. S. koszty postępowania egzekucyjnego na kwotę [...]. Na koszty te składały się koszty manipulacyjne, opłata z tytułu zajęcia ruchomości, opłaty za spisanie protokołów o stanie majątkowym i o udaremnieniu egzekucji, za ogłoszenie licytacji zajętej ruchomości, a także wydatki egzekucyjne –na należności biegłego i za ogłoszenie licytacji w prasie. Organ egzekucyjny wskazał, iż prowadził egzekucję należności, skierowaną przeciwko spółce A. W toku czynności egzekucyjnych dokonano zajęcia wierzytelności zobowiązanej spółki z tytułu zakupu linii technologicznej do produkcji toffi. Dłużnikiem tej wierzytelności był T. S. Uznał on tę należność, ale jej nie zapłacił, co spowodowało konieczność wystosowania upomnienia, a następnie w dniu [...]- tytułu wykonawczego na kwotę [...]. Na podstawie tego tytułu (odebranego przez zobowiązanego T. S. w dniu [...]) zostały dokonane czynności egzekucyjne, których dokonanie spowodowało powstanie wyżej wymienionych kosztów egzekucyjnych. Ich wysokość określono zgodnie z art. 64 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jedn. Dz.U z 2002 r., Nr 110,poz. 968) oraz § 1 ust. 1 pkt. 5,7,9,11 ust. 2 , § 6 ust. 1 pkt. 4-5 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne (Dz.U. Nr 47,poz. 281 z późn.zm.) . Odnośnie opłaty za sporządzenie protokołu o udaremnieniu egzekucji organ egzekucyjny wskazał, iż obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą podpisania go przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika. Kwota szacunkowa zajętej ruchomości została określona zgodnie z operatem szacunkowym biegłej.

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany podniósł, iż naliczono mu koszty postępowania egzekucyjnego związane z udaremnieniem licytacji zajętego mienia. Tymczasem prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 4 lipca 2002 r. uniewinniono go od tego zarzutu. Niezrozumiałe jest zatem dla strony, dlaczego po uniewinnieniu go przez niezawisły sąd od tego zarzutu ponownie Urząd Skarbowy chce go obciążyć kosztami z tytułu udaremnienia egzekucji. W uzupełnieniu zażalenia strona powołała się na fakt wydania postanowienia o kosztach postępowania egzekucyjnego bez podstawy prawnej i z naruszeniem procedur administracyjnych. Podniosła, iż ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137,poz. 926 z późn.zm.) wśród osób trzecich, odpowiedzialnych za cudze długi podatkowe nie wymienia dłużnika zajętej wierzytelności. Stronie nie są znane inne przepisy, dotyczące przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe osoby trzeciej poza unormowaniami zawartymi w Ordynacji podatkowej. Wystawienie tytułu wykonawczego na skarżącego nastąpiło zatem bez podstawy prawnej. Wniósł w związku z tym o uchylenie wszelkich postanowień wydanych w stosunku do niego i umorzenie postępowania jako bezpodstawnego.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ustalił, iż skarżący pełnił dozór nad zajętą ruchomością. Podpisując protokół zajęcia został zapoznany z obowiązkami związanymi z pełnieniem dozoru. [...] otrzymał zawiadomienie o terminie przeprowadzenia licytacji, a mimo to nie powiadomił organu egzekucyjnego o niemożliwości jej przeprowadzenia . W dniu licytacji stwierdzono, iż urządzenie jest częściowo zdemontowane. Potwierdza to treść protokołu o udaremnieniu egzekucji, spisanego w dniu [...]. Sporządzenie tego protokołu było konsekwencją uniemożliwienia przeprowadzenia licytacji przez zobowiązanego. Z tytułu spisania protokołu pobierana jest opłata. Przepis § 1 pkt. 9 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. nie uzależnia przy tym możliwości pobrania opłaty od treści wyroku sądu w sprawie o udaremnienie egzekucji. Koszty te, zgodnie z powołanym przepisem pobiera się za samą czynność sporządzenia protokołu. Ponadto organ odwoławczy zauważył, iż wprawdzie powołany przez stronę wyrok Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli wprawdzie uniewinnia ją od zarzucanego jej czynu, jednakże w żadnym razie nie stanowi o tym, że nie było podstaw do sporządzenia protokołu o udaremnieniu egzekucji. Nie rozstrzyga on też o kosztach postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do zarzutu braku podstaw do prowadzenia w stosunku do skarżącego egzekucji organ odwoławczy wskazał, iż skarżący był dłużnikiem spółki A, w stosunku do której prowadzono egzekucję administracyjną. Wierzytelność spółki w stosunku do niego została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym przeciwko spółce, a T. S. uznał ją. Był też zobowiązany do jej zapłaty. Nie uczynił tego, co spowodowało konieczność doręczenia mu upomnienia, a następnie – na podstawie art. 93 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułu egzekucyjnego) –wystawienia tytułu wykonawczego na niego jako dłużnika zajętej wierzytelności. W wyniku wystawienia tego tytułu Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. stał się wierzycielem, a T. S. zobowiązanym do uregulowania zaległości objętej tytułem wykonawczym. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł także, iż Ordynacja podatkowa nie ma w tym przypadku zastosowania, ponieważ skarżący nie występuje w tym przypadku jako osoba trzecia, lecz jako dłużnik zajętej wierzytelności w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy poinformował też skarżącego, iż zawarty w uzupełnieniu zażalenia wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowego został przekazany właściwemu organowi I instancji.

W skardze na powyższe postanowienie T. S. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zarzucił:

-nieważność postępowania na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

-windykowanie wierzytelności bez podstawy prawnej z uwagi na nieważność wystawionego tytułu egzekucyjnego. W jego ocenie obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności nie może być egzekwowany na podstawie art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy art. 71 a i 71 b tej ustawy, dające podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności w dacie wystawienia tego tytułu jeszcze nie obowiązywały.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, iż w dacie wystawienia tytułu wykonawczego obowiązywał art. 93 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu zezwalającym organowi egzekucyjnemu na ściągnięcie w drodze egzekucji administracyjnej zajętej sumy wierzytelności bezpośrednio od dłużnika zajętej wierzytelności, jeżeli ten ją uznał, a mimo to nie wpłacił. Wprawdzie więc w art. 2 tej ustawy nie wymieniono wprost egzekucji przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności, to jednak wynika z niego, iż egzekucji tej podlegają inne należności, przekazane do egzekucji na podstawie przepisu szczególnego. Art. 93 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest właśnie takim przepisem szczególnym. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył jednocześnie, że skarżący nie zgłosił żądnych zarzutów merytorycznych, odnoszących się do kosztów postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego –Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie w sprawie nią wszczętej nie zostało do tego dnia zakończone. Zgodnie z art. 97 § 1, art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę –Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153,poz. 1271 z późn.zm.) i art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 )sprawa ta podlegała zatem rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd Administracyjny, oceniając legalność działania organów administracji publicznej nie jest jednak związany ani zarzutami, ani wnioskami skargi ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Bierze zatem pod uwagę ( w granicach danej sprawy) wszelkie naruszenia przepisów prawa materialnego bądź procesowego, które miały bądź mogły mieć wpływ na wynik postępowania ( art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślić trzeba przede wszystkim, iż przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia były koszty postępowania. Postanowienie w tym przedmiocie organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego ( art. 64 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania czynności egzekucyjnych i art. 64 c § 7 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku przez skarżącego). Organ egzekucyjny w postanowieniu tym określa, jakich czynności egzekucyjnych dokonano w postępowaniu egzekucyjnym, jak jest wysokość opłat od tych czynności oraz jakie wydatki i w jakiej wysokości zostały poniesione w toku postępowania. Opłaty te i wydatki co do zasady obciążają zobowiązanego, a do ich przymusowego ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym nie jest konieczne uprzednie wydanie postanowienia w tym przedmiocie ( art. 64 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonywania czynności). Zasada ta nie obowiązuje jedynie w przypadku, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Wówczas koszty te ponosi wierzyciel lub organ egzekucyjny ( art. 64 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Naruszenie przepisów prawa przy wszczęciu lub w toku postępowania egzekucyjnego nie podlega jednak ocenie w postępowaniu wszczętym wnioskiem zobowiązanego o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują bowiem środki, służące zobowiązanemu do obrony przed wadliwie wszczętą lub prowadzoną egzekucją. Zobowiązany po doręczeniu mu tytułu wykonawczego może zgłosić zarzuty. Podstawą zarzutu może być m.in. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej ( art. 33 pkt. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). W toku postępowania zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego ( art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Zobowiązany może również wnosić o umorzenie postępowania z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej( art. 59 § 1 pkt. 7 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 30 listopada 2001 r. i art. 59 § 1 pkt. 7 i § 4 w brzmieniu obowiązującym obecnie; z możliwości tej skarżący zresztą skorzystał, składając taki wniosek w uzupełnieniu zażalenia na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego; ostateczną decyzją administracyjną organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania). Postępowanie dotyczące dopuszczalności egzekucji i prawidłowości jej prowadzenia jest zatem postępowaniem odrębnym od postępowania, w którym ustala się koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W przypadku, gdy niedopuszczalność lub wadliwość egzekucji zostanie stwierdzona w postępowaniu wywołanym zarzutami, skargą lub wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny będzie musiał okoliczność tę uwzględnić przy określaniu, kogo obciążają koszty tego postępowania. Dopóki jednak fakt nie zostanie stwierdzony w odrębnym postępowaniu, organ wydający postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania stosuje zasadę ogólną – obciążania kosztami zobowiązanego. Stąd również w postępowaniu przed sądem administracyjnym Sąd oceniając legalność postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego nie bada dopuszczalności egzekucji administracyjnej ( działa w granicach danej sprawy), skoro strona w innych postępowaniach nie doprowadziła do wykazania tej niedopuszczalności. Na marginesie tylko wskazać należy, iż istotnie obowiązujący w dacie wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko skarżącemu art. 93 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawniał organ egzekucyjny do ściągnięcia zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od wpłaty zajętej sumy do organu egzekucyjnego. Z wyżej wymienionych względów zarzuty skargi odnoszące się do niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności uznać należy za nietrafne.

Wśród opłat, składających się na koszty postępowania wymieniono opłatę za sporządzenie protokołu o udaremnieniu egzekucji. Opłata za spisanie protokołu o udaremnieniu egzekucji z zajętych ruchomości przez zobowiązanego przez ich usunięcie, zbycie lub uszkodzenie wynosi 10 % szacunkowej wartości ruchomości ( § 1 ust. 1 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r.). Pobiera się ją w wypadku, gdy czynności egzekucyjne prowadzone są w celu wyegzekwowania należności pieniężnych ( § 1 ust. 1 powołanego Rozporządzenia). Obowiązek uiszczenia opłaty powstaje w momencie podpisania protokołu przez poborcę skarbowego lub innego upoważnionego pracownika (§ 3 ust. 7 powołanego rozporządzenia). Zgodnie z art. 53 § 1 ( w brzmieniu obowiązującym w dacie sporządzenia protokołu o udaremnieniu egzekucji) egzekutor ( lub poborca skarbowy –art.31 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) sporządza z dokonania czynności egzekucyjnych protokół, który podpisują egzekutor ( poborca skarbowy), zobowiązany, jeśli jest obecny oraz przywołani na podstawie art. 51 tej ustawy świadkowie. Z protokołu wynikać powinno, kto, kiedy i jakich czynności dokonał, kto i jakim charakterze był obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby ( art. 68 § 1 k.p.a. w zw.z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, por. też pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn akt I SA 762/00, opubl. w Zbiorze orzeczeń Wydawnictwa Prawniczego LEX –Temida-CD pod nr 77604). Aby zatem można było pobrać opłatę za spisanie protokołu winien faktycznie zostać sporządzony dokument odpowiadający wskazanym wyżej wymogom, przewidzianym dla protokołu z czynności egzekucyjnej, a ponadto z dokumentu tego wynikać winno, iż rzeczywiście doszło do udaremnienia egzekucji przez zobowiązanego przez usunięcie, uszkodzenie bądź zbycie zajętej ruchomości. Przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy powołanego wyżej rozporządzenia nie definiują przy tym terminu udaremnienie. Stosując wykładnię językową stwierdzić należy, iż udaremnienie egzekucji w tym przypadku to uniemożliwienie jej dokonania poprzez usunięcie bądź uszkodzenie zajętej ruchomości bądź jej zbycie ( por. Współczesny Słownik języka polskiego-Wyd,. Wilga 1996 , s 1169).

Z treści dokumentu, uznanego przez organ egzekucyjny za protokół spisany na okoliczność udaremnienia egzekucji nie wynika, w jaki sposób została ona udaremniona. Ze strony pierwszej tego dokumentu wynika bowiem, iż ruchomość w dniu wyznaczonej licytacji nie znajdowała się w miejscu, w którym dokonano zajęcia. Z odnotowanego zaś na stronie drugiej oświadczenia zobowiązanego wynika, iż była ona w trakcie montażu i że będzie ona sprawna w określonym, późniejszym terminie. Wskazać należy, iż maszyna była częściowo zdemontowana już przed ogłoszeniem o licytacji. Fakt ten wynika z opinii biegłej, dokonującej szacunkowej wyceny urządzenia. Poborca skarbowy nie odniósł się do tego oświadczenia i nie odnotował w protokole, czy istotnie maszyna była tylko częściowo zdemontowana, czy też nie było jej w ogóle. Na podstawie tak sporządzonego dokumentu nie można zatem stwierdzić, czy istotnie doszło do udaremnienia egzekucji, a jeżeli tak -to czy przez usunięcie czy uszkodzenie zajętej ruchomości. Jeżeli maszyna została uszkodzona, to nie opisano, na czym uszkodzenie to polegało ( czy zepsuto jakąś część czy też tylko ją przerabiano, dostosowywano , modernizowano). Wątpliwość Sądu, czy istotnie doszło do udaremnienia egzekucji pogłębia jeszcze okoliczność, iż w postępowaniu karnym, wszczętym wskutek doniesienia organu egzekucyjnego, skarżącego uniewinniono z zarzutu udaremnienia egzekucji ( aczkolwiek w aktach sprawy nie ma pisemnego uzasadnienia tego wyroku ; ponadto Sąd zdaje sobie też sprawę, iż w postępowaniu karnym ocenia się zarzuty stawiane oskarżonemu pod innym kątem -w szczególności rozważana jest kwestia winy, por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 r., sygn. VKKN 83/00, opubl. w LEX –Temida (CD) pod nr 53056).

Z tych względów nie można uznać, iż powołany protokół z [...] istotnie stanowił protokół o udaremnieniu egzekucji w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt. 9 powołanego rozporządzenia. A skoro tak, to brak było podstaw do pobierania opłaty za jego spisanie. Przepis nie przewiduje bowiem opłaty za spisanie jakiegokolwiek dokumentu, a konkretnego protokołu, spełniającego wskazane prawem wymogi. Dopiero w momencie podpisania prawidłowo sporządzonego protokołu powstanie po stronie zobowiązanego obowiązek zapłaty opłaty za czynność egzekucyjną. Fakt ten winien uwzględnić organ egzekucyjny, rozpoznając sprawę ponownie.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję należało uchylić.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.