Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 88/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt. 12, art. 6, art. 29 par.1, art. 80 par.1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: Prawnym obowiązkiem wierzyciela (Skarbu Państwa), w sytuacji uchylania się dłużnika od wykonania obowiązku, jest podjęcie odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji.

TEZY

Prawnym obowiązkiem wierzyciela (Skarbu Państwa), w sytuacji uchylania się dłużnika od wykonania obowiązku, jest podjęcie odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, asesor WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 maja 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

U Z A S A D I E N I E

Postanowieniem z [...] grudnia 2007 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] października 2007 r., nr [...], w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów zgłoszonych przez K. K. w toku prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnień obu wymienionych postanowień wynika, że K. K. złożył [...] lipca 2007 r. w Urzędzie Skarbowym w Ł. deklarację VAT-7 za czerwiec 2007 r., w której wykazał do zapłaty podatek od towarów i usług w kwocie [...] zł. Z uwagi na nieuiszczenie podatku w ustawowym terminie, tj. do [...] lipca 2007 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wystosował do podatnika upomnienie, a po bezskutecznym upływie określonego w nim terminu organ wystawił na dłużnika tytuł wykonawczy z [...] września 2007 r., nr [...]. Następnie zawiadomieniem z [...] września 2007 r., nr [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego został doręczony pełnomocnikowi dłużnika [...] października 2007 r. Pismem z [...] października 2007 r. pełnomocnik wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego podnosząc, że bezzasadnie dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, ponieważ brak było podstaw prawnych do wszczęcia egzekucji. Pełnomocnik stwierdził również, że organ egzekucyjny dokonał "zabezpieczenia", a Pan K. K. nie uchyla się od wykonania "ewentualnych zobowiązań podatkowych, które mogą być określone w przyszłości". Zarzucił niedopuszczalność egzekucji oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzucił również, że postępowanie egzekucyjne było działaniem podjętym z naruszeniem wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady słusznego interesu obywateli oraz określonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli

do organów. Powołał się także na zasadę praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. odmawiając uwzględnienia zgłoszonych zarzutów stwierdził, że prowadzone wobec dłużnika postępowanie nie jest postępowaniem zabezpieczającym lecz egzekucyjnym i nie dotyczy ono "ewentualnych zobowiązań podatkowych, które mogą być określone w przyszłości", lecz zobowiązań podatkowych, których termin płatności już upłynął. Dlatego też zdaniem organu niezasadne są zarzuty naruszenia art. 7, 8 i 11 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP. Organ egzekucyjny uznał, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi art. 27 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – w dalszej części niniejszego uzasadnienia powoływana w skrócie u.p.e.a. Należności podatkowe ujęte w tym tytule nie zostały rozłożone na raty i nie odroczono terminu ich wykonania. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny wskazał, że zastosowane środki egzekucyjne powinny w pierwszej kolejności prowadzić do wykonania obowiązku. Skoro realizacja tytułu wykonawczego nie jest możliwa z zajętego rachunku z powodu braku na nim środków pieniężnych, to nieuzasadniony jest zarzut, że ten środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy.

Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, Dyrektor Izby Skarbowej w B. uznał, że w tej sprawie nie zaistniały okoliczności wskazane w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., ponieważ wbrew twierdzeniom pełnomocnika, organ nie rozstrzygał sprawy odroczenia terminu wykonania zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za czerwiec 2007 r. lub rozłożenie płatności na raty. Zarzut z art. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. może być skutecznie ponoszony w sytuacji, gdy organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne po odroczeniu przez wierzyciela terminu wykonania obowiązku lub rozłożeniu na raty spłaty należności, natomiast samo wniesienie wniosku o zastosowanie tych ulg w spłacie należności, nawet gdyby miało miejsce, nie jest przewidziane w art. 33 u.p.e.a., jako okoliczność stanowiąca podstawę do wniesienia zarzutów. Organ odwoławczy nie zgodził się z zawartymi w zażaleniu zarzutami, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelności z rachunku bankowego nie wykazał okoliczności, jakimi kierował się dokonując "zabezpieczenia" oraz nie wykazał okoliczności świadczących o istnieniu zagrożenia niewykonania obowiązku. W sprawie dokonano zajęcia rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym, a nie zabezpieczającym, a wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie jest uzależnione od uprzedniego wykazania okoliczności świadczących o istnieniu zagrożenia niewykonania przez zobowiązanego obowiązku. Organ odwoławczy podkreślił, że pozostawanie przez zobowiązanego w zwłoce z zapłatą należności pieniężnej, bez względu na przyczyny jakie spowodowały ten stan rzeczy, skutkuje obowiązkiem podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do wykonania przez zobowiązanego należności, tj. wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do przymusowej realizacji. Dlatego zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej jest niezasadny. Niezasadny jest także zarzut zastosowania w tej sprawie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Przepisy art. 8-10 u.p.e.a. nie wprowadzają zakazu dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ stwierdził, że zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru, natomiast Pan K. K. nie wskazał innego skutecznego środka egzekucyjnego, możliwego do zastosowania w tej sprawie. W sprawie uznano również, że skierowanie egzekucji do rachunku bankowego, celem wyegzekwowania kwoty [...] zł, nie powinno "sparaliżować" funkcjonowania firmy, lub spowodować jej zlikwidowanie. Wyjaśniono, że zajęcie rachunku bankowego nie stanowi także przeszkody w realizowaniu bieżących wypłat wynagrodzeń. Końcowo organ podkreślił, że nie wykonując w terminie zobowiązań w podatku od towarów i usług za czerwiec 2007 r. podatnik powinien był liczyć się z tym, że wszczęta zostanie wobec niego egzekucja administracyjna.

Nie godząc się z wymienionym wyżej postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B., pełnomocnik K. K. złożył skargę do tut. Sądu. Zaskarżonemu postanowieniu postawił zarzuty naruszenia przepisów:

- art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, pomimo braku przesłanek pozwalających na dokonanie tego zajęcia;

- art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez zaniechanie zbadania wszystkich okoliczności dopuszczających wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego;

- art. 7 § 1 u.p.e.a., poprzez zastosowanie najbardziej uciążliwego dla Pana K. K. środka egzekucyjnego oraz naruszenie zasad poszanowania minimum egzystencji;

- art. 34 § 4 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające

na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonych zarzutów,

- art. 6 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tego artykułu, ponieważ podatnik w żaden sposób nie uchylał się od ciążącego na nim obowiązku.

W oparciu o te zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi argumentował, że Pan K. K. nie dał organowi egzekucyjnemu żadnego powodu do wszczęcia w tej sprawie postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie podjął działań mających na celu uszczuplenie swojego majątku i uniemożliwienie zaspokojenia zobowiązań podatkowych. Podkreślił, że wystąpienie okoliczności niezależnych od podatnika nie może skutkować automatycznym wszczęciem wobec niego egzekucji i narażeniem go na negatywne skutki. Podniósł, że zasada poszanowania minimum egzystencji ma na celu ograniczenie zakresu podmiotowego i przedmiotowego stosowania środków egzekucyjnych i ma chronić podatnika przed pozbawieniem go środków niezbędnych do zabezpieczenia minimum egzystencji. Zdaniem autora skargi organ egzekucyjny powinien brać pod uwagę sytuację, w jakiej znajduje się podatnik.

Nie można w sposób "mechaniczny" stosować środków egzekucyjnych, nie bacząc na wywołane szkody wobec podatnika. Ocena stopnia dolegliwości poszczególnych środków egzekucyjnych wynika z ich usytuowania w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.,

tj. od najmniej dotkliwego - egzekucji z pieniędzy - do najbardziej uciążliwego - egzekucji z nieruchomości. Realizacja tej zasady daje możliwość zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego mniej uciążliwego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. w żadnym rozstrzygnięciu nie wykazał zasadności przesłanek, którymi się kierował przy ich wydawaniu. W tej sprawie doszło do naruszenia zasad: praworządności, przekonywania, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Autor skargi zarzucił, że rozstrzygnięcie organu pierwszej i drugiej instancji w sposób rażący narusza prawo, godzi w zasadę niezbędności egzekucji, jest pozbawione przymiotu racjonalności, nie służy interesowi Skarbu Państwa, lecz nastawione jest na zlikwidowanie przedsiębiorstwa zobowiązanego, a tym samym uniemożliwienie mu spłaty już określonych zobowiązań podatkowych oraz zobowiązań, które mogą być określone w efekcie obecnie prowadzonych postępowań podatkowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna

Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził, podnoszonych w skardze naruszeń przepisów prawa. Organ egzekucyjny właściwie dokonał subsumcji normy prawa materialnego pod prawidłowo ustalony stan faktyczny, jak również nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Obejmuje ono między innymi prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego oraz doręczenie upomnienia, jeżeli było wymagane. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarżący mimo ciążącego na nim zobowiązania podatkowego nie uiścił go w wymaganym terminie, zatem istniały podstawy do skierowania sprawy do egzekucji. Organ egzekucyjny po uprzednim wystosowaniu do dłużnika upomnienia wystawił [...] września 2007 r. tytuł wykonawczy, a następnie skierował go do egzekucji przyjmując prawidłowo,

że egzekucja administracyjna jest w tym przypadku dopuszczalna. Tytuł wykonawczy dotyczył wierzytelności podatkowych, a te zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podlegają egzekucji administracyjnej. Również tytuł wykonawczy odpowiadał wymogom określonym w art. 27 u.p.e.a.

W związku z powyższym, zgodzić się należy z Dyrektorem Izby Skarbowej,

że niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. oraz

art. 6 u.p.e.a. Skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku o charakterze pieniężnym, a zatem istniały podstawy do skierowania wierzytelności do egzekucji administracyjnej. Obowiązek stał się wymagalny, zaś skarżący nie podjął żadnych działań zmierzających do jego wykonania.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego okoliczność, iż skarżący nie podejmował żadnych kroków zmierzających do uszczuplenia swojego majątku

i uniemożliwienia zaspokojenia zobowiązań podatkowych, nie mogła mieć wpływu na zasadność wszczętej egzekucji. Prawnym obowiązkiem wierzyciela (Skarbu Państwa) w sytuacji uchylania się dłużnika od wykonania obowiązku jest podjęcie odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji. Skarżący w złożonej

[...] lipca 2007 r. deklaracji VAT-7 wykazał za miesiąc czerwiec 2007 r. do zapłaty podatek w kwocie [...] zł i skoro w ustawowym terminie tego podatku nie uiścił należało przyjąć, że zaistniały podstawy do wystosowania upomnienia i po bezskutecznym upływie terminu określonego w upomnieniu, do wystawienia tytułu wykonawczego i podjęcia postępowania egzekucyjnego. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącego okoliczności ewentualnie mogłyby mieć wpływ jedynie w postępowaniu zabezpieczającym (art. 154 § 1 i nast. u.p.e.a.), a nie egzekucyjnym, jak w niniejszej sprawie.

Na aprobatę zasługuje również stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej

w kwestii zarzutów podniesionych przez pełnomocnika skarżącej strony

a dotyczących zastosowania najbardziej uciążliwego środka egzekucyjnego. W myśl art. 7 § 1 i 2 u.p.s.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane

w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zatem nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Pamiętać jednakże należy, iż wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny a mniej uciążliwy dla zobowiązanego. W toku postępowania egzekucyjnego dłużnik nie wykazał żadnego innego środka umożliwiającego zaspokojenie się Skarbu Państwa z tytułu dochodzonej należności podatkowej.

W szczególności trudności ze zgromadzeniem i jednorazową zapłatą kwoty

[...] zł w żaden sposób nie mogą wpłynąć na ocenę uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Każdy ze stosownych środków egzekucyjnych jest z zasady uciążliwy dla zobowiązanego.

Podkreślić należy, że katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został zawarty w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Egzekucja z rachunków bankowych została wskazana jako czwarty rodzaj środka egzekucyjnego. Można oczywiście założyć, że względniejsze i mniej uciążliwe dla skarżącego byłyby pierwsze trzy środki egzekucyjne. Jednakże w sprawie nie było możliwości zastosowania żadnego z tych środków (egzekucja z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę lub świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego), zaś skarżący nie wykazał żadnego innego środka, który mógłby znaleźć w sprawie zastosowanie. Przyjąć zatem należało, że w braku wyraźnego wskazania dłużnika organ zastosował najmniej dotkliwy środek egzekucyjny. Trudno zgodzić się ze skarżącym, że zastosowany środek egzekucyjny jest nastawiony na zlikwidowanie przedsiębiorstwa zobowiązanego, a tym samym uniemożliwienie mu spłaty już określonych lub przyszłych zobowiązań podatkowych. Wręcz przeciwnie, do takiej sytuacji w większym stopniu mogłoby przyczynić się zastosowanie egzekucji z ruchomości bądź nieruchomości, wykorzystywanych przy prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym aspekcie zarzut naruszenia

art. 33 pkt 8 u.p.e.a. okazał się niezasadny.

Za niezasadny należało również uznać zarzut strony skarżącej naruszenia przez organy egzekucyjne zasady "poszanowania minimum egzystencji". Zgodzić się należy z Dyrektorem Izby Skarbowej, że z istoty tej zasady, wyrażonej w przepisach art. 8 - 10 u.p.e.a. wynika, że katalog rzeczy i praw podlegających wyłączeniu spod egzekucji służy ochronie zobowiązanego przed zajęciem majątku, który powinien zagwarantować zobowiązanemu minimum egzystencji. Przepisy te nie wprowadzają wyłączenia wierzytelności z rachunku bankowego.

W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia

art. 80 § 1 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego w sprawie zachodziły przesłanki do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Stosownie do art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności

z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony

i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty

z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Wszystkie powyższe warunki zostały wypełnione przez organ egzekucyjny, nie można zatem przyjąć,

że w sprawie został naruszony art. 80 § 1 u.p.e.a. Wprawdzie, jak zaznaczył Dyrektor Izby Skarbowej, wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika organ egzekucyjny zajął także [...] lipca 2007 r. w postępowaniu zabezpieczającym dotyczącym podatku od towarów i usług za miesiące styczeń - grudzień 2002 r. i 2003 r., lecz przepisy u.p.e.a. nie zabraniają w takim przypadku dokonania kolejnego zajęcia rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym.

Pełnomocnik skarżącego formułując zarzut naruszenia zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP), zasady pogłębiania zaufania obywateli

do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.),

nie wskazał konkretnie na czym miałoby polegać to naruszenie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia z urzędu nie dostrzegł naruszenia tych zasad. Fakt, że skarżący kwestionuje wydane orzeczenia nie może automatycznie oznaczać, iż zostały one wydane z naruszeniem prawa.

Konkludując wskazać należy, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo zastosował przepisy regulujące zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W tym stanie rzeczy nie można uznać za słuszne zarzuty skarżącego naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną,

na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.