Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 279/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2008-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: §16 ust. 1, zał. 1, zał.5
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 39
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Asesor sadowy Marzena Łozowska Protokolant sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 maja 2007 r. złożonym w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G., D. K. zwróciła się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w pakiecie K01c: ochrona wód i gleb i w wariancie: międzyplon ścierniskowy na obszarze 16,09 ha i w kwocie 8.366,80 zł (po skorygowaniu w dniu 11.06.2007 r.) ze wskazaniem, że nie zgadza się na wydłużenie pakietu rolnośrodowiskowego. W dniu 1 października 2007 r. do organu I instancji wpłynęło pisemne oświadczenie strony, iż w związku z opóźnionym zbiorem plonu głównego gorczyca nie zostanie wysiana do 30 września 2007 r. Następnie w dniu 16 stycznia 2008 r., po uprzednim powiadomieniu strony w dniu 15 stycznia 2008 r., z jej udziałem została przeprowadzona kontrola na miejscu, w wyniku której stwierdzono, że na wszystkich działkach objętych programem rolnośrodowiskowym nie dotrzymano terminu siewu gorczycy do 30 września 2007 r., a ponadto, że nie pozostawiono co najmniej 33 % gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym. Ustalenia protokołu kontroli w tym zakresie zostały podpisane przez stronę bez zastrzeżeń.

W dniu 15 stycznia 2008 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym pismo informujące, że w związku z występującym mrozem wysiana w terminie późniejszym gorczyca wymarzła i brak jest na 1/3 gruntów roślinności, natomiast w dniu 22 lutego 2008 r. złożyła pismo wyjaśniające, że przyczyną braku pokrycia roślinnością gruntów było wymarznięcie gorczycy wskutek silnych mrozów bez okrywy śnieżnej; roślina ta jest w stanie przetrwać w okresie zimowym tylko wtedy, gdy znajduje się pod okrywą śnieżną. Ponadto wskazała na absurdalność przeprowadzenia kontroli w styczniu 2008 r., pomimo monitów w organie I instancji o wcześniejszą kontrolę. Załączyła też zaświadczenie z dnia 7 lutego 2008 r. ze Stacji Doświadczalnej Oceny Odmian w G. zawierające dane o temperaturach w tym rejonie w okresie listopad-styczeń oraz oświadczenie kierownika Terenowego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w G. z dnia 4 lutego 2008 r. stwierdzające, że wobec wystąpienia w tamtym rejonie mrozów poniżej 10 stopni C w okresie listopad-styczeń bez okrywy śnieżnej oraz suchych i silnych wiatrów następuje szybkie wymarznięcie gorczycy i niemożliwe jest, by po mrozach pozostała okrywa zielona.

Dysponując powyższymi ustaleniami i stanowiskiem strony Kierownik Powiatowego Biura ARiMR w G. decyzją z dnia [...] przyznał D. K. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości 3.346,69 zł w pomniejszonej wysokości wyjaśniając, że powierzchnia całkowita działek rolnych została pomniejszona o 20 % z tytułu opóźnionego wysiania poplonu, a płatność rolnośrodowiskowa za tę powierzchnię została zmniejszona o 50% z uwagi na niespełnienie warunku posiadania 33% powierzchni gospodarstwa pokrytego roślinnością w okresie zimowym. Jako podstawę prawną zmniejszenia płatności powołał §16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174 poz. 1809 ze zm.) – dalej: [rozporządzenie]. Organ przedstawił szczegółowy sposób wyliczenia należności zobrazowany stosownymi wzorami, podając jako szczegółową podstawę zmniejszeń załącznik nr 5 określający wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów, stwierdzając, że za spóźnione wysianie poplonu zastosowano zmniejszenie powierzchni o 20%, a następnie o 50% zmniejszono płatność za brak pozostawienia w gospodarstwie w okresie zimowym co najmniej 33% gruntów pokrytych roślinnością. Organ zaznaczył, że terminem rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania rolno środowiskowego jest dzień 1 marca 2005 r. (wniosek na 2007 r. był tzw. wnioskiem kontynuacyjnym).

W odwołaniu od tej decyzji strona zakwestionowała nałożoną na nią sankcję w postaci pomniejszenia płatności o 50 % z powodu braku pokrycia 33% gruntów roślinnością w okresie zimowym, co było spowodowana warunkami przyrodniczymi, na które nie miała wpływu. Powołała się na swoje pismo z dnia 22 lutego 2008 r. i argumentację w nim zawartą.

Po rozpatrzeniu sprawy wskutek wniesionego odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w O. nie znalazł podstaw do uwzględnienia zgłoszonych w nim zarzutów i decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności zaakceptowano ustalenia faktyczne sprawy polegające na stwierdzeniu, że gorczyca została wysiana po 30 września 2007 r. oraz, że w okresie zimowym nie było pozostawionych 33% gruntów pokrytych okrywą roślinną, co w sprawie bezspornie ustalono na podstawie kontroli na miejscu, której wyniki przedstawiono w protokole kontroli podpisanym przez stronę; z ustaleń tych wynikało dodatkowo, że całość gruntów gospodarstwa strony (22,90 ha) nie była pokryta roślinnością w okresie zimowym. Organ przytoczył przepis § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wskazujący, że płatność rolnośrodowiskowa przysługuje producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 160 z dnia 26.06.1999 r.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z dnia 30.04.2004 r.) oraz zobowiąże się do realizacji pakietów rolnośrodowiskowych zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej. Zgodnie z załącznikiem nr 2 (powinno być: nr 1) do tego rozporządzenia, w pakiecie ochrona wód i gleb, w wariancie K01b i K01c – na gruntach ornych (strona realizowała wariant K01c) należy przestrzegać m.in. następujących warunków: b) w okresie zimy co najmniej 33% gruntów jest pokrytych roślinnością, c) w zależności od uprawianych gatunków roślin w plonie głównym – obsiew pola w terminie do 30 września w przypadku wysiania m.in. gorczycy – w wariancie K01c; d) zabiegi agrotechniczne można wznowić w terminie od dnia 1 marca. Następnie wskazano, że wysokość zmniejszeń rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów została określona w załączniku nr 5 do rozporządzenia; dla pakietu K01c, w przypadku pozostawienia w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów ornych pokrytych roślinnością w okresie zimowym płatność podlega zmniejszeniu o 50%, natomiast w sytuacji obsiania gruntów poplonem w terminie po 30 września przyznana pomoc ulega zmniejszeniu o 20%.

Na tle przedstawionego stanu prawnego organ odwoławczy stwierdził, że wobec bezspornego faktu niedopełnienia warunku pokrycia roślinnością co najmniej 33% gruntów gospodarstwa w okresie zimowym, w pełni uzasadnionym było pomniejszenie należnej płatności rolnośrodowiskowej (6693,39 zł) o 50%, co dało podstawę do przyznania jej tej płatności w wysokości 3346,69 zł.

Co do zarzutów strony wskazującej na niezależne od niej, przyrodnicze przyczyny niedotrzymania warunku pokrycia 33% gruntów rolnych roślinnością w okresie zimowym (mrozy przy braku okrywy śnieżnej i silne wiatry) organ wskazał na przepis art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 przewidujący możliwość uwzględnienia, w indywidualnych przypadkach, wyjątkowych okoliczności zezwalających na odstąpienie od stosowania sankcji. Warunkiem tego odstępstwa jest wymóg powiadomienia przez stronę o takich okolicznościach, w formie pisemnej, w terminie 10 dni roboczych od dnia ich ustania oraz przedstawienie dowodów zdarzenia będącego przyczyną niespełnienia warunków prowadzącego do zastosowania sankcji. W stanie faktycznym sprawy strona poinformowała Agencję o wymarznięciu gorczycy pismem nadanym w dniu 15 stycznia 2008 r. wskazując jako przyczynę tego stanu rzeczy występowanie silnych mrozów bez okrywy śnieżnej. Nie dołączono jednak żadnych dokumentów potwierdzających wystąpienie wskazywanych wyjątkowych zdarzeń jak też pozwalających na ocenę zachowania 10-dniowego terminu wymienionego w art. 39 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004. Organ II instancji zaakcentował ponadto istotny przy rozważaniu tej okoliczności fakt niewysiania gorczycy w wymaganym terminie do 30 września 2007 r. wpływający – w jego ocenie – na spóźnione wzejście nasion i narażenie na wymarznięcie w przypadku przymrozków jesiennych.

Za bezzasadny uznano zarzut spóźnionego przeprowadzenia kontroli, mimo monitów strony o jej wcześniejsze przeprowadzenie, bowiem przepisy wymagają wysiewu roślin stanowiących międzyplon ścierniskowy do 30 września i zarazem zakazują wznowienia prac agrotechnicznych przed 1 marca roku następnego; zatem warunkiem skuteczności przeprowadzenia kontroli jest jej dokonanie w terminie między 30 września a 1 marca roku następnego. Tym samym dla skontrolowania realizacji tego warunku niezbędne było przeprowadzenie kontroli we wskazanym wyżej okresie. Co do zarzutu pominięcia w ustaleniach faktycznych sprawy wyników wizytacji terenowych w innych gospodarstwach organ stwierdził jego bezzasadność wskazując, że istotne dla rozstrzygnięcia są ustalenia dotyczące konkretnej, zindywidualizowanej sprawy.

Nie godząc się z powyższą decyzją skarżąca wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której ponowiła zarzuty z odwołania akcentując, że spełniłaby warunek pokrycia co najmniej 33% gruntów jej gospodarstwa, gdyby nie wystąpiły w rejonie silne mrozy bez okrywy śnieżnej. Ponadto zarzuciła, że w załączniku nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. rodzaj uchybienia dotyczący wariantu K01c brzmi: "pozostawienie w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych międzyplonami w okresie zimowym", który to warunek w jej ocenie został spełniony, bowiem w jej gospodarstwie międzyplonami pokrytych jest 70 % gospodarstwa. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że gdyby nie wymarznięcie nasion, warunek powyższy zostałby spełniony, co oznacza, że poza uchybieniem terminu siewu gorczycy do 30 września 2007 r., pozostałe warunki programu rolnośrodowiskowego zostały spełnione, a na warunki pogodowe nie miała żadnego wpływu. Ponadto ponowiła zarzut o zgłaszaniu w Agencji prośby o wcześniejszą kontrolę (przed wystąpieniem mrozów).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje w razie stwierdzenia przez Sąd, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, gdy naruszono prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania bądź gdy dopuszczono się takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -dalej: [p.p.s.a.].

Zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie jest kwestia zasadności zmniejszenia stronie płatności rolnośrodowiskowej z tytułu realizacji przez nią w 2007 r. przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pakiecie K01c ochrona wód i gleb w wariancie międzyplon ścierniskowy (gorczyca). W sprawie nie jest przy tym sporne, że strona rozpoczęła realizację programu rolno środowiskowego w 2005 r. i w 2007 r. nie wyraziła zgody na jego wydłużenie. Złożony przez stronę w dniu 15 maja 2007 r. wniosek dotyczył przyznania płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolno środowiskowego podjętego w 2005 r. i obejmował działki gruntu o powierzchni łącznej (po korekcie) wynoszącej 16,09 ha, z wnioskowaną kwotą płatności (po korekcie) 8.366,80 zł. Między stronami nie ma sporu co do tego, że w wyniku kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniu 16 stycznia 2008 r. przez inspektorów terenowych Powiatowego Biura AGiMR w G., po uprzednim (w dniu 15 stycznia 2008 r.) zawiadomieniu strony o terminie kontroli na miejscu i przeprowadzeniu z jej udziałem tej czynności, stwierdzono opóźniony siew międzyplonu (po 30 września 2007 r. (ten fakt zgłosiła również strona pismem wysłanym w dniu 30 września 2007 r.). Z materiału dowodowego sprawy wynika również brak pokrycia roślinnością co najmniej 33% gruntów gospodarstwa w okresie zimowym. Fakt spóźnionego wysiania międzyplonu jest bezsporny i przyznany przez stronę, a obniżenie z tego tytułu płatności nie jest kwestionowane. Z akt sprawy wynika również, że skarżąca pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 15 stycznia 2008 r. (jest to zarazem data powiadomienia o terminie kontroli) poinformowała organ I instancji, że w związku z występującym mrozem wysiana później niż 30 września 2007 r. gorczyca wymarzła, co spowodowało pozostawienie w gospodarstwie mniej niż 1/3 gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym. To stwierdzenie strony (pismo opatrzone jest datą 12 stycznia 2008 r.) jest jednoznaczne i wynika z niego przyznanie faktu braku pokrycia roślinnością co najmniej 1/3 gruntów gospodarstwa w okresie zimowym. Jako przyczynę tego stanu rzeczy skarżąca wskazała wymarznięcie gorczycy spowodowane niekorzystnymi warunkami przyrodniczymi. Z tymi stwierdzeniami strony zbieżne są ustalenia kontroli na miejscu wskazujące, iż co najmniej 33% gruntów nie było pokrytych roślinnością w okresie zimowym; stwierdzono na nich skiełkowane i wymarznięte ziarna gorczycy. Strona w toku postępowania administracyjnego cały czas podtrzymywała stanowisko o niezależnych od niej przyczynach wymarznięcia gorczycy (warunki atmosferyczne – mrozy bez okrywy śnieżnej i silne wiatry) oraz zarzut o spóźnionym terminie przeprowadzenia kontroli na miejscu.

Mając na uwadze tak zidentyfikowany przedmiot sporu Sąd stwierdza, że wskazywane przez skarżącą okoliczności nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z § 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229 poz. 2273 ze zm.) – dalej: [u.w.r.o.w.], pomoc finansowa jest udzielana m.in. w ramach pakietu "ochrona wód i gleb" (§ 1 ust. 2 pkt 5). Zgodnie z § 2 ust. 1 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest udzielana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się m.in. do realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolno środowiskowej. W myśl § 1 ust. 3 rozporządzenia pakiety mogą dzielić się na warianty, w ramach pakietów lub wariantów wyodrębnia się zadania, a zadania są realizowane w cyklu rocznym. W załączniku nr 1 do rozporządzenia w części II w pkt 5 podpunkt 2) określone zostały zadania realizowane w ramach pakietu: ochrona wód i gleb, w wariancie K01b i K01c (międzyplon ścierniskowy) – na gruntach ornych, gdzie wymieniono m.in. zadanie: "lit.b): w okresie zimy co najmniej 33% gruntów jest pokrytych roślinnością". W myśl § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jeżeli w wyniku pierwszej kontroli na miejscu zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2 (m.in. pakiet ochrona wód i gleb), płatność rolnośrodowiskowa podlega w danym roku zmniejszeniu o wysokości podane w załączniku nr 5 do rozporządzenia, w części przyznanej producentowi rolnemu (w tym przypadku do działek rolnych) – w stosunku do których stwierdzono takie uchybienia.

W załączniku nr 5 do tego rozporządzenia, określającym wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowych dokonywanych w ramach pakietów lub wariantów, w przypadku realizacji wariantu K01c wysokość zmniejszenia wynosi 50% w razie wystąpienia uchybienia określonego jako "pozostawienie w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym", natomiast w razie obsiania pola międzyplonami po 30 września – zmniejszenie wynosi 20%. To ostatnie uchybienie i wysokość zmniejszenia płatności pozostaje poza sporem.

Mając na względzie powyższe regulacje prawne Sąd stwierdza, że istnieje oczywista korelacja pomiędzy określeniem poszczególnych zadań w ramach realizacji konkretnego pakietu, wymienionych w części II załącznika nr 1 do rozporządzenia – pkt 5 podpunkt 2 lit. b – gdzie wskazano jednoznacznie na wymóg pozostawienia okresie zimy co najmniej 33% gruntów pokrytych roślinnością, a zmniejszeniem płatności za niedotrzymanie tego wymogu, określonym w załączniku nr 5 do rozporządzenia jako uchybienie polegające na "pozostawieniu w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym". Podstawą do zastosowania zmniejszenia, w przypadku nieprawidłowości ujawnionych w wyniku pierwszej kontroli na miejscu, jest stwierdzenie uchybienia w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów (§ 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zatem istotne dla sprawy staje się wyjaśnienie, czy organy rozstrzygające sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących stwierdzenia omawianego uchybienia (zadanie w ramach pakietu) zwłaszcza w kontekście wyrażonego w skardze stanowiska skarżącej, że w jej gospodarstwie międzyplonami pokryte jest 70% gospodarstwa. W zakresie tak nakreślonego zagadnienia nie może ujść uwadze treść pisma strony wysłanego dnia 15 stycznia 2008 r. (datowanego na 12 stycznia 2008 r.) i zawierającego jej oświadczenie, że "w związku z występującym mrozem wysiana w terminie późniejszym niż 30 września 2007 r. gorczyca wymarzła, dlatego pole nie jest w 1/3 części pokryte roślinnością". Taki stan rzeczy, ujawniony w powyższym piśmie przez samą skarżącą, został potwierdzony w protokole kontroli z dnia 16 stycznia 2008 r., w którym stwierdzono skiełkowane i wymarznięte ziarna gorczycy, które nie stanowiły 33% zielonego pokrycia. Protokół ten został przez skarżącą podpisany. W piśmie z dnia 20 lutego 2008 r. skarżąca potwierdziła wymarznięcie gorczycy połączone z rozwianiem przez silne wiatry jej resztek pozostających na powierzchni pola.

Wskazane ustalenia faktyczne znajdują zatem pełne oparcie w materiale dowodowym sprawy, kilkakrotnie zostały przyznane przez skarżącą i nie zostały przez nią skutecznie obalone żadnym przeciwdowodem. Przedstawione przez stronę dokumenty w postaci pism i oświadczeń wyjaśniały jedynie przyczyny wymarznięcia gorczycy, jakimi były spadki temperatur poniżej 10 stopni C okresie listopad 2007 r.– styczeń 2008 r., przy braku okrywy śnieżnej i występujących wiatrach.

Z powyższych względów Sąd stwierdza, że organy obu instancji dysponując takim materiałem dowodowym zasadnie uznały jako udowodniony fakt pozostawienia w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym. Co więcej, ustalono w trakcie kontroli na miejscu, że grunty skarżącej w całości nie były pokryte taką roślinnością. Stąd też twierdzenie skarżącej, że w jej gospodarstwie pokrytych międzyplonami jest 70% gospodarstwa, nie wynika z jakichkolwiek dowodów zebranych w sprawie ani nie zostało przez nią poparte wystarczającą argumentacją. Bezzasadny jest zawarty w skardze zarzut, że w załączniku nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w jego brzmieniu obowiązującym skarżącą w dacie rozpoczynania przez nią programu, czyli w marcu 2005 r., przedmiotowe uchybienie w wariancie K01c miało treść: "pozostawienie w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych międzyplonami w okresie zimowym". Takie brzmienie występowało w tekście pierwotnym, jednakże z dniem 9 lutego 2005 r. dokonano zmiany załącznika nr 5 do tego rozporządzenia (rozporządzeniem RM z dnia 18 stycznia 2005 r. -Dz. U. Nr 22 poz. 179), w którym uchybienie to zostało określone jako "pozostawienie w gospodarstwie mniej niż 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym". Oznacza to, że obowiązywało on skarżącą już w dacie rozpoczynania programu, czyli 1 marca 2005 r., jak również w 2007 r., którego dotyczy przedmiotowa sprawa. Takie też brzmienie przepisu przyjęły prawidłowo organy za podstawę rozstrzygnięcia przy ocenie uprawnień strony do płatności rolnośrodowiskowych na 2007 r. i zasadnie, w oparciu o prawidłowo zebrany i należycie oceniony materiał dowodowy, ustaliły spełnienie jego przesłanek. Ocena zgromadzonych w sprawie dowodów nie ma cech oceny dowolnej, gdyż organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił zasadność przesłanek stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, odnosząc się do materiału dowodowego sprawy, nie pomijając żadnego z istniejących dowodów.

Prawidłowo organy przyjęły, że podstawę do zastosowania zmniejszenia stanowił, mieszczący się w ramach delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 u.w.r.o.w., przepis § 16 ust. pkt 1 rozporządzenia stanowiący o zmniejszeniu płatności rolnośrodowiskowej w sytuacji, gdy w wyniku pierwszej kontroli na miejscu zostanie stwierdzone uchybienie w realizacji poszczególnych zadań w ramach pakietów. Zdaniem Sądu opisany w cz. II załącznika nr 1 wymóg "pozostawienia w gospodarstwie co najmniej 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym" należy odczytywać jako konieczność pozostawienia – na określonej części gruntów gospodarstwa – okrywy roślinnej; chodzi tu bowiem o okrycie gruntów w okresie zimowym roślinnością, a nie o obsianie określonej części gospodarstwa wskazanymi gatunkami roślin. Gdyby wystarczające było tylko wysianie – na określonym areale – nasion poszczególnych roślin, warunek musiałby brzmieć jako: obsianie co najmniej 33% gruntów w okresie zimowym. Słusznie więc przyjęto, co zresztą przyznaje skarżąca, że skoro skiełkowane ziarna gorczycy wymarzły, a ich resztki zostały rozwiane przez wiatr, to warunek pokrycia gruntów okrywą roślinną w okresie zimowym nie został spełniony. Sąd podziela równocześnie argumentację organu II instancji, że zaistniały stan rzeczy miał związek z opóźnionym wysiewem międzyplonu, albowiem określony w przepisach termin wysiewu do 30 września wprowadzony został przez ustawodawcę krajowego dla zapewnienia możliwie długiego okresu rozwoju roślin (międzyplonów ścierniskowych) do czasu wystąpienia pierwszych przymrozków jesiennych, co było istotne zwłaszcza w przypadku gorczycy jako rośliny wrażliwej na niskie temperatury.

Skoro zatem dla realizacji zadań w ramach pakietu ochrona wód i gleb w wariancie K01c międzyplon ścierniskowy jednym z głównych obowiązków producenta rolnego jest coroczne utrzymywanie w okresie zimowym co najmniej 33% gruntów pokrytych roślinnością (po uprzednim zasianiu, w terminie do 30 września, jednego z gatunków roślin wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia), to brak spełnienia tego warunku musi skutkować zastosowaniem zmniejszenia przewidzianego w załączniku nr 5. Ustawodawca nie przewidział tu uznaniowego działania organu, na co wskazuje jednoznacznie treść § 16 ust. 1 rozporządzenia ("...płatność podlega w danym roku zmniejszeniu..."), co oznacza obligatoryjne zastosowanie zmniejszeń płatności w rozmiarze wskazanym w załączniku nr 5.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo rozważył podnoszone przez skarżącą okoliczności, wskazujące na niezależne od niej przyczyny wymarznięcia ziaren gorczycy (silne mrozy, brak okrywy śnieżnej) w aspekcie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie prawa wspólnotowego (przy braku regulacji w tym zakresie w prawie krajowym), przewidującym możliwość uwzględnienia, w indywidualnych przypadkach, wyjątkowych okoliczności zezwalających na odstąpienie od stosowania sankcji. Strona nie spełniła jednak warunku tego odstępstwa w postaci wymogu powiadomienia o takich okolicznościach, w formie pisemnej, w terminie 10 dni roboczych od dnia ich ustania oraz przedstawienia dowodów zdarzenia będącego przyczyną niespełnienia warunków prowadzącego do zastosowania sankcji. Jak wynika z dokumentów przedłożonych przez stronę, w szczególności z zestawienia temperatur w rejonie G. w miesiącach listopad 2007-styczeń 2008, już w listopadzie 2007 r. wystąpiła przy gruncie najniższa temperatura -15,7 stopni C, w grudniu w III dekadzie minimalna temperatura przy gruncie wyniosła -11,6 stopnia C., a najniższa w grudniu -14,1 stopnia C. Strona zgłosiła wymarznięcie nasion gorczycy w dniu 15 stycznia 2008 r., a zatem po upływie 10 dni, nie dołączając przy tym żadnych dokumentów (złożyła je dopiero przy piśmie z dnia 20 lutego 2008 r.). W tym stanie rzeczy zasadnie organ odwoławczy ustalił brak przesłanek faktycznych do zastosowania powyższego przepisu i odstąpienia od sankcji (zmniejszenia płatności) na jego podstawie.

Jako bezzasadny należy ocenić zarzut skargi o spóźnionym przeprowadzeniu kontroli na miejscu. Uprawnienia kontrolne Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dotyczące udzielania i wykorzystania pomocy w zakresie zgodności z prawem i ustaleniami planu znajdują jednoznaczne umocowanie w art. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Zadaniem kontroli, w przypadku realizacji programu rolnośrodowiskowego, jest weryfikacja wypełniania zadań przez producentów rolnych w ramach przyjętych przez nich pakietów i zadań. Z przepisów powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 20 lipca 2004 r. wynika, że obowiązkiem skarżącej, przy przyjętym przez nią pakiecie ochrona wód i gleb w wariancie międzyplon ścierniskowy, było m.in. wysianie rośliny do 30 września 2007 r. i pozostawienie w gospodarstwie co najmniej 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym oraz brak zabiegów agrotechnicznych przed 1 marca 2008 r. Aby zatem sprawdzić m.in. realizację warunku pozostawienia w gospodarstwie 33% gruntów pokrytych roślinnością w okresie zimowym, niezbędnym było przeprowadzenie kontroli na miejscu w tym właśnie okresie, nie zaś w jakimkolwiek innym czasie, w tym wskazywanym przez skarżącą. Skarżąca zdaje się przy tym pomijać, że kontrola potwierdziła jej własne oświadczenie o niepozostawieniu co najmniej 1/3 gruntów w okresie zimowym pokrytych roślinnością.

Podobnie nieskuteczny jest zarzut pominięcia podobnej sytuacji innych rolników (wymarznięcie roślin) w gospodarstwach położonych w tym rejonie. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, w ramach niniejszego postępowania zainicjowanego wnioskiem strony uwzględniane są okoliczności ujawnione w tym postępowaniu. Wprawdzie zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu i organ bierze je pod uwagę z urzędu, jednakże przepis ten mógłby mieć zastosowanie, gdyby istotnie w rejonie G. wystąpił stan klęski żywiołowej. Orzecznictwo sądowo administracyjne rozgranicza jednak wyraźnie przyczyny losowe, do których niewątpliwie należy sytuacja taka jak opisywana w niniejszej sprawie, od zdarzeń, którym można przypisać cechę siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 II OSK 1555/06 LEX nr 338885, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2006 r. IV Wa 2079/05 LEX 219273). Sąd rozpoznający sprawę niniejszą poglądy te podziela i wskazuje, że opisywane warunki pogodowe nie mogą być – w naszej strefie klimatycznej – uznane za okoliczności wyjątkowe, niedające się przewidzieć, gdyż występujący nawet bez okrywy śnieżnej mróz poniżej 10 stopni C w miesiącu listopadzie czy grudniu nie jest zjawiskiem nadzwyczajnym.

Zasadnie również zastosowano przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy z dnia 20 lipca 2004 r. Nowa ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427), która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2007 r., również normuje m.in. wsparcie w zakresie programu rolno środowiskowego. Nie zawiera ona przepisów przejściowych, podobnie jak rozporządzenie wykonawcze do tej ustawy z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie "Programu rolno środowiskowego" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 34 poz. 200). Dotychczasowe przepisy krajowe odsyłają do odnośnych regulacji prawa wspólnotowego, a mianowicie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 i rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004. Obydwa powołane rozporządzenia: Rady nr 1257/1999 i Komisji (WE) nr 817/2004 r. utraciły wprawdzie moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2007 r. poprzez zastąpienie ich odpowiednio: rozporządzeniem Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Ochrony Obszarów Wiejskich D.U. UE.L.277.1 oraz rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (D. Urz. UE L 368 z dnia 23.12.2006 r.), jednak zgodnie z przepisami końcowymi przepisy uchylonych rozporządzeń stosuje się nadal do działań zatwierdzonych przez Komisję na mocy uchylonych rozporządzeń przed dniem 1 stycznia 2007 r. (art. 93 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 i art. 64 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006). Nowe rozporządzenia stosuje się do wsparcia wspólnotowego dotyczącego okresu programowania rozpoczynającego się w dniu 1 stycznia 2007 r. (art. 94 zdanie drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 i art. 65 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006). Zasady powyższe zostały powtórzone w rozporządzeniu Komisji (WE) z dnia 5 września 2006 r. nr 1320/2006 ustanawiającym zasady przejścia do systemu wsparcia rozwoju obszarów wiejskich określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 243.6). Z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. wynika, że płatność rolnośrodowiskową na podstawie tego nowego rozporządzenia przyznaje się rolnikowi (...), jeżeli realizuje on 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (...). Zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe, a w myśl ust. 4 płatności udziela się corocznie i obejmują one dodatkowe koszty i utracone dochody wynikające z podjętego zobowiązania a przy tym zobowiązania podejmowane są z reguły na okres od 5 do 7 lat (ust. 3). Jak więc wynika z powyższych przepisów, zarówno ustawodawca wspólnotowy jak i krajowy, rozróżniają zobowiązanie rolnośrodowiskowe i płatność rolnośrodowiskową. Podobne rozgraniczenie, na zobowiązanie rolnośrodowiskowe i płatność rolnośrodowiskową przyjęto w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. Regulacje powyższe skłaniają więc do przyjęcia wniosku, że w odniesieniu do zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych przed dniem 1 stycznia 2007 r. mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. Płatności rolnośrodowiskowe są jedynie następstwem realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Stąd też wniosek o płatność rolnośrodowiskową złożony w kolejnym roku trwania zobowiązania, nie jest wnioskiem o przystąpienie do określonego typu programu, lecz o przyznanie płatności. Tym samym nowe rozporządzenie z dnia 28 lutego 2008 r. ma zastosowanie do zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych na podstawie wskazanego art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Z powyższych względów uzasadnionym było, w ocenie Sądu, zastosowanie w niniejszej sprawie, zainicjowanej tzw. wnioskiem kontynuacyjnym, dotyczącym zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego w 2005 r., przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wraz z rozporządzeniem wykonawczym do tej ustawy, czyli omawianym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r.

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi, wynikających z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.sa.