Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 292/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 6 ust. 1-5
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 38 ust. 2
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.
article: art. 256 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 182 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 września 2011 r. sprawy ze skargi D. P. – B. R. P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...]. stycznia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2010 r.) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ (dalej Prezydent Miasta albo organ I instancji), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 141, art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9b1, art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej ugn; obecnie t.j. Dz.U. 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.) orzekł o:

I. zwrocie na rzecz H. P. (dalej Wnioskodawczyni), część zbytej na rzecz Skarbu Państwa – Politechniki P. nieruchomości zapisanej dawniej w księdze wieczystej Kw nr [...], odpowiadającej obecnie części nieruchomości Skarbu Państwa zapisanej w księdze wieczystej nr [...], położonej w P. przy ul. P. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś., arkusz mapy [...], działki nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2 (dalej zwaną nieruchomością),

II. zobowiązaniu H. P. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty [...] zł, stanowiącej zwaloryzowaną kwotę odszkodowania powiększoną o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości. Jednocześnie organ I instancji postanowił o rozłożeniu owej kwoty na 10 rat płatnych rocznie przez okres 10 lat. Kwota pierwszej raty została oznaczona na [...] zł, którą należy wpłacić w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o zwrocie oraz o rozliczeniu związanym ze zwrotem podlega wykonaniu. Kwoty następnych rat wyniosły po [...] zł, które należy wpłacać do dnia 31 marca każdego następnego roku. Raty podlegają oprocentowaniu przy zastosowaniu stopy procentowej równej stopie redyskonta weksli stosowanej przez Narodowy Bank Polski. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Organ I instancji orzekł również o zabezpieczeniu wierzytelności Skarbu Państwa w drodze ustanowienia hipoteki na zwracanej nieruchomości.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta wskazał, że postępowanie zainicjowała Wnioskodawczyni podaniem z dnia [...] sierpnia 2000 r. o zwrot nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ś., arkusz mapy [...], działki nr: [...],[...] i [...] (k. 5-6 t. I akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z 6 stycznia 2006 r.), Prezydent Miasta odmówił Wnioskodawczyni zwrotu wskazanej nieruchomości. W wyniku odwołania złożonego przez Wnioskodawczynię, Wojewoda W. decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2006 r.), uchylił decyzję z [...] stycznia 2006 r. i przekazał organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia (k. 87-93, 122-130 t. III akt administracyjnych).

W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że Wnioskodawczyni zbyła Skarbowi Państwa - Politechnice P. nieruchomość z księgi wieczystej Kw nr [...], położoną w P. przy ul. P. [...], stanowiącą działki nr [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2. Umowę sprzedaży zawarto w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm., dalej ustawa z 1958 r.), aktem notarialnym z dnia [...] września 1970 r., rep. [...]. W § 3 tego aktu powołano decyzję Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...] maja 1965 r. nr 46/4/MPo/65, o ustaleniu lokalizacji szczegółowej wyjaśniając, że dotyczy ona rozbudowy Politechniki P. w rejonie ulic K., Z., M. i nad rzeką W. (k. 1-2 t. I akt administracyjnych). Dnia [...] września 1970 r. w księdze wieczystej Kw nr [...], w miejsce dotychczasowej właścicielki wpisany został Skarb Państwa - Politechnika P..

Zgodnie z ewidencją gruntów dawna działka nr [...] odpowiada obecnie działce nr [...] o powierzchni [...] m2, dawna działka nr [...] odpowiada działce nr [...] o powierzchni [...] m2 i części działki nr [...], której łączna powierzchnia wynosi [...] m2, a działka nr [...] - pozostałej części działki nr [...] i działce nr [...] o powierzchni [...] m2. Wszystkie obecne działki są z arkusza mapy [...] obrębu Ś. Z dokumentów ewidencji gruntów wynika, że powierzchnia nieruchomości zbytej na rzecz Skarbu Państwa wynosiła [...] m2, a przybytek [...] m2 stwierdzono w wyniku odnowienia ewidencji gruntów (k. 147-148 t. III akt administracyjnych).

Jak wynika z zawiadomienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] września 2001 r. l.dz. kw [...], dnia [...] lipca 2001 r. z księgi wieczystej Kw nr [...] odłączono działki nr [...],[...],[...] i przepisano je do księgi wieczystej Kw nr [...] z wpisem Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości a Politechniki P. jako użytkownika wieczystego na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 65, poz. 385 ze zm., dalej usw). Sąd Okręgowy w P. po rozpoznaniu apelacji Wnioskodawczyni od tego wpisu, postanowieniem z dnia [...] października 2002 r., [...], otworzył zamknięte posiedzenie niejawne w sprawie z wniosku Politechniki o wpis na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego i zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości (k. 235, 233-229 t. III; k. 41 t. II akt administracyjnych; k. 108-109 akt IV SA/Po 292/11).

Powołując zalecenie Wojewody W. zawarte w decyzji z [...] lipca 2006 r., pismem z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], wystąpiono do Wnioskodawczyni o wyjaśnienie, czy rozszerza wniosek o zwrot na działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, z arkusza mapy [...] obrębu Ś.. Pismem z [...] czerwca 2009 r., Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie rozszerza wniosku. Wnioskodawczyni podtrzymała zatem wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działki nr [...],[...] i [...], których łączna powierzchnia wynosi [...] m2 (k. 155, 153 t. III akt administracyjnych

W toku postępowania Politechnika P. (dalej Politechnika) przedłożyła dokumentację archiwalną, w tym dokumentację projektowo-kosztorysową planu zagospodarowania przestrzennego terenu Politechniki P. z 1965 r. Uwierzytelnione kopie tych dokumentów włączono do akt sprawy. Na ich podstawie ustalono, że projekt koncepcyjny zagospodarowania przestrzennego terenu "A" - pierwszy etap rozbudowy Politechniki P., został opracowany w oparciu o czwartą wersję projektu. Teren "A" położony między korytem rzeki W. oraz ulicami Z., K. i M., obejmował nieruchomość stanowiącą własność Wnioskodawczyni. Według powołanych w pkt E projektu koncepcyjnego założeń programowych rozbudowy Politechniki P. opracowanych w 1963 r., rozbudowa Politechniki podzielona została na cztery etapy i miała być zrealizowana do 1980 r. Na terenie "A" zlokalizowano obiekty wydziałów: Mechanicznego, Odlewniczego, Elektrycznego, Teleautomatyki, Studium Wychowania Fizycznego, Studium Wojskowego, a także rektorat połączony z biblioteką Studium Języków Obcych i aulą. Zgodnie z planem własnościowym stanowiącym załącznik do opinii terenowo-prawnej i planem terenu "A", dostarczonymi przez Politechnikę P., na częściach działek nr [...] i [...] przewidziano usytuowanie fragmentu budynku warsztatów Wydziału Elektrycznego (obiekt nr [...] na planie), a na częściach działek nr [...] i [...] - fragmentu budynku warsztatów Wydziału Odlewnictwa (obiekt nr [...]). Między budynkami zaplanowano parkingi, a na pozostałej części działki nr [...] położonej nad rzeką W. - urządzenie zieleni. Zgodnie z planami obiekty te miały być realizowane w 1970 r., w drugim etapie inwestycji. Z dołączonych do dokumentacji projektowo-kosztorysowej uwierzytelnionych kopii decyzji z [...] maja 1965 r. nr [...] i uzupełniającej ją decyzji z [...] listopada 1965 r. nr [...] wynika, że Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta P. orzekł o akceptacji projektu urbanistyczno-koncepcyjnego terenu "A" (pkt II decyzji z [...] maja 1965 r. i pkt [...] decyzji z [...] listopada 1965 r.) i zaopiniował pozytywnie projekt urbanistyczno-koncepcyjny budynków dydaktycznych, hal warsztatowych i zespołów sal na terenie "A" (k. 1-73 t. III; k. 115-122, 4-9 t. II akt administracyjnych).

Dnia [...] grudnia 2000 r., przeprowadzono oględziny nieruchomości, podczas których ustalono, że na działkach nr [...] i [...] znajdują się asfaltowe place, alejki dojazdowe i trawniki, a działka nr [...] stanowi ugór. Na podstawie mapy zasadniczej stwierdzono, że w dniu [...] sierpnia 2000 r., tj. w dniu złożenia wniosku o zwrot, na działkach nr [...] i [...] znajdowały się fragmenty boisk o nawierzchni asfaltowej. Oględziny nieruchomości przeprowadzone w dniu [...] grudnia 2004 r. wykazały, że działka nr [...] stanowi zaplecze budowy realizowanej na terenie sąsiednim, nie objętym postępowaniem. Na gruncie pozostały fragmenty nawierzchni asfaltowej i ułożono drogę z płyt betonowych. Stwierdzono, że na częściach działek nr [...] i [...] realizowany jest budynek o trzech kondygnacjach. Na części działki nr [...] znajdował się wykop, a pozostała część była zajęta pod zaplecze budowy. Na części działki nr [...] przylegającej do kanału ulgi rzeki W., wybudowano nowy chodnik wraz z oświetleniem terenu. Na pozostałej części znajdował się wykop i fragment drogi z płyt betonowych, obsługującej budowę. Oględziny dnia [...] września 2009 r. wykazały, że części działek nr [...], [...] i [...] zabudowane są budynkiem Centrum Wykładowo- Konferencyjnego Politechniki P.. Na pozostałych częściach działek nr [...] i [...] znajdowały się kontenery i baraki zaplecza zabudowy. Część działki nr [...], przylegającą do kanału ulgi rzeki W., utwardzono płytami betonowymi (kratówką), na zachód od budynku Politechniki znajduje się skarpa, za nią droga utwardzona kostką granitową i teren porośnięty trawą, na którym usytuowane są słupy oświetleniowe.

Na rozprawie administracyjnej dnia [...] listopada 2001 r., pełnomocnik Politechniki P. oświadczył, że działki nr [...], [...] i [...] są niezbędne uczelni. Wyjaśnił, że ów teren do lat 90. XX wieku był wykorzystywany w celach dydaktycznych, tj. znajdowały się tam trzy boiska sportowe, na których odbywały się zajęcia dydaktyczne z wychowania fizycznego i z geodezji. Wśród dokumentów dostarczonych przez uczelnię znajduje się uwierzytelniona kopia wniosku Politechniki P. z [...] lipca 1994 r., skierowanego do Kierownika Urzędu Rejonowego w P., o oddanie jej działek nr [...],[...] i [...] w użytkowanie wieczyste, w którym zawarte jest oświadczenie o wykorzystywaniu nieruchomości przez tę uczelnię na cele sportowe.

Na podstawie mapy zasadniczej stwierdzono, że w dniu złożenia wniosku o zwrot, na działkach nr [...] i [...] znajdowały się fragmenty podziemnych sieci - kanalizacji deszczowej kd [...] i sanitarnej ks [...], a na działce nr [...] również fragment sieci drenażowej [...] mm. Obecnie w miejscu, w którym usytuowane były te urządzenia, znajduje się budynek Centrum Wykładowo - Konferencyjnego Politechniki P. i nowo wybudowane urządzenia obsługujące ten obiekt. P. Wodociągi i Kanalizacja Spółka z o.o. w P. (obecnie: A. SA z siedzibą w P.) pismem z [...] stycznia 2003 r. nr [...], poinformowały, że na działkach nr [...],[...] i [...] znajduje się sieć kanalizacji sanitarnej o średnicy [...] mm, która prawdopodobnie odprowadza ścieki sanitarne z budynków Politechniki P. i nie znajduje się w ewidencji spółki. Wyjaśnił, że sieć kanalizacji deszczowej o średnicy [...] mm i [...] mm odprowadza ścieki deszczowe z terenów przyległych do budynków Politechniki i także nie znajduje się w ewidencji spółki, a przewody drenażowe o średnicy [...] mm, zbudowane w 1971 r., odwadniają tereny zlewni kolektora sanitarnego "G".

Politechnika P. pismem z [...] kwietnia 2003 r. nr [...], poinformowała, że była inwestorem sieci kanalizacji sanitarnej ks [...] i kanalizacji deszczowej kd [...], usytuowanych na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Jako dowód przedstawiła kopię pisma inwestora zastępczego uczelni - Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w P., z dnia [...] lipca 1970 r., l.dz. [...], zgodnie z którym, na terenie budowy Politechniki P., na koniec września 1970 r. planowane było rozpoczęcie budowy kanalizacji deszczowej. Przy piśmie z dnia [...] listopada 2001 r. Politechnika P. nadesłała uwierzytelnioną kopię powołanego wyżej pisma Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w P. z dnia [...] lipca 1970 r. (k. 4-9 t. II akt administracyjnych). W toku prowadzonego postępowania Politechnika P. nie dostarczyła żadnych dokumentów potwierdzających, że urządzenia, których dotyczy pismo Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w P. z dnia [...] lipca 1970 r., to urządzenia, które wybudowano na owej nieruchomości i że jedynym celem nabycia nieruchomości było zrealizowanie urządzeń infrastruktury technicznej.

W toku postępowania ustalono, że Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. nr [...], ustalił warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na realizacji Centrum Wykładowego Politechniki P. i gmachu Biblioteki wraz z przyłączami uzbrojenia technicznego, m. in., na działkach nr [...],[...] i [...]. Następnie organ ten decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2000 r. nr [...], zatwierdził projekt budowlany i wydał pozwolenie na budowę "Centrum Wykładowego Politechniki P. oraz gmachu Biblioteki" na terenie obejmującym, m. in., działki nr [...],[...] i [...]. Ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], Prezydent Miasta P. zatwierdził projekt budowlany zamienny i wydał pozwolenie na budowę Centrum Wykładowego Politechniki P. w zakresie przyłącza wodociągowego i kanalizacji sanitarnej w rejonie ulic P. i B.. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2004 r. nr [...], wydał Politechnice P. pozwolenie na użytkowanie Centrum Wykładowego usytuowanego na częściach działek nr [...],[...] i [...] (k. 167-179 t. III, k. 99-105, 81-81v, 70-77, 66-65v, 57-63 t. II akt administracyjnych).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że celem nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była budowa warsztatów Wydziału Elektrycznego i Wydziału Odlewnictwa Politechniki P. i urządzenie zieleni towarzyszącej i parkingu. Mimo upływu 10 lat od dnia nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na jej części stanowiącej obecnie działki nr [...],[...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu Ś., nie został zrealizowany cel nabycia, tj., rozbudowa Politechniki P. Termin zrealizowania inwestycji upłynął w dniu [...] września 1980 r. Politechnika P. nie przystąpiła do realizacji inwestycji również w okresie późniejszym, a od nabycia nieruchomości upłynęło trzydzieści lat. Za realizację celu nie można uznać wybudowania urządzeń podziemnych, ponieważ powstały one na terenie przewidzianym pod niewybudowane warsztaty przewidziane na tej części nieruchomości. Inwestycja, dla której warunki zabudowy i zagospodarowania terenu ustalone zostały w 2000 r., jest inwestycją nową, nie będącą realizacją celu określonego w umowie sprzedaży. W tych okolicznościach, w stosunku do części dawnej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...] spełniona została przesłanka zbędności określona w przepisie art. 137 ust. 2 ugn, a owa część nieruchomości podlega zwrotowi na rzecz poprzedniej właścicielki.

Na podstawie opinii biegłych z dnia [...] lipca 1969 r. i [...] lipca 1969 r., dostarczonych przez Politechnikę P. ustalono, że w dniu nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość była zagospodarowana, znajdowały się na niej budynek mieszkalny, weranda, budynek letni, szopa na węgiel, kurnik drewniany, wybieg dla kur, trzepak do dywanów, instalacja wodociągowa wewnętrzna, studnia wodomierzowa, furtki, parkany, instalacja dzwonkowa, nawierzchnia żużlowa, nawierzchnia ceglana, chodnik, ustęp, kurnik, parkan drewniany, studzienka, szambo, huśtawka, krawężnik i ławka. Na nieruchomości znajdowały się składniki roślinne: drzewa, krzewy, kwiaty i uprawy trwałe. W dniu złożenia wniosku o zwrot na części nieruchomości znajdował się fragment parkingu o nawierzchni asfaltowej i boisko sportowe o nawierzchni ziemnej utwardzonej, a pozostała część porośnięta była trawą. Pod ziemią usytuowane były - sieć kanalizacji sanitarnej o średnicy 500 mm, sieć kanalizacji deszczowej o średnicy 400 mm i 500 mm, i przewody drenażowe obsługujące tereny sąsiednie.

Operat szacunkowy sporządził w dniu [...] marca 2010 r. rzeczoznawca majątkowy Tomasz Sobczak. Rzeczoznawca majątkowy aktualną wartość rynkową nieruchomości określił metodą porównywania parami - grunt i metodą kosztów odtworzenia - składniki budowlane. Stan nieruchomości w dniu nabycia, tj, [...] września 1970 r. i w dniu złożenia wniosku o zwrot, tj. [...] sierpnia 2000 r., ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Wartości nieruchomości w obu stanach określił metodą porównywania parami - grunt i metodą kosztów odtworzenia - składniki budowlane. W wyniku dokonanej weryfikacji stwierdzono, że operat szacunkowy sporządzony został zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oraz zasadami i w tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie. Na jego podstawie ustalono, że aktualna wartość rynkowa przedmiotowej części nieruchomości o powierzchni [...] m2 wynosi [...] zł, jej wartość według stanu z dnia nabycia na rzecz Skarbu Państwa wynosi [...] zł, a wartość według stanu z dnia zwrotu z uwzględnieniem nakładów istniejących w dniu [...] sierpnia 2000 r., tj. w dniu złożenia wniosku o zwrot, wynosi [...] zł.

W odwołaniu od decyzji z [...] czerwca 2010 r. Skarb Państwa zastępowany przez Prezydenta Miasta P. (dalej Odwołujący) wniósł o uchylenie decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając naruszenie art. 136 ust. 3, art. 137 i 140 ugn oraz art. 7, 8, 77 § 1 kpa.

Motywując zajęte w sprawie stanowisko Odwołujący opierając się na wyjaśnieniach pełnomocnika Politechniki P. złożonych dnia [...] listopada 2001 r. stwierdził, że teren objęty wnioskiem o zwrot jest niezbędny uczelni i że był on przez cały czas użytkowany w celach dydaktycznych. Politechnika P. pismem z [...] kwietnia 2005 r. nr R-3/26/2003 poinformowała, że była inwestorem sieci kanalizacji sanitarnej ks 150 i kanalizacji deszczowej kd 500, usytuowanych na tej nieruchomości, fakt ten Uczelnia udokumentowała uwierzytelnioną kopią pisma Zarządu Inwestycji Szkół Wyższych w P. z dnia [...] lipca 1970 r. Nie bez znaczenia jest fakt, że Politechnika P. wystąpiła w 1994 r. do Kierownika Urzędu Rejonowego z wnioskiem o oddanie terenu działek nr [...] w użytkowanie wieczyste, w którym zawarte jest oświadczenie o wykorzystywaniu nieruchomości przez Uczelnię na cele sportowe. Ustalenia zawarte w decyzji z [...] czerwca 2010 r. dają podstawę do stwierdzenia, że nieruchomość położona w P. przy ul. P. 3, nie stała się zbędna na cel określony w dokumencie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa. Rozbudowa Politechniki przewidywała cztery etapy budowy, a zatem wskazać należy, że planowana inwestycja była wieloletnia i wielozadaniowa. Środki finansowe na budowę obiektów Uczelni pochodzą ze środków budżetu państwa. Uchwałą z dnia [...] października 2007 r. nr [...] Rada Miasta P. przyjęła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego "Kampus Politechniki P. w paśmie W." w P.. Zatem Politechnika P. wykazała ponad wszelką wątpliwość, że cel nabycia nieruchomości jest nadal aktualny.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że działki nr [...] oraz [...]1 i [...] z arkusza mapy [...] obrębu P. zagospodarowano zgodnie z celem wywłaszczenia, a Politechnika P. wykazała aktualność celu wywłaszczenia i usprawiedliwionych przyczyn w opóźnieniu jego realizacji. Wymieniona wyżej nieruchomość nie powinna była zostać zwrócona na rzecz poprzedniego jej właściciela. Odwołujący zwrócił uwagę na fakt, że zwrotowi podlega nieruchomość zabudowana, a nakłady poczynione na gruncie znacznie przewyższają wartość nieruchomości.

Odwołanie od decyzji z [...] czerwca 2010 r. złożyła również Politechnika P. (dalej Odwołująca), zarzucając jej naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz art. 140 ugn przez błędne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i naruszenie art. 7, i art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa przez błędne uznanie za wykazany oraz jednoznaczny stan faktyczny niniejszej sprawy, a w konsekwencji wydanie decyzji w przypadku braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze Odwołująca wniosła o uchylenie decyzji z [...] czerwca 2010 r. i ponowne wydanie decyzji co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego jej rozP..

W uzasadnieniu Odwołująca podkreśliła, że nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania jest jej niezbędna do realizacji szeroko rozumianych celów dydaktycznych. Na spornym terenie Odwołująca stale i w sposób nieprzerwany prowadziła prace, na poczet których dokonano wywłaszczenia nieruchomości. Odwołująca była inwestorem sieci kanalizacji sanitarnej ks 150 i kanalizacji deszczowej kd 500. Przygotowywała ona niejako przedmiotową nieruchomość do realizacji celu, dla którego została ona wywłaszczona. Istotne jest również to, że Odwołująca w 1994 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego z wnioskiem o oddanie terenu działek nr 8, 9/1 i 9/2 w użytkowanie wieczyste. Wniosek ten zawiera oświadczenie o wykorzystywaniu nieruchomości przez Uczelnię na cele sportowe, a więc dydaktyczne.

Organ I instancji nie miał możliwości jednoznacznego ustalenia celu wywłaszczenia. Dyrektor nie odnalazł bowiem decyzji z dnia [...] maja 1965 r. wskazującej na cel wywłaszczenia. Nie można go ustalić w sposób bezsporny.

Odwołująca zwróciła uwagę na naruszenie przez organ I instancji prawa procesowego. W sytuacji braku jednoznacznie ustalonego stanu faktycznego, w kontekście znacznych nakładów poczynionych przez Odwołującą na nieruchomość, organ I instancji nie powinien był wydawać decyzji o jej zwrocie pierwotnemu w właścicielowi. Odwołująca wskazała nadto, że w przypadku utrzymania w mocy decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. wystąpi sytuacja związana z naruszeniem podstawowych zasad współżycia społecznego, a przede wszystkim interesu publicznego, który w rozpoznawanej sprawie dominuje nad interesem prywatnym.

Ustosunkowując się w piśmie z dnia [...] października 2010 r. do twierdzeń zaW.ch w powyżej wskazanych odwołaniach Wnioskodawczyni wniosła o utrzymanie w mocy decyzji z dnia 14 czerwca 2010 r. oraz niezwłoczne zakończenie postępowania w sprawie.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2011 r.) Wojewoda W. (dalej Wojewoda albo organ II instancji) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2010 r. w całości i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne.

Organ II instancji ustalił następujący stan faktyczny sprawy:

Nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania, stanowiąca część dawnej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW [...], została zbyta przez Wnioskodawczynię na podstawie ustawy z 1958 r. na rzecz Skarbu Państwa - Politechniki P. aktem notarialnym z [...] września 1970 r., nr repertorium [...].

Pismem z [...] lipca 2000 r. Wnioskodawczyni zwróciła się o zwrot nieruchomości stanowiącej obecne działki nr [...],[...] oraz [...] z arkusza mapy [...]7 obrębu Ś., zapisanej w ówczesnej księdze wieczystej KW nr [...].

Na wniosek Politechniki P. [...] lipca 2001 r., z dotychczasowej księgi wieczystej KW nr [...], odłączono działki nr [...], przenosząc je do nowo założonej księgi wieczystej KW nr [...], a to na podstawie odpisu zupełnego księgi wieczystej [...] z [...] kwietnia 2010 r. W dziale II powołanej księgi wieczystej [...] jako użytkownik wieczysty przedmiotowej nieruchomości figuruje Politechnika P., przy czym jako podstawę rzeczonego wpisu podano art. 182 ust. 1 pkt 1usw.

Od powyższego wpisu apelację złożyła Wnioskodawczyni, w wyniku której Sąd Okręgowy w P., postanowieniem z [...] października 2002 r., [...] zawiesił postępowanie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Pismem z [...] stycznia 2011 r., Sąd Okręgowy w P. poinformował, że postępowanie odwoławcze od wpisu prawa użytkowania wieczystego na rzecz Politechniki P. na przedmiotowej nieruchomości nie zostało prawomocnie zakończone i pozostaje zawieszone.

Dnia [...] października 2010 r. zmarła Wnioskodawczyni, której spadkobiercami są D. P.-B. i R. P., a to na podstawie protokołu dziedziczenia z [...] listopada 2010 r., nr repertorium [...]. Skarżący pismem z [...] grudnia 2010 r. podtrzymały wniosek o zwrot działek nr [...], wnosząc jednocześnie o niezwłoczne wydanie decyzji. Następnie, pismem z [...] grudnia 2010 r., cofnęły wniosek o rozłożenie na raty zwaloryzowanego odszkodowania, do którego zapłaty zostaliby zobowiązani w razie orzeczenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Organ II instancji zwrócił uwagę, że niniejsza sprawa była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. (dalej WSA) i Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA). WSA w wyroku z 13 lutego 2007 r., sygn. akt III SA/Po 905/06 (dalej wyrok z 13 lutego 2007 r.), stwierdził, że wobec nabycia przez Politechnikę P. (z mocy samego prawa) użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu powinno zostać umorzone. Wprawdzie NSA wyrokiem z 16 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 751/07 (dalej wyrok z 16 maja 2008 r.), uchylił zaskarżony skargą kasacyjną wyrok WSA z 13 lutego 2007 r., lecz z uwagi na naruszenie przepisów postępowania. Podzielił natomiast ocenę WSA odnośnie niemożności orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy nieruchomość, mająca być przedmiotem zwrotu, pozostaje w użytkowaniu wieczystym, a prawo to powstało z mocy ustawy. NSA, w powołanym wyżej wyroku wskazał m.in., że to organy rozpatrujące wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości w toku postępowania administracyjnego powinny zbadać, czy Politechnika P. nabyła z mocy prawa na przedmiotowej nieruchomości użytkowanie wieczyste. Prezydent Miasta P. nie uczynił jednak zadość powyższemu, pomijając zupełnie kwestię obciążenia działek nr [...] prawem użytkowania wieczystego. Tymczasem, w niniejszej sprawie, poza sporem jest fakt, że w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej dla owej nieruchomości jako użytkownik wieczysty wpisana jest Politechnika P., przy czym samoistną podstawą wpisu był przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 usw.

Artykuł 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2001, nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej ukwh) ustanawia domniemanie zgodności praw jawnych wpisanych w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Podkreślenia wymaga fakt, że domniemanie to może być obalone jedynie w toku postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie można natomiast podważać go w postępowaniu administracyjnym. Rozstrzyganie kwestii skuteczności nabycia przez Politechnikę P. prawa użytkowania wieczystego działek nr [...] nie mieści się bowiem w zakresie kognicji organów administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze, orzeczenie przez organ I instancji o zwrocie nieruchomości w sytuacji, gdy z treści księgi wieczystej wynika, że z mocy samego prawa powstało na przedmiotowej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego, a wpis prawa użytkowania wieczystego nie został skutecznie zakwestionowany, nosi znamiona obrazy powołanego wyżej przepisu ukwh i jako takie nie może zostać przez Wojewodę zaakceptowane, zmuszając do uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznając w związku z tym, że badanie przesłanek zwrotu nieruchomości możliwe będzie dopiero w sytuacji, gdy usunięta zostanie owa negatywna przesłanka rozstrzygnięcia istoty sprawy w postaci istnienia prawa użytkowania wieczystego (powstałego z mocy prawa) na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot Wojewoda wskazał, że w aktualnym stanie faktycznym i prawnym sprawy zachodzi przeszkoda w merytorycznym rozP. wniosku o zwrot nieruchomości, dlatego postępowanie podlegało umorzeniu.

W skardze do WSA z dnia [...] marca 2011 r. D. P.-B. i R. P., reprezentowani przez fachowego pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym, zarzucili decyzji z 28 stycznia 2011 r. naruszenie:

1) przepisów postępowania:

art. 153 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej ppsa) w zw. z art. 2 i art. 184 Konstytucji, polegające na zignorowaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanym już w sprawie wyroku NSA,

art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 kpa, polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia sprawy i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

art. 107 § 3 kpa, polegające na niekompletnym i arbitralnym uzasadnieniu decyzji, niezawierającym w zasadzie ani analizy stanu faktycznego, ani analizy stanu prawnego,

art. 363 § 1 i art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 oraz art. 521 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 r., nr 43, poz. 296, ze zm., dalej kpc), polegające na przyjęciu, że organ jest w sprawie związany treścią nieprawomocnego wpisu w księdze wieczystej, podczas gdy organy administracji publicznej wiążą jedynie orzeczenia prawomocne, z zastrzeżeniem, że orzeczenia co do istoty sprawy zapadłe w postępowaniu nieprocesowym, w tym również w postępowaniu wieczystoksięgowym, nie stają się skuteczne przed uprawomocnieniem się,

art. 105 § 1 kpa polegające na umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości na rzecz skarżących z powodu rzekomego istnienia przeszkody w dokonaniu omawianego zwrotu w postaci obciążenia nieruchomości prawem użytkowania wieczystego, podczas gdy sąd powszechny w toku rozpatrywania apelacji od wpisu prawa użytkowania wieczystego uznał kwestię zwrotu nieruchomości za zagadnienie prejudycjalne i zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu jej rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym (na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 w zw. z art. 13 § 2 kpc),

2) naruszenie prawa materialnego:

art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 1990 r., nr 65, poz. 385, ze zm., dalej usw) przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że Politechnika P. nabyta prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot,

art. 182 ust. 2 usw oraz art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ugn przez brak ich zastosowania w sprawie, a w konsekwencji niewydanie decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o dokonaniu zwrotu na rzecz skarżących,

art. 229 ugn poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ugn (k. 4-22 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, ustosunkowując się do sformułowanych przez Skarżących zarzutów (k. 24-37 akt sądowych).

Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. działając w sprawie z wniosku Politechniki P. przy uczestnictwie Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. oraz Skarżących o wpis prawa użytkowania wieczystego na skutek apelacji wniesionej przez Wnioskodawczynię od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w P. z dnia [...] lipca 2001 r., sygn. akt [...], Kw nr [...] oddalił apelację (k. 102, 109 akt IV SA/Po 292/11).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa.).

Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2011 r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc je podstawą poniższych rozważań.

Sąd nadto ustalił, że postanowieniem z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. działając w sprawie z wniosku Politechniki P. przy uczestnictwie Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. oraz D. P.-B. i R. P. o wpis prawa użytkowania wieczystego oddalił apelację wniesioną przez H. P. od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w P. z dnia [...] lipca 2001 r., sygn. akt L.dz. Kw. Nr [...], kw nr [...]. Tym samym postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2001 r. o odłączeniu z KW nr [...] (obecnie [...]) działek nr [...],[...] oraz [...] i założeniu dla nich nowej księgi wieczystej KW nr [...] (obecnie [...]) oraz wpisaniu w dziale II jako właściciela Skarbu Państwa, a jako użytkownika wieczystego Politechniki P. stało się prawomocne. Ostateczną decyzją z dnia [...] września 1969 r. [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 5, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce gruntami w miastach i osiedlach (Dz.U. nr 32, poz. 59 ze zm.), przekazał w użytkowanie na czas nieokreślony Politechnice P. teren Skarbu Państwa, składający się z działek nr 11, nr 13, nr 14.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: z dnia [...] września 1969 r. L. dz. [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. ( k. 7-6 t. II akt administracyjnych); odpisu decyzji odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu (wyrok SN z dnia 13.01.2000 r., sygn. akt II CKN 655/08, lex nr 51062). Powyżej opisanym postanowieniem Sądu Okręgowego był również związany Sąd w niniejszym postępowaniu dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd miał także na względzie, że była ona przedmiotem trzykrotnego badania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. (dalej WSA), sygn. akt III SA/Po 905/06, działając w sprawie ze skargi Politechniki P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję. Na skutek złożenia skargi kasacyjnej od przywołanego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) wyrokiem z dnia 16 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 751/07, uchylił zaskarżony wyrok WSA przekazując sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA zauważył, że WSA nie ustalił w sposób dokładny stanu faktycznego w sprawie przedwcześnie uznając, że zachodzi przesłanka wyłączająca możliwość domagania się przez Wnioskodawczynię zwrotu będącej przedmiotem postępowania nieruchomości. Podkreślając, że przedmiotem postępowania przed sądem I instancji była ocena legalności decyzji wydanej w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości NSA wskazał, że WSA nie dokonał oceny prawidłowości decyzji organów administracji w zakresie ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz Wnioskodawczyni, wskazane w art. 136 ust. 3 ugn i art. 137 ugn. Jednocześnie jednak NSA odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 229 ugn wskazał na art. 182 ust. 1 pkt 1 usw, jako wyjątek od ogólnej zasady, że do powstania prawa użytkowania wieczystego konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej ujawniającego to prawo. Przepis ten nie wymaga bowiem dla powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej dokonania wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstaje w tym wypadku z mocy samego prawa, a wpis ma, wbrew twierdzeniom zaW.m w skardze kasacyjnej, charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Dlatego zdaniem NSA zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 229 ugn okazał się niezasadny. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę WSA wyrokiem z dnia 22 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 677/08, oddalił skargę w sprawie ze skargi Politechniki P. na decyzję Wojewody W. z dnia 31 lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Orzeczenie to stało się prawomocne, gdyż nie został od niego złożony środek odwoławczy.

Dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz poprzedzającego jej wydanie postępowania Sąd miał na uwadze art. 190 ppsa. Nie rozpoznając wszakże tej samej sprawy sensu stricte, w której NSA dnia 16 maja 2008 r. uchylił wyrok WSA z dnia 13 lutego 2007 r., Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał jednak na względzie, że wykładnia prawa, o której mowa w zdaniu pierwszym art. 190 ppsa, wiąże nie tylko Sąd I instancji i strony postępowania, ale także NSA rozpoznający skargę kasacyjną od wyroku wydanego w tej sprawie po ponownym jej rozP. (wyrok NSA z dnia 25.03.2009 r., sygn. akt. II GSK 830/08, lex nr 531547, wyrok NSA z dnia 30.08.2001 r., sygn. akt II GSK 727/10, baza orzeczeń NSA). Pojmując sprawę w rozumieniu art. 190 ppsa in fine szerzej, należy objąć jej zakresem także późniejsze akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, wydane na skutek kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny w tej samej pod względem materialnym sprawie. W takiej sytuacji wykładnia dokonana przez NSA wiąże sąd I instancji podczas dokonywania kontroli legalności dalszych aktów administracyjnych wydanych w tej samej sprawie, jeżeli oczywiście nie zaistnieją przesłanki wyłączające związanie wykładnią prawa dokonaną przez NSA (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., str. 475-476, NB nr 3, 5, 8). Ponieważ w niniejszej sprawie nie zaistniała ani zmiana stanu faktycznego, ani też prawnego, WSA uwzględnił w dokonywaniu kontroli zgodności z prawem wykładnię dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 16 maja 2008 r.

Dokonując kontroli zgodności z prawem w rozpoznawanej sprawie, na wstępie trzeba zauważyć, że w polskim systemie prawa wyróżnia się trzy sposoby oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Podstawowym tego sposobem jest zawarcie umowy. Tylko w przypadku umownego oddania lub przeniesienia użytkowania wieczystego, wpis tego prawa w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny (S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz do Kodeksu cywilnego. Własność i inne prawa rzeczowe" LexisNexis 2008 – dalej S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz", 473 uw. 2). Poza czynnością o charakterze cywilnoprawnym, użytkowanie wieczyste może powstać z mocy samego prawa na podstawie przepisu ustawy (przepisów o charakterze uwłaszczeniowym). Trzecim sposobem nabycia użytkowania wieczystego jest decyzja administracyjna – sposób ten, o charakterze wyjątkowym, ograniczony jest do wyłącznie do sytuacji wymienionych w przepisach szczególnych (np. w art. 209 i art. 112 w zw. z art. 136 ugn lub w art. 34 ust. 3 ustawy z 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (j.t.Dz.U. z 2004 r., nr 256, poz. 2571 ze zm.; S. Rudnicki, G. Rudnicki "Komentarz", s. 472 uw. 1).

W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w P. prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lipca 2001 r. dokonał w dziale II księgi wieczystej KW [...] wpisu prawa własności Skarbu Państwa, a jako użytkownika wieczystego Politechniki P., opierając się na art. 182 ust. 1 pkt 1 usw. Przywołany przepis ma charakter uwłaszczeniowy. Ustawy uwłaszczeniowe wprowadzają wyjątek od zasady konstytutywnego charakteru wpisu użytkowania wieczystego (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów SN z 9.11.1998 r., III CZP 33/98, OSNC 4/99/67, akceptowane przez S. Rudnickiego, G. Rudnickiego "Komentarz", s. 474-475 uw. 2).

Na mocy art. 182 ust. 1 usw, z dniem jej wejścia w życie, tj. [...] września 1990 r. Politechnika mogła stać się użytkownikiem wieczystym gruntów pozostających w zarządzie uczelni na mocy aktu notarialnego z [...] września 1970 r., nr rep. [...]. Użytkowanie wieczyste powstaje w tym zakresie z mocy prawa, co stanowi wyjątek od zasady ogólnej uzależniającej powstanie prawa użytkowania wieczystego od dokonania jego wpisu do księgi wieczystej. Przepisy usw nie wymagały w tym przypadku potwierdzenia powstania tego prawa w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją administracyjną ani jego wpisu do księgi wieczystej.

Dokonany powołanym wyżej postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lipca 2001 r. wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (wyrok NSA z: 22.3.2000 r., I SA 603/99, Lex nr 54430; 25.8.2005 r., I OSK 4/05, Lex nr 188300). Nabycie przez szkołę wyższą użytkowania wieczystego gruntów państwowych pozostających w zarządzie uczelni, ma charakter cywilnoprawny. Brak w usw szczególnej regulacji dla orzekania organu administracji publicznej do stwierdzenia nabycia z mocy art. 282 ust. 1 usw praw mających charakter cywilnoprawny. Kompetencje organów administracji do załatwiania określonych spraw muszą być wyraźnie uregulowane ze względu na art. 6 kpa, a rozpoznawanie spraw cywilnych musiałoby być przekazane do właściwości innych organów (art. 177 in princ. Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r., nr 200, poz. 1471, z 2009 r., nr 114, poz. 946; art. 2 § 3 kpc). O tym, że nastąpiło przekształcenie praw do gruntów, w sposób umożliwiający ujawnienie tak nabytego prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, może orzec wyłącznie właściwy sąd w postępowaniu cywilnym – o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub ustalające istnienie tych praw (odpowiednio – uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 22.4.1997 r., III ZP 1/97, OSNP 1997, nr 23, poz. 453, akceptowana w stosunku do uwłaszczenia uczelni państwowych przez G. Bieńka w: G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" LexisNexis 2011 s. 778 uw. 20). To w tym postępowaniu Sąd powszechny orzeka o ochronie praw osób trzecich (art. 182 ust. 2 usw; odpowiednio – cz. 5 uzasadnienia uchwały III ZP 1/97). Ustawodawca ustanawiając prawo użytkowania wieczystego gruntów państwowych w żaden sposób nie uzależnił jego powstania z mocy prawa od ziszczenia się warunku w postaci zrealizowania celu wywłaszczenia przed dniem 27 września 1990 r. uprawnienie do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ma cywilnoprawny charakter, które może być realizowane wyłącznie w postępowaniu administracyjnym (art. 2 § 3 kpc; G. Bieniek w: G. Bieniek, Z. Marmaj "Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz i orzecznictwo TK, SN i NSA" ZCO 1994 s. 138 uw. 3). Tym samym poprzedni właściciel lub jego następca prawny musiałby wystąpić przed dniem 27 września 1990 r. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i organ administracji publicznej musiałby ustalić, że przesłanki zwrotu nieruchomości wnioskodawcy zaktualizowały się przed dniem, z którym ustawodawca w ustawie uwłaszczeniowej wiąże nabycie ex lege prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Ustawodawca z reguły przyznaje uprawnionemu dane roszczenie (np. o wydanie nieruchomości – art. 222 § 1 kc). Jednakże póki uprawniony z tego prawa nie skorzysta (w szczególności nie wystąpi do danej osoby np. o wydanie nieruchomości – w drodze pozaprocesowej bądź w postępowaniu regulowanym ustawą), nie sposób przyjąć, by przesłanki zwrotu nieruchomości się zaktualizowały. Dopiero wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przed organem administracji publicznej (podobnie jak wytoczenie powództwa z art. 222 § 1 kc przed Sądem powszechnym), prowadzić może do uznania, że zaktualizowały się przesłanki zwrotu nieruchomości.

Okoliczności powyższej nie zmienia to, że w ust. 2 art. 182 usw postanowił, że przepisy ust. 1 nie naruszają praw osób trzecich, z wyłączeniem Skarbu Państwa. Samo tylko uprawnienie uczestnika postępowania do ubiegania się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, które nie zostało skonkretyzowane w formie roszczenia procesowego nie może stanowić prawa osób trzecich w rozumieniu art. 182 ust. 2 ustawy z 1990 r., uniemożliwiającego powstanie skutku prawnego w postaci ustanowienia użytkowania wieczystego ex lege. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "prawa osób trzecich" nie należy rozumieć w sposób generalny, tylko konkretny. Do momentu wystąpienia z roszczeniem na drogę postępowania regulowanego ustawą, celem zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (co w niniejszej sprawie nastąpiło dopiero [...] sierpnia 2000 r.), prawa osoby trzeciej pozostawały nieskonkretyzowane. Osoba trzecia, o której stanowi art. 182 ust. 2 ustawy z 1990 r., może w ogóle nie zdecydować się na wystąpienie z roszczeniem o zwrot nieruchomości i w takiej sytuacji prawo jako takie w ogóle nie powstaje. Trudno uznać, by w sytuacji istnienia jedynie potencjalnej możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości, przewidziany przez ustawodawcę skutek w postaci powstania użytkowania wieczystego ex lege w ogóle nie powstawał. Inaczej należy rozumieć sytuację, w której strona występuje z roszczeniem procesowym twierdząc, że należy jej przyznać określone dobro chronione prawem, a inaczej sytuację w której nie formułuje ona żadnego twierdzenia, przyjmując bierną postawę, nie dążąc do konkretyzacji i autorytatywnego stwierdzenia przez sąd (in casu – organ administracji publicznej), że przysługuje jej określone prawo. Organy administracji publicznej nie zostały w żaden sposób umocowane przez ustawodawcę do badania występowania tego rodzaju potencjalnych uprawnień, ani tym bardziej przesądzania ich zasadności w postępowaniu dotyczącym innej sytuacji prawnej i faktycznej, w którym mamy do czynienia z ustanowieniem ex lege użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej, a następnie prawa własności z mocy art. 256 ust. 1 ustawy z 2005 r.

W szczególności w art. 6 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. 1961 r., nr 18, poz. 94 ze zm.) na podstawie którego Helena P. zawarła ze Skarbem Państwa umowę sprzedaży nieruchomości nie przewidywał żadnych okresów, z upływem których ustawodawca wiązałby spełnienie przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu. W orzecznictwie NSA trafnie wskazano, że przez zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia należy rozumieć zbędność zarówno w sensie faktycznym, jak i w rozumieniu prawnym, tj. jako powstanie stanu prawnego, w którego świetle dana nieruchomość nie może być użyta na cel zamierzony przez wnioskodawcę wywłaszczenia. Taki stan prawny powstaje w razie utraty ważności decyzji lokalizacyjnej, czego następstwem jest wygaśnięcie prawnie określonego celu wywłaszczenia nieruchomości (wyrok NSA z 23.5.1991 r., IV SA 374/91, akceptowany przez G. Bieńka w: "Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości. Komentarz i orzecznictwo TK, SN i NSA" s. 137-138 uw. 1). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała.

Konsekwencją uznania, że począwszy od [...] września 1990 r. stanowiące przedmiot rozpoznawanej sprawy działki gruntu pozostawały w użytkowaniu wieczystym Politechniki było przyjęcie, że z dniem wejścia w życie ustawy z 2005 r., tj. z dniem [...] września 2005 r. grunty te stały się jej własnością. Jeśli powstanie użytkowania wieczystego następuje z mocy prawa, wówczas nie ma przeszkód, by opierając się na regulacji ustawowej oraz istniejących dokumentach urzędowych i prywatnych wykazać tę okoliczność. W rozpoznawanej sprawie chodzi bowiem o potwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa, a nie ustalenie czy uzyskanie konkretnego prawa. Postępowanie prowadzone w trybie art. 256 ustawy z 2005 r. nie uprawnia do czynienia ustaleń faktycznych w przedmiocie przekazania gruntu w zarząd, użytkowanie, czy ewentualnego nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa (wyrok NSA z 1.6.2010 r., I OSK 1074/09, Lex nr 594874). Organ administracji nie jest uprawniony do dokonywania oceny w omawianym postępowaniu, czy wnioskodawca nabył skutecznie prawo użytkowania wieczystego gruntów w trybie art. 182 ustawy z 1990 r., czy też do rozstrzygania o ewentualnych prawach rzeczowych nabytych pod rządami nieobowiązującej ustawy z 1990 r. (wyrok NSA z 1.6.2010 r., I OSK 1073/09, Lex nr 594872). Jedynie na marginesie należy zauważyć, że właściciel wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny (art. 28 kpa), by być traktowany jako strona we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które mogą uniemożliwić lub utrudnić realizację roszczenia o jej zwrot (przykładowo: wyrok SN z 12.8.2009 r., IV CSK 187/09; wyrok WSA w Warszawie z 9.12.2009 r., I SA/Wa 1411/09).

Odnosząc się do sformułowanych w skardze zarzutów Sąd uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 ppsa. Ubocznie należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdował art. 190 ppsa i ocena NSA była wiążąca zarówno dla WSA, który rozpoznawał sprawę ponownie na skutek uchylenia przez NSA wyroku z 13 lutego 2007 r., dla organów administracji publicznej i dla Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Trzeba mieć w tej materii na uwadze, że NSA wyrokiem z 16 maja 2008 r. uchylił wyrok WSA z 13 lutego 2007 r. z powodu naruszenia przepisów postępowania, a dokładniej art. 133 § 1 ppsa, 141 § 4 ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 3 § 1 i 2, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa oraz z art. 1 § 2 pusa. NSA nie wskazał przy tym, by organy administracji oraz Sąd miały obowiązek badania pozytywnych przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji ustalenia przesłanki negatywnej. Jednocześnie jednak NSA stwierdził, że art. 182 ust. 1 pkt 1 usw nie wymaga dla powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej dokonania wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstaje w tym wypadku z mocy samego prawa, a wpis ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Organ II instancji uznając zatem, że Politechnika nabyła prawo użytkowania wieczystego spornych nieruchomości z mocy prawa, nie miał obowiązku czynienia nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń odnośnie zaistnienia w sprawie pozytywnych przesłanek zwrotu Wnioskodawczyni nieruchomości.

Jako niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 182 ust. 1 usw. Sami Skarżący przyznają, że Politechnika dnia [...] września 1990 r. faktycznie władała sporną nieruchomością. Z prawnego punktu widzenia wynikało to wprost z zawartej przez Helenę P. ze Skarbem Państwa umowy sprzedaży nieruchomości aktem notarialnym z dnia [...] września 1970 r. i ze sprawowania zarządu ową nieruchomością, na co wskazuje wpis w księdze wieczystej. Politechnika legitymowała się w dniu wejścia w życie usw tytułem prawnym do zajmowanego gruntu. Poza tym nabycie przez Politechnikę prawa użytkowania wieczystego gruntu zostało potwierdzone prawomocnym w chwili obecnej postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 26 lipca 2001 r. Nietrafnym jest w tym zakresie odwoływanie się przez Skarżących do art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. 1989 r., nr 14, poz. 74 ze zm., dalej ustawa z 1985 r.), gdyż ustawodawca w art. 182 ust. 1 pkt 1 usw w żaden sposób nie odwołał się do art. 38 ust. 2 ustawy z 1985 r.

Za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 182 ust. 2 usw. Jak zostało to zauważone powyżej, użycie przez ustawodawcę sformułowania prawa osób trzecich nie należy rozumieć w sposób generalny, tylko konkretny. Dla ubezskutecznienia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nie wystarcza bowiem jedynie zaistnienie warunków zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia, lecz konieczne jest nadto złożenie wniosku o zwrot nieruchomości do dnia wejścia w życie usw. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, co warto podkreślić, również w tych orzeczeniach, które przywołali Skarżący dla poparcia odmiennego poglądu (uchwała SN z 27.01.2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294). Trafnie w tym zakresie argumentuje Wojewoda w odpowiedzi na skargę, że prawa osób trzecich w rozumieniu art. 182 ust. 2 usw zostałyby naruszone tylko w przypadku powstania z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu, co do którego uprzednio został zgłoszony wniosek o zwrot nieruchomości.

Ustalając w sposób prawidłowy, że Politechnika z dniem [...] września 1990 r. nabyła prawo użytkowania nieruchomości, które zostało ujawnione w księdze wieczystej, Wojewoda zasadnie uchylił zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2010 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W tym zakresie nie doszło w sprawie do naruszenia art. 229 ugn. Należy w tym miejscu dopowiedzieć, że NSA w uzasadnieniu wyroku z 16 maja 2008 r., aprobując powstanie użytkowania wieczystego z mocy prawa w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 182 ust. 1 usw, nie podzielił zarzutu naruszenia przez sąd I instancji art. 229 ugn. W sytuacji prawidłowego ustalenia przez organ II instancji, że Politechnika nabyła prawo użytkowania wieczystego, konsekwencją tego było zastosowanie art. 229 ugn i umorzenie postępowania pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 kpa).

Nieuzasadniony okazał się również zarzut naruszenia przez Wojewodę art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 140 kpa. Wbrew twierdzeniom Skarżących, zarówno organy administracji publicznej, jak i sąd administracyjny pozostają związane prawomocnym postanowieniem o wpisie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz Politechniki (art. 365 kpc). Ustalenie, że Politechnika legitymowała się prawem zarządu nieruchomości w dacie wejścia w życie usw przesądziło o zbędności badania zaistnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, skoro byłby on i tak niemożliwy. Prowadzenie postępowania dowodowego w odniesieniu do okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, stanowiłoby jedynie niczym nieuzasadnione przedłużenie czasu jego trwania, które i tak nie mogłoby doprowadzić do wydania innego rozstrzygnięcia, korzystnego dla Skarżących.

Jako nieaktualny należało ocenić ostatni z zarzutów sformułowanych przez Skarżących, odnoszący się do związania organu administracji treścią nieprawomocnego wpisu w księdze wieczystej. Z uwagi bowiem na wydanie w dniu [...] września 2011 r. postanowienia przez Sąd Okręgowy w P. o oddaleniu apelacji Skarżących od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lipca 2001 r. o wpisie prawa użytkowania wieczystego Politechniki do księgi wieczystej nr [...], przywołane postanowienie Sądu Rejonowego uzyskało walor prawomocności.

Jednocześnie należy w tym miejscu dopowiedzieć, że jako nie mogące mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa należało uznać naruszenie przez organ II instancji art. 107 § 3 kpa. Mimo nazbyt pobieżnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Wojewoda ustalił wszelkie niezbędne przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania w sprawie, a tym samym za przyjęciem, że Politechnika nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości na mocy art. 182 ust. 1 usw.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ppsa skargę oddalił.