Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 139/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt.13-16, art. 4 ust. 1, art. 5 ust.3 i ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Burmistrza P. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...];


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy I. B. (zw. dalej: "stroną", "wnioskodawczynią" bądź "skarżącą") przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko N. B. na okres od

1 października 2018 r. do 30 czerwca 2019 r.

Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W treści wniosku oświadczyła, że w skład jej rodziny wchodzi ona sama wraz z mężem O. B. oraz córką N. B.. Nadto dodała, że jest w trakcie rozwodu z mężem. Jej małżonek został deportowany i nie ma

z nim kontaktu od [...] 2016 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia w formie świadczenia wychowawczego wnioskowanego na dziecko N. B., od dnia 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W ocenie organu I instancji, strona nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia albowiem miesięczny dochód rodziny strony wynosi [...] zł na osobę i przekracza kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania wnioskowanego świadczenia.

Strona raz jeszcze podniosła, że nie zamieszkuje ze swoim mężem od 2016 r.

W celu wykazania powyższego, wniosła o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego a także przeprowadzenie dowodu z dokumentów akt sprawy rozwodowej [...] RC [...] prowadzonej przez Sąd Okręgowy w S..

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości

i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium stwierdziło, że na podstawie zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego można przypuszczać, że od 2016 r. mąż strony nie mieszka

z rodziną i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i córką, zatem można uznać, że nie jest członkiem rodziny strony w rozumieniu ustawy. Kwestie te organ I instancji winien wyjaśnić ponad wszelką wątpliwość albowiem łączny dochód rodziny może mieć znaczenie dla prawidłowości wydanej decyzji.

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego, decyzją z dnia [...]., nr [...] Burmistrz P. odmówił I. B. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko N. B. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie jest uprawnieniem organu tworzenie prawa, przepisy zaś ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) nie przewidują możliwości odstępstwa od przepisu definiującego wprost pojęcie "rodziny".

Organ ustalił, że mąż strony nie mieszka ze stroną i córką i nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Mieszka jednak i pracuje w S.

a z zaświadczenia od pracodawcy wynika, iż świadczy alimenty na rzecz córki. Obecnie przed Sądem Okręgowym w S. toczy się postępowanie o separację

z powództwa wnioskodawczyni. Wobec powyższego, organ stwierdził, że strona nadal pozostaje w związku małżeńskim, a co za tym idzie, jej małżonek wlicza się w skład rodziny.

Od powyższej decyzji, strona ponownie wniosła odwołanie, zarzucając organowi błędne rozumienie pojęcia rodziny.

Decyzją z dnia [...] lipca 2019r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie uchyliło w całości decyzję organu

I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem ustalenia, czy zachodzi sytuacja uzasadniająca uznanie, że małżonek strony nie wchodzi w skład rodziny w tym w szczególności, w miarę posiadanych przez organ możliwości, ustalenie przedmiotu i etapu postępowania karnego oraz ustalenie etapu i stanu postępowania rozwodowego, w tym czy od dnia wydania zaskarżonej decyzji zaszły w postępowaniu jakieś zmiany.

Wobec powyższego, organ I instancji pismem z dnia [...]. wezwał stronę do złożenia aktualnych informacji o swojej rodzinie. W dniu 2 sierpnia 2019r. strona oświadczyła, że nie nastąpiły żadne zmiany w sytuacji jej rodziny, nadal strona czeka na rozprawę rozwodową która została wyznaczona na dzień [...] września 2019 r. oraz, że alimenty od męża otrzymuje poprzez komornika i że nie posiada żadnych dokumentów z innych urzędów.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji potrzymał swoje stanowisko w przedmiocie interpretacji pojęcia rodziny zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy

o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko N. B. na ww. okres.

Od powyższej decyzji, strona wniosła odwołanie w którym jak dotychczas wskazała, iż dochód rodziny powinien być ustalany w oparciu o faktycznie osoby zamieszkujące we wspólnym gospodarstwie, a nie tylko w oparciu o prawne uregulowania dotyczące powiązań rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Nakreślając ramy prawne sprawy organ odwoławczy wskazał, iż sporną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie dochodu rodziny przy uwzględnieniu w składzie rodziny, dochodów ojca dziecka i męża wnioskodawczyni.

Kolegium zwróciło uwagę na definicję rodziny unormowaną w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (przepis obowiązujący do 30 czerwca 2019r.) która jest definicją autonomiczną na tle stosowanej ww. ustawy

i nie odwołuje się do ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez którą należy rozumieć, odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie

z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle definicji legalnej "rodziny", zawartej we wskazanym przepisie, członkiem rodziny, którego dochód podlega uwzględnieniu

w dochodzie rodziny jest małżonek strony pobierającej świadczenie wychowawcze, niezależnie od tego, czy osoby te prowadzą wspólne bądź odrębne gospodarstwa domowe. Zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy, definicja nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Organy nie zostały uprawnione do badania czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądowe wskazał, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Osoby pozostające w związku małżeńskim są traktowane bowiem jako członkowie rodziny do czasu prawomocnego orzeczenia przez sąd separacji lub rozwodu.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił, że

w sprawie zarówno o rozwód jak i w sprawie karnej męża, sytuacja strony nie uległa zmianie. Nadal strona pozostaje w związku małżeńskim i tworzy wraz z córką i mężem rodzinę w rozumieniu cyt. ustawy. Zatem należy uwzględnić dochód męża jako członka rodziny, nie odejmując od jego dochodu kwoty alimentów świadczonych na wspólne dziecko N. B.. A zatem miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w 2018 r. organ odwoławczy wyliczył na kwotę [...]zł na osobę (przedstawiając sposób jej wyliczenia), która to kwota przekracza kwotę uprawniającą do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżąca zarzuciła organowi, że nie uwzględniono okoliczności, iż w dniu [...] października 2019 r. zapadł wyrok rozwodowy. Skarżąca ponownie wskazała, iż jej mąż nie mieszka z nią i nie prowadzi gospodarstwa domowego od czerwca 2016 r. Od tego czasu nie przekazywał żadnych pieniędzy, dopiero od 2019 r. płaci alimenty.

Pismem z dnia 5 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił argumentację skargi, zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 10 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. zw. dalej: "k.p.a.") poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i niezawiadomienie skarżącej o możliwości końcowego zapoznania się z aktami sprawy i złożenia dalszych wyjaśnień i zastrzeżeń, podczas gdy organ poczynił daleko idące ustalenia faktyczne, nie biorąc pod uwagę sytuacji faktycznej, w tym przede wszystkim materialnej i życiowej strony, z którymi to dokumentami strona nie miała możliwości się zapoznać,

b) art. 7 w zw. z 77 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez brak ustalenia i wyjaśnienia okoliczności podnoszonych przez skarżącą

w odwołaniu a mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięci sprawy tj. wpływu nieuczestniczenia przez ojca dziecka na jej życie, brak kontaktu z dzieckiem, brak partycypowania w kosztach utrzymania dziecka, nieprowadzenia przez strony wspólnego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie, błędnego ustalenia faktycznego dochodu w przeliczeniu na jedną osobę, która przy uwzględnieniu twierdzeń skarżącej wskazałaby na spełnienie warunków formalnych i faktycznych do otrzymania świadczenia wychowawczego zagwarantowanego ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci,

c) art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy organ w obecnym stanie faktycznym sprawy obowiązany był zastosować art. 138

§ 2 k.p.a. i uchylić zaskarżoną decyzję w całości, orzekając uwzględnienie odwołania skarżącej w całości,

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 4 ust. 2 pkt 1), art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje skarżącej, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek gwarantujących przyznanie pomocy państwa matce dziecka w sytuacji, gdy dochód rodziny nie przekracza kwoty [...]zł na jedną osobę, co miało miejsce w niniejszej sprawie,

b) art. 2 pkt 16) ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten na dzień orzekania przez organ (31 października 2019 r.) nie obowiązywał, bowiem został uchylony na mocy ustawy

o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw z dnia 26 kwietnia 2019 r., wchodząc w życie w dniu 1 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.924), co niewątpliwie miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, bowiem organ za główną podstawę orzekania przyjął nieobowiązujący już przepis, który pierwotnie stanowił

o definicji rodziny jako definicji autonomicznej na tle stosowanej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nieodwołującej się do ustawy o świadczeniach rodzinnych, co faktycznie skutkowało :

3. błędną wykładnią definicji legalnej pojęcia "rodziny" zawartej we wskazanym przepisie, na mocy której organ uznał, że członkiem rodziny, którego dochód podlega uwzględnieniu jest małżonek strony pobierającej świadczenie wychowawcze, niezależnie od tego, czy strony prowadzą wspólne bądź odrębne gospodarstwo domowe, podczas gdy na gruncie orzecznictwa sądów należy uznać, że ojciec dziecka niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i uchylający się od uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych nie tworzy z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 ustawy z 2003r. o świadczeniach rodzinnych, co

w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem przez organ, że dochód ojca dziecka deportowanego do [...], niełożącego na utrzymanie dziecka skarżącej, powinien wliczać się do obliczenia dochodu rodziny, co oczywiście miało wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez uznanie, że dochód rodziny wynosi w przeliczeniu na osobę [...] zł, nie zaś [...] zł.

Stawiając powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a w razie oddalenia skargi o przyznanie kosztów pomocy prawnej radcy prawnemu udzielonej z urzędu na podstawie § 8 pkt 4) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w podwójnej stawce, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r.

w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Organy wskazały w swoich decyzjach m.in., że wobec przekroczenia kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko, to jest N. B. (w okresie od dnia 1 października 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r.). Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t. j. Dz.U. 2018 r. poz. 2134), dalej jako "ustawa".

W pierwszej kolejności wskazać należy, że do oceny wniosku skarżącej dotyczącego świadczenia za okres od 1 października 2018 r. do zmiany przepisów polegającej na uchyleniu art. 2 pkt 16 ustawy jaka nastąpiła na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U.

z 2019 r. poz. 924) zastosowanie mają przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym

w okresie jakiego wniosek dotyczył. Wbrew odmiennemu zarzutowi skargi organ nie może stosować przepisów prawa materialnego do zdarzeń sprzed zmiany ustawy bez wyraźnego ustawowego nakazu, a nakazu takiego nowela z dnia 26 kwietnia 2019 r. nie zawierała. Prawidłowo zatem organy obu instancji wskazały na zastosowanie przepisów ustawy w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, w tym art. 2 pkt 16 ustawy.

Dla pełnego zobrazowania zagadnienia prawnego występującego

w rozpoznawanej sprawie wskazać także należy na treść innych przepisów ustawy regulujących przyznawanie świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia.

W świetle art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2.), przy czym świadczenie wychowawcze przysługuje osobom,

o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3).

Dalej zauważyć należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy -

w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom,

o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200,00 zł. (art. 5 ust. 4).

Stosownie natomiast do art. 2 pkt 16 ustawy ilekroć w ustawie mowa jest

o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia,

a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji ustalając skład rodziny skarżącej

w sposób prawidłowy zaliczył w jej poczet O. B.. Z formalnego punktu widzenia bowiem skarżąca i O. B. w chwili wydawania decyzji przez organ odwoławczy byli małżeństwem. Dlatego też według organów należało przyjąć, że O. B.

w dalszym ciągu pozostaje członkiem rodziny skarżącej i brak było podstaw, by ustalając dochód rodziny strony nie uwzględniać uzyskiwanych przez niego dochodów.

W ocenie sądu stanowisko organów jest błędne.

W ocenie sądu organy uznając, iż z przepisów ustawy wynika, że małżonek,

z którym rodzic wnioskujący o świadczenie wychowawcze nie ma orzeczonej separacji lub rozwodu musi być zawsze w sposób automatyczny uznany za członka tej rodziny błędnie zinterpretowały przepisy. Co do zasady stanowisko o uznaniu za członka rodziny rodzica w trakcie postępowania o rozwód bądź o separację zasługuje na aprobatę, jednak w określonych sytuacjach faktycznych, jak w niniejszej sprawie, taki automatyzm nie znajduje uzasadnienia. Prawodawca nie ma możliwości ustanowienia normy, która w sposób kazuistyczny regulowałaby wszystkie, często skomplikowane rodzinne sytuacje faktyczne. Niezbędne przy interpretacji przepisów z założeniem racjonalności ustawodawcy jest więc dokonanie takiej subsumcji prawa do rozważanych okoliczności danej sprawy, która odpowiadałaby konstytucyjnym zasadom sprawiedliwości społecznej, równości wobec prawa stanowiących istotę demokratycznego państwa prawa. Celem przyznania świadczenia wychowawczego, na co wskazuje już sama nazwa ustawy je regulującej, jest pomoc państwa

w wychowywaniu dzieci. Akcentowane jest wychowywanie dziecka (art. 4 ustawy),

w tym opieka nad nim, przysługuje ono nawet opiekunowi faktycznemu dziecka. Według art. 2 pkt 13 ustawy osobą samotnie wychowującą dziecko nie jest osoba, która wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W art. 2 pkt 16 ustawy po wymienieniu takich osób jak małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka wymienia się inne osoby wskazując "zamieszkujące wspólnie z tymi osobami". W art. 15 ust. 1 ustawy organom dano uprawnienie do weryfikacji wątpliwości w sytuacjach gdy w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej o to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem. Dziecko jest zaliczane jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców w sytuacji sądownie orzeczonej opieki naprzemiennej (art. 2 pkt 16 in fine ustawy), wówczas kwotę świadczenia ustala się dzieląc ją przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w danym miesiącu

i otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje (art. 5 ust. 2 ustawy). Trudno więc w świetle wspomnianych przepisów uznać, by rodzic dziecka pozostający w faktycznym, świadomym i trwałym, nie związanym np. z czasowym wyjazdem do pracy czy chorobą, rozłączeniu był traktowany jako członek tej rodziny, tylko z uwagi na brak formalnego orzeczenia separacji czy rozwodu, których orzeczenie ze względów oczywistych może trwać wiele lat.

Zdaniem sądu zastosowanie art. 2 pkt 16 ustawy w sposób automatyczny

i bezrefleksyjny (tzn. pomijający w wykładni użyte w redakcji tegoż przepisu określenie "odpowiednio") prowadzić może do absurdalnych sytuacji, gdy ta sama osoba pozostająca formalnie z związku małżeńskim, ale faktycznie z współmałżonkiem pozostająca w rozłączeniu, a tworząca z inną osobą konkubinat, na podstawie tych samych przepisów będzie traktowana równocześnie jako członek dwóch rodzin (tj. jako "małżonek" z art. 2 pkt 16 ustawy) i jako "rodzic dziecka" (też z art. 2 pkt 16 ustawy).

Podobne stanowisko zajęto w prawomocnych wyrokach WSA w Poznaniu: z dnia 9 lutego 2017 r. w sprawie II SA/Po 970/16 i z dnia 7 listopada 2018 r. w sprawie

IV SA/Po 891/18, a także w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 18 lipca 2019 r. w sprawie II SA/Ol 266/19 i w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2019 r. w sprawie

II SA/Sz 404/19 (dostępne w CBOiS).

Ponadto wskazać należy, że na niedopuszczalność takiego formalistycznego rozumienia pojęcia rodziny na kanwie analogicznej regulacji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1709/11 (CBOiS). NSA podkreślił, że gdyby intencją ustawodawcy było obligatoryjne zaliczenie do rodziny wszystkich wymienionych w art. 3 pkt 16 osób w przepisie tym nie umieszczono by słowa "odpowiednio". Z treści tego przepisu nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy właśnie poprzez użycie słowa "odpowiednio", najwyraźniej uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2955/16 i 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2956/16 (CBOiS).

Powyższe uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego są w pełni aktualne

w sprawie niniejszej, a to ze względu na analogiczne zapisy ustaw dotyczące rozumienia pojęcia rodziny.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyznały prymat formalnemu rozumieniu rodziny, nie uwzględniając rzeczywistej sytuacji skarżącej, wynikającej

z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Ustawodawca określając pojęcie rodziny jak i osoby samotnie wychowującej dziecko uwzględnia status prawny, aczkolwiek znane organom okoliczności faktyczne nie powinny być ignorowane,

a podlegać szczegółowej i dogłębnej analizie organów. Z tego obowiązku organy obu instancji się nie wywiązały, poprzestając na formalistycznym ujęciu definicji rodziny.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy dysponowały dowodami

w postaci: protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym w S. z dnia [...] r. w sprawie [...] RC [...] o rozwód, odpisem postanowienia Sądu Apelacyjnego w S. sygn. akt [...] ACz [...] z dnia [...] r. wydanego na skutek zażalenia pozwanego O. B. na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r. w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia prawa kontaktów pozwanego z małoletnią córką, postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r. również w sprawie [...] RC [...] o udzieleniu powódce zabezpieczenia przez zasądzenie na czas trwania procesu

o rozwód od pozwanego O. B. rzecz małoletniej N. B. alimentów

w kwocie po [...] zł miesięcznie poczynając od listopada 2017 r. oraz oświadczeniami I. B. z dnia [...] r i z dnia [...] r. Z dowodów tych jednoznacznie wynika, że sprawa o rozwód pomiędzy I. B. a O. B. toczy się od 2016 r., co najmniej od listopada 2017 r. mąż matki dziecka nie przyczynia się do utrzymania kosztów rodziny, sytuacja w rodzinie B. jest taka, że nie pozwala na uregulowanie kontaktów ojca z małoletnią córką i zabieranie jej do miejsca zamieszkania ojca. Z lektury tychże dokumentów jednoznacznie wynika, że małżonkowie B. od 2016 r. są w trakcie sprawy rozwodowej, nie zamieszkują razem od [...] r. W czasie sprawy rozwodowej matka małoletniej N. B. otrzymywała alimenty za pośrednictwem komornika.

Z zaprezentowanych i znajdujących się w aktach administracyjnych orzeczeń wynika jednoznacznie, że małżeństwo skarżącej i O. B. od kilku lat jest fikcją. Nie zamieszkuje on ze skarżącą i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto sąd powszechny uznał, że dobro dziecka sprzeciwia uregulowaniu kontaktów ojca z małoletnią córką na czas rozwodu. Skarżąca zatem nie tworzyła już rodziny z byłym mężem a małżeństwo miało jedynie charakter formalny. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby w istocie sankcjonowaniem fikcji prawnej.

Zważywszy zaś, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka to formalistyczne podejście do definicji rodziny zawartej w ustawie może prowadzić do nieakceptowanych rezultatów. Skarżąca faktycznie wychowująca samotnie córkę pozbawiona jest możliwości uzyskania świadczenia, a jej mąż – wliczany przez organy obu instancji w skład rodziny – może hipotetycznie tworzyć w tym samym czasie inną rodzinę w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy i nie można wykluczyć sytuacji, że występuje o świadczenie wychowawcze na dziecko wychowywane w tej innej rodzinie. W takiej sytuacji literalne odczytywanie treści art. 2 pkt 16 ustawy zmuszałoby do zaliczenia jego do składu dwóch różnych rodzin. Poza tym fikcyjne zaliczenie męża skarżącej do jej rodziny byłoby de facto podwójnym "karaniem" jej dziecka, które nie dość, że funkcjonuje w niepełnej rodzinie, to jeszcze zmuszone jest odczuwać negatywne skutki fikcyjnego zaliczenia ojca do rodziny.

Mając powyższe na względzie przyjąć należało, że w sprawie organy zarówno

I jak i II instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez błędna wykładnię art. 2 pkt 16 ustawy. Błąd ten polegał na przyjęciu, że formalne pozostawanie przez skarżącą w związku małżeńskim zawsze i automatycznie (bez możliwości analizowania i uwzględniania wyjątkowych okoliczności konkretnej sprawy) skutkuje koniecznością uwzględnienia przy obliczaniu dochodu rodziny dochodu jej męża.

W następstwie tego organy nie dokonały prawidłowej subsumpcji występującego

w sprawie stanu faktycznego pod normę prawa materialnego.

W konsekwencji kolejną istotną kwestią w rozpoznawanej sprawie pozostaje ocena prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącej

w przeliczeniu na osobę celem ustalenia, czy spełnia kryterium dochodowe, którego przekroczenie czyni zasadną odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (stosownie do art. 2 pkt 14 ustawy, za pierwsze dziecko uznaje się jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia).

Ustawa definiując w art. 2 pkt 1 pojęcie dochodu, odsyła do jego rozumienia wg ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.); stosownie do jej art. 3 pkt 1 lit. a, "dochód" co do zasady

(z uwzględnieniem pkt 1 lit. b, c) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Skoro, jak już wywiedziono, powyżej O. B. nie powinien być zaliczony do rodziny skarżącej, to również nie należało wliczać jego dochodu do dochodu rodziny skarżącej.

Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę powyżej przedstawioną wykładnię pojęcia rodziny z art. 2 ust. 16 ustawy i ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Ponadto przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują art. 10 k.p.a. i przed wydaniem decyzji umożliwią stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) p.p.s.a.