Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 281/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 1, art. 83 ust. 2, ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia NSA Tadeusz Geremek WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi H. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji , II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/W. Długaszewska /-/M. Lorych – Olszanowska /-/T.M. Geremek


UZASADNIENIE

H. S. w dniu 17 czerwca 2004 roku złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. I. w K. - wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 maja 2003 r. do 31 marca 2004 r., uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową.

Decyzją z dnia 31.08.2004 r nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił H. S. umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia na: ubezpieczenia społeczne za okres od lipca 2001 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2003 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od marca 2002 r. do marca 2004 r. w kwocie [...] zł tj. w łącznej wysokości [...] zł.

Na skutek wniosku z dnia 22.09.2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS w dniu 15.12.2004 r wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia 31.08.2004 r.

W następstwie skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26.10.2005 r stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji (sygn.akt III SA/Wa 986/05). Powodem powyższego rozstrzygnięcia było to, że organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez ZUS był w dacie wydania zaskarżonej decyzji Minister Polityki Społecznej.

Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia 5 czerwca 2006 r. przekazał wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu jako organu właściwego. Powyższe spowodowane było zmianą treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od 24 sierpnia 2005 r.

Prezes Zakładu decyzją z 20 września 2007 r. nr [...] sprostowaną postanowieniem z 27 listopada 2007 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 83 ust. 3 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W wyniku skargi z 25 października 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła, iż decyzja ta zawiera wiele błędów merytorycznych oraz pomylenia faktów na podstawie których została podjęta zaskarżona decyzja. Stwierdziła, iż nie zalega ze składkami za okres od lipca 2001 do marca 2004 r. i nie prosiła o taki okres umorzenia.

Orzeczeniem z dnia 2 czerwca 2008 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20.09.2007 r. nr [...]

Po uprawomocnieniu się w dniu 08.08.2008 r. powyższego wyroku i ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27.01.2009 r. postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję ZUS Oddział w O. W. z dnia 31.08.2004 r w zakresie dotyczącym odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres 05/2003 - 03/2004 w łącznej kwocie [...] zł., w pozostałym zakresie w/w decyzję uchylić i postępowanie umorzyć.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawczyni. Wskazano, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.).

Organ podkreślił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe. Uzyskuje regularnie dochód z tytułu wykonywania umowy zlecenia w wysokości [...] zł brutto miesięcznie - w 2007 r z tytułu umowy zlecenia uzyskała przychód [...] zł. Obecnie nie prowadzi już działalności gospodarczej. Jest współwłaścicielem nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] oraz właścicielem lokalu mieszkalnego, dla którego prowadzona jest księga wieczysta [...]. Skarżąca nie figuruje w ewidencji MOPS w K. jako osoba objęta pomocą socjalną. Małżonek skarżącej pobiera świadczenie emerytalne wypłacane przez ZUS O/O. W. w wysokości [...] zł netto. Ponadto należności, co do których skarżąca złożyła wniosek o umorzenie są objęte układem ratalnym, który jest przez skarżącą realizowany.

W trakcie przeprowadzonego w dniu 13.10.2008 r wywiadu o możliwościach płatniczych skarżąca odmówiła spisania kwestionariusza z uwagi na to, że jak wskazała jej sytuacja majątkowa, finansowa i zdrowotna nie uległa od 2004 r zmianie poza tym podniosła, że jej córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Zainteresowana jest właścicielką majątku o znacznej wartości egzekucyjnej, sama osiąga regularne dochody, a jej małżonek pobiera świadczenie emerytalne. Ponadto spłaca zadłużenie z tytułu należności składkowych realizując zawarty w 03/2008r układ ratalny.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że przeanalizował sprawę rozważając możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał zatem oceny, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136 ), to jest:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie analizy załączonych do sprawy dokumentów, organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej.

W konsekwencji Zakład uznał, iż brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności, zarówno na podstawie art. 28 ust. 3, ust. 3 a ustawy o s. u. s., jak i na podstawie rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 136).

Pismem z dnia 02 marca 2009 r. H. S. wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając wyolbrzymienie przez ZUS jej dochodu i majątku. Podniosła jednocześnie, że jest w trudnej sytuacji materialnej, a stan zdrowia i wiek nie pozwala znaleźć lepiej płatnej pracy aby móc spłacać zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ.

Przepis art. 83 ust. 4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).

W zaskarżonej decyzji z dnia 27 stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe wynika - również z nagłówka decyzji decyzji. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

/-/ M. Lorych – Olszanowska /-/ T. Geremek /-/ W. Długaszewska

za nieobecnego sędziego

/-/ T. M. Geremek

K.P.d