Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1605/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska /spr./ Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2005 r. sprawy ze skargi P.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r., nr: [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA 1605/03

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].06.2003 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania P.P. od decyzji z dnia [...].08.2002 r. nr [...] Starosty Powiatu W. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] (d. ul. [...]), uregulowanej w księdze wieczystej pod nazwą "[...]" [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu podniósł, że:

Starosta Powiatu W. umorzył postępowanie w sprawie odszkodowania za w/w nieruchomość, z tego powodu iż wnioskodawca P.P. nie ma podstawy prawnej do występowania jako strona w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...].

Od decyzji tej odwołał się w/w utrzymując iż posiada przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu. Stwierdził, że Starosta nie ocenił w żaden sposób umowy z dnia [...].06.1936 r. zawartej pomiędzy C.P. a L.N. i W.R. Po zbadaniu akt sprawy , ustalono, że ze znajdującego się tam aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...].06.1936 r. wynika jednoznacznie, że C.P. sprzedał nieruchomość pod nazwą w Kw "[...]" [...] L.N. i W.R. "w równych między nimi częściach niepodzielnie za cenę [...] ([...]) tysięcy złotych i zgadza się na przepisanie tytułu własności sprzedanej nieruchomości w wykazie hipotecznym na imię nabywców".

Zgodnie z treścią § 5 umowy "posiadanie sprzedanej nieruchomości przechodzi na nabywców jednocześnie z podpisaniem tego aktu".

Fakt nabycia przez w/w osoby przedmiotowej nieruchomości potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy (i przywołane w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji) dokumenty tj. zaświadczenie Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...].02.2001 r.(I dz. [...]) i zaświadczenie Sądu Grodzkiego w W. Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia [...].10.1950 r. (Nr [...]). W takiej sytuacji ocenę materiału dowodowego przez organ pierwszej instancji Wojewoda uznał za prawidłową.

Od decyzji tej skargę do NSA w Warszawie złożył P.P. wnosząc o jej uchylenie w całości z powodu naruszenia art. 7, 77 § 1 KPA co doprowadziło do umorzenia postępowania i pogwałcenia art. 28, 105 § 1 KPA oraz art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.99 r. o gospodarce nieruchomościami.

W uzasadnieniu podniósł, że:

W dniu [...] listopada 2001 roku wystąpił z wnioskiem o ustalenie na podstawie art. 215 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za przejęcie nieruchomości [...] przy ul. [...] w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. W swoim wniosku wskazał, że jest spadkobiercą C.P., który był właścicielem w/w nieruchomości w momencie jej przejęcia.

Starosta Powiatu W. w swojej decyzji umarzającej postępowanie w przedmiotowej sprawie uznał, że P.P. nie ma interesu prawnego do występowania z wnioskiem, ponieważ w chwili przejęcia jego poprzednik prawny C.P. nie był właścicielem w/w nieruchomości. Starosta w swojej decyzji powoływał się na akt notarialny z dnia [...] czerwca 1936 roku [...] roku sporządzony przed notariuszem S.B, na mocy którego C.P. miał przenieść prawo własności w/w nieruchomości na L.N. i W.R.

Decyzja Starosty umarzająca postępowanie w sprawie została następnie utrzymana przez Wojewodę [...].

W odwołaniu od decyzji Starosty zarzucono brak dokładnej analizy faktycznej i prawnej domniemanej umowy sprzedaży z 1936 roku, która powinna być przeprowadzona przez organy administracji przed wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania. Starosta, a później Wojewoda w swoich decyzjach powoływali się tylko na w/w akt notarialny z 1936 roku, nie poświęcając żadnej uwagi zapisom w księdze wieczystej, które miały fundamentalne znaczenie ze względu na ówcześnie obowiązujące prawo.

Pod rządami obecnie obowiązującego kodeksu cywilnego regulującego przeniesienie własności nieruchomości takie podejście byłoby wystarczające, ponieważ zgodnie z art. 155 tegoż kodeksu sama umowa sprzedaży wywołuje skutek rozporządzający prawem własności. Jednakże powołany akt notarialny z 1936 r. w sprawie przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości został sporządzony na podstawie przepisów Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hypotekach z dnia 26 kwietnia 1818 roku (Dz. Pr.V 295).

Zgodnie z art. 5 tego prawa:

"prawo rozporządzenia własnością dóbr nieruchomych zyskuje się przez wciągnienie tytułu nabycia do ksiąg hypotecznych".

Z tego artykułu jasno wynika, że konieczną przesłanką uzyskania prawa własności nieruchomości było w tym przypadku wpisanie tego prawa do księgi wieczystej. Dlatego też należy przyjąć, że do wywarcia skutku przeniesienia własności nieruchomości niewystarczające było same sporządzenie umowy sprzedaży, choćby nawet w formie aktu notarialnego. Niezbędne było także ujawnienie tego faktu w księdze wieczystej, co nadawało temu wpisowi charakter konstytutywny odmiennie od uregulowania dzisiejszego, kiedy sam wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratywny. Za taką wykładnią art. 5 przemawiałoby porównanie jego treści z art. 7 powyższego prawa, który mówi:

"Wszelkie obciążenia własności dóbr nieruchomych (dział V) powinny być jawnemi przez wciągnienie tytułu do ksiąg hypotecznych, wyjąwszy przywileje (art. 40, 42)".

Gdyby intencją legislatora było nadanie wpisowi ujawniającemu prawo własności charakteru deklaratoryjnego, to niewątpliwie uczyniłby to, tak jak to uczynił w stosunku do "obciążeń własności dóbr nieruchomych" w art. 7 powyższego prawa. Ponadto art. 11 powyższego prawa jasno definiuje prawa przed wpisem do ksiąg wieczystych jako prawa osobowe, w przeciwieństwie do praw rzeczowych, które powstają dopiero w momencie wpisu do księgi wieczystej:

Wszelkie tytuły (art. 1, 2, 4) które wciągnione do ksiąg hypotecznych stanowią prawo rzeczowe (jus reale) ,dopóki nie zostały wciągnionemi, są tylko prawami osobistemi (jus personale).

W przedmiotowej sprawie w wyniku zawarcia umowy sprzedaży pomiędzy C.P. a L.N. i W.R., zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] lutego 2001 roku, w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]" znajduje się następujący wpis:

W dziale II wykazu wpisem przez zastrzeżenie ujawnieni są L.N. i W.R co do części tej nieruchomości – z nabycia od C.P. na mocy aktu zdziałanego przed S.B notariuszem w W. w dniu [...] czerwca 1936 r. za nr Rep. [...] na wniosek z dnia [...] czerwca 1936 r. nr [...] k-19 księgi umów tomu IV.

Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lipca 1936 r. wniosek nr [...] został zawieszony.

Na podstawie tego wpisu jasno widać, że po wpisaniu został on zawieszony. Konsekwentnie nie mógł on wywoływać skutków prawnych. Taka interpretacja jest zgodna z art. 30 prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach hypotekach z dnia 26 kwietnia 1818 roku (Dz.Pr.V 295), znajdującym się w Dziale II "o ustaleniu własności dóbr nieruchomych", który mówił:

Po uznaniu zwierzchności hypotecznej, iż tytuł nabywcy żadnemu nie podlega zarzutowi, po zapisaniu treści tytułu do wykazu hypotecznego, tenże uważanym jest w czynnościach, z trzecimi o dobra nieruchome zawieranych, za istotnego właściciela.

Przepis ten jasno stwierdza, że pełne skutki przeniesienia prawa własności następują dopiero po zatwierdzeniu wniesionego do księgi wieczystej wpisu. Przed zatwierdzeniem takiego wpisu może on wywołać skutki jedynie w relacji zbywca- nabywca, natomiast oficjalnie w stosunku do osób trzecich za właściciela powinien być uważany zbywca. W przedmiotowej sprawie wpis dotyczy przeniesienia prawa własności na nabywców L.N. i W.R został zawieszony przez "zwierzchność hypoteczną" postanowieniem z [...] lipca 1936 roku. Konsekwentnie brak jest pełnego przeniesienia prawa własności które mogłoby wywołać skutki w stosunku do osób trzecich (czyli Gmina C. w toczącym się postępowaniu o przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość zgodnie z dekretem z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy).

Na podstawie zaprezentowanej powyżej argumentacji zarzucił decyzji Starosty i utrzymującej ją decyzji Wojewody, brak szczegółowego wyjaśnienia sprawy co jest sprzeczne z art. 7, 77 § 1 KPA, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania i pogwałcenia art. 28, 105 § 1 KPA oraz art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdził, że zarzuty zawarte w skardze nie stanowią okoliczności, które mogłyby wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) sprawy w których skargi wpłynęły przed dniem 1.01.2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Podkreślić należy, że sąd administracyjny stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) jest powołany do kontroli legalności decyzji wydanej w sprawie administracyjnej, co oznacza, że może decyzję uchylić bądź stwierdzić jej nieważność wyłącznie w przypadku naruszenia przez jej wydanie przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana przez nią w mocy decyzja Starosty Powiatu W. z dnia [...].08.2002 r. nie naruszają prawa. Organ zasadnie bowiem uznał, że skarżący nie ma przymiotu strony w postępowaniu o ustalenie i przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ( d. ul. [...]) uregulowanej w księdze wieczystej pod nazwą "[...]" [...]. Stroną postępowania w powyższej sprawie, a więc podmiotem posiadającym interes prawny jest jej poprzedni właściciel lub jego następcy prawni, aktualny właściciel, a także inne osoby które wykażą , że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości.

Tymczasem poprzednik prawny skarżącego C.P przestał być właścicielem wyżej opisanej nieruchomości już w 1936 r., kiedy to aktem notarialnym z dnia [...].06.1936 r. [...] przeniósł prawo własności nieruchomości przy ul. [...] na L.N i W.R.

Sąd zbadał zarzuty skargi oraz dokonał analizy przepisów, których naruszenie zarzuca Staroście i Wojewodzie P.P., w tym przepisy "Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hypotekach z dnia 26.04.1818 r. (Wyciąg "Prawo Cywilne obowiązujące w województwach Centralnych" - Z. Łączyński KP, 1937) i nie podzielił poglądów i zarzutów zawartych w skardze.

Z art. 5 powyższego prawa "Prawo rozporządzania własnością dóbr nieruchomych zyskuje się przez wciągnienie tytułu nabycia do ksiąg hypotecznych" nie wynika, jak to podnosi P.P. w skardze, że konieczną przesłanką uzyskania prawa własności nieruchomości było wpisanie tego prawa do księgi wieczystej, lecz to, że właściciel, aby mógł zbyć swoją własność musiał mieć ujawniony w księdze wieczystej tytuł nabycia nieruchomości .

W okresie międzywojennym były różne regulacje prawne dotyczące przenoszenia prawa własności.

W roku 1936 do przeniesienia własności nieruchomości na terenie W. wystarczyło sporządzenie takiej umowy w formie aktu notarialnego, który przenosił prawo własności.

Natomiast odmiennie uregulowane było przenoszenie prawa własności na terenach gdzie obowiązywał kodeks cywilny niemiecki, gdzie oprócz zawarcia umowy w formie aktu notarialnego dla wywołania skutków prawnych, konieczne jeszcze było dokonanie powzdania - przewłaszczenia ( § 873 Kc niemieckiego) i dokonanie wpisu zmiany prawa własności do księgi wieczystej (uchwała SN z dnia 21.03.1966, sygn. akt III CO 3/66 OSP 1967/7/178). Jednak taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała, ponieważ sporna nieruchomość znajduje się na terenie W.

W takiej sytuacji organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie na podstawie art. 105 KPA, tym bardziej, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy bezspornie wynika(zaświadczenie z dnia [...].10.1950 r- wydane przez Sąd Grodzki w W. i zaświadczenie z księgi wieczystej pod nazwą "[...]" [...] z dnia [...].02.2001 r. wydane przez Sąd Rejonowy W.), że dawnymi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli L.N. i W.R. w równych między nimi częściach.

Na marginesie należy zauważyć że spadkobiercy wyżej wymienionych również złożyli wniosek w dniu [..].12.1990 o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...].

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.