Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1452/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par 1, art.38 par 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1452/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędziowie: WSA Inga Gołowska, WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant st.sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r., sprawy ze skargi J.M., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28 czerwca 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 czerwca 2013 r. nr [...], utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...] odmawiające J.M. zwolnienia spod egzekucji rachunku bankowego w Banku BPH S.A. i zwrotu wnioskowanej kwoty w wysokości 29.954,41 zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w toku postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko J.M. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 13 grudnia 2011 r. nr [...], [...], [...], z dnia 29 lutego 2012 r. nr [...], z dnia 21 marca 2012 r. nr [...], z dnia 4 kwietnia 2012 r. nr [...], z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] oraz tytułu wykonawczego z dnia 28 lutego 2012 r. nr [...], wystawionego przez Burmistrza P,, dokonał zajęcia rachunku bankowego J. M., prowadzonego w Banku BPH S.A. Zawiadomienie o zajęciu z dnia 31 maja 2012 r. nr [...] zostało doręczone do banku w dniu 14 czerwca 2012 r., zaś zobowiązanemu - w dniu 25 czerwca 2012 r. W dniu 17 grudnia 2012 r. z zajętego rachunku bank przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 29.746,56 zł.

Pismem z dnia 17 grudnia 2012 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie spod zajęcia ww. rachunku bankowego i zwrot kwoty 29.945,41 zł tłumacząc, że kwota ta wpłynęła na jego konto omyłkowo. W dniu 14 grudnia 2012 r. J. K., nie będąc dłużnikiem J.M., przelał na jego konto kwotę 29.945,41 zł, w tytule tej operacji powołując numery faktur [...] oraz [...], wystawionych przez "M" Sp. z o.o. z siedzibą w K. Do wniosku zostało dołączone również skierowane do zobowiązanego pismo pełnomocnika J.K., zatytułowane jako "wezwanie ostateczne przedsądowe", w którym domagał się zwrotu omyłkowo przelanej na konto zobowiązanego kwoty.

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego oraz zwrotu kwoty 29.945,41 zł.

Wskutek skutecznie wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji stwierdzając, że organ nie odniósł się do argumentów strony, nie ustalił stanu faktycznego sprawy i nie zbadał przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu 8 kwietnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] , którym odmówił zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego w Banku BPH SA i zwrotu kwoty 29.945,41 zł. W motywach tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że brak zgody wierzyciela wykluczył pozytywne dla zobowiązanego rozpatrzenie jego wniosku o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego. Organ uznając ważny interes zobowiązanego (zagrożenie skierowaniem przez J.K. sprawy na drogę postępowania sądowego) stwierdził jednak, że uwzględnienie wniosku prowadziłoby do tego, że egzekucja stałaby się bezskuteczna, gdyż jak wykazano w toku postępowania (w oparciu o protokół majątkowy spisany w dniu złożenia wniosku o zwolnienie spod egzekucji oraz oświadczenie samego zobowiązanego), zobowiązany nie posiada innego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzycieli. Organ wyraził także pogląd, że dokonano zajęcia rachunku bankowego należącego do zobowiązanego, zatem wszystkie środki znajdujące się na przedmiotowym rachunku stanowią własność jego właściciela i nie ma znaczenia skąd i z jakiego tytułu środki ter na rachunek wpłynęły.

Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył zażalenie, w którym raz jeszcze przedstawił okoliczności związane z błędnym przelewem i stwierdził, że zajęcie środków pieniężnych, które nie stanowią majątku dłużnika stanowi naruszenie prawa.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie na wstępie zauważył, że na rachunek organu egzekucyjnego bank przekazał 29.746,56 zł, a więc kwotę niższą od tej, której zwrotu żądał zobowiązany.

Następnie wyjaśniono, że w myśl art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.) organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Jednocześnie brzmienie cyt. przepisu wskazuje na uznaniowy charakter przedmiotowych rozstrzygnięć, a dokonana przez organ ocena materiału dowodowego może być odmienna od oceny dokonanej przez stronę i nie musi prowadzić do pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, nie wyraził zgody na zwolnienie z egzekucji przedmiotowego rachunku bankowego. Dokonał on wnikliwej analizy sytuacji majątkowej zobowiązanego i dostrzegając jego ważny interes uznał jednak, że przychylenie się w pełnym zakresie do wniosku zobowiązanego z punktu widzenia wierzyciela byłoby sprzeczne z jego interesami z uwagi na brak innego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Brak zgody wierzyciela oznaczał natomiast absolutną przeszkodę do wydania pozytywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia w sprawie zwolnienia z egzekucji. Skoro natomiast jeden z wierzycieli sprzeciwił się wnioskowi zobowiązanego, stanowisko pozostałych wierzycieli nie było konieczne.

Dalej wyjaśniono, że w egzekucji z rachunku bankowego zajęciu podlegają wierzytelności przysługujące zobowiązanemu z tytułu prowadzenia przez bank na jego rzecz rachunku bankowego. Organ egzekucyjny, który dokonuje zajęcia rachunku bankowego, wzywa bank, by ten nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności (art. 80 § 1 cyt. ustawy). Z powyższego wynika, że organ nie kieruje egzekucji do konkretnych środków (wpłat) na zajęte konto zobowiązanego, lecz prowadzi egzekucję z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu jako posiadaczowi rachunku bankowego. Przy realizacji środka egzekucyjnego ani organ egzekucyjny, ani bank nie bada z jakiego źródła i z jakiego tytułu na zajęty rachunek bankowy wpływają środki pieniężne, stosując domniemanie, że środki zdeponowane na rachunku bankowym należą do jego właściciela.

W konsekwencji uznano, że zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Od powyższego postanowienia zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go postanowieniem organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie art. 1a pkt 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skarżący raz jeszcze sprzeciwił się sytuacji, w której Skarb Państwa egzekwuje swoje należności z majątku nie będącego własnością dłużnika.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i stwierdził, że przedmiotem zajęcia nie był majątek nie stanowiący własności dłużnika, lecz wierzytelność z jego rachunku bankowego. Dokonana egzekucja była zatem prawidłowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w oparciu o powyższe zasady należy podnieść, że w opinii orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, nie narusza ono przepisów prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z porządku prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji będącego jego własnością rachunku bankowego w banku BPH S.A. i zwrot kwoty 29.954,41 zł, która przekazana została na konto J.M. omyłkowo i nienależnie przez J.K. Stąd organy prawidłowo przyjęły, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z tak brzmiącego przepisu wynika jednoznacznie, że instytucja zwolnienia spod egzekucji określona w art. 13 cytowanej ustawy egzekucyjnej dotyczyć może wyłącznie składników majątkowych należących do zobowiązanego. Zwolnić z egzekucji można bowiem tylko to, co jej podlega. W toku postępowania o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego nie rozstrzyga się zatem wątpliwości co do tego, czy dany składnik podlega egzekucji, czy nie podlega, bo jest spod niej zwolniony z mocy prawa, albo należy do osoby trzeciej. Prowadziłoby to bowiem do paradoksalnej sytuacji, w której pozytywne rozstrzygnięcie o niepodleganiu egzekucji zależałoby od zgody wierzyciela. Ponadto instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego należącego do zobowiązanego ma chronić interesy tego zobowiązanego i służy zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a nie dochodzeniu praw osoby trzeciej.

Stąd skierowanie środka egzekucyjnego do rzeczy lub prawa majątkowego, które nie powinny być nią objęte musi być zwalczane w zupełnie innym trybie. Jeśli sprawa dotyczy objęcia egzekucją przedmiotów, świadczeń czy należności zwolnionych spod egzekucji na mocy przepisów art. 8 do 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to wówczas zobowiązany może dochodzić swoich praw poprzez złożenie stosownego zarzutu z art. 33 pkt 6 tej ustawy. W sytuacji natomiast gdy dana czynność egzekucyjna została skierowana do rzeczy lub prawa majątkowego, w stosunku do którego prawa rości sobie podmiot trzeci – nie będący zobowiązanym, jak w niniejszej sprawie – ma prawo, zgodnie z treścią art. 38 § 1 ustawy egzekucyjnej - wystąpić do organu egzekucyjnego, w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa, z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Sam zobowiązany natomiast zawsze ma możliwość wniesienia skargi na czynności egzekucyjne określonej w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, która przysługuje wówczas, kiedy strona nie może skorzystać z innych środków. W opinii orzekającego w niniejszej sprawie w żadnym razie nie jest możliwe zwalczanie takiej sytuacji w drodze instytucji określonej w art. 13 § 1 tej ustawy.

Poza tym na gruncie niniejszej sprawy można również przyjąć za organami, że czynność egzekucyjna dotyczyła zajęcia rachunku bankowego, którego właścicielem jest skarżący, co jest okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie. Dlatego miały prawo sądzić, że środki na nim zgromadzone należą do skarżącego. Słusznie bowiem zaznaczono, że przy realizacji środka egzekucyjnego ani organ egzekucyjny, ani bank nie badają z jakiego źródła i z jakiego tytułu na zajęty rachunek bankowy wpływają środki pieniężne, stosując domniemanie, że środki zdeponowane na rachunku bankowym należą do jego właściciela.

Przy przyjęciu zatem koncepcji organów, że przedmiotem zajęcia nie był majątek nie stanowiący własności dłużnika, lecz wierzytelność z jego rachunku bankowego wskazać należy, że prawidłowo został oceniony wniosek skarżącego jako niezasadny. Zwolnienie określonych składników majątkowych zobowiązanego może nastąpić tylko w przypadku łącznego zaistnienia trzech wskazanych w nim przesłanek, a mianowicie: wniosek zobowiązanego, ważny interes zobowiązanego, zgoda wierzyciela. Przy czym zastosowanie instytucji z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dlatego też zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Wreszcie istotne jest to, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego co do zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej organ ma prawo odmówić zwolnienia spod egzekucji. Oczywiście odmowa taka musi zostać należycie uzasadniona, a podjęcie rozstrzygnięcia odmownego winno być poprzedzone ustaleniem przesłanek określonych w powyższym przepisie. Dopiero bowiem w przypadku stwierdzenia wystąpienia łącznie wszystkich powyższych przesłanek organ egzekucyjny jest uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że wprawdzie organy uznały, iż w sprawie wystąpił ważny interes zobowiązanego (grożąca mu sprawa sądowa o zwrot omyłkowo wpłaconej na rachunek bankowy kwoty 29.945,41 zł przez J. K.), ale nie zostały spełnione pozostałe przesłanki zwolnienia, tj. brak było zgody wierzyciela na zwolnienie (zobowiązany nie wykazał nawet, ze podjął starania o uzyskanie takiej zgody), jak również bezspornym jest to, iż skarżący nie wskazał żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 395/12, LEX nr 1274767, z którego wynika, ze jeżeli rachunek bankowy jest jedynym składnikiem majątkowym osoby zobowiązanej, z którego może być prowadzona egzekucja administracyjna, to przychylenie się do wniosku osoby zobowiązanej, a w dalszej kolejności zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego spowodowałoby, że egzekucja administracyjna stałaby się bezskuteczna. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanych w rozumieniu art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. również: wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 583/10, LEX nr 749474, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, LEX nr 673058, czy wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 997/07, LEX nr 863819).

Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).