Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 1393/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2004r. sprawy ze skargi "D." sp. z o.o. w W. na Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego słownego nr. [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] grudnia 2002r., po rozpoznaniu wniosku L. S.A., B. i V. A.D., B. przeciwko U. Sp. z o.o. w W. obecnie D. Sp. z o.o. w W. o słownego słowno-graficznego R. nr [...], unieważnił przedmiotowe prawo.

W uzasadnieniu podano, że wnioskodawca L. S.A. oraz V. A.D. z B., wystąpili o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego R. nr [...], zarejestrowanego w dniu [...].11.1996r. z pierwszeństwem określonym datą [...].09.1993 r. na rzecz U. Sp. z o.o., W., dalej uprawniona, obecnie D. Sp. z o.o., w W., dla towarów z kl. 33: wina.

Interes prawny w sprawie wnioskodawcy uzasadniali tym, że L. S.A. ma znak towarowy R. zarejestrowany na swoją rzecz w B., a V. A.D. jest znanym na świecie producentem win, w tym wina R., którego dystrybucją na terenie Polski zajmuje się m.in. M. Sp. z o.o. z K., przeciwko której uprawniona wytoczyła przed Sądem Okręgowym w K. powództwo o naruszenie prawa z rejestracji znaku towarowego R..

Wnioskodawcy zarzucili, że przedmiotowy znak towarowy [...] został zarejestrowany z naruszeniem art. 4, art. 7 i art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych (Dz. U. nr 5 z 1985 r., poz. 17, ze zm.), dalej u.z.t.

Zdaniem wnioskodawców oznaczenie R. nie jest znakiem w rozumieniu art. 4 uzt, ponieważ nie spełnia funkcji oznaczenia pochodzenia towaru. Wskazuje jedynie na cechy wina, a ponadto jest kojarzone z wieloma producentami i wieloma dystrybutorami.

Uzasadniając naruszenie art. 7 u.z.t. wnioskodawcy wskazali, że oznaczenie "R." nie ma dostatecznych znamion odróżniających, ponieważ wskazuje na sposób produkcji wina, jego jakość, barwę i typ (R.) oraz na skład, czyli odmianę winogron, z których jest produkowane (K.). Ponadto słowo R. stanowi nazwę tradycyjną w rozumieniu prawodawstwa bułgarskiego.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów art. 8 pkt 1 uzt wnioskodawcy wskazali, że wina R. były obecne na rynku polskim przed zgłoszeniem przez uprawnionego przedmiotowego znaku do UP. RP. w celu rejestracji. Uprawniony musiał więc mieć świadomość, iż R. jest produkowane w B. przez wiele różnych winnic oraz dystrybuowane w Polsce przez różne podmioty. Uzyskanie rejestracji nr [...] przez uprawnionego było zatem sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego, w szczególności sprzeczne z zasadą uczciwości kupieckiej. O powyższym dodatkowo świadczy okoliczność usiłowania uzyskania rejestracji na znaki towarowe O. ([...]) oraz W. ([...]) będące własnością innych bułgarskich kontrahentów uprawnionego.

Przedmiotowa rejestracja, zdaniem wnioskodawców, jest także sprzeczna z art. 8 pkt 2 u.z.t., narusza bowiem prawa majątkowe producentów wina uprawnionych do stosowania nazwy R., a także art. 8 pkt 3 u.z.t. i art. 1 ust. 1 Konwencji Paryskiej

Jako dowody w sprawie dołączono:

– pismo z dnia [...].06.2000 r., jakie Stowarzyszenie Producentów i Kupców Win i Napojów Alkoholowych skierowało do firm b., w celu nadesłania dokumentów zaświadczających, że mają prawo do używania nazwy "R." jako tradycyjnej wraz z jego tłumaczeniem na język polski;

– pismo Ministerstwa Gospodarki B. do Przewodniczącego Centralnej Komisji Degustacyjnej w S. z dnia [...].01.2000 r. dotyczące nazwy "R." wraz z tłumaczeniem na język polski;

– zaświadczenie Urzędu Patentowego B. dotyczące rejestracji znaku "R." wraz z tłumaczeniem na język polski.

Ustosunkowując się do wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego nr [...] uprawniony wniósł o jego oddalenie, uznając że wniosek jest pozbawiony jakichkolwiek podstaw prawnych i faktycznych.

W szczególności uprawniony podniósł, że:

– przedłożone przez wnioskodawcę dowody w postaci ustawy z 1999 r. oraz rozporządzenia z 2000 r., mające uzasadniać twierdzenie, iż nazwa R. jest nazwą odnoszącą się do sposobu produkcji w dacie zgłoszenia znaku towarowego [...], tj. w dniu [...].09.1993 r. nie istniały, zatem nie stanowią dowodu w sprawie o unieważnienie przedmiotowego prawa z rejestracji znaku;

– nie jest zgodne z rzeczywistością, iż wina o nazwie R. przez lata były wprowadzane na rynek polski przez wiele podmiotów, oraz że w dacie złożenia wniosku wino to było szeroko rozpowszechnione na rynku polskim. Wino R. w 1993 r. nie było znane powszechnie wśród polskich odbiorców i poprzez rejestrację i dystrybucję przez uprawnionego zyskało przymiot powszechnej znajomości na rynku polskim. Brak jest zatem uzasadnienia dla twierdzenia, iż przedmiotowy znak towarowy w dacie zarejestrowania nie był znakiem w rozumieniu art. 4 u.z.t., gdyż nie spełniał funkcji oznaczenia pochodzenia towaru, a wskazywał jedynie na cechy wina;

– nie jest też prawdziwe twierdzenie wnioskodawców, że wina R. były rozpowszechniane na rynku polskim przez wiele podmiotów przed zgłoszeniem znaku do rejestracji. Twierdzenie to nie zostało w żaden sposób udowodnione. Nie ma zatem żadnych podstaw do twierdzenia, iż zarejestrowanie znaku [...] zostało dokonane z naruszeniem art. 8 pkt 1 u.z.t. - było niezgodne z zasadami współżycia społecznego, było sprzeczne z zasadami uczciwości kupieckiej;

– w świetle powyższego działaniu uprawnionego nie można przypisać złej wiary.

Ponadto wnioskodawcy wskazali, że wina R. były przedmiotem eksportu z B. do Polski od 1962 r. do 1992 r. przez b. Centralę Handlu Zagranicznego V.

Jako dowód na tę okoliczność wnioskodawcy przedłożyli do akt sprawy pismo "V." E. wraz z tłumaczeniem na język polski. Wnioskodawca wyjaśnił przy tym, że "r." z języka niemieckiego znaczy po polsku "[...] ", a "k." to odmiana winorośli, zatem oznaczenie jako całość ma charakter ogólnoinformacyjny i w świetle art. 7 u.z.t. nie ma zdolności rejestracyjnej. Po drugie oznaczenie to, jako oznaczenie pochodzenia, nie wykazywało zdolności rejestracyjnej w związku z art. 1 ust. 2 Konwencji paryskiej.

Na dowód działania uprawnionego w złej wierze wnioskodawcy przedłożyli wykaz 17 zgłoszeń b. znaków towarowych zgłoszonych w Urzędzie Patentowym RP przez uprawnionego na swoją rzecz, w tym kopię decyzji UP RP odmawiającej zarejestrowania znaku towarowego W. z art. 8 pkt 1 u.z.t.

Jednocześnie wnioskodawcy wyjaśnili, że nazwa R. z nazwy geograficznej stała się nazwą tradycyjną.

Wnioskodawca przedłożył również kopię stron z atlasu win z zaznaczoną "[...] " (R.) oraz "Umowę" w formie wymiany listów pomiędzy Wspólnotą Europejską i Republiką B. odnoszącą się do wzajemnego ustalenia kontyngentów celnych na niektóre wina w języku francuskim wraz z tłumaczeniem na język polski.

Uprawniony, wnosząc o oddalenie wniosku, wyraził wątpliwość czy [...] występuje jako nazwa geograficzna na mapie B.

Urząd Patentowy RP uznał, że spośród przepisów powołanych przez wnioskodawcę, które jego zdaniem zostały naruszone przy rejestracji przedmiotowego znaku towarowego, tylko art. 8 pkt. 1 u.z.t. został naruszony i stanowi podstawę do unieważnienia przedmiotowego prawa z rejestracji znaku towarowego.

Prawo z rejestracji znaku towarowego R. nr [...] zostało bowiem uzyskane przy istnieniu następujących okoliczności.

Wino b. oznaczane znakiem towarowym R. było znane zarówno w B. jak i w Polsce znacznie wcześniej niż data zgłoszenia przez wnioskodawcę znaku towarowego R. w polskim Urzędzie Patentowym. Świadczą o tym takie dowody jak pismo b. [...] V. oraz zaświadczenie b. Urzędu Patentowego o rejestracji znaku towarowego R. dla oznaczania wina.

Zarejestrowanie znaku towarowego daje wyłączne prawo używania znaku na terytorium Polski dla towarów, do oznaczania których znak został zarejestrowany. Uniemożliwia to zarejestrowanie takiego samego znaku lub znaku różniącego się nieistotnie na rzecz innej osoby dla towarów tego samego rodzaju.

W ocenie organu uprawniony z rejestracji, zajmujący się profesjonalnie importem wina, w tym wina z B., musiał mieć świadomość, że R. to znak towarowy b. Jeżeli zaś nie miał tej świadomości to jako profesjonalny importer mógł i powinien to wiedzieć, przy dołożeniu należytej staranności.

Domaganie się w tych okolicznościach udzielenia mu prawa z rejestracji na znak towarowy R., różniący się w sposób nieistotny od znaku b. i przeznaczony również do oznaczania wina, jest działaniem w złej wierze. Celem tego działania było bowiem niedopuszczenie na rynek polski b. producenta(ów) wina R. i/lub uniemożliwienie uzyskania rejestracji tego znaku w Polsce przez podmiot b. Działanie takie jest uważane za działanie niezgodne z zasadą uczciwości kupieckiej, a więc działaniem niezgodnym z zasadami współżycia społecznego, o których mowa w art. 8 pkt 1 uzt.

Okolicznościami potwierdzającymi działanie uprawnionego z rejestracji w złej wierze jest wniesienie pozwu do Sądu przeciwko wyłącznemu dystrybutorowi b. wina R. w Polsce o naruszenie swojego znaku towarowego R. oraz zgłoszenie w UP RP kilkunastu znaków towarowych b. w celu zarejestrowania ich na swoją rzecz, w tym b. znaków towarowych W. ([...]) i O. ([...]) do oznaczania win.

Zgodnie z doktryną oraz praktyką orzecznictwa działanie w złej wierze przy domaganiu się zarejestrowania cudzego znaku towarowego lub różniącego się nieistotnie od niego na swoją rzecz jest uważane za niezgodne z zasadami współżycia społecznego, a prawo z rejestracji znaku towarowego uzyskane w złej wierze podlega unieważnieniu na wniosek osoby mającej interes prawny w unieważnieniu.

Zdaniem organu natomiast nie ma istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie treść art. 4 u.z.t. i oparty na nim zarzut. Wymieniony artykuł określa w sposób ogólny podstawową funkcję znaku towarowego - funkcję odróżniającą oraz rodzaje znaków towarowych.

Nie zawiera natomiast bardziej szczegółowych warunków, które mogłyby być brane pod uwagę przy ocenie zdolności rejestracyjnej znaku. Szczegółowe warunki zdolności rejestracyjnej znaku zawarte są w innych przepisach u.z.t. Art. 4 u.z.t. ma zatem zastosowanie w przypadkach, gdy oznaczenie ze względu na swoją naturę nie może spełniać funkcji odróżniającej towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów tego samego rodzaju innego przedsiębiorstwa.

W przedmiotowej sprawie oznaczenie, biorąc pod uwagę zwykłe warunki obrotu gospodarczego (odbiorcy wina w większości nie są znawcami w tym zakresie), w odbiorze przeciętnego nabywcy fantazyjne, może nadawać się do odróżniania towarów, zatem spełnia wymagania art. 4 u.z.t..

Organ uznał w przedmiotowej sprawie, iż art. 7 u.z.t. również nie stanowi podstawy prawnej dla unieważnienia znaku, ponieważ znak nie jest znakiem wskazującym jedynie na miejsce wytwarzania wina lub jego cechy jakościowe, sposób wytwarzania itp. Znak zawiera bowiem człon K., który w warunkach polskich, w odbiorze przeciętnego nabywcy wina ma znaczenie fantazyjne.

Natomiast to, że b. przepisy określają warunki, sposób produkcji i cechy jakościowe wina jest dla sprawy nieistotne. Przedmiotem oceny jest bowiem zdolność rejestracyjna znaku, a więc czy oznaczenie wskazuje na tego rodzaju cechy towaru, a nie przepisy prawne.

Ponadto przepisy te są późniejsze niż data zgłoszenia znaku do rejestracji.

Brak jest również jakichkolwiek przesłanek dla twierdzenia, że znak towarowy R. narusza prawa osobiste wnioskodawców lub prawa osobiste któregoś z nich (art. 8 pkt 2 u.z.t.). Na okoliczność zaś naruszenia praw majątkowych wnioskodawcy nie przedstawili nie tylko jakichkolwiek dowodów, ale i argumentów.

Odnosząc się do zarzutu z art. 8 pkt 3 u.z.t. zdaniem organu wnioskodawca powinien wskazać, że znak towarowy zawiera dane niezgodne z prawdą, gdyż może wywoływać fałszywe wyobrażenia przeciętnego odbiorcy, co do pochodzenia, przeznaczenia, cech użytkowych towaru itp. W przedmiotowej sprawie znakiem R. jest oznaczane wino produkowane i rozlewane w B., co jest zgodne z prawdą. Przedmiotowy znak towarowy fałszywych skojarzeń nie wywołuje.

Odnośnie zarzutu z art. 1 ust. 1 i 2 Konwencji Paryskiej o ochronie własności przemysłowej organ stwierdził, że powołane przepisy mówią jedynie o tym, że państwa, w których stosuje się Konwencję tworzą Związek Ochrony Własności Przemysłowej oraz o tym, co jest przedmiotem ochrony własności przemysłowej. Nie jest zatem zrozumiałe w jaki sposób przedmiotowy znak towarowy narusza te przepisy.

W skardze na powyższą decyzję spółka D. domagała się jej uchylenia zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 8 pkt 1 u.z.t. poprzez przyjęcie, iż uprawniony w dacie zgłoszenia działał z naruszeniem zasad współżycia społecznego – albowiem miał, lub co najmniej winien mieć świadomość, że R. jest b. znakiem towarowym.

Nadto, zdaniem skarżącej, organ naruszył art. 28 k.p.a. w zw. z art. 256 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wnioskodawcy posiadają interes prawny w żądaniu unieważnienia przedmiotowego prawa. W ocenie spółki organ oparł zaskarżoną decyzję na ustaleniach, które stoją w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem.

W odpowiedzi na skargę UP wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty faktyczne i prawne jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5 poz. 17 z późn. zm.) z wnioskiem o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego może wystąpić każdy, kto ma w tym interes prawny. Interes prawny jest warunkiem wszczęcia i wystąpienia w charakterze strony w postępowaniu o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego. Ustawa o znakach towarowych nie precyzuje pojęcia interesu prawnego.

W związku z treścią art. 37 ustawy, z którego wynika, iż do postępowania przez Urzędem Patentowym w sprawach znaków towarowych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej, należy uznać, że pojęcie interes prawny, o jakim mowa w art. 30 ust. 1 ustawy, jest takie same jak pojęcie interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a.

Interesem prawnym jest interes oparty na przepisie prawa materialnego. Oznacza to, iż z wnioskiem o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego może wystąpić tylko taki podmiot, który wykazał, że dana rejestracja znaku towarowego narusza jego uprawnienia wynikające z przepisów prawa.

Poza sporem jest, że w dacie złożenia wniosku L. SA posiadała prawa z rejestracji znaku R. Wygaśnięcie tego prawa w późniejszym terminie nie rzutowało na istnienie jej interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu. Skuteczność bowiem decyzji o unieważnieniu prawa działa wstecz ex tunc, a więc obejmuje okres, w którym prawo b. spółki do przeciwstawionego znaku istniało. Również Spółka V. A.D. jako producent win, przedsiębiorca zajmujący się dystrybucją tych win na terenie Polski ma interes prawny oparty na ustawie Prawo działalności gospodarczej do złożenia przedmiotowego wniosku.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej, na zasadzie wzajemności, o ile umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę nie stanowią inaczej, osoby zagraniczne mogą na terytorium RP podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak przedsiębiorcy mający miejsce pobytu stałego lub siedzibę w Polsce.

W myśl ust. 6 pkt 3 w/w ustawy w przypadku braku zasady wzajemności osoby zagraniczne dla podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej mogą tworzyć wyłącznie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne, a także przystępować do takich spółek lub obejmować bądź nabywać ich akcje i udziały.

W Polsce utworzona została przez wnioskodawcę spółka V. sp. z o.o. z/s w T., która w ramach łączącej ją z wnioskodawczynią umowy była dystrybutorem win b., w tym R. na terenie Polski.

Skarżąca przyznała, iż w początkach lat 90-tych współpracowała z wnioskodawczynią i za jej pośrednictwem nabywała wina b., w tym wina R., a także, że wina tak oznakowane nie tylko produkowane były w B., ale tam rozlewane, butelkowane i etykietowane znakiem R. i dopiero sprowadzane do Polski.

W tym stanie rzeczy zasadnie organ uznał, iż obie spółki będące wnioskodawcami w niniejszej sprawie miały interes prawny wszczynając postępowanie o unieważnienie prawa z rejestracji przedmiotowego znaku.

Urząd Patentowy prawidłowo ustalił (pismo V.), iż przed datą zgłoszenia znaku wina b. R. były sprowadzane do Polski w latach 1962-1992 r. i były na naszym rynku znane.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 8 pkt 1 u.z.t., zgodnie z którym niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego.

Przy badaniu zgodności zgłaszanego znaku z zasadami współżycia społecznego poza elementami treściowymi znaku należy uwzględnić również element zachowania się zgłaszającego i odmówić rejestracji, gdy zgłoszenie znaku towarowego jest w swoim całokształcie nieuczciwe (patrz R. Skubisz – Komentarz do ustawy Prawo znaków towarowych str. 71).

Wykazane w sprawie zostało i nie kwestionowane przez skarżącą spółkę, iż zgłosiła do rejestracji kilkanaście znaków towarowych bułgarskich, w tym kilka do oznaczania win, między innymi znaku W. i O., na które nie uzyskała ochrony. Przedmiotowy znak w elementach słownych różni się w sposób nieistotny od zarejestrowanego w B. znaku R. (R.) i przeznaczony jest do oznaczania win.

Tak w orzecznictwie, jak i w doktrynie niekwestionowany jest pogląd, że stosując generalną zasadę współżycia społecznego zawartą w art. 8 pkt 1 u.z.t. organ jest obowiązany wskazać, jaką zasadę współżycia społecznego w konkretnym przypadku, w okolicznościach danej sprawy, naruszono.

Organ w zaskarżonej decyzji wskazał zasadę współżycia społecznego, która została naruszona, a mianowicie zasadę uczciwości kupieckiej. Sąd podziela to stanowisko. Skarżąca spółka zajmująca się profesjonalnie importem win bułgarskich, nadto będąc reprezentowana przez obywatelkę B., (zarząd spółki) nie mogła nie wiedzieć, iż w B. do oznaczania win używany jest znak R.. Podkreślić należy, iż skarżąca spółka nie była producentem win, a działalność jej sprowadzała się do importu win. Nie bez znaczenia dla oceny naruszenia wskazanej zasady współżycia społecznego i postępowania skarżącej spółki jest udowodnienie okoliczności, iż zgłosiła ona do rejestracji inne znaki towarowe b., w tym dwa do oznaczania win W. i O.

W tej sytuacji nie można odmówić racji organowi, że celem działania skarżącej spółki było uzyskanie wyłącznego prawa do korzystania z nazwy R. do oznaczania win i uniemożliwienie innym przedsiębiorcom, w tym producentom wina R., używania w Polsce tego oznaczenia dla produkowanych i eksportowanych do Polski win.

Skarżąca przyznała, iż wina dla oznaczenia których uzyskała wyłączne prawo, są produkowane, rozlewane, butelkowane w B. i tam znakowane przedmiotowym znakiem.

Przyjęcie tej podstawy unieważnienia prawa z rejestracji znaku było uzasadnione i wystarczające do wydania zaskarżonej decyzji.

Reasumując, Sąd nie dopatrzył się naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 i art. 30 u.z.t. ani przepisów o postępowaniu i dlatego też skargę oddalił z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.