Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2219/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 8, 11, 77 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.),, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 11 lipca 2008 r. (data nadania pocztowego) wniesionej przez J. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z ... czerwca 2008 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. z ... marca 2008 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 8 stycznia 2008 r. (data nadania pocztowego) J. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w I. (dalej: Zakład) o umorzenie zadłużenia wskazanego przez Zakład w pismach z 8 listopada 2007 r. i 12 grudnia 2007 r. z powodu trudnej sytuacji materialnej. W uzasadnieniu zauważył, iż wyrokiem z 18 maja 2004 r. sygn. akt IV U 286/04, Sąd Okręgowy w E. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych umorzył mu należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie ... zł. Ponieważ ZUS nie poinformował go o istnieniu jakiegokolwiek innego zadłużenia, sądził, że zaległości zostały umorzone w całości. Wskazał również, iż działalność gospodarczą w zakresie ..., prowadzoną od 1991 r., zawiesił w październiku 2002 r. Od tego czasu nie mógł znaleźć stałej pracy i pozostawał na utrzymaniu rodziców pracując dorywczo. W 2006 r. podjął pracę na ½ etatu z wynagrodzeniem brutto ... zł. Kwota ta nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w związku z czym korzysta z pomocy rodziców. Nie posiada nieruchomości ani wartościowych ruchomości, które pozwoliłyby na spłatę zadłużenia.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z ... marca 2008 r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 – 3 i 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – dalej powoływanej jako: "u.s.u.s.", oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako: "k.p.a.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

1) odmówił umorzenia należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne za miesiąc grudzień 2000 r. w łącznej kwocie ... zł, odsetek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... zł oraz składek i odsetek na Fundusz Pracy i FGŚP za okres obejmujący: listopad 2000 r., luty 2002 – czerwiec 2002 r. oraz wrzesień 2002 r. w łącznej kwocie ... zł,

2) umorzył postępowanie w zakresie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne w kwocie ... zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... zł.

W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, iż wnioskodawca aktualnie zatrudniony jest w ... na ½ etatu na stanowisku ... i otrzymuje wynagrodzenie - według raportu RCA za grudzień 2007 r. - w kwocie ... zł brutto, natomiast według RCA za styczeń 2008 r. – w kwocie ... zł brutto. Rodzice częściowo pokrywają koszty utrzymania zobowiązanego. Zaznaczył, iż zgodnie z informacjami uzyskanymi z MOPS w L., wnioskodawca nie korzysta z pomocy ośrodka. Zaznaczył, iż z danych CEPIK wynika, że strona posiada samochód ciężarowy ... - rok produkcji ... oraz samochód osobowy ... - rok produkcji ... Wskazał również, iż według informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w I., wnioskodawca nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu ...

Biorąc powyższe pod uwagę oraz mając na względzie treść art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej powoływanego jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.", organ stwierdził, iż w sprawie niniejszej brak jest podstaw do umorzenia należności. Wskazał, że strona posiada majątek ruchomy w postaci samochodu ciężarowego i osobowego, a nadto, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Zaznaczył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, tym samym nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Pismem z 17 kwietnia 2008 r. J. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ponownie powołał wyrok Sądu Okręgowego w E. z 18 maja 2004. podkreślając, iż nie wiedział, że umorzenie nie obejmuje całego zadłużenia. Zaznaczył, że Zakład nie wzywał go do dokonania dodatkowych opłat. Wskazał, że jego sytuacja materialna nie uległa zmianie od tamtego okresu. Nie posiada żadnego majątku - samochody wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostały sprzedane kilka lat temu, a informacja o tych czynnościach została przekazana do Starostwa Powiatowego w I.. Wprawdzie zobowiązany jest zatrudniony na ½ etatu, jednak otrzymywane wynagrodzenie nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z ... czerwca 2008 r. wydaną na podstawie 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes Zakładu) utrzymał w mocy decyzję z ... marca 2008 r. nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.

Powołując treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził brak podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi wskazując, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Podkreślił, iż wprawdzie ruchomości w postaci samochodu ciężarowego ... oraz samochodu osobowego ... zostały sprzedane, jednak ustalono majątek w postaci wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia wnioskodawcy w kwocie ... zł brutto. Wskazał, iż wobec zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Zdaniem Prezesa Zakładu brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. bowiem dłużnik nie wykazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki określone w ww. przepisach.

Końcowo organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych a nadto zaznaczył, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej zawsze ponosi osoba ją prowadząca - również w zakresie opłacania należności publicznoprawnych. Przedsiębiorstwo nie może funkcjonować kosztem zaniechania ustawowo określonego obowiązku opłacania składek ZUS, a wniosek o umorzenie należności nie może być rozpatrywany pod kątem zwykłego wsparcia socjalnego.

W skardze na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. P. ponownie podniósł, iż nie wiedział o istnieniu innych zaległości wobec Zakładu ponad te, które zostały umorzone wyrokiem Sądu Okręgowego w E. 18 maja 2004 r. Zaznaczył, iż pismem z 13 sierpnia 2004 r. ZUS poinformował go o umorzeniu należności na podstawie ww. wyroku, jednak od tego czasu nie kontaktował się z nim w sprawie zadłużenia. Dopiero pismem z 8 listopada 2007 r. Zakład poinformował o zaległościach figurujących na koncie płatnika. Ponadto skarżący wskazał, iż jego sytuacja materialna jest bardzo trudna i uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. W jego ocenie organ wydając decyzję o odmowie umorzenia należności dokonał nieprawidłowej oceny okoliczności sprawy z perspektywy przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), dalej: p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a., a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Stosownie zaś do § 2 wymienionego przepisu, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Podkreślenia wymaga, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia należności zgodnie z wnioskiem Skarżącego domagającego się zmiany zaskarżonej decyzji. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, tj. zgodność z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdziwszy, że decyzja Prezesa Zakładu narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu stanowił art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 i ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 u.s.u.s., posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego.

W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) NSA zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Zaznaczenia wymaga, iż art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, iż ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (v. wyrok SN z 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, OSNC 1994/9/181).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy niniejszej Sąd zważył, iż organ dopuścił się naruszenia zasady wynikającej z art. 7 k.p.a. bowiem wydając zaskarżoną decyzję (w przedmiocie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika) poza rozważaniami pozostawił kwestię słusznego interesu skarżącego w kontekście skutków orzeczenia Sądu Okręgowego w E. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z 18 maja 2004 r., sygn. akt IV U 286/04, zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. z ... listopada 2003 r. znak ... i na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł. (k. 10 – 12 akt admin.). Orzeczenie to dotyczyło należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika i wobec pisma Zakładu z 13 sierpnia 2004 r. potwierdzającego umorzenie należności objętych ww. wyrokiem, skarżący - zdaniem Sądu - miał prawo pozostawać w przekonaniu, że wszystkie zaległości z tego tytułu zostały umorzone. Nie bez znaczenia w tym względzie jest brak jakichkolwiek informacji o istniejących zaległościach od organu, który dopiero pismami z 8 listopada 2007 r. i 12 grudnia 2007 r. (k. 17 oraz k. 18-20 akt admin.), powiadomił skarżącego o stanie konta. Podkreślenia wymaga, iż w aktach sprawy znajduje się pismo Zakładu, z którego wynika, że zaległości na koncie skarżącego ujawnione zostały w dniu 5 listopada 2007 r., kiedy to "po raz pierwszy rozliczono konto w systemie FW (w 2003 r. rozliczenia dokonano w systemie ARS – przyp. Sądu) w związku ze złożonym przez płatnika pismem z dnia 8 października 2007 r. w sprawie prowadzonej przez ZUS przymusowej egzekucji" (k. 36 akt admin.).

Wszystkie te okoliczności organ orzekający winien poddać wnikliwej analizie i ocenie ustosunkowując się jednocześnie do - podnoszonych w tym zakresie - zarzutów strony. Tego jednak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło mimo, iż zarówno we wniosku z 8 stycznia 2008 r., jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 16 kwietnia 2008 r. skarżący powołał ww. wyrok Sądu Okręgowego w E. z 18 maja 2004 r. oraz motywy jakimi kierował się Sąd orzekając o umorzeniu należności. Podkreślił również, iż nie wiedział, że wyrok nie dotyczył całości zadłużenia. Prezes Zakładu nie odniósł się jednak w żaden sposób do podniesionych zarzutów naruszając tym samym przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 11, 77 § 1 k.p.a.). Obowiązkiem organu odwoławczego jest bowiem ustosunkowanie się do wszystkich żądań, wniosków i zarzutów strony, zwłaszcza zawartych w odwołaniu (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak w motywach decyzji odniesienia się do zarzutów odwołania, pozwalających na ocenę prawidłowości decyzji organu I instancji, uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności, określone w art. 15 k.p.a. (v. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, LEX nr 43290).

Rozpoznając ponownie sprawę we wskazanym wyżej zakresie organ winien wnikliwie rozpatrzyć i rzetelnie ocenić podniesione okoliczności co – zgodnie z art. 7 k.p.a. – powinno doprowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Mając na względzie motywy umorzenia należności wskazane w ww. wyroku Sądu Okręgowego w E. z 18 maja 2004 r., obecną - w zasadzie niezmienioną - sytuację materialną skarżącego, a w szczególności fakt, iż zasadniczą część zadłużenia (ponownie przeliczonego przez Zakład w 2007 r.) stanowią odsetki za zwłokę naliczone według stanu na 9 stycznia 2008 r. (czyli na datę wpływu wniosku do organu o umorzenie należności), organ winien rozważyć możliwość umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika (co najmniej odsetek) kierując się, wyrażoną w art. 8 k.p.a., zasadą ochrony zaufania do organów państwa, które winny postępować w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy.

Sąd zważył, iż oprócz należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, przedmiotem sprawy niniejszej są również składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, do których nie znajdują zastosowania przepisy o umorzeniu. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s. Podkreślenia przy tym wymaga, iż dokonane w tym przepisie wyłączenie stosowania unormowań obejmujących m.in. umarzanie należności z tytułu składek, dotyczy jedynie składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Nie można tu w żadnym razie utożsamiać ani zamiennie posługiwać się precyzyjnie wyodrębnionymi pojęciami – składek i należności z tytułu składek – z których ostatnie ma strukturę wieloczłonową (v. wyrok NSA z 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, niepubl.).

Biorąc zatem pod uwagę - czego również nie kwestionuje Zakład, że składki finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu z mocy prawa, Sąd zauważa, iż orzekając o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zakresie wskazanym w pkt 2 sentencji decyzji z ... marca 2008 r., organ dopuścił się uchybienia, które winno być skorygowane przez organ odwoławczy przy ponownym orzekaniu w sprawie. Zgodnie bowiem z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza więc niemożność załatwienia sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umarzając postępowanie w trybie art. 105 § 1 k.p.a. organ wydaje więc orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt II S.A. 2225/01, Biul.Skarb. 2003/6/25). Z tych względów nieuzasadnione jest - w ocenie Sądu - orzeczenie Zakładu o umorzeniu postępowania w zakresie należności z tytułu składek (z uzasadnienia decyzji wynika, że chodzi wyłącznie o składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne) w części finansowanej przez ubezpieczonych w trybie art. 105 § 1 k.p.a. wobec jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości treści art. 30 u.s.u.s. Z powyższych względów, biorąc pod uwagę kompetencje merytoryczno-reformacyjne organu odwoławczego Sąd uznał za wystarczające uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu, który orzekając ponownie w sprawie winien - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - uchylić decyzję z ... marca 2008 r. w części umarzającej postępowanie w zakresie wskazanym w pkt 2 sentencji i odmówić umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych powołując art. 30 u.s.u.s.

Końcowo Sąd zauważa, iż Prezes Zakładu wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Według dyspozycji tego przepisu w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (art. 138 § 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 ab initio) – gdy, jak zaznaczono powyżej, dostrzega potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowi rażące naruszenie wskazanego przepisu i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W niniejszej sprawie, zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu postanowił "utrzymać w mocy decyzję z ... marca 2008 r. znak: ... o odmowie umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika", co mogłoby zostać zinterpretowane jako rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję pierwszoinstancyjną wyłącznie w części dotyczącej odmowy umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika. Jednak wobec powołania w sentencji zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz wobec wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu orzeczenia Sąd uznał, iż organ odwoławczy - uznawszy w całości decyzję z 31 marca 2008 r. za prawidłową - utrzymał ją w mocy w całości, a nie w części.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.