Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 226/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: § 2 w § 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 28 ust. 2
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 w art. 54 ust. 3 lit. a i b
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie: WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Bartosz Kuś po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S. M. kwotę [...]zł ([...] złote) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. (dalej jako "organ pierwszej instancji") z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] o ustaleniu S. M. (dalej jako "beneficjent" lub "skarżący") kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w łącznej wysokości [...] zł.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu realizacji wariantu 2.1 Międzyplony w kwocie [...] zł oraz z tytułu realizacji wariantu 6.1 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w kwocie [...] zł. Wniosek kontynuacyjny z dnia [...] czerwca 2016 r. załatwiony został decyzją z dnia [...] maja 2017 r. organu pierwszej instancji o przyznaniu skarżącemu płatności w wysokości [...] zł, w tym w wariancie 2.1 Międzyplony w kwocie [...] zł, a w wariancie 6.1 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie w kwocie [...] zł.

W dniu [...] maja 2017 r. do organu wpłynął kolejny wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. Skarżący zadeklarował w ramach wariantu 2.1 powierzchnię [...] ha, a w wariancie 6.1 powierzchnię [...] ha.

W dniach [...] grudnia 2017 r. w gospodarstwie skarżącego została przeprowadzona kontrola metodą inspekcji terenowej, w wyniku której stwierdzono rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi we wniosku o płatność a stanem stwierdzonym w wyniku kontroli. Kontrola w wariancie 2.1 Międzyplony wykazała nieprawidłowości oznaczone kodem R_2_1_2 (rolnik nie wysiał międzyplonu w terminie do 15 września), kodem M1 (nie stwierdzono deklarowanej rośliny uprawnej), kodem R_2_1_6 (rolnik nie wysiał jako międzyplon mieszanki złożonej z co najmniej 3 gatunków roślin), kodem DR13+ (zadeklarowana powierzchnia działki jest większa od stwierdzonej). Organ pierwszej instancji wyliczył, że łączna powierzchnia obszaru wykluczonego ze względu na stwierdzone nieprawidłowości wynosi [...] ha. Wskazał, że różnica między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku w ramach wariantu 2.1 Międzyplony a powierzchnią stwierdzoną w toku kontroli na miejscu wynosi 100,00 %. Organ powołał się na art. 19 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50% rolnikowi nie przyznaje się żadnej pomocy. Ponadto rolnik podlega dodatkowej karze równej kwocie pomocy lub wsparcia odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym, a stwierdzonym.

Z kolei kontrola w wariancie 6.1 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie – w przypadku uprawy wykazała nieprawidłowości oznaczone kodem DR7 (nie stwierdzono deklarowanej uprawy, stwierdzona uprawa należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana, podczas kontroli na działce inspektorzy stwierdzili ugór), kodem DR13+ (zadeklarowana powierzchnia działki jest większa od powierzchni stwierdzonej), kodem DR23 (kontrola działki została przeprowadzona po zbiorze deklarowanej grupy upraw/uprawy i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny), kodem DR52 (stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania), DR53 (stwierdzono zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania). Organ pierwszej instancji wyliczył, że łączna powierzchnia obszaru wykluczonego ze względu na stwierdzone nieprawidłowości wynosi [...] ha. Wskazał, że różnica między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku w ramach wariantu 6.1 a powierzchnią stwierdzoną w toku kontroli na miejscu wynosi 46,63 %. Organ powołał się na art. 19 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica powierzchnia zadeklarowana we wniosku jest większa niż powierzchnia stwierdzona, a różnica ta przekracza 20% powierzchni stwierdzonej, rolnikowi nie przyznaje się żadnej pomocy czy wsparcia.

Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] organ odmówił rolnikowi przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. w ramach wariantu 2.1 Międzyplony i w ramach wariantu 6.1. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie – w przypadku uprawy, a nadto w ramach wariantu 2.1 wymierzył karę w wysokości [...] zł.

W dniu [...] października 2018 r. z urzędu wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego środków finansowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. organ pierwszej instancji ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że skarżący otrzymał płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną za lata 2015-2016. Tymczasem w 2017 r. skarżący zmniejszył powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Organ powołał się na § 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowe-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Zgodnie z tym przepisem płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej określonych w rozporządzeniu. W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w wysokości [...] zł za 2015 r. i [...] zł za 2016 r. Organ podniósł, że w sprawie nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 54 ust. 3 li. a i b rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 umożliwiające odstąpienie od ustalenia nienależnych kwot pomocy odnoszące się do przypadków, gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania oraz przypadków, gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Organ stwierdził również, że nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących warunków: 1) płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy 2) błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W ocenie organu płatności wypłacone na rzecz rolnika nie wynikały z pomyłki ARiMR bowiem wydając decyzje o przyznaniu płatności organ nie miał wiedzy o niedochowaniu zobowiązania podjętego przez rolnika w 2015 r., ani o nieprzestrzeganiu przez niego wymogów dla poszczególnych pakietów i ich wariantów.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] lutego 2019 r. wniósł skarżący podnosząc, że w 2015 r. i 2016 r. wykonał wszelkie zobowiązania wynikające z wniosków dotyczących płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych oraz że nieścisłości, które pojawiły się w 2017 r. wynikały z wystąpienia okoliczności wyjątkowych, niezależnych od niego, związanych z chorobą. Wskazał, że przekazanie informacji w tym zakresie było niemożliwe ze względu na stan zdrowia. Zarzucił również, że upłynął termin uprawniający do wystąpienia o zwrot zatwierdzonych i przyznanych płatności. Do odwołania skarżący załączył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2019 r. wystawione przez poradnię [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] organ drugiej instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając że płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne wypłacone rolnikowi za lata 2015 – 2016 były płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Organ podniósł, że skarżący w dniu [...] marca 2015 r. podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, którego szczegółowy zakres wynikał z decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Skarżący zobowiązał się do realizacji wariantu 2.1 na powierzchni obszaru zatwierdzonego [...] ha. Tymczasem powierzchnia stwierdzona w 2017 r. wyniosła [...] ha z powodu niespełnienia warunku określonego w § 12 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, odnoszącego się do uprawiania na gruntach ornych po plonie głównym mieszanki roślin jako międzyplon.

Organ odwoławczy podobnie jak organ pierwszej instancji uznał, że do zwrotu nienależnie pobranych płatności ma zastosowanie § 34 ust. 1 – 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. Organ odwoławczy podtrzymał również stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie do braku zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, jak również co do przesłanek skutkujących brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zdaniem organu nie minął również czteroletni okres przedawnienia ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE EUROATOM) Nr 2988/95. Datą dopuszczenia się nieprawidłowości był dzień [...] maja 2017 r., w którym rolnik złożył wniosek o płatności, natomiast ustalenie kwot płatności nienależnie pobranych nastąpiło decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., a więc przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia.

Odnosząc się do załączonego przy odwołaniu zaświadczenia o stanie zdrowia, organ stwierdził, że nie jest ono brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie organ poinformował skarżącego, że może zwrócić się do Prezesa ARiMR z wnioskiem o odroczenie terminu spłaty całości lub części należności, rozłożenie płatności na raty lub jej umorzenie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył skarżący zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.:

1) § 33, § 34 i § 34a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020;

2) art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zwrot kosztów postępowania. Podniósł, że za lata 2015-2016 wywiązywał się ze wszystkich zobowiązań i nie występowały w tym czasie żadne nieprawidłowości. Sytuacja, która pojawiła się w 2017 r. była wynikiem wystąpienia okoliczności wyjątkowych i niezależnych ze względu na chorobę, o czym poinformował organ. Wskazał, że przepisy unijne, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji, tj. art. 35 ust. 2-4 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 nie mogą być samoistną podstawą prawną do nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, gdyż są to normy o charakterze kompetencyjnym, upoważniającym państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek zwrotu. Zdaniem skarżącego, brak jest zasadności zastosowania zmniejszenia wobec kwot płatności należnych i wypłaconych za lata 2015-2016. Obowiązujące przepisy krajowe, w tym § 33 i § 34 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r., w brzmieniu obowiązującym w rozpatrywanych latach, nie przewidywały sankcji (pomniejszenia płatności) za lata poprzednie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym reprezentujący skarżącego pełnomocnik przedłożył dokumentację medyczną potwierdzającą istnienie u skarżącego schorzenia [...] oznaczoną [...] i leczenie w szpitalu [...].

Na rozprawie w dniu [...] października 2019 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił m.in., że w 2015 i 2016 r. wysiano 3 gatunki roślin zgodnie z planem rolno – środowiskowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez badanie zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

W sprawowaniu tej kontroli sądy administracyjne nie są związane granicami skargi, jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona według wskazanych kryteriów wykazała, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w łącznej wysokości [...] zł.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił m.in. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz.U z 2017 r., poz. 2137 ze zm., dalej jako "ustawa o ARiMR"), zgodnie z którym, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencje pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

– następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR).

Wspomniany przepis (art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR) przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych, ale nie konkretyzuje, z jakich powodów można mówić o nienależnej lub nadmiernej wypłacie świadczenia.

W orzecznictwie sygnalizuje się, że decyzja wydana na podstawie 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. III SA/Po 697/18).

Przyjmuje się również, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 (...) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że skarżący w dniu [...] marca 2015 r. podjął się realizacji wieloletniego zobowiązania w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, którego szczegółowy zakres został określony w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Wnioski skarżącego z dnia [...] czerwca 2015 r. i [...] czerwca 2016 r. (dotyczące odpowiednio roku gospodarczego - 2015 i 2016) o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) zostały pozytywnie rozpatrzone. Za rok 2015 r. przyznano bowiem płatność w łącznej kwocie [...] zł z tytułu realizacji wariantu 2.1 Międzyplony (5.746 zł) oraz wariantu 6.1 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie ([...] zł)., zaś za rok 2016 r. - płatność w wysokości [...] zł, w tym w wariancie 2.1 Międzyplony ([...] zł) i w wariancie 6.1 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie ([...] zł).

W dniach [...] grudnia 2017 r. w gospodarstwie skarżącego została przeprowadzona kontrola metodą inspekcji terenowej, w wyniku której stwierdzono istotne nieprawidłowości, które legły u podstaw decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] o odmowie przyznania rolnikowi płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2017 r. w ramach wariantu 2.1 i wariantu 6.1. oraz o nałożeniu sankcji pieniężnej w wysokości [...] zł (skarżący nie złożył odwołania od tej decyzji).

W tych okolicznościach w dniu [...] października 2018 r. organ wszczął postępowanie administracyjne, które zakończono zaskarżoną decyzją Dyrektora ARiMR z dnia [...] marca 2019 r. ustalającą – w trybie § 34 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowe-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm., dalej jako ‘rozporządzenie’) – nienależną kwotę płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej .

W myśl powołanego ostatnio przepisu, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, określonych w rozporządzeniu.

Zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem nieprawidłowym z następujących względów.

Ustalając stan faktyczny organ odwoławczy przyjął za organem pierwszej instancji, że rolnik dopuścił się wymienionych w raporcie kontroli nieprawidłowości, co skutkowało uznaniem, że beneficjent nie realizował całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w 5-letnim okresie. Organ odwoławczy stwierdził również, że właściwe ustalono kwotę nienależnie pobranych świadczeń ([...] zł) oraz że nie wystąpiły przesłanki pozwalające na odstąpienia od żądania zwrotu pobranych świadczeń.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie kwestionuje, iż w 2017 r. wystąpiły opisane w protokole kontroli na miejscu nieprawidłowości odnoszące się do realizacji wariantu 2.1 i 6.1. Twierdzi jednak w odwołaniu z dnia [...] lutego 2019 r. od decyzji organu pierwszej instancji, że prawidłowo realizował zobowiązanie w latach 2015 – 2016. Podnosi ponadto, że choroba uniemożliwiła mu nie tylko wywiązanie się z zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w 2017 r., ale również spowodowała, że nie mógł "przekazać informacji w tym zakresie (...) ze względu na stan zdrowia". Treść odwołania wskazuje zatem, że skarżący powołuje się na wyjątkowe okoliczności (wywołane chorobą). Dołączone do odwołania zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2019 r. wystawione przez [...] Sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w [...] potwierdza, że u skarżącego rozpoznano chorobę oznaczoną kodem [...] ([...]).

Organ drugiej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia pominął argumentację podniesioną przez skarżącego. Nie odniósł się do zarzutów i wniosków odwołania. W odniesieniu do przedłożonego dowodu (zaświadczenia lekarskiego) organ stwierdził jednym zdaniem, że to zaświadczenie świadczy o stanie zdrowia, które w niniejszym postępowaniu nie jest brane pod uwagę.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił powodów, dla których nie wziął pod uwagę tego dowodu. Nie odniósł się również do twierdzeń skarżącego o wystąpieniu wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności uniemożliwiających realizację programu rolno-środowiskowo-klimatycznego w 2017 r. kontekście wystąpienia "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności". Rzeczą organu odwoławczego było zbadanie wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 2 ust. 2 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 ( (Dz. Urz. UE. L z 2013 r., nr 347, poz. 549), dalej zwane rozporządzeniem nr 1306/2013. Przepis ten wskazuje i definiuje, że do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w przypadku długoterminowej niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu.

Figurująca w aktach sprawy dokumentacja medyczna potwierdzającą istnienie u skarżącego schorzenia [...] wymagające leczenia szpitalnego (w 2018 r.) może świadczyć o długotrwałej niezdolności skarżącego do wykonywania zawodu.

Uwaga 5. preambuły rozporządzenia nr 1306/2013 przewiduje, że w celu zapewnienia spójności między praktykami państw członkowskich oraz zharmonizowanego stosowania przez państwa członkowskie klauzuli dotyczącej siły wyższej, niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać, w stosownych przypadkach, wyłączenia w przypadkach siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, a także niewyczerpujący wykaz możliwych przypadków wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, które powinny być uznawane przez właściwe organy krajowe. Organy te powinny podejmować decyzje dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności indywidualnie dla każdego przypadku, na podstawie odpowiednich dowodów oraz stosując pojęcie siły wyższej w świetle prawa Unii dotyczącego rolnictwa, w tym orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości.

Zatem oceny każdego przypadku dotyczącego siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności należy dokonywać indywidualnie, na podstawie odpowiednich dowodów oraz stosując pojęcie siły wyższej w świetle prawa Unii dotyczącego rolnictwa.

Wystąpienie określonego rodzaju schorzenia (w tym wypadku związanego ze zdrowiem [...], co poświadczało załączone do odwołania zaświadczenie lekarskie) mogło wskazywać, że skarżący jest długotrwale niezdolny do pracy w rolnictwie (niezdolny do wykonywania zawodu).

Z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE L 181 z 30.06.2014 r., str. 48), dalej jako rozporządzenie nr 640/2014 wynika, że w odniesieniu do środków rozwoju obszarów wiejskich w przypadku płatności lub zobowiązań wieloletnich, państwa członkowskie nie wymagają zwrotu wsparcia otrzymanego w poprzednich latach, a zobowiązania lub płatności są kontynuowane w kolejnych latach, zgodnie z ich pierwotnym okresem trwania

Zagadnienia tego organ drugiej instancji w ogóle nie rozważał.

Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjno-prawnego w danej sprawie, powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący, tak aby możliwe było ustalenie zajętego przez organ stanowiska również w kontekście argumentów i zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowi jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a. jest więc nie tylko wymogiem formalnym, ale także ma istotne znaczenie merytoryczne.

Wynikająca z art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności nie oznacza, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę wyłącznie na podstawie materiału dowodowego zebranego i ocenionego przez organ pierwszej instancji. W toku postępowania dwuinstancyjnego organ odwoławczy dokonuje samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie.

W tym stanie rzeczy zaskarżonej decyzji nie sposób uznać za prawidłową.

Podkreślić należy, że aspekty te sąd administracyjny bada z urzędu, jako że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Nie ma znaczenia stanowisko organu drugiej instancji zawarte w odpowiedzi na skargę, że przedłożone zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2019 r. świadczy o stanie zdrowia, nie zaś o niezdolności strony do wykonywania pracy. Ocenie Sądu podlegała bowiem legalność zaskarżonej decyzji, a nie uzasadnienie stanowiska organu odwoławczego wyrażone po zakończeniu postępowania administracyjnego.

Zapatrywanie organu drugiej instancji w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest przedwczesne. Nie zostało bowiem poprzedzone analizą wyłaniającej się kwestii wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności (art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014).

Stosownie do art. 4 ust. 2 cyt. rozporządzenia nr 640/2014, przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, obowiązkiem organu odwoławczego będzie wyjaśnić m.in., czy ujawnione w 2017 r. nieprawidłowości w przestrzeganiu wymogów dla wariantu 2.1 Międzyplony (polegające na zastosowaniu jako międzyplon tylko jednego gatunku rośliny oraz zastosowaniu jako międzyplon mieszanki złożonej z dwóch gatunków roślin) mają związek z chorobą skarżącego. Jeśli tak, to organ odwoławczy przy pomocy dostępnych mu środków dowodowych ustali, czy skarżący samodzielnie w 2017 r. (lub przy pomocy upoważnionej osoby) był w stanie uprzedzić (i zawiadomić) w trybie art. 4 ust. 2 cyt. rozporządzenia o przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Zadaniem organu odwoławczego będzie weryfikacja twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu odnoszących się do nadzwyczajnych okoliczności w kontekście ewentualnego zaistnienia przesłanki z art. 2 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 1306/2013. Kwestia ta powinna być przedmiotem wszechstronnych rozważań organu drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. .

Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.