Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 361/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 5 ust. 2,3, par. 7 ust. 1, par. 8 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 lipca 2020 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I. P. (skarżąca) jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (organ I instancji) z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Do Państwowego Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego w [...] w dniu 5 lipca 2004 r. wpłynęło pismo Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] opatrzone datą 28 czerwca 2004 r. z wnioskiem o dokonanie oceny środowiska pracy skarżącej z powodu narażenia na ponadnormatywny hałas.

W związku z powyższym organ I instancji przeprowadził dochodzenie epidemiologiczne, podczas którego zebrał informacje dotyczące narażenia zawodowego na hałas w środowisku pracy skarżącej. Na podstawie protokołów z postępowania w sprawie choroby zawodowej, oględzin stanowiska pracy, akt osobowych, wyników pomiaru poziomu hałasu wykonanych przez [...] S.A. organ dokonał oceny narażenia zawodowego skarżącej. W wyniku oceny stwierdzono, że skarżąca zatrudniona była:

1) w [...] S.A. od 28 września 1987 r. do 31 stycznia 1988 r. jako tokarz rewolwerowy, od 1 lutego 1988 r. do 6 listopada 1989 r. jako tokarz, od 7 listopada 1989 r. do 30 listopada 1989 r. jako ślusarz, od 1 grudnia 1989 r. do 31 grudnia 1995 r. jako operator urządzeń wykańczających,

2) w [...] Sp. z o.o. w okresie od 1 stycznia 1996 r. do 31 stycznia 1999 r. jako operator urządzeń wykańczających,

3) w [...] Sp. z o.o. w okresie od 1 lutego 1999 r. do 29 lutego 2004 r. jako operator urządzeń wykańczających.

Do obowiązków skarżącej zatrudnionej na stanowisku tokarza (Wydział [...]) należało prowadzenie procesu toczenia, wiercenia i gwintowania różnych detali o małych gabarytach, obserwowanie pracy maszyny i pracy narzędzia. Z uwagi na brak pomiarów środowiskowych z okresu pracy skarżącej, dla zobrazowania środowiska pracy przytoczono pomiary środowiskowe z 28 października 1996 r. karta pomiarowa 145/96/H, które wykazały poziom hałasu 80 dB. Natomiast do obowiązków skarżącej zatrudnionej na stanowisku ślusarza, operatora urządzeń wykańczających należała obsługa szlifierek polegająca na zamocowaniu narzędzi, głowic, tarcz szlifierskich, pomiarze średnicy prętów, kontroli pracy maszyny, ręcznym docisku tarcz szlifierskich do materiału poprzez ręczne ustawienie pokrętła.

Organ wskazał, że pręty do szlifowania mechanicznie podawane były na rolki i wprowadzane między tarcze szlifierskie, gdzie następowało szlifowanie pręta i zbieranie do stojaka odbiorczego. Szlifierki rozmieszczone były na dwóch halach produkcyjnych H-5 i H-6, gdzie oprócz szlifierek pracowały inne maszyny i urządzenia, takie jak: ciągarki, łuszczarki, prostownice rolkowe, polerki, nożyce, przecinarki, młot do zakuwania końcówek prętów, zaostrzałki do końcówek prętów. Urządzenia te emitowały hałas, a stanowiska pracy nie były oddzielone od siebie.

Dla zobrazowania środowiska pracy skarżącej organ I instancji przedstawił pomiary poziomu hałasu z okresów pracy: 12 maja 1995 r., karta pomiarowa 109/95/ ZOŚ, poziom ekspozycji 87 dB; 20 listopada 1995 r., karta pomiarowa 265/95/H. poziom ekspozycji 86 dB; 9 sierpnia 1997 r., karta pomiarowa 10/97/H, poziom ekspozycji 88 dB; 10 kwietnia 1998 r., karta pomiarowa 001/144/98/H, poziom ekspozycji 84 dB; 21 czerwca 1999 r., karta pomiarowa 145/296/99/H, poziom ekspozycji 86 dB; 21 czerwca 1999 r., karta pomiarowa 145/297/99/H, poziom ekspozycji 85 dB; 21 czerwca 1999 r., karta pomiarowa 145/298/99/H, poziom ekspozycji 86 dB; 21 czerwca 1999 r., karta pomiarowa 145/305/99/H, poziom ekspozycji 86 dB; 16 lutego 2000 r., karta pomiarowa 255/59/99/H, poziom ekspozycji 85 dB; 16 lutego 2000 r., karta pomiarowa 255/58/99/H, poziom ekspozycji 86 dB; 16 lutego 2000 r., karta pomiarowa 255/56/99/H, poziom ekspozycji 84 dB; 18 sierpnia 2000 r., karta pomiarowa 145/423/00/H, poziom ekspozycji 87 dB; 18 sierpnia 2000r., karta pomiarowa 145/422/00/H, poziom ekspozycji 87 dB; 30 lipca 2002 r., karta pomiarowa 116/153/02/H, poziom ekspozycji 86 dB,; 30 lipca 2002 r., karta pomiarowa 116/152/02/H, poziom ekspozycji 85 dB; 5 sierpnia 2002 r., karta pomiarowa 116/167/02/H, poziom ekspozycji 87 dB; 5 sierpnia 2002 r., karta pomiarowa 116/168/02/H, poziom ekspozycji 85 dB.

Organ I instancji stwierdził, że skarżąca pracując jako: ślusarz, operator urządzeń wykańczających w Wydziałach H-5, H-6 Huty [...] narażona była na ponadnormatywny hałas. Organ wskazał również, że umowa o pracę zawarta ze skarżącą w dniu 28 września 1987 r. została rozwiązana w dniu 29 lutego 2004 r. w wyniku ogłoszenia przez Sąd Rejonowy w [...] upadłości obejmującej likwidację majątku [...] Sp. z o.o. w [...].

Następnie Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] w dniu [...] lipca 2005 r. (jednostka orzecznicza I stopnia) wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. W dniu 21 marca 2006 r. do organu I instancji wpłynęło orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w [...] (jednostka orzecznicza II stopnia) nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej.

Organ I instancji w dniu [...] czerwca 2006 r. wydał decyzję Nr [...] znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Po rozpoznaniu skargi skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 139/07 uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że poza sporem w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca przez cały okres zatrudnienia pracowała w narażeniu na ponadnormatywny hałas. Dowodzi tego karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Błędne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego było zatem stanowisko organu odwoławczego, że progresja ubytku słuchu nastąpiła w okresie ostatnich trzech lat, gdy narażenie na ponadnormatywny hałas nie występowało. Z ustaleń jednostek medycyny pracy jednoznacznie bowiem wynikało, że okres narażenia zawodowego trwał do zakończenia okresu zatrudnienia skarżącej, to jest do lutego 2004 r. W 2002 r. były wykonywane pomiary i wykazały natężenie hałasu na poziomie 85 dB- 87 dB.

W ocenie Sądu bezsporną okolicznością było również i to, że uprawnione jednostki medycyny pracy stwierdziły niedosłuch obustronny ślimakowy o wielkości w uchu prawym – 63 dB, a w uchu lewym 59 dB, a więc rozpoznały jednostkę chorobową wymienioną pod poz. 21 wykazu chorób. Sąd zakwestionował stanowisko

jednostek medycyny pracy, iż uszkodzenie słuchu u skarżącej zostało spowodowane innym pozazawodowym czynnikiem ze względu na nietypowy dla skutków działania hałasu na narząd słuchu przebieg krzywych audiometrycznych, zaś obecnie trudno jest ustalić czynnik etiologiczny niedosłuchu, jak również że dokumentacja lekarska nie potwierdza występowania niedosłuchu do 2002 r. tj. po 13 latach pracy. W ocenie Sądu stanowisko jednostek orzeczniczych medycyny było nieprecyzyjne i zbyt ogólnikowe w kontekście wykazania przyczyn, którymi uzasadniono odmowę uznania schorzenia skarżącej za chorobę zawodową z pkt 21 wykazu. Jednostki orzecznicze stwierdzając niedosłuch typu ślimakowego z innych przyczyn niż hałas muszą jednoznacznie wskazać i uzasadnić działanie tej przyczyny na rozwój tego rodzaju schorzenia. Tymczasem żadna z opinii jednostek orzeczniczych nie wskazała przyczyn powstania niedosłuchu typu ślimakowego u skarżącej, jak również nie podjęła starań celem ustalenia tej innej przyczyny, która u skarżącej spowodowała obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego, typowy dla pracy w narażeniu na hałas. Ponadto akta administracyjne nie zawierały stosownej dokumentacji, która wykluczałaby występowanie u skarżącej do 2002 r. niedosłuchu.

Sąd nakazał, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ wezwał skarżącą do oświadczenia, w jakich przychodniach lekarskich poza zakładową leczyła się w okresie pracy i na jakie schorzenia, ze szczególnym uwzględnieniem ostatnich trzech lat, oraz zobowiązał skarżącą do przedłożenia dokumentacji lekarskich z tych przychodni. Ponadto organ winien zwrócić się do Zakładowej Przychodni Zdrowia przy [...] o przedstawienie historii choroby skarżącej lub innych wyników badań z poradni laryngologicznej, wewnętrznej i ogólnej. Tak zebraną dokumentację medyczną organ winien przesłać do Instytutu w [...] z zapytaniem o: wskazanie zgodnie z aktualną wiedzą medyczną innych przyczyn powodujących uszkodzenie słuchu typu ślimakowego; w oparciu o przesłaną dokumentację medyczną konkretne określenie, czy istnieje inna przyczyna uszkodzenia u skarżącej słuchu typu ślimakowego i uzasadnienie zajętego stanowiska argumentami wynikającymi z przedstawionej dokumentacji medycznej; wyjaśnienie dlaczego ustalona inna przyczyna wyklucza możliwość powstanie niedosłuchu typu ślimakowego w związku z pracą w narażeniu zawodowym, jakim jest hałas, co jest okolicznością bezsporną; wyjaśnienie w oparciu o jaką dokumentację medyczną z podaniem jej daty i nazwy przyjęto, że niedosłuch u skarżącej powstał po 2002 r.

Sąd stwierdził, że tylko jednoznaczne wskazanie przez medyczne jednostki orzecznicze innej (ale konkretnej i należycie uzasadnionej) przyczyny niż hałas, jednoznacznie wykluczającej działanie hałasu na uszkodzenie narządu słuchu dla indywidualnie ocenionego przypadku skarżącej może stanowić podstawę do odmowy stwierdzenia choroby zawodowej w rozpoznawanej sprawie.

Jednostka orzecznicza II stopnia wydała orzeczenie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej.

Następnie organ odwoławczy decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji Nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. znak: [...].

Po rozpoznaniu skargi skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 19 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 891/08 uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. znak [...], z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07.

Następnie organ I instancji wystąpił do obu jednostek orzeczniczych o zajęcie stanowiska w kwestii definicji choroby zawodowej z poz. 21 wykazu chorób zawodowych w świetle obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (dalej w skrócie: "rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r.").

Jednostka orzecznicza I stopnia w piśmie z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] stwierdziła, że nie znajduje podstaw do weryfikacji swojego stanowiska zawartego w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r. Podobne stanowisko zajęła Jednostka orzecznicza II stopnia w piśmie z dnia [...] listopada 2009 r.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. organ I instancji stwierdził brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 553/10 oddalił skargę skarżącej na ww. decyzję organu odwoławczego.

Skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 912/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w warunkach niniejszej sprawy, przedmiotem oceny organów inspekcji sanitarnej były podstawy do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej z poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r., a następnie w związku ze zmianą stanu prawnego – do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z rozporządzeniem z dnia 30 lipca 2002 r. pod poz. 21 wymieniony został "obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz", podczas gdy w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. - "obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo- nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz".

Nawiązując do treści art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (k.p.) Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca pracowała w warunkach, w których występował czynnik szkodliwy dla zdrowia w postaci hałasu. Powyższe wynika w sposób wyraźny z oceny narażenia zawodowego, czego zarówno organy inspekcji sanitarnej jak i Sąd nie kwestionowały. Podstawą odmowy stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej było natomiast uznanie, że zdiagnozowane u skarżącej schodzenie nie odpowiada chorobie zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. W poz. 21 mowa jest bowiem o "ubytku słuchu (...) spowodowanym hałasem", podczas, gdy medyczne jednostki orzecznicze obu stopni stwierdziły, że kliniczny rozwój niedosłuchu u skarżącej nie jest typowy dla uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem i w konsekwencji uznały, że został spowodowany czynnikiem pozazawodowym, bez możliwości ustalenia obecnie w sposób jednoznaczny czynnika etiologicznego.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił co do zasady stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym wykluczenie hałasu jako podłoża schorzenia, opisanego w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, przez właściwe medyczne jednostki orzecznicze obu stopni rodzi konieczność uznania po stronie organów inspekcji sanitarnej braku spełnienia w sprawie przesłanki z art. 2351 k.p., dotyczącej figurowania zdiagnozowanej choroby w przedmiotowym wykazie. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił również stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ani medyczne jednostki orzecznicze ani organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do ustalenia innych przyczyn powstania zdiagnozowanej choroby, jeśli wykluczono działanie czynników środowiska pracy za przyczynę choroby zawodowej. Postępowanie w sprawie choroby zawodowej jest bowiem ukierunkowane nie tyle na ustalenie stanu zdrowia osoby badanej, ile na stwierdzeniu, czy choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w warunkach niniejszej sprawy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie można jednak przesądzić z całą pewnością o tym, ze schorzenie skarżącej nie jest jednym z wymienionych w poz. 21 wykazu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało pod rządami rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. Wyrokiem z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 891/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, z uwagi na jego niekonstytucyjność, uchylił decyzje organów inspekcji sanitarnej obu instancji, wydane na jego podstawie. Z dniem 3 lipca 2009 r. weszło w życie rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. W świetle § 11 ust. 1 tego rozporządzenia, do postępowania wszczętego i niezakończonego przed dniem jego wejścia w życie, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. W tych okolicznościach, organ I instancji zwrócił się do jednostek orzeczniczych obu stopni o ponowne zajęcie stanowiska w sprawie schorzenia skarżącej. Pomimo zmiany przytoczonej wyżej treści poz. 21 wykazu chorób zawodowych, jednostki orzecznicze nie wypowiedziały się jednak w sposób wyraźny co do tego, czy schorzenie skarżącej nie stanowi schorzenia, o którym mowa w poz. 21 wykazu chorób zawodowych w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z dnia 30 czerwca 2009 r. Jednostki orzecznicze, powołały się wprawdzie na nowe rozporządzenie, lecz jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła jedynie, że orzeczenie lekarskie w przypadku skarżącej zostało już wydane (pismo z dnia [...] stycznia 2010 r.), natomiast jednostka orzecznicza II stopnia wskazała tylko ogólnie, że nie znajduje podstaw do zmiany dotychczasowego orzeczenia (pismo z dnia [...] listopada 2009 r.).

W tych natomiast okolicznościach, a także wobec załączenia przez skarżącą do odwołania zaświadczenia lekarza laryngologa z dnia 10 marca 2010 r. o rozpoznaniu u niej "obustronnego głębokiego niedosłuchu odbiorczego (czuciowo-nerwowego) nabytego w okresie pracy zawodowej (w hałasie)", czyli jak można sądzić schorzenia, o którym mowa w poz. 21 wykazu chorób zawodowych w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z dnia 30 czerwca 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko skarżącej o niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji braku rzetelnego wyjaśnienia przez organy inspekcji sanitarnej stanu faktycznego niniejszej sprawy. W czasie obowiązywania rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. postępowanie w niniejszej sprawie ukierunkowane było na stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej opisanej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych w brzmieniu nadanym tym rozporządzeniem, czyli w skrócie "obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem". Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła wówczas u skarżącej "ubytek słuchu typu odbiorczego znacznego stopnia (...) o lokalizacji pozaślimakowej" (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r.) podczas, gdy jednostka orzecznicza II stopnia – "niedosłuch odbiorczy obustronny ślimakowy" (orzeczenia lekarskie nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. i z dnia [...] sierpnia 2008 r.). We wszystkich tych orzeczeniach stwierdzono brak podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż przyczyny rozbieżności co do rozpoznanego u skarżącej schorzenia, mimo podjęcia próby ich wyjaśnienia przez organ odwoławczy przed wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nie zostały w istocie rozstrzygnięte. Okoliczność ta w powiązaniu z okolicznością rozpoznania obecnie u skarżącej przez lekarza specjalistę wskazanej wyżej choroby, rodzi natomiast uzasadnioną wątpliwość co do istnienia w warunkach niniejszej sprawy podstaw do stwierdzenia braku u skarżącej choroby zawodowej, o której mowa w poz. 21 wykazu, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., w części odnoszącej się do "obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu (...) czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz". W oparciu o wskazane wyżej pisma jednostek orzeczniczych obu stopni, nie można bowiem stwierdzić, aby analizowały one przypadek skarżącej pod tym kątem, to znaczy pod kątem ubytku słuchu typu czuciowo-nerwowego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne nie są uprawione do weryfikowania, ani do interpretowania treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, stąd też rozpoznanie co do istnienia u skarżącej lub braku istnienia choroby zawodowej, określonej w poz. 21 wykazu (w pełnym brzmieniu), stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., musi wynikać z nich w sposób jednoznaczny.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji nie dostrzegł, iż organy inspekcji sanitarnej orzekły przedwcześnie o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej, opierając swoje rozstrzygnięcie na niepełnym materiale dowodowym, który wymaga uzupełnienia poprzez uzyskanie dodatkowych konsultacji jednostek orzeczniczych w zakresie istnienia podstaw do zdiagnozowania u skarżącej schorzenia, określonego w poz. 21 wykazu chorób zawodowych w nowym brzmieniu, z uwzględnieniem przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej dotyczącej rozpoznanego u niej "obustronnego głębokiego niedosłuchu odbiorczego (czuciowo-nerwowego) nabytego w okresie pracy zawodowej (w hałasie)".

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 813/11 uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję nr [...] organu I instancji z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...].

Organ I instancji w dniu [...] stycznia 2012 r. wystąpił do skarżącej o przedłożenie dokumentacji leczenia w Poradni Laryngologicznej w [...], którą otrzymał w dniu 8 lutego 2012 r. Dokumentacja ta wraz wyciągiem z uzasadnienia wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 813/11 została w dniu 16 lutego 2012 r. przesłana do jednostki orzeczniczej I stopnia z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie. W dniu 3 kwietnia 2013 r. jednostka orzecznicza I stopnia poinformowała organ, że całość dokumentacji skarżącej została przesłana do jednostki orzeczniczej II stopnia, aby ta zajęła stanowisko w sprawie. W dniu [...] września 2015 r. do organu wpłynęło orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej II stopnia z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] – uzupełnione o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych.

W uzasadnieniu ww. orzeczenia jednostka orzecznicza II stopnia podała, że ubytek słuchu powodowany działaniem hałasu jest patologią występującą na skutek wieloletniej z reguły kilkunasto- lub kilkudziesięcioletniej pracy w narażeniu na poziomy hałasu mogące stwarzać ryzyko powstania takiego uszkodzenia. Proces progresji niedosłuchu ma charakter stopniowy i występuje jedynie w okresie działania czynnika sprawczego tj. w okresie narażenia zawodowego. Uszkodzenie narządu słuchu na skutek działania hałasu występuje w jego części odbiorczej i ma charakter symetryczny. Przebieg krzywych progowych ma typowy charakter z maksymalnymi przesunięciami progu w zakresie wysokich częstotliwości. Hałas - w tym zawodowy nie jest jedyną przyczyną powitania niedosłuchu odbiorczego, niedosłuch odbiorczy występuje również w populacji osób nie narażonych na hałas. Jednocześnie osoba pracująca w hałasie może w okresie zatrudnienia nabyć niedosłuchu spowodowanego inną niż hałas przyczyną, np. zapaleniem ucha czy urazem głowy. Zatem rozpoznanie lekarskie "obustronny głęboki niedosłuch odbiorczy (czuciowo- nerwowy) nabyty w okresie pracy zawodowej (w hałasie)" nie jest jednoznaczne z rozpoznaniem schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych. Cytowana adnotacja (brak wyniku badania audiometrycznego) z dokumentacji lekarskiej z dnia 10 marca 2010 r. została dokonana sześć lat po zakończeniu pracy w narażeniu na hałas. Zdaniem jednostki orzeczniczej II stopnia, w ocenie stanu słuchu w tak długim okresie po zakończeniu pracy należy uwzględnić fakt, że niedosłuch powodowany hałasem nie ulega progresji po zakończeniu narażenia. Jednostka orzecznicza II stopnia podkreśliła, że jednoznaczne ustalenie pozazawodowych przyczyn występującego niedosłuchu w oparciu o dostępną dokumentację nie zawsze jest możliwe ze względu na wielorakość uwarunkowań patofizjologicznych, zarówno ogólnoustrojowych jak i układowych mających wpływ na stan słuchu. Zadaniem jednostek orzeczniczych jest ustalenie związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy występującym w środowisku pracy czynnikiem stanowiącym potencjalne zagrożenia dla zdrowia pracownika, a stwierdzanymi skutkami zdrowotnymi. W przypadku skarżącej w toku dwukrotnego postępowania orzeczniczego nie stwierdzono związku etiologicznego między stwierdzanym niedosłuchem, a warunkami pracy. Stwierdzany u badanej niedosłuch nie ma cech klinicznych uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu, nie jest więc schorzeniem wymienionym w wykazie chorób zawodowych. Dlatego też jednostka orzecznicza II stopnia nie znalazła przyczyn do rozpoznania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych i rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób – nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo- nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 k.p.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej przesądzające znaczenie ma dowód z opinii biegłych - lekarzy z zakresu medycyny pracy, w stosunku do których inspektor sanitarny nie ma prawa zmieniać lub we własnym zakresie interpretować postawionej diagnozy lekarskiej. W sprawie skarżącej opinie lekarskie wydali lekarze właściwi do orzekania w zakresie chorób zawodowych zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia, mający specjalistyczną wiedzę z zakresu medycyny pracy, której organ nie ma prawa podważać. Organ wyjaśnił również, że w postępowaniu, zgodnie z §11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. zastosowano przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane do daty wejścia w życie przedmiotowego rozporządzenia pozostają skuteczne.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że pismem z dnia 21 grudnia 2015 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej I stopnia o wydanie opinii lekarskiej, która by w uzasadnieniu obejmowała dotychczas wydane orzeczenia lekarskie w sprawie oraz o zajęcie stanowiska co do rozbieżności pomiędzy rozpoznaniem jednostek orzeczniczych I i II stopnia oraz odniesienie się do dokumentacji laryngologicznej z 10 marca 2010 r. W dniu 27 czerwca 2017 r. jednostka orzecznicza I stopnia wydała orzeczenie uzupełniające do orzeczenia nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W związku zarzutami skarżącej do wydanej opinii lekarskiej oraz wniosku o wydanie nowej niezależnej opinii w sprawie, organ odwoławczy pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej II stopnia o zajęcie stanowiska. W związku z likwidacją Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...], sprawa powróciła do jednostki orzeczniczej I stopnia, która w dniu [...] stycznia 2020 r. wydała opinię wyjaśniającą odnośnie stawianych pytań i wątpliwości co do rozstrzygnięć medycznych w sprawie.

Organ odwoławczy stwierdził, że wydana w dniu [...] styczna 2020 r. opinia jednoznacznie tłumaczy stanowisko biegłych o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Z analizy dostarczonych zaświadczeń lekarskich z dnia 2 stycznia 2007 r. i z dnia 14 grudnia 2007 r. wynika, że skarżąca zgłosiła się po raz pierwszy do Poradni Laryngologicznej w 2003 r. z objawami niedosłuchu nasilającymi się od roku z zaleceniem noszenia aparatu słuchowego i przyjmowania leków rozszerzających naczynia i poprawiających krążenie mózgowe oraz metabolizujące. W badaniu audiometrycznym stwierdzono niedosłuch obustronny na poziomie 60 dB. Skarżąca rozpoczęła leczenie w 2003 r. tj. po 16 latach pracy w hałasie co oznacza, że praca do tego czasu nie spowodowała dysfunkcji narządu słuchu. W dalszej części opinii wyjaśniono różnicę co do rozpoznania lokalizacji uszkodzenia słuchu. Stwierdzono, że w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2017 r. poprawnie zweryfikowano lokalizacje na ślimakową, a było to spowodowane wykonaniem dodatkowych badań specjalistycznych, które nie były dostępne przy wydawaniu opinii I i II stopnia w 2005 i 2006 r. W kolejnym punkcie opinii biegli wskazali na analizę wykonywanych badań audiometrycznych podczas badań profilaktycznych, stwierdzając, że dwukrotne badania w 1998 r. wskazywały na wyniki w granicach normy tj. 20 dB, a adnotacje w kartach badań profilaktycznych potwierdzają, że badania słuchu w 2002 r. były również w granicach normy. Konkluzją tego jest fakt, iż narażenie na ponadnormatywny hałas w środowisku pracy nie spowodował negatywnych skutków zdrowotnych, gdyż badana uzyskała wówczas zdolność do pracy bez zastrzeżeń na kolejne 3 lata. Ponadto wyjaśniono, że uszkodzenie słuchu spowodowane hałasem oznacza, że ubytek słuchu ma nie tylko charakter odbiorczo- ślimakowy lub czuciowo- nerwowy, lecz również kształt krzywej audiometrycznej jest typowy dla uszkodzeń słuchu spowodowanych hałasem. Musi on wskazywać na uszkodzenie słuchu w wysokich częstotliwościach (z najgłębszym załamkiem dla 4-6 kHz). W przypadku skarżącej krzywa obejmuje również częstotliwość poniżej 2 kHz. Ponadto najbardziej dynamiczny przebieg uszkodzenia słuchu obserwuje się na początku zatrudnienia ok. 10-15 lat i dlatego osoby pracujące w hałasie przez pierwsze 3 lata pracy mają wykonywane badania co rok. Postępowanie to ma na celu ocenę wrażliwości osobniczej narządu słuchu pracownika i ewentualnie przeniesienie go do innej pracy bez narażenia na hałas. Podczas aktywności zawodowej skarżącej nie były wydawane orzeczenia o przeciwwskazaniach do pracy na zajmowanych stanowiskach - pracowała przez 15 lat w hałasie bez konieczności zmiany stanowiska ze względu na uszkodzenie słuchu. Szybko narastający ubytek słuchu u osób pracujących w narażeniu na hałas po ok. 15 latach narażenia wskazuje na udział pozazawodowych czynników. Reasumując jednostka orzecznicza I stopnia podtrzymała swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wskazując na przyczyny pozazawodowe rozpoznanej choroby narządu słuchu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji ustalić musi istnienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienie narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienie u niej schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie związek typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą. O obecności u strony choroby w sensie medycznym przesądzają orzeczenia lekarskie, bowiem do orzekania w powyższej kwestii wymagana jest specjalistyczna wiedza. Organ administracji nie ma prawa treści orzeczeń podważać w innym zakresie, jak tylko w kwestii zgodności z przepisami postępowania. Musi zatem baczyć, czy opinie są spójne, zgodne, należycie uzasadnione i logiczne, w razie braku tych cech winien wzywać biegłych do ich uzupełnienia. Kwestie istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony oraz związku typu przyczyna - skutek między narażeniem a chorobą, organ administracji ma ustalić samodzielnie bowiem to on, nie zaś biegli, orzeka o stwierdzeniu choroby zawodowej. Aby sprawę rozstrzygnąć pozytywnie musi stwierdzić łączne istnienie wszystkich powyższych przesłanek. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca była w środowisku pracy narażona na hałas, który okresowo przekraczał najwyższe dopuszczalne prawem normy, zatem przesłanka pierwsza pozostaje w sprawie spełniona. Brak natomiast przesłanki drugiej i trzeciej co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy po myśli skarżącej. U skarżącej biegli stwierdzili brak medycznej jednostki chorobowej określonej w wykazie chorób zawodowych. Załącznik stanowi, że stwierdzane uszkodzenie słuchu ma być spowodowane hałasem, natomiast orzeczenia lekarskie jednoznacznie wykluczają możliwość powstania stwierdzanego u skarżącej uszkodzenia słuchu przez hałas. Orzeczenia lekarskie są w tym zakresie zgodne i jednoznaczne. Zawarte w nich sprzeczności dotyczące ślimakowej lokalizacji niedosłuchu zostały przez organ odwoławczy ostatecznie wyjaśnione poprzez danie wiary ostatniej opinii lekarskiej tłumaczącej rozbieżności instancji orzeczniczej z uwagi na posiadaną z urzędu wiedzę, o posiadaniu przez nią bardziej zaawansowanego sprzętu i możliwość stosowania dokładniejszych metod diagnostycznych. Organ odwoławczy jest uprawniony do takich postąpień bowiem sama sprzeczność w treści orzeczeń lekarskich nie wyklucza automatycznie możliwości odmówienia wiary któremukolwiek z nich, jeśli drugie spełnia określone prawem wymogi.

Organ odwoławczy nie stwierdził istnienia związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym w środowisku pracy, a dolegliwościami skarżącej. Związek przyczynowy między narażeniem na czynnik chorobotwórczy a chorobą jest objęty domniemaniem wzruszalnym. Przy ocenie powyższego zagadnienia bez wątpienia postępować należy ostrożnie, z uwagi na zasadę prawdy obiektywnej. Zgodnie z przepisami k.p. chorobę zawodową stwierdza się tylko w razie ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Oznacza to, że organ administracji w razie negatywnego rozpoznania winien uznać, że pozazawodowe źródło dolegliwości strony jest bardziej prawdopodobne niż źródło zawodowe. Brak jest w przepisach prawa przepisu nakazującego związek przyczynowy domniemywać, przeciwko domniemaniu przemawia zasada prawdy obiektywnej. W ocenie organu analiza przeprowadzonych w sprawie dowodów z punktu widzenia rachunku prawdopodobieństwa wywołania u skarżącej choroby przez hałas nie pozwala na ustalenie z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowego źródła uszkodzenia słuchu. Orzeczenia lekarskie jednoznacznie wywodzą, że zdiagnozowany u skarżącej ubytek słuchu z punktu widzenia wiedzy medycznej nie jest ubytkiem hałasowym. Biegli wskazali ponadto najbardziej powszechne, poza hałasem źródła uszkodzenia słuchu, natomiast wymienienie przez nich wszystkich źródeł jest niemożliwe. Zdaniem organu odwoławczego brak jest prawnej i faktycznej możliwości żądania od biegłych czegokolwiek więcej, skoro możliwe przyczyny pozazawodowego uszkodzenia słuchu są liczone w dziesiątkach zaś biegli jednoznacznie i bez wątpliwości wykluczyli zawodową etiologię schorzenia.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym:

a) powoływanie się na istnienie pozazawodowych przyczyn utraty słuchu przez skarżącą, bez konkretnego ich wskazania, co niweczy obalenie domniemania istnienia związku przyczynowo- skutkowego, będącego podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej;

b) wydanie decyzji m. in. w oparciu o orzeczenie uzupełniające wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...], który podjął się wykonania opinii wyjaśniającej z uwagi na likwidację Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...], w sytuacji gdy koniecznym było powołanie niezależnej jednostki do wydania takiej opinii, by móc uznać ją za dowód w sprawie;

2) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie istotnych w sprawie okoliczności, a to faktu, iż pracownik już w 2003 r. korzystał z pomocy lekarskiej w zakresie ubytku słuchu, w sytuacji gdy organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona;

3) art. 2352 k.p., polegające na stwierdzeniu, że u skarżącej nie występuje choroba zawodowa, ponieważ "rozpoczęła leczenie w 2003 r. tj. po 16 latach pracy w hałasie co oznacza, że praca do tego czasu nie spowodowała dysfunkcji narządu słuchu", w sytuacji gdy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych;

4) 138 § 1 ust 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że jej dolegliwości związane ze słuchem rozpoczęły się w 2003 r., kiedy to po raz pierwszy zgłosiła się do lekarza z nasilającymi się objawami niedosłuchu. W związku z narastającym problemem w dniu 11 maja 2004 r. rozpoczęto postępowanie, którego przedmiotem był szereg czynności mających na celu postanowienie diagnozy choroby, a w konsekwencji tego wydanie orzeczenia lekarskiego.

Skarżąca stwierdziła, że podstawą każdej decyzji czy orzeczenia lekarskiego w sprawie był pogląd, iż nie jest możliwe zakwalifikowanie jej przypadłości, ze względu na brak związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy pogarszającym się stanem słuchu, a warunkami w jakich wykonywała powierzoną jej pracę.

Następnie skarżąca stwierdziła, że zakwalifikowanie jej dolegliwości jako choroby zawodowej wymaga kumulatywnego spełniania trzech przesłanek. Po pierwsze, przy wykonywanej pracy musi występować czynnik chorobotwórczy, po drugie zdiagnozowana choroba musi odpowiadać wykazowi będącego częścią wykazu chorób zawartego w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. i finalnie niezbędne jest zaistnienie związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy dolegliwością, a narażeniem zawodowym.

W ramach potwierdzenia pierwszej z zaistniałych przesłanek skarżąca zwróciła uwagę na charakter oraz środowisko pracy, z którym na co dzień miała styczność. Spełnienie tego warunku w niniejszej sprawie pozostaje poza sporem. Dowodem tego jest karta oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. Niekorzystne dla zdrowia środowisko towarzyszyło skarżącej nawet w ostatnim okresie pracy, tj. do 29 lutego 2004 r.

W ocenie skarżącej aby móc przypisać jej dolegliwościom miano choroby zawodowej, należy odnieść się do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz do k.p. Treść przywołanych aktów prawnych, a dokładnie tabeli zawartej w rozporządzeniu oraz definicji zawartej w k.p. pozwala na uznanie powstałej dolegliwości jako choroby zawodowej. Przywołane rozporządzenie wzbogacone jest o załącznik w postaci wykazu chorób, które mogą być konsekwencją wykonywanej pracy. Obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz jest uwzględniony w przywołanym załączniku w pkt 21, co z kolei zostało potwierdzone w dniu 10 marca 2010 r. w drodze zaświadczenia wydanego przez lek. med. A. P.

W tym miejscu skarżąca zaznaczyła, iż organy zarzucają jej, iż rozpoczęła leczenie w 2003 r., tj. po 16 latach pracy w hałasie co oznacza, że praca do tego czasu nie spowodowała dysfunkcji narządu słuchu, w sytuacji gdy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 819/18. Skarżąca wskazała, że dla obustronnego trwałego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo- nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonego jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz - okres ten wynosi 2 lata.

Dalej skarżąca stwierdziła, iż spełniła wszystkie przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej, a stanowisko organu jest błędne. Rozpoczynając pracę była w pełni zdrowa i nie odczuwała żadnych dolegliwości związanych z ubytkiem słuchu. Na skutek długotrwale wykonywanej pracy w warunkach podwyższonego hałasu, nawet przewyższającego obowiązujące normy doznała ubytku słuchu, co zostało zdiagnozowane jeszcze w 2003 r.

Zdaniem skarżącej w świetle zaistniałego stanu faktycznego oraz stanowiska zajętego przez organy administracyjne spór skupia się wokół związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy pogorszeniem się słuchu, a wpływu jaki na to miała wykonywana przez nią praca. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 548/17, którego teza jest podważeniem każdej odmownej decyzji, bowiem organy kwestionujące związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy dolegliwościami, a wykonywaną pracą, opierają się wyłącznie na stwierdzeniu współistnienia czynników pozazawodowych, które to mogły wpłynąć na pogłębienie się osłabienia słuchu, co nie pozwala na obalenie domniemania wspomnianego związku. Do jego wzruszenia niezbędne jest wskazanie na podstawie diagnostyki, dokumentacji oraz opinii lekarskiej konkretnych czynników, bez spełniania tego warunku w świetle literatury czy orzecznictwa, obalenie domniemania jest nieskuteczne. W niniejszej sprawie, na żadnym etapie postępowania nie zostały ustalone "czynniki pozazawodowe", które miałyby wpłynąć na pogorszenie zdrowia skarżącej, wobec czego organy gołosłownie powołują się na istnienie takich przyczyn. Skarżąca powołała również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 194/19.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pełnomocnik strony skarżącej w piśmie procesowym z dnia 21 maja 2020 r. oświadczył, że nie sprzeciwia się rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami środka zaskarżenia, w tym podniesionymi zarzutami (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W toku kontroli legalnościowej zaskarżonej decyzji stwierdzono, że orzeczenie to zostało wydane z poważnym naruszeniem prawa procesowego, które co najmniej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia. Stwierdzona wada dotyczy oczywistego naruszenia przepisów regulujących tryb postępowania opiniodawczo-lekarskiego w sprawach orzekania o chorobach zawodowych.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych postępowanie opiniodawczo lekarskie toczy się przez jednostkami orzeczniczymi I i II stopnia, a właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, zatrudniony w tego rodzaju jednostkach. Zgodnie z § 5 ust. 2 cyt. rozporządzenia jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); 3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych; 4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Natomiast zgodnie z § 5 ust. 3 jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy.

Zasady weryfikacji orzeczeń lekarskich wydawanych przez jednostki orzecznicze I i II stopnia są ściśle określone w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Ponadto zgodnie z § 8 ust. 2 cyt. aktu, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w § 8 ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzeże z urzędu albo na wniosek pracownika (byłego pracownika), niekompletność lub niejednoznaczność ustaleń, ocen lub wniosków orzeczenia lekarskiego, jest zobowiązany do podjęcia czynności weryfikacyjnych polegających na zażądaniu do uprawnionego lekarza właściwej jednostki orzeczniczej (I albo II stopnia) uzupełnienia uzasadnienia wydanego orzeczenia, wystąpieniu do jednostki wyższego (II) stopnia o przeprowadzenie dodatkowych czynności opiniodawczych (w trybie tzw. konsultacji) albo do podjęcia innych czynności dowodowych (np. powołania biegłego lekarza lub lekarzy z zakresu medycyny pracy i innych specjalności) w celu usunięcia poważnych wątpliwości lub rozbieżności, które pomimo dodatkowego uzasadnienia i konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia nie zostały usunięte (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18).

W przedmiotowej sprawie, zgodnie z wytycznymi zawartymi w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 912/11, oraz tut. Sądu z dnia 26 października 2011 r, sygn. akt II SA/Rz 813/11, stwierdzono istnienie podstaw do zastosowania cyt. wyżej § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, wobec niepełnego materiału dowodowego. W związku z powyższym w toku ponownego postępowania jednostka orzecznicza stopnia II (Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]) wydała w dniu [...] sierpnia 2015 r. orzeczenie lekarskie o uzupełnieniu orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej (k. 288 i n. akt administracyjnych). Orzeczenie uzupełniające zostało wydane m.in. z uwzględnieniem treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 marca 2010 r., w którym stwierdzono, że "obustronny głęboki niedosłuch odbiorczy (czuciowo-nerwowy)" został nabyty "w okresie pracy zawodowej (w hałasie)". Następnie organ odwoławczy wystąpił dodatkowo do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] (jednostki orzeczniczej stopnia I) o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r. wydanego przez tę jednostkę. (k. 21 akt administracyjnych). Powyższe orzeczenie zostało uzupełnione dopiero orzeczeniem lekarskim z dnia [...] czerwca 2017 r. (k. 362 akt administracyjnych). Od powyższego orzeczenia strona skarżąca wniosła zarzuty (k. 370 akt administracyjnych). Pismem z dnia 31 sierpnia 2017 r. organ odwoławczy zwrócił się do jednostki orzeczniczej stopnia II (Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]) "o wydanie lekarskiej opinii uzupełniającej, która by w uzasadnieniu obejmowała wnioski z dotychczas wydanych orzeczeń lekarskich w sprawie oraz wyjaśnienie rozbieżności w rozpoznaniach jednostki I i II stopnia orzeczniczego, a jednocześnie wyjaśniała wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11.08.2011 r. sygn. akt II OSK 912/11". Wobec długotrwałego braku odpowiedzi na powyższą prośbę organ odwoławczy w piśmie z dnia 3 kwietnia 2018 r. zwrócił się z żądaniem udzielenia odpowiedzi do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] (k. 384 akt administracyjnych). Niezależnie od powyższego również strona skarżąca wniosła ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ odwoławczy, które zostało uwzględnione przez Głównego Inspektora Sanitarnego w postanowieniu z dnia [...] maja 2019 r.

W dalszej kolejności należy stwierdzić, że zobowiązany do udzielenia odpowiedzi na wezwanie z dnia 3 kwietnia 2018 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] w piśmie z dnia 14 czerwca 2019 r. wyraźnie oświadczył, że w związku z likwidacją powyższej jednostki orzeczniczej stopnia II sprawa skarżącej nie zostanie załatwiona, a jednostką właściwą w sprawie "będzie Instytut Medycyny Pracy w [...]" (nr pisma [...]). Niestety powyższe pismo znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy nie zostało formalnie opatrzone numerem porządkowym i nie zostało włączone do akt zgodnie z porządkiem chronologicznym. Pismo to potwierdza zresztą naruszenie przez organ odwoławczy § 8 ust. 2 w zw. z § 5 ust. 2-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych w stopniu, który co najmniej mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżony organ dążąc zapewne do jak najszybszego zakończenia postępowania zignorował zasady właściwości instancyjnej jednostek orzeczniczych właściwych w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, zwracając się w piśmie z dnia 16 maja 2019 r. do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] jako jednostki orzeczniczej stopnia I "o wydanie lekarskiej opinii uzupełniającej, która by w uzasadnieniu obejmowała wnioski z dotychczas wydanych orzeczeń lekarskich w sprawie oraz wyjaśnienie rozbieżności w rozpoznaniach jednostki I i II stopnia orzeczniczego, a jednocześnie wyjaśniała wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11.08.2011 r. sygn. akt II OSK 912/11". Oznacza to, że organ odwoławczy zmierzał do poddania weryfikacji orzeczenia jednostki orzeczniczej stopnia II (Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]) przez jednostkę orzeczniczą stopnia I (Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...]). Takie działanie było oczywiście niedopuszczalne. Jednostki orzecznicze stopnia I nie są bowiem uprawnione do weryfikowania orzeczeń jednostek orzeczniczych stopnia II, co jednoznacznie potwierdza § 5 ust. 3 cyt. rozporządzenia. W tej sytuacji, wobec likwidacji jednostki orzeczniczej stopnia II (Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] – instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy; zob. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 października 2019 r. w sprawie likwidacji Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...]) należało zgodnie z informacją zawartą we wspomnianym już piśmie tej jednostki z dnia 14 czerwca 2019 r., skierować wezwanie do innej jednostki orzeczniczej stopnia II, czyli Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dr. med. [...] w [...]. Zaniechanie zwrócenia się do powyższej jednostki orzeczniczej II stopnia celem weryfikacji dotychczasowych orzeczeń jednostek orzeczniczych stopnia I i II oraz oparcie zaskarżonej decyzji nawet nie na orzeczeniu uzupełniającym, lecz na piśmie jednostki orzeczniczej stopnia I (pismo Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z dnia 21 stycznia 2020 r.) doprowadziło do bezpośredniego naruszenia § 8 ust. 2 w zw. z § 5 ust. 2-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Konieczne jest zatem wystąpienie z wezwaniem do Instytutu Medycyny Pracy im. [...] w [...] "o wydanie lekarskiej opinii uzupełniającej, która by w uzasadnieniu obejmowała wnioski z dotychczas wydanych orzeczeń lekarskich w sprawie oraz wyjaśnienie rozbieżności w rozpoznaniach jednostki I i II stopnia orzeczniczego, a jednocześnie wyjaśniała wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11.08.2011 r. sygn. akt II OSK 912/11". W tej sytuacji odnoszenie się do dalej idących zarzutów skargi jest na tym etapie przedwczesne.

Na zakończenie należy dodatkowo wskazać, że skarżony organ odwoławczy powinien niezwłocznie po zwrocie akt administracyjnych włączyć do tych akt, zgodnie z porządkiem chronologicznym, pismo Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. (nr pisma [...]), a następnie dokonać zmiany i uzupełnienia numeracji kart w aktach administracyjnych, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 54 § 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe argumenty i przesłanki, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jak w sentencji. Ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych wyżej rozważań (art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a.).