Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 358/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2009-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 15
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
Teza: Naruszenie ustawowej zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym (art. 15 K.p.a.) należy uznać za rażące naruszenie prawa nie tylko w sytuacji pozbawienia strony jednej instancji, lecz takze w sytuacji rozbudowania szczebli decyzyjnych ponad prawem przewidziane dwie instancje.

TEZY

Naruszenie ustawowej zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym (art. 15 K.p.a.) należy uznać za rażące naruszenie prawa nie tylko w sytuacji pozbawienia strony jednej instancji, lecz takze w sytuacji rozbudowania szczebli decyzyjnych ponad prawem przewidziane dwie instancje.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 01 października 2009 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] kwietnia 2009 roku numer [...]; 2. stwierdza, że decyzje opisane w punkcie pierwszym nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje adwokatowi Mikołajowi Z. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.-


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych:

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Instytutu Technologiczno – Przyrodniczego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. na podstawie § 20 ust. 2 pkt 1 i 2 regulaminu studiów, dokonał skreślenia z listy studentów studiów stacjonarnych H. S. Podstawą skreślenia było stwierdzenie braku postępu w nauce oraz nieuzyskanie zaliczenia semestru I. W decyzji zawarto pouczenie o przysługującym prawie do odwołania do Rektora przedmiotowej uczelni.

Zainteresowany zakwestionował powyższą decyzję i podniósł, że jest ona obarczona błędami faktycznymi.

Prorektor do spraw studenckich i dydaktyki nie uwzględnił odwołania – decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu podano, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest zasadna, gdyż H. S. nie uczestniczył w zajęciach dydaktycznych oraz nie przestrzegał przepisów obowiązujących w uczelni. Pouczono przy tym, że zgodnie z § 32 ust. 1 regulaminu studiów od decyzji przysługuje odwołanie do Rektora.

Z pouczenia tego skorzystał H. S. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. Rektor utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Wskazał, że analiza dokumentacji dotyczącej sytuacji zainteresowanego na uczelni, tj. decyzji organów uczelni, akt osobowych oraz złożonych pism odwoławczych, wskazuje, że decyzja Prorektora została podjęta w sposób prawidłowy i po dokonaniu rzetelnej oceny zgromadzonych materiałów związanych z postępami w nauce. Ocena tej dokumentacji wskazuje, że H. S. nie jest w stanie wywiązać się z obowiązków określonych w art. 189 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. W decyzji pouczono, że zgodnie z art. 190 ust. 3 – Prawa o szkolnictwie wyższym jest ona ostateczna i przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego.

Skarga taka została wywiedziona przez H. S. Wniósł on o uchylenie kwestionowanej decyzji jako niezgodnej z prawem i "o przywrócenie w prawach studenta". Podniósł, że decyzja obarczona jest błędami prawnymi polegającymi na tym, że zostały naruszone podstawowe prawa studenta m.in. naruszono prawo do składania egzaminów. Nadto podniósł, że bezzasadnie nie uzwględniono jego usprawiedliwień oraz nie wskazano w decyzji konkretów a jedynie przepisy prawne.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko, zgodnie z którym ocena przebiegu dotychczasowych postępów w nauce, wskazuje iż skarżący nie jest w stanie wywiązać się z obowiązków określonych w art. 189 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Sąd stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji, albowiem – w ocenie Sądu – zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zostały wydane dwie decyzje mające charakter decyzji organu odwoławczego. Odwołanie od decyzji organu I instancji zostało, po raz pierwszy, rozpoznane przez Prorektora ds. studenckich i dydaktyki, który decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. oraz § 32 Regulaminu studiów PWSZ w S., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, zamieszczając pouczenie, iż "od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Rektora PWSZ". "Odwołanie" od decyzji Prorektora zostało rozpoznane przez Rektora uczelni, który decyzją z dnia [...] maja 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 K.p.a. oraz § 32 Regulaminu studiów PWSZ w S., utrzymał w mocy decyzję Prorektora ds. studenckich i dydaktyki z dnia [...] kwietnia 2009 r. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie przybrało postać postępowania trójinstancyjnego.

Zgodnie z przepisem art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada dwuinstancyjności jest zasadą konstytucyjną ustanowioną w art. 78 Konstytucji RR, który stanowi: "Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżenia określa ustawa". Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.) nie przewiduje wyjątków od zasady dwuinstancyjności w sprawie skreślenia studenta z listy studentów. Zgodnie z przepisem art. 190 ustawy do skreślenia studenta z listy studentów kompetencyjny jest kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej (w przypadku Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. jest to dyrektor instytutu), od decyzji którego przysługuje odwołanie do rektora; decyzja rektora uczelni jest ostateczna.

Zasada dwuinstancyjności oznacza, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta. Pogwałcenie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej jest rażącym naruszeniem prawa. W wyroku z dnia 10 kwietnia 1989 r. (II SA 1198/88) NSA przyjął, że: "Wydanie decyzji z pogwałceniem zasady dwuinstancyjności obowiązującej w postępowaniu administracyjnym (art. 15 K.p.a.) godzi w podstawowe prawa i gwarancje procesowe obywatela i musi być ocenione jako rażące naruszenie prawa" (ONSA 1989, nr 1, poz., 36).

Prawdą jest, że pogwałcenie zasady dwuinstancyjności polega przede wszystkim na pozbawieniu dwu instancji, poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy tylko przez jeden organ. W praktyce składu orzekającego w niniejszej sprawie po raz pierwszy spotykany jest przypadek dwukrotnego wydania decyzji odwoławczej. Wydanie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów, kolejno przez: 1) dyrektora instytutu, 2) prorektora ds. studenckich oraz 3) rektora uczelni, jest nieznanym obowiązującemu w tym zakresie porządkowi prawnemu postępowaniem trójinstancyjnym. Mnożenie instancji nie oznacza wszakże, iż sprawa została rozpoznana szczególnie starannie, czy wnikliwie. Zdaniem Sądu, naruszenie ustawowej zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym (art. 15 K.p.a.) należy uznać za rażące naruszenie prawa nie tylko w sytuacji pozbawienia strony jednej instancji, lecz także w sytuacji rozbudowania szczebli decyzyjnych ponad prawem przewidziane dwie instancje.

Nie jest zadaniem Sądu próba sanowania którejś z dwu decyzji wydanych na szczeblu odwoławczym, zresztą każda z nich obciążona jest wadami. Decyzja Rektora jest decyzją podjętą w sprawie, która została już rozstrzygnięta w trybie odwoławczym, o czym świadczy podstawa prawna decyzji – art. 138 § 1 K.p.a. Decyzja prorektora uczelni jest także wadliwa; prorektor nie jest organem uczelni upoważnionym do wydawania decyzji. Prorektor może wydawać decyzje z upoważnienia rektora bądź ustanowionego w statucie uczelni bądź udzielonego do wydania decyzji w konkretnej sprawie. Prorektor nie powołał się wszakże na upoważnienie rektora; upoważnienia takiego nie ma również w statucie uczelni. A zatem decyzja ta została wydana bez należytego umocowania.

Mając na uwadze fakt naruszenia podstawowej zasady konstrukcyjnej postępowania administracyjnego Sąd uznał, iż zachodzi rażące naruszenie prawa procesowego (art. 15 K.p.a.) i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że decyzja Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] oraz decyzja Prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w S. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku - art. 152 w/w ustawy. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł i opłatę skarbową w wysokości 17 zł.

-