Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3993/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(5) ust. 2, art. 36(4) ust. 1 i 10
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania K. S. (dalej: "skarżąca lub zdająca"), utrzymała w mocy uchwałę Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm., dalej także: "u.r.p."), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniach 19-21 marca 2014 r. skarżąca zdawała egzamin radcowski.

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p., który określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Od ww. uchwały skarżąca wniosła odwołanie kwestionując stanowisko i wnioski egzaminatorów. Uchwale tej zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.

a) art 7 i 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i pominięcie podczas sporządzania oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego pozytywnych aspektów apelacji przesądzających o sporządzeniu przez apelującego ważnego i prawidłowego pod względem formalnym środka odwoławczego,

2) naruszenie przepisów materialnego tj.

a) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego, dokonane z pominięciem kryteriów ustawowych, a w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełniania przez pracę egzaminacyjną zdającej kryteriów uprawniających do wystawienia oceny pozytywnej,

b) art. 364 ust. 10 w zw. art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przewidzianej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów ocen egzaminacyjnych, gdyż egzaminatorzy nie uwzględnili pełnej skali ocen i wystawili oceny niedostateczne z zadania z zakresu prawa cywilnego, pomimo iż w świetle wymienionych w tej ustawie kryteriów apelacja zawierała wiele aspektów pozytywnych, dostrzeżonych także przez egzaminatorów, tj.

- zachowanie wymagań formalnych apelacji określonych w art. 368 § 1 i § 2 k.p.c.,

- zachowanie terminu,

- prawidłową właściwość sądu oraz prawidłowe określenie stron,

- podpis,

- poprawny język i układ sporządzonego środka odwoławczego,

- uwzględnienie interesu reprezentowanej strony,

c) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez oparcie oceny cząstkowej sporządzonej przez mec. A. W. na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (dalej także: "wytyczne") oraz potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję kryteria oceny, a tym samym stworzenie bez żadnej podstawy prawnej odmiennych od ustawowych zasad oceny prac egzaminacyjnych,

d) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez uznanie, że podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego wskazują na brak umiejętności interpretacji przepisów prawa, podczas gdy zdająca w swojej pracy prawidłowo wskazała na popełnione przez Sąd I instancji uchybienia,

e) art. 365 ust. 1 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego przez zdającą pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego przewidującej wybór prawidłowego środka prawnego, spełniającego wymagania formalne i sporządzonego ze starannością, wskazującą na posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonania zawodu radcy prawnego.

Skarżąca w związku z powyższymi zarzutami wniosła o zmianę oceny cząstkowej z zadania z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną, a w konsekwencji o uchylenie w całości uchwały z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] oraz stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w 2014 r.

W uzasadnieniu odwołania zdająca nie zgodziła się z niekorzystną oceną jej pracy przez egzaminatorów, którzy ocenili jej pracę jako niedostateczną. Skarżąca wskazała, iż ocena pracy egzaminacyjnej powinna być dokonana zgodne z kryteriami i celami egzaminu radcowskiego opisanymi w ustawie o radcach prawnych. Wskazała przy tym na treść art. 364 ust. 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p.

Strona podkreśliła, że jej apelacja sporządzona podczas egzaminu spełniała wszystkie wymogi formalne, która to okoliczność została pominięta przy wystawianiu przez egzaminatorów ocen cząstkowych pracy egzaminacyjnej.

Skarżąca zauważyła również, że w odniesieniu do zawartego przez nią w sporządzonej apelacji zarzutu naruszenia art. 169 § 2 k.p.c., w sposób szeroki uzasadniła zaproponowany sposób interpretacji dobrej i złej wiary, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo Sądu Najwyższego. Nie zgodziła się przy tym ze stanowiskiem egzaminatorów, że zarzut naruszenia art. 169 § 2 k.p.c. mógłby być skutecznie podniesiony tylko przy zarzuceniu Sądowi I instancji błędu w ustaleniach faktycznych.

Strona stwierdziła także, że nie dyskwalifikuje przedmiotowej pracy brak podniesienia w apelacji wskazywanych przez egzaminatorów zarzutów naruszenia prawa materialnego, bowiem z jej strony było to także działanie uwzględniające najdalej idący interes reprezentowanej strony postępowania.

W jej ocenie również podniesione w apelacji zarzuty natury procesowej powinny zostać ocenione pozytywnie, przy czym nie zgodziła się z twierdzeniem, iż apelujący powinien wykazać ich wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie. W szczególności nie dyskwalifikuje pracy brak wyraźnego zaskarżenia pkt III, skoro apelacja dotyczyła całego zasądzonego od pozwanego roszczenia, a wniosek dotyczył zmiany całego wyroku i oddalenia powództwa, to ewentualna zmiana wyroku spowodowałaby konieczność ponownego orzeczenia przez sąd drugiej instancji o kosztach procesu za pierwszą instancję. Zdaniem skarżącej, jeżeli uznać że sporządzona apelacja była prawidłowa pod względem formalnym, a dostrzeżone uchybienia nie były na tyle istotne aby pracę egzaminacyjną pod tym względem zdyskwalifikować, to zasługuje ona na ocenę pozytywną.

Rozpatrując odwołanie Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości oceniając ponownie pracę egzaminacyjną zdającej wskazała, że podstawowym uchybieniem jej pracy jest to, że apelacja została błędnie sporządzona zarówno w zakresie zaskarżenia wyroku sądu I instancji (zaskarżony został wyłącznie pkt I wyroku i pominięty pkt III wyroku), jak również nie zostało prawidłowo sporządzone uzasadnienie apelacji.

Komisja zauważyła, że w rozwiązaniu zadania egzaminacyjnego zdająca przyjęła koncepcję kwestionującą prawo własności powoda i jego legitymację procesową czynną, zarzucając naruszenie art. 169 § 2 k.p.c. "poprzez błędne uznanie dobrej wiary powoda podczas, gdy jego działania wskazują na nie dochowanie należytej staranności co powoduje uznanie działania w złej wierze". Tymczasem kwestionując prawo własności powoda i jego legitymację procesową czynną należało zarzucić naruszenie art. 169 § 2 k.c. w zw. z art. 7 k.c. Wprawdzie, jak wskazywano wyżej, ciężar wzruszenia domniemania dobrej wiary określonego przepisem art. 7 k.c. obciążał pozwanego (art. 6 k.c.), to jednak dowody dotyczące aktów staranności powoda nie wykluczały możliwości podniesienia takich zarzutów, co dodatkowo wzmocniłoby stanowisko zdającej zawarte w apelacji.

Przy wyżej wskazanej koncepcji, mając na względzie ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, należało w pierwszej kolejności skonstruować zarzut naruszenia prawa procesowego w zakresie błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c. ). Bez wskazania na zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. lub sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego materiału oraz bez wskazania jakie konkretne dowody i z jakich przyczyn zostały błędnie ocenione przez sąd, wskazany przez zdającą zarzut naruszenia art. 169 § 2 k.c. jest nieskuteczny, nie pozwoli bowiem na dokonanie przez Sąd II instancji odmiennej oceny dowodów oraz odmiennych ustaleń faktycznych. Zatem zdająca winna zarzucić naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów wskazując na brak dokumentów potwierdzających dochowanie aktów staranności przez powoda oraz zakwestionować zeznania świadka pozostającego w bliskich relacjach z powodem, które powinny zostać uznane za niewiarygodne.

Komisja dodatkowo podniosła, że z okoliczności sprawy nie wynika, jak przebiegało badanie samochodu stanowiącego przedmiot sprawy oraz jak wyglądał proces sprawdzania danych dotyczących tego samochodu. Sąd I instancji zaniechał bowiem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania powoda w charakterze strony (art. 299 k.p.c. w zw. z art. 302 k.p.c.). Komisja wskazała, że autorka apelacji co prawda dostrzegła problem braku legitymacji po stronie powoda w powiązaniu z przymiotem dobrej wiary po jego stronie, niemniej jednak nie wykazała się przy tym dostatecznymi umiejętnościami, które skutkowałyby podniesieniem kompletnych zarzutów apelacyjnych i ich właściwym uzasadnieniem, z naciskiem na wyprowadzenie stosownych wniosków.

W ocenie Komisji drugi zarzut apelacyjny podniesiony przez zdającą, tj. "naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. poprzez nieudzielenie głosu stronie pozwanej przed zakończeniem posiedzenia", wskazuje na jej nieumiejętność interpretacji w/w przepisu. Umknęło bowiem uwadze zdającej, że w okolicznościach sprawy objętej zadaniem egzaminacyjnym, pełnomocnik pozwanego był nieobecny z przyczyn nieusprawiedliwionych, a w konsekwencji brak było podstaw do odroczenia rozprawy.

Również trzeci z zarzutów apelacyjnych, tj. "naruszenie art. 286 k.p.c. poprzez złożenie przez biegłego ustnych wyjaśnień na okoliczność wysokości kosztu wynajmu określonych w opinii biegłego, podczas gdy biegły powinien złożyć ustne wyjaśnienia w przedmiocie zgłoszonych uwag przez stronę Pozwaną", Komisja uznała za nieprawidłowy, gdyż co do zasady treść opinii biegłego co do meritum nie została przez zdającą w apelacji zakwestionowana, co w konsekwencji nie może doprowadzić do zakwestionowania zasądzonej wyrokiem kwoty.

Zdaniem Komisji, niezależnie od podniesionego zarzutu naruszenia art. 169 § 2 k.c. - w interesie reprezentowanego - należało powołać inne zarzuty naruszenia prawa materialnego, na które wskazali egzaminatorzy, w związku z oczywistymi uchybieniami na niekorzyść pozwanego, a mianowicie: art. 475 § 2 k.c. (wysokość szkody), art. 224 § 2 k.c. (żądanie zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy za okres od dnia 4 listopada 2011 r. do dnia 22 grudnia 2011 roku), art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. (zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 4 listopada 2011 roku do dnia 6 grudnia 2012 roku - pismo o zmianie powództwa zostało doręczone w dniu pozwanemu 6 grudnia 2012 roku). W każdym zaś wypadku należało powołać zarzut naruszenia art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 k.p.c.

W związku z powyższym, Komisja nie zgodziła się z podniesionym przez zdającą w odwołaniu zarzutem w przedmiocie naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p. poprzez "pominięcie kryteriów ustawowych a w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełniania przez pracę egzaminacyjną Odwołującego się kryteriów uprawniających do wystawienia oceny pozytywnej", oraz "pominięcie przewidzianej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny egzaminacyjnych".

W ocenie Komisji brak powiązania przez pozwaną art. 169 § 2 k.c., w zw. z art. 7 k.c. oraz brak wskazania na zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. lub sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego materiału, świadczy o nieumiejętności stosowania ww. przepisów gdyż nie pozwala na uwzględnienie apelacji bowiem jej autorka nie zawarła co do zasady żadnego kompletnego i prawidłowego zarzutu naruszenia przepisów materialnych ani procesowych.

Komisja za całkowicie nietrafiony uznała zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 u.r.p. "poprzez oparcie oceny cząstkowej sporządzonej przez Mec. A. W. na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (w dalszej części zwanym: wytycznymi) i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję kryteria oceny". W ocenie Komisji, jak było to podniesione wyżej, samo przyjęcie odmiennej koncepcji apelacji (zakresu zaskarżenia, zarzutów i wniosków), niż wynika to z opisu istotnych zagadnień, nie przesądza o dyskwalifikacji pracy z trzeciej części egzaminu radcowskiego. Opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

W odniesieniu do opracowanej przez zdającą apelacji, zważywszy na treść zadania, zdaniem Komisji odwoławczej, można bronić stanowiska, że za prawidłowe rozwiązanie zadania można uznać kwestionowanie przez pozwanego jego odpowiedzialności, co do zasady opierając się na twierdzeniu, że powód nie posiadał pojazdu w dobrej wierze i w konsekwencji, że nie nabył prawa własności tego pojazdu. Jednakże niezbędne byłoby w takiej sytuacji postawienie odpowiednich zarzutów i zaprezentowanie przekonywującego uzasadnienia takiego stanowiska, czego jednak w pracy zdającej zabrakło.

Odnosząc się do zarzutów zdającej zawartych w odwołaniu, Komisja stwierdziła, że zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes strony, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa, w tym również prawa materialnego. Samo złożenie apelacji od wyroku sądu I instancji, która spełnia wymogi formalne i której może zostać nadany bieg jest niewystarczające w warunkach egzaminu radcowskiego. Komisja egzaminacyjna musi bowiem mieć możliwość dokonania rzetelnej oceny pracy zdającej i zweryfikowania jej umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdaniem Komisji egzaminatorzy dokonujący oceny cząstkowej zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego w sposób czytelny wskazali zarówno te elementy rozstrzygnięcia zadania, których w pracy egzaminacyjnej brakowało, jak również wskazali na elementy, które zostały prawidłowo zawarte w rozwiązywanym zadaniu. Zarówno liczba błędów zdającej oraz ich ranga przemawiają za utrzymaniem oceny negatywnej z zakresu prawa cywilnego egzaminu radcowskiego.

W konkluzji Komisja stwierdziła, iż stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem egzaminu wymagał w pierwszej kolejności skonstruowania zarzutu naruszenia prawa procesowego w zakresie błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszenia zasad oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.), a następnie podniesienia zarzutów prawa materialnego, od poprawności których uzależnione było wystawienie oceny pozytywnej z tej części egzaminu radcowskiego. Podkreśliła, że zdająca sporządzała apelację w realiach egzaminu radcowskiego i samo skonstruowanie apelacji pozbawionej braków formalnych nie wystarcza do uzyskania oceny pozytywnej z tego egzaminu. Należy bowiem wykazać się umiejętnościami, o których mowa w art. 365 ust. 2 u.r.p.

W ocenie Komisji zasadniczo za utrzymaniem negatywnej oceny z zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego przemawia okoliczność, że zdająca nie spełniła przesłanek traktujących o właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który musi zostać prawidłowo zabezpieczony. Wprawdzie autorka apelacji dostrzegła problem braku legitymacji po stronie powoda, niemniej jednak nie wykazała się przy tym dostatecznymi umiejętnościami, które skutkowałyby podniesieniem kompletnych zarzutów apelacyjnych i ich właściwym uzasadnieniem, z naciskiem na wyprowadzenie stosownych wniosków.

Powyższe oznacza, że interpretacja zastosowanych przepisów prawa, dokonana przez autorkę apelacji nie była właściwa, co skutkowało tym, że przyjęta koncepcja apelacji nie zabezpiecza interesu pozwanego, a wręcz naraża go na ryzyko ponoszenia zbędnych kosztów. Uwzględniając zaś skalę ocen (niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry, celujący) oraz omówione powyżej uchybienia pracy zdającej, tj. 1) błędny zakres zaskarżenia wyroku, 2) brak zarzutu w zakresie ustaleń faktycznych sądu i dokonanej oceny dowodów - art. 233 § 1 k.p.c., 3) brak powiązania art. 169 § 2 k.c. z art. 7 k.c., 4) nieuwzględnienie interesu hipotetycznego klienta, którego zdająca reprezentowała, nie mogła ona uzyskać pozytywnej oceny z egzaminu radcowskiego.

Zdająca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie w ocenie pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego pozytywnych aspektów apelacji przesądzających o sporządzeniu przez zdającą ważnego i prawidłowego pod względem formalnym środka odwoławczego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania obywateli do organów państwa i zasady swobodnej oceny dowodów;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego, dokonane z pominięciem kryteriów ustawowych, a w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełnienia przez pracę egzaminacyjną skarżącej kryteriów uprawniających do wystawienia oceny pozytywnej;

- naruszenie art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przewidzianej w tej ustawie gradacji ocen cząstkowych, uzależnionych od wskazanych w ustawie kryteriów oceny prac egzaminacyjnych;

- naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez oparcie oceny cząstkowej sporządzonej przez mec. A. W. na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac;

- naruszenie art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez uznanie, że podniesione w apelacji zarzuty naruszenia prawa procesowego wskazują na brak umiejętności interpretacji przepisów prawa, podczas gdy skarżąca prawidłowo wskazała na popełnione przez Sąd I instancji uchybienia;

- art. 364 ust. 1 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego pomimo sporządzenia pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego przewidującej wybór prawidłowego środka prawnego, spełniającego wymagania formalne i sporządzonego ze starannością, wskazującą na posiadanie przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W oparciu o wyżej sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, a także poprzedzającej jej uchwały oraz stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego w 2014 r.

Zdająca w uzasadnieniu skargi powtórzyła stanowisko przedstawione w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oraz rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone akty administracyjne nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie rozważań wskazać trzeba, iż ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonych uchwałach. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.".

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 p.p.s.a).

Dokonując w przypadku badanej sprawy oceny zgodności działań organów administracji z przepisami prawa należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie może stać się komisją egzaminacyjną wyższego stopnia, ani też rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa cywilnego egzaminu radcowskiego, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do wniosku skarżącej w przedmiocie "zmiany ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego (druga część egzaminu radcowskiego) na oceny pozytywne, ustalenie pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego i w konsekwencji pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego oraz powzięcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego w 2014 roku przez skarżącą, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu", w tym miejscu należy zatem wyjaśnić, że w świetle aktualnie obowiązującej struktury sądowej kontroli decyzji administracyjnej, kontrola Sądu, co do zgodności zaskarżonych decyzji (uchwał) z prawem nie powinna wkraczać w sferę bezpośredniego rozstrzygania sprawy administracyjnej, co należy do właściwości organów administracji. Kompetencja sądu administracyjnego w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć jest wyłącznie kasacyjna (vide art. 145 p.p.s.a.).

Odnosząc się następnie do zarzutów skargi wskazać trzeba, iż szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Zgodnie art. 36(4) ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego, z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36(5) u.r.p.

Z regulacji tej wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną - art. 36(6) u.r.p..

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej, od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36(8) ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 (8) ust. 11 tej ustawy).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36(8) ust. 14 pkt 4 u.r.p., Minister Sprawiedliwości w przedmiocie określenia m.in. trybu i sposobu działania komisji odwoławczej wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U.z 2013 poz. 1209 ze zm.).

Zgodnie z § 5 pkt 3 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Przenosząc powyższe na grunt badanej podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W tym miejscu jeszcze raz wskazać trzeba, że Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy egzaminacyjnej.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny tej Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja szczegółowo wywiodła, że skarżąca nie mogła uzyskać pozytywnej oceny z egzaminu radcowskiego, gdyż do najistotniejszych uchybień zdającej oraz braków sporządzonej przez nią apelacji należy zaliczyć:

1) błędny zakres zaskarżenia wyroku,

2) brak zarzutu w zakresie ustaleń faktycznych sądu i dokonanej oceny dowodów - art. 233 § 1 k.p.c.,

3) brak powiązania art. 169 § 2 k.c. z art. 7 k.c.,

4) nieuwzględnienie interesu hipotetycznego klienta, którego zdająca reprezentowała,

5) brak zaskarżenia w przedmiocie kosztów procesu.

Jednocześnie Komisja wskazała, że na korzyść zdającej można zaliczyć sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia oraz podniesienie zarzutu naruszenia art. 169 k.c., jak również spełnienie kryteriów formalnych apelacji oraz zauważyła poprawność językową pracy.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, zdaniem Sądu należy podzielić argumentację Komisji II stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą, zwłaszcza że uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Komisja wywiodła przy tym, iż sporządzona przez skarżącą apelacja świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, powyższa ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust.1, art. 6 ust.1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe, art. 6 ust.1 ww. ustawy. Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami - vide art. 7 u.r.p. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, art. 2 tej ustawy, zaś pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego . W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa cywilnego z uwzględnieniem "wytycznych" (opisu istotnych zagadnień zadania dla Komisji Egzaminacyjnej), należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 Kpa. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Podkreślić trzeba, iż przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 36(5) ust. 2 u.r.p., które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwał ustalających negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu i organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.