Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 89/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., decyzją z dnia 9 stycznia 2009 r. wydaną na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 24 ust. 1, art. 39, art. 100 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.) dalej jako U.p.s., art. 5, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005 r. Nr 267 poz. 2259) oraz art. 104 i art. 108 k.p.a. udzielił Z. D. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w wysokości 150 zł, jako przyczynę wskazując ubóstwo, niepełnosprawność i bezrobocie. Organ I instancji wyjaśnił dodatkowo, że dochód rodziny skarżącej wynosi ogółem 797 zł miesięcznie i nie przekracza 150% kryterium dochodowego wynoszącego 702 zł. Dodał, że z uwagi na ograniczoną ilość środków pomoc przyznana Z. D. ma charakter uzupełniający i wspomagający

Z uwagi na ujawnienie okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych wcześniej organ I instancji decyzją z dnia 9 lutego 2010 r. wznowił postępowanie, a następnie decyzją z dnia 12 lutego 2010 r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję własną z dnia 9 stycznia 2009 r. i odmówił przyznania pomocy. Rozstrzygniecie powyższe zostało uchylone w trybie odwoławczym, a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozstrzygnięcia z uwagi na uchybienie proceduralne. Organ odwoławczy zalecił organowi I instancji umożliwienie skarżącej wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji końcowej w trybie art. 10 i art. 81 k.p.a..

Rozpatrując sprawę po raz drugi Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, decyzją z dnia 26 lipca 2010 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, art. 150, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 8 i art. 39 U.p.s, a także art. 5 i art. 7 o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa z zakresie dożywiania", uchylił decyzję własną z dnia 9 stycznia 2009 r. przyznającą Z. D. pomoc pieniężną w zakresie dożywiania w wysokości 150 zł i orzekł o odmowie jej przyznania.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 28 września 2009 r. do organu wpłynęła informacja z Urzędu Gminy w M., iż wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne o pow. 8,8517 ha, co stanowi 6,0762 ha przeliczeniowych. Jak wynika z akt sprawy Z. D. zataiła tę informację we wniosku uskładanym w celu uzyskania pomocy społecznej oraz oświadczeniu o stanie majątkowym. Posiadane gospodarstwo rolne stanowiło dodatkowe źródło dochodu skarżącej, który według pierwotnych deklaracji kształtował się na poziomie 797 zł na całą rodzinę. Tymczasem po uwzględnieniu dochodu z gospodarstwa rolnego dochód ten wynosił 2054,77 zł i przekraczał 150% kryterium dochodowego ustalonego na poziomie 702 zł. Okoliczność powyższa stanowiła podstawę do wznowienia postępowania, a następnie uchylenia decyzji z dnia 9 stycznia 2009 r. i odmowy przyznania świadczenia.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Z. D. zarzuciła organowi I instancji błędne ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że uzyskiwała ona dochód z gospodarstwa rolnego i nie ujawniła tego faktu. Przyznała, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 6,0762 ha przeliczeniowych, jednakże nie uzyskuje żadnego dochodu z tej nieruchomości, albowiem w marcu 2005 r. wydzierżawiła ją bezpłatnie A. S., który utrzymuje grunty orne w należytym stanie. Wraz z odwołaniem złożyła oświadczenie A. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 19 października 2010 r., wydaną na podstawie m.in.: art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że ustawodawca w art. 3 ust. 8 U.p.s. definiuje pojęcie dochodu, zaś w art. 8 ust. 9 U.p.s. przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód w kwocie 207 zł miesięcznie na jeden ha przeliczeniowy niezależnie od tego, czy właściciel na nim pracuje, czy też je wydzierżawia. Stanowisko to potwierdza również orzecznictwo sądów administracyjnych. Skoro Z. D. pozostawała właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,0762 ha przeliczeniowych, to jej miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosił 1257,77 zł, zaś łączny dochód skarżącej po doliczeniu świadczeń rodzinnych i funduszu alimentacyjnego w kwocie 797 zł daje kwotę 2054,77 zł i tym samym przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Kolegium wyjaśniło końcowo, że zatajenie faktu posiadania gospodarstwa rolnego przez skarżącą jest nową okolicznością stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a następnie rozstrzygnięcia sprawy co do istoty poprzez odmowę udzielenia pomocy.

W skardze ma powyższą decyzję Z. D. zarzuciła błędne przyjęcie, że uzyskuje ona dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego. W ocenie skarżącej dowodem na tę okoliczność, jest poświadczona ustna umowa o oddaniu gospodarstwa w bezpłatna dzierżawę od marca 2005 r., w zamian za utrzymanie gruntów w stanie czynnym. Podniosła, że nielogiczne jest przypisywanie jej dochodu z gospodarstwa rolnego, które nie jest w jej władaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei w myśl art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, a więc jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie była odmowa przyznania Z. D. pomocy materialnej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, po wznowieniu postępowania administracyjnego i uchyleniu decyzji przyznającej takie świadczenia. Przyczyną było ustalenie, że w dacie przyznania zasiłku skarżącą nie spełniała przesłanki warunkującej uzyskanie takiej pomocy.

Natomiast materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 roku o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) oraz U.p.s..

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego, pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 U.p.s.

W myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 U.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". W tej sytuacji kryterium na gruncie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego to kwota 1053 zł stanowiąca 150 % z kwoty podstawowego kryterium mnożonego przez ilość osób w rodzinie (w niniejszej sprawie 2 osoby), czyli z sumy 702 zł.. U.p.s. reguluje precyzyjnie, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, wskazując w art. 8 ust 3 ogólną definicję dochodu dla celów pomocy społecznej, zgodnie z którą dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Składniki dochodu ustala się według zasad określonych w kolejnych ustępach art. 8. Zgodnie z ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Równocześnie ustawodawca przesądził, że posiadanie gospodarstwa rolnego co do zasady generuje dochody i przyjął w art. 8 ust. 9 U.p.s., że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. W ust. 10 cytowanego przepisu wskazano, że dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej i z ha przeliczeniowych oraz innych źródeł sumuje się.

Bezspornym jest, że skarżąca była właścicielką gospodarstwa rolnego, przy czym z uwagi na zatajenie tej okoliczności postępowanie w przedmiocie udzielnie Z. D. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) zakończone decyzją ostateczną z dnia 9 stycznia 2009 r. zostało wznowione na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. zasadnie uznał bowiem, że fakt posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego stanowi nową, istotną dla sprawy okoliczność nie znaną w chwili wydawania decyzji pierwszoinstancyjnej. Nie umknęło uwadze tutejszego sądu, że w decyzji organu I instancji z dnia 26 lipca 2010 r. jako podstawę prawną wznowienia wskazano błędnie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.. Jednakże zdaniem Sądu uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy zwłaszcza, że w już uzasadnieniu Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wskazał jako właściwy przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i powyższe uzasadnił.

Rozważenia wymaga, czy dochód z gospodarstwa rolnego, którego właścicielką jest skarżąca, winien być uwzględniony w ogólnym dochodzie strony i to pomimo, iż skarżąca wydzierżawiła gospodarstwo osobie trzeciej.

W przekonaniu Sądu odpowiedź na powyższe pytanie jest twierdząca. Podzielić bowiem należy ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 8 ust. 9 U.p.s. określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Jest on wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Przy czym przepis art. 8 ust. 9 U.p.s. przyjmuje dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia tego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09, LEX nr 582495 i z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09, LEX nr 595943). Uznać tym samym należy, że ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. W związku z tym, nawet gdyby faktycznie dochody z gospodarstwa rolnego nie były czerpane, to i tak względem zainteresowanego będzie działać domniemanie, co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów (tak NSA w wyroku z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OSK 302/09, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle redakcji art. 8 ust. 9 U.p.s., nie budzącej wątpliwości wykładni językowej tego przepisu oraz orzeczeń sądów administracyjnych wydanych na jego podstawie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skarżącej o nieosiąganiu dochodów z gospodarstwa rolnego z uwagi na jego wydzierżawienie, gdyż przepisy U.p.s. nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania. Na marginesie wskazać należy, że z treści przedłożonej przez skarżącą umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2005 r. nie wynika, aby nieruchomość oddana została w bezpłatne używanie, zaś dzierżawa ze swej istoty jest odpłatna.

Skoro zatem ustalono, że Z. D. jest właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w K., gm. M. o powierzchni 6,0762 przeliczeniowych, to na podstawie art. 8 ust. 9 U.p.s. prawidłowo przyjęto, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego wynosił 1257,77 zł, co po zsumowaniu ze świadczeniami rodzinnymi i świadczeniami z funduszu alimentacyjnego w kwocie 797 zł daje w rezultacie kwotę 2054,77 zł i znacznie przekracza kryterium dochodowe ustalone w niniejszej sprawie w wysokości 1053 zł. Skarżąca nie spełniła zatem warunków do uzyskania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności.

Końcowo wyjaśnić należy, że wbrew twierdzeniu Z. D. zawartemu w skardze uprawomocnienie się decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. nie stanowi podstawy do zwrotu świadczeń socjalnych uzyskanych przez nią dotychczas. Kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 98 U.p.s. może być natomiast przedmiotem innego postępowania, które wykracza poza ramy przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.