Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2417/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , Sędzia WSA Artur Kuś, Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z dnia [...] września 2021 r. znak [...], działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 710) - po rozpoznaniu wniosku K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2020 r. znak:[...] - utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] marca 2020 r., odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku olejarni w T., gm. C.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Minister wskazał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w P. decyzją z [...] maja 1988 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] "budynek zabytkowej olejarni w T. nr [...], gm. C. ", położony na terenie działki nr ew. [...], w uzasadnieniu decyzji wskazując, że przedmiotowy budynek powstał w XIX w., nieprzerwanie od chwili powstania pełni swoje funkcje produkcyjne przy zachowaniu tradycyjnych metod i jest obiektem unikalnym na obszarze województwa.

Pismem z dnia 22 sierpnia 2019 r. właściciel ww. obiektu K. S. wniósł o skreślenie budynku olejarni z rejestru zabytków. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] marca 2020 r. odmówił skreślenia budynku z rejestru zabytków, stwierdzając, że w stosunku do budynku olejarni nie zachodzą ustawowe przesłanki uzasadniające jego skreślenie z rejestru zabytków. W decyzji tej Minister wskazał, że w latach 1986-1988 ze środków wojewódzkiego konserwatora zabytków przeprowadzone zostały gruntowne prace remontowo- konserwatorskie budynku olejarni, który po remoncie znajdował się w bardzo dobrym stanie zachowania umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem XIX-wiecznych urządzeń do produkcji oleju. Obecny właściciel zabytkowej olejarni nie wywiązuje się z obowiązku sprawowania opieki nad zabytkiem i nie stosuje się do wydawanych zaleceń pokontrolnych, co potwierdzają protokoły kontroli zabytku z 2018 i 2019 r. W obiekcie zawalony jest fragment zachodniej ściany szczytowej, załamaniu uległa centralna część belki kalenicowej wraz z fragmentem połaci dachu, nieznacznie powiększyło się wyboczenie ściany frontowej w kierunku ulicy oraz ubytek szalunku. Minister wskazał, że zachowała się jednak przynajmniej część oryginalnych urządzeń stanowiących wyposażenie olejarni, istnieją także schody wewnętrzne oraz komin murowany z cegły. Minister podniósł, że obecny zły stan zachowania olejarni jest wynikiem wieloletnich zaniedbań, jakich dopuszcza się obecny właściciel budynku, który od czasu odziedziczenia obiektu zaniechał prowadzenia systematycznych robót budowlanych i prac konserwatorskich, polegających np. na stopniowej wymianie najbardziej zniszczonych elementów, skutkiem czego zachodzi obecnie konieczność przeprowadzenia generalnego remontu. Właściciel zabytku dotychczas nie wykonał również nałożonych na niego obowiązków wynikających z decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków z 2019 r. W ocenie Ministra przeprowadzenie remontu kapitalnego nadal jest technicznie możliwe, z uwzględnieniem koniecznej wymiany materiału budowlanego. Obiekt ten nie utracił wartości, dla których został wpisany do rejestru zabytków, nie wzbudza wątpliwości jego wartość historyczna jako elementu dawnej zabudowy T., a zarazem świadectwa historii polskiej wsi w ogóle. Pomimo występujących aktualnie zniszczeń budynek olejarni pozostaje czytelnym przykładem XIX-wiecznego budownictwa przemysłowego i jest unikalnym na terenie województwa łódzkiego zachowanym zabytkiem techniki tego rodzaju. Szczególna wartość naukowa budynku i zgromadzonych w nim urządzeń wynika z faktu, że odzwierciedla on charakter funkcjonowania manufaktury wiejskiej w jej pierwotnej fazie rozwoju. W ocenie Ministra olejarnia w T. stanowi w dalszym ciągu cenny zabytek budownictwa i techniki.

K. S. składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucił Ministrowi naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wskazał, że stan zachowania drewnianej olejarni w T. jest bardzo zły, w jego ocenie obiekt ten uległ zniszczeniu co najmniej w 98%, co skutkuje całkowitą utratą wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Elementy drewniane są prawie całkowicie spróchniałe i nie nadają się do użytku, na nieruchomości znajduje się komin w stanie powodującym zagrożenie bezpieczeństwa, nie nadają się do użytku również inne elementy obiektu. Zdaniem K. S. olejarnia całkowicie utraciła walory użytkowe i architektoniczne, a jej pierwotny wygląd nie jest możliwy obecnie do rozpoznania, jak również przywrócenia stanu poprzedniego.

Pismem z 19 kwietnia 2021 r. organ prowadzący postępowanie zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o przeprowadzenie oględzin zabytku w celu udokumentowania jego aktualnego stanu zachowania. W odpowiedzi [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w piśmie z 8 czerwca 2021 r. wskazał, że na podstawie oględzin przeprowadzonych w maju 2021 r. należy stwierdzić, iż stan budynku jest zły, jednak nie pogorszył się znacząco od kontroli przeprowadzonej w dniu 2 kwietnia 2019 r. Ponadto wojewódzki konserwator zabytków poinformował, że w dniu 22 kwietnia 2020 r. wystąpił do Gminy C. z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowego zabytku, a Wójt Gminy C. pismem z 6 lipca 2020 r. przychylił się do przeniesienia własności ww. nieruchomości na Gminę. W odniesieniu do budynku olejarni, na zlecenie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w październiku 2020 r. została opracowana ocena stanu technicznego.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu stwierdził, że stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] marca 2020 r. zachowuje aktualność. Organ wskazał, iż z treści protokołu z 13 maja 2021 r. wynika, że budynek olejarni znajduje się w bardzo złym stanie technicznym: dach jest niemal całkowicie zarwany (zachowany jedynie w części wschodniej), ściany zewnętrze w różnym stopniu degradacji (północna w 80% zawalona do wewnątrz), materiał budowlany miejscowo z widoczną korozją biologiczną. Jednocześnie zachowane częściowo jest cenne wyposażenie ww. obiektu. Zdaniem organu nawet w obecnym stanie zachowania obiekt posiada elementy czytelnej struktury budowlanej i wyposażenia, co dokumentuje jego historyczną funkcję. Pomimo degradacji materiału i struktury budynku obiekt nadal niesie dane charakteryzujące go jako przykład wiejskiej manufaktury – olejarni, posiada zatem wartości historyczne i naukowe (w tym etnograficzne). Stan zachowania olejarni wskazuje na pilną konieczność wdrożenia działań zmierzających do zabezpieczenia zabytku oraz odtworzenia jego zniszczonych elementów konstrukcyjnych, a także i wymiany materiałów wykończeniowych. Minister wskazał, że kwestie wymiany części materiału budowlanego w przypadku zabytków drewnianych nie przesądzają automatycznie o pozbawieniu takiego obiektu waloru zabytkowego, bowiem również w toku prawidłowego użytkowania obiektu konieczna jest sukcesywna wymiana najmocniej zniszczonych elementów drewnianej konstrukcji, natomiast szalowanie oraz pokrycie dachu strzechą wymaga wymiany cyklicznej. Zdaniem Ministra odtworzenie wyrazu architektonicznego olejarni, poszczególnych rozwiązań ciesielskich, a także elementów jej wyposażenia, możliwe jest na podstawie dostępnych materiałów ikonograficznych, a także ewentualnych analogii do zachowanych tego typu obiektów (np. eksponatów skansenowych). Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z treścią opracowania technicznego z października 2020 r. remont i zachowanie budynku olejarni in situ jest niewskazany, a najlepszym rozwiązaniem dla tego obiektu jest jego translokacja z częściowym odtworzeniem.

W ocenie Ministra budynek olejarni posiada nadal potencjał poznawczy i dokumentacyjny jako zabytek techniki wiejskiej, a co za tym idzie nie straciły na aktualności przesłanki, które uzasadniały jego wpisanie do rejestru zabytków. Organ podkreślił przy tym, że zostały podjęte działania nagłośnienia sprawy olejarni w mediach i uzyskania pomocy finansowej od fundacji oraz działania zmierzające do przeniesienia i przekazania obiektu na rzecz Gminy C.

Minister zauważył, że istniejące materiały dokumentacji zdjęciowej oraz rysunki pomiarowe znajdujące się w karcie ewidencyjnej z 1994 r., opracowanie L. J. w Ł. Studiach Etnograficznych t. III z 1961 r. (dostępne w zbiorach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a także na [...] lub [...]), a także analiza przeprowadzona na potrzeby "Oceny stanu technicznego drewnianej olejarni w T. [...], Gmina C." z października 2020 r., pozwalają na daleko idącą możliwość rekonstrukcji budynku olejarni i jego wyposażenia, tak aby przywrócić mu pełne walory poznawcze jako obiektu techniki w tradycji wiejskiej. Organ podkreślił, że utrata wartości artystycznej, historycznej lub naukowej zabytku, by mogła skutkować jego skreśleniem z rejestru, musi być całkowita, powinna być rozumiana jako brak jakiejkolwiek wartości obiektu, a nie jedynie jej uszczuplenie, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie.

K. S. złożył skargę na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r., zarzucając obrazę art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na treść wydanego orzeczenia poprzez błędne ustalenie stanu prawnego i faktycznego; niepowołanie biegłego rzeczoznawcy określonej specjalizacji, m.in. z zakresu budownictwa, do wydania opinii, czy olejarnia zachowuje nadal walory historyczne.

Zdaniem skarżącego nastąpiła całkowita "śmierć techniczna obiektu", nie istnieją już jakiekolwiek pozostałości, którym można przypisać wartość zabytkową. K. S. zarzucił, że nie przeprowadzono niezależnej ekspertyzy celem ustalenia wpływu obecnego stanu technicznego na wartość historyczną budynku olejarni. Ponadto wskazał, że dopiero z zaskarżonej decyzji dowiedział się, że wojewódzki konserwator zabytków wystąpił do Gminy C. z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowego zabytku.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) wynika, że uwzględnienie skargi przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły i w związku z tym skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Na wstępie należy wskazać, że będący przedmiotem postępowania toczącego się przed Ministrem Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu budynek olejarni w T., położony na terenie działki nr ew. [...], został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z [...] maja 1988 r., w której uzasadnieniu wskazano, że obiekt powstał w XIX w. i nieprzerwanie od chwili powstania pełni swoje funkcje produkcyjne przy zachowaniu tradycyjnych metod.

Wpis obiektu do rejestru zabytków rodzi po stronie właściciela lub posiadacza takiego obiektu szereg obowiązków związanych z opieką nad zabytkiem, wynikających z ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 710), zwanej dalej u.o.z. W myśl art. 5 pkt 2 - pkt 4 u.o.z. opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Z kolei stosownie do art. 4 ustawy rolą organów administracji publicznej w zakresie ochrony zabytków jest w szczególności podejmowanie działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.o.z. zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (art. 13 ust. 5 u.o.z.).

W orzecznictwie wskazuje się, że skreślenie danego obiektu z rejestru zabytków, do którego został uprzednio wpisany, powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. zniszczenia obiektu i równoczesnej utraty przez ten obiekt wartości wymienionych w art. 13 ust. 1 u.o.z. Podkreślenia wymaga, że podstawą do wykreślenia obiektu z rejestru zabytków nie jest jego zły stan techniczno-użytkowy, decydujące znaczenie ma to, czy wartości chronione, które stanowiły podstawę wpisu do rejestru zabytków, nie zostały utracone na skutek zniszczenia zabytku. W postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru nie są rozstrzygane kwestie dotyczące zakresu niezbędnych do wykonania robót budowlanych, ich opłacalności, możliwości finansowych czy zamiarów właściciela lub posiadacza zabytku, a wyłącznie to, czy stopień zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru jest taki, że utracił on swą wartość historyczną, artystyczną czy naukową (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2037/15, z 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10, wyrok WSA w Warszawie z 6 lipca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1907/16). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. II OSK 896/16, zużycie techniczne obiektu w jakimś stopniu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, niemniej dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu z rejestru zabytków.

Stopień zniszczenia zabytku ma zatem znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi wartości. Przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy uwzględnić również trzeba, że w myśl art. 6 ustawy zabytki podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia z rejestru zabytków, brak jest podstaw do skreślenia obiektu z rejestru, jeżeli poziom degradacji technicznej nie doprowadził do całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej. Stan zachowania zabytku, jego stan techniczny, nie jest czynnikiem przeważającym przy rozstrzyganiu o stosowaniu przewidzianych ustawą form i sposobów ochrony zabytków, a więc także w sprawie dotyczącej skreślenia zabytku z rejestru zabytków.

W świetle powołanych przepisów podstawą do skreślenia zabytku z rejestru może być jedynie zniszczenie zabytku w takim stopniu, który nakazuje uznać, że obiekt nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. II OSK 2514/11, z 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 27 marca 2019 r. sygn. VII SA/Wa 2026/18, z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. VII SA/Wa 1644/18).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu słusznie uznał, że nie zaistniały podstawy do zastosowania art. 13 ust. 1 u.o.z. i skreślenia budynku olejarni z rejestru zabytków. Organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko, opierając się na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, a zaprezentowana argumentacja nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Dokonując takiej oceny organ stwierdził, że wprawdzie obiekt ten znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, niemniej jednak nie utracił wartości, dla których został wpisany do rejestru zabytków. Minister wskazał, że w obiekcie dach jest niemal całkowicie zarwany (zachowany jedynie w części wschodniej), ściany zewnętrze są w różnym stopniu degradacji (północna w 80% zawalona do wewnątrz), materiał budowlany miejscowo z widoczną korozją biologiczną, jednocześnie zachowała się część oryginalnych urządzeń stanowiących wyposażenie olejarni.

Organ stwierdził, że pomimo występujących zniszczeń budynek olejarni pozostaje czytelnym przykładem XIX-wiecznego budownictwa przemysłowego i jest unikalnym na terenie województwa łódzkiego zachowanym zabytkiem techniki tego rodzaju, w dalszym ciągu obiekt posiada wartości historyczne i naukowe (w tym etnograficzne) jako przykład wiejskiej manufaktury. W ocenie Ministra nadal technicznie możliwe jest przeprowadzenie remontu obiektu, z uwzględnieniem konieczności odtworzenia jego zniszczonych elementów konstrukcyjnych, a także wymiany materiałów wykończeniowych. Rekonstrukcja budynku olejarni, a także elementów jej wyposażenia, możliwa jest na podstawie dostępnych materiałów ikonograficznych oraz ewentualnych analogii do zachowanych tego typu obiektów. Jak jednocześnie słusznie wskazał organ, konieczność wymiany części materiału budowlanego w przypadku zabytków drewnianych nie przesądza automatycznie o pozbawieniu takiego obiektu waloru zabytkowego. Również bowiem w trakcie normalnego użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli, drewniane elementy obiektów muszą być wymieniane w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Taka wymiana elementów obiektu nie obniża wartości zabytkowych budynku, zwłaszcza jeśli zachowane zostają poszczególne rozwiązania ciesielskie, sposób obróbki, gatunek drewna. Minister uznał więc, że aktualne pozostają przesłanki, które uzasadniały wpisanie budynku olejarni do rejestru zabytków, a obiekt stanowi nadal cenny zabytek techniki wiejskiej.

W ocenie Sądu przyjęte przez organ stanowisko należy uznać za prawidłowe. Mając na względzie całość materiału dowodowego Minister miał podstawy by przyjąć, że stan zachowania obiektu objętego wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków nie doprowadził do utraty przez niego wartości zabytkowych. Zły stan obiektu nie budzi wątpliwości, niemniej, wobec wskazanej wyżej wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, okoliczność ta nie mogła stanowić wystarczającej podstawy dla uwzględnienia wniosku skarżącego, skoro obiekt nadal przedstawia wartości, dla których został objęty ochroną konserwatorską.

Trzeba przy tym zauważyć, że zły stan obiektu spowodowany jest zaniedbaniami ze strony skarżącego, na którym jako na właścicielu zabytku ciąży obowiązek sprawowania nad nim opieki. Warto zauważyć, że w latach 1986-1988 ze środków wojewódzkiego konserwatora zabytków zostały przeprowadzone gruntowne prace remontowo-konserwatorskie budynku olejarni. Obiekt ten po remoncie znajdował się w bardzo dobrym stanie zachowania, umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem XIX-wiecznych urządzeń do produkcji oleju, stan ten został potwierdzony w 1994 r. w karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa. K. S. od czasu odziedziczenia obiektu zaniechał prowadzenia robót budowlanych i prac konserwatorskich, nie stosuje się do wydawanych zaleceń pokontrolnych, nie wykonuje wydawanych przez organy ochrony zabytków decyzji, w tym decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 2019 r. nakazującej podjęcie przy obiekcie prac konserwatorskich i robót budowlanych, utrzymanej w mocy decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] listopada 2019 r.

Przypomnienia wymaga, że w świetle art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami podstawowym obowiązkiem właściciela zabytku jest podejmowanie wszelkich starań, aby przeciwdziałać dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. Właściciel zabytku ma obowiązek prowadzić niezbędne prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku w celu zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. W sytuacji gdy właściciel zabytku nie podejmuje żadnych, w tym nakazanych przez organy, działań naprawczych i zabezpieczających w stosunku do obiektu zabytkowego, czego skutkiem jest degradacja takiego obiektu, a przy tym dąży jednocześnie do jego wykreślenia z rejestru zabytków, podjęcie przez organ decyzji o wykreśleniu obiektu z rejestru zabytków, stanowiłoby swego rodzaju nagrodę dla właściciela zabytku za zaniedbania i naruszenia prawa, jakich się dopuszcza. Mając na uwadze istotę i cel instytucji ochrony zabytków nie można dopuścić do tego, aby brak działań właściciela zabytku w celu należytej ochrony zabytku niejako wymuszał wykreślenie zabytku z rejestru zabytków (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 632/18, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2019 r. sygn. VII SA/Wa 2026/18).

W ocenie Sądu Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu prawidłowo uznał, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do skreślenia budynku olejarni z rejestru zabytków, nie doszło bowiem do trwałej i całkowitej utraty wartości zabytkowych tego obiektu. Zdaniem Sądu ocena ta nie ma charakteru dowolnego, organ dokonując takiej oceny i orzekając o odmowie skreślenia budynku z rejestru zabytków, nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 czy też art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Organ ten w stopniu wystarczającym wyjaśnił potrzebę dalszej ochrony prawnej budynku, pomimo złego jego stanu technicznego.

Argumenty skarżącego zmierzające do wykazania, że na skutek zniszczeń budynek olejarni utracił swą wartość zabytkową, mają jedynie charakter polemiczny i nie podważają prawidłowych ustaleń organu. Podkreślenia wymaga, że Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu posiada niezbędną wiedzę specjalistyczną z zakresu ochrony zabytków, pozwalającą na dokonanie samodzielnej oceny danego obiektu pod względem posiadanych wartości historycznych, artystycznych czy naukowych i na dokonanie własnej oceny przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 u.o.z. Organ jest zatem w stanie ocenić, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, czy zabytek uległ, czy też nie, zniszczeniu w takim stopniu, że nie przedstawia już żadnych wartości zabytkowych. Wyłącznie wówczas, gdy organ miałby uzasadnione wątpliwości, powinien w odpowiednim zakresie przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, posiłkując się np. opinią biegłego o stosownej wiedzy specjalistycznej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, wbrew twierdzeniom skarżącego nie było potrzeby przeprowadzania dodatkowych dowodów w celu dokładnego ustalenia stopnia zniszczenia obiektu i oceny jego wartości zabytkowych.

W ocenie Sądu nie ma zatem podstaw do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd nie podzielił także pozostałych zarzutów podniesionych w skardze. Zaskarżona decyzja Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] marca 2020 r. pozostają zatem w zgodzie z prawem.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.