Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 542/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Izabela Głowacka – Klimas (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi Ł. P. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Ł. P. złożył dnia [...] października 2006 r. do Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. wniosek o wpisanie go na listę radców prawnych. Argumentował, że spełnia wszystkie wymogi wskazane w ustawie o radcach prawnych, bowiem ukończył studia wyższe prawnicze, ukończył 27 lat, korzystał z pełni praw publicznych i miał pełną zdolność do czynności prawnych. Ponadto zdał egzamin prokuratorski przed komisją państwową w Prokuraturze Apelacyjnej w G.. Wraz z wnioskiem złożył między innymi referencje od radców prawnych i adwokata, z którymi współpracował.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r., Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. (dalej jako Rada OIRP) odmówiła wpisania Ł. P. na listę radców prawnych. Powołała się przy tym na art. 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.), dalej cytowanej jako ustawa.

W uzasadnieniu Rada OIRP podniosła, że wnioskodawca odbył aplikację prokuratorską, zakończoną egzaminem zdanym w dniu [...] października 2006 r., zaś od lutego 2006 r. pracował jako asystent w Dziale Windykacji Funduszu M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Na podstawie zgromadzonych w postępowaniu dowodów, w tym odbytej z wnioskodawcą rozmowy, Rada uznała, że Ł. P. nie posiadał właściwego profilowanego przygotowania zawodowego do przyszłego wykonywania zawodu radcy prawnego w pełnym wymiarze czynności zawodowych oraz z racji niewykonywania zadań objętych obsługą prawną nie posiadał należytego praktycznego doświadczenia prawniczego. Wobec tego nie dawał rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ł. P. odwołał się od tej uchwały do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Domagał się jej zmiany i wpisania go na listę radców prawnych.

Zarzucił, że uchwała została oparta na błędnie ustalonym stanie faktycznym, błędnej interpretacji przedstawionych przez niego dokumentów oraz nie uwzględniała informacji, które przekazał ustnie w trakcie rozmowy z dnia [...] grudnia 2006 r. Ponadto jego zdaniem uchwała ta naruszyła gwarantowaną konstytucyjnie równość osób wobec prawa, bowiem wpis na listę uzyskała tylko część spośród kilkunastu osób ubiegających się o wpis, dysponujących identycznym wykształceniem i doświadczeniem zawodowym.

Powołując się na przepisy ustawy o radcach prawnych podniósł, że Rada OIRP mogła odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko gdyby naruszało to przepis art. 1 ustawy. Natomiast w jego przypadku nie budzi wątpliwości spełnienie warunków z art. 25 ust. 1 pkt 1-4 oraz 6 ustawy, przy uwzględnieniu zastrzeżenia wynikającego z art. 25 ust. 2 ustawy. Odwołujący się stwierdził, że Rada OIRP nie wskazała żadnej z cech jego osobowości, która świadczyłaby o braku rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy, natomiast zakwestionowała jego przygotowanie zawodowe i doświadczenie prawnicze. Tym samym nie wskazała żadnej wynikającej z ustawy przesłanki dającej podstawę do podjęcia uchwały odmawiającej wpisu.

Podkreślając swoje doświadczenie zawodowe, opinie radców prawnych, z którymi współpracował oraz kierowane do niego oferty pracy w charakterze radcy argumentował, że uchwała Rady OIRP jest niezgodna z prawem i została oparta nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym.

Z tych względów odwołanie uważał za zasadne.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, po rozpatrzeniu odwołania, uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady OIRP, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej jako Prezydium KRRP) uznało, że w przypadku Ł. P. odmowa wpisu na listę radców prawnych uzasadniona była niespełnieniem przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W obszernym uzasadnieniu organ wskazał, że przy ocenie spełniania przez kandydatów przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, nieskazitelny charakter kandydata podlega weryfikacji odrębnie od weryfikacji przesłanki zachowania dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu. Wyszczególnił też, co powinno podlegać ocenie przy weryfikowaniu każdej z tych przesłanek – w przypadku "rękojmi należytego wykonywania zawodu" byłyby to obiektywnie istniejące uwarunkowania intelektualne, zawodowe i osobiste kandydata, które łącznie pozwalałyby na nabranie przekonania, że dawałby on wspomnianą rękojmię. Wśród tego ocenie podlegałyby takie przesłanki jak: wykazanie się znajomością zasad wykonywania zawodu, znajomość zasad etyki zawodowej, wymierna w dłuższym czasie praktyka zawodowa przy wykonywaniu obsługi prawnej, samoszkolenie celem uzupełnienia wiedzy i praktyki zdobytej w innym zawodzie prawniczym.

Argumentując, że przesłanka "rękojmiowa" jest przykładem klauzuli generalnej, organ wskazał, że na podstawie dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego tej kwestii możliwe było sformułowanie tez, prowadzących do rozwinięcia treści normatywnej art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy, dookreślenia sposobu badania spełnienia przez kandydata przesłanek rękojmiowych oraz sformułowania kryteriów oceny spełnienia przez kandydata przesłanki "nieskazitelnego charakteru" i przesłanki "rękojmiowej". Dokonując analizy stanów faktycznych orzeczeń zapadłych na gruncie ww. uregulowań, Prezydium KRRP wskazało, że brak "nieskazitelności charakteru" kandydata przesądzał jednocześnie o braku drugiej przesłanki ("obiektywnej"). Jednocześnie organ uznał, że możliwa jest sytuacja, w której kandydat, pomimo posiadania nieskazitelnego charakteru, nie dawałby rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazał przy tym, że nawet nowelizacja ustawy o radcach prawnych z 2005 r. nie zezwoliła na stosowanie automatyzmu w sprawie wpisu i nie zdjęła z organów obowiązku oceny kandydatów pod kątem tego, czy swoim zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Organ wywodził, że przy badaniu przesłanki "rękojmiowej" powinny zostać wskazane konkretne zdarzenia, świadczące o jej niespełnieniu, przy czym analizie powinny być poddane nie tylko działania wnioskodawcy, ale i jego zaniechania, składające się na jego dotychczasowe postępowanie. Interpretację taką organ wsparł tezami z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego – z dnia 4 maja 1992 r., II SA 1143/91, z dnia 18 sierpnia 1994 r., II SA 860/93.

Powołując się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (K 6/06) oraz z dnia 8 listopada 2006 r. (K 30/06) i zawarte w ich uzasadnieniach analogiczne tezy, organ podkreślił potrzebę posiadania przez osoby ubiegające się o wpis na listę radców prawnych niezbędnej praktyki i doświadczenia zawodowego. W ocenie organu wyroki te dały podstawę do szerokiej interpretacji "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu" oraz odrębnego traktowania subiektywnej przesłanki charakterologicznej od obiektywnej przesłanki gwarancyjnej. To zaś z kolei dało podstawę do stwierdzenia, że nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego osoba, która wprawdzie złożyła egzamin prokuratorski lub notarialny, ale która nie posiadała praktyki świadczenia pomocy prawnej, popartej udowodnionymi umiejętnościami praktycznego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Organ przyznał, że art. 25 ust. 1 ustawy o radcach prawnych zwolnił niektóre grupy osób z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, jednakże nie został zdjęty z organów wpisowych obowiązek badania, czy osoby te swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Mając na względzie te okoliczności, Prezydium KRRP stwierdziło, że odmienność kwalifikacyjna złożonego egzaminu zawodowego oraz co najwyżej półtoraroczna praktyka zawodowa przy wykonywaniu obsługi prawnej uzasadniały pogląd wyrażony przez organ I instancji, że udowodnione zostały okoliczności i powody, które faktycznie nie dadzą Ł. P. możliwości wykonywania zawodu. W ocenie organu odwoławczego, zebrany przez Radę OIRP materiał dowodowy w pełni uzasadniał stwierdzenie, że odwołujący nie poradziłby sobie z wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Fakt, że Ł. P. nie posiadał wiedzy i praktyki zawodowej na poziomie określonym w ustawie o radcach prawnych, nakazywał ujemnie ocenić jego umiejętności udzielenia pomocy prawnej.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, organ II instancji uznał za bezpodstawny zarzut naruszenia art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych, bowiem wpisanie na listę radców prawnych osoby niespełniającej – tak jak Ł. P. - przesłanki obiektywnej ("rękojmiowej"), stanowiłoby naruszenie prawa.

Natomiast w kwestii zarzutu naruszenia zasady równości organ II instancji stwierdził, że wszystkie znane mu rozstrzygnięcia Rady OIRP oparte były na jednakowych kryteriach oceny przesłanek zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim.

Z tych względów Prezydium KRRP podzieliło ocenę organu I instancji, że Ł. P. nie posiada wystarczającej wiedzy teoretycznej i praktycznej do wykonywania rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakich od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe. Podkreślając, że Ł. P. jest wysoko kwalifikowanym prawnikiem karnistą, ukończył studia prawnicze w 2003 r. i uzupełnił je studiami podyplomowymi oraz ukończył aplikację prokuratorską, jednakże nie przedstawił żadnych dowodów spełnienia gwarancyjnej przesłanki "rękojmiowej".

Ponadto organ wskazał, że nie dopatrzył się uchybień proceduralnych, mogących skutkować wzruszeniem decyzji odmownej o wpisie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą uchwałę Ł. P. domagał się uchylenia tej uchwały oraz uchwały Rady OIRP. Zarzucił naruszenie:

– prawa materialnego – art. 25 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy poprzez błędną wykładnię pojęcia rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego i stwierdzenie, że swoim dotychczasowym postępowaniem oraz doświadczeniem nie daje prawidłowej rękojmi wykonywania zawodu radcy prawnego,

– prawa proceduralnego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie, to jest art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie wadliwego postępowania dowodowego, w szczególności pominięcie przedstawionych referencji oraz art. 77 § 1 k.p.a. w związku z § 10 regulaminu postępowania okręgowych radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów, polegającego na nie poinformowaniu go w stosownym terminie o posiedzeniu Rady oraz możliwości wzięcia w nim udziału i złożenia wyjaśnień.

Argumentował, że uzasadnienie decyzji Prezydium KRRP w przeważającej części stanowiło wywód na temat jak należy rozumieć przepis ustawy kreujący w stosunku do kandydata wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Konkluzją tego wywodu było stwierdzenie, że rękojmia taka wynika – w przypadku osób, które ukończyły inne aplikacje niż radcowska czy adwokacka – z doświadczenia zdobytego przy wykonywaniu obsługi prawnej.

Skarżący stwierdził przy tym, że różnice programowe pomiędzy aplikacją prokuratorską a radcowską czy adwokacką, sprowadzające się do części prawa cywilnego i handlowego, uzupełnił w trakcie współpracy z kancelariami prawniczymi. Nie zgodził się z oceną organów, że zbyt krótko i w zbyt wąskim zakresie współpracował z ww. kancelariami i innymi podmiotami, na rzecz których świadczył usługi prawne i przedstawił tok swojej dotychczasowej pracy w tym zakresie.

Wskazał przy tym, że to na organach postępowania ciążył – zgodnie z art. 77 k.p.a. – obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, tymczasem żaden z organów nie przedstawił żadnego spójnego wywodu na którym oparto stwierdzenie, że doświadczenie kandydata jest zbyt wąskie i zbyt krótkie. Organy obu instancji nie wskazały także dowodów z których wynikałoby, że przedstawione przez Ł. P. doświadczenie w zawodowym świadczeniu usług prawnych było niewystarczające. Uznały jedynie, że posiada on zbyt wąskie doświadczenie, zawodowe, które w połączeniu z odbytą aplikacją prokuratorską nie daje możliwości wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skarżący podniósł, że w chwili wniesienia skargi był zatrudniony w kancelarii radców prawnych, gdzie do jego obowiązków należały wszystkie czynności związane z obsługą prawną klientów, w szczególności przygotowywanie pism procesowych, obsługa osób prowadzących działalność gospodarczą, opiniowanie umów, opinie prawne. Wskazał także, że jego sytuacja jest zbliżona do stanu faktycznego w sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. VI SA/Wa 1619/06.

Ł. P., nie kwestionując dokonanej przez orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i Sądów interpretacji przepisów ustawy o radcach prawnych dotyczących wpisu na listę, podniósł, że przedstawił dokumenty potwierdzającego zdobyte doświadczenie w obsłudze prawnej. Pomimo tego, bez oceny merytorycznej przedłożonych dowodów, organ wpisowy nie uznał go za osobę dającą rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Ponadto skarżący zakwestionował sposób prowadzenia postępowania przed organem I instancji, w tym przeprowadzenie rozmowy przez zaledwie dwuosobową komisję i podjęcie uchwały przez Radę w oparciu jedynie o wrażenia członków tejże komisji. Podniósł także, że nie zawiadomiono go o posiedzeniu Rady, na którym rozstrzygano jego sprawę i nie poinformowano o możliwości wzięcia udziału w tym posiedzeniu czy też złożenia wyjaśnień.

Zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. skarżący uzasadniał także tym, że organ nie wywiązał się z obowiązku udokumentowania twierdzenia, iż nie poradzi on sobie z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, ponieważ nie wskazał i nie udowodnił okoliczności lub powodów, które faktycznie nie dawałyby możliwości wykonywania tego zawodu. Wnioski organu II instancji określił przy tym jako niepoparte żadnymi argumentami i sprzeczne z wymową dokumentów przez niego przedstawionych. Podniósł, że to organ powinien był zwrócić się do niego o sprecyzowanie i uzupełnienie referencji.

Powyższe względy świadczyły w jego mniemaniu o zasadności skargi.

W odpowiedzi na skargę Prezydium KRRP wniosło o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione już w uzasadnieniu skarżonej uchwały.

Organ podkreślił przy tym, że jeszcze przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 6/06 organy wpisowe odmawiały wpisu na listę osób, które po zdaniu innych, niż adwokacki, egzaminów nie wykazały się odpowiednią, to jest obiektywnie poświadczoną w dłuższym czasie, z reguły nie krótszym niż trzy lata, praktyką, opartą o pracę w organach stanowienia lub stosowania prawa albo pracą w organach wymiaru sprawiedliwości. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego nie zmieniły przy tym praktyki Rad OIRP przy ocenie pod kątem przesłanki "rękojmiowej" wniosków o wpis składanych w ramach "przepływu międzyzawodowego" to jest osób, które nie ukończyły aplikacji radcowskiej.

Prezydium KRRP wskazało także, że zawiadamianie wnioskodawcy o posiedzeniu Rady OIRP nie było niezbędne, bowiem wnioskodawca miał możliwość przedstawienia swego stanowiska podczas rozmowy kwalifikacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 cytowanej ustawy).

Z kolei w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna.

Rozpatrując zarzuty naruszenia prawa materialnego, należy wskazać, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji Prezydium KRRP był przede wszystkim art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa. Zgodnie z tym przepisem na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W tym miejscu trzeba wyjaśnić, że podnoszony przez skarżącego w odwołaniu zarzut naruszenia przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy jest niezasadny. Zgodnie z treścią tych przepisów, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny. Jednakże trzeba zauważyć, że nie dają one podstaw do wnioskowania, że skoro przy spełnieniu wspomnianego warunku nie ma wymogu odbycia aplikacji, to wpis na listę radców prawnych następuje automatycznie. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 1 ustawy, osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych musi spełniać również przesłanki wskazane w tym przepisie.

W tym zakresie Sąd podziela w całości argumentację Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ponieważ istotą sprawy była kwestia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i interpretacji tego pojęcia użytego w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy, trzeba wskazać, na czym polega zawód radcy prawnego.

I tak, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Wykonywanie tego zawodu polega zaś, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Definicję pomocy prawnej zawiera art. 7 ustawy, zgodnie z którą jest nią w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe, przy czym pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ustawy).

Powołane przepisy ustawy o radcach prawnych kładą wyraźny akcent, jeżeli chodzi o zawód radcy prawnego, na pomoc prawną, przy czym pomoc ta powinna być świadczona, z wyjątkiem ustanowionym w art. 4 ust. 1 ustawy, w celu ochrony interesów mocodawcy. Dla spełnienia tych wymagań ustawy radca prawny, podobnie jak adwokat, powinien nie tylko swobodnie poruszać się w problematyce materialnoprawnej i procesowej, koniecznej dla świadczenia tej pomocy prawnej, lecz również powinien posiadać wiedzę praktyczną niezbędną do świadczenia usług zastrzeżonych dla tego zawodu. Wiedzę tą zdobywa kandydat na radcę prawnego w toku szkolenia na aplikacji radcowskiej.

Nie wymaga szczególnego dowodzenia, że aplikacja prokuratorska nie jest tożsama, w zakresie przekazywania praktycznej wiedzy, z aplikacją radcowską. W związku z tym osoba, która zdała egzamin prokuratorski powinna wiedzę tę nabyć, by móc skutecznie zadbać o interesy przyszłych klientów jako radca prawny. Oczywistym jest zatem, że pod względem nabytej wiedzy i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nie można tak samo traktować osoby, która zdała egzamin prokuratorski, jak osoby, która odbyła aplikację radcowską i zdała egzamin radcowski. Nie chodzi tu o "lepszy" lub "gorszy" rodzaj aplikacji i kończącego ją egzaminu, lecz o zakres materiału, z jakim aplikant w trakcie aplikacji się styka, oraz cel, którym jest przygotowanie do konkretnego zawodu prawniczego. Gdyby bowiem zawody radcy prawnego (adwokata), prokuratora lub notariusza nie różniły się istotnymi odmiennościami, wystarczającą byłaby jedna (wspólna) aplikacja. Ustawodawca jednak, co jest zrozumiałe, ustalił odrębne aplikacje dla poszczególnych zawodów prawniczych uznając, że zawody te mają charakter specjalizacji w zakresie specjalności, jaką jest sam zawód prawnika.

Rozpatrując skargę w aspekcie rozumienia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy wskazać, że rękojmia ta nie wiąże się z wiedzą praktyczną wykonywania zawodu, gdyż przepis art. 24 ust. 1 ustawy nie przewiduje wymogu uzupełniania wiedzy, w szczególności wiedzy praktycznej.

W tym miejscu celowym jest przytoczenie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06) oraz w ściśle z nim związanym wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., wydanym w sprawie sygn. akt K 6/06. Trzeba również wskazać na to, że Trybunał wielokrotnie podkreślał, iż w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w tym wyroku i w jego uzasadnieniu.

W wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. (sygn. akt K 30/06), tak jak w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06) Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Wskazując, że m. in. kwestia praktycznego kontaktu z wykonywaniem danego zawodu prawniczego powinna zostać rozstrzygnięta przez ustawę, Trybunał w wyroku sygn. akt K 6/06 nie pozbawił właściwe organy korporacji możliwości badania, czy osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu, a wręcz przeciwnie, stwierdził, iż samorząd adwokacki (odpowiednio samorząd radcowski) może, a nawet powinien badać, czy osoba ta daje taką rękojmię, albowiem przepływ z jednego zawodu prawniczego do innego zawodu prawniczego nie może następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych dla należytego wykonywania zawodu nowego.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że oba wspomniane wyroki Trybunału są tak zwanymi wyrokami zakresowymi. W myśl art. 69 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.), orzeczenie Trybunału może odnosić się do całego aktu normatywnego albo do jego poszczególnych przepisów. W przypadku pojedynczego przepisu możliwe jest wydanie orzeczenia odnoszącego się tylko do jego części – jednego lub kilku słów, co jest uzasadnione w sytuacji, gdy pozostała część danego przepisu wyraża normę prawną nadającą się do zastosowania.

W niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem "w zakresie, w jakim ...", po którym następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych. W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Zatem wyrok taki (zwany wyrokiem "zakresowym") odnosi się w istocie do części aktu normatywnego, z tym że część ta nie została wyodrębniona w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Dlatego po wydaniu takiego wyroku celowe jest dokonanie nowelizacji dostosowującej tekst przepisu do treści, jaka wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Działanie ustawodawcy nie jest w tym wypadku konieczne, ale pożądane ze względu na wartość, jaką przedstawia jednoznaczność i określoność przepisów prawnych (vide Andrzej Mączyński, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /w:/ Księga XX-lecia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Trybunał Konstytucyjny Wydawnictwa, Warszawa 2006, str. 79).

Biorąc powyższe pod uwagę, punkt 4 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych. A zatem z dniem publikacji tegoż orzeczenia art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361, ze zm.)) nie utracił mocy obowiązywania w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wspomniany przepis jest niekonstytucyjny jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Może on zatem stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały inny egzamin "korporacyjny" (sędziowski, prokuratorski czy notarialny). Zgodnie natomiast z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Jak wskazano w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, a także analogicznego orzeczenia w sprawie K 6/06, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski winien badać czy kandydat ubiegający się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu.

Ponadto już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r. (sygn. akt II SA 860/93) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku, odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA podkreślono, iż na rękojmię wpływają dwa elementy: 1) cechy charakteru i 2) dotychczasowe zachowane osoby pragnącej zostać adwokatem. Przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość. Druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych określającym cele zawodu radcy prawnego. Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego.

Odnosząc się do powyższego wskazania należało ocenić, pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, nabyte przez skarżącego umiejętności.

Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko organu również w tej kwestii stwierdzając, że analiza materiału i dowodów zgromadzonych w sprawie nie daje podstawy do uznania, iż skarżący spełnia przesłankę rękojmi z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego należy rozumieć wykazanie się umiejętnością porównywalną z tą, jaką posiadają osoby będące radcami prawnymi. Nie można stosować innych kryteriów do osób ubiegających o wpis od tych jakie wymaga się od wykonujących zawód radcy prawnego. Nie sposób przyjąć, by w zawodzie radcy prawnego funkcjonowały osoby o pełnych kwalifikacjach i nieposiadające wystarczających umiejętności.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania, w szczególności wskazanego przez skarżącego art. 77 k.p.a., nie był zasadny. Skarżący przedłożył dowody będące w jego posiadaniu, w skardze również nie wskazywał na istnienie jeszcze innego materiał dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia. Wydając skarżone decyzje, organy nie dopuściły się zarzucanych im w odwołaniu i skardze naruszeń przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. We właściwy sposób zgromadziły materiał dowodowy niezbędny do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, umożliwiając skarżącemu – wbrew zarzutom skargi – wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz ewentualnie przedstawienie nowych.

W tym miejscu trzeba podkreślić, że chybione są zarzuty skarżącego dotyczące postępowania przed organem I instancji. Skarżącemu umożliwiono bowiem wypowiedzenie się i złożenie wyjaśnień w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej. Faktem jest, że rozmowa przeprowadzona została przez dwuosobową komisję składającą się z delegowanych członków Rady OIRP. Jednakże Rada podjęła uchwałę na podstawie nie "wrażeń członków komisji", lecz treści wspomnianej rozmowy kwalifikacyjnej, odzwierciedlonej w stosownym protokole. Organ nie miał obowiązku zawiadamiać skarżącego o terminie posiedzenia, na którym podjęta została uchwałą.

Zebrany materiał dowodowy organy obu instancji oceniły zgodnie z regułą ustanowioną w art. 80 k.p.a. Uzasadnienia ich rozstrzygnięć odpowiadają wymogom art. 107 §1 i 3 k.p.a. i zawierają wszystkie elementy wskazane w tym przepisie, jak również świadczą o tym, że przy rozpatrywaniu sprawy organy stosowały się do zasad wynikających z art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uwzględniło bowiem przy podejmowaniu uchwały przedłożone dowody, w tym opinie osób rekomendujących skarżącego. Z materiałów tych wynika, że przygotowanie zawodowe skarżącego jest o zasadniczo odmiennym profilu od wymaganego do zawodu radcy prawnego. Nie bez znaczenia jest również stosunkowo – w porównaniu z trzyipółletnią aplikacją radcowską - krótki okres w jakim skarżący współpracował z kancelariami radców prawnych, nabywając umiejętności praktycznego wykonywania zawodu.

Co prawda ustawa o radcach prawnych nie podaje jaki okres nabywania wiedzy praktycznej należałoby uznać za wystarczający, jednakże nie daje to podstaw do twierdzenia, że kilkunastomiesięczna praktyka jest okresem dającym podstawę do uznania, że została spełniona przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy – rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Uprawniony, zgodnie ze wskazanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, organ samorządu radcowskiego dokonał oceny, czy praktyka, jaką wykazał skarżący, daje podstawę do przyjęcia, że spełnia on wymaganie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego i Sąd orzekający w sprawie nie stwierdził, by ocena ta była niezgodna z powołanym wyżej przepisem lub by została dokonana z naruszeniem przepisów postępowania.

W tych okolicznościach za zasadne należało uznać stanowisko organu stwierdzające, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego ze względu na niewykazanie się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym z uwagi na zbyt krótki okres praktycznego nabywania umiejętności niezbędnych dla tego zawodu, po ukończeniu aplikacji, którą cechuje istotna odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia w stosunku do aplikacji radcowskiej.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ww. ustawy orzekł jak w sentencji.