Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 799/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 24 czerwca 2011 r. T.S. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad rodzicami H.L. i E.L., wobec których orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, oraz którzy wymagają pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku załączono m.in. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki oraz ojca, oświadczenia pozostałych dzieci – S.G. i Z.L. o braku możliwości sprawowania opieki nad rodzicami, oraz zaświadczenie o podleganiu przez wnioskodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Po rozpatrzeniu wniosku i zebraniu materiału dowodowego w tej sprawie, działająca z upoważnienia Wójta Gminy Inspektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., decyzją z dnia "[...]" orzekła o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad rodzicami – H.L. i E.L. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r., § 2, 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105 poz. 881 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 129, poz. 1058), art. 104 Kpa oraz zarządzenia nr "[...]" Wójta Gminy z dnia "[...]" w sprawie upoważnienia p. E.R. - pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. do prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu zacytowano przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz treść ust. 5 pkt 2 lit. a tego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Wskazano, iż w toku postępowania wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie podejmuje żadnej pracy zawodowej z uwagi na konieczność zapewnienia pomocy rodzicom, którzy z uwagi podeszły wiek nie mogą zajmować się sobą wzajemnie. Ustalono także, iż pozostałe rodzeństwo wnioskodawczyni nie może zapewnić takiej opieki rodzicom, gdyż siostra S.G. sama jest rencistką II grupy i wymaga opieki, natomiast brat Z.L. jest jedynym żywicielem swojej rodziny, na utrzymaniu ma uczącego się syna i musi pracować zawodowo. Także rodzeństwo ojca mieszka w innych miejscowościach, choruje i nie może zapewnić niezbędnej pomocy. Z dołączonego zaświadczenia wynika, iż zainteresowana podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS.

Organ stwierdził, iż z uwagi na fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie osobie, która na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z zatrudnienia lub też nie podejmuje go zapytano stronę o wyjaśnienie podstawy dla której nie podejmuje zatrudnienia. Z uzyskanego stanowisko wnioskodawczyni wynika, iż nie podejmuje ona zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Jednakże dalsze wyjaśnienia nie potwierdzają takiego stanowiska, gdyż strona nigdy nie podejmowała zatrudnienia poza pracą wraz z mężem we własnym gospodarstwie rolnym o powierzchni 21 ha.

W ocenie organu po stronie wnioskodawczyni nie została spełniona pozytywna przesłanka, o której mowa w ust. 1 art. 17 u.ś.r., którą jest konieczność istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad rodzicami a niepodejmowaniem zatrudnienia. Nadto w sprawie tej zachodzi także przesłanka negatywna do przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r., bowiem rodzice pozostają w związku małżeńskim. Organ wyjaśnił, iż nie neguje faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad obojgiem chorych rodziców, jednakże jest to obowiązek moralny.

Od decyzji tej T.S. złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniła, iż organ jako przyczynę odmowy świadczenia wskazał fakt pozostawania niepełnosprawnych wymagających opieki rodziców w związku małżeńskim oraz założenie, iż fakt pozostawania rolnikiem pracującym we własnym gospodarstwie rolnym powoduje, iż nie spełnia ona przesłanek przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnośnie pierwszej z przesłanek wskazała na wadliwość przyjętej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż powszechnie jest prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby, które wymagają z uwagi na swój stan zdrowia opieki osób trzecich nie jest przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia osobie sprawującej taka opiekę. Powołała strona w skardze zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107, oraz stanowisko tam zaprezentowane, jak również wyroki sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r. sygn. II SA/Bd 683/10, WSA w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. II SA/Rz 272/10, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r. sygn. II SA/Ol 61/09, NSA w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. OSK 722/09), w których potwierdzono ten pogląd, iż istnieją takie sytuacje, gdy stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie mogą oni sami dla siebie być wzajemnie wsparciem i konieczna jest pomoc pozostałych członków rodziny.

Odnośnie drugiego stanowiska zaprezentowanego w decyzji, iż odmowa przyznania świadczenia opiera się na przyjęciu, iż sam fakt pracy w gospodarstwie rolnym stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia wyjaśniła, iż w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r., gdzie ustawodawca nie zawarł prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Nadto wyczerpujący katalog negatywnych przesłanek został określony w art. 17 ust. 5 u.ś.r., i tam brak jest takiego ograniczenia z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym.

Skarżąca podkreśliła, iż analizując wskazane przepisy należy dojść do przekonania, iż uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, nie jest uzależnione od rezygnacji przez niego z pracy w gospodarstwie rolnym ani od wykazania, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 maja 2011 r., II SA/Ke 229/11).

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnienia wskazano, iż zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego koniecznym jest sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej opieki oraz niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacja z aktywności zawodowej. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, ustawowa definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wyklucza osoby prowadzące działalność rolniczą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Działalność rolnicza nie mieści się bowiem w ustalonym przez ustawodawcę katalogu pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Nie można zatem uznać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro jest ona rolnikiem i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu w zakresie emerytalno-rentowym oraz zdrowotnemu.

Ponadto z oświadczenia skarżącej wynika, że praca w gospodarstwie rolnym nie przeszkadza jej w opiece nad rodzicami. Natomiast celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi opiekować się osoba niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o środki finansowe pochodzące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., a praca we własnym gospodarstwie rolnym nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad rodzicami. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być postrzegane jako dodatkowa forma wynagradzania z tytułu sprawowania opieki nad najbliższym członkiem rodziny lub jako dodatkowa forma wsparcia ze strony państwa dla osoby wymagającej opieki.

Organ wskazał również, że stan faktyczny rozpatrywanej sprawy wyczerpuje przesłankę negatywną zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Kolegium jako organ stosujący prawo nie może orzekać wbrew nakazowi lub zakazowi określonemu w jasno brzmiącej normie prawnej. Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niekonstytucyjności tego przepisu, chociaż przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału w sprawach o sygn. akt P 38/09 oraz P 41/07.

Na powyższą decyzję T.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powoduje, że dwie osoby niepełnosprawne pozostające w związku małżeńskim miałyby się nawzajem opiekować, a osoba trzecia faktycznie się nimi opiekująca, zostałaby pozbawiona świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 oraz wyrażane w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym stosowanie do spornego przepisu wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny oraz równość wobec prawa. Stosując ten przepis należy dać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby które w związku małżeńskim nie pozostają. Rodzice skarżącej pozostają w związku małżeńskim, jednakże są niezdolni do samodzielnej egzystencji, co wynika ze znajdujących się w aktach orzeczeń o ich niepełnosprawności i tym samym nie są w stanie wzajemnie się sobą opiekować.

Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem organu, że prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego jest równoznaczne z niespełnieniem warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bowiem w art. 3 pkt 22 u.ś.r., wymieniając rodzaje aktywności zawodowej, ustawodawca nie zamieścił prowadzenia gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi zatem rodzaj aktywności prawnie obojętnej z punktu widzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli zatem osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 prowadzi gospodarstwo rolne i nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. w celu sprawowania opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to istnieje podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie zachodzą negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Skarżąca podniosła, że prowadzi gospodarstwo wraz z mężem, łączenie pracy zarobkowej poza gospodarstwem rolnym z podleganiem ubezpieczeniu w KRUS jest sytuacja powszechną. Od lat rozważana była możliwość podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą poza rolnictwem, jednakże stało się to niemożliwe w związku z koniecznością opieki nad rodzicami. Prace w gospodarstwie zostały tak podzielone pomiędzy skarżącą a jej męża, aby nie kolidowały ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Z analizy art. 17 ust. 5 u.ś.r. wynika, że wśród przesłanek przesądzających o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie został wymieniony rolnik, uzyskujący dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie jest uzależnione od rezygnacji przez niego z pracy w gospodarstwie rolnym ani od wykazania, że nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko skarżącej co do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z uregulowaniami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nadal jednak skarżąca nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu podmiotów, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej: ustawą ppsa., stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z art. 17 ust. 5 u.ś.r. wynika z kolei, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy wskazały na dwie podstawy materialnoprawne. Ustalono niespełnienie przez skarżącą pozytywnej przesłanki unormowanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy powoływały się na fakt niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia poza pracą wraz z mężem we własnym gospodarstwie rolnym o powierzchni 21 ha. Ponadto stwierdzono wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegającej na pozostawaniu osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim.

Analizując zasadność powyższego stanowiska w kontekście przytoczonych przepisów, skład orzekający Sądu doszedł do przekonania, że skarżąca prowadząc gospodarstwo rolne nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie rozbieżnie oceniana jest okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Część judykatury wyraziła pogląd, że fakt pracy w gospodarstwie rolnym nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ustawodawca w art. 3 pkt 22 u.ś.r. zawarł definicję legalną pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w której nie wyszczególnił okoliczności prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie. Podkreśla się przy tym, że ustawodawca w ust. 5 art. 17 u.ś.r. wskazał wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymienił rolnika uzyskującego dochód z gospodarstwa rolnego. Tym samym przyjęto, że dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagana rezygnacja z tej formy działalności. Uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest też uzależnione od wykazania, że posiadacz gospodarstwa rolnego nie jest w stanie podjąć pracy w tym gospodarstwie (por. wyroki: WSA w Kielcach z 11 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 229/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 257/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie prezentowane jest również stanowisko przeciwne, które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych przepisów (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 521/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Należy wskazać, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uregulował dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: 1/ w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, 2/ w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z akt administracyjnych sprawy oraz z pism skarżącej wynika, że jest ona rolnikiem, podlegającym ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 stycznia 1991 r. (zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w N. - k. 9 akt administracyjnych). Tymczasem przesłanką przyznania świadczenia z cytowanego już wcześniej art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 u.ś.r., pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta. A więc wnioskodawca ma być osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. Wówczas uzasadniona jest pomoc państwa (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 521/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W przypadku skarżącej nie może być mowy o bezrobotności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 145 ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się właściciela lub posiadacza (samoistnego oraz zależnego) nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Skarżąca wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu społecznemu. Nie można w związku z tym uznać, że zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dodatkowo należy podkreślić, na co szczególnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w powoływanym już wcześniej wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę jej określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 u.ś.r.) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.). Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 6 ust. 2b ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, zawartego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi "rodzaj aktywności prawnie obojętnej z punktu widzenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego".

Odnosząc się natomiast do stwierdzonego przez organy zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji), Sąd nie podzielił tego stanowiska. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela bowiem pogląd, przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych i zaaprobowany przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt P 38/09 (OTK 2010, Nr 5, poz. 53), zgodnie z którym stosowanie do przytoczonego przepisu wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową. Przy zastosowaniu zaś tych wykładni przychylić należy się do stanowiska NSA, wyrażonego w wyrokach z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 722/09 oraz I OSK 723/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), zgodnie z którym "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowy sposób wymagać będą opieki osób trzecich". W tej sytuacji należy stwierdzić, że pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie może stanowić automatycznie przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jej opiekunowi. Małżonek takiej osoby może być bowiem niezdolny do sprawowania nad nią opieki. Istnieją przecież takie sytuacje, gdy stan zdrowia lub wiek obojga małżonków powoduje, że nie mogą być oni już dłużej dla siebie wzajemnie wsparciem.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.