Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 8/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant referent stażysta Katarzyna Matecka - Caban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że Z. K., syn K., ur. [...] kwietnia 1956 r. w G., spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 12 stycznia 2017 r. Z. K. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji).

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał powołaną decyzję z dnia [...] lipca 2017 r. odmawiającą potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci odnaleziono m.in. następujące dokumenty dotyczące wnioskodawcy:

1. akta osobowe funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa Z. K. (kopia elektroniczna o sygn. [...]);

2. akta postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przeciwko funkcjonariuszowi Służby Bezpieczeństwa Z. K. (kopia elektroniczna o sygn. [...]);

3. wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] czerwca 1989 r. w sprawie R. O., A. W., Z. K., B. T., M. Z., oskarżonych o przyjmowanie korzyści majątkowych w zamian za pomoc w załatwianiu wyjazdów służbowych i paszportów (kopia elektroniczna o sygn. [...]);

4. akta sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim [...], dotyczącej przestępczej działalności funkcjonariusza Wydziału [...] Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w G. R. O. (kopie elektroniczne o sygn. [...]);

5. akta kontrolne śledztwa przeciwko R. O. i innym (kopie elektroniczne o sygn. [...]).

Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie pozwala na uznanie, by wnioskodawca w trakcie zatrudnienia w organach bezpieczeństwa państwa, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Prezes Instytutu Pamięci wydając decyzję nie mógł też pominąć faktu skazania wnioskodawcy prawomocnym wyrokiem sądu za liczne przestępstwa kryminalne. W związku z tym, że wnioskodawca był zatrudniony w organach bezpieczeństwa państwa nie można stwierdzić, że spełnia on warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Z. K. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie powyższej sprawy. We wniosku podniósł szereg zarzutów dotyczących toczącego się przeciwko niemu postępowania karnego. Wniósł o zaznajomienie się z notatkami sporządzonymi przez kpt J. G. z WUSW [...] ze spotkań z TW ps. [...], na podstawie których rozpoczęto rozpracowywanie wnioskodawcy. Wniósł także o zaznajomienie się z teczką pracy TW [...], w szczególności z datą jego pozyskania, a także opinią biegłego sądowego z zakresu psychiatrii dot. B. T., a także ze wspomnieniami działaczy solidarności, którzy byli przesłuchiwani przez płk D., o przesłuchanie H. T., A. S., płk J. F., A. M., R. O. oraz B. B. Wnioskodawca wskazał, że o wadze informacji przekazywanych przez niego działaczom "Solidarności" napisał A. M. w książce [...], podniósł stosowane przez płk D. metody przesłuchania (szantaż, przymus). Wnioskodawca wskazał, że jego sprawa nie została nigdy nagłośniona, a prowadzący sprawę płk D. i płk F. zostali pozytywnie zweryfikowani. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca załączył m.in.: kopię notatki służbowej ze spotkania z TW [...] z dnia [...] lipca 1985 r. ([...]), informację z Sekcji Wykonawczej [...] Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w W. o złożeniu akt [...] w archiwum, kopię pisma Z-cy Dyr. Biura Śledczego MSW do Prokuratora Wojewódzkiego w W. z dnia [...] maja 1987 r. [...], kopię notatki z Inspektoratu Ochrony Funkcjonariuszy WUSW w G. z dnia [...] kwietnia 1989 r. sygn. [...], kopie fragmentów dwóch artykułów dot. postępowania sądowego prowadzonego m.in. przeciwko wnioskodawcy, kopię notatki z dnia [...] kwietnia 1989 r., kopię notatki dot. Wnioskodawcy z dnia [...] marca 1989 r., kopię notatki służbowej z dnia [...] marca 1989 r., kopię pisma MSW do Kierownika Inspektoratu Ochrony Funkcjonariuszy WUSW w G. [...], kopię listu C. N., "załącznik" napisany przez G. K. dot. M. Z.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2017 r. Zastępca Dyrektora Biura Prawnego IPN wezwała wnioskodawcę do wskazania danych adresowych świadków, o których przesłuchanie wnosi wnioskodawca oraz poinformowała, że Instytut Pamięci Narodowej w przedmiotowym postępowaniu nie bada prawidłowości prowadzenia postępowania karnego, wskazała także, że celem postępowania jest ustalenie, czy spełnia on przesłanki z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji. Dnia 27 września 2017 r. do Instytutu Pamięci wpłynęło pismo wnioskodawcy z wnioskiem o przesłuchanie świadków: A. M., J. F., R. O., W. B. wraz z informacją, że nie był w stanie ustalić danych adresowych pozostałych świadków.

W dniu 9 lutego 2018 r. do Instytutu Pamięci wpłynęło pismo wnioskodawcy zawierające kopie dokumentów mogących potwierdzić współpracę wnioskodawcy z Solidarnością w latach [...], a także artykułów dot. osoby nadzorującej śledztwo w jego sprawie. Do pisma zostały załączone w kopiach: notatka służbowa ze spotkania z KO [...] z dnia [...] marca 1986 r., fragment książki [...], z którego wynika przekazywanie działaczom "Solidarności" przez Z. K. informacji operacyjnych, kopii ważnych dokumentów oraz ujawnianie przez niego zamierzeń SB, wydruk artykułu [...], który wskazuje na wspieranie opozycji przez wnioskodawcę z jednoczesnym powołaniem się na książkę A. M. [...].

Organ ponownie rozpatrując sprawę przesłuchał świadków: J. F., W. B., R. O., A. M. oraz oparł się na przesłuchaniu świadka B. B. znajdującego się w aktach postępowania [...] wszczętego na wniosek R. O.

Po rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2017 r. Potwierdził, że w dokumentach znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, znajdują się dokumenty potwierdzające, że Z. K. był funkcjonariuszem służby bezpieczeństwa przyjętym do służby [...] sierpnia 1979 r. w KWMO G. w Wydziale [...]. Od [...] czerwca 1982 r. pełnił służbę jako inspektor w Wydziale [...] KWMO G.; od [...] lipca 1983 r. pełnił służbę w WUSW G. jako starszy inspektor w Wydziale [...]. W dacie od [...] września 1984 r. do [...] maja 1987 r. pełnił służbę jako starszy inspektor w WUSW G. [...] (vide: akta osobowe funkcjonariusza Z. K.).

Z akt postępowania dyscyplinarnego o sygn. [...] wynika, że w dniu [...] lipca 1986 r. wydana została decyzja o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego wobec Z. K., starszego inspektora [...] WUSW w G., który w latach [...] dopuścił się przestępstw mających znamiona zdrady tajemnicy państwowej poprzez przekazanie osobom z tzw. nielegalnych struktur podziemnej "Solidarności" informacji o zamierzeniach Służby Bezpieczeństwa. W dniu [...] lipca 1986 r. w wyniku podjętych w stosunku do niego działań operacyjno-śledczych został zatrzymany i przekazany do dyspozycji Prokuratora Wojewódzkiego w W., jako podejrzany o to, że w latach [...] pracując na stanowisku inspektora [...] WUSW w G. dopuścił się przestępstw noszących znamiona zdrady tajemnicy państwowej, tzn. ostrzegł za pośrednictwem osoby znajomej działaczkę nielegalnych struktur "Solidarności" o tym, że interesuje się nią Służba Bezpieczeństwa, podjął się pośrednictwa w zminimalizowaniu odpowiedzialności karnej tej działaczki po jej aresztowaniu, ujawnił wobec osoby cywilnej pełną nazwę oraz zakres działania [...], przyjął obietnicę korzyści majątkowej za ułatwienie wyjazdów do krajów kapitalistycznych określonym osobom. W dniu [...] lipca 1986 r. zastosowano wobec Z. K. tymczasowe aresztowanie na okres 3 miesięcy. Z protokołu przesłuchania Z. K. w dniu [...] lipca 1986 r. wynika, że nie przyznał się on do popełnienia zarzuconych mu czynów. W dniu [...] lutego 1987 r. Z. K. wyjaśnił do protokołu przesłuchania w charakterze obwinionego, że nie przyznaje się do zarzutów zawartych w decyzji dotyczącej wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Stwierdził, że błędem było nieinformowanie przełożonego o znanych mu kontaktach R. O. z M. Z. Z rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] maja 1987 r. wynika, że Z. K. został ukarany wydaleniem ze służby.

W dniu [...] czerwca 1987 r. został sporządzony akt oskarżenia przeciwko R. O. i innym (akta o sygn. [...]). Z. K. został oskarżony:

1) o przestępstwo z art. 240 pkt 1 kk w zw. z art. 58 kk, to jest o to, że w okresie od [...] r. do [...] r. jako funkcjonariusz Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych pełniący funkcję związaną ze szczególną odpowiedzialnością w zakresie ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa państwa, działając przestępstwem ciągłym w zamian za załatwianie wyjazdów służbowych do pracy za granicą i paszportów, przyjął od różnych osób korzyść majątkową w wysokości [...] o wartości co najmniej [...] zł oraz zażądał korzyści majątkowej w wysokości [...] zł, a nadto przyjął jej obietnicę; w szczególności Z. K.:

a) w zamian za załatwienie paszportu i umożliwienie wyjazdu za granicę przyjął:

- w [...] r. za pośrednictwem B. T. od mężczyzny o nieustalonym nazwisku a imieniu W. [...] o wartości co najmniej [...] zł,

- w [...] r. od kobiety o nieustalonym nazwisku - [...] o wartości co najmniej [...] zł;

b) w zamian za załatwienie wyjazdów służbowych do pracy za granicę za pośrednictwem B. T. zażądał:

- w [...] r. od K. R. [...] zł przyjmując od niego jako zadatek [...] zł;

- w [...] r. od R. L. [...] zł;

c) w [...] r. w zamian za obietnicę uzyskania korzyści majątkowej zobowiązał się do udzielenia pomocy M. Z. co do uchylenia zastosowanego wobec niej środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania;

2) o przestępstwo z art. 260 § 1 i 2 kk w zw. z art. 58 kk, to jest o to, że w okresie od [...] r. do [...] r. w G. jako funkcjonariusz Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych działając przestępstwem ciągłym ujawnił osobom prowadzącym działalność przeciwko państwu i porządkowi publicznemu oraz innym osobom wiadomości stanowiące tajemnicę państwową i tajemnicę państwową ze względu na bezpieczeństwo PRL, dotyczące struktury i metod działania resortu spraw wewnętrznych;

3) o przestępstwo z art. 18 § 2 kk w zw. z art. 199 § 1 kk, to jest o to, że w [...] r. w G. udzielił pomocy B. T. w wyłudzeniu mienia społecznego w wysokości [...] zł na szkodę Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w ten sposób, że przekazał B. T. dane ze swojego prawa jazdy, które posłużyły do sporządzenia zawiadomienia i oświadczenia o fikcyjnej szkodzie, jakoby rzekomo on kierował samochodem marki [...] nr rej. [...], stanowiącym własność A. K., podczas gdy w rzeczywistości szkoda taka nie miała miejsca;

4) o przestępstwo z art. 60 § 1 uks, to jest o to, że w [...] r. w G. bez wymaganego zezwolenia dokonał obrotu wartościami dewizowymi w ten sposób, że przyjął w zamian za załatwienie paszportu w [...] r. za pośrednictwem B. T. od mężczyzny o nieustalonym nazwisku, a imieniu W., [...] o wartości co najmniej [...] zł.

W dniu [...] marca 1988 r. Sąd Wojewódzki w W. wydał wyrok skazujący m.in. Z. K. za zarzucane mu w akcie oskarżenia czyny (upadł jedynie zarzut uzyskania korzyści majątkowej w wysokości [...] dolarów od kobiety o nieustalonym nazwisku) na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności, grzywnę w wysokości [...] zł oraz pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat.

W dniu [...] czerwca 1989 r. Sąd Najwyższy rozpatrzył rewizje wniesione przez obrońców wszystkich oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia [...] marca 1988 r. i zmienił zaskarżony wyrok m.in. w stosunku do Z. K. w ten sposób, że:

- w ramach czynów przypisanych mu w pkt XIV aktu oskarżenia przyjął, że oskarżony powołując się lub utwierdzając w przekonaniu o posiadaniu wpływów na załatwienie paszportów i ułatwienie wyjazdów służbowych do pracy za granicą – przyjął od różnych osób korzyść majątkową lub jej obietnicę za pośrednictwem B. T. - [...] zł, a nadto za obietnicę korzyści majątkowej zobowiązał się do udzielenia pomocy M. Z. w zmianie jej sytuacji procesowej w postępowaniu karnym, czym wypełnił znamiona przestępstwa ciągłego przewidzianego w art. 244 kk w zw. z art. 58 kk i na podstawie tych przepisów oraz art. 36 § 2 i 3 kk skazał go na karę 3 lat pozbawienia wolności i [...] zł grzywny, a na mocy art. 40 § 2 kk i art. 42 § 1 orzekł pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat oraz zakaz pracy w urzędach i instytucjach państwowych na okres 2 lat,

- w odniesieniu do czynów przypisanych oskarżonemu w pkt XV aktu oskarżenia za podstawę skazania i wymiaru kary przyjął przepisy art. 260 § 2 kk w zw. z art. 58 kk i na tej podstawie wymierzył karę 3 lat pozbawienia wolności, a na mocy art. 40 § 2 kk orzekł pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat,

- uniewinnił oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 60 § 1 uks (pkt XVII aktu oskarżenia), a kosztami postępowania w tej części obciążył Skarb Państwa,

- orzekł karę łączną: 3 lata pozbawienia wolności i [...] zł grzywny oraz pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że spośród wszystkich oskarżonych szczególna była rola B. T. Jego aktywność i cechy charakteru sprawiły, że potrafił łączyć różne "okazje" i możliwości oskarżonych: R. O., A. W. i Z. K. w zakresie ułatwienia służbowych wyjazdów do pracy za granicą i uzyskiwania paszportów poza kolejnością oraz w sytuacjach utrudnionych. Gdy się pojawiła okazja wyłudzenia pieniędzy z PZU za rzekome szkody komunikacyjne i kradzież bagażu, to również na tym polu rozwinęła się działalność przestępcza. Wszyscy oskarżeni powoływali się i utwierdzali w przekonaniu różne osoby, od których przyjęli korzyść majątkową, jej obietnicę lub korzyść osobistą, o posiadaniu wpływów w przedsiębiorstwach prowadzących budowy eksportowe za granicą i w Wydziale Paszportowym Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w G. Oskarżeni funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa m.in. Z. K., podjęli się załatwiania cudzych spraw w ramach "płatnej protekcji", stwarzali pozory wpływów i osobistego ustosunkowania, gdy w rzeczywistości wykorzystywali możliwość bezpośrednich kontaktów z pracownikami Wydziału Paszportów i wglądu do akt tego Wydziału oraz możliwość bezpośredniego kontaktu z dyrektorami dwóch przedsiębiorstw prowadzących budowy eksportowe.

W ocenie Prezesa Instytutu materiał dowodowy zebrany w sprawie i zeznania złożone przez świadków, nie potwierdzają stanowiska wnioskodawcy, że w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, tym samym nie spełnił przesłanki z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Skazanie wnioskodawcy za przestępstwo przewidziane w art. 260 § 2 kk w zw. z art. 58 kk wskazujące na naruszenie tajemnicy państwowej nie jest równoznaczne z podejmowaniem przez wnioskodawcę czynności mających na celu wspieranie osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, o którym mowa w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji. Z akt postępowania karnego nie wynika, że przekazywanie informacji przez wnioskodawcę miało na celu wspieranie idei niepodległości i suwerenności albo miało jakikolwiek związek z działalnością osób lub organizacji na rzecz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Stanowisko Wnioskodawcy, które reprezentuje w trakcie niniejszego postępowania stoi w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi przez Sąd karny, jak również ze stanowiskiem, jakie wnioskodawca utrzymywał podczas procesu karnego. Motywacją do przekazywania informacji przez Z. K. swoim kolegom z resortu nie były względy ideowe. Nadto z informacji przekazywanych M. Z. przez R. O. (w tym pochodzących od Z. K.) tylko 2 trafiły do B. B. celem wykorzystania przez struktury "Solidarności". Charakter tych informacji wskazywał na pochodzenie z innego wydziału niż ten, w którym pracował wnioskodawca. W tym zakresie organ dał wiarę zeznaniom B. B. Niektóre informacje R. O. otrzymywał od Z. K., zatem wnioskodawca przekazywał informacje nie członkom struktur podziemnych "Solidarności", a innemu funkcjonariuszowi. W odniesieniu do Z. K. niejednokrotnie używano zwrotu, że "sprzedawał informacje", co wskazuje na fakt, że motywacją dla niego mogły być względy czysto finansowe, nie mające zatem podłoża ideologicznego i chęci wspierania ruchu opozycyjnego, a jedynie polepszenie własnej sytuacji materialnej. Organ uznał, że działalność wnioskodawcy nie była nakierowana na wspieranie opozycji, co powoduje że przesłanki z art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie zostały spełnione. Organ uznał, że jest związany wyrokiem sądu karnego, co do skazania wnioskodawcy za naruszenie tajemnicy państwowej i ten fakt poddał pod ocenę normy art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, że jako funkcjonariusz SB przed dniem [...] lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Skazanie wnioskodawcy wyrokiem karnym na podstawie art. 260 § 2 w zw. z art. 58 kk nie udowadnia jednocześnie podejmowania przez wnioskodawcę czynności mających na celu wspieranie osób lub organizacji działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, zwłaszcza, że osoby, którym potencjalnie przekazywał informacje były współoskarżonymi w procesie karnym, skazanymi prawomocnie wraz z wnioskodawcą za przestępstwa kryminalne. Z akt postępowania karnego nie wynika cel określony w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji.

Organ ponownie rozpatrując sprawę uznał, że wnioskodawca nie udowodnił, że w trakcie pełnienia służby w organach bezpieczeństwa państwa, bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przedłożone przez Z. K. dokumenty nie są wystarczające do wydania wnioskodawcy decyzji potwierdzającej okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Powyższych okoliczności nie potwierdza również przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe, w tym przesłuchanie świadków.

Wszystkie te okoliczności powodują, że organ nie może traktować wnioskodawcy na równi z tymi osobami, które angażowały się w działalność polityczną z pobudek ideowych, szlachetnych, narażając swoje życie i wolność, a do takich właśnie osób została skierowana ustawa o działaczach opozycji. W opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można więc potwierdzić, że Z. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, skargę na nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. K.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Prezesa IPN nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

Stosownie do treści art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.), status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Według art. 5 ust 1 tej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej.

Niewątpliwie rację ma organ twierdząc, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga się ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Słusznie też organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

Należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN powołanych w zaskarżonej decyzji dokumentów. Treść odnalezionych dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji wykazuje na związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora. Wyszczególnione dokumenty wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik.

Należy mieć na względzie, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 powołanej ustawy, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia udziału danej osoby w ich wytworzeniu, czy jej współpracy z ówczesnymi organami bezpieczeństwa. Rolą Prezesa Instytutu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Dlatego też wbrew oczekiwaniom skarżącego organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny, w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący współpracował świadomie, a więc czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Nadto wypada zaakcentować, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu.

Reasumując stwierdzić należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd.

Wyjaśnić też należy, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób, z którymi współpracował. Zatem podnoszone przez skarżącego inne okoliczności i dowody w toku postępowania nie miały wpływu na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadnie organ orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Z tych względów Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).