Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 559/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 243 par. 1, art. 244 par. 2, art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jarosław Harczuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zasiłku celowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Z. W. w skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy. Wezwany do wypełniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, mimo prawidłowego doręczenia wezwania oraz druku PPF nie wykonał wezwania. W związku z powyższym starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarządzeniem z dnia 24 lipca 2018 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Odpis zarządzenia skarżący odebrała w dniu 31 lipca 2018 r.

W dniu 3 września 2018 r. skarżący wniósł na druku PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, znajduje się w skrajnym ubóstwie, utrzymuje się ze świadczenia z ZUS w kwocie [...]złotych netto zaś jego stałe koszty utrzymania koniecznego wynoszą [...] złotych (lipiec 2018 r.).

Skarżącego wezwano do nadesłania aktualnej decyzji określającej wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinka świadczenia za ostatni miesiąc ewentualnie kserokopii tych dokumentów, oświadczenia wskazującego tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jego powierzchnię oraz powierzchnię działki, na której jest posadowiony, oświadczenia wskazującego na wielkość pomocy finansowej otrzymanej z pomocy społecznej oraz innej pomocy za okres ostatnich trzech miesięcy oraz tytułów egzekucyjnych ciążących na skarżącym bądź ich kserokopii.

Skarżący w piśmie z dnia 14 września 2018 r. oświadczył, że z urzędu należy mu się prawo pomocy w zakresie całkowitym. Skierowane zaś do niego w niniejszej sprawie wezwanie stanowi nadużycie prawa powodujące jego molestowanie, nękanie i mściwe znieważanie emeryta ze sfery budżetowej. Podejmowane jest, aby uniemożliwić przyznanie mu pomocy prawnej. Skarżący oświadczył też, że w jego przypadku obowiązek składania wypełnionego druku PPF jest zbędny. Miesięcznie na poczet firmy [...] skarżący przeznacza kwotę [...]złotych, co powinna wiedzieć każda osoba w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Lublinie, do spłacenia skarżącemu pozostała kwota [...]złotych. Wsparcie z ośrodka pomocy społecznej wynosi [...] złotych na dzień, co wystarcza na zakup kości pokrzywkowych dla skarżącego jego psa i trzech kotów. Skarżący podkreślił, że ma [...] lata i jest osobą schorowaną (cierpi na [...] i inne schorzenia). Skarżący nie ma prawa do zabudowanej posesji.

Starszy referendarz sądowy stwierdził, że:

W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 244 §1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Paragraf drugi tego przepisu stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 §2 p.p.s.a.).

Generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym. Przyznanie przez sąd prawa pomocy powinno mieć zatem charakter wyjątkowy. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 280/14 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Instytucja ta, jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego, służy realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OZ 1089/17 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przy czym jak wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 10 maja 2000 r. w sprawie o sygn. akt K 21/99 (OTK ZU 2000/4/109) nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa. Zatem każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego a granice tego prawa wyznaczają inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym. Prawo to winno być więc wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Takim zachowaniem jest nadużycie prawa polegające na podejmowaniu przez stronę prawnie dozwolonych działań przedsiębranych dla osiągnięcia celów innych, niż przewidział to ustawodawca. Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw. Zakłada się, że działania strony, dla której inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Stanowisko takie znajduje aprobatę nie tylko w doktrynie oraz orzecznictwie sądów polskich, ale także akceptowane jest przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie zwracał uwagę, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu, stwierdzenie wystąpienia którego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II FZ 635/17 i z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OZ 301/16 oraz powołane tam orzecznictwo i publikacje – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej należy podkreślić, że skarżący po raz drugi w tej sprawie wystąpił o przyznanie prawa pomocy. W przypadku pierwszego wniosku nie uzupełnił braków formalnych, co skutkowało pozostawieniem go bez rozpoznania. Ponownie skarżący o przyznanie prawa pomocy wniosła po upływie miesiąca od upływu terminu do zaskarżenia zarządzenia pozostawiającego bez rozpoznania jego pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomo jest zaś, że działanie skarżącego polegające na wnoszeniu o przyznanie prawa pomocy po uprzednim pozostawieniu bez rozpoznania jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest działaniem odosobnionym.

W okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 15 września 2018 r. skarżący zainicjował 129 postępowańsądowoadministracyjnych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjny w Lublinie. W tym okresie złożył 207 wniosków o przyznanie prawa pomocy z czego 169 wniosków zostało rozpoznanych, w tym 106 pozostawiono bez rozpoznania. Zatem w okresie od 1 stycznia 2017 r. do dnia 15 września 2018 r. skarżący w 78 sprawach ponownie wnosił o przyznanie prawa pomocy, co stanowi 46% wszystkich rozpoznanych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 15 września 2018 r. tytułem pokrycia kosztów zastępstwa procesowego świadczonego w ramach prawa pomocy przyznanego skarżącemu wypłacił kwotę [...]złotych. Natomiast w okresie od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 15 września 2018 r. skarżący zainicjował 103 postępowania sądowoadministracyjne przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Złożył wówczas 161 wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego, z czego 126 wniosków rozpatrzono (uwzględniono, odmówiono, pozostawiono bez rozpoznania) w tym 77 wniosków pozostawiono bez rozpoznania. W 57 sprawach, w których pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania skarżący po raz drugi wniósł o przyznanie prawa pomocy, co stanowi 45% wszystkich wniosków rozpoznanych w okresie od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 15 września 2018 r. Ponadto jak ustalił starszy referendarz sądowy w okresie od 8 września 2003 r. do 3 sierpnia 2016 r. skarżący zainicjował 1179 postępowań sądowoadministracyjnych przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Lublinie, z czego jego skargę lub wniosek inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne uwzględniono w 148 sprawach, co stanowi 12,5% wszystkich zainicjowanych przez skarżącego postepowań sądowoadministracyjnych w powyższym okresie. Starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomo jest również, że niemal w każdej sprawie sądowoadministracyjnej zainicjowanej przez skarżącego po 10 stycznia 2004 r. wniósł on o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W okresie od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 15 września 2018 r. wydano 110 orzeczeń kończących postepowanie, z czego skargę lub wniosek inicjujący postępowanie sądowoadministracyjne uwzględniono w 9 sprawach, co stanowi 8% wszystkich orzeczeń kończących postepowanie.

Ilość spraw, w których skarżący w okresie od dnia1 stycznia 2017 r. do dnia 15 września 2018 r. a w szczególności do dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 15 września 2018 r. nie uzupełnił braku formalnego wniosku o prawo pomocy co skutkowało jego pozostawieniem bez rozpoznania, przy uwzględnieniu, że w każdej sprawie był ustawowo zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych a żądania w zakresie prawa pomocy dotyczyły ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego wskazuje, iż w istocie wnosząc o przyznanie prawa pomocy przedsiębrał czynność pozorną. Gdyby bowiem zamierzał uzyskać pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika procesowego podjąłby wszelkie starania o jego ustanowienie usuwając braki formalne wniosku. Ilość spraw, w których skarżący nie usuwa braków formalnych wniosku o prawo pomocy wskazuje również, że działanie takie szczególnie w okresie od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 15 września 2018 r. ze względu na ich nasilenie nie ma charakteru przypadkowego, losowego. Jest to działanie celowe o charakterze złośliwym. Na złośliwy charakter tego działania wskazuje oświadczenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 14 września 2018 r., w którym stwierdza, że nie ma obowiązku składania wypełnionego druku PPF, gdyż prawo pomocy w zakresie całkowitym należy mus się z urzędu. Przy czym skarżący ma pełną świadomość obowiązku składania wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku PPF. Niemal bowiem w każdym zainicjowanym po dniu 10 stycznia 2004 r. postepowaniu sądowoadministracyjnym wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zatem już od 2004 r. jest świadom obowiązku składania wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku PPF. Dwukrotne wnoszenie przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie w sytuacji, gdy nie uzupełnia braków formalnych pierwszego wniosku, prowadzi w istocie do przedłużenia postępowania sądowoadministracyjnego zakłócając tym samym prawidłowy przebieg postępowania sądowego. W ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka takie zachowanie jest przykładem nadużycia prawa (np. decyzja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 marca 2017 r. w sprawie Koch v. Polska – Lex nr 2259755).

Wykorzystując zatem w niniejszej sprawie instytucję unormowaną w art. 243 §1 p.p.s.a. nie dla uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika procesowego a dla przedłużenia postępowania skarżący nadużył prawa do uzyskania prawa pomocy. W świetle poczynionych na wstępie wywodów uzasadnia to odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zwłaszcza, że odmowa przyznania skarżącemu prawa do sądu nie powoduje, iż jego prawo do sądu doznaje uszczerbku (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2013 r., II FZ 512/13; postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., I OZ 1171/14; postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2015 r., I OZ 61/15; postanowienie z dnia 12 czerwca 2015 r., I OZ 439/15 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego Sąd rozstrzyga bowiem w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.) oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Ponadto Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu (art. 134 §2 p.p.s.a). Skoro Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy i zobowiązany jest usunąć wszelkie naruszenia prawa, udział profesjonalnego pełnomocnika procesowego w istocie nie wpłynie na zakres działania Sądu. Z tych względów referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie postanowienia.