Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 964/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. K. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z [...] kwietnia 2010r. wniesionej przez M. K. jest decyzja działającego w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezesa ZUS z [...] lutego 2010r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2010r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek , w tym także składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 9 września 2009r. M. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Inspektoratu w W. ) o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W niniejszym wniosku zainteresowana podała powody dla których w okresie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej nie odprowadzała składek na ubezpieczenia społeczne, jak również przytoczyła argumenty dotyczące jej aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, które jej zdaniem obecnie uniemożliwiają jej uregulowanie powstałego zadłużenia.

Organ rentowy przystąpił do postępowania wyjaśniającego w przedmiocie złożonego wniosku pod przyjętym Nr sprawy [...], o czym poinformował wnioskodawczynię. W trakcie czynności wyjaśniających organ ustalił zadłużenie wnioskodawczyni względem ZUS oraz przeprowadził czynności zmierzające do wyjaśnienia jej aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej na podstawie, między innymi przesłuchania strony, po czym wypełniając dyspozycję art. 10§1 kpa pismem z dnia 19 października 2009r. o wskazanym wyżej numerze sprawy zawiadomił dłużniczkę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. Nr [...] wydaną w sprawie o nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2004r. do stycznia 2006r. oraz odsetek należnych od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał na regulację zawartą w art. 28 ust 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) wg której możliwość umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne istnieje w przypadku ich całkowitej nieściągalności jak również wskazał na przepis §3 ust 1 Rozporządzenia Ministra Pracy I Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U nr 141 poz. 1365). Organ podał również, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. - art. 28 ustawy nie ma zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w związku z powyższym postępowanie w tej części składek jako bezprzedmiotowe zostało umorzone. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ odnosząc się do ustalonej w trakcie postępowania sytuacji finansowej dłużniczki nie zakwestionował, że sytuacja ta obecnie jest dla niej trudna. Skarżąca ( obecnie rozwiedziona ) utrzymuje się z wynagrodzenia z pracę oraz otrzymuje alimenty na dwójkę małoletnich dzieci, które samotnie wychowuje.

Jednakże w opinii organu podniesione przez wnioskodawczynię w trakcie postępowania argumenty nie uzasadniają przyjęcia przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Na koniec organ podkreślił, że decyzja w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu składek ma charakter uznaniowy zaś w przypadku braku wystarczających środków na jednorazowe uregulowanie należności płatnik ma prawo wystąpić z wnioskiem o ich ratalną spłatę .

W tym samym dniu tj. [...] stycznia 2010r. ZUS działając na podstawie art. 105 §1 kpa w związku z art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. 2007 nr 11 poz. 74 ) decyzją Nr [...] umorzył postępowanie w części składek finansowanych przez ubezpieczonych z wniosku dłużniczki z dnia 9 września 2009r. w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek.

Orzeczenie w tej kwestii organ uzasadnił treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który nie pozwala na zastosowanie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek, jakie powinien odprowadzić pracodawca z wynagrodzenia zatrudnionych pracowników ( tj. finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek ).

Po otrzymaniu korespondencji zawierającej rozstrzygnięcia organu I instancji pismem z dnia 27 stycznia 2010r. M. K. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nr [...]. Wskazując na nr decyzji [...] o umorzeniu postępowania, w obszernym uzasadnieniu wniosku zarzuciła, iż przy wydaniu decyzji organ I instancji naruszył przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a w szczególności § 3 pkt 1 i 3 tego aktu oraz art. 28 ust 1, ust 2 i ust 3 pkt 3, 5, 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadniając swoje stanowisko dłużniczka wskazała, że wbrew twierdzeniom organu w toku postępowania wykazała, że jej obecna sytuacja materialna i życiowa uzasadniają umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne. Podkreśliła, że prowadzone wobec niej od kilku lat postępowanie egzekucyjne należności wobec ZUS okazało się nieskuteczne, co potwierdza jej zdaniem brak możliwości ściągnięcia należności. Zarzuciła, że organ nienależycie ocenił jej niewielkie zarobki z tytułu zatrudnienia oraz podniosła brak możliwości uzyskiwania większych dochodów wobec konieczności leczenia poważnego schorzenia córki. Zarzuciła, że o braku skorzystania przez organ z ulgi w postaci umorzenia składek nie może stanowić podniesiony w decyzji fakt nie korzystania przez stronę z opieki społecznej. Na koniec ponownie odnosząc się do uzasadnienia organu w kwestii odmowy umorzenia należności przedstawiła przyczyny dla których składki na ubezpieczenia społeczne trakcie prowadzonej przez nią działalności nie były odprowadzane.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...] w sprawie [...] wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. działający w imieniu Zakładu Prezes ZUS utrzymał mocy decyzję nr [...] w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, w tym także składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności. W tej sytuacji wniosek w części dotyczącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie może być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Zakład.

Zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem M. K. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów zarzuciła wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie

- art. 28 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez nie odniesienie się przez organ do jego zapisów i błędną interpretację co do przesłanek stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu składek, w tym składek w części finansowanej przez ubezpieczonych

- art. 7 i 107 §3 kpa poprzez nie podjęcie przez organ kroków zmierzających do ustalenia w sposób wyczerpujący prawdy obiektywnej co do przesłanek uprawniających do umorzenia należności z tytułu składek w tym składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie wzięcie pod uwagę w swym rozstrzygnięciu całego materiału dowodowego oraz brak wykazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Skarżąca przedstawiając przebieg dotychczasowego postępowania podkreśliła, że zaskarżona decyzja wskazuje że nie istnieje podstawa prawna do umorzenia należności, w tym składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł.

W dalszej części uzasadnienia skargi M. K. przedstawiła stanowisko zbieżne z podniesionym we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu w sprawie niniejszej w toku postępowania prowadzonego przez ZUS doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wykraczając, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., poza zarzuty skargi Sąd podnosi, iż przede wszystkim organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Ponadto organ rozstrzygając sprawę ponownie ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę w całości. Należy podkreślić, iż wskazany art. 138 § 1 k.p.a. zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W przedmiotowej sprawie dotyczącej wniosku skarżącej o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, na skutek złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o wskazanym w piśmie o nr [...], pod którym organ prowadził postępowanie w sprawie przedmiotowego wniosku, mimo wskazania numeru decyzji w przedmiocie formalnego rozstrzygnięcia skarżąca zawarła obszernie uzasadnione zarzuty w istocie odnoszące się do, jej zdaniem, błędnego rozstrzygnięcia Zakładu o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, polemizując z ustaleniami organu co do braku przesłanek pozwalających na umorzenie obciążającego ją zadłużenia wobec ZUS oraz umorzenia postępowania.

Organ II instancji rozstrzygając ponownie sprawę wydał zaskarżoną decyzję bez rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji postanowił utrzymać w mocy decyzję organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, w tym także składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, uzasadniając wydane rozstrzygnięcie treścią art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu wskazać należy iż Sąd nie neguje dokonanej przez organ rentowy wykładni wskazanego wyżej przepisu. Powołany przepis, zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek ( a zatem do składek odprowadzanych przez pracodawcę z wynagrodzenia pracowników), nie stosuje się instytucji ulg w postaci umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności, co wyklucza możliwość podejmowania przez Zakład rozstrzygnięć w tym zakresie. Jednocześnie zauważyć należy, że postępowanie w przedmiocie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończone zaskarżoną decyzją nie odnosi się w swoim rozstrzygnięciu do orzeczenia o należnościach z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co do których organ I instancji odmówił zastosowania ulgi mimo, że sformułowanie sentencji na takie rozstrzygnięcie mogłoby wskazywać Oznacza to, że organ II instancji pominął w swoim orzeczeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w ustalonej uprzednio kwocie [...] zł. W tym miejscu należy wskazać iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien być rozpatrzony przy odpowiednim zastosowaniu art. 138 § 1 k.p.a. Oznacza to, że organ obowiązany jest ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą przez organ I instancji zgodnie z wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym miejscu należy bowiem podnieść, iż postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, która była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ I instancji, nie zaś jedynie na przeprowadzeniu pobieżnego postępowania, czy też kontroli zasadności argumentów podniesionych przez stronę w stosunku do orzeczenia tego organu. W konsekwencji niezależnie od nieprawidłowości decyzji, z przyczyn wskazanych wyżej, w sytuacji, gdyby nie doszło do uchybienia polegającego na nieprawidłowym rozstrzygnięciu sprawy i tak w konsekwencji nie byłoby możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Uzasadnienie takiej decyzji musi być pełne, spójne i logiczne, a takowych cech w znacznej mierze nie zawiera bardzo skrótowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, również naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakich w rozpoznanej sprawie dopuścił się organ II instancji, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym, w toku ponownego rozpoznania sprawy powyższe nieprawidłowości winny zostać wyeliminowane, a sprawa rozpoznana merytorycznie zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, 8, 77 kpa w zakresie podjętych przez organ rentowy I instancji decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jak i co do braku podstaw orzekania w zakresie zadłużenia obciążającego wnioskodawczynię z tytułu składek za zatrudnionych przez nią pracowników i odprowadzanych z ich wynagrodzenia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach wydał na podstawie art. 200 p.p.s.a.