Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 502/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9, art. 10 par. 1 i art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] lipca 2020 r. odmawiającą E. H. (Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za maj 2020 r.

Organ powołał art. 31zo ust. 2 i art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zgodnie z którymi osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od [...] marca 2020 r. do [...] maja 2020 r. Organ podał, że z analizy konta płatnika składek w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że Skarżący nie przesłał do [...] czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r., choć był to ustawowy warunek zwolnienia. Dlatego nie przysługiwało mu zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Skarżący nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i w dniu [...] sierpnia 2020 r. wniósł

skargę na w/w decyzję. Podał w niej, że prowadzi działalność gospodarczą i opłacał zawsze terminowo składki ZUS, a wszystkie formalności składał w formie dokumentu papierowego w Oddziale. Podniósł, że doradca go obsługujący błędnie go poinformował, nie wydał i nie wydrukował DRA za maj 2020, a on nie był świadomy, że trzeba to zrobić. W sprawie zwolnienia ze składek był osobiście w ZUS. Skarżący słyszał od doradcy, że wszystkie dokumenty są złożone i że należy czekać, a informację o zwolnieniu otrzyma pocztą. Podał, że dopiero [...] lipca 2020 r. otrzymał pocztą decyzję odmowną z dnia [...] lipca 2020 r. W dniu [...] lipca 2020 r. uzupełnił DRA za maj i czerwiec 2020 r. z prośbą o odwołanie od decyzji ZUS. Dodał, że decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca, wskazał na swój zły stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podał, że Skarżący nie kwestionuje, że dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. zostały złożone z opóźnieniem, w dniu [...] lipca 2020 r. Organ wyjaśnił, że Skarżący nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za w/w okres. W okresie od lutego do kwietnia 2020 r. pobierał bowiem zasiłek chorobowy, wobec czego za te miesiące powinien był złożyć samodzielnie deklaracje DRA, ponieważ podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ten okres uległa zmniejszeniu. Deklaracje takie zostały złożone przez Skarżącego dopiero w dniu [...] czerwca 2020 r. W związku z tym natomiast, że w kwietniu 2020 r. podstawa wymiaru składek była niższa niż minimalna podstawa wymiaru składek za ten okres (z uwagi na pobrany zasiłek chorobowy), w maju 2020 r. nie mogło zaktualizować się zwolnienie z obowiązku samodzielnego złożenia dokumentów rozliczeniowych i Skarżący zobowiązany był złożyć deklarację DRA za ten miesiąc, podając pełną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266), zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za dany miesiąc ma miejsce wyłącznie wówczas, gdy w dokumentach rozliczeniowych za poprzedni okres zadeklarowano do podstawy wymiaru składek kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące. Na tym tle organ uznał, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ), w szczególności art. 31zq ust. 3 tej ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłonie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Mając więc na uwadze, że Skarżący złożył dokumenty rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. dopiero w dniu [...] lipca 2020 r., a zarazem nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku złożenia dokumentów za ten miesiąc, organ odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane [...] listopada 2020 r., znajduje się ono w aktach sprawy.

Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. z § 3 tego rozporządzenia).

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r. Organ podnosi, że Skarżący w ustawowym terminie tj. do [...] czerwca 2020 r. nie przesłał dokumentów rozliczeniowych, w związku z tym nie prawa do zwolnienia.

Należy odnotować, że Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. (niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie maja 2020 r., gdyż odmowa dotyczyła tylko jednego miesiąca) powołując się na przepisy ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568). W podstawie prawnej wydanej decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r., jak i poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2020 r. organ powołał m.in. art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - stanowiący o tym, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ww. ustawy regulujący zwolnienie z obowiązku opłacenia składek m.in. osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Organ w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji poprzedzającej powołuje się na obowiązek złożenia organowi przez Skarżącego dokumentacji rozliczeniowej w terminie do [...] czerwca 2020 r.

W tym stanie rzeczy należy podać, że na podstawie art. 31zq ust.1-3 ustawy o COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Zatem, z ww. przepisów jednoznacznie wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tylko tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania.

Skarżący nie kwestionuje tego, że ZUS prawidłowo uznał, iż miał on obowiązek złożenia dokumentacji rozliczeniowej za maj do [...] czerwca 2020 r. W skardze podaje jednak, że nie miał świadomości, że był zobowiązany złożyć deklarację DRA za maj 2020 r. (ZUS wyjaśnia w decyzji, dlaczego Skarżący miał obowiązek złożyć dokumentację za maj, nie jest to przedmiotem sporu). Skarżący podaje w skardze, że prowadzi działalność gospodarczą i opłacał zawsze terminowo składki ZUS, a wszystkie formalności składał w formie dokumentu papierowego w Oddziale. Co istotne, Skarżący podniósł, że obsługujący go doradca błędnie go poinformował, nie wydał i nie wydrukował DRA za maj 2020, a on nie był świadomy, że trzeba to zrobić. Skarżący podaje, że w sprawie zwolnienia ze składek był osobiście w ZUS i słyszał od doradcy, że wszystkie dokumenty są złożone i że należy czekać, a informację o zwolnieniu otrzyma pocztą.

Skarżący podaje, że dopiero z decyzji odmownej wydanej [...] lipca 2020 r., którą otrzymał [...] lipca 2020 r., dowiedział się, że nie złożył wszystkich dokumentów wymaganych do uzyskania zwolnienia z opłacania składek. Dodał, że natychmiast po odebraniu decyzji, tj. [...] lipca 2020 r. uzupełnił DRA za maj i czerwiec 2020 r. i złożył je w ZUS wraz z odwołaniem od decyzji, którą uznał za krzywdzącą dla siebie. Podkreśla, że jedyną przyczyną tego, że nie złożył wymaganego dokumentu w terminie, była niewiedza w tym zakresie.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.).

Sąd w postępowaniu organu dostrzega istotne naruszenie art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Naruszono też art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ przed wydaniem decyzji nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z akt sprawy nie wynika, aby organ kontaktował się ze stroną przed wydaniem decyzji. Doszło zarazem do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a k.p.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Tymczasem z akt sprawy wynika, że organ ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wskazał stronie przesłanek od niej zależnych (złożenie deklaracji DRA), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony z tego tylko powodu, że Skarżący złożył formularz DRA za maj 2020 r. z przekroczeniem terminu [...] czerwca 2020.

Jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Takiej adnotacji w aktach brak, nie wspominając już o tym, że trudno sobie wyobrazić, aby spełniona była wyrażona w art. 10 § 2 k.p.a. przesłanka pozwalająca organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Art. 10 § 2 k.p.a. stanowi bowiem: "Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną".

Podobnym warunkiem ograniczone jest ewentualne odstąpienie od zastosowania się do wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a., gdyż przepis ten w zdaniu drugim stanowi: "Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się". Oznacza to, że gdyby nawet organ dostrzegał przesłanki pozwalające mu nie zastosować się do wytycznych z art. 79a § 1 k.p.a., to musiałby utrwalić to w aktach sprawy, tymczasem tego rodzaju adnotacji w aktach nie ma.

Naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło stronie uzyskanie wiedzy o tym, że nie złożyła wszystkich wymaganych do uzyskania zwolnienia dokumentów, a w konsekwencji – pozbawiło ją prawa do zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. O tym, że strona była gotowa spełnić wszystkie wymagania – gdyby o nich wiedziała – świadczy to, że brakujący dokument złożyła nazajutrz po otrzymaniu decyzji odmownej.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków w porę tj. jeszcze przed upływem terminu [...] czerwca 2020.

Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., II SA/Sz 239/19, dostępny w bazie CBOSA).

Skarżący złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek [...] kwietnia 2020 r. Na skutek złożenia wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu – jak tego wymaga art. 9 k.p.a.) organ powinien był udzielić Skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakiego dokumentu brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez Skarżącego (3 kwietnia) do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów ([...] czerwca) upłynęły niemal 3 miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu organ nie zwrócił stronie uwagi na to, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakującego dokumentu (DRA za maj 2020). Po upływie wyznaczonego w ustawie terminu na złożenie wymaganych dokumentów – organ zaś wydał decyzję odmowną.

Nadmienić należy, że Skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika i że czynił starania, aby swoją sprawę należycie załatwić – organ nie kwestionuje jego twierdzeń, że był w ZUS i korzystał z pomocy doradcy. Należy też dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

O tym, że to właśnie nieznajomość prawa była przyczyną niezłożenia wymaganego dokumentu świadczy to, że nazajutrz po otrzymaniu negatywnej decyzji, uzyskawszy świadomość jakiego dokumentu brakowało w aktach, niezwłocznie ów dokument złożył, co ZUS przyznaje. Niestety, decyzja odmowna została wydana i doręczona Skarżącemu już po upływie terminu na złożenie dokumentu (30 czerwca), tak więc jego próba uzupełnienia brakującej dokumentacji została uznana za spóźnioną. W taki oto sposób doszło do sytuacji, gdy Skarżący dopiero z decyzji odmownej powziął wiedzę o istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii. ZUS jednak "wyposażył" Skarżącego w niezbędną mu wiedzę już po upływie terminu, w którym ta wiedza mogła się Skarżącemu przydać.

Mając świadomość obciążenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby ZUS stosował się – i uczynił to w porę! - do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakującego dokumentu jego wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania nie został stronie zasygnalizowany przez organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie jej wniosku.

Zaniechanie informacyjne organu dotyczyło nie tyle treści przepisów powszechnie obowiązującego i opublikowanego prawa, ile tego, że stronie nie uświadomiono istnienia obowiązku złożenia konkretnego dokumentu, warunkującego zastosowanie zwolnienia. Organ nie poinformował więc strony o "okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają znaczenie dla ustalenia praw i obowiązków". Strona zaś była w błędzie co do zakresu swojego obowiązku dostarczenia dokumentacji, trwając w przeświadczeniu, że od doradcy uzyskała wszelką potrzebną wiedzę i pomoc w załatwianej sprawie.

Drugie zdanie art. 9 k.p.a. nakłada na organy administracji obowiązek chronienia strony przed poniesieniem szkody z powodu nieznajomości prawa. Z tego obowiązku organ również się nie wywiązał. Szkodą, którą strona poniosła, było nieuzyskanie zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r. Jedyną przeszkodą w uzyskaniu zwolnienia było – jak wynika z decyzji – niezłożenie wymaganego dokumentu w terminie, o czym jednak ZUS strony w porę nie poinformował.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01, LEX nr 50158). Obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

W niniejszej sprawie swoim zaniechaniem organ dopuścił do tego, że na skutek upływu terminu na złożenie dokumentu, strona spotkała się z odmową pozytywnego załatwienia jej wniosku. Zachodzi tu bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Zdaniem Sądu w tej sytuacji należy podjąć działanie, które wyeliminuje negatywny dla strony skutek tego, że organ rażąco naruszył swoje obowiązki wynikające z zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a. Z tego powodu, stwierdzając że naruszenie art. 9 k.p.a. miało bezpośrednio, oczywisty i zarazem istotny wpływ na wynik sprawy, a naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - Sąd na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając sprawę ponownie organ pominie fakt, że strona złożyła konieczny do uzyskania zwolnienia dokument z przekroczeniem terminu [...] czerwca 2020r. Strona nie może bowiem ponosić negatywnych skutków oczywiście wadliwego działania organu.