Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 650/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 243 ust. 6, 224 ust. 4 i ust. 2, art. 90 ust. 2 i ust. 1 pkt 3, art. 225 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 776
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 i pkt  5; art. 58
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Debecka Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną w tej sprawie do Sądu ww. decyzją z [...] stycznia 2019 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Urząd Patentowy lub organ), działając na podstawie przepisów art. 151 § 1 pkt 1, art 145 § 1 pkt 1 i 5 w zw. z art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa) w zw. z art. 244 ust. 11 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776, dalej pwp) oraz na podstawie art. 245 ust. 1 pkt 1 pwp, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez O. SA z siedzibą w [...] (dalej spółka O.) od wydanej w wyniku wznowienia postępowania decyzji organu z [...] kwietnia 2017 r. odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji organu z [...] lipca 2013 o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] listopada 2012 r. stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 26 marca 2012 r. patentu na wynalazek [...] pt. "Środek do zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych i sposób zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych" zgłoszony w dniu 26 marca 2004 r. za numerem [...] na rzecz O. Spółka z o.o., [...], Polska (obecnie skarżąca spółka O.) z powodu nieuiszczenia przez uprawnionego (spółkę O.) w przewidzianym terminie opłaty za 9. rok ochrony wynalazku, utrzymał w mocy tę decyzję (z [...] kwietnia 2017 r.)

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Patent na ww. wynalazek został udzielony spółce O. decyzją Urzędu Patentowego z [...] października 2010 r. Decyzją z [...] listopada 2012 r. organ, działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w zw. z art. 224 ust. 4 pwp stwierdził wygaśnięcie tego patentu z dniem 26 marca 2012 r., gdyż uprawniony (spółka O.) nie wniósł w przewidzianym terminie opłaty za 9. rok ochrony.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka O. nie zgadzając się z ww. decyzją stwierdziła, że opłata za 8. rok ochrony została dokonana 25 marca 2011 r., a za 9. rok ochrony 1 października 2012 r.

Organ nie podzielił tej argumentacji; utrzymując – decyzją z [...] lipca 2013 r. - w mocy decyzję z [...] listopada 2012 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia patentu wskazał na art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, zgodnie z którym patent udzielony na wynalazek wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W myśl zaś art. 224 ust. 2 pwp opłaty okresowe za dalsze okresy ochrony są uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30 % opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1 pwp). Ostatnim dniem 8. (prawidłowo opłaconego) roku ochrony wynalazku był 26 marca 2012 r. i w tym dniu upływał podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za 9. rok. Ponadto spółka O. w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie, tj. do dnia 26 września 2012 r., nie uiściła opłaty za następny okres ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej. W ocenie organu, skoro spółka nie uiściła opłaty za dalszy rok ochrony w żadnym z ww. terminów (opłata została uiszczona dopiero 1 października 2012 r.), zostały spełnione ustawowe warunki wydania decyzji o wygaśnięciu patentu (z dniem 26 marca 2012 r.) Nadto spółka nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 pwp.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA), uwzględniając skargę spółki O., wyrokiem z 25 marca 2014 r. VI SA/Wa 2796/13 uchylił ww. decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z [...] listopada 2012 r. ze względu na nierozważenie przez organ możliwości zastosowania art. 243 ust. 6 pwp, zgodnie z którym do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 – dotyczący przywrócenia terminu, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności, stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Zdaniem WSA organ powinien rozważyć, czy w sprawie nie zaszły takie nadzwyczajne okoliczności.

Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), który w następstwie kasacji organu wyrokiem z 5 kwietnia 2016 r. II GSK 2501/14 uchylił ww. wyrok WSA z 25 marca 2014 r. i oddalił skargę spółki O. od decyzji organu z [...] lipca 2013 r., uznał to stanowisko za błędne, a postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 243 ust. 6 pwp za trafny, gdyż przepis ten nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Dotyczy on bowiem zagadnień stricte procesowych, o czym świadczy jego usytuowanie w tytule VI dotyczącym postępowania przed Urzędem Patentowym – terminów, stron postępowania, pełnomocników i środków zaskarżenia. Kwestia opłat za ochronę patentową została natomiast uregulowana w tytule V dziale I ustawy, który zawiera przepisy prawa materialnego dotyczące opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Oznacza to, że przepis art. 243 ust. 6 pwp nie ma zastosowania do wszystkich terminów przewidzianych ustawą. Upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z patentu. Decyzja o wygaśnięciu patentu ma charakter deklaratoryjny. Wygaśnięcie patentu następuje bowiem z mocy prawa z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. W konsekwencji po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 pwp zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił. Ustawodawca w art. 224 ust. 4 pwp przewidział możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym, tj. do sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu. Przepis ten stanowi jednocześnie, że skorzystanie przez stronę z tego prawa wiąże się ze zwiększeniem należnej opłaty o 30 %. Jest to jedyna prawna możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 pwp Rację bytu tego przepisu można by kwestionować, gdyby jednocześnie było możliwe zachowanie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej po terminie, na podstawie art. 243 ust. 6 pwp.

W tych warunkach NSA uznał, że w sprawie opłaty okresowej za ochronę prawa z patentu ustawa pwp nie przewiduje dodatkowego przedłużenia terminu do jej uiszczenia, w szczególności w trybie uregulowanym w art. 243 ust. 6 pwp. W sprawie doszło zatem do uchybienia terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, co prawidłowo stwierdził organ administracji, a decyzja o wygaśnięciu ww. patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp była prawidłowa.

W dniu 15 kwietnia 2016 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek spółki O. "o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłużenia prawa z patentu [...]", objętej ww. decyzjami organu z [...] listopada 2012 r. i z [...] lipca 2013 r. wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania w związku z ujawnieniem nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania w/w decyzji, jednak nie znanych organowi w tej dacie. Spółka powołała się we wniosku na przepisy art. 225 ust. 3 i art. 244 ust. 1 pwp w zw. z art. 127, art. 135, art. 138 i art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa. Według spółki w toku postępowania przed WSA jej pełnomocnik pismem z dnia 10 marca 2014 r. udokumentował, że był wprowadzony w błąd przez rzecznika patentowego, który w piśmie z 25 marca 2011 r. - przypomnienie o terminie opłaty okresowej wynalazku - wskazał błędną datę zapłaty za 9. rok ochrony wynalazku. Rzecznik patentowy do dnia wydania przez organ decyzji z [...] lipca 2013 r. utrzymywał, że przekonał prowadzącego postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż to organ wadliwie naliczał okresy kolejnej ochrony, w tym za rok 9.; okoliczność ta nie była znana zarówno organowi, jak również WSA i NSA, czy pełnomocnikowi w toku postępowania sądowego. Organ nie miał wiedzy o tych okolicznościach w dacie wydania decyzji, które pozwoliłyby przyjąć uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony wynalazku (w tym okoliczności zapewnienia przez rzecznika patentowego o ustaleniu z organem, że błąd leżał po stronie organu).

Postanowieniem z [...] lutego 2017 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art. 147 i art. 149 § 1 kpa w zw. z art. 252 pwp, wznowił postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek oznaczonego numerem [...], zakończone ostateczną decyzją organu z [...] lipca 2013 r., natomiast decyzją z [...] kwietnia 2017 r. - na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa w zw. z art. 252 pwp - odmówił uchylenia tej decyzji.

W ocenie organu wniosek o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 kpa, tj. w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, jednak nie zostały spełnione w sprawie przesłanki wznowieniowe określone w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa. Spółka nie przedstawiła bowiem dowodów na okoliczność sfałszowania dowodów, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w szczególności potwierdzającego ten fakt orzeczenia sądowego. W sprawie nie ma zastosowania art. 225 ust. 3 pwp, zatem organ odstąpił od analizy ewentualnego spełnienia przesłanek uchylenia decyzji zawartych w treści tego przepisu. W sprawie prawidłowo stwierdzono (decyzją wydaną na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp) wygaśnięcie spornego patentu z powodu niewniesienia opłaty za 9. rok ochrony; podnoszone w postępowaniu wznowieniowym nowe okoliczności nie są istotnymi dla sprawy, które mogą mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie została spełniona więc przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, spółka O. powołała się na przepisy art. 224 ust. 1 w zw. z art. 225 ust. 3 i 4 pwp, stwierdzając, że w sprawie istnieje możliwość uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu na podstawie art. 225 ust. 3 pwp pod warunkiem uprawdopodobnienia, że uchybienie (terminowi do wniesienia opłaty) nastąpiło bez winy wnioskodawcy, i z jednoczesnym wniesieniem opłaty. Zdaniem spółki w sprawie zostało uprawdopodobnione, że uchybienie terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony nastąpiło bez jej winy, skutkiem wprowadzenia w błąd spółki, jej pracownika i pełnomocnika, przez rzecznika patentowego, a zaległa opłata została uiszczona.

Według organu natomiast, który nie uwzględnił tego wniosku i zaskarżoną w tej sprawie do Sądu decyzją z [...] stycznia 2019 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] kwietnia 2017 r., w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa; żądanie uchylenia podważanej decyzji z [...] lipca 2013 r. nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym i ustalonym bezspornie stanie faktycznym sprawy, również w świetle stanowiska NSA zawartego w ww. wyroku z 5 kwietnia 2016 r. II GSK 2501/14. Wskazując przyczynę wznowienia spółka powołała się na nowe okoliczności faktyczne dotyczące wprowadzenia jej w błąd przez rzecznika patentowego co do sposobu liczenia terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu, nieznane organowi w dniu wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Równocześnie jednak spółka żąda rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 225 ust. 3 i 4 pwp w związku z art. 224. ust. 1 ustawy pwp. Kwalifikuje bowiem opłatę za 9. rok ochrony patentu jako opłatę wskazaną w art. 224 ust. 1 zd. 2 pwp, a nie jak to zostało dotychczas stwierdzone, również w ww. wyroku NSA z 5 kwietnia 2016 r., jako opłatę określoną w art 224 ust. 2 pwp. Zmiana tej kwalifikacji nie znajduje uzasadnienia w świetle materiału dowodowego i ustaleń stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Urzędu Patentowego spółka prezentuje błędną interpretację norm wywiedzionych z przepisów art. 225 ust. 4 w związku z art. 224 ust. 1 pwp, odnosząc je do stanu faktycznego tej sprawy, co wynika z nieprawidłowego odczytania treści uzasadniania ww. wyroku NSA z 5 kwietnia 2016 r., w szczególności poprzez wskazywanie we wniosku o wznowienie - jako stanowiska NSA - fragmentów orzeczenia referujących stan sprawy, tj. treści uchylonego ww. wyroku WSA z 25 marca 2014 r. W wyroku z 5 kwietnia 2016 r. NSA uznał stanowisko WSA za błędne, gdyż norma przepisu art. 243 ust 6 pwp odnosi się, zgodnie z systematyką i umieszczeniem tego przepisu w ustawie pwp w tytule VI, wyłącznie do terminów procesowych. Natomiast termin wygaśnięcia prawa do patentu przewidziany w art 224 ust 2 pwp, zawartym w tytule V dziale I ustawy pwp, jest terminem materialnoprawnym, wraz z którego upływem prawo wygasa, a skutek ten jest nieodwracalny. Niezrozumiałe jest więc stanowisko spółki, która przyjmuje, że uchybienie terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu można w odformalizowany sposób usprawiedliwić, uprawdopodabniając brak winy w jego uchybieniu. Takie przesłanki uchylenia decyzji przewiduje art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 pwp, jednakże art. 225 ust. 4 pwp odnosi się do opłat za kolejne okresy ochrony, które rozpoczęły swój bieg przed upływem terminu określonego w art. 224 ust. 1 pwp - a zatem przed upływem trzymiesięcznego terminu na wniesienie opłaty za pierwszy okres ochrony biegnącego od dnia doręczenia decyzji o udzieleniu prawa do patentu (decyzja ta w swej treści zawiera również wezwanie do uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony). Dotyczy to takiej sytuacji, kiedy w momencie uiszczania opłaty za pierwszy okres ochrony uprawniony wnosi również opłaty za kolejne, już rozpoczęte okresy ochrony i wówczas do terminu wniesienia opłaty za taki kolejny okres ochrony nie ma zastosowania art. 224 ust. 2 pwp.

W przedmiotowej sprawie nie zachodzą jednak przesłanki określone w art. 225 ust. 4 pwp, gdyż 9. rok ochrony spornego wynalazku chronionego patentem [...] zaczął biec dnia 27 marca 2012 r., natomiast decyzja o udzieleniu patentu została wydana półtora roku wcześniej, tj. dnia [...] października 2010 r. Zatem uiszczenie opłaty za 9. rok ochrony patentu wraz z opłatą za pierwszy okres ochrony było niemożliwe i należało ją uiścić w terminie określonym w art. 224 ust. 2 lub ust. 4 pwp.

Zdaniem organu ocena istotności nowych okoliczności powoływanych przez spółkę w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa nie może być przeprowadzona w oparciu o art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 pwp, ponieważ przepis ten nie ma zastosowania do opłaty za 9. rok ochrony spornego wynalazku. 9. rok ochrony rozpoczął się bowiem po upływie terminu określonego w art. 224 ust. 1 pwp. Zatem badanie spełnienia dalszych przesłanek przewidzianych w art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 pwp, tj. uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, jest bezcelowe; nowe okoliczności dotyczące uprawdopodobnienia braku winy uprawnionego w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu nie w mogą zostać uznane za istotne, tzn. mające wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

W sprawie nie została też spełniona przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 1 kpa (w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe), gdyż spółka nie poparła wniosku w tym zakresie żadnymi twierdzeniami ani dowodami.

Urząd Patentowy uznał za bezsporne w sprawie ustalenia faktyczne dotyczące wniesienia opłaty za 9. rok ochrony spornego wynalazku 1 października 2012 r., tj. ponad sześć miesięcy od upływu poprzedniego, 8. roku ochrony. Rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o te ustalenia zawarte jest w ww. orzeczeniu NSA z 5 kwietnia 2016 r., w którym stwierdzono uchybienia terminów przewidzianych w art. 224 ust. 2 i ust. 4 pwp uznając, że "istota sporu sprowadza się do oceny skutków prawnych uiszczenia opłaty okresowej po terminie." W ocenie NSA w sprawie doszło do uchybienia terminu do uiszczenia opłaty za 9. rok ochrony, a decyzja o wygaśnięciu patentu na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp była prawidłowa.

Nowe okoliczności wskazujące - w ocenie spółki - na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu, z uwagi na wprowadzenie uprawnionego w błąd przez rzecznika patentowego, nie są skierowane przeciwko tym ustaleniom co do tego, że opłata za 9. rok ochrony została uiszczona 1 października 2012 r. (ponad sześć miesięcy od upływu poprzedniego – 8. roku ochrony).

Żądanie zmiany zaskarżonej decyzji i uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu [...] z dniem 26 marca 2012 r. na podstawie przepisów art. 225 ust. 3 i 4 oraz art. 224 ust. 1 zd. 2 pwp jest w tej sytuacji sprzeczne z ustaleniami stanu prawnego sprawy podjętymi w ww. orzeczeniu NSA.

W kontekście tych ustaleń termin do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony wynalazku jest terminem nieprzywracalnym; zastosowanie do niego mają przepisy art. 224 ust. 2 i ust. 4 pwp. Zgodnie z art. 224 ust. 2 pwp opłaty za dalsze okresy ochrony patentu są uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Zgodnie z art. 224 ust. 4 pwp opłaty te można uiszczać również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega przywróceniu.

W związku zatem z bezspornym ustaleniem, że 8. rok ochrony spornego upłynął 26 marca 2012 r., a opłata za 9. rok ochrony została uiszczona 1 października 2012 r., naruszony został zarówno termin podstawowy przewidziany w art. 224 ust. 2 pwp (który upłynął 26 marca 2012 r.), jak i dodatkowy termin sześciomiesięczny określony w art. 224 ust. 4 pwp (który upłynął 26 września 2012 r.). Dlatego organ prawidłowo w decyzji z [...] lipca 2013 r. (utrzymującej w mocy decyzję z [...] listopada 2012 r.) uznał na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, że patent [...] wygasł z dniem 26 marca 2012 r. Zgodnie bowiem z art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 pwp patent wygasa na skutek nieuiszczenia w terminie opłaty okresowej w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku.

Spółka O. zaskarżyła powyższą decyzję do Sądu; wniosła o jej uchylenie jako naruszającej przepisy prawa. Organ swoje stanowisko oparł na przyjęciu interpretacji przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa, że w sprawie przepis te nie ma zastosowania w świetle normy przepisu 225 ust. 3 pwp. Według skarżącej stanowisko to jest błędne i nie uwzględnia "jednej z norm art. 224 ust. 2" w zw. z ust. 4 pwp. Dla opłaty przewidzianej w art. 224 ust. 4 pwp termin tam opisany jest terminem zawitym nie podlegającym przywróceniu. Zatem termin przewidziany w art. 224 ust. 2 pwp dla dalszych okresów ochrony jest terminem podlegającym przywróceniu według wykładni a contrario. Z wniosku o wznowienie wynikają dwie okoliczności, to jest wprowadzenie w błąd skarżącej spółki "oraz drugi fakt, że nie był on znany organowi w chwili wydawania decyzji". Te dwa elementy spełniają dyspozycję przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa i w zw. z art. 224 ust. 2 pwp "termin tam zawarty może być przywrócony na skutek decyzji o wznowieniu postępowania".

W sprawie decyzja o wznowieniu postępowania została wydana, lecz jej rozstrzygnięcie zostało oparte na interpretacji art. 145 § 1 pkt 5 kpa w związku z przeprowadzonymi rozważaniami opartymi na art. 225 pwp, który dla dalszych okresów ochrony objętych przepisem art. 224 ust. 2 pwp nie ma zastosowania. Art. 224 ust. 2 zawiera możliwość przywrócenia terminu w wyniku wznowienia postępowania w oparciu o wykładnię prawa a contrario opartą na twierdzeniu, że termin dla opłaty płaconej w trybie przepisu art. 224 ust. 4 pwp jest terminem nie podlegającym przywróceniu; również wykładnia gramatyczna art. 224 ust. 2 pwp nie pozwala na przyjęcie, że jest to termin nie podlegający przywróceniu.

Wykładnia celowościowa art. 224 ust. 2 pwp opiera się na przyjęciu, że z samej zasady ochrony patentowej ustawodawca przyjmuje, że ochrona ta trwa w okresie ochronnym, który może być wyjątkowo uchylony, jeśli nie jest wnoszona opłata. Właściciel patentu korzystający z ochrony ma jeden obowiązek w toku trwania ochrony, czyli wnieść opłatę w terminie ustalonym decyzją. Wnoszenie opłaty z opóźnieniem jest możliwe tylko w oparciu o przepis art. 224 ust. 4 pwp. Dla innych przypadków, które nie są spowodowane opóźnieniem, istnieją zasady ogólne dotyczące przywracania terminów, czyli w tym przypadku będzie miał zastosowanie art. 58 § 1 kpa. W oparciu o tak ustalony stan prawny skarżąca spółka prawidłowo wniosła we wniosku o wznowienie postępowania "o zaliczenie wniesionych opłat za kolejne okresy oraz sporną opłatę z jednoczesnym przywróceniem terminu do jej uiszczenia w związku z przepisem art. 145 § 1 pkt 5 kpa, po wykazaniu przesłanek zastrzeżonych tym przepisem oraz braku winy po stronie skarżącej w zakresie uchybienia terminu zastrzeżonego w decyzji ustalającej okresy ochronne".

Według skarżącej spółki "jedynie termin dla opóźnienia w zapłacie 6 miesięczny jest terminem nie podlegającym przywróceniu". Natomiast terminy zawarte w decyzji ustalającej okresy ochronne mogą podlegać przywróceniu na mocy art. 58 kpa; postępowanie w sprawie decyzji o wygaśnięciu patentu podlega wznowieniu, jeżeli wykazano istnienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, co miało miejsce w tej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W obszarze ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego (niespornego między stronami) organ wyczerpująco wyjaśnił motywy swojego działania, w tym ocenę prawną poszczególnych elementów tego stanu, która legła u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Argumentacja organu w tym względzie – szeroko wyżej cytowana – jest prawidłowa w świetle mających zastosowanie w sprawie (wymienionych w decyzji) przepisów prawa materialnego i nie budzi zastrzeżeń, tak że nie ma potrzeby jej powtarzania. Należy jedynie podkreślić – wobec zarzutów skargi – te ustalenia i oceny, które z racji swojej istotności przesądziły o treści tego rozstrzygnięcia.

Na wstępie jednak odnotowania wymaga, że organ podejmując to rozstrzygnięcie działał w specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, tj. w sytuacji wydania wcześniej - w sprawie dotyczącej tego samego przedmiotu sporu, tj. stwierdzenia wygaśnięcia patentu na wynalazek [...] pt. "Środek do zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych i sposób zmniejszania emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu w gazach spalinowych" zgłoszony w dniu 26 marca 2004 r. za numerem [...] na rzecz skarżącej spółki O. – ww. wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), tj. wyroku z 5 kwietnia 2016 r. II GSK 2501/14 (wyżej omówionego), a zatem w sytuacji związania wykładnią prawa (materialnego i procesowego) dokonaną w tym wyroku przez NSA.

Wykładnia ta w okolicznościach stanu faktycznego tej sprawy wiązała i wiąże strony postępowania, jak i Sąd rozpoznający obecnie de facto tę samą sprawę, tyle że inicjowaną przed organem wnioskiem wznowieniowym spółki O. wniesionym do organu 15 kwietnia 2016r. (po prawomocnym jej zakończeniu wyrokiem NSA z 5 kwietnia 2016 r.). W tej sytuacji organ nie mógł oprzeć podjętego rozstrzygnięcia na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w ww. sprawie przez NSA. Dlatego uzasadnione jest nawiązanie przez organ w zaskarżonej decyzji do wymienionego wyroku NSA i czynienie w sprawie ocen zgodnych z tym wyrokiem.

W tym miejscu dla przypomnienia celowe jest podkreślenie, że NSA przesądził wskazanym wyrokiem, że:

- skarżąca spółka O. uiściła opłatę za 9. rok ochrony w dniu 1 października 2012 r., nie kwestionuje faktu uchybienia terminu tej opłaty, a istota sporu sprowadza się do oceny skutków prawnych uiszczenia opłaty okresowej po terminie, w szczególności czy uprawnione jest powoływanie się przez stronę na niezależne od niej okoliczności, które przyczyniły się do uchybienia terminu;

- art. 243 ust. 6 pwp nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczy on zagadnień stricte procesowych, a nie materialnoprawnych dotyczących opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków;

- upływ terminu do uiszczenia takiej opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z patentu., które następuje z mocy prawa z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty;

- ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu, w konsekwencji po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu patentu z mocy prawa, organ nie może na podstawie art. 243 ust. 6 pwp zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił;

- art. 224 ust. 4 pwp przewiduje możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym, tj. do sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu, co wiąże się ze zwiększeniem należnej opłaty o 30 %., i jest to jedyna prawna możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 pwp;

- w sprawie opłaty okresowej za ochronę prawa z patentu ustawa Prawo własności przemysłowej nie przewiduje dodatkowego przedłużenia terminu do jej uiszczenia, w szczególności w trybie uregulowanym w art. 243 ust. 6 pwp.

Skoro upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutek materialnoprawny w postaci wygaśnięcia prawa z patentu, i skutek ten (nieodwracalny) został w tej sprawie przesądzony ww. wyrokiem NSA, brak jest podstaw do dochodzenia przez spółkę żądania uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu w trybie wznowieniowym; tj. jak wywodzi strona w skardze "te dwa elementy (wprowadzenie strony w błąd, błąd nie był znany organowi) spełniają dyspozycję przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa i w związku z przepisem art. 224 ust. 2 pwp termin tam zawarty może być przywrócony na skutek decyzji o wznowieniu postępowania". W szczególności skuteczne wniesienie opłaty za dalsze okresy ochrony z przekroczeniem terminu z art. 224 ust. 2 pwp możliwe jest tylko w uwarunkowaniach dyspozycji art. 224 ust. 4 pwp, który to przepis przewiduje dodatkowy termin sześciu miesięcy (po upływie terminu podstawowego) na uiszczenie opłaty z ust. 2, i pełni funkcję podobną do przywrócenia terminu (tu terminu podstawowego). Jeżeli strona (jak w tej sprawie) swoim działaniem nie zastosuje się do dyspozycji tego przepisu patent wygasa w sytuacji braku możliwości usunięcia tego skutku, gdyż termin z art. 224 ust. 4 pwp przewidującego – jak wskazał NSA w ww. wyroku z 5 kwietnia 2016 r. - jedyną prawną możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 pwp, jest nieprzywracalny.

Bezzasadnie spółka O. wywodzi w tej sytuacji w podsumowaniu skargi, że jedynie ww. termin 6 - miesięczny ( z art. 224 ust. 4 pwp) jest terminem nie podlegającym przywróceniu, natomiast terminy zawarte w decyzji ustalającej okresy ochronne mogą podlegać przywróceniu na mocy przepisu art. 58 kpa, w wyniku wznowionego postępowania. W świetle uregulowań przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej takie przywrócenie nie jest bowiem możliwe, gdyż tylko stwierdzenie wywiązania się przez uprawnionego z warunków określonych art. 224 ust. 4 pwp, tzn. uregulowanie opłaty należnej wraz z opłatą dodatkową w terminie przepisem przewidzianym powoduje, że Urząd Patentowy traci podstawę do działania na zasadzie art. 90 ust. 2 pwp, a uprawniony zachowuje ochronę patentową. W sytuacji natomiast, gdy uprawniony z patentu uchybił podstawowemu terminowi uiszczenia opłaty, jak również nie zachował dodatkowego, nieprzywracalnego terminu sześciomiesięcznego na jej uiszczenie wraz z opłatą dodatkową, po upływie przewidzianych prawem terminów do uiszczenia opłaty za dalszy okres ochrony patentowej, a więc wynikającego z art. 224 ust. 2 pwp terminu do uiszczenia opłaty okresowej i dodatkowego terminu do uiszczenia tej opłaty wraz z opłatą dodatkową na podstawie art. 224 ust. 4 pwp, następuje skutek (nieodwracalny) wygaśnięcia patentu określony w art. 90 ust. 1 pkt 3 pwp, a Urząd Patentowy ma obowiązek jedynie potwierdzić ten fakt z mocy art. 90 ust. 2 pwp (decyzja deklaratoryjna).

W ocenie Sądu bezskuteczny upływ przewidzianego art. 224 ust. 4 pwp dodatkowego terminu do uiszczenia opłaty okresowej wraz z opłatą dodatkową wyklucza możliwość rozważania, czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające niedochowanie terminów określonych ustawą; przy czym organ prawidłowo wykazał też w tej sprawie brak podstaw do powoływania się na przesłanki wznowieniowe z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 kpa, zasadnie wywodząc, że ocena istotności nowych okoliczności powoływanych przez spółkę w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kpa nie może być przeprowadzona w oparciu o art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 pwp, ponieważ przepis ten nie ma zastosowania do opłaty za 9. rok ochrony spornego wynalazku, skoro 9. rok ochrony rozpoczął się po upływie terminu określonego w art. 224 ust. 1 pwp (do którego nawiązuje art. 225 ust. 3, a więc do opłaty za pierwszy okres ochrony, a nie za dalsze okresy, gdyż o dalszych okresach mowa jest w art. 224 ust 2 pwp); zatem badanie przesłanki z art. 225 ust. 3 w zw. z art. 225 ust. 4 pwp, tj. uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, jest bezcelowe; nowe okoliczności dotyczące uprawdopodobnienia braku winy uprawnionego w uchybieniu terminu do wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu nie mogą zostać – w tych uwarunkowaniach - uznane za istotne, tzn. mające wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Odnośnie zaś przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 1 kpa (w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe), skarżąca spółka nie poparła wniosku w tym zakresie żadnymi twierdzeniami ani dowodami.

Reasumując, organ prawidłowo zinterpretował i zastosował w tej sprawie, na użytek podjętego rozstrzygnięcia, przepisy art. 224 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 oraz art. 225 ust.3 pwp. Przepisy art. 224 ust. 1 i art. 225 ust. 3 pwp (niewymieniane już w skardze strony do Sądu) musiały być przedmiotem uwag organu, gdyż wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego została wydana zaskarżona decyzja, został oparty m.in. na tych przepisach, a to w związku z kwalifikacją przez stronę/skarżącą spółkę opłaty za 9. rok ochrony patentu jako opłaty określonej w art. 224 ust. 1 pwp. Co do zasady jednak organ prawidłowo rozpoznał sprawę w świetle przepisów art. 224 ust. 2 i 4 pwp, oceniając na ich podstawie stan faktyczny i prawny sprawy. Prawidłowo nie wziął pod uwagę możliwości przywrócenia terminu przewidzianego w art. 224 ust. 2 pwp, ponieważ taka możliwość (jak zostało to wyżej szczegółowo wywiedzione) w świetle obowiązującego stanu prawnego nie istnieje. Odmienne stanowisko skarżącej spółki w tej kwestii jest bezzasadne i można je odczytać wyłącznie w kategorii daleko idącej polemiki z argumentacją organu, która z kolei ma jednoznaczne umocowanie we wskazanych w decyzji przepisach ustawy.

Należy tu powtórzyć, że skuteczne wniesienie opłaty za kolejny okres ochrony wynalazku z przekroczeniem terminu podstawowego do wniesienia opłaty określonego w art. 224 ust. 2 pwp możliwe jest tylko z zachowaniem wszystkich wymogów przewidzianych w art. 224 ust. 4 pwp. Nie ma zatem możliwości przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 pwp na zasadach wskazanych w art. 58 kpa – jak chce skarżąca – na skutek decyzji o wznowieniu postępowania. Termin dodatkowy przewidziany w art. 224 ust. 4 pwp pełni bowiem funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu, umożliwiając podmiotom, które nie dopełniły obowiązku uiszczenia opłaty w terminie podstawowym, uniknięcie negatywnych skutków związanych z niedopełnieniem tej czynności; jest to zarazem jedyna możliwość uniknięcia tych skutków.

W sprawie tej skarżąca spółka podała powody, które według niej stały się przyczyną niedokonania w terminie wymaganej czynności wniesienia opłaty za 9. rok ochrony patentu (wprowadzenie w błąd spółki przez rzecznika patentowego co do sposobu liczenia tego terminu - czego na marginesie i niezależnie od ww. wywodów nie sposób kwalifikować w ramach przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 kpa, gdyż kwestia ta wiąże się ze sferą konsekwencji działań osób, którymi spółka posługuje się/korzysta w prowadzonej działalności, a nie z dowodami fałszywymi, czy nowymi okolicznościami faktycznymi lub dowodami, o jakich mowa w przepisach tego artykułu), jednak nie mogły one doprowadzić do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu, gdyż zgodnie z art. 224 ust. 4 pwp termin do wniesienia opłaty za kolejne okresy ochrony patentu nie podlega przywróceniu, a obwarowanie to ma charakter bezwzględnie obowiązujący/nie doznaje żadnych wyjątków.

Z tych wszystkich powodów Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku.