Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 256/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Starszy specjalista Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi M.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

M.W. (zw. dalej Skarżący, Strona) wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zw. dalej ZUS) z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe wydały orzeczenia uwzględniając następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 6 października 2010r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności wobec ZUS w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2000, 01/2001, 11/2003, 01/2004-12/2004, 11/2009-07/2010 wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że od [...] września 2000 r. pobierał świadczenie emerytalne prowadząc jednocześnie działalność gospodarczą. Z uwagi na fakt, że z tytułu prowadzonej działalności nie osiągał dochodu, nie był w stanie opłacić składek na ubezpieczenie zdrowotne. Pobierana emerytura bliska była minimalnej płacy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił umorzenia zadłużenia w zakresie wnioskowanym przez Skarżącego.

W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca aktualnie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody, a dodatkowo pobiera świadczenie emerytalne oraz dodatek pielęgnacyjny, zatem organ ma możliwość dochodzenia swoich należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte. W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto zdaniem organu wnioskodawca nie udowodnił, że nawet minimalne regulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiałoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną, która uniemożliwia mu uregulowanie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2010r. Nr [...] uznając, iż w ustalonych okolicznościach sprawy brak było podstaw do przyjęcia zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w rozumieniu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Podkreślono przy tym, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter wyjątkowy, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty należności przez zobowiązanego lub gdy przemawiają za tym szczególne okoliczności gospodarcze lub interes publiczny.

W skardze wniesionej na powyższe rozstrzygnięcie, Skarżący wniósł o wydanie orzeczenia nakazującego skierowanie wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne do rozpatrzenia przez Prezesa ZUS zgodnie z wnioskiem z dnia [...] grudnia 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W jego ocenie ustalony przez organ w toku prowadzonego postępowania stan faktyczny jest bezsporny, z tym że jego zdaniem stanowi on wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległych składek zdrowotnych.

ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Z kolei, pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o:

1. rozpatrzenie w toku postępowania sądowego zarzutu przedawnienia roszczeń w zapłacie składki zdrowotnej za okres od 2000r. do [...] czerwca 2004 r., ze względu na obowiązujący za ten okres 5-letni okres przedawnienia roszczeń,

2. ustalenie czy Dyrektor Oddziału ZUS jest właściwy do rozpatrywania odwołań od decyzji jako organ administracji wyższego szczebla (II instancja), co do decyzji wydanej przez ten sam Oddział ZUS-u, tylko podpisanej przez swojego zastępcę,

3. przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Oddział ZUS w celu ustalenia właściwych roszczeń,

4. przy rozpatrywaniu sprawy dot. możliwości umorzenia roszczeń, wzięcia pod uwagę aktualnej sytuacji bytowej strony skarżącej i jej rodziny, opisanej w uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r. oraz nr [...] z dnia [...] stycznia 2011r. W załączeniu przedłożył kserokopię pisma z dnia [...] kwietnia 2011 r. skierowanego do ZUS w sprawie wznowienia postępowania ze względu na zarzut przedawnienia części zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 P.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ma przy tym obowiązek zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa także w stosunku do wszelkich aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, co oznacza możliwość uchylenia oprócz decyzji zaskarżonej także decyzji organu I instancji (art. 135 P.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw pod względem jego zgodności z przepisami procedury administracyjnej, jak i normami prawa materialnego, doszedł do przekonania, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie naruszała obowiązujących przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Ponadto organy obu instancji dokonały jednoznacznych i prawidłowych ustaleń faktycznych, wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób obiektywny i logiczny umotywowały swoje rozstrzygnięcie w uzasadnieniach decyzji.

Przedmiotem sporu sądowoadministracyjnego jest negatywnie rozpoznany przez organy rentowe wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, jako zaległości z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Podstawę materialnoprawną tych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zw. dalej u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w

postępowaniu egzekucyjnym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość, i zaakcentować należy, że tylko możliwość, a nie prawny obowiązek, umorzenia powstałego zadłużenia z tytułu składek. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w żadnym razie nie nakłada na organ automatycznego obowiązku orzeczenia o umorzeniu przedmiotowych należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, na co bez wątpienia wskazuje zwrot "mogą" zastosowany przez prawodawcę w w/w przepisie. To oznacza, że normodawca pozostawił wyłącznie organom rentowym możliwość wyboru konsekwencji prawnej. Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 roku (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Wskazać należy także na tezę wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07 - LEX nr 368197) "Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia".

Ponadto, należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Dodatkowe przesłanki umożliwiające umorzenie należności ZUS-u wynikają bowiem z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) zw. dalej rozporządzenie.

Zgodnie z przepisem § 3 tegoż rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 w/w rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym, co w praktyce oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może być jednak dowolne, lecz musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konieczne jest przy tym uzasadnienie stanowiska stosownie do wymogów zawartych w art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zw. dalej k.p.a., z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Sądowa kontrola legalności decyzji obejmuje natomiast jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym czy składki powinny być umorzone przesądza organ administracji publicznej czyli organ rentowy. Sąd zatem nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, które jest wynikiem dokonania przewidzianego prawem wyboru będącego "uznaniem administracyjnym", specyficzną konstrukcją prawną pozwalającą organowi na wybór konsekwencji prawnych powstania sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności oraz czy w sposób prawidłowy uzasadnił swe rozstrzygnięcie.

Jeżeli zatem postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie to samo wyprowadzenie z takiej oceny konkluzji, co do zasadności wniosku wobec braku dających się zobiektywizować kryteriów normatywnych, jest natury słusznościowej, która uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie Skarżącego którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Z oczywistych przyczyn nie wystąpiła przesłanka określona w pkt 1, wobec Skarżącego nie było prowadzone postępowanie o ogłoszenie upadłości (pkt 2), jak również nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności (pkt 3). Ponadto, wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne (pkt 4), wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza koszty upomnienia (pkt 4a), jak również do chwili wydania zaskarżonej decyzji nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne wszczęte wnioskiem ZUS, a zatem nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji (pkt 5 i 6).

W ocenie organu, w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła również żadna z okoliczności statuowana w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 31 lipca 2003 r., którą na zasadzie wyjątku, może organ ZUS zastosować mimo braku przesłanki ustawowej, tj. przesłanki całkowitej nieściągalności. Złożony przez Skarżącego wniosek o umorzenie uzasadniony został przede wszystkim trudną sytuacją finansową w gospodarstwie domowym, która uniemożliwia wywiązanie się ze spłaty powstałego zobowiązania wobec ZUS.

Zdaniem Sądu organy rentowe, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, dokonały prawidłowej analizy możliwości płatniczych, sytuacji materialno-bytowej Skarżącego oraz osób wspólnie z nim zamieszkujących, w oparciu o cytowane unormowania prawne w tym zakresie. W prawidłowy sposób ustaliły, iż pomimo tego, iż Skarżący aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (prowadził do dnia [...] grudnia 2010 r.) dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego stanowią stałe środki pochodzące emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie około 1.750 zł miesięcznie, która umożliwia pokrywanie opłat o charakterze stałym, jak i zaspakajanie potrzeb rodziny w stopniu podstawowym. Skarżący nie posiada zobowiązań publicznoprawnych z tytułu nieopłaconych podatków wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Posiada jedynie zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów wobec [...] Bank S.A. oraz Bank [...], których spłatę realizuje w systemie ratalnym.

W związku z tym, w ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, że materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe skarżącego i jego rodziny nie są zaspakajane. Małżonka Skarżącego co prawda jest osobą bezrobotną, ale co wymaga podkreślenia, zarówno ona, jak i studiujący syn Skarżącego, są w wieku pozwalającym na podjęcie aktywności zawodowej, posiadają możliwości zarobkowania i uzyskiwania dodatkowych dochodów, które pozwoliłyby nie tylko przyczynić się w większym stopniu do utrzymania rodziny, ale także spłacać obciążające Skarżącego zobowiązania wobec ZUS. Zdaniem Sądu, Skarżący nie udowodnił także, aby w związku z tak trudną sytuacją finansową, jak podaje we wniosku, podjął jakiekolwiek działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego np. w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych tym bardziej, że pomoc taka ma przecież na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W konsekwencji powyższego, w ocenie Sądu, organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna Skarżącego oraz jego rodziny nie przemawia za umorzeniem należności; analiza zebranego materiału nie wskazuje by trudna sytuacja skarżącego była związana z brakiem jakichkolwiek środków do życia, w związku z tym, na tym etapie jak słusznie wskazał organ, umorzenie należności byłoby przedwczesne.

Sąd podziela również stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły pozostałe przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 w/w rozporządzenia; Skarżący nie wykazał, aby poniósł jakąkolwiek stratę w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności czy wreszcie, że w wyniku przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiony byłby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednocześnie Sąd pragnie zaakcentować, iż opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, ale także i społeczne czy Fundusz pracy jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, zaś ich nie płacenie uzasadnić można jedynie nadzwyczajnymi okolicznościami, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca.

Sąd chciałby przy tym wskazać, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Podkreślić również należy, iż umorzenie należności z tytułu składek na fundusze obsługiwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako czynność zmierzająca z jednej strony do udzielenia pomocy płatnikowi, z drugiej pociągająca za sobą konieczność rezygnacji przez Zakład z należności uzyskiwanych w drodze przymusowego dochodzenia, ma wpływ na zdolność realizacji przez Zakład zadań, polegających w dużej mierze na finansowaniu z odnośnych funduszy świadczeń oraz innych wydatków przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.), zaś ich umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności bowiem podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, uznając, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu całości wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

W odniesieniu zaś do zarzutu Skarżącego zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2011 r. dot. naruszenia właściwości rzeczowej Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organem administracyjnym wydającym decyzję w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.). Dodatkowo warto wskazać, że z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych.

Stosownie zaś do brzmienia ust. 4 tego artykułu, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje nie odwołanie a prawo do wniesienia do Prezesa Zakładu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (przy czym do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.), z tym że Prezes Zakładu w sytuacji złożenia takiego wniosku jest jedynie adresatem tego wniosku, a nie organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, iż może to być Prezes ZUS, zaś na podstawie stosownego upoważnienia może to być albo Prezes ZUS albo inny pracownik. Wykładni tego przepisu dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II GSK 630/09 (lex nr 597014) kiedy to wskazał w szerokim uzasadnieniu, że organem właściwym do wydania decyzji w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie należności z tytułu składek (art. 83 ust. 4 u. s.u.s.) jest ZUS.

W niniejszej sprawie, decyzja w pierwszej instancji, została wydana przez ZUS, którego z upoważnienia Prezesa ZUS reprezentował zastępca Dyrektora Oddziału ZUS, na co wyraźnie wskazuje treść sentencji tej decyzji, w tym powołany w niej przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. oraz podpis pracownika Zakładu i pieczęć - umieszczone pod jej treścią. Zaś zaskarżoną decyzję, wydał w imieniu ZUS Prezes ZUS, na podstawie - jak wskazano w sentencji - art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przy czym decyzję podpisał działający z upoważnienia - Dyrektor Oddziału, co wynika bezsprzecznie z sentencji oraz podpisu pracownika pod jej treścią. Stanowczo podkreślić jednakże przy tym należy, iż obie decyzje wydane w sprawie pochodzą od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a to - jak powyżej wyjaśniono - jest zgodne z prawem. Skoro zatem wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpatrzył organ właściwy zarzuty strony w tym zakresie okazały się bezpodstawne.

Podobnie, jako niezasadny Sąd uznał zarzut przedawnienia części należności składkowych podnoszony przez Skarżącego podkreślając jednocześnie, że orzekanie o umorzeniu należności ZUS jest możliwe po uprzednim stwierdzeniu czy nie uległy one przedawnieniu. Przedawnienie powoduje bowiem ten skutek, że należności te wygasają i orzekanie o ich ewentualnym umorzeniu jest już bezprzedmiotowe.

Instytucja przedawnienia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2003 r.; wcześniej ustawodawca wskazywał na 5-letni okres przedawnienia tych należności. W opinii Skarżącego pojawiła się więc wątpliwość, czy do należności powstałych przed 1 stycznia 2003 r. należy stosować "stary" czy "nowy" termin przedawnienia. Problem ten został jednak rozstrzygnięty w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt III UZP 2/08 (opubl. OSNP 2009, Nr 13-14, poz.18), do składek na ubezpieczenie społeczne należnych i nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należy stosować art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). Takie stanowisko znalazło też poparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2009 r., sygn. II FSK 466/08, jeżeli należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4, czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r., do należności tych ma zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 u.su.s. wprowadzający 10-letni okres przedawnienia.

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy stwierdzić, że do wszystkich należności ZUS objętych wnioskiem Skarżącego o ich umorzenie ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia, gdyż należności te na dzień 1 stycznia 2003 r. nie były jeszcze przedawnione, a więc istniała podstawa do merytorycznego rozpatrzenia wniosku Skarżącego, a w konsekwencji zarzut dotyczący przedawnienia należności co do których organ odmówił zastosowania instytucji umorzenia, jest całkowicie bezzasadny.

Reasumując powyższe należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła bowiem wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Wydając rozstrzygnięcie organy działały na podstawie przepisów prawa, prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów i podjęły wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, w tym stanie rzeczy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.

Sędzia WSA Sędzia WSA Sędzia WSA

Dariusz Skupień Alina Rzepecka Jacek Niedzielski