Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 959/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 8,10, 11, 12, art. 7, art. 79a § 1 , 107 § 3, art. 123, art. 180,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4 , art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ,art. 31zq ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 8 ust. 6,  art. 18c ust. 1 i ust. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 14 września 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Z. Ś. (dalej: "strona", "skarżący") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") w piśmie z dnia [...] kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem

COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

(Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.), dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." ZUS odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji przywołał art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek było złożenie deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Dokumenty należało złożyć do ZUS nie później niż do 30 czerwca 2020 r.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że przyczyną odmowy przyznania zwolnienia było niezłożenie deklaracji rozliczeniowych za analizowany okres, podczas gdy w dokumentacji znajduje się deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA składana jeden raz do roku, tym samym strona była zwolniona z obowiązku składania deklaracji miesięcznych.

ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...],

utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] września 2020 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS stwierdził brak podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacania składek.

W uzasadnieniu powołał art.31zo, art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19. ZUS wyjaśnił, że strona jako płatnik nie złożyła deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 przed upływem terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do 30 czerwca 2020 r. Stron nie dopełniła obowiązku, tym samym nie utworzyły się systemowo deklaracje rozliczeniowe przypisu składek z urzędu za kolejne miesiące tj. za marzec, kwiecień i maj 2020 r., objęte wnioskiem o zwolnienie z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek.

Strona wniosła skargę na ww. decyzję do tutejszego sądu podnosząc, że decyzja ZUS w sposób rażący narusza przepis art. 31zq ustawy COVID-19. Nadto skarżący wskazał, że nie był wbrew twierdzeniom ZUS zobowiązany do składania comiesięcznych deklaracji, albowiem na podstawie u.s.u.s. deklaracja taka w przypadku skarżącego składana jest jeden raz na początku roku rozliczeniowego i nie wymaga ponawiania. Deklaracja taka znajduje się w dokumentach, które posiada ZUS.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2020 r. i przyznanie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres marzec-maj 2020.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto w uzasadnieniu pisma rozwinął argumentację i wyjaśnił, że od dnia 1 lutego 2020 r. zmieniły się przepisy u.s.u.s. w zakresie obowiązków płatników związanych z zasadami ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia. ZUS zwrócił uwagę na art. 18c ust. 1 i ust. 9 u.s.u.s. oraz przepis przejściowy art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2019 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o Krajowej Administracji Skarbowej

(Dz. U. z 2019 r., poz. 2550), dalej; "ustawa zmieniająca".

Zdaniem ZUS, skarżący do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy załączył deklarację złożoną w lutym za styczeń 2020 r. i wskazującą przychody za 2019 r.. Jednakże deklaracja ta stanowiła podstawę ustalenia wymiaru składki

za styczeń 2020 r., natomiast nie zwalniała skarżącego z obowiązku złożenia

w marcu 2020 r. deklaracji za luty 2020 r., zgodnie z obowiązkiem wskazanym

w art. 4 ustawy zmieniającej. ZUS stwierdził, ze dopiero złożenie w marcu 2020 r. prawidłowej deklaracji za luty 2020 r. mogło zwolnić skarżącego z obowiązku składania dalszych deklaracji w 2020 r. Dokumentu takiego skarżący nie złożył ani w marcu

ani później, pomimo, że jak każdy płatnik zobowiązany był w marcu ponownie złożyć deklarację i wykazać w niej informacje stanowiące podstawę do ustalenia wysokości składki na okres od lutego do grudnia 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r.,

sygn. akt V SA/Wa 1896/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość w rozpoznawanej sprawie i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.

W związku z tym sprawa została zarejestrowana w tut. Sądzie pod sygn. akt

I SA/Sz 959/21.

Sąd wskazuje również, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I WSA w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2022 r., wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, który stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Informacja o powyższym zarządzeniu przekazana została do wiadomości stronie skarżącej i organowi pismami z dnia [...] stycznia 2022 r. doręczonymi odpowiednio w dniu [...] stycznia 2022 r.

i [...] lutego 2022 r. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach Sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że jak stanowi zaś art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r.,

poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.); dalej: "p.p.s.a."

lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji

(art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w granicach ww. kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi i kontroli Sądu jest decyzja ZUS z dnia [...] grudnia 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] września 2020 r., odmawiającą skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., po rozpoznaniu wniosku o zwolnienie z dnia [...] kwietnia 2020 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odwołując się do brzmienia art. 31zo oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, ZUS stwierdził, że skarżący w ustawowym terminie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r., nie dostarczył poprawnych dokumentów rozliczeniowych i w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia. Jak bowiem wskazał ZUS od dnia 1 lutego 2020 r. zmieniły się przepisy u.s.u.s. w zakresie obowiązków płatników związanych z zasadami ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia. Zdaniem ZUS deklaracja za miesiąc styczeń 2020 r. złożona w lutym, na którą powoływał się w toku sprawy skarżący, nie zwalniała skarżącego z obowiązku złożenia w marcu 2020 r. deklaracji za luty 2020 r., zgodnie z obowiązkiem wskazanym w art. 4 ustawy zmieniającej. ZUS stwierdził, ze dopiero złożenie

w marcu 2020 r. prawidłowej deklaracji za luty 2020 r. mogło zwolnić skarżącego z obowiązku składania dalszych deklaracji w 2020 r. Skarżący jak każdy płatnik zobowiązany był w marcu ponownie złożyć deklarację i wykazać w niej informacje stanowiące podstawę do ustalenia wysokości składki na okres od lutego do grudnia 2020 r. (argumentacja ta został przedstawiona przez ZUS w odpowiedzi na skargę).

Skarżący w toku postępowania twierdził, że wystarczające było złożenie deklaracji jeden raz na początku roku rozliczeniowego (tj. za styczeń w lutym). Nie było więc konieczności ponawiania deklaracji.

Wobec powyższego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 ustawodawca przewidział możliwość skorzystania ze zwolnienia przez płatnika składek, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia i będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie bowiem z tymi przepisami: Na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., zwanej "dalej osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Ponadto, na podstawie art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19: za marzec, kwiecień i maj 2020 r., (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1); warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...) chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Podkreślić przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego

w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu

(art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Należało to podkreślić, ponieważ o uchyleniu, zarówno decyzji zaskarżonej,

jak i decyzji poprzedzającej, przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu ZUS

istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie

ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego,

a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę

(por. wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany

w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia

25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną

w art. 9 k.p.a., ZUS powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa skarżący nie poniósł szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., ZUS powinien był – w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Wniosek skarżącego w rozpoznawanej sprawie został złożony przed upływem terminu (data wpływu do organu [...] kwietnia 2020 r.) – co nie jest kwestionowane przez ZUS. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r.) minęło niemalże trzy miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, ZUS nie udzielił skarżącemu - przed dniem 30 czerwca 2020 r. - wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracje). Potem zaś – w dniu

[...] września 2020 r. - wydał decyzję odmowną w odniesieniu do marca, kwietnia i maja 2020 r., która została doręczona skarżącemu w dniu [...] września 2020 r.

Zwrócić również należy uwagę, że w niniejszym postępowaniu skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, ani innego fachowego wsparcia. Natomiast norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek,

a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Podkreślić należy, że tak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy

jak i w skardze, skarżący de facto wskazuje, że przyczyną braku złożenia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych nie była zła wola, lecz przekonanie, że znajdująca

się w posiadaniu ZUS deklaracja wypełnia ciążący na skarżącym obowiązek wynikający z przepisów prawa, innymi słowy, że był on zwolniony z obowiązku składania deklaracji miesięcznych.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza obiektywnie występujący stan naruszenia przepisu art. 9 k.p.a., w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby ZUS stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 K.p.a.

Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., ZUS nie poinformował skarżącego nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych,

ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji skarżącemu, jak i nie wezwał do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby skarżący nie poniósł szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że ZUS podjął starania by w porę poinformować skarżącego, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został skarżącemu zasygnalizowany przez ZUS, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Nie budzi bowiem wątpliwości, że istotna dla wykazania zasadności żądania o zwolnienie z opłacania składek jest okoliczność złożenia poprawnych deklaracji do dnia

30 czerwca 2020 r., a takie działanie skarżącego byłoby możliwe w przypadku stosownej informacji. Z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dokumentach czy też o braku prawidłowości dokumentów złożonych przez skarżącego bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionego wniosku o zwolnienie – skarżący nie korzysta z takiej możliwości.

Powtórzyć raz jeszcze należy, że brak ten, który w toku postępowania w porę nie został skarżącemu zasygnalizowany przez ZUS, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu przedmiotowych składek.

Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., ZUS był zobligowany działać w sprawie nie tylko szybko ale także wnikliwie, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Tymczasem z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji odmownych z dnia [...] września 2020 r. ZUS nie wyjaśnił skarżącemu przesłanek (takich jak wymóg złożenia prawidłowych deklaracji rozliczeniowych do [...] czerwca 2020 r.), które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.

Naruszenie przepisów art. 9 k.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że brak przedłożenia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania należności składkowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Należy z tego wnioskować, że gdyby wcześniej wiedział o konieczności złożenia prawidłowych deklaracji i nieprawidłowościach w deklaracjach już złożonych, to by niezwłocznie złożył prawidłowo wypełnione deklaracje. Niestety skarżący uzyskał informację za późno – bo w decyzji odmawiającej wnioskowanego zwolnienia.

Należy zauważyć również, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, jak i przywołania przepisów prawa, na których organ oparł wydane rozstrzygnięcie stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi ponadto jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Stanowi również jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady pogłębiania zaufania wynikającej

z art. 8 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Sąd podkreśla ponadto, że uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez sąd.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy naruszyły powyższe przepisy k.p.a., ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia, nie zawiera bowiem wskazania regulacji zawierającej podstawę uznania przez organ, że skarżący, miał obowiązek składać deklarację ZUS DRA za marzec, kwiecień, maj 2020 r.

Zdaniem Sądu, w sprawie należało jednoznacznie wyjaśnić skarżącemu, że ciążył na nim obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych. Tym bardziej powyższe jest zasadne, ze względu na fakt, że skarżący kwestionuje obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych, wskazując w skardze, iż z tego obowiązku był zwolniony. Podkreślenia wymaga, że wyjaśnienia stronie obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych należało dokonać poprzez wskazanie konkretnych przepisów i poczynić wywód, który pozwoli poznać klarowne stanowisko ZUS wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Uzasadnienie decyzji wydanej w niniejszej sprawie nie czyni zadość temu wymogowi, nie wiadomo z czego wywodzi ZUS obowiązek składania deklaracji rozliczeniowej przez skarżącego, nie podano żadnej argumentacji w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że rozszerzenie argumentacji przez ZUS w odpowiedzi na skargę, nie usuwa uchybień dostrzeżonych w decyzjach ZUS.

Tym samym ZUS nie wyjaśnił, w sposób zgodny z ww. przepisem, na jakiej podstawie przyjął, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w rozpoznawanej sprawie nie został przez skarżącego spełniony.

Podzielić w tym miejscu należy pogląd, że z naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Wskazać przy tym należy, że nie jest rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia wydanej decyzji.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt

II SA/Sz 239/19).

Naruszenie przepisów art. 10 § 1 w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie poprawnych dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie może pozbawić go prawa do uzyskania zwolnienia z opłacania należności składkowych za okres marzec-maj 2020 r.

Kolejny raz Sąd podkreśla, że nie wezwano skarżącego do przedłożenia wymaganych dokumentów w stosownym terminie, choć wniosek skarżącego wpłynął do organu w dniu [...] kwietnia 2020 r., organ miał zatem wystarczająco dużo czasu by zweryfikować, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2021 r. (sygn. akt

I GSK 432/21), zgodnie z którym jeżeli okaże się, że na stronie spoczywał obowiązek przesyłania deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, organ administracyjny powinien pominąć fakt opóźnienia strony w złożeniu dokumentów, co powinno nastąpić nie później niż do dnia

30 czerwca 2020 r. Podstawę prawną takiego ukształtowania przez sąd zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Otóż zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracyjnego, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego. W tej sprawie taką negatywną konsekwencją wadliwego działania organu administracyjnego, jakim było niezastosowanie w sprawie art. 79a k.p.a., okazał się upływ materialnoprawnego terminu 30 czerwca 2020 r., w którym powinno nastąpić przesłanie deklaracji rozliczeniowych. W konsekwencji należy dojść do wniosku, że w oparciu o przedstawione wyżej zasady przyjąć należy upadek skutków materialnoprawnych spowodowanych zaniechaniem organu administracyjnego w tej sprawie. Innymi słowy oznacza to, że niezastosowanie przez organ administracyjny art. 79a k.p.a. musi prowadzić do upadku powstałych w związku z powyższym zaniechaniem negatywnych konsekwencji o charakterze materialnoprawnym w postaci upływu terminu do przesłania deklaracji rozliczeniowych. W przeciwnym razie doszłoby bowiem do naruszenia zasady pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasady zaufania do organów administracyjnych.

Nadto zwrócić należy uwagę na nowelizację ustawy COVID-19 dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID-19 dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten znajdzie zastosowanie w niniejszej sprawie skoro sprawa będzie rozpoznawana ponownie przez ZUS, a wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn2 w niniejszej sprawie. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy w niniejszej sprawie, przepisy art. 15zzzzzn2 już obowiązywały. Tym samym nie mogą one być przez organ pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy COVID-19,

czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie COVID-19 tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 2259/21).

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9 k.p.a. a także art. 107 § 3, art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

oraz art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji

z dnia [...] grudnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] września 2020 r. odnoszącej się do okresu od marca do maja 2020 r.

Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS pominie fakt niezłożenia dokumentów jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet bowiem, jeżeli skarżący w terminie do dnia

30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych, prawidłowo wypełnionych dokumentów, to ZUS nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania ZUS, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9 k.p.a.

ZUS uwzględni przedstawioną przez Sąd interpretację charakteru warunku złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r., z uwzględnieniem wniosków płynących z regulacji art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19, uznając dokumentację złożoną przez skarżącego jako spełniającą tę przesłankę i w oparciu o deklarację, wniosek skarżącego i dane znane organowi z urzędu, rozważy pozostałe warunki przyznania wnioskowanego zwolnienia.

Ponadto ZUS wyda rozstrzygnięcie odpowiadające wymogom art. 107 § 3,

art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a.

Przedstawiona powyżej ocena prawna zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodności z argumentami podniesionymi m.in. w uzasadnieniach wyroków: WSA w Szczecinie z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 905/20; z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 928/20 oraz z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 73/21;

z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 690/21; z dnia 3 lutego 2022 r.,

sygn. akt I SA/Sz 948/21.

Orzeczenia sądów administracyjnych wskazane w uzasadnieniu dostępne

są na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.