Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1918/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust.5
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel Sędziowie : Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Protokolant : Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2012 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 20 października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M.K. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 30 marca 2011r., na podstawie art. 105 § 1 kpa i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz.651 t.j. ze zm.) orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku J.K. działającego w imieniu K.K. i M.K. o ustalenie odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. [....] i l. kat. [....] obj. Lwh 390 b. gm. kat. [....] wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 27 marca 1959r. nr [....]

W uzasadnieniu organ I instancji ustalił, iż wnioskodawca działa w imieniu spadkobierców K.K. , b. właścicielki nieruchomości oznaczonych jako parcele l. kat. [....] i l. kat. [....] obj. Lwh [....] b. gm. kat. [....] wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 27 marca 1959r. nr [....]

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji uznał, że nie została zakończona kwestia przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość. "Na podstawie kwerendy akt postępowania wywłaszczeniowego oraz informacji uzyskanych od wnioskodawców ustalono, iż nie została wydana zarówno decyzja przyznająca konkretna działkę, jak i decyzja ustalająca lub odmawiająca ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość."

Podano, że podstawy prawne orzekania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania zawarte są w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym w jej art. 129 ust. 5 pkt 3. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, iż powyższy przepis nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, a więc do spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998r. nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania (wyrok WSA w Poznaniu z 6. 02. 2008r., sygn. akt III SA/Po 688/07; wyrok WSA w Rzeszowie z 9.08.2006r. sygn. akt II SA/Rz 260/06; wyrok WSA w Poznaniu z 4.03.2009r., sygn. akt II SA/Po 746/08 i wyrok NSA z 12.05.2009r. sygn. akt l OSK 710/08).

W związku z powyższym, w ocenie Prezydenta Miasta K. , obecnie brak jest przepisu prawa upoważniającego organ administracji publicznej do wydania decyzji w przedmiocie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, tak więc postępowanie - jako bezprzedmiotowe - podlega umorzeniu.

Odwołanie od w/w decyzji wniósł J.M.

Wojewoda [....] decyzją z 20 października 2011r., nr [....] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [....] i l. kat. [....] obj. Lwh [....] b. gm. kat. [....] wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia 27 marca 1959r. nr [....].

W odniesieniu do faktu, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w roku 1959, zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, w ocenie organu odwoławczego, do przedmiotowej sprawy nie należy stosować przepisu art.129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołanego bowiem wyżej przepisu obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stosuje się do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem do spraw, w których przed tą datą wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przejęto nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania. Do takiego stanowiska upoważnia m.in. ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego - wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Skoro omawiana ustawa weszła w życie 1 stycznia 1998r., a żaden jej przepis nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 powołanej ustawy na wzór jej art. 216 dotyczącego zwrotu nieruchomości, to w zakresie ustalania odszkodowań ma ona zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych od tej daty.

Odwołując się do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrażonego w wyroku z 12 maja 2009r., sygn. akt l OSK 710/08 organ odwoławczy wskazał, że uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw (druk nr 1421 złożony w Sejmie 12 marca 2003r.), którą dodany został do art. 129 ust. 5, nie daje możliwości na stosowanie tego przepisu do spraw, w których wywłaszczenie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy.

W ocenie organu odwoławczego, nie można zatem zadośćuczynić wnioskowi o ustalenie i wypłatę odszkodowania, gdyż brak jest materialnoprawnej podstawy orzekania w tej kwestii, czego konsekwencją winno być umorzenie postępowania w sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody [....] złożył M.K. , domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż pogląd przedstawiony w rozstrzygnięciach wydanych w przedmiotowej sprawie jest błędny. Skarżący jednocześnie przytoczył wyroki, w których wyrażony został pogląd odmienny od zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Skarga jest zasadna, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest możliwość przyznania odszkodowania w oparciu o przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.), w skrócie u.g.n., w sytuacji gdy do przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa doszło w 1959r. w oparciu o orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 27 marca 1959r., nr [....] wydane na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17 poz.70).

Ustosunkowując się do przedmiotowej kwestii spornej, należy stwierdzić, że przejęcie przez Skarb Państwa własności przedmiotowej nieruchomości w trybie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wiązało się z przyznaniem odszkodowania zgodnie z treścią art. 7 w/w ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdza, że K.K. miała być przyznana nieruchomość jako odszkodowanie, jednak nie doszło do przeniesienia własności z uwagi na opinię urbanistyczną. Organ napisał również, że "pismem z dnia 2 maja 1972 r., nr L. dz. [....] Dyrekcja Inwestycji Miejskich II w K. wystąpiła do Prezydium Rady Narodowej m. K. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wniosła o zmianę orzeczenia o przyznaniu nieruchomości zamiennej z dn. 31 stycznia 1961r., nr [....] na orzeczenie o odszkodowaniu w gotówce". W dalszej części uzasadnienia organ stwierdza, że nie odszukana dokumentów świadczących o rozpatrzeniu ww. wniosku.

Mając na uwadze, że fakt, że za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako parcele l. kat. [....] i l. kat. [....] obj. Lwh [....] b. gm. kat. [....] nie ustalono odszkodowania na rzecz b. właścicieli lub ich spadkobierców oznacza to, iż złożenie wniosku o ustalenie przedmiotowego odszkodowania przez skarżących K.K. oraz M.K. – spadkobierców K.K. nie inicjuje nowej sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania w związku z utraconą w 1959r. własnością nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ale stanowi kontynuację postępowania rozpoczętego w 1959r.

Ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w okolicznościach niniejszej sprawy powinno nastąpić na podstawie przepisów o wywłaszczeniu, a jeżeli do dnia wejścia w życie powyższej ustawy (tj. do dnia 1 stycznia 1998r.) nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania (co ma miejsce w niniejszej sprawie), to na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami winna być ona aktualnie wydana. Potwierdza to również regulacja zawarta w art. 233 u.g.n., według którego sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998r., prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 u.g.n. (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Z powołanej regulacji wynika, iż odnosi się on do takich stanów faktycznych, w których doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed, czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, niedopuszczalna jest taka interpretacja przepisu art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, według której ma on zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy. Sformułowanie w/w przepisu wręcz nakazuje uregulowanie roszczeń we wszystkich sprawach, w których doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. W przeciwnym razie powyższy przepis byłby przepisem martwym i miałby jedynie marginalne znaczenie (por. wyroki: NSA z dnia 21 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1111/08, LEX nr 582460; WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2009r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 385/09, LEX nr 573846; WSA w Lublinie z dnia 23 października 2008r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 591/08, LEX nr 499879).

Podkreślić ponadto należy, że instytucja wywłaszczenia zawsze łączy się z obowiązkiem odszkodowania. Wynika to przede wszystkim z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 21 ust. 2 przewiduje wywłaszczenie jedynie za słusznym odszkodowaniem. Zasadę tę precyzuje dodatkowo art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W związku z powyższym, z uwagi na fakt, iż nie została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, to powinna ona być wydana w trybie art. 129 ust. 5 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust. 5 pkt. 3 oraz art. 233 cyt. ustawy skutkowałoby bowiem nie tylko naruszeniem dyspozycji z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, ale także konstytucyjnej zasady ochrony własności z art. 64 Konstytucji. Brak przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skutkowałby również naruszeniem art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 r. , ratyfikowanego przez Polskę 10.10.1994 r. (Dz. U. z 1995 r. nr 26, poz. 175), zgodnie z którym zachodzi konieczność utrzymania uzasadnionego prawnie zaufania obywateli do Państwa i prawa pochodzącego od Państwa, jako elementu składającego się na zasadę praworządności i zobowiązującego władze do eliminowania dysfunkcyjnych regulacji i naprawiania pozaprawnych praktyk.(vide wyrok WSA w Krakowie z dnia 15.06.2011r., sygn. akt II SA/Kr 513/11).

Według przytoczonej argumentacji, zaskarżone rozstrzygniecie i utrzymana nim w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego oraz art. 105 §1 kpa, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Z tego względu, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

-----------------------

6