Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 795/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lt. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), , Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. S., dalej skarżący, od decyzji z dnia [...] 2011 r. nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Wójta Gminy P. - Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na T.S. - utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, że wnioskiem z dnia 16 lutego 2011 r. skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. S.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy P. - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek złożonego odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r., organ II instancji uchylił powyższą decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji, decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jego matkę.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określającego przesłanki warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdził, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki - jego matki, z uwagi na pokrewieństwo w linii prostej (pokrewieństwo pierwszego stopnia, syn - matka), tym samym spełniony jest warunek art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, rodzicami i dziećmi. Utrzymują się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni upraw ponad 9 ha, nie posiadają jednak zwierząt hodowlanych. Pozostałe źródła dochodu to świadczenia emerytalne rodziców. Rodzice skarżącego – T. S. i M. S. to osoby w wieku starczym, oboje posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Z racji wieku wymagają pomocy osób trzecich w zakresie podstawowych czynności życia codziennego. Opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami sprawuje wnioskodawca i wykonuje przy nich wszelkie czynności - mycie, przebieranie, podawanie posiłków i leków. Opieka ta, według oświadczenia wnioskodawcy, sprawowana jest ok. 6-7 godzin dziennie. Niemniej jednak odmówiono świadczenia. Jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, jest ona krzywdząca. Podał, że jego rodzice, będący w starszym wieku, są ludźmi schorowanymi. Brak jest możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego męża wobec żony w sytuacji, gdy mąż sam wymaga opieki. Skarżący podał, że posiada małe gospodarstwo rolne, zaś szukanie zatrudnienia, czy prowadzenie działalności gospodarczej przy takim stanie zdrowia obojga rodziców jest niemożliwe. W związku z tym niezrozumiały jest fakt odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania wskazało, że podstawę materialnoprawną do orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992, z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka.

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art. 17 ust. 1a ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Według art. 17 ust. 5 ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ odwoławczy wskazał, że w decyzji organu I instancji, jako podstawę odmownego załatwienia wniosku strony wskazano przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Wskazano, że na interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ma wpływ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/02 (Dz. U. nr 138, poz. 872). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżony art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym.

Rozpatrując sprawę stwierdzono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, które podziela skład orzekający Kolegium, a zgodnie z którym wskazany w treści przepisu art. 17 ust. 1 obowiązek alimentacyjny nie może być wywodzony jedynie z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.). Wynika on również z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. W tej sytuacji należy uznać, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z którym łączy się prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że o tym, że obowiązek małżonka przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny przesądzają także poglądy doktryny.

Reasumując stwierdzono, że w aktualnym stanie prawnym, przy uwzględnieniu treści w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, uzasadnione jest przyjęcie, że żona, czy mąż sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem wypełniają w ten sposób spoczywający na nich ustawowy obowiązek, wynikający z faktu zawarcia związku małżeńskiego, który to obowiązek ma charakter alimentacyjny, a zatem w takiej sytuacji przesłanka negatywna pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może mieć wpływu na prawo współmałżonka do świadczenia pielęgnacyjnego.

Tak więc w pierwszej kolejności świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane małżonkowi sprawującemu opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, natomiast w przypadku, gdy istnieją obiektywne przyczyny braku możliwości sprawowania takiej opieki, nie wynikające z relacji między małżonkami, ale dotyczące w szczególności stanu zdrowia małżonka, wówczas o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się inne osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - Internet).

W takim przypadku należy kierować się treścią art. 17 ust. 1a ustawy, który to przepis ustala kolejność, w jakiej osoby zobowiązane do alimentacji osoby wymagającej opieki mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział bowiem, że w pierwszej kolejności przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, a dopiero, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innej osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Z przepisu art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Za krewnych w linii prostej ustawa ta uważa zstępnych i wstępnych. Zstępnymi są np. syn, córka czy wnuk. Natomiast wstępnymi np. ojciec, matka, dziadek. Przy tym rodzice i dzieci, np. ojciec i syn są spokrewnieni w I stopniu w linii prostej. Natomiast krewnymi w linii bocznej są pozostali krewni (rodzeństwo, ciotki, stryjowie, kuzynowie itd.).

Uwzględniając powyższe, jak też treść art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy zdaniem organu odwoławczego stwierdzić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności małżonkowi, następnie osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu, do których należą m. in. dzieci, a w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, wówczas przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, a więc np. rodzeństwu, które jest spokrewnione w drugim stopniu.

Organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy rodzice wnioskodawcy są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, wymagającymi pomocy i opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Fakt ten potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy orzeczenia o niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. (odpowiednio orzeczenie nr [...] z dnia [...] 2009r. i nr [...] z dnia [...] 2011 r.). Mając na względzie powyższe wywody i okoliczności nie można, w ocenie organu odwoławczego, zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, który wykluczył możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką tylko z tego powodu, że pozostaje ona w związku małżeńskim, skoro jej mąż nie może sprawować nad nią opieki.

Organ odwoławczy podał, że pomimo nieprawidłowej argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji odmownej wydanej przez organ I instancji, jej sentencja odpowiada prawu, co skutkuje pozostawieniem jej w obrocie prawnym.

Podniósł, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, które podziela skład Kolegium orzekający w niniejszej sprawie, że sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie omawianych wyżej przepisów (np.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1987/10, WSA w Bydgoszczy z 25 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 379/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy uregulował dwa niezależne od siebie stany faktyczne, z którymi powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego: 1) w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, 2) w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Przesłanką przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy jest brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki. Stosownie zaś do art. 3 pkt 22 ustawy, pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powyższym rozumieniu oznacza zatem, że mamy do czynienia z osobą bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w powyższych formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta.

Z powyższego wynika, że pomoc państwa jest uzasadniona wtedy, gdy wnioskodawca jest osobą faktycznie bezrobotną i sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej pomocy. W przypadku rolnika nie może być mowy o bezrobotności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., nr 69, poz. 145; ze zm.) za osobę bezrobotną nie uznaje się posiadacza nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub podlegającej ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Dodatkowo podkreślono, powołując się na w/w wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, które przyznawane jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki, jest zrekompensowanie tej osobie rezygnacji z aktywności zawodowej poprzez wypłatę na jej rzecz określonej przepisami kwoty (art. 17 ust. 3 cyt. ustawy) oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.). Wprawdzie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszczają sytuacje, gdy składki za taką osobę są odprowadzane z innego tytułu (art. 6 ust. 2b ustawy), ale nie znosi to warunku rezygnacji z aktywności zawodowej, zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując odwołanie organ odwoławczy wskazał, że jak bezspornie wynika z akt sprawy skarżący jest rolnikiem - posiada gospodarstwo rolne o pow. 9,1294 ha, stanowiące źródło utrzymania jego i rodziny, a także jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Okoliczności te wynikają z decyzji Wójta Gminy P. nr [...] z dnia [...] 2010 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r. oraz oświadczeń strony. W takiej sytuacji wnioskowana pomoc nie mogła być przyznana, jak również nie można było uwzględnić argumentacji skarżącego zawartej w odwołaniu. W ocenie organu, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje w tej sytuacji oświadczenie odwołującego się, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie uniemożliwia mu sprawowania opieki nad matką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270

ze zm.), dalej p.p.s.a.

Podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 59 ze zm.), dalej ustawa, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

3. opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

O ile należy podzielić pogląd organu odwoławczego, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2a - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą i że o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki, o tyle skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela wykładni przepisów art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której organ doszedł do przekonania, że fakt bycia rolnikiem i prowadzenia działalności rolniczej stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w niniejszej sprawie nie jest odosobnione. Podobne stanowisko zostało bowiem wyrażone między innymi w wyrokach: WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy w sprawie II SA/Bd 3371/11 oraz w wyroku NSA w sprawie I OSK 1987/10. Zauważyć jednak należy, że istnieje także odmienny pogląd zaprezentowany między innymi w wyrokach WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 257/11, WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 229/11, II SA/Ke 439/11, II SA/Ke 465/11, WSA w Gdańsku, II SA/Gd 897/11 (w: CBOSA), który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Zgodnie z nim, fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Także w wyroku tut. Sądu z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. IV SA/Wr 668/11 (w: CBOSA), w stanie faktycznym i prawnym podobnym do stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy zaprezentowany został pogląd, który w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którym poglądem fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że ocena spełniania przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się wyłącznie na gruncie terminów i pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazany kierunek wykładni przepisu art. 3 ust. 22 ustawy znajduje pełne uzasadnienie w wykładni historycznej i językowej. Zgodnie bowiem z początkowym brzmieniem normy art. 3 ust. 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która – poza trzema przepisami, weszła w życie w dniu 1 maja 2004 r. - ustawowe określenie ,,zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej" oznaczało ,,zatrudnienie lub inną pracę zarobkową w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i bezrobociu". Powyższe było równoznaczne z odesłaniem rozważanego terminu najpierw do definicji ustawowych zawartych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz. U. Z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm.), a następnie w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r., nr 69, poz. 415 ze zm.). Wyłączając poza nawias pewne nieistotne różnice językowe, można wskazać, że obie wymienione ustawy dotyczące zatrudnienia i bezrobocia pojęcie ,,zatrudnienia" definiowane jako ,,wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładową", a pojęcie ,,pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych" (por. odpowiednio art. 2 ust. 1 pkt 16

i 25 oraz art. 2 ust. 1 pkt 11 i 43).

Mimo tego stosunkowo wąskiego określenia pojęcia ,,zatrudnienia" i ,,innej pracy zarobkowej", na równi z tymi terminami zostały w niej potraktowane inne formy aktywności zarobkowej mającej na celu uzyskiwanie zarobków, w tym również prowadzenie gospodarstwa rolnego. W związku z tym uzasadnione było szerokie traktowanie pojęć ,,zatrudnienie" i ,,inna praca zarobkowa" w kategoriach wszelkiej aktywności zawodowej w celach zarobkowych. Taki sposób rozumienia tego terminu przyświecał zapewne również autorowi uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 1555/IV kadencja). Wynika z niego, że cel świadczeń opiekuńczych to częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki dziecku niepełnosprawnemu lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by zaopiekować się dzieckiem lub osobą dorosłą z orzeczonym stopniem niepełnosprawności.

Analizowana wyżej pierwotna treść definicji pojęcia ,,zatrudnienie i inna praca zarobkowa", zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, została zmieniona przez art. 27 pkt 2 lit. ,,i" ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732). Zmiana ta weszła w życie z dniem 1 września 2005 r. Zgodnie z tą zmianą nowa ustawowa definicja pojęcia ,,zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" obejmuje wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z sensu wprowadzonej zmiany, jak podkreślił tut. Sąd orzekający w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 668/11, wynikają następujące wnioski. Po pierwsze, wprowadzona definicja ma charakter definicji projektującej o znaczeniu regulującym, tzn. ustala na przyszłość obowiązujące ustawowe znaczenie definiowanego zwrotu w sposobie jego używania. Po drugie, jeżeli ustawodawca wprowadził na użytek ustawy o świadczeniach rodzinnych wiążące ustalenie znaczenia zwrotu ,,zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", to należy używać tego zwrotu w tym właśnie znaczeniu, chyba, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy używać zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego. Po trzecie, skoro obowiązująca od dnia

1 września 2005 r. ustawowa definicja pojęcia ,,zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" całkowicie uniezależnia rozumienie znaczenia tego zwrotu od jego pierwotnego kontekstu znaczeniowego, przyjętego w treści ustaw o zatrudnieniu, które łączyły ten termin z wszelką aktywnością zawodową (w tym zawiązaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), to odpadła również podstawa do wywodzenia, że z interpretowanej normy w oczywisty sposób wynika, że należy użyć rozważanego zwrotu w znaczeniu odmiennym od ustalonego brzmieniem językowym, np. w znaczeniu funkcjonalnym. Znaczyłoby to bowiem, że ustawodawca mimo rezygnacji z szerokiego rozumienia pojęcia ,,zatrudnienia i innej pracy zarobkowej" obejmującego wszelkie formy zarobkowej aktywności zawodowej na rzecz ustalenia definicji w stylizacji enumeratywnej oznaczającej, że wyraz definiowany (,,zatrudnienie, inna praca zarobkowa") odnosi się wyłącznie do podstaw zarobkowania wyliczonych w art. 3 pkt 22 ustawy, nadal miał na celu posługiwanie się tym pojęciem w szerokiemu, funkcjonalnym znaczeniu przyjętym przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną w 2005 r.

Sąd ten zauważył, że wybór metody wykładni przepisów nie należy do sfery swobodnego uznania interpretatora. Zgodnie z panującym poglądem nauki teorii prawa, jako podstawową przyjmuje się kategorię językowych dyrektyw interpretacyjnych. Dopiero w razie wątpliwości co do możliwych znaczeń tekstu prawnego należy odwołać się do innych dyrektyw, np. funkcjonalnych. Wykładnia funkcjonalna polega na wyborze tego spośród możliwych na gruncie wykładni językowej wariantów normy, która ma najsilniejsze uzasadnienie aksjologiczne, w przypadku, gdy wyniki wykładni językowej nie prowadzą do jednoznacznych ustaleń. W rozważanej sytuacji przypadek takiej wieloznaczności nie zachodzi. Przepis art. 3 pkt 22 ustawy w brzmieniu po nowelizacji podaje definicję "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", która w sensie językowym nie budzi żadnych wątpliwości.

Z treści tego przepisu wynika wyraźnie, że ustawodawca w definicji legalnej ,,zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" nie wymienił prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, za wyjątkiem jej wykonywania w przypadkach ściśle określonych w art. 3 ust. 22 ustawy, nie mających zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymieniona, wraz z innymi wyartykułowanymi w niej formami aktywności zawodowej. Wzgląd na praworządność w procesie stosowania prawa wyklucza całkowite pominięcie językowego sensu interpretowanych przepisów i zrekonstruowania na ich podstawie normy, która nie znajduje uzasadnienia w wynikach wykładni językowej. Tylko wyjątkowo wykładnia pozajęzykowa może polegać na rozszerzeniu lub zawężeniu oczywistego sensu przepisu prawnego określonego w wyniku wykładni językowej, co oznacza uznanie wykładni rozszerzającej lub zwężającej za dopuszczalną tylko w nadzwyczajnych przypadkach, np. w wypadku wyraźnych błędów redakcyjnych lub obowiązywania przepisów oczywiście przestarzałych.

Sąd ten zauważył, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżąca otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia.

Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że z treści art. 3 ust. 22 ustawy wynika, iż rolnik prowadzący gospodarstwo rolne - starający się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadzie art. 17 ust. 1 ustawy, nie musi, dla wyczerpania przesłanek z tego przepisu, ani całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Również z treści przytoczonej powyżej art. 17 ust. 5 ustawy, zawierającego zamknięty katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w którym nie wymieniono osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako rolnicy, wynika, iż co do zasady rolnicy mogą świadczenie pielęgnacyjne uzyskać. Z literalnego brzmienia ww. przepisów wynika bowiem, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne może być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - zdefiniowanych w ustawie, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 897/11).

Wskazuje się ponadto na częstą praktykę podejmowania przez właścicieli małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych zatrudnienia poza sektorem rolniczym. W zależności bowiem od wielkości, czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w takim zakresie, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Obowiązek sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną, co do której ciąży na rolniku obowiązek alimentacyjny, stoi na przeszkodzie, aby taka osoba podjęła tak rozumiane zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, ze wskazaniami opisanymi w art. 17 ust. 1, wymagającą wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest bowiem możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem, jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia mu sprawowanie bieżącej i stałej opieki na osobą niepełnosprawną (por. np. wyroki: WSA w Kielcach z dnia 28 września 2011 r., II SA/Ke 554/11, WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2012 r., II SA/Gd 887/11, CBOSA).

Należy zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Kielcach z dnia 8 września 2011 r., II SA/Ke 465/11, że nie do zaakceptowania w niniejszej sprawie jest powoływanie się przez organ na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Po pierwsze przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób samodzielny regulują kwestie dotyczące uprawnień i wymogów jakie trzeba spełniać aby otrzymać te świadczenie. Po drugie, w świetle przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy sam fakt bycia właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe wyklucza możliwość uznania takiej osoby za bezrobotnego, podczas, gdy niewątpliwie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który wykluczałby z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego właściciela gospodarstwa rolnego, nie będącego rolnikiem, i który nie prowadzi w tym gospodarstwie żadnej działalności. Po trzecie, bycie posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej ponad 2 ha, uniemożliwia zakwalifikowanie takiej osoby jako bezrobotnego, jednakże ani z przepisów powołanej ustawy o promocji zatrudnienia (...), ani z żadnych innych przepisów nie wynika, aby taki posiadacz nie miał prawa podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro zaś ma prawo taką pracę podjąć, to ma również prawo z niej zrezygnować w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w w/w wyroku z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 668/11 wyraził pogląd, zgodnie z którym: sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten podziela.

Rozpoznając niniejszą sprawę organ odwoławczy poprzestał na ustaleniu, że skarżący jest objęty ubezpieczeniem społecznym jako rolnik i uznał, że okoliczność ta wyklucza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ustaleniom faktycznym organu odwoławczego powinny były podlegać okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest: okoliczność sprawowania przez skarżącego rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, okoliczność niepodejmowania z tego powodu zatrudnienia lub pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy. Organ nie podjął czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy zarówno w zakresie rzeczywistego sprawowania przez skarżącego opieki nad matką, jak i w odniesieniu do okoliczności, czy gdyby nie choroba matki byłby w stanie, mimo posiadania gospodarstwa rolnego, podjąć zatrudnienie w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Powyższe uchybienia skutkowały konieczność uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także decyzji wydanej prze organ I instancji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a.

Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na jej charakter.