Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 697/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103, art. 134
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019r. znak [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako Kolegium lub SKO) decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ) i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r. poz. 2096 t.j. dalej k.p.a.) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 2220 dalej u.ś.r.), rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1466), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2017r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2018 (M.P. z 2017r. poz. 1014); po rozpatrzeniu odwołania [...] K. K., (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 roku, Nr [...], w przedmiocie: odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem [...] K. K. ur. [...] roku.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Dnia [...] marca 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem K. ..

Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z dnia [...].03.2019r odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Organ podał, że skarżąca nie jest uprawniona i nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, która pobiera od [...] roku życia.

Skarżąca złożyła odwołanie do Kolegium Odwoławczego w [...], które wydało decyzję nr [...] w dniu [...].05.2019r. uchylającą zaskarżoną decyzję I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO powołało się na wyrok WSA w [...] z dnia [...] lutego 2019r., sygn. II SA/Go [...] w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. , którą uznała za prawidłową i zarzuciło, że organ I instancji nie ustalił stanu faktycznego sprawy, gdyż nie przeprowadził wywiadu środowiskowego zgodnie z art. 23 ust. 4 u.ś.r.i nie ustalił w jakiej wysokości skarżaca pobiera emeryturę.

Rozpoznając sprawę Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] po ponownej wnikliwej weryfikacji sprawy, przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania rodziny oraz załączeniu i przeanalizowaniu niezbędnych dokumentów, ustalił, że zgodnie z Orzeczeniem o Ustaleniu Stopnia Niepełnosprawności nr [...] wydanym przez [...] Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności K. K. (syn skarżącej)został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności przed 18 rokiem życia na stałe, natomiast niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. W rodzinie skarżącej jest jeszcze jedna osoba niepełnosprawna: córka M. K. ur. [...] Mąż i ojciec dzieci, [...] J. K., zmarł [...] roku. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej oraz załączoną decyzją ma ona ustalone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...], prawo do emerytury, począwszy od miesiąca marca 1993 roku, którą pobiera do chwili obecnej i która jest stale waloryzowana zgodnie z przepisami ustawy.

Cały czas, od urodzenia się dzieci, strona sprawuje nad nimi osobistą opiekę z powodu ich niepełnosprawności. Córka M. ma ustalony stopień umiarkowany, natomiast syn ma ustalony stopień znaczny: ma Mózgowe Porażenie Dziecięce, psycho- ruchowe. Wymaga całodobowej opieki. Skarżąca choruje na zakrzepicę, cukrzycę i nadciśnienie, niewydolność serca. Od śmierci męża jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnymi dorosłymi już dziećmi. Do tej pory nie pobierała żadnych socjalnych świadczeń z tytułu opieki nad dziećmi. Obecnie skarżąca znalazła się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej.

Organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie warunki ustawy, zgodnie z art. 17 u.ś.r.. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego łub świadczenia przedemerytalnego.

Mając to na uwadze Organ I instancji wskazał, że skarżąca nie jest uprawniona i nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, którą pobiera od 1993 roku do chwili obecnej. Mając to na uwadze organ decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła K. K., podnosząc, że jest jedyną osobą, która może zapewnić prawidłową opiekę zarówno niepełnosprawnemu synowi jak i niepełnosprawnej córce. Mąż Strony (ojciec dzieci) również był osobą niepełnosprawną. Strona pobiera emeryturę, jednak jest zdania, że należy jej się świadczenie pielęgnacyjne pomniejszone o otrzymaną emeryturę netto jak wskazano w zacytowanych w odwołaniu wyrokach sądu.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium zwróciło uwagę, że w sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca, która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub z niej zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie SKO z treści art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z 3 pkt 22 ustawy wynika, że nie sama opieka nad osobą niepełnosprawną, lecz fakt rezygnacji dla jej sprawowania z zatrudnienia warunkują prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. O tej rezygnacji - wyrażającej się także w świadomym niepodejmowaniu zatrudnienia - może być mowa jedynie wówczas, gdy osoba rezygnację taką deklarująca jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Na tak rozumianą zdolność do podjęcia zatrudnienia wpływa także wiek tej osoby. Dostrzega to ustawodawca różnicując system zabezpieczenia społecznego w zależności od wieku. Do pojęcia wieku jako czynnika warunkującego i różnicującego prawo do zabezpieczenia społecznego odwołuje się art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. To m.in. z uwagi na "wiek emerytalny" jednostce gwarantowane jest prawo do zabezpieczenia społecznego, podczas gdy przed jego osiągnięciem - wyjąwszy przypadki choroby lub inwalidztwa - prawo jednostki do zachowania minimum środków utrzymania traktowane jest odrębnie i w konsekwencji chronione jest w inny sposób.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest pomocą kierowaną do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniają stałą lub długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu krewnemu i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zarobkowej. Celem tej regulacji jest zapobieganie sytuacjom, gdy osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia (starań o jego podjęcie) w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama popada w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Natomiast w przypadku osób, które osiągnęły tzw. wiek emerytalny ustawodawca nie upatruje zatrudnienia jako podstawowego źródła ich utrzymania. Interpretacja tych samych stanów faktycznych w kontekście zdolności do zatrudnienia oceniana inaczej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych niż w innych przepisach definiujących dla potrzeb udzielania pomocy o charakterze socjalnym zdolność do podjęcia zatrudnienia i to w sytuacji, gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych samodzielnie nie definiuje zdolności do zatrudnienia - naruszałaby spójność systemu prawa. Zarówno bowiem w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (por. art. art. 2 ust 1 pkt 2 lit. b tej ustawy), jak i w ustawie o pomocy społecznej (por. art. 6 pkt 7 w zw. z art. 37 ust. 1 tej ustawy) wiek stanowi samodzielną przesłankę oceny zdolności do podjęcia zatrudnienia. Zgodnie z art. 6 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej niezdolność do pracy z tytułu wieku oznacza osiągnięcie wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tj. wieku 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Z kolei z treści art. 2 ust 1 pkt 2 lit. b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że za osobę bezrobotną można uznać jedynie osobą zdolną i gotową do zatrudnienia jeżeli nie ukończyła 60 lat - kobieta lub 65 lat - mężczyzna. Dlatego też w ocenie Kolegium zdolność do zatrudnienia w przypadku osób, które osiągnęły wiek emerytalny należy ocenić przez pryzmat w/w przepisów ustawy o pomocy społecznej, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, że ta sama osoba na gruncie ustawy o pomocy społecznej i ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uznawana będzie za niezdolną do podjęcia zatrudnienia z uwagi na wiek, a na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych za osobę mogącą potencjalnie podjąć zatrudnienie. Taka wykładnia czyniłaby pojęcie rezygnacji z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną pojęciem całkowicie subiektywnym, zależnym jedynie od woli osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, która zawsze może twierdzić - nie zakładając nawet jej złej woli - że nawet pomimo zaawansowanego lub bardzo zaawansowanego wieku, czy też złego stanu zdrowia gotowa jest potencjalnie podjąć zatrudnienie, lecz opieka nad członkiem rodziny to uniemożliwia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 czerwca 2019 roku, sygn. akt III SA/Gd 284/19).

Skarżąca jest osobą [...]-letnią. W świetle wskazanych wyżej przepisów prawa z uwagi na swój wiek nie jest ona osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Zatem w jej przypadku nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu w celu sprawowania opieki nad synem. Wnioskodawczym od 1993 roku pobiera emeryturę. W ocenie Kolegium te okoliczności - długa przerwa w zatrudnieniu, pobieranie emerytury od 1993 roku i sprawowanie stałej opieki nad synem świadczą o tym, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, a co zatem idzie skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. SKO podało, że syn skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności w 1999r., natomiast jego niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobiera emeryturę od 1993r. Wcześniej pracowała zawodowo. Zatem zrezygnowała z zatrudnienia aby pobierać emeryturę.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją SKO K. K. wniosła skargę do WSA w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie oraz decyzji organu I instancji i zarzucając naruszenie:

1. Art. 17 u.ś.r. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż nie spełnia kryteriów do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem, a w szczególności, że brak jest związku przyczynowo- skutkowego między stanem zdrowia jej syna a rezygnacją z aktywności zawodowej i nabyciem prawa do emerytury;

2. Art. 77 § 1 k.p.a. przez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad chorym synem i błędną jego ocenę

3. Art. 81a k.p.a. przez nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony.

W skardze [...] K. powołała się na dwa wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. Z 30 listopada 2018 r. sygn. II SA/Go 1054/18 i WSA w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, w których Sądy uznały za niewłaściwą literalną wykładnię art. 17 ust.5 pkt 1 lit a u.ś.r. nakazując stosować wykładnię celowościowa która prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje też osobie mającej ustalone prawo do emerytury, do wysokości otrzymywanej emerytury. Skarżąca podała, że pobiera wcześniejszą emeryturę od 1993r. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem na podstawie wydanego na podstawie art. 27 ust. 2 a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Podała, że to choroba syna była powodem rezygnacji z zatrudnienia i nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Zatem całkowicie chybione są twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji o braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego między chorobą syna a jej rezygnacją z aktywności zawodowej i nabyciem prawa do emerytury.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić aczkolwiek nie w zakresie dotyczącym przyznania świadczenia w wysokości obniżonej o emeryturę.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 2107) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) zwanej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.u. 2018.2220, powoływanej dalej jako u.ś.r.) a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ I instancji uznał, że skarżąca spełnia negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 a ustawy a mianowicie ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ II instancji również wskazał na istnienie w/w negatywnej przesłanki, jednak zaakcentował, że w przypadku skarżącej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniu w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, gdyż w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała 66 lat, tj. osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet, czyli z uwagi na wiek nie była osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, co znajduje uzasadnienie również w innych ustawach wskazanych przez organ w decyzji. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie ma związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym synem.

Organ podał, że syna skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności w 1999r.., niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. Skarżącą pobiera emeryturę od 1993r. Wcześniej pracowała zawodowo. Zatem zrezygnowała z zatrudnienia aby pobierać emeryturę.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] marca 2019r. mając ustalone od marca 1993r. prawo do wcześniejszej emerytury. Bezsporne było, że wniosek uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury ([...] zł) a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł) domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tą różnicę. Bezsporne było również to, że od przejścia na wcześniejszą emeryturę sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym od urodzenia synem i również drugim niepełnosprawnym dzieckiem.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy bardzo zbliżonej sytuacji i tych samym przepisów, co w sprawie rozpoznanej przez tutejszy sąd pod sygn. II SA/po [...]. Z tych względów sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni poglądy wyrażone w uzasadnieniu do wyroku wydanego w w/w sprawie.

Spór ten wyniknął na kanwie nowej linii orzeczniczej dotyczącej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych zapoczątkowanej wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp z dnia 20 lutego 2019r. (sygn.. II SA/Go 833/18), podtrzymanej w orzeczeniach m.in. WSA w Krakowie (wyrok z dnia 11 kwietnia 2019r.), WSA w Gdańsku (wyrok z 12.09.2019r., sygn.. III SA/Gd 472/19) i NSA (wyrok z 28.06.2019r., sygn. I OSK 757/19). Zgodnie z nią narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cyt. przepisie wynosiło ono [...] zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, jak w sprawie o sygn. II SA/Po [...] podziela wyrażony w w/w wyrokach pogląd w zakresie uznania, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w w/w wyrokach poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zgadzając się ze stwierdzeniem w/w sądów, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata różnicy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto spowoduje dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości a też komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Warto zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,. t.j. Dz.U. 2019.1373). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury(art. 81 ust. 8 pkt 2 w/w ustawy) a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu w/w art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona ( w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2019.300) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r. a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszym składzie, przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2018.1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów ( por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24 a ust. 1 – 3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79 a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

W przedmiotowej sprawie organ II instancji zaakcentował, że skarżąca nie spełnia warunku przyznania świadczenia jakim jest określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymóg nie podejmowanie zatrudnienia lub rezygnowanie z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Rozważając tą kwestię Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że takiego związku przyczynowego nie ma. Zdaniem organu skarżącą osiągnęła wiek emerytalny dla kobiet, ma obecnie 66 lat i pobiera emeryturę. Nie może być więc uznana za osobę zdolną do zatrudnienia z uwagi na wiek. Nadto emeryturę pobiera od 1993r., wcześniej pracowała zawodowo a jej syn został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 1999r., jego niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia. To zdaniem organu wskazuje, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia by pobierać emeryturę.

Skarżąca wskazywała zaś, że zrezygnowała z zatrudnienia by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym od urodzenia synem ( ur. [...].). Organ tej okoliczności nie zbadał, koncentrując się jedynie na sytuacji w dacie złożenia wniosku. Zupełnie pominął fakt, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Ograniczenie ustalenia tego związku przyczynowego jedynie do sytuacji z daty złożenia wniosku było nieprawidłowe. Skarżąca zwracała organom uwagę na okoliczności w jakich nabyła prawo do świadczenia emerytalnego będąc wieku produkcyjnym. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989.28.149), obowiązującym w okresie kiedy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę, (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego- bez względu na wiek- jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia. Skarżąca przed rozpoczęciem stałej i długotrwałej opieki nad synem pracowała zawodowo a zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia jedynie w celu sprawowania całodobowej opieki nad synem, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia. Musiała więc w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę (1993 r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wobec tego nie sposób zgodzić się z argumentacją zaprezentowaną przez organy, aby skarżąca "zrezygnowała z zatrudnienia aby pobierać emeryturę", gdyż zrezygnowała z pracy z uwagi właśnie na ciężką sytuację rodzinną, wymagającej od niej jako matki zajmowania się poważnie chorym synem. To, że znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony został od 1999r. nie oznacza, że stan zdrowia syna skarżącej przed tą datą nie spełniał warunku niepełnosprawności wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 w/w rozporządzenia odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., które nie obejmują tylko osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności a również osoby legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca w skardze podała, że legitymowała chorobę syna takimi dokumentami jakie w danym czasie były prawem przewidziane. Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury skarżącej na podstawie w/w rozporządzenia wskazuje, że zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. I jak wynika z wywiadu środowiskowego skarżąca nadal od rezygnacji z zatrudnienia sprawuje opiekę nad synem (i córka). Należy również zwrócić uwagę, że zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r.,jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym (którego wówczas nie było- uw. Sądu), jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. W ocenie Sądu skarżąca, obecnie ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji pobierania wcześniejszej emerytury na podstawie w/w rozporządzenia, spełnia warunek rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ mając wątpliwości, czy rezygnacja z zatrudnienia skarżącej w 1993r. (trwająca do dziś) uzasadniała przyznanie wcześniejszej emerytury na podstawie w/w przepisów obowiązującego wówczas rozporządzenia winien okoliczność tą wyjaśnić a nie uznać, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia by pobierać emeryturę a nie, by opiekować się synem.

W ocenie Sądu, legitymowanie się przez opiekuna prawem do wcześniejszej emerytury przyznanej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, sprawowanie tej opieki nieprzerwanie i nadal uzasadnia uznanie, że osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad tym dzieckiem.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organ II instancji dokonał niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia skarżącej a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem a oba organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią wcześniejszej emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.) nie pouczając jej i nie wzywając do wykazania, że zawiesiła prawo do emerytury i wstrzymano wypłatę tego świadczenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, wyjaśnią kwestię rodzaju pobieranej emerytury i pozostałych przesłanek przyznania świadczenia poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Następnie, po pozytywnym zweryfikowaniu tych kwestii wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu decyzji SKO z dnia [...] lipca 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 r.