Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1403/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Asesor WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2006 r. sprawy ze skargi D. W. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego D. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pan D. W. w 2003 roku po raz drugi przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, organizowanego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w L..

W wyniku postępowania konkursowego otrzymał ogółem 115 punktów, wobec czego uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] czerwca 2003 roku w oparciu o art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. nr 123, poz. 1059 z 2 sierpnia 2002 roku z późn. zm.) oraz zgodnie z § 12 zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską – stanowiących załącznik nr 1 do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych nr [...] z dnia [...] grudnia 2001 roku odmówiono wpisania Pana D. W. na listę aplikantów radcowskich, albowiem nie osiągnął wymaganej ilości punktów tzn. 120.

Od powyższej decyzji Pan D. W. odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych podnosząc, że nie zaliczono mu odpowiedzi w teście z zakresu prawa pracy, a nadto że zbyt nisko oceniono jego pracę pisemną.

Argumentów, podnoszonych w odwołaniu nie uwzględniła Krajowa Rada Radców Prawnych, która uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2003 roku utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy.

W następstwie skargi wniesionej przez Pana D. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 roku w sprawie sygn. akt 6 II SA 4603/03 uchylił zaskarżoną uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2003 roku oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] czerwca 2003 roku. W uzasadnieniu Sąd podał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku, sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwość ograniczenia tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia oraz, że art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych jest niezgodny z art. 17 Konstytucji.

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zasady przeprowadzenia konkursu na aplikację radcowską w 2003 roku, wydane na zasadzie sprzecznego z Konstytucją przepisu miały zasadniczy wpływ na treść uchwał podjętych przez organy obu instancji. Powoduje to konieczność uchylenia uchwał stosownie do art. 145 a § 1 k.p.a. i 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a.

Uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] stycznia 2006 roku ponownie odmówiono wpisu Pana D. W. na listę aplikantów radcowskich. Jako podstawę wydania uchwały organ wskazał art. 33 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku, Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym na datę podjęcia uchwały.

Zdaniem Rady, Pan W. nie może być wpisany na listę aplikantów radcowskich, bowiem nie uzyskał pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego.

Poza tym w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie można mówić o zgodnym z Konstytucją RP przeprowadzeniu konkursu.

Od uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] stycznia 2006 roku Pan D. W. złożył odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych, domagając się jej uchylenia w trybie art. 132 § 1 k.p.a. i wpisanie go na listę aplikantów radcowskich zaś w przypadku negatywnej uchwały wydanej w tym trybie, na podstawie art. 133 k.p.a. wniósł o przedstawienie niniejszego odwołania Krajowej Radzie Radców Prawnych.

Zasadniczym zarzutem, podniesionym w odwołaniu było naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie do niego stanu prawnego z daty wydania uchwały, a nie według wersji ustawy o radcach prawnych, obowiązującej na datę naboru na aplikację radcowską w 2003 roku.

Po rozpoznaniu odwołania Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2006 roku powołując się na art. 33 ust. 1-3, art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku, Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 i art. 145 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały z przyczyn wskazanych w jej uzasadnieniu.

Na uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2006 roku, podjętą przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Pan D. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 6, art. 8, art. 10, art. 77, art. 132 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 roku oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w odwołaniu z dnia [...] marca 2006 roku zawarł wniosek o jego rozpatrzenie w trybie art. 132 § 1 k.p.a. Tymczasem w otrzymanych przez niego dokumentach brak jest informacji o tym, aby rada zebrała się i podjęła jakąkolwiek uchwałę w przedmiocie jego wniosku. Oznacza to, że członkowie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. nie zapoznali się z treścią jego odwołania i zawartą w nim argumentacją. Zdaniem skarżącego stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poza tym z uzasadnienia Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie wynika, aby ustosunkowała się ona do zarzutów podnoszonych w odwołaniu na temat niekonsekwencji Rady Okręgowej w zastosowaniu wobec D. W. reżimu prawnego.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie określiło w uchwale jakiej przesłanki nie spełnia skarżący, aby zostać wpisany na listę aplikantów radcowskich.

Niezależnie od powyższego za błędną należy uznać podstawę prawną przytoczoną przez Krajową Radę Radców Prawnych, albowiem podaje ona przepisy ustawy o radcach prawnych według stanu na datę podjęcia uchwały, tymczasem w niniejszej sprawie wobec braku przepisów przejściowych należy przyjąć stan prawny z daty naboru na aplikację w 2003 roku.

Zgodnie zaś z artykułem 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu na dzień 2 czerwca 2003 roku "wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych". Według ówczesnego stanu prawnego każdego kto uczestniczył w konkursie, o którym mowa w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i spełniał wymogi określone w artykule 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, należało wpisać na listę aplikantów radcowskich. Brak jest przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który uprawniałby do twierdzenia przeciwnego. W takim wypadku odmowa wpisu na listę aplikantów radcowskich jest wydana bez podstawy prawnej, czego skutkiem jest jej nieważność.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o jej oddalenie z przyczyn zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola działalności administracji publicznej, a taką rolę pełni organ samorządu radców prawnych w sprawie rozpatrującej wniosek o wpis na listę aplikantów tej korporacji zawodowej – pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku (Dz. U. 02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonej do Sądu uchwały jako aktu administracyjnego – co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w tej sprawie administracyjnej.

Z tego względu argumentom skargi nie można odmówić słuszności.

Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie rozpoznania wniosku o wpis na listę radców prawnych dotyczy egzaminu konkursowego, jakiemu skarżący się poddał w 2003 roku, a które nie zostało zakończone z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego poprzednio zapadłych uchwał: Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2003 roku nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] czerwca 2003 nr [...] przez wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 roku w sprawie sygn. akt 6 II SA 4603/03.

Badając legalność obecnie zaskarżonej uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] maja 2006 roku nr [...] i utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] stycznia 2006 roku nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, tak jak i organy samorządu radcowskiego orzekające w tej sprawie na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej p.p.s.a., związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania w tej sprawie, wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 5 listopada 2004 roku w sprawie sygn. akt 6 II SA 4603/03, które dotyczyły wyłącznie:

- zdarzenia prawnego jakim było wejście w życie w dniu 4 marca 2004 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 (Dz. U. 04.34.303), który uznał art. 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, za niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych możliwości ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia,

- stwierdzenie faktu, że zaskarżone przez stronę uchwały organów obu instancji zapadły na podstawie przepisów wydanych na podstawie delegacji zawartej w art. 60 pkt 8 b ustawy o radcach prawnych,

- wskazanie zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 b p.p.s.a. stanowiącego m.in. o uwzględnieniu skargi przez Sąd poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia (i także uchwały) w całości albo w części, przy stwierdzeniu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Podkreślić należy, że naruszenie prawa w postępowaniu administracyjnym poprzez wydanie decyzji z naruszeniem prawa nie jest ograniczone do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji, ale także w sytuacji, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku wydawania decyzji (vide: wyrok 7 sędziów NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, ONSA i WSA 2006/2/39).

Dotyczy to nie tylko niektórych podstaw wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a.), ale i sytuacji, jak w sprawie niniejszej, kiedy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja administracyjna (uchwała) stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 a k.p.a. i art. 272 p.p.s.a.) i z tej przyczyny uchylenia takiej decyzji – jak to zrobił wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Jest jednak oczywiste, że w wyniku uwzględnienia skargi sprawa powinna być ponownie rozpatrzona przez organ administracji z uwzględnieniem powołanego wyżej stanowiska Sądu i w oparciu o zasady postępowania administracyjnego wyrażone w szczególności w art. 7, 77 i 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a.

Zachowanie tych zasad pozwoliłoby organowi na uzasadnienie rozstrzygnięcia czy wnioskodawca kwalifikuje się do wpisu na listę aplikantów, a jeśli nie – to na podstawie jakiego stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o jakie dowody i podstawę prawną.

Zaskarżonym uchwałom brak jest ustalonego stanu faktycznego, który stanowiłby podstawę rozstrzygnięcia. Podkreślić bowiem należy, że egzamin konkursowy na aplikację radcowską, jakiemu w 2003 roku poddał się skarżący, jego wyniki stanowią element stanu faktycznego, który został przez organy obu instancji de facto pominięty.

Podkreślić należy, że wyeliminowanie z obrotu prawnego poprzednich uchwał wymagało od organu samorządu radcowskiego dla oceny wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich ponownego ustalenia stanu faktycznego i dopiero na jego podstawie dokonania oceny prawnej, przy czym związanie organu (jak i obecnie Sądu) wyrażoną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania w tej sprawie – nie wyłączyło obowiązku organu rozpatrzenia wniosku strony w oparciu o podstawowe zasady postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 107 § 3 k.p.a.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych nie ustosunkowało się do zarzutów, podnoszonych przez D. W. w odwołaniu, co oznacza brak jego merytorycznego rozpoznania i de facto obrazę art. 138 § 1 k.p.a.

Zaznaczyć należy, że sąd administracyjny spełniając funkcję kontrolną, nie powinien wyręczać organu w ustaleniu stanu faktycznego, a w przypadku jego wadliwości nie może oceniać stanu prawnego stanowiącego podstawę tak rozstrzygniętego wniosku. Wszak sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku (Dz. U. 02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych).

Wykazane wyżej braki uchwał obu instancji uniemożliwiają Sądowi kontrolę przyjętej podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia i wywierają istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.