Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1462/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 w zw. z art. 137
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi H. P. i B. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. B. L. zwróciła się Starosty Powiatowego w T. zwrot 12/120 części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr 1 w Sądzie Rejonowym w [...]. Pismem z dnia [...] r. podobny wniosek złożyła H. P., uzupełniając, iż wniosek dotyczy działki nr 1, którą aktem notarialnym z dnia [...] r. Skarb Państwa nabył od jej Mamy R. S. w wielkości 24/120 udziału tej nieruchomości.

Pismem z dnia [...] r. Starosta [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie, zebrał niezbędny dokumenty, w tym umowy - akty notarialne - umowa sprzedaży z dnia [...] r. na rzecz Skarbu Państwa udziału 24/120 parceli nr 1 i nr 2 przez R. S. oraz umowę sprzedaży z dnia [...] r. 24/120 części parceli nr 3 przez M. S., a po zawiadomieniu pismem z dnia [...] r. o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z nim , w dniu [...] r., przywołując w podstawie prawnej art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 142 ust. 1 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) orzekł o odmowie zwrotu udziału 24/120 części nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr 1 p o powierzchni 3,1911 ha, położoną w obrębie O., gmina T. zapisanej w [...] w Sądzie Rejonowym w [...]. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że objęty wnioskiem o zwrot udział w nieruchomości był przedmiotem umowy sprzedaży z dnia [...] r. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 50 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jako niezbędnego na realizację budownictwa mieszkaniowego zgodnie z ówczesną uchwałą Rady Miejskiej w T.z dnia [...] r. nr [...] w sprawie nabywania gruntów do zasobów na cele związane z urbanizacją miasta. Właścicielką tego gruntu była R. S. matka wnioskujących obecnie o zwrot.

Ustalono także, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o prawnikach samorządowych stwierdził nabycie przez Gminę T. z mocy prawa z dniem [...] r. nieodpłatnie udziału wynoszącego 24/120 części prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Dalej wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustalono także, że spadkobiercami R. S. są wnioskujące o zwrot B. L. i H. P. i im przysługuje roszczenie zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości.

Jednocześnie organ wskazał, ze z art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy wynika, że przedmiotem zwrotu może być bądź to wywłaszczona cała nieruchomość, bądź jej część. Odwołując się do definicji działki gruntu (art. 4 pkt 3 ustawy), pod pojęciem "części nieruchomości" rozumie się wyłącznie wydzielony fizycznie obszar z tej nieruchomości, nie zaś udział w prawie współwłasności nieruchomości. Odwołując się do słownikowego rozumienia pojęcia "części nieruchomości", jak również do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdził, iż niedopuszczalne jest wystąpienie o zwrot udziału w nieruchomości, nawet jeśli to udział był przedmiotem wywłaszczenia. Przywołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stwierdził, iż Sąd ten odwołał się o istoty współwłasności, a mianowicie trzech jej podstawowych cech: jedności przedmiotu, wielości podmiotów oraz niepodzielności wspólnego prawa. Oznacza to, że żaden ze współwłaścicieli nie ma wyłącznego prawa do wydzielonej części rzeczy, a każdemu z nich przysługuje jednakowe prawo do całej rzeczy.

Jednocześnie organ stwierdził, że Naczelny Sąd Administracyjny podważył stanowisko, zgodnie z którym, skoro wywłaszczenie może dotyczyć udziału w nieruchomości, to tym samym musi istnieć możliwość zwrotu wywłaszczonego prawa, podkreślając odrębność przesłanek wywłaszczenia od przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości , uznając za pozbawione podstaw prawnych doszukiwanie się analogii w prawach i obowiązkach strona w postępowaniu wywłaszczeniowym i postępowaniu o zwrot nieruchomościami.

Odwołania od powyższej decyzji wniosły B. L. i H. P.. Zarzucając decyzji naruszenie prawa materialnego - art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że przepis ten nie dopuszcza zwrotu udziału w nieruchomościami, podczas gdyż przedmiotem wniosku jest żądanie zwrotu całej części nieruchomości uprzednio wywłaszczonej przez Skarb Państwa, o zwrot której wystąpili wszyscy legitymowani ustawowo, a nadto w wyniku orzeczonego zwrotu cała nieruchomość będzie stanowić własność osób fizycznych - następców prawnych pierwotnych właścicieli oraz naruszenie prawa procesowego w postaci art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego mające istotny wpływa na wynika postępowania, poprzez ograniczenie postępowania administracyjnego w zakresie podmiotowym oraz przedmiotowym, pomimo, iż postępowanie powinno być prowadzone łącznie i w oparciu o powyższe wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu odwołania wyjaśniły, że żądanie wniosku skarżącej i pozostałych spadkobierców dotyczy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości- działki nr 1 o powierzchni 3,1911 ha. W aktualnym stanie prawnym księgi wieczystej jako właściciel wpisani są osoby fizyczne w 72/120 częściach a w pozostałych 48/120 częściach - Skarb Państwa. Pierwotnym właścicielem był dziadek W. P., a po jego śmierci - ustawowi spadkobiercy - jego dzieci, w tym R. S. i M. S. po 24/120 części dla każdej.

Aktami notarialnymi z dnia [...] r. i z dnia [...] r. w trybie art. 50 ustawy z dnia 25 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Skarb Państwa przejął od R. S. i M. S. udział wynoszący łącznie 48/120 części nieruchomości. Większość udziałów tj. 72/120 stanowiące 60% całości jest własnością osób fizycznych - następców prawnych zmarłego dziadka W. P.. Wyłącznie części 48/120 - właścicielem jest Skarb Państwa.

W odwołaniach podkreślono, że o zwrot części nieruchomości jako całości wywłaszczonego udziału zwrócili się wszyscy spadkobiercy po wywłaszczonych M. S. - tj. B. L. i H. P. oraz po M. S. - tj. A., M. i S. S., przy czym podstępowania te prowadzone są oddzielnie. Podkreślono, że spełniona została także przesłanka zbędności wykorzystania nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy. Sprzedaż nastąpiła na podstawie art. 50 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości na cele określone w zatwierdzonym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego zespołów jednostek osadniczych miast i gmin, które nie zostały zrealizowane, a nieruchomość nadal stanowi rolę i pastwisko.

Odnosząc się do argumentów decyzji w zakresie pojęcia "części nieruchomości", podkreślono, iż z wnioskami o zwrot wystąpiły wszystkie podmioty ustawowo legitymowane, będące spadkobiercami po właścicielach wywłaszczonych, a nadto domagają się zwrotu całej wywłaszczonej przez Skarb Państwa nieruchomości, tj. udziału w wysokości 48/120 części. W odwołaniach podkreślono, że co do zasady w świetle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwe jest objęcie zwrotem zarówno wydzielonej jak i niewydzielonej (idealnej) części nieruchomości czyli udziałów we współwłasności nieruchomości, przy czym w tym ostatnim przypadku jest to możliwe wówczas, gdy zwrot udziałów we współwłasności oznaczać będzie utratę przez Skarb Państwa w całości wszelkich praw do nieruchomości. Taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie.

W podsumowaniu strony odwołujące się podkreśliły, że w okolicznościach analizowanej sprawy odmowa zwrotu byłaby nie do pogodzenia z wyrażonymi w Konstytucji Rzeczypospolitej zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2) oraz równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych, zwłaszcza z zasadą, iż ograniczenie prawa własności może wynikać tylko z ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty prawa własności (art. 64 ust. 2 i ust. 3 ).

Rozpatrując złożone odwołania Wojewoda [...] , decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Wojewoda potwierdził stan faktyczny sprawy, tzn. fakt zawarcia umowy notarialnej w dniu 22 grudnia 1989 r. z celem pod budownictwo mieszkaniowe, fakt, że działka 1, której udziały nabył Skarb Państwa nie podlegała zmianom gruntowym, zachowała swoją powierzchnię i pozostaje współwłasnością gminy T. i osób fizycznych, oraz fakt, że spadkobierczyniami R. S., która sprzedała 24/120 udziału tej działki Skarbowi Państwa są wnioskujące o zwrot - B. L. i H. P.. Następnie odwołał się do przepisów obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, która znajduje w tej sprawie zastosowanie na mocy jej art. 216. Odwołując się do treści art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy stwierdził, że jednoznacznie z nich wynika, że do zwrotu może być bądź ta wywłaszczona nieruchomość, bądź to jej część, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ( w tym przypadku w akcie notarialnym). Z kolei uwzględniając definicję działki gruntu (art. 4 ust.3 ustawy) pod pojęciem części nieruchomości rozumieć należy wyłącznie wydzielony fizycznie obszar tej nieruchomości, nie zaś udział w prawie współwłasności. Rozważając dopuszczalność zwrotu udziału we współwłasności organ podkreślił, iż nie można pominąć faktu, iż charakteryzuje się on trzema podstawowymi cechami: jednością przedmiotu, wielością podmiotów oraz niepodzielnością wspólnego Podkreślił, że jedność przedmiotu i niepodzielność prawa oznacza, że w stosunku do współwłasności przedmiotem prawa własności przysługującego kilku osobom jest jedna rzecz ruchoma lub nieruchomość. Żaden ze współwłaścicieli nie ma natomiast wyłącznego prawa do fizycznie wydzielonej części rzeczy, a każdemu z nich przysługuje jednakowe prawa do całej rzeczy, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli. Skoro zatem w odniesieniu do współwłasności nie jest możliwe ani wyodrębnienie udziału przysługującego jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości, ani wskazanie, w jakim zakresie udział ten odpowiada jej fizycznie oznaczonej części, to w konsekwencji wyłączone musi być fizyczne wydanie przedmiotu rozumianego jako udział w nieruchomości. Nie jest zatem możliwe zastosowanie instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do udziału we współwłasności nieruchomości. Konsekwencją jest więc przyjęcie, że niedopuszczalne jest wystąpienie z roszczeniem o zwrot udziału w nieruchomości, nawet jeśli to udział był przedmiotem wywłaszczenia. W tym zakresie Wojewoda odwołał się od orzecznictwa sądowoadministracyjnego, przywołując wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. I OSK 1284/10 i z dnia 19 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1245/11.

Organ odwoławczy nie stwierdził nadto naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem zachowana została zasada prawdy obiektywnej, a organ pierwszej instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy, który właściwie ocenił i rozpatrzył. Dodał też, że skoro nie jest dopuszczalne żądanie zwrotu udziału w nieruchomości, to zbędne i bezprzedmiotowe stało się badanie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (art. 137 ustawy).

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...]wniosły H. P. i B. L.. Zarzuciły im naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię w zakresie, w jakim nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy wyłącznie ten udział był przedmiotem wywłaszczenia i stosownie do przepisu art. 137 ust. 1 tej ustawy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczenia, a z wnioskiem wystąpili wszyscy ustawowo legitymowani uprawnieni spadkobiercy wywłaszczonych współwłaścicieli, a w wyniku orzeczonego zwrotu nie powstałaby współwłasność pomiędzy skarżącymi a Skarbem Państwa: art. 2 , art. 7, art. 21 ust. 1 i ust. 2, art. 31 ust. 3 , art. 32 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 63 ust. 1 do 3 Konstytucji Rzeczypospolitej poprzez nieuprawnione ograniczenie gwarantowanej przez ustawę zasadniczą ochronę prawa własności , co stanowi rażące naruszenie zasad wywłaszczania nieruchomości i ich zwrotu, zasady proporcjonalności, a nadto zasady sprawiedliwości społecznej i praworządności określonych przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. art. 7, art. 8, art. 62 i art. 77 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na stwierdzeniu nieistnienia podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, podczas gdy z uwagi na występującą jedność podmiotową i przedmiotową w sprawie, postępowanie zainicjowane przez skarżących oraz postępowanie toczące się z wniosków pozostałych uprawnionych do zwrotu części we współwłasności należało połączyć do jednego postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy w aspekcie oceny całości materiału dowodowego, realizacji zasady ekonomii procesowej oraz zasady uwzględnienia słusznego interesu skarżących. Uwzględniając powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej bądź skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego, czy przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zgodny jest z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 do 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w przedstawionych warunkach sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz rozwinięto przedstawione zarzuty. Podniesiono także, że przywołane przez organ orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadły w odmiennych stanach faktycznych, a nadto podkreślono, że orzecznictwo dotyczące zwrotu udziału we współwłasności nie zawsze było spójne i zapadały też odmienne od przywołanych wyroki.

Dokonując analizy art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zdaniem skarżących, ani z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika jednoznacznie, by pojęcie "część nieruchomości" miało dotyczyć wyłącznie fizycznie wydzielonej części gruntu. Na poparcie swojego stanowiska skarżące przywołały orzecznictwo sądów administracyjnych.

Dodały też, że ratio legis art. 135 ust. 3 ustawy polega na tym, iż niezgodna z zasadami racjonalnego ustawodawcy byłaby taka interpretacja przepisu, która prowadziłaby do wyłączenia niejako "z góry" roszczenia uprawnionego o zwrot udziału we współwłasności w sytuacji, gdy tylko ten udział był przedmiotem, a w wyniku zwrotu nie powstałaby współwłasność ze Skarbem Państwa. Pokreśliły, że aktualnie istnieje niepożądany, wręcz niedopuszczalny stan prawny, W sytuacji zwrotu dojdzie natomiast do pożądanej z punktu widzenia prawnego sytuacji, w której cała nieruchomość stanowić będzie współwłasność wyłącznie osób fizycznych. Podsumowując skarżące podniosły, że brak jest uzasadnienie by ponosiły negatywne skutki wynikające z faktu przejęcia przez Skarb Państwa z naruszeniem zasad wywłaszczenia jedynie ułamkowych części we współwłasności nieruchomości z pominięciem wywłaszczenia pozostałych współwłaściciel. Skoro nastąpiło jedynie nabycie części udziałów we współwłasności, to w rezultacie nie nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości ani w całości, ani w części rozumianej jako fizycznie (geodezyjnie) wyodrębnionej działki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2015 r. skarżąca H. P. podtrzymała skargę oraz zawarte w niej wnioski. Ponadto wniosła o odroczenie rozprawy celem łącznego rozpoznania niniejszej sprawy ze skargę A., M. i S. S., w stosunku do których wydana została w dniu [...] r. decyzja odmowna, i którzy w dniu [...] r. (za pośrednictwem Wojewody [...] ego) wnieśli skargę do Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę, zważył co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2014 r. , poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kryterium tej kontroli określa § 2 tego artykułu, wskazując, że jest ona sprawowana pod względem zgodności prawem. Uwzględniając przy tym regulację zawartą w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 270 ze zm.) nie ulega wątpliwości, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że Sąd uwzględni złożoną skargę, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest w ocenie składu orzekającego zgodna z prawem.

Wskazać przyjdzie, że w rozpatrywanej sprawie aktem notarialnym z dnia [...] r. [...]. S. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa 24/120 części działki nr 1 stanowiącą rolę o powierzchni 3,1911 ha położoną w T. Sprzedaż tej nieruchomości

na rzecz Skarbu Państwa nastąpiła z uwagi na jej niezbędność i uzasadnione jej ewentualne wywłaszczenie na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz w celu realizacji uchwały nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. w sprawie zatwierdzenia miejscowych planów ogólnych zagospodarowania przestrzennego zespołów jednostek osadniczych miast i wsi. Jak zatem wynika z powyższego aktu notarialnego przedmiotem niniejszego wywłaszczenia był udział we współwłasności działki nr 1 w wielkości 24/120 części.

W polskim systemie prawnym - współwłasność nie jest samodzielną instytucją prawną, lecz jest stosunkiem pochodnym od własności. Tym samym do współwłasności odnoszą się wszystkie przepisy o własności, chyba że co innego wynika z przepisów dotyczących własności przysługującej kilku osobom. Przepisy ustawy gospodarce nieruchomościami takiego wyłączenia nie zawierają. Nie ma więc jakichkolwiek podstaw aby twierdzić, iż w pojęciu "poprzedni właściciel" nie mieszczą się wywłaszczeni współwłaściciele, w sytuacji kiedy wywłaszczenie dotyczyło tylko i wyłącznie udziału w nieruchomości. Jeżeli ustawodawca chciałby wyłączyć prawa współwłaścicieli do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, to przepis powinien wprost tak stanowić.Trzeba podkreślić, że przepisy Kodeksu cywilnego nie zabraniają rozporządzania udziałem w nieruchomości. Zgodnie z art. 198 Kodeksu cywilnego, każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Zatem obrót udziałem co do zasady jest dopuszczalny, choć istniejąc wyjątki.

W niniejszej sprawie na mocy cytowanej powyżej umowy notarialnej wywłaszczeniu podlegał tylko udział w wielkości 24/120 części nieruchomości określonej jako działka nr 1.

Art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera definicji pojęcia "części nieruchomości". Rozumienie tego pojęcia ukształtowane zostało poprzez wykładnię definicji działki gruntu przedstawionej w art. 4 pkt 3 ustawy, w myśl której ilekroć w ustawie jest mowa o działce gruntu - należy przez to rozumieć niepodzielną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej. Podzielić tutaj trzeba stanowisko skarżących, iż ani z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika jednoznacznie by stwierdzenie "część nieruchomości: miało dotyczyć wyłącznie fizycznej części gruntu, a nie prawa udziału. Również to, że pojęcie udziału we współwłasności istnieje w ramach porządku prawnego, a nie zostało wymienione w treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie oznacza automatycznie, że zwrotowi nie może podlegać wywłaszczony udział we współwłasności nieruchomości. Pod pojęciem części nieruchomości ustawodawca mógł bowiem rozumieć również udział we współwłasności.

Odmienna interpretacja tego przepisu byłaby nie do zaakceptowania w świetle zasad wynikających z art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995r., poz. 175). Także w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się pogląd, że "po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencje art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy" _ zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01). Skoro udział we własności korzysta z takiej samej ochrony prawnej, jak prawo własności, to brak jest jakichkolwiek podstaw, aby wyłączyć konstytucyjną ochronę wobec wywłaszczonego udziału.

Skład orzekający uznał więc za zasadne argumenty skarżących.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wymienionych powyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jadn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cytowanej ustawy, a o kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 tej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien mieć na względzie interpretację przepisów prawa materialnego (wskazaną powyżej) oraz uwzględnić wszelkie przesłanki ustawy konieczne do spełnienia przy orzekaniu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.