Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 450/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lipca 2017 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 23) dalej "K.p.a.", art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r.

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 169) dalej: "u.p.o.u.a.", po rozpatrzeniu odwołania B. L. (reprezentowanej przez radcę prawnego A. B.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta S. z dnia [...] r. Nr [...], odmawiającą B. L. umorzenia należności w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej do alimentów w okresie świadczeniowym 2015/2016, tj. od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. oraz od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. na podstawie decyzji z dnia [...]r. nr [...], wydanej dla D. K.,

Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia wynika, iż pismem z dnia

14 kwietnia 2016r. B. L., reprezentowana przez radcę prawnego A. B., zwróciła się do Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.

z prośbą o umorzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych, do zwrotu których została zobowiązana przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podała, iż nigdy nie uchylała się od płatności alimentów na rzecz dzieci, jednakże regulowanie płatności komplikował ojciec dzieci, zmieniając numery rachunków bankowych, zabraniając kontaktów telefonicznych z dziećmi, czy też zmieniając dzieciom numery telefonów w celu zerwania kontaktów. Wnioskodawczyni wskazała, że stale regulowała zobowiązania przez opiekunkę swoich dzieci lub przez swoją siostrę. Gdy jedno z dzieci stało się pełnoletnie, dokonywała wpłat bezpośrednio na jego konto.

Decyzją z dnia [...]. Nr [...], Zastępca Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta S., odmówił B. L. umorzenia ww. należności.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez pełnomocnika odwołania, SKO decyzją z dnia [...] r. znak: [...] uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując, iż organ ten nie dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej, majątkowej, zdrowotnej strony, które mają istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, jak również nie sporządził uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Gminy i Miasta w S., działając na podstawie art. 12 ust. 1, ust. 2, art. 25, art. 30 ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia

7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r.

poz. 169 ze. zm.) decyzją z dnia [...] r. Nr [...], odmówił B. L. umorzenia należności w kwocie [...] zł oraz odsetek w kwocie [...] zł z tytułu wypłaconych na podstawie decyzji z dnia [...] r. nr [...], świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej do alimentów D. K.. w okresie od 1 października 2015r. do 29 lutego 2016r. oraz od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na podstawie oświadczeń B. L. i nadesłanych dokumentów ustalił, iż zamieszkująca na terenie N. wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci w wieku szkolnym. Nie posiada nieruchomości, ruchomości ani zasobów finansowych. Zamieszkuje w mieszkaniu należącym do ojca dzieci, który opłaca wszelkie media związane z nieruchomością w zamian za rozliczenie alimentów. Wnioskodawczyni jest aktywna zawodowo. Zgodnie z dokumentem potwierdzającym dochód uzyskany za miesiąc sierpień 2016 r. uzyskuje dochód netto w kwocie [...] (tj. [...] zł po przeliczeniu wg średniego kursu euro ogłaszanego przez NBP z dnia 31 sierpnia 2016 r.). Pomimo wielokrotnych wezwań, strona nie udokumentowała wiarygodnie dochodu uzyskanego za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o umorzenie należności, tj. nie przedstawiła tłumaczenia dokumentu o uzyskiwanym dochodzie w miesiącu marcu 2016 r.

Zgodnie z oświadczeniem B. L., otrzymuje ona alimenty na dzieci

w formie rzeczowej: tj. zamieszkuje z dziećmi w mieszkaniu należącym do ich ojca, który opłaca wszelkie media związane z nieruchomością w zamian za rozliczenie alimentów. Pomimo wielokrotnych wezwań strona nie dokonała oszacowania wartości otrzymywanych w formie rzeczowej alimentów w skali miesiąca. Nie korzysta ze świadczeń socjalnych bądź innych wspierających. Wnioskodawczyni choruje na [...], miesięczne wydatki ponoszone w związku z leczeniem wynoszą [...] (wydatki nieudokumentowane). Strona pomimo wielokrotnych wezwań nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających aktualny stan zdrowia.

Organ wskazał dalej, że z oświadczenia B. L. oraz dokumentów potwierdzających wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz tłumaczenia tych dokumentów wynika, że ponosi ona następujące koszty związane z bieżącym utrzymaniem: koszt szkoły muzycznej dziecka z wyżywieniem – [...] miesięcznie; opłaty lekarskie związane z chorobą – [...] miesięcznie; ubezpieczenie zdrowotne rodziny – [...] miesięcznie; spłata alimentów zaległych - od [...] do [...] miesięcznie; telefon [...] miesięcznie; wyżywienie, środki higieny – [...] miesięcznie; dojazd do pracy – [...] miesięcznie. Łącznie od [...] do [...] miesięcznie.

W ocenie organu, mimo iż strona nie nadesłała oszacowania wartości otrzymywanych alimentów w formie rzeczowej (tj. wartości kosztów i opłat za media jakie ponosi ojciec dzieci), to takie rozliczanie alimentów powoduje znaczne odciążenie w bieżących miesięcznych wydatkach rodziny. Strona nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego w jakiej wysokości ojciec dzieci jest zobowiązany do łożenia alimentów na ich rzecz. Nie przedstawiono również żadnej umowy lub innego dokumentu zawartego pomiędzy B. L., a ojcem dzieci w sprawie przekazywania alimentów w formie rzeczowej.

Organ dał wiarę oświadczeniu strony wskazanym w piśmie z dnia 23 maja

2016 r., z którego wynika, iż miesięczne wydatki wynoszą od [...] do [...] miesięcznie.

Na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów organ stwierdził, iż nie ma możliwości ustalenia dokładnych wydatków jakie strona poniosła za miesiąc marzec 2016 r. oraz za miesiąc sierpień 2016 r. Przedstawione dokumenty dotyczące wydatków są z różnych miesięcy (sierpień 2016 r., wrzesień 2016 r., październik 2016r.). Ponadto brak jest wskazania czy opłaty dokonane w miesiącach późniejszych dotyczą opłat za miesiące, o które wzywał organ. Na niektórych dokumentach brak jest daty, daty są niepełne (np. wykazany tylko rok bez miesiąca i dnia wpłaty), brak jest tytułu wpłaty lub tytuł jest niezrozumiały dla organu.

Analizując dochody i wydatki wnioskodawczyni, organ stwierdził, iż wydatki

(z uwzględnieniem spłaty zaległości alimentacyjnych) nie przewyższają bieżących dochodów B. L. Strona nie ponosi również kosztów utrzymania nieruchomości, w której mieszka, ponieważ w zamian za rozliczenie alimentów koszty te ponosi ojciec dzieci, co znacznie odciąża jej budżet.

Organ zaznaczył, że wnioskodawczyni dokonuje wpłat na poczet spłaty należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego od lipca 2009 r. co oznacza, iż posiada środki finansowe na zabezpieczenie potrzeb własnych jak i osób, wobec których jest zobowiązana do alimentacji.

W odwołaniu od tej decyzji, pełnomocnik B. L. zarzucił organowi I instancji błędną interpretację stanu faktycznego polegającą na uznaniu, iż wnioskodawczyni uzyskuje korzyści majątkowe (ulgę finansową) w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów za nieruchomość, w której mieszka w N.

Nie uwzględniono natomiast faktu, że płaci ona rachunki za mieszkanie należące do jej byłego męża, tj. za nieruchomość stanowiącą wyłączną własność A. K., z którym mieszkają ich dzieci (wobec których ma orzeczony obowiązek alimentacyjny). Pełnomocnik wskazał także, iż świadczenia alimentacyjne rosną w czasie, albowiem p. K. systematycznie występuje do sądu o podwyższenie alimentów.

Odnosząc sią do powyższych argumentów i zarzutów odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, iż materialnoprawną podstawę umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 169 z późn.zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Z powyższej regulacji wynika, że w każdej takiej sprawie zachodzi konieczność zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osób chcących skorzystać z tego rodzaju ulgi, ale również całokształtu warunków życia. Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia zależy od tego, czy przedstawione przez osobę okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Przesłanka ta powinna być więc badana indywidualnie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację osoby wnioskującej o umorzenie i jej rodziny jak sytuacja materialna, stan rodziny, stan zdrowotny, zdolność podjęcia zatrudnienia oraz zdolność do realizacji nałożonego na stronę obowiązku zwrotu.

Powyższy przepis jest przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego. Dokonywana przez Kolegium kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej ogranicza się do zbadania, czy organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania i czy decyzja podjęta została z zachowaniem zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Zasadą jest zwrot świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej do alimentów ze środków publicznoprawnych w miejsce alimentów, do których została zobowiązana osoba, zaś instytucja umorzenia tych należności stanowi wyjątek od tej zasady, który może być zastosowany tylko przy zaistnieniu szczególnie uzasadnionych okoliczności. Przez "szczególnie uzasadnione okoliczności", przemawiające za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia należności, rozumieć należy całokształt okoliczności faktycznych składających się na sytuację dochodową, majątkową i rodzinną wnioskodawcy, mając na względzie zarówno sytuację w chwili podejmowania decyzji jak również w przyszłości. Okoliczności, które uzasadniają zastosowanie umorzenia muszą mieć zatem charakter wyjątkowy

i dotyczyć sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o tego rodzaju ulgę z przyczyn niezależnych od siebie nie może zarobkować (jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, całkowicie niezdolna do pracy, niedołężna, nie podejmuje zatrudnienia

z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny) bądź uzyskać dodatkowego dochodu, bądź nie ma żadnego majątku.

Główną przesłanką do zastosowania ulg w obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej, jest każdorazowe ustalenie przez organ, iż spłata należności stanowiłaby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie. Ustawodawca nie wskazał kryteriów jakimi należy kierować się przy badaniu okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, dlatego Kolegium przyjęło, że należy odwołać się w tym względzie do minimum socjalnego oraz dokonać prognozy możliwości dalszej egzystencji rodziny osoby zobowiązanej w przypadku nałożenia obciążeń finansowych.

Skarżąca w złożonym wniosku o umorzenie należności powołała się na okoliczność, iż nigdy nie uchylała się od płatności alimentów na rzecz dzieci, jednakże regulowania płatności znacznie komplikował ojciec dzieci, zmieniając nagminnie numery rachunków bankowych, zabraniając kontaktów telefonicznych z dziećmi, czy też zmieniając dzieciom numery telefonów w celu zerwania kontaktów.

W ocenie Kolegium, argumenty te nie mają jakiegokolwiek znaczenia przy rozpatrywaniu ulgi w spłacie zobowiązań. We wniosku o umorzenie wskazano również, iż dzieci otrzymywały pomoc finansową od matki, jednakże takie wsparcie finansowe na rzecz dzieci nie jest równoznaczne z regulowaniem obowiązku alimentacyjnego zasądzonego orzeczeniem sądu, Okoliczność ta zatem również nie może być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie.

Strona powołała się także na okoliczność, iż realizowanie zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowoduje dla niej duże problemy finansowe - brak płynności finansowej oraz brak środków finansowych na pokrycie kolejnych wpłat związanych z obowiązkiem alimentacyjnym.

W ocenie Kolegium, brak dochodu lub jego niska kwota nie stanowi okoliczności szczególnej, o ile przeszkodą do jego uzyskania nie są takie czynniki, jak np. niepełnosprawność, przewlekła choroba czy niedołężność z powodu wieku.

Skarżąca nie wskazała zaś na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, wykluczające możliwość spłaty zobowiązania, zarówno w dacie wnioskowania o umorzenie jak i w przyszłości, które dawałyby podstawę do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej wnioskodawczyni, której wyniki zawarł

w treści uzasadnienia. Oparł się na dowodach zgromadzonych w toku postępowania, które było prowadzone w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Z przedłożonego materiału wynika, iż B. L. zamieszkuje za granicą - na terenie N. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci w wieku szkolnym: N. S. i M. S. Nie posiada orzeczenia

o niepełnosprawności czy niezdolności do pracy. Jest osobą aktywną zawodowo, zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, nie korzysta ze świadczeń socjalnych. Nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania - opłaty te reguluje ojciec zamieszkujących z nią dzieci, tytułem kompensaty alimentów na ich rzecz.

Organ pierwszej instancji nie badał sytuacji rodzinnej ani finansowej A. K. i zamieszkujących z nim dzieci, a jedynie sytuację strony, która wniosła o umorzenie. B. L. zamieszkuje zaś z dwójką dzieci w mieszkaniu należącym do ojca dzieci, które B. L. urodziła ze związku z innym mężczyzną.

B. L. nie ponosi kosztów utrzymania nieruchomości, w której zamieszkuje, w zamian za niepłacenie przez ojca alimentów na rzecz dzieci wspólnie

z nią zamieszkujących. Brak jest natomiast dokumentów potwierdzających twierdzenie pełnomocnika strony, iż B. L. opłaca rachunki za nieruchomość A. K.

Wysokość miesięcznych dochodów B. L. to kwota ok. [...], natomiast wydatki miesięczne kształtują się w wysokości od [...] do [...].

Składają się na nie koszty wyżywienia i środków czystości, dojazdu do pracy, ubezpieczenia zdrowotnego rodziny, szkoły muzycznej dziecka łącznie z wyżywieniem, opłaty za telefon, opłaty za wizyty lekarskie związane z chorobą, oraz spłata zaległych alimentów. W ocenie SKO, sytuacja finansowa B. L. pozwala na regulowanie zobowiązania, choćby w małych ratach. Również sytuacja zdrowotna strony nie została udokumentowana jako wymagająca znacznych nakładów finansowych na leczenie oraz uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia i uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Strona nie przedłożyła orzeczenia o niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy. Oświadczyła, że cierpi na chorobę przewlekłą – [...], jednakże na potwierdzenie powyższej okoliczności nie przedłożyła żadnego dokumentu medycznego. Brak jest jakiejkolwiek informacji nt. jej aktualnego stanu zdrowia, brak także udokumentowania wydatków na leczenie, a mimo to organ pierwszej instancji przyjął za wiarygodne oświadczenie pisemne strony, iż ponosi na ten cel wydatki w kwocie [...] miesięcznie.

Reasumując powyższe Kolegium stwierdziło, iż podziela stanowisko organu pierwszej instancji, którego decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego

i wydana została po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie. Organ pierwszej instancji zbadał sytuację materialną i zdrowotną rodziny oraz wyczerpująco uzasadnił przyczyny, z powodu których nie został uwzględniony wniosek o umorzenie zobowiązania. Wynika z nich, że organ był uprawniony do odmowy umorzenia, uznając, że istnieje szansa spłaty zadłużenia poprzez niewielkie sukcesywne wpłaty, bez uszczerbku dla rodziny teraz bądź w przyszłości. Organ II instancji podkreśla, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone osobom uprawnionym ze środków Skarbu Państwa, a zobowiązanie do ich zwrotu stanowi zobowiązanie publicznoprawne, winno zatem być regulowane w pierwszej kolejności, przed innymi zobowiązaniami, do czasu ich przedawnienia.

Ponadto Kolegium wskazało skarżącej, iż w przypadku zmiany jej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej bądź finansowej, możliwe jest ponowne złożenie wniosku

o umorzenie należności.

Powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej:

- naruszenie art 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy;

- naruszenie art. 8 K.p.a. i wyrażonej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania do organów państwa, poprzez prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie

w sposób nie pogłębiający tego zaufania i prowadzący do wydania decyzji krzywdzącej dla strony;

- 77 § 1 K.p.a., poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w niniejszej sprawie;

- naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku skarżącej o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego;

- naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do której spłaty została zobowiązana, pomimo że prawidłowa ocena materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, że okoliczności sprawy a w szczególności sytuacja materialna B. L. nie pozwala jej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i małoletnich dzieci na dokonanie spłaty, jak również, że obowiązek zwrotu wskazanej kwoty powstał z przyczyn od niej niezależnych - -wyłącznie na skutek złośliwego zachowania ojca dzieci, utrudniającego skarżącej regularne płacenie alimentów.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik B. L. wniósł o uchylenie

w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Burmistrza Gminy i Miasta w S. z dnia [...]., nr [...] oraz określenie, że zaskarżona decyzja Kolegium Odwoławczego w K., jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie podlegają wykonaniu. Nadto wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W ocenie skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na uwzględnienie jej wniosku o umorzenie należności. Jakkolwiek art. 30 ust. 2 ustawy

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie nakłada na organ obowiązku, lecz uprawnienie do umorzenia należności, to decyzja organu nie może być dowolna. Skarżąca wykazała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na dokonanie spłaty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i dzieci. B. L. we wniosku podniosła, że nie była w stanie regularnie płacić alimentów na skutek złośliwego postępowania w stosunku do niej ojca dzieci, który nagminnie zmieniał rachunki bankowe, zabraniał matce kontaktów telefonicznych z dziećmi, zmieniał im numery telefonów, próbując w ten sposób doprowadzić do zerwania przez dzieci kontaktów

z matką. Wobec powyższego musiała ona dokonywać płatności za pośrednictwem opiekunki dla dzieci i swojej siostry. Skarżąca nigdy nie uchylała się od obowiązku alimentowania dzieci, które otrzymywały od niej stałą pomoc finansową. W treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji brakuje jakiegokolwiek merytorycznego odniesienia się do wskazanych okoliczności. Nie wiadomo dlaczego organ II instancji uznaje te okoliczności za nieistotne i zbywa twierdzenia skarżącej w tym zakresie krótkim stwierdzeniem "że nie mają one znaczenia dla sprawy", w sytuacji, gdy nie umorzenie przez organ należności, do których zwrotu zobowiązana została skarżąca, spowoduje, że będzie musiała ona dokonać zapłaty jeszcze raz tych świadczeń, które zostały przez nią faktycznie uiszczone. Wskazane wyżej okoliczności wymagały uwzględnienia w niniejszej sprawie i miały istotne znaczenie dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Jeżeli zaś w ocenie organów te okoliczności wymagałyby weryfikacji, należało przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające m. in. w oparciu o zeznania osób, które przekazywały pieniądze dla dzieci.

Organ, dokonując oceny sytuacji finansowej B. L., pominął też ocenę skutków wydanej decyzji dla sytuacji materialnej skarżącej, a tym samym stanu środków, jakimi będzie ona dysponowała na utrzymanie nie tylko siebie, ale

i pozostających pod jej pieczą dzieci w sytuacji, gdy w stosunku do niej zostało wydanych siedem decyzji odmawiających umorzenia należności wypłaconych

z funduszu alimentacyjnego na ogólną kwotę [...] zł (bez odsetek). Organ II instancji ograniczył się również w tym zakresie do wskazania, że sytuacja finansowa skarżącej "nie ma znaczenia dla sprawy".

B. L. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę ale osiągane przez nią dochody są niewielkie, przy uwzględnieniu kosztów życia w N. Skarżąca ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Nie posiada majątku. Nie otrzymuje alimentów w formie pieniężnej od ojca dzieci- może w zamian za to mieszkać z dziećmi w jego mieszkaniu i nie ponosi z tego tytułu opłat. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, B. L. wskazała rodzaj i wysokość jej comiesięcznych zobowiązań, złożyła oświadczenie, że nie otrzymuje alimentów na dzieci. Z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę skarżąca ponosi samodzielnie wszelkie wydatki, także te, które zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego obciążają matkę prowadząca gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci, a które nie zostały ujęte w złożonym przez nią oświadczeniu (np. zakup odzieży, kosztów związanych z edukacją i rozwijaniem zainteresowań dzieci (m in. książki, artykuły szkolne).

Zdaniem strony skarżącej dokonanie rzetelnej oceny materiału zgromadzonego w aktach - zgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, uwzględniającego całokształt okoliczności przedstawionych przez B. L. - uzasadniało uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. B. L. nie jest w stanie uiścić dochodzonych od niej należności, tym bardziej przy uwzględnieniu okoliczności, iż wydano w tej samej dacie siedem decyzji odmawiających uwzględnienia wniosków o umorzenie należności, na ogólną kwotę [...] zł (bez odsetek).

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany z zarzutami i wnioskami skargi.

Sądowa kontrola dokonana w niniejszej sprawie według ww. kryteriów nie dała podstaw do uwzględnienia skargi, a przeciwnie - do uznania, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

(Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze. zm.) zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający

z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny.

Nie ulega wątpliwości, jak słusznie zaznaczył organ, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. W orzecznictwie podnosi się, że umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się

z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych

(por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2471/15, wyrok NSA z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 3252/15).

Decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy co oznacza,

że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do treści rozstrzygnięcia. Jest przy tym jednak związany przesłankami wskazanymi w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia, w tym przypadku - w art. 30 ust. 2 ustawy, którymi są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Ponadto, postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych w przepisie art. 7 K.p.a., tj. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Ocena czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wymaga zbadania czy wydane rozstrzygnięcie odpowiada właściwym przepisom prawa materialnego oraz czy zostało podjęte po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego jest więc ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r. sygn. akt SA/Sz 2548/00). W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego organy uchybiły.

Kolegium rozważając sytuację majątkową i osobistą strony uznało, że nie jest ona wyjątkowa i nie zachodzą obiektywne przesłanki do umorzenia jej zadłużenia. Stanowisko to należy zaakceptować, gdyż ustalony stan faktyczny w sprawie nie może prowadzić do odmiennych wniosków. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że wysokość jej miesięcznych dochodów to kwota ok. [...], a wysokość wydatków to kwota w wysokości od [...] do [...]. Kwota wydatków nie przekracza kwoty dochodów, zatem skarżącej wystarcza środków pieniężnych na pokrycie niezbędnych potrzeb, w tym na regulowanie w ratach zobowiązań alimentacyjnych. Skarżąca nie udokumentowała żadnych wydatków ponoszonych

w związku z chorobą na którą cierpi ([...]). Mimo tego, organ na korzyść strony przyjął jako wydatek na ten cel [...], podany w oświadczeniu strony. Sytuacja osobista skarżącej, obiektywnie trudna z uwagi na samotne wychowywanie dwójki dzieci, pochodzących ze związku z mężczyzną, z którym związała się w N., gdzie obecnie mieszka i pracuje, nie stanowi jednak szczególnie uzasadnionej okoliczności wystarczającej do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jej dzieci, które pozostały z ojcem w P., wobec których ma orzeczony obowiązek alimentacyjny, którego nie realizowała. Z uwagi na wykazaną możliwość skarżącej zapewnienia sobie i dzieciom, z którymi mieszka w N., środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania, ale także stopniową spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego, nie można było przyjąć, że aktualna sytuacja skarżącej przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w ogóle.

Odnosząc się do wywodów skargi wskazujących na nieuprawnione żądanie zwrotu przez B. L. należności alimentacyjnych, gdyż zostały one przez nią już faktycznie uiszczone, wskazać należy, że w sprawie o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego, badaniu nie podlega zasadność przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ani też czy podstawy do wypłaty tego świadczenia istniały przez cały okres jego pobierania. Stąd kwestionowanie zasadności zwrotu przedmiotowego świadczenia przez skarżącą, nie mogło odnieść skutku, a przeprowadzanie postępowania wyjaśniającego w oparciu o zeznania osób, które przekazywały pieniądze dla dzieci, w niniejszym postępowaniu było bezcelowe.

W ocenie Sądu, w trakcie prowadzenia postępowania wyjaśniono wszystkie okoliczności istotne do rozpatrzenia wniosku B. L. o umorzenie należności

z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a organ dążąc do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego kilkukrotnie wzywał skarżącą

o nadesłanie dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację majątkową

i zdrowotną.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyczerpująco odniosło się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, argumentów strony podniesionych

w odwołaniu, dokonując szczegółowej analizy i oceny zebranych dowodów pod kątem przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy. Dlatego też zarzut strony skarżącej naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. należy uznać za chybiony. Przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacja prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo nie naruszając granic uznania administracyjnego zastosował w sprawie przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i zasadnie odmówił umorzenia należności wypłaconych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak

w sentencji.