Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 295/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: aet. 23 ust. 8
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bi. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. znak [...], utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., mocą, której odmówiono umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] działający

z upoważnienia Prezydenta Miasta B., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych, zmienił z urzędu decyzję wydaną w dniu [...] października 2010 r.

nr [...] w części dotyczącej okresu na jaki ustalono prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Powyższe działanie organu wynikało

z konieczności ponownego ustalenia uprawnień do świadczenia w związku

z zaprzestaniem kontynuacji nauki z dniem [...] stycznia 2011 r. przez O. K. Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B., Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B., stwierdził, że wypłacone O. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] lutego 2011 r. do [...] września 2011 r. w kwocie [...] zł miesięcznie (łącznie [...] zł) jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał go do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2012 r. zainteresowany zwrócił się do organu I instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił wówczas, że O. K. jest kawalerem, zamieszkującym z matką K. K. oraz trójką rodzeństwa: B. K., P. K. i M. K. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest studentem pierwszego roku filozofii w trybie stacjonarnym na Wydziale Historyczno-Socjologicznym Uniwersytetu w B., a na rok akademicki 2011/2012 ma udzielony urlop dziekański. O. K. ze względu na stan zdrowia (schizofrenia niezróżnicowana) w okresie od [...].01.2012 r. do [...].02.2012 r. przebywał na leczeniu w SPP ZOZ-[...]. Dokonano także analizy sytuacji finansowej rodziny.

W świetle ustalonych okoliczności faktycznych, organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz odsetek w wysokości [...] zł, twierdząc, że sytuacja dochodowa, a przy tym brak wystarczających zasobów materialnych i pieniężnych, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku w oparciu o art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Organ zaznaczył , że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach.

Od decyzji tej O. K. złożył odwołanie, w którym opisał ciężką sytuację zdrowotną swoją i brata oraz trudną sytuację finansową rodziny.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I – instancyjne i podał, że umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jako wyjątek od zasady zwrotu takiego świadczenia, dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do nieostrego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Mając powyższe na względzie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że sytuacja rodziny wnioskodawcy nie jest szczególna w rozumieniu art. 23 ust. 8 ustawy. Kolegium wskazało, że łącznie rodzina uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, zaś wydatki rodziny kształtują się w wysokości ponad [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja rodziny jest trudna, zwłaszcza z uwagi na chorobę O. K. i jego brata P. K., jednakże rodzina posiada stałe dochody, własne mieszkanie i w środowisku funkcjonuje prawidłowo. Zdaniem organu przy prawidłowym gospodarowaniu dochodami istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach. Kolegium wskazało również, że dokumenty dołączone do odwołania dotyczące zadłużenia w bieżących płatnościach, świadczą o przejściowych kłopotach finansowych, a tym samym nie uzasadniają one wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem O. K. złożył skargę do tutejszego Sądu, wnosząc jednocześnie o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 557/12 tut. Sąd uchylił obie ww. decyzje.

W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., bowiem analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, dokonana przez organy, nie została przeprowadzona zgodnie z regułami wskazanymi w art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wedle którego organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Sąd zauważył, że konstrukcja ww. przepisu wskazuje, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił natomiast, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku O. K. z dnia [...] lutego 2012 r. na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., odmówiono względem O. K. umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz odmówiono umorzenia w całości kwoty ustawowych odsetek w wysokości [...] zł naliczonych na dzień wydania ww. decyzji.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że dokonał analizy sytuacji osobistej i finansowej Wnioskodawcy i jego rodziny. Z ustaleń organu wynika, że Wnioskodawca nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest studentem I roku Wydziału Prawa Uniwersytetu w B. na kierunku bezpieczeństwo narodowe (studia niestacjonarne), za które ponosi odpłatność za naukę w wysokości [...] zł miesięcznie. Z orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. wynika, że ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności u O. K. datuje się od [...] marca 2012 r., a orzeczenie ma charakter okresowy (do [...].03.2014 r.). Z kolei brat Wnioskodawcy – P. Kr. także ze względu na stan zdrowia (schizofrenia) został uznany za osobę niepełnosprawną, w stopniu umiarkowanym. Naruszenie sprawności organizmu powoduje konieczność zapewnienia czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności u Pana P. K. datuje się od [...] grudnia 2010 r., i ma charakter okresowy (do [...].03.2014 r.). Ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości pracy w warunkach chronionych. Matka Wnioskodawcy K. K. zgłasza natomiast schorzenia przewlekle i aktualnie ze względu na stan zdrowia, nie jest osobą zdolną do wykonywania pracy zarobkowej. W okresie rekonwalescencji ma zapewnione środki finansowe zagwarantowane osobom spełniającym przesłanki wynikające z przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Natomiast po zakończeniu leczenia może wykorzystywać wszystkie swoje możliwości, które umożliwią pozyskiwanie dochodu z pracy, gdyż nie zachodzą żadne obiektywne powody przekreślające taką możliwość. Źródłem utrzymania rodziny jest zasiłek rehabilitacyjny otrzymywany przez K. K. w wys. [...] zł miesięcznie, świadczenia w formie zasiłków rodzinnych przyznanych na O., B. i P. K. w łącznej wys. [...] zł miesięcznie, dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego przyznane na O. i P. K. w łącznej wys. [...] zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na P. K. w wys. [...] zł miesięcznie oraz alimenty wypłacane przez ojca na 4 dzieci w łącznej wys. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca oraz jego brat M. K. otrzymują także stypendium socjalne odpowiednio w wys. [...] zł i [...] zł miesięcznie. Dodatkowo, Strona otrzymuje także stypendium dla osób niepełnosprawnych w wys. [...] zł miesięcznie.

Organ ustalił ponadto, że rodzina ma zaległości z tytułu nie opłacania czynszu mieszkaniowego w wys. [...] zł (na dzień [...].12.2012 r.) oraz abonamentu RTV w wys. [...] zł. (podlegający zajęciu komorniczemu). Rodzina korzysta także z dodatku mieszkaniowego w wys. [...] zł miesięcznie za okres od [...].12.2012 r. do [...].05.2013 r. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie. Wydatki: bilety komunikacji miejskiej, leki, potrącenia komornicze, czesne za studia, raty kredytu, telefon, ubezpieczenie, wynoszą [...] zł. Do dyspozycji 5 osobowej rodziny pozostaje kwota w wys. [...] zł.

Organ stwierdził, że nie kwestionuje, iż w ocenie Wnioskodawcy, jego stan zdrowia może ograniczać możliwości odnośnie uzyskania i wykonywania zatrudnienia, niemniej wskazał, że Wnioskodawca może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, które są tworzone pod kątem osób niepełnosprawnych, mogących tam znaleźć zatrudnienie. Jednakże, abstrahując od tego, czy rzeczywiście występują realne perspektywy pozyskania pracy przez Wnioskodawcę, organ stwierdził, że O. K., pomimo ograniczeń dotyczących aktywizacji zawodowej, uzyskuje środki pieniężne na utrzymanie w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Ustawodawca przewidział, bowiem zaistnienie powyższych sytuacji i określił rodzaj uprawnień, które przysługują w takich przypadkach, po spełnieniu określonych wymagań, co oznacza, że nie są one na tyle nietypowe, czy niecodzienne, że wymagają podejmowania niestandardowych, pozaustawowych działań wobec tychże osób. Dlatego też, w ocenie organu, nawet przy akcentowanej sytuacji zdrowotnej Wnioskodawcy, nie można mówić o braku możliwości spłaty zobowiązania, chociażby w ratach, co nie spowoduje pogorszenia sytuacji materialnej rodziny w dłuższym okresie czasu. Według organu zgłaszane trudności finansowe nie stanowią sytuacji wyjątkowej w aktualnych warunkach funkcjonowania zarówno osób samotnie gospodarujących, jak też rodzin. Regulowanie opłat za lokal mieszkaniowy oraz media jest obowiązkiem, a nie szczególną okolicznością uzasadniającą umorzenie przedmiotowych należności. Ponoszenie kosztów związanych z bieżącymi potrzebami życiowymi mieszkaniowymi, za leczenie, czy naukę nie czyni w ocenie organu sytuacji rodziny Wnioskodawcy wyjątkową, w szczególności na tle innych osób i rodzin, które muszą także zapewnić wszystkie niezbędne potrzeby życiowe. Nie jest także, zdaniem organu, okolicznością szczególną prowadzenie egzekucji komorniczej w sprawie nieopłaconych rachunków za korzystanie z RTV oraz czynsz, albowiem należy liczyć się z obowiązkiem zapłaty należności z tego tytułu, pod rygorem egzekucji. Podjęcie czynności zmierzających do uregulowania powyższych zobowiązań zależy wyłącznie od właściciela mieszkania, który doprowadził do zadłużenia. Nie jest również niczym wyjątkowym konieczność spłaty rat zaciągniętego kredytu. Osoba decydująca się na pobranie pożyczki musi liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu i mieć świadomość, że będzie musiała ją spłacać, bez względu na sytuację finansową swojej rodziny. Zdaniem organu, nie powinien on pomagać w spłacie takiego zobowiązania, nawet w sytuacji, gdy kredyt został przeznaczony na zakup lodówki, która, jak większość sprzętów AGD ulega zużyciu i konieczności wymiany.

W ocenie organu bezsprzecznym jest, że zarówno dokonywanie powyższych opłat, jak ich nie uiszczanie, które doprowadza do zadłużenia i powstawania kolejnych zobowiązań, w oczywisty sposób wpływa na obniżenie standardu życia rodziny. Powoduje to jednak każdy ponoszony wydatek, czy też ciążące zobowiązanie finansowe, które należy uregulować. Niemniej nie są one niczym szczególnym i nie mogą być traktowane jako okoliczność mająca wpływ na pogorszenie sytuacji dochodowej. Są to, bowiem standardowe wydatki, które ponoszą wszyscy obywatele za możliwość dostępu do, lub skorzystania z, określonych usług czy uprawnień. Każda osoba znajdująca się w sytuacji finansowej porównywalnej do Wnioskodawcy z zasady podnosi, że nie ma wystarczających środków finansowych, zwłaszcza na spłatę zadłużenia. Organ zaznaczył także, iż w porównaniu do stanu poprzedniego obecna sytuacja materialna rodziny uległa poprawie.

Wobec powyższych okoliczności, według organu, za niewskazane byłoby zastosowanie ulgi w spłacie przedmiotowego zobowiązania. Prowadziłoby to, bowiem, w sposób nieuzasadniony, do premiowanie zachowań niezgodnych, nie tylko z obowiązującymi przepisami prawa, ale także pozostających w sprzeczności z zasadami poczucia sprawiedliwości i uczciwości w stosunku do pozostałych obywateli, ponoszących konsekwencje podjętych przez siebie decyzji życiowych. Wychodząc bowiem z założenia, że wszystkie osoby, które otrzymują środki finansowe z budżetu państwa z zasady znajdują się permanentnie w trudnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej, należałoby przyjąć za normę, że organ publiczny ponosi w całości konsekwencje za zachowania niezgodne także z obowiązującymi przepisami prawa i rezygnuje bezwarunkowo od dochodzenia ich zwrotu, tylko dlatego, że złożyły taki wniosek. Organ podkreślił, że podjęta w niniejszej sprawie decyzja nie powinna być postrzegana jako kara, ale jako zwrot środków pieniężnych, do których otrzymywania O. K. nie był uprawniony.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł O. K., podnosząc, że kwota, o której zwrot wystąpił MOPR w B. nie uwzględnia potrącenia alimentów za lipiec 2012 r. w wysokości [...] zł. Odwołujący nie zgadza się na zwrot przedmiotowej kwoty, albowiem nie jest zdolny do jakiejkolwiek pracy, ma lęk przed wychodzeniem z domu, kłopoty z koncentracją i pamięcią.

Po rozpoznaniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. znak [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uzasadnił swoje stanowisko wskazując, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.u.a., osoba która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątek, określony w ust. 8 ww. artykułu. Zgodnie z rym przepisem, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Zdaniem organu odwoławczego umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jako wyjątek od zasady zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, których ustawa nie precyzuje. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ orzekający zobligowany był dokonać zbadania całokształtu sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz jego rodziny. Kolegium przyznało organowi I instancji rację w tym, że sytuacja materialna rodziny Wnioskodawcy nie stanowi szczególnego przypadku podlegającego uwzględnieniu w tym postępowaniu. Przypadająca na jednego członka rodziny kwota dochodu znacznie przekracza minimum socjalne pomocy społecznej. Wprawdzie odwołujący wyraża inne zdanie w kwestii dochodu, nie mniej jednak, zwrócić uwagę, należało zdaniem Kolegium, że organy orzekające w przedmiotowych sprawach mają pogląd na temat sytuacji życiowych osób będących stronami w tego rodzaju postępowaniach i rozpoznając sprawy z takiego zakresu powinny mieć na uwadze wiedzę zdobytą na podstawie doświadczenia zawodowego, by nie różnicować osób zwracających się o pomoc. SKO w B. podzieliło także pogląd organu I instancji, że nieczęsto się zdarza, by w rodzinach gdzie oboje rodzice pracują zawodowo, osiągano dochody, jakie uzyskuje rodzina Odwołującego.

Zdaniem Kolegium, mimo choroby, której organ II instancji nie kwestionuje, Odwołujący radzi sobie, podejmuje naukę w szkołach wyższych, wykorzystując wszelkie możliwości, jakie dają mu przepisy prawa w uzyskiwaniu pomocy materialnej. Sytuacja zdrowotna Odwołującego nie wyklucza także możliwości podjęcia zatrudnienia, bowiem może on pracować w warunkach pracy chronionej.

Reasumując, Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji oraz stwierdziło, że sytuacja życiowa odwołującego, jakkolwiek trudna z racji choroby, nie może być zakwalifikowana jako szczególna, uzasadniająca umorzenie zobowiązań. Inne potraktowaniu odwołującego godziłoby, bowiem, w zasadę równego traktowania obywateli wobec prawa.

W przepisanym terminie O. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W uzasadnieniu skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na fakt, że wydana przez Kolegium decyzja nie jest zgodna ze stanem faktycznym i przepisami prawa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2013 r., znak [...]utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., mocą której odmówiono umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, dalej: "u.p.u.a.").

Zgodnie z art. 23 ust. 8 u.p.u.a., organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Sąd wskazał, że w przypadku nieostrych pojęć typu "szczególnie uzasadniony przypadek", organ stosujący prawo dokonuje wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy sytuacja określona w przepisie występuje (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 1267/05). Za szczególnie uzasadnione Naczelny Sąd Administracyjny uznaje sytuacje zupełnie wyjątkowe (wyrok NSA z dnia 19.01.2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, opubl. LEX 194414).

Na wstępie należy podkreślić, że niniejsza sprawa została poddana kontroli sądowej już po raz drugi. Pierwsze decyzje dotyczące odmowy umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia [...] marca 2012 r. i z dnia [...] maja 2012 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 557/12 z uwagi na fakt, że organy wprawdzie zgromadziły materiał dowodowy, jednakże nie przeanalizowały dogłębnie aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Zdaniem tego Sądu, organy orzekające nie wyjaśniły, czy i jaki wpływ na sytuację skarżącego ma obowiązek spłaty kwoty nienależnego świadczenia, a mianowicie czy i w jakim stopniu wpłynie na jej pogorszenie, czy rodzina skarżącego, który prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką i rodzeństwem będzie w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe.

Zdaniem Sądu, oceną prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku wydanym we wskazanej sprawie są związane z mocy art. 153 p.p.s.a. zarówno organy, jak i skład obecnie orzekający. Wobec tego, wiążące jest w niniejszej sprawie stanowisko tego Sądu w sprawie II SA/Bk 557/12, że "przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, powinny wyjaśnić, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego. Po dokonaniu analizy rodzinnej skarżącego należy ocenić, czy zachodzą ewentualnie przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przepis art. 23 ust. 8 u.p.u.a. daje organom możliwość umorzenia (bądź odmowy umorzenia) należności nie tylko w całości, ale również w części".

Zdaniem Sądu, organy rozpoznając ponownie sprawę, zastosowały się w pełni do zaleceń wyrażonych przez Sąd we wskazanym wyroku. Przeanalizowały dogłębnie, na datę orzekania, sytuację osobistą i finansową skarżącego oraz jego rodziny. Dokonały w tym zakresie prawidłowych ustaleń i wyciągnęły słuszne wnioski, zasługujące na akceptację. Zgodzić się należy z organami, że osiągany przez rodzinę skarżącego łączny dochód miesięczny w wysokości [...] zł, przy wydatkach typu: bilety komunikacji miejskiej, leki, potrącenia komornicze, czesne za studia, raty kredytu, telefon, ubezpieczenie - wynoszących miesięcznie kwotę [...] zł., powoduje, że do dalszej dyspozycji 5 osobowej rodziny pozostaje jeszcze kwota w wysokości [...] zł. Wysokość tych kwot sytuuje zaś rodzinę skarżącego na poziomie, w którym przypadająca na jednego członka rodziny kwota dochodu znacznie przekracza minimum socjalne pomocy społecznej.

Organy, w ocenie Sądu, bardzo szczegółowo, wnikliwie, a wręcz drobiazgowo przeanalizowały wszystkie kwestie faktyczne i prawne związane z przedmiotem orzekania. Nie sposób dopatrzyć się w tych działaniach jakichś nieprawidłowości, czy dowolności. Użyte przez nie argumenty zasługują na aprobatę i Sąd w pełni je podziela.

Zarzuty skarżącego sprowadzające się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie jest zgodna ze stanem faktycznym i przepisami prawa, są w ocenie Sądu całkowicie nieuzasadnione. Nie wskazuje on bowiem przy tym, na czym miałaby owa niezgodność polegać. Podkreślenia wymaga, że już w wyroku w sprawie II SA/Bk 557/12 Sąd stwierdził, że stan faktyczny został przez organy ustalony prawidłowo, a tylko należało szczegółowiej rozważyć aspekty wynikające ze stanu prawnego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu stan faktyczny został zbadany i ustalony jeszcze dokładniej niż w decyzjach uchylonych wskazanym wyrokiem, zaś stan prawny, jak to już wyżej wskazano, zastosowano także ze wszech miar prawidłowo. Wobec powyższego przyjąć należy, że stanowisko skarżącego jest jedynie niczym nie popartą próbą polemiki ze słuszną argumentacją zastosowaną przez organy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.