Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1331/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...]z dnia [...] września 2011 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.; powoływanej dalej jako "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów"), po rozpoznaniu odwołania R. I. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. K. (dalej jako "Kierownik MGOPS") z dnia [...] września 2011 r., znak: [...]:

▪ utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie dotyczącej uznania, że kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, przyznana na córkę I. C. na podstawie decyzji znak: [...], wydanej przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w dniu [...] września 2010 r., wypłacona w okresie od [...].10.2010 r. do [...].10.2010 r., w łącznej wysokości 380,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym;

▪ uchyliło zaskarżoną decyzję w sprawie dotyczącej zobowiązania R. I. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości - należność główna 380,00 zł wraz z należnymi ustawowymi odsetkami (kwota odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi 45,20 zł) i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.

W/w orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] września 2010 r., znak: [...], Kierownik MGOPS orzekł o przyznaniu R. I.:

▪ świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, przyznanego na I. R. C., w kwocie 380,00 zł miesięcznie, na okres od 2010-10-[...] do 2011-04-[...];

▪ świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia, przyznanego na I. R. C., w kwocie 380,00 zł miesięcznie, na okres od 2011-05-[...] do 2011-09-[...].

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...], Kierownik MGOPS orzekł o uchyleniu realizacji decyzji własnej z dnia [...] września 2010 r., znak: [...], od dnia [...] października 2010 r., wskazując, że powodem uchylenia decyzji jest pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie, w którym osoba uprawniona pobierała alimenty.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2011 r., znak: [...], Kierownik MGOPS, na podstawie art. 1a, art. 2 pkt 7, art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010 r., Nr 123, poz. 836) oraz upoważnienia wydanego przez Burmistrza Gminy i Miasta I. K. z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie upoważnienia Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. K. do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także do wydawania w tych sprawach decyzji, działając w trybie nadzoru w odniesieniu do decyzji [...] z dnia 2010-09-[...] wydanej przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy orzekł:

▪ w pkt 1 uznał, że kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, przyznana na córkę I. C. w wysokości 380,00 zł miesięcznie na podstawie decyzji nr [...], wydanej przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w dniu [...] września 2010 r., wypłacona w okresie od [...]10. - [...].10.2010 r. w wysokości 380,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym;

▪ w pkt 2 zobowiązał R. I. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości - należność główna 380,00 zł wraz z należnymi ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji na rachunek bankowy MGOPS w I. K. BS o/ I. K. [...], zaznaczając, iż odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (tj. od [...].10.2010 r.), do dnia spłaty, zaś kwota odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wynosi 45,20 zł;

▪ w pkt 3 stwierdził, że łączna kwota świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego wraz z obliczonymi odsetkami (13%) wynosi 425,20 zł, natomiast pozostała wysokość odsetek zostanie naliczona od dnia następującego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.

W uzasadnieniu w/w rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu [...] listopada 2010 r. wpłynęło do MGOPS zawiadomienie oraz kserokopie dokonywanych wpłat w formie przekazu pocztowego w wysokości 10 x 350,00 zł od dłużnika K. C. na rzecz bieżących alimentów zasądzonych na córkę I. C. wyrokiem Sądu Rejonowego w K., sygn. akt [...]. W związku z powyższym [...] listopada 2010 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w celu sprawdzenia, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały należnie pobrane przez R. I.. W dniu [...] grudnia 2010 r. R. I. potwierdziła pisemnie fakt otrzymywania regularnie alimentów w okresie od stycznia 2010 r. do grudnia 2010 r. K. C. kontaktował się również telefonicznie z pracownikiem prowadzącym sprawę wyjaśniając, iż płaci regularnie zasądzone alimenty na rzecz córki I., a dokonane wpłaty są alimentami bieżącymi. Dłużnik dokonał również wyrównania różnicy jaka wynikała pomiędzy kwotą wpłaconą a wysokością zasądzonych alimentów w wysokości 4 x 30 zł (data przyjęcia przekazu przez osobę uprawnioną [...].12.2010 r.), tłumacząc, że różnica ta spowodowana została tym, iż nie brał udziału w sprawie o podwyższenie alimentów i nie występował o odpis wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] listopada 2009 r. Ponadto ustalono, że na poczet zaległości z funduszu alimentacyjnego K. C. wpłacał co miesiąc kwoty ok. 100,00 zł.

Po przeprowadzeniu w/w postępowania wyjaśniającego organ właściwy wierzyciela ustalił, że wystąpiła przesłanka uzasadniająca uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynikająca z treści art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Trafne było zatem wydanie decyzji uchylającej znak: M[...]. Zaznaczono, iż decyzja ta zawierała stosowne pouczenie, została prawidłowo doręczona dnia [...].01.2011 r., stała się prawomocna i nie jest przedmiotem postępowania odwoławczego.

Wskazując na powyższe organ I instancji wyjaśnił, że z przepisów wynika, iż niedopuszczalne jest równoczesne pobieranie alimentów i świadczenia publicznoprawnego uwarunkowanego nieskuteczną egzekucją alimentów. Przepis art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, jako świadczenia nienależnie pobrane. Ponadto za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Obowiązek zwrotu świadczeń ma charakter następczy i uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. W decyzji administracyjnej skierowanej do strony powołano treść przepisu art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Ponadto R. I. we wniosku złożyła oświadczenie o zapoznaniu się z warunkami uprawniającymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również o zapoznaniu się z obowiązkiem niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wierzyciela o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W związku z tym nie dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7 k.p.a., a strona została prawidłowo poinformowana o zobowiązaniu do powiadomienia organu właściwego wierzyciela o wszystkich zmianach mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym m.in. o otrzymaniu alimentów. Pomimo tego strona nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej realizującego wypłatę świadczenia, jak również Komornika Sądowego J. F., który na jej wniosek prowadzi egzekucję świadczeń, iż otrzymuje alimenty bezpośrednio od dłużnika. Fakt otrzymywania regularnie alimentów w okresie od stycznia 2010 r. do grudnia 2010 r. potwierdziła pisemnie dopiero [...] grudnia 2010 r. po otrzymaniu wezwania z dnia [...] grudnia 2010 r. do złożenia wyjaśnień na okoliczność pobieranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy należało uznać, że świadczenia w okresie [...].10. - [...].10.2010 r. przyznane dla osoby uprawnionej I. C. decyzją [...] z dnia [...] września 2010 r. w wysokości 380,00 zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Uzasadnione jest zatem żądanie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami ustawowymi.

R. I. odwołała się od decyzji Kierownika MGOPS do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. podnosząc, że nie wiedziała, iż przekazy K. C. w wysokości 350 zł stanowią należne jej córce alimenty. Wskazała, że kwota przekazu pocztowego nie odpowiadała wysokości zasądzonych na rzecz jej córki alimentów, a ponadto przekaz był na nazwisko córki, dlatego też nie mogła potraktować przekazu jako formy zapłaty alimentów. Odwołująca podkreśliła również, iż zadzwoniła do K. C. z zapytaniem o cel przekazów, jednakże nie otrzymała od niego żadnej odpowiedzi. Nie otrzymała także żadnej decyzji z Urzędu Gminy, z której wynikałoby, że ojciec córki zobowiązał się do dobrowolnego płacenia alimentów. Ponadto strona wskazała, że miała prawo potraktować otrzymywane od K. C. pieniądze jako pomoc w wykształceniu córki, co wynika z faktu, iż zobowiązał się on pomóc córce finansowo przy zakupie komputera, lub też jako spłatę długu w wysokości 4.500 zł, którym dłużnik alimentacyjny jest wobec niej obciążony.

Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wydało wskazaną na wstępie decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...].

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję nienależnie pobranego świadczenia ustala art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który określa, że jest to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowane zostało stanowisko, według którego sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty), przy czym obydwa te świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie, podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1). Jednoczesność pobierania obu świadczeń ma miejsce wówczas, gdy uprawniony otrzyma równocześnie obydwa świadczenia przy jednoczesności okresu, za który obydwa świadczenia wypłacono. Tak więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty.

Kolegium stwierdziło, iż mając na względzie zasady określone w art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz oświadczenie złożone przez K. C., dotyczące regularnego płacenia alimentów na rzecz córki zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Kole podwyższającym alimenty, należy uznać, że intencją K. C. było płacenie alimentów bieżących. Zwrócono uwagę, że mimo prawidłowego pouczenia w decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne R. I. nie poinformowała Ośrodka Pomocy Społecznej ani komornika sądowego prowadzącego egzekucję o fakcie przyjmowania bezpośrednio od dłużnika regularnie alimentów w okresie od stycznia do września 2010 r. Fakt ten został potwierdzony przez skarżącą dopiero [...] grudnia 2010 r. w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Taki stan rzeczy czyni zasadnym uznanie wypłaconych stronie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od stycznia do września 2010 r. za świadczenia nienależnie pobrane.

Jednocześnie organ II instancji wskazał, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która nienależnie to świadczenie pobrała, może być orzeczony dopiero wówczas, gdy pobrane świadczenie uznane zostanie za świadczenie pobrane nienależnie. Decyzja o uznaniu danego świadczenia za pobrane nienależnie przez wymienioną w tej decyzji osobę musi ulec uprawomocnieniu. Dopiero wówczas można domagać się od tej osoby zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie jest więc możliwe ujęcie obu tych kwestii w jednej decyzji. Wskazując na powyższe Kolegium wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie w kwestii obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego organ I instancji będzie mógł orzec po tym, jak decyzja uznająca świadczenie za nienależnie pobrane stanie się decyzją ostateczną. Dlatego też należało uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. R. I. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy podnosząc, że gdy w styczniu i lutym 2010 r. otrzymała przekazy na kwotę 350 zł, zgłosiła ten fakt do Ośrodka Pomocy Społecznej. Wówczas pracownik Ośrodka poinformował ją, że jeżeli przekazy nie opiewają na kwotę 380 zł, którą zasądził Sąd, to nie należy traktować ich jako spełnienia obowiązku alimentacji. Zaznaczyła, iż po otrzymaniu zawiadomienia z Urzędu Gminy zgłosiła Ośrodkowi fakt otrzymywania przekazów od ojca córki i wniosła o uchylenie decyzji przyznającej na jej córkę świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zwróciła uwagę, że ojciec dziecka powinien zgłosić zamiar osobistej płatności alimentów do komornika sądowego, aby nie narastał mu dług alimentacyjny. Ponadto skarżąca wskazała, iż jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje stałych dochodów i tylko czasami podejmuje się pracy sezonowej lub pracy na umowę-zlecenie. Podkreśliła, że otrzymywane świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią podstawę jej utrzymania, dlatego też nie mogłaby oszukać instytucji niosącej jej pomoc.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu. Ponadto stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. dotycząca uznania wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane.

W ocenie Sądu orzekającego decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że organy nie dokonały dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że skarżąca na mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. Wydział [...] z dnia [...] listopada 2009 r., sygn. akt [...], otrzymuje alimenty od K. C. na rzecz małoletniej córki I. C. w kwocie po 380,00 zł miesięcznie, płatne do jej rąk do dnia 10-go każdego miesiąca z góry z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w terminie płatności, poczynając od dnia [...] sierpnia 2009 r. i to w miejsce alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w K z dnia [...] września 2005 r. w sprawie sygn. akt [...].

Poza sporem pozostaje również, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycielki R. I. prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi K. C. i w zaświadczeniu z dnia [...] września 2010 r. oświadczył, że egzekucja alimentów przeciwko w/w dłużnikowi wypadła bezskutecznie. W zaświadczeniu powyższym komornik stwierdził, że stan zaległości w sprawie na dzień [...] września 2010 r. wynosi:

▪ alimenty zaległe na rzecz wierzyciela - 4.508,72 zł,

▪ świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego - 6.620,40 zł, wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi od dnia 16 września 2010 r.,

▪ odsetki zaległe dla Funduszu Alimentacyjnego - 722,78 zł,

▪ zaległość dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego -17.320,17 zł,

▪ zaległa zaliczka alimentacyjna - 11.151,00 zł.

Bezsporne jest również to, że dłużnik alimentacyjny od dnia [...] stycznia 2010 r. do dnia [...] grudnia 2010 r. dokonał 13 wpłat po 350 zł wskazując jako adresata przelewu I. C., i jednej wpłaty w dniu [...] grudnia 2010 r. na kwotę 120 zł wskazując jako adresata przelewu również I. C. Przy dwóch ostatnich wpłatach zaznaczył na przelewie "up.I.". Dowody nadania przekazów pocztowych dłużnik przekazał do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. K. jako wpłaty na rzecz alimentów pismami z dnia [...] listopada 2010 r. oraz [...] i [...] grudnia 2010 r.

Ponadto bezsporne jest również to, że skarżąca w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. oświadczyła, iż otrzymywała z córką alimenty w miesiącach od stycznia do grudnia 2010 r. i na tej podstawie wniosła o uchylenie decyzji MGOPS przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, co też organ uczynił decyzjami z dnia [...] grudnia 2010 r. pozbawiającymi ją świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] stycznia 2010 r.

Należy jednak zwrócić uwagę, że w piśmie powyższym skarżąca nie oświadczyła za jaki okres należy zaliczyć dokonane przez dłużnika płatności. Przy powyższym stanie faktycznym sporne jest, czy płatności dokonane do rąk córki dłużnika alimentacyjnego zamiast do rąk skarżącej (do czego dłużnik był zobowiązany wyrokiem sądowym) w świetle obowiązujących przepisów prawa można potraktować jako świadczenie nienależnie pobrane, w sytuacji, gdy skarżąca w skardze oświadczyła, że ojciec córki jest jej winien 4.500 zł, a której to kwoty nie jest w stanie wyegzekwować komornik. To samo skarżąca oświadczyła wcześniej w złożonym odwołaniu od decyzji organu I instancji, do czego Kolegium w ogóle się nie odniosło.

Przepis art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, zgodnie z którą są to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Przepis ten nie wskazuje więc, o jakie alimenty chodzi, w szczególności czy o bieżące, czy też o zaległe. W ocenie Sądu jest to jednak celowy zabieg ustawodawcy. To bowiem, o jakie w przepisie tym alimenty chodzi, wynika z innych przepisów tej samej ustawy, a mianowicie z art. 2 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 11. Zgodnie z art. 9 ust. 1 w/w ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Legalna definicja osoby uprawnionej zawarta jest w art. 2 pkt 11 w/w ustawy, zgodnie z którym jest to osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Z kolei co należy rozumieć pod pojęciem egzekucji bezskutecznej wyjaśnia art. 2 pkt 2 w/w ustawy, zgodnie z którym jest to egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej z powodów wymienionych w podpunktach a) i b), które to sytuacje nie zachodzą w tej sprawie. Mając na uwadze, że egzekucja bezskuteczna zachodzi, gdy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów, tylko wówczas można by mówić o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyby w okresie, gdy były wypłacane świadczenia z funduszu, skarżąca (jej dziecko) otrzymała alimenty w wysokości odpowiadającej pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, iż przyjęte w okresie od [...] stycznia 2010 r. do grudnia 2010 r. płatności (przelewy do rąk córki dokonane bez wskazania tytułu płatności) potwierdzają, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego było nienależnie pobrane, a egzekucja stała się skuteczna. Z podniesionych już w odwołaniu zarzutów wynika, że dłużnik cały czas zalega z płatnością alimentów i zadłużenie z tego tytułu znacznie przekracza dwumiesięczną należność. Organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do dalszej zaległości dłużnika w wysokości 4.500 zł i nie mógł ocenić, czy egzekucja okazała się skuteczna. To zaś skutkuje stwierdzeniem, że brak było w rozpatrywanym przypadku podstaw do zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tylko bowiem osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Organ powinien wyjaśnić, czy i jakie było zadłużenie zobowiązanego do płacenia alimentów ojca uprawnionych w grudniu 2010 r. W przypadku stwierdzenia, że w miesiącu tym egzekucja alimentów nadal była bezskuteczna w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy jednoczesnym ustaleniu, iż nie zachodziła żadna z pozostałych okoliczności, o jakich mowa w art. 2 pkt 7 lit. a), b), c) i e) w/w ustawy, organ winien uwzględnić to, że postępowanie prowadzone w tej sprawie jest bezprzedmiotowe.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w wyroku z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 899/10, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż użyte w art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Podkreślił, że odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe, dobrowolne wpłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I OSK 899/10, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w wyroku z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 597/10, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi, co również wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 7 stycznia 2009 r., II CSK 409/08 "Tym różni się świadczenie okresowe od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Mamy więc do czynienia z wieloma świadczeniami okresowymi, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu. W rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego rodzaju./.../". NSA wskazał, iż w obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. M.in. przepis ten przewiduje, że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne. Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Wskazując na powyższe NSA zreasumował, że zawsze konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona. Dopiero wówczas będzie możliwa ocena czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie można natomiast podzielić stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że sformułowanie "otrzymała alimenty" należy rozumieć jako uregulowanie całości zobowiązań alimentacyjnych.

Przenosząc powyższe rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że organ nie wyjaśnił za jaki okres należy zaliczyć płatności dokonane przez dłużnika alimentacyjnego. Brak jest ustaleń, czy zaistniała sytuacja jednoczesności świadczeń. Należność po pierwsze nie była płacona do rąk wierzycielki, ponieważ adresatem dowodów wpłaty jest córka dłużnika. Płatności na rzecz córki nie są dowodem dobrowolnych wpłat przez dłużnika do rąk wierzycielki. Skarżąca nie oświadczyła, że płatności dłużnika alimentacyjnego w okresie od stycznia 2010 r. do grudnia 2010 r. są należnościami alimentacyjnymi przypadających w okresie objętym decyzją przyznającą świadczenia z funduszu. Nie wyjaśniono w tym stanie rzeczy, czym miała miejsce równoczesność pobierania świadczeń, a jest to zagadnienie wymagające przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Skarżąca bowiem na etapie postępowania odwoławczego wyraźnie podkreśliła, że w dalszym ciągu egzekucja jest bezskuteczna i ta okoliczność nie była przedmiotem ustaleń i oceny organu odwoławczego. Z pism procesowych skarżącej wynika, że jej sytuacja rodzinna nie uległa zmianie, gdyż jest osobą bezrobotną. Nie ma w aktach sprawy stanowiska, że egzekucja stała się skuteczna, jak również z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby świadczenie wypłacone skarżącej było nienależnie pobranym, ponieważ organ nie wykazał jednoczesności pobierania świadczeń z dwóch źródeł.

Organ winien zatem ustalić czy i jakie zaległości alimentacyjne oraz za jaki okres posiada zobowiązany, a następnie ocenić prawną skuteczność oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. o zaliczeniu wypłaconej kwoty w okresie od stycznia do grudnia 2010 r. Tylko w przypadku ustalenia, że wpłacona tytułem alimentów kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zażąda stanowiska komornika sądowego odnośnie skuteczności egzekucji oraz oświadczenia dłużnika alimentacyjnego za jaki okres uiścił środki pieniężne córce i z jakiego tytułu były to płatności, a także ustali ze skarżącą, za jaki okres dokonuje ona zaliczenia tych płatności. Następnie organ oceni, czy doszło rzeczywiście do jednoczesności pobierania świadczeń z dwóch źródeł.

W świetle powyższego na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd orzekł, iż zarówno decyzja organu I jak i II instancji nie podlegają wykonaniu, co wywołuje skutek do czasu uprawomocnienia się wyroku.