Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 736/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 149 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska, po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 7/12 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 7/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. na bliżej sprecyzowane w sentencji postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie.

W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżonym postanowieniem, zapadłym po rozpatrzeniu zażalenia J. B. na postanowienie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], o odmowie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją tegoż organu z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., w sprawie ustanowienia na podstawie art. 7 ust. 1, 2, 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego przy ul. [...], nr hip. [...], na rzecz A. K., M. T., U. T. i L. W. – następców prawnych I. Ś., organ odwoławczy utrzymał je w mocy. Jak wynika z dokonanych ustaleń J. B. jest jednym z następców prawnych poprzednich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, którzy zbyli prawa do odszkodowania za ów grunt mocą umów zawartych w latach 1955 i 1956 na rzecz I. Ś., oświadczając że w razie uchylenia orzeczenia o przejęciu budynków na rzecz Skarbu Państwa, nie będą rościli pretensji do tej nieruchomości. Taką umowę w dniu [...] września 1956 r. zawarła, i takiej treści oświadczenie złożyła również D. B., działając w imieniu małoletniego wówczas J. B., a to na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Warszawie z dnia [...] września 1955 r. W tym czasie w obrocie prawnym pozostawało orzeczenie z dnia [...] lutego 1952 r. o odmowie przyznania własności czasowej tego gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. stwierdziło nieważność tego orzeczenia, a decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. uchyliło ją i stwierdziło nieważność w części nieobejmującej sprzedanych lokali, bo w tym zakresie stwierdziło wydanie wspomnianego orzeczenia z naruszeniem prawa. W ocenie organów obu instancji złożony w tej sprawie wniosek o wznowienie postępowania nie pochodzi od strony postępowania, bo niepodobna uznać J. B. za stronę postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Wskazaną wyżej umową doszło do zbycia jego udziału w prawach i wszelkich roszczeniach dekretowych. Co prawda decyzje z dnia [...] czerwca 2006 r. i z dnia [...] lutego 2007 r. nie funkcjonują w obrocie prawnym, bo zostały uchylone decyzjami organu z dnia [...] września 2010 r. i z dnia [...] kwietnia 2011 r., lecz nie ma to znaczenia dla oceny przymiotu strony wnioskodawcy, bo jakkolwiek uzyskał on ten przymiot w postępowaniu nieważnościowym w sprawie odmowy przyznania własności czasowej jego poprzednikom, to nie oznacza to automatycznego uzyskania tego statusu w innych postępowaniach, w tym w postępowaniu wznowieniowym jego praw niedotyczącym. Mimo bowiem, że obejmuje ono przedmiotową nieruchomość, to z uwagi na wyzbycie się praw dekretowych doń, przymiotu tego nie posiada. Poza tym nie był on adresatem decyzji dotychczasowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło też uwagę, że postępowania w trybach nadzwyczajnych – wznowieniowym i nieważnościowym – nie mogą się toczyć równolegle. Tymczasem wnioskodawca zainicjował oba tryby skierowane do tej samej decyzji, przy czym postępowanie nieważnościowe zakończyło się decyzjami odmownymi z dnia [...] marca 2011 r. i z dnia [...] października 2011 r.

Skargę na to postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. B. Zarzucając mu naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego, postulował uchylenie obu zapadłych w sprawie postanowień.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły na wstępnym etapie badania podania o wznowienie postępowania, że nie pochodzi ono od strony postępowania. Przymiot ten trzeba oceniać wedle reguł wypracowanych na gruncie wykładni przepisu art. 28 K.p.a. Zatem należało ustalić czy decyzje, które zakończyły postępowanie objęte żądaniem wznowienia dotyczą jego uprawnień wynikających z art. 7 ust. 1 i 2 przywołanego wyżej dekretu. W ocenie Sądu meriti trafne jest stanowisko organów, wedle którego doszło do zbycia udziału wnioskodawcy we wszelkich prawach i roszczeniach do przedmiotowej nieruchomości, co czyni żądanie wznowienia podmiotowo niedopuszczalnym i bezzasadnym. Wzmocnił swe przekonanie rozstrzygnięciem zawartym w wyrokach tego Sądu z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/11 i I SA/Wa 2397/11 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. Z powyższych względów, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

W skardze kasacyjnej J. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

I. naruszenie prawa materialnego przez:

1) błędną wykładnię art. 28 K.p.a. skutkującą pozbawieniem go przymiotu strony,

2) błędną wykładnię art. 7 ust. 1 i 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy poprzez przyjęcie, że roszczenia o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste zostały w jego imieniu skutecznie zbyte,

3) niezastosowanie art. 176 dekretu (winno być rozporządzenia) Prezydenta RP z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań w zakresie oceny skuteczności zawartej umowy przelewu praw do odszkodowania z tytułu odmowy oddania gruntu we własność czasową,

4) niezastosowanie art. 46 dekretu Prawo rzeczowe poprzez pominięcie, że zbycie prawa o charakterze rzeczowym wymagało zawarcia umowy w formie aktu notarialnego,

II. naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 170 P.p.s.a. przez stwierdzenie, że skarżący nie ma interesu prawnego do występowania w sprawie, mimo odmiennej treści prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2398/12 i I SA/Wa 2398/12,

2) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez pominięcie części okoliczności podnoszonych przez skarżącego we wnoszonych pismach;

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez:

- uznanie, że ustalony przez organ stan faktyczny nie budzi wątpliwości w świetle przywołanych wyżej orzeczeń,

- naruszenie art. 7 ust. 1 i 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy,

- naruszenie art. 29 ustawy Prawo o notariacie z 25 maja 1961 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 276),

- naruszenie art. 46 dekretu Prawo rzeczowe z dnia 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 319) w związku z art. 63 ustawy Przepisy ogólne prawa cywilnego z dnia 18 lipca 1950 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 311),

- naruszenie art. 89 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. (DZ. U. Nr 22, poz. 99),

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 147 K.p.a. oraz art. 28 K.p.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu przymiotu strony,

- naruszenie art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wnikliwego zebrania materiału dowodowego w celu pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy,

- naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i żądań,

- naruszenie art. 35 K.p.a. poprzez rażącą przewlekłość postępowań,

4) zaniechanie dokonania prawidłowej oceny działania organu administracji publicznej,

5) dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego skutkujących nieprawdziwym stwierdzeniem, że doszło do zbycia wszelkich praw dekretowych przez poprzedników skarżącego, mimo że umowy obejmowały tylko kwestię odszkodowania,

6) dokonanie błędnych ustaleń stanu prawnego poprzez niewzięcie pod uwagę treści wyżej przywołanych wyroków z dnia 27 lutego 2012 r.,

7) dokonanie błędnych ustaleń w kontekście tych orzeczeń, bo zdanie w tym zakresie, na str.9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie zostało dokończone,

8) ograniczenie badania sprawy do przymiotu strony.

Poza tym wniesiono o dołączenie akt spraw sądowych sprecyzowanych w skardze kasacyjnej.

Na tych podstawach skarżący kasacyjnie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W ocenie autorki skargi kasacyjnej stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest nietrafne. Z treści wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/12 i I SA/Wa 2398/12, wynika że J. B. służy przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym obejmującym decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r., nadto że przywołane wyżej umowy zbycia praw dotyczących przedmiotowej nieruchomości objęły tylko odszkodowanie, a nie wszelkie prawa dekretowe. Tymczasem Sąd orzekający w niniejszej sprawie zajął odmienne stanowisko. Tym samym naruszył przepis art. 170 P.p.s.a. Na sposób rozumienia reguły związania wyrokiem przytoczono obszerne fragmenty orzeczeń i poglądów doktryny. Nadto wskazano, że zbycie prawa o charakterze rzeczowym mogło nastąpić wyłącznie w drodze aktu notarialnego, tymczasem umowa z [...] września 1956 r. została zawarta w zwykłej formie pisemnej. Wreszcie zaakcentowano sprzeczność z prawem ewentualnej umowy przenoszącej prawa do nieruchomości, w przeciwieństwie do legalności umowy przelewu praw do odszkodowania.

W szeregu pismach procesowych skarżący kasacyjnie uzupełniał te zarzuty, jak i stawiał nowe, a ostatecznie w toku rozprawy kasacyjnej postulował m.in. rozważenie zarzutu nieważności postępowania z powodu orzekania przez skład, w którym brali udział sędziowie orzekający również w innych sprawach dotyczących tej samej materii, zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. i decyzji ją zmieniającej (sygn. akt I SA/Wa 2200/13 i I SA/Wa 2199/13), oraz innych jeszcze postępowań dotyczących decyzji zapadłych w przedmiocie użytkowania wieczystego spornego gruntu, nadto o odroczenie rozprawy w dniu 16 kwietnia 2015 r. z powodu niezawiadomienia uczestników postępowania, bowiem o rozprawie zawiadomiony został tylko ich pełnomocnik, który nie był należycie umocowany. Wreszcie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość wywołaną uchyleniem decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r.

Dopuszczony do udziału w sprawie M. B. wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej.

Uczestnicy postępowania U. T., A. K., L. W., M. T. domagali się oddalenia skargi, a w obszernej odpowiedzi na skargę kasacyjną podzielili stanowisko zajęte przez Sąd I instancji i zanegowali zarzuty podniesione przez J. B.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie godzi się podnieść, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. W szczególności za błędny uznał Sąd wywód o nieważności postępowania z powodu orzekania przez Sąd I instancji w składzie, który również orzekał w innych sprawach dotyczących spornego gruntu, w tym o stwierdzenie nieważności decyzji objętej żądaniem wznowienia postępowania. Jak bowiem głosi przepis art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sędzia jest wyłączony z ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia (...), a wedle przepisu art. 18 § 1 pkt 6a również w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, bo sędziowie orzekający w sprawie nie brali udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia ani innego zapadłego w sprawie o tym samym przedmiocie. Oznacza to, że tylko przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia zdeterminowały zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten nie jest władny wykraczać poza granice zaskarżenia oraz zarzuty przedstawione na poparcie powołanych podstaw kasacyjnych.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Godzi się też zwrócić uwagę, iż po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej niedopuszczalne jest formułowanie nowych podstaw kasacyjnych ani zarzutów je motywujących, gdyż przepis art. 183 § 1 zd. Drugie P.p.s.a. dopuszcza jedynie przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Przeto też tylko w tych ramach pisma skarżącego kasacyjnie dotyczące tej materii mogły zostać uwzględnione.

Przed wywodami merytorycznymi godzi się jeszcze odnieść do tamujących rozpoznanie skargi kasacyjnej wniosków o odroczenie rozprawy i zawieszenie postępowania. Otóż odroczenie rozprawy było zbędne, gdyż uczestnicy zostali prawidłowo zawiadomieni do rąk właściwie ustanowionego pełnomocnika. Zalegające w aktach pełnomocnictwo upoważnia radcę prawnego M. A. m.in. do reprezentowania uczestniczek postępowania "przed sądami". W ocenie Sądu Kasacyjnego w tym składzie jest to wystarczające umocowanie w świetle brzmienia przepisu art. 36 pkt 1 P.p.s.a., bo sformułowanie "przed sądami" obejmuje również sądy administracyjne, zatem upoważnienie do działania w sądach administracyjnych obu instancji. Poza tym takiego zarzutu nie zgłosiły zainteresowane osoby. Niezasadne i niecelowe byłoby zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy ze skargi na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania. Przepis art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jaki mógłby mieć w tym wypadku zastosowanie, bo innej podstawy brak, zezwala na fakultatywne zawieszenie postępowania wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega takiej zależności pomiędzy wspomnianym postępowaniem a niniejszą sprawą. Jej wynik nie jest zdeterminowany wynikami postępowań toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie do sygn. akt I SA/Wa 2200/13 i I SA/Wa 2199/13, aczkolwiek mają one nań pewien wpływ, bo niewątpliwie postępowanie nieważnościowe ma pierwszeństwo przed postępowaniem wznowieniowym. Z uwagi jednak na ostateczność decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. (objętej tymi postępowaniami) oraz długotrwałość niniejszego postępowania, co zarzuca zresztą skarżący kasacyjnie, ten wniosek nie znalazł aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przechodząc do meritum sprawy godzi się podkreślić, że powołanie się w skardze kasacyjnej na obie podstawy kasacyjne generalnie wymaga rozważenia w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, gdyż dopiero po przesądzeniu, iż stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego. Tym bardziej, gdy przedmiotem zaskarżenia jest wyrok dotyczący postanowienia formalnego, choć w sprawie przepisy prawa materialnego mogą mieć wpływ na ocenę zasadności podstawy uchybień procesowych, bo gdy chodzi o legitymację w sprawie, to wywodzi się ją z przepisów prawa materialnego.

Zarzuty eksponowane w ramach podstawy uchybień procesowych zostały przedstawione w skardze kasacyjnej niepoprawnie, gdyż nie wskazano, ani nie wykazano, by uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto pewne z nich podniesiono bez sprecyzowania naruszonego przepisu, w związku z czym ich ocena jest utrudniona. W tym obrębie chodzi o zarzuty uchybienia art. 141 § 4 P.p.s.a. przez zaniechanie dokonania prawidłowej oceny legalności działania organu administracyjnego, dokonanie błędnych ustaleń w zakresie skutków umowy przelewu zawartej [...] września 1956 r. i niewzięcie pod uwagę wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. Zatem rozważania w tej materii należy ograniczyć do stwierdzenia, że po pierwsze zarzuty te nie mogą uzasadniać naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a., który reguluje wymogi uzasadnienia orzeczenia, po wtóre motywy zaskarżonego wyroku odpowiadają tym wymogom, gdyż zawiera wszystkie wymienione tamże elementy. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów skargi, stanowisk stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. To zaś, czy Sąd dokonał trafnej kontroli legalności zaskarżonego aktu, czy dokonał poprawnych ustaleń faktycznych (które w postępowaniu sądowoadministracyjnym zawężone są tylko do granic umożliwiających ową kontrolę), nie podlega zaczepieniu w drodze tego zarzutu. Z gruntu chybione jest twierdzenie, że Sąd meriti nie przeprowadził tej oceny, bo jest wprost przeciwnie, przy czym jak wyżej wyjaśniono, wyniku tej oceny nie sposób kwestionować w drodze zarzutu uchybienia przepisowi regulującemu elementy uzasadnienia wyroku. Kończąc ten fragment uzasadnienia należy wyjaśnić, że pozostałe zarzuty pomieszczone w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. są chybione. Przepis art. 89 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zakwestionowany bez wskazania jednostki redakcyjnej, a stanowiący o wygaśnięciu roszczeń odszkodowawczych i możliwości uzyskania w pewnych sytuacjach prawa użytkowania wieczystego, nie ma zastosowania w tej sprawie. Sprawa została dostatecznie wyjaśniona przez organ, toteż nie uchybiono przepisom art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., które zresztą nie zostały powiązane z żadnym przepisem P.p.s.a., stąd trudno ten zarzut ocenić jako skierowany przeciwko zaskarżonemu wyrokowi. Podobnie rzecz się ma z zarzutem naruszenia przepisu art. 10 K.p.a., który zresztą nie został umotywowany w kasacji, toteż nie wymaga ustosunkowania się Sądu II instancji. Eksponowanie przewlekłości postępowania w ramach zarzutu uchybienia przepisowi art. 141 § 4 P.p.s.a. jest nieporozumieniem, zwłaszcza przy uwzględnieniu, że strona nie składała żadnej skargi w tym przedmiocie. Wreszcie przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r., w tym, art. 7 ust. 1 i art. 5, stanowiące o przejściu prawa własności i możliwości żądania ustanowienia użytkowania wieczystego, jak i przepisy art. 145 § 1 w związku z art. 147 i art. 28 K.p.a. nie zostały naruszone, pomijając już wadliwość przywołania ich w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., co wynika z powyższego wywodu.

Przed wywodami dotyczącymi podstawy naruszenia prawa materialnego godzi się podnieść, że ponieważ zarzut zasadzający się na ocenie skutków umowy z [...] września 1956 r. przejawia się w kilku aspektach skargi kasacyjnej, był też podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji, nadto pogląd wyrażony w tej materii przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach wyroków z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2397/11 i I SA/Wa 2398/11, wywołał szereg działań procesowych stron i organów, prowadząc do wszczęcia wielu spraw dotyczących użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. [...] w Warszawie, Naczelny Sąd Administracyjny uważa za celowe ustosunkowanie się do tej kwestii, mimo iż nie stanowił on podstawy niniejszego orzeczenia. Sąd podziela stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonego obecnie wyroku w tym zakresie. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 27 lutego 2012 r. jest błędny. Umowy z 1956 r. zostały sporządzone we właściwej formie (o czym też niżej) i objęły całość roszczeń i uprawnień dekretowych służących pierwotnym współwłaścicielom. Działająca imieniem małoletniego J. B. D. B. przelała zatem skutecznie w jego imieniu całość wówczas należących doń uprawnień z tego tytułu, a co więcej, również ewentualnych roszczeń przyszłych. Co prawda stwierdzenia tego wyraźnie nie zawarła w umowie, wszak jej treść (przelanie praw do odszkodowania oraz uprawnień z art. 7, art. 8 i art. 9 dekretu), jak i treść jej oświadczenia z dnia [...] sierpnia 1955 r. (zrzeczenie się pretensji do części nieruchomości na wypadek uchylenia orzeczenia z dnia [...] lutego 1952 r.) pozwalają na ustalenie intencji strony umowy. Tymczasem te właśnie, po myśli art. 65 § 2 kodeksu cywilnego, należy badać ustalając treść umowy. Przepis ten stanowi o pierwszeństwie zamiaru i celu stron przed dosłownym brzmieniem umowy. Jeżeli zatem w dacie jej zawarcia zbywcom służyło wyłącznie prawo do odszkodowania, to do tego należało literalnie zawęzić przedmiot umowy. Nie oznacza to jednak ograniczenia zakresu rzeczywistego zbycia, bo przecież strona nie mogła przekazać więcej praw niż posiadała, co wynika z rzymskiej reguły nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Tym bardziej, że z tego tytułu otrzymała należność (pokwitowała w treści umowy) i stwierdziła, że żadnych pretensji do gruntu i nabywcy nie będzie rościć również w przyszłości. Przeto nie do obrony jest stanowisko, wedle którego nabyte przez I. Ś. roszczenia nie obejmowały wszelkich roszczeń dekretowych, a jedynie roszczenie o zrekompensowanie strat poniesionych przez właściciela nieruchomości. W konsekwencji nie doszło w niniejszej sprawie do zarzucanego naruszenia przepisu art. 170 P.p.s.a., poprzez zanegowanie poglądu wyrażonego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. To bowiem nie przekreśla uregulowanego w tym przepisie związania prawomocnym wyrokiem. Przepis ten zresztą w sprawie nie miał bezpośredniego zastosowania, gdyż orzeczenia z dnia 27 lutego 2012 r. wyżej cytowane zapadły w innej sprawie, a wiążące znaczenie ma tylko co do zasady wyrok zapadły w tej samej sprawie (p. art. 153 P.p.s.a.). Przepis art. 170 P.p.s.a. stanowi o związaniu orzeczeniem prawomocnym strony, sądy, organy, a więc reguluje znaczenie erga omnes prawomocnych orzeczeń sądowych. Jednakowoż generalnie znaczenie wiążące ma tylko treść sentencji, zatem niepodzielenie stanowiska zawartego w jego uzasadnieniu przez inny sąd, nie narusza tego przepisu. Uzupełniając te wywody trzeba też wskazać, że umowa z dnia [...] września 1956 r. nie wymagała formy aktu notarialnego, gdyż po myśli art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe jedynie umowa przenosząca własność nieruchomości wymagała takiej formy. Zatem też, wbrew autorce skargi kasacyjnej, trafne zastosowanie znalazł przepis art. 176 dekretu. Umowa ta nie przenosiła prawa własności, bo zbywca nie był wówczas właścicielem spornej nieruchomości, a przenosiła roszczenia i uprawnienia, które jemu wówczas przysługiwały.

W zakresie podstawy naruszenia prawa materialnego przyszło zważyć, iż kwestia legitymacji czynnej wynikającej z regulacji przepisu art. 28 K.p.a. jest zagadnieniem materialnoprawnym, bo interes prawny ją warunkujący jest pochodną istnienia przepisu prawa materialnego, z którego czerpać można status strony w postępowaniu. Jak to wyżej wykazano, skoro żądanie wznowienia postępowania miało obejmować decyzję w przedmiocie użytkowania wieczystego gruntu warszawskiego, to z uwagi na zbycie wszelkich praw i roszczeń doń, J. B. prawo do skutecznego złożenia takiego żądania nie przysługiwało, nadto nie był on stroną postępowania zakończonego decyzją dotychczasową. Dlatego z tego punktu widzenia zasadna była odmowa wszczęcia postępowania wznowieniowego. Postępowanie o wznowienie postępowania jest postępowaniem nadzwyczajnym, w którym do badania zasadności enumeratywnie wymienionych przesłanek dotyczących ostatecznej decyzji administracyjnej dochodzi wówczas, gdy wystąpi o to uprawniony podmiot, przedmiot mieści się w granicach sprawy administracyjnej, podanie zostało złożone w ustawowym terminie. Wznowienie postępowania daje możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy i jej rozstrzygnięcia, jeżeli dotychczasowe postępowanie i decyzja były dotknięte kwalifikowaną wadą. Postępowanie to nie stanowi kolejnej instancji, a ograniczone jest do konkretnych tylko okoliczności i materii. Wniosek o wznowienie postępowania, czy o stwierdzenie nieważności decyzji nie zastępuje właściwego w postępowaniu zwykłym środka odwoławczego. Z uwagi na swój charakter wymaga też ścisłego sprecyzowania. Postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe. Na etapie wstępnym oceniane są warunki formalne podania o wznowienie postępowania, termin jego złożenia, zakres podmiotowy i przedmiotowy sprawy, zatem wykluczone jest wówczas jeszcze ponowne badanie pod względem merytorycznym decyzji dotychczasowej. Tak zakreślony przedmiot postępowania administracyjnego ujęty w akcie kończącym ten fragment postępowania determinuje granice sprawy sądowoadministracyjnej, a tym samym granice kontroli sądowej, w przypadku wniesienia nań skargi. Kontrolą w tej sprawie objęto właśnie postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, które kończy pierwszy etap zamykając drogę do drugiego. Postanowienie takie wydaje się wówczas, gdy wznowienie nie jest dopuszczalne z powodu spóźnienia żądania, braku powołania się na ustawową podstawę wznowienia postępowania, albo ze względów podmiotowych (gdy żądanie wnosi podmiot, który nie jest stroną tego postępowania), albo przedmiotowych (gdy dotyczy ono sprawy innej niż administracyjna, jak też wówczas gdy chodzi o sprawę załatwioną w inny sposób niż ostateczną decyzją bądź gdy takiej w sprawie nie wydano). Stanowi o tym przepis art. 149 § 3 K.p.a., którego w żaden sposób nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, co znacznie osłabia jej wymowę.

Jednakowoż nie te okoliczności były powodem oddalenia skargi w tej sprawie. Oto bowiem, jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady ocenia wyrok w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jego wydania, to nie może przejść do porządku nad późniejszymi zaszłościami, które mają wpływ na zakres i meritum kontroli instancyjnej, a więc nawet na ocenę legalności zaskarżonego aktu. Takimi okolicznościami są np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niekonstytucyjność przepisu, na jakim oparto orzeczenie. W niniejszej sprawie dostrzec wypadło ujawnioną na dzień orzekania przez Sąd Kasacyjny niedopuszczalność przedmiotową wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Decyzja ta bowiem na ten czas nie funkcjonuje w obrocie prawnym, gdyż została stwierdzona jej nieważność decyzją ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. (nr [...]). Brak substratu zaskarżenia czyni bezprzedmiotowym postępowanie wznowieniowe. Eliminacja decyzji dotychczasowej nastąpiła wszak ex tunc. Co prawda decyzja ta została zaskarżona do sądu administracyjnego, który jeszcze skargi nie rozpoznał, lecz jak to wyżej wskazano okoliczność ta nie została uwzględniona w sensie procesowym, zaś w sferze materialnej z braku orzeczenia nie mogła zostać wzięta pod uwagę. Wspomniana decyzja ostateczna zatem pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne. Przeto zaskarżony wyrok, mimo odmiennej podstawy faktycznej i prawnej, ostatecznie odpowiada prawu. Odpowiada prawu także niezależnie od pewnych uchybień, które jednak już pozbawione są znaczenia, a to w podniesionym w skardze kasacyjnej zakresie obejmującym niedokończone, i zdaje się, błędne zdanie uzasadnienia o potwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 27 lutego 2012 r. przyjętego przezeń stanowiska, bo tak nie jest. Podobnie rzecz się ma z wywodami dotyczącymi dwóch trybów nadzwyczajnych i ich wzajemnych relacji. Trzeba też dodać, że Sąd meriti nie był władny umorzyć postępowania jako bezprzedmiotowego, gdyż na dzień orzekania przez ten Sąd decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. nie była wówczas ostateczną (datowana jest na [...] sierpnia 2012 r.). Nie ma też powodów obecnie do umorzenia postępowania kasacyjnego, bo postępowanie sądowe nie jest bezprzedmiotowe.

Na koniec należy wyjaśnić autorce skargi kasacyjnej, że wniosek o dołączenie do akt sprawy wskazanych w kasacji akt nie jest wnioskiem dowodowym, przeto nie wymagał formalnego ustosunkowania się doń. Natomiast uczestnikom postępowania, że zwrot kosztów postępowania kasacyjnego się im nie należy, gdyż jest to możliwe tylko między stroną skarżącą a organem.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.