Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 635/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 4, art. 148 § 1 i 2 w zw. z art. 149 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 27 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 roku sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...]r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4, art. 148 § 1 i 2 w zw. z art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r., poz. 256), zwanej k.p.a., utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 lipca 2020r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu tego postanowienia Szef Urzędu wskazał, że decyzją z dnia [...]r. odmówił M. K. przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ponowny wniosek skarżącego z dnia 26 stycznia 2019r. o przyznanie tych uprawnień, Szef Urzędu rozpoznał postanowieniem z dnia [...]r. odmawiającym wszczęcia wznowieniowego postępowania; zaś postanowieniem z dnia [...]r. stwierdził, że zażalenia na to postanowienie zostało złożone z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Skargę na to postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2019r. odrzucił.

Szef Urzędu podniósł, że skarżący wnioskiem z dnia 12 czerwca 2020r., uszczegółowionym pismem z dnia 12 lipca 2020r., wystąpił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., o wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. odmawiającą przyznania uprawnień. Rozpoznając ten wniosek postanowieniem z dnia [...]r. Szef Urzędu odmówił wznowienia postępowania administracyjnego, a następnie utrzymał je zaskarżonym postanowieniem w mocy.

Powołując art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 1 k.p.a. – Szef Urzędu stwierdził, że decyzja ostateczna o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego została doręczona skarżącemu z dniu 8 lutego 2012r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją wniesiony został w dniu 16 czerwca 2020r., a więc został wniesiony z rażącym uchybieniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. Skarżący uchybił miesięcznemu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Skargę na to postanowienie złożył M. K., podnosząc, iż zwrócił się o uczciwe rozpatrzenie jego sprawy, dotyczącej odszkodowania za pracę na rzecz III Rzeszy w graniach Państwa Polskiego z 1939r. Podniósł, że otrzymał decyzję odmowną z dnia [...]r. wydaną przez Szefa Urzędu Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Podał, że jest inwalidą I grupy i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Pisma są wysyłane przez opiekuna i mogą być czasami wysyłane po terminie. Nie jest zdolny do załatwienie spraw urzędowych i życiowych. W załączeniu skargi skarżący przedstawił zażalenie z dnia 11 sierpnia 2020r., wniesione na postanowienie organu z dnia [...]r.

W odpowiedzi na tę skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z zarządzeniami Przewodniczącej Wydziału z dnia 9 listopada 2020r. sprawa – po zmianie sędziego sprawozdawcy - została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020r. W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżone w tej sprawie postanowienie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, choć uzasadnienie tego postanowienia jest wadliowe. Wadliwość argumenatcji Szefa Urzędu nie ma jednakże istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia, gdyż w tej sprawie nie mogłoby zostać podjęte inne rozstrzygnięcie niż zaskarżone. W tej sprawie zachodzi bowiem oczywisty brak podstaw prawnych do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją o odmowie przyznania świadczenia. Pomimo tego, że skarżący wniósł o wznowienie postępowania z uwagi na brak czynnego udziału w postępowaniu zwykłym, to jednak nie jest dopuszczalne wznowienie tegoż postępowania z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 149 § 3 k.p.a., tj. okoliczności formalnych uniemożliwiających wznowienie postępowania.

Rozpoznając wniesioną w tej sprawie skargę na postanowienie o charakterze formalnym, tj. postanowienie odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną – Sąd stwierdza, że na mocy art. 149 § 3 k.p.a. "odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia". Z woli ustawodawcy przed wszczęciem wznowieniowego postępowania organ obowiązany jest zbadać dopuszczalność wznowienia, co obejmuje zbadanie zaistnienia w sprawie okoliczności wyłączających wznowienie postępowania i badanie przesłanek wznowieniowych. Wyraźnie ustawodawca odróżnia bowiem – co podnosi judykatura – "dwa etapy postępowania wznowieniowego, o którym mowa w art. 145 i n. k.p.a. W przypadku złożenia wniosku z żądaniem wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia organ wszczyna postępowanie wstępne w sprawie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. W tej fazie postępowania (...) organ może się wypowiadać jedynie co do zarzutów, a nie ich podstaw. (...) czynności proceduralne organu po otrzymaniu podania o wznowienie postępowania administracyjnego nie są podejmowane w ramach postępowania w sprawie wznowienia postępowania, aż do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego" (tak np. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2012r., II OSK 1211/11, LEX nr 1291850). Organ na tym etapie postępowania nie rozstrzyga sprawy merytorycznie (tak wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019r., II OSK 1789/18, LEX nr 2724023). Sąd zauważa nadto, że w przepisie art. 149 § 3 k.p.a. ustawodawca nie wskazał wprawdzie, jakie okoliczności wyłączają wznowienie postępowania, niemniej jednak judykatura przyjmuje, że mają one charakter formalny i sprowadzają się do niedopuszczalności wszczęcia postępowania z powodów podmiotowych lub przedmiotowych (tak np. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2014r., II OSK 1987/12, LEX nr 1502250). Dla rozstrzygnięcia tej sprawy istotne znaczenie mają przesłanki przedmiotowe, bowiem nie ma najmniejszej wątpliwości, iż skarżący posiada interes prawny we wznowieniu postępowania, gdyż dotyczy ono jego uprawnień. Do przesłanek przedmiotowych niedopuszczalaności wznowienia postępowania judykatura zalicza w szczególności brak wskazania ustawowych przesłanek wznowienia, enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. (por. NSA z dnia 9 listopada 2012r., II OSK 1211/11, LEX nr 1291850); uchybienie terminu przewidzianego dla wniesienia wniosku o wznowienie postępowania (tak wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2010r., I OSK 272/10, LEX nr 745194, wyrok NSA z dnia 7 lipca 2010r., II OSK 1272/09, LEX nr 706419, wyrok NSA z dnia 21 października 2009r., II GSK 139/09, LEX nr 571715); wystąpienie przesłanki powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2019r., IV SA/Gl 958/18, LEX nr 2671420, wyrok WAS w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2018r., IV SA/Gl 339/18, LEX nr 2539716, wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020r., II OSK 981/20, LEX nr 3034574, wyrok NSA z 15 czerwca 2020r., I OSK 2258/19, LEX nr 3029148). O tożsamości spraw można zaś mówić, jeżeli zachodzi ich tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, co oznacza, że sprawy między tymi samymi stronami oparte są na tym samym stanie faktycznym i prawnym (tak wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2018r., I OSK 637/18, LEX nr 2540519, czy wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019r., II OSK 1628/18, LEX nr 2711756). Decyzja ostateczna [a także postanowienie kończące sprawę – dopisek WSA] ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Res iudicata następuje więc w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami [postanowienieniami kończącymi sprawę] z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć, stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną (tak wyrok NSA z dnia 14 marca 2019r., I OSK 1228/17, LEX nr 2642588).

Stwierdzenie niedopuszczalności wznowienia postępowania i odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależniona od uznania organu administracji publicznej, stanowiąc obligatoryjne następstwo stwierdzenia przez organ przyczyn, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte (tak wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2019r., I GSK 1514/18, LEX nr 2976357).

Zważywszy na powyższą regulację prawną i jej konsekwencje prawne – Sąd zauważa, co znalazło również swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w części histotycznej, że skarżący po raz pierwszy wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]r. o odmowie przyznania świadczenia zawarł w piśmie z dnia 26 stycznia 2019r., powołując jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i okoliczność wydania tej decyzji bez jego udziału w postępowaniu. Wniosek ten został rozpoznany przez Szefa Urzędu postanowieniem z dnia [...]r. o odmowie wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do złożenia tego wniosku. Postanowienie to jest prawomocne i ostateczne. Następnie skarżący złożył pismo z dnia 12 czerwca 2020r., w którym wniósł ponownie o wznowienie postępowania – jak stwierdził "w sprawie decyzji przyznania (...) odszkodowania za prace na rzecz III Rzeszy", "obrońca z urzędu nie kontaktował się ze mną". Treść tego wniosku również wskazuje, że skarżący wnosi o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...]r. z uwagi na to, że nie został powiadominy o postępowaniu, co wyczerpuje przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W kolejnym piśmie z dnia 12 lipca 2020r. podniósł, że prosi o wznowienie postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji do pracy na rzecz III Rzeszy, gdyż nie brał udziału w postępowaniu przez Urzędem do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tych okolicznościach zasadnie Szef Urzędu uznał, że wznowienie postępowania w sprawie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich jest niedopuszczalne i należało odmówić wznowienia tego postępowania, co znalazło wyraz w postanowieniu z dnia [...]r., utrzymanym w mocy zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...]r. W tej sprawie w istocie zaistniała przeszkoda formalna do wszczęcia tegoż postępowania, uniemożliwiająca merytoryczną ocenę zasadności zaistnienia przesłanek wznowienia postępowania. Przeszkodą tą była jednak – odmiennie niż przyjął Szef Urzędu – nie okoliczność oczywistego i rażącego uchybienia terminu do złożenia wniosku o wznowienie, lecz powaga rzeczy osądzonej. Sprawa dopuszczalności wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia kombatanckiego w oparciu o przesłankę braku własnej winy w nie braniu udziału w postępowaniu zwykłym z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku została już ostatecznie rozstrzygnięta postanowieniem Szefa Urzędu z dnia [...]r. Kwestia ta nie może zatem stanowić przedmiotu ponownej oceny i rozstrzygnięcia organów. Wobec jednakże szczególnej regulacji art. 149 § 3 k.p.a., wyłączającej zastosowanie art. 61a k.p.a., jedynym prawnie dopuszczlanym rozstrzygnięciem było wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania z powołaniem na res iudicata (powaga rzeczy osądzonej), nie zaś jak wadliwie przyjął Szef Urzędu uchybienie terminowi do wniesienia wniosku, co do zachowania którego już się wypowiedział w ostatecznym i prawomocnym postanowieniu z dnia 1 lutego 2019r. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie może skutkować jednak uwzględnieniem skargi, gdyż naruszenie przepisu prawa procesowego, a takim jest przepis art. 149 § 3 k.p.a., musi mieć charakter istotny. Taki zaś występuje jedynie wówczas gdy między naruszeniem prawa a rozstrzygnięciem zachodzi związek przyczynowy, polegający na tym, że gdyby nie miało miejsca naruszenie przepisu procesowego można przypuszczać, że w sprawie mogło zapaść rozstrzygnięcie innej treści. Tymczasem dla rozstrzygnięcia tej sprawy bez znaczenia jest to, iż jako przyczynę odmowy wznowienia postępowania Szef Urzędu wskazał uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zarówno bowiem uchybienie terminu do złożenia tego wniosku, jak i rozstrzygnięcie już tej samej kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania w ostatecznym postanowieniu stanowi przeszkodę wznowienia postępowania.

Na marginesie Sąd informacyjnie podaje, że decyzja z dnia [...]r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczeń kombatanckich została skarżącemu doręczona w dniu 8 lutego 2012r. Natomiast skarżący pierwszy wniosek o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją złożył w dniu 26 stycznia 2019r., a kolejny w dniu 12 czerwca 2020r. Tymczasem wniosek o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki pominięcia strony w postępowaniu składa się, zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., w terminie miesiąca, od dnia, w którym strona dowiedziała się o wydaniu decyzji. Odrębną kwestią jest ocena okoliczności udziału skarżącego w postępowaniu zwykłym jako przesłanka wznowienia postępowania, jak i okoliczności przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, co - z uwagi na niedopuszczalność wniosku - nie może być przedmiotem oceny Sądu w tym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podsatwie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

A. P.