Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 19/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt

SENTENCJA

﻿Sygn. akt II SA/Lu 19/20 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi L. M. na rozstrzygnięcie Starosty Powiatu [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia kuratora wyznaczonego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu I. uchyla zaskarżony akt; II. zasądza od Starosty Powiatu [...] na rzecz skarżącej L. M. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta Powiatu [...], rozstrzygnięciem z dnia [...] października 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku adwokat L. M. z dnia [...] grudnia 2018 r. o przyznanie wynagrodzenia dla niej jako kuratora wyznaczonego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu tj. J. J. W. - na podstawie § 1 ust. 1, 2 i 3 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1476), dalej jako "rozporządzenie z 13 listopada 2013 r." w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), dalej jako "rozporządzenie z [...] października 2015 r." w pkt 1. przyznał adwokat L. M. wynagrodzenie z tytułu wykonywania obowiązków kuratora w postępowaniu administracyjnym w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka W. A. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej - [...] w L., znak: [...] zmienioną decyzją nr [...] w kwocie [...]zł wraz z podatkiem VAT w wysokości 23 % ([...] zł + [...] zł VAT); w pkt 2. zwrócił uzasadnione wydatki poniesione w związku z wykonywaniem czynności w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] w L. z siedzibą w Ś. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] [...] z dnia [...] listopada 2017 r. ustanowiono dla J. J. W. - kuratora w osobie adwokat L. M. - Kancelaria Adwokacka w L. do reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo- wychowawczej - [...] w L. W. A. W..

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. (dalej jako "PCPR") pismami z dnia [...] stycznia 2018 r. zawiadomiło H. A. W. reprezentowaną przez kuratora adwokata J. O. i J. J. W. reprezentowanego przez kuratora adwokat L. M. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka W. A. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Wyznaczona kurator złożyła w dniu [...] stycznia 2018 r. do PCPR wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt W. A. W. w placówce Rodzinka II w L.. W dniu [...] lutego 2018 r. organ wydał decyzję o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka, a kurator odwołała się od tej decyzji; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] maja 2018r. utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. PCPR ustaliło J. J. W. opłatę za pobyt W. A. W. w placówce - [...] w L. za okres od [...] kwietnia 2017 r. do 30 kwietna 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od [...] maja 2017 r. do [...] marca 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz od [...] kwietnia 2018 r. do [...] września 2023 r. lub (w przypadku opuszczenia przez W. A. W. placówki przed dniem [...] września 2023 r.) do dnia faktycznego pobytu małoletniej W. A. W. w w/w placówce w wysokości [...] zł miesięcznie.

Reprezentująca J. J. W. kurator adwokat L. M. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., które decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia I instancji.

Następnie organ decyzją z dnia [...] września 2018 r. ponownie ustalił J. J. W. opłatę za pobyt W. A. W. w placówce - [...] w L. od [...] kwietnia 2017 r. do [...].04.2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od [...].05.2017 r. do [...].03.2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz od [...].04.2018 r. do [...].09.2023 r. lub (w przypadku opuszczenia przez W. A. W. placówki przed [...].09.2023 r.) do dnia faktycznego pobytu małoletniej W. A. W. w w/w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości [...] zł miesięcznie.

Kurator J. J. W. - adwokat L. M. odwołała się również od tej decyzji, na skutek czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. orzekło:

1. uchylić pkt 3, zaskarżoną decyzję w całości;

2. należność z tytułu opłat w wysokości [...] zł, za okres od [...] kwietnia 2017 r. do [...] września 2018 r. należy wpłacić na rachunek bankowy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji;

3. uchylić pkt 4 zaskarżonej decyzji w całości;

4. opłatę należy regulować na rachunek bankowy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Ś., co miesiąc w terminie do 10 dnia następnego miesiąca za dany miesiąc;

5. w pozostałej części utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W dniu [...] grudnia 2018 r. do PCPR wpłynął wniosek kuratora adwokat L. M. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu wykonywania obowiązków kuratora w sprawie w kwocie [...]zł wraz z podatkiem VAT w stawce 23 % ([...] zł + [...] zł VAT) oraz zwrot wydatków poniesionych w związku z wykonywaniem czynności w sprawie - [...] zł. W uzasadnieniu wniosku kurator powołała się na § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz.1714 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie z [...] października 2016 r.", w którym określone są stawki wynagrodzenia w zależności od wartości przedmiotu sprawy.

W dniu [...] stycznia 2019 r. Starosta [...] przyznał kuratorowi, na podstawie § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia z [...] listopada 2013 r. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z [...] października 2016 r. wynagrodzenie z tytułu wykonywania obowiązków kuratora w kwocie [...]zł wraz z podatkiem VAT w wysokości 23 % (120 zł + [...] zł VAT).

W wyniku rozpatrzenia skargi kuratora adwokat L. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 156/19 uchylił zaskarżony akt.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia z 13 listopada 2013 r. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r. W sprawach o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz pobyt w domu pomocy społecznej, wynagrodzenie adwokata (radcy prawnego) działającego w sprawie, bez względu na to, czy jest to pełnomocnik wyznaczony z urzędu, czy też z wyboru, ustalać należy w oparciu o przepisy określające wysokość opłat za czynności adwokackie / radcowskie w relacjach adwokat/radca prawny – klient, a nie o przepisy dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponadto należy je określać na podstawie stawek "w innej sprawie", a nie w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po 820/18).

Rozstrzygając ponownie wniosek o przyznanie kuratorowi adwokat L. M. wynagrodzenia, organ uwzględnił zalecenia tego Sądu co do podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Mając na względzie treść uzasadnienia wyroku Sądu organ w pierwszej kolejności wskazał, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do wydania w takim przedmiocie decyzji lub postanowienia na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., wykluczyć należy także możliwość zastosowania art. 264 § 1 k.p.k., zgodnie z którym jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Należy również odrzucić możliwość wydania przez organ administracji postanowienia w przedmiocie wynagrodzenia kuratora na podstawie art. 123 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organ administracji publicznej wydaje postanowienia. Postanowienia dotyczą bowiem poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, nie rozstrzygają zaś o istocie spraw (...). Przyjąć natomiast należy, że rozstrzygnięcie wniosku przedstawiciela strony ustanowionego na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. o przyznanie wynagrodzenia jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, innej niż decyzja lub postanowienie, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2325), dalej jako "p.p.s.a." W związku z tym organ, uwzględniając wniosek kuratora – adwokat L. M., nie wydał w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi ani postanowienia, ani decyzji.

Dokonując natomiast (zaskarżonego) aktu ustalenia wysokości wynagrodzenia dla kuratora, organ – mając na uwadze rozważania Sądu - stwierdził, że obowiązujące przepisy nie przewidują wprost ani zasad, ani trybu określania takiego wynagrodzenia, mimo to stanowisko, że wynagrodzenie takie w ogóle nie przysługuje nie jest do pogodzenia z konstytucyjną zasadą państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). W przepisach k.p.a. występuje luka prawna, która powinna zostać wypełniona. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06 wskazał, że w demokratycznym państwie prawnym jednostka nie może ponosić konsekwencji ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. Należy zatem odnaleźć w systemie prawa przepisy, które mogłyby stanowić oparcie dla rozstrzygnięcia wniosku przedstawiciela strony ustanowionego na zasadzie art. 34 k.p.a. w drodze analogii, którymi są przepisy rozporządzenia z 13 listopada 2013 r. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych. Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbliżej zbliżonym rodzaju (§ 1 ust. 2 rozporządzenia). Przepis § 1 ust. 3 stanowi ponadto, że wynagrodzenie kuratora będącego płatnikiem podatku VAT, podwyższa się o kwotę tego podatku, zgodnie ze stawką obowiązującą w dacie orzekania o wynagrodzeniu.

W świetle stanowiska wyrażonego przez WSA w Lublinie wydanym w niniejszej sprawie wyroku, przy określeniu stawki wynagrodzenia należnego kuratorowi nie było podstaw do zastosowania stawki zaproponowanej we wniosku, tj. określonej w § 8 pkt 6 rozporządzenia z 3 października 2016 r., zależnej od wartości przedmiotu sprawy; to samo dotyczy § 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r., który również odnosi się do stawek zależnych od wartości przedmiotu sporu. Nie można bowiem przyjąć (co podkreślił WSA w Lublinie), że od wysokości kwoty, jaka została ustalona za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej będzie uzależniona wysokość wynagrodzenia kuratora wyznaczonego w toku tego postępowania. Ustalenie wysokości wynagrodzenia w niniejszej sprawie dla kuratora adwokat L. M. następuje więc na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r., z uwzględnieniem § 1 ust. 1 rozporządzenia z 13 listopada 2013 r., co oznacza, że wysokość tego wynagrodzenia nie może przekroczyć stawki minimalnej, która wynosi 480 zł.

Mając na uwadze powyższe przepisy, organ przeanalizował nakład pracy kuratora w czasie trwania postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty za pobyt W. A. W. w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Stwierdził, że kurator w trakcie tego postępowania nie ustaliła miejsca zamieszkania J. J. W., a jej nakład pracy w sprawie był niewielki. Kurator złożyła jedynie wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty, odwołała się od decyzji w sprawie odstąpienia od opłaty oraz w sprawie ustalenia opłaty. W związku z tym organ uznał, że wynagrodzenie w wysokości [...] zł wraz z podatkiem VAT (łącznie [...] zł) jest adekwatne do poświęconego przez kuratora czasu i wykonanych w niniejszej sprawie czynności; organ orzekł także zwrot wydatków poniesionych w związku z wykonywaniem czynności w sprawie w kwocie [...]zł, wynikających z konieczności przesłania 5 przesyłek poleconych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie adwokat L. M. reprezentowana przez adw. A. J. - G. domagała się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w części dotyczącej wysokości wynagrodzenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa procesowego tj. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i bezpodstawnym uznaniu, że nakład pracy kuratora był niewielki. Podniosła, że nakład pracy był znaczny, co uzasadniało przyznanie jej wynagrodzenia w maksymalnej wysokości.

Po pierwsze wskazała, że została ustanowiona kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu J. J. W. dnia [...] listopada 2017 r. Od tego momentu czynnie działała w sprawie m.in. poszukując go, odbierając kierowaną do niego przez organ korespondencję oraz działała za niego w sprawie, składając adekwatne korzystne dla zastępowanego wnioski i skarżąc niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia. Organ całkowicie błędnie uznał, że jej nakład pracy był niewielki, nie dokonując w ogóle analizy zgromadzonego materiału dowodowego. Kurator działała aktywnie w sprawie, a nakład pracy był znaczny. Kurator poszukiwała kontaktu z zastępowanym, jednakże ustalenie jego miejsca zamieszkania było niemożliwe. Nie udało się to również organowi, pomimo że dysponuje znacznie szerszymi możliwościami i ma dostęp do urzędowych baz danych.

Podkreśliła, że to błędne, nieprofesjonalne działania organu I instancji doprowadziły do przedłużenia postępowania, w toku którego kurator zmuszona była składać (dwukrotnie) odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego celem usuwania błędów organu, które czyniły wydawane decyzje nienadającymi się do utrzymania ich w obrocie prawnym. To dopiero na skutek czynności procesowych kuratora decyzja organu I instancji w części została uchylona, a w pozostałej części zmieniona. Nie można zatem uznać, że nakład pracy kuratora był niewielki. Twierdzenia takie są nie tylko sprzeczne ze stanem faktycznym w sprawie, oderwane od rzeczywistości, ale także krzywdzące. Kurator wysłała do organu aż pięć pism w sprawie, w tym trzy odwołania, z czego aż dwa były zasadne. Nakład pracy kuratora w przedmiotowej sprawie był zatem wysoki, współmierny do tego by przyznać pełną stawkę wynagrodzenia przewidzianego wskazanym przez WSA w wyroku z dnia 10 września 2019 r. rozporządzeniem. Uznanie przez organ, że kwota 480 zł netto będzie zbyt wysoka jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz z uwagi na nakład pracy kuratora w pełni nieuzasadnione. Zdaniem kuratora wskazywana przez rozporządzenie stawka i tak jest rażąco niska, nierynkowa oraz nie uwzględnia nakładu pracy wykonywanego przez profesjonalnego pełnomocnika biorąc pod uwagę m.in. stosowaną w sprawach z wyboru stawkę godzinową. W związku z tym, skarżąca stwierdziła, że zasadne jest przyznanie jej wynagrodzenia w stawce [...] zł powiększonej o należny podatek VAT, który z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie funkcji kuratora w ramach prowadzenia działalności jest obligatoryjny. Kwota wynagrodzenia przyznana kuratorowi winna zatem wynosić łącznie [...] zł (480 zł plus VAT [...] zł).

Skarżąca nie zakwestionowała natomiast podstaw prawnych zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zarówno organ, jak i Sąd są obecnie związane wydanym w niniejszej sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 września 2019 r., II SA/Lu 156/19, co wynika z art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W związku z tym należy przypomnieć, że w powołanym wyżej wyroku Sąd stwierdził, że ani przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisy szczególne nie regulują zasad i trybu przyznawania wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla strony w postępowaniu administracyjnym oraz jego wysokości. W tym zakresie istnieje więc luka w prawie, którą wypełnić należy w drodze analogii. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że takim aktem pozostają przepisy dotyczące określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. W chwili obecnej obowiązuje w tym przedmiocie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536), a wcześniej - do dnia 15 marca 2018 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (wyżej powoływane jako "rozporządzenie z 13 listopada 2013 r.").

W związku z przepisami przejściowymi, w niniejszej sprawie miało – zdaniem Sądu - zastosowanie rozporządzenie z dnia 13 listopada 2013 r., które jednak nie określało wprost aktu prawnego, który stosować należy dla ustalenia wysokości wynagrodzenia przyznawanego kuratorowi, poprzestając na wskazaniu, że wysokość wynagrodzenia kuratora nie może przekraczać stawek minimalnych przewidzianych przepisami określającymi opłaty za czynności adwokackie, a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny, przepisami określającymi opłaty za czynności radców prawnych (§ 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 listopada 2013 r.). W omawianym wyroku, Sąd po przeprowadzeniu analizy obowiązujących przepisów uznał, że chodzi o wynagrodzenie adwokatów/radców prawnych przewidziane w odpowiednich rozporządzeniach określających wysokość opłat za czynności adwokackie/radcowskie (w "relacji adwokat - klient"), a nie o przepisy dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Natomiast gdy chodzi o ustalanie wysokości stawek, Sąd przyjął, że wynagrodzenie dla kuratora to "inna sprawa", o której mowa w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (i w analogicznym przepisie dotyczącym radców prawnych), a stawka minimalna w takiej (innej) sprawie wynosi 480 zł. Sąd uznał za błędne ustalanie wynagrodzenia na podstawie stawek przewidzianych dla adwokatów/radców prawnych udzielających pomocy prawnej z urzędu, jak również za błędne uznał stosowanie stawek zależnych od wartości przedmiotu sporu.

W konsekwencji Sąd nakazał organowi rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu dla kuratora na podstawie wyżej wskazanych przepisów, mając na uwadze, że może być ono przyznane w kwocie niższej niż stawka minimalna (tj. 480 zł), zaś "o jego wysokości przesądzać będą takie okoliczności, jak rodzaj sprawy, stopień zawiłości i nakład pracy kuratora". Sąd wskazał ponadto, że poza wynagrodzeniem kuratorowi przysługuje także zwrot wydatków, czego organ w dotychczasowym postępowaniu w ogóle nie ustalił

Organ tj. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Ś. uwzględnił pogląd tego Sądu co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. zastosował przepisy tj. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 13 listopada 2013 r. Orzekł nie tylko o wynagrodzeniu, ale również o wydatkach (26 zł) – tej części rozstrzygnięcia skarżąca nie kwestionuje.

Istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości wysokości przyznanego wynagrodzenia. Organ określił wynagrodzenie na kwotę 120 zł (wraz podatkiem od towarów i usług- 147 zł), skarżąca domaga się natomiast wynagrodzenia w maksymalnej wysokości 480 zł (plus podatek).

Organ w uzasadnieniu wskazał dwie okoliczności, które brał pod uwagę, określając taką wysokość: to, że kurator nie ustaliła miejsca zamieszkania zastępowanej strony oraz niewielki – zdaniem organu - nakład jej pracy (kurator złożyła jedynie wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej, odwołała się od decyzji w sprawie odstąpienia oraz w sprawie ustalenia opłaty). W związku z tym, wynagrodzenie w wysokości 120 zł (plus VAT) jest - zdaniem organu - adekwatne do poświęconego przez kuratora czasu i wykonanych czynności w sprawie.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia (do czego sąd administracyjny jest uprawniony zgodnie z art. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) stwierdzić należy, że jest ono wadliwe.

Przede wszystkim należy wskazać, że przepisy mającego zastosowanie w niniejszej sprawie rozporządzenia z 13 listopada 2013 r. tj. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, nie wskazywały kryteriów, jakimi organ powinien się kierować przy określaniu wysokości takiego wynagrodzenia. Kryteria te zostały wypracowane w orzecznictwie, które zalicza do nich w szczególności nakład pracy (który obejmuje czas poświęcony na przygotowanie się do działania w postępowaniu, liczba koniecznych wizyt w siedzibie organu, czynności podjęte w sprawie, liczba, różnorodność i charakter składanych pism procesowych), a także rodzaj i stopień zawiłości sprawy (przedmiot sprawy, stopień skomplikowania kwestii prawnych lub stanu faktycznego). Na kryteria te wskazywał WSA w Lublinie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku, zalecając organowi uwzględnienie przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia dla skarżącej "rodzaju sprawy, stopnia jej zawiłości i nakładu pracy".

Ponadto należy wskazać, że wysokość wynagrodzenia kuratora ustalana jest w ramach uznania administracyjnego. Organ nie może więc podejmować rozstrzygnięcia w sposób samowolny i arbitralny, dlatego proces myślowy i argumentacja brana pod uwagę przy rozstrzygnięciu powinna być w sposób wszechstronny przedstawiona w jego uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.), co umożliwi ocenę, czy organ nie przekroczył granic uznania i umotywował swoje stanowisko zasadnie i z uwzględnieniem wyników wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, umotywował. Uznaniowy charakter rozstrzygnięć organów nie oznacza dowolności. Kontrola legalności rozstrzygnięć (decyzji/postanowień, innych aktów bądź czynności) podejmowanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00).

Kontrola legalności rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie polega więc na ocenie przede wszystkim tego, czy organ kierował się prawidłowymi kryteriami wynagrodzenia oraz, czy wszystkie te kryteria uwzględnił i czy odniósł się do nich dostatecznie w uzasadnieniu.

Analizując sprawę stwierdzić należy, że w tym zakresie rozstrzygnięcie narusza art. 107 § 3 k.p.a.

Jako jedno z głównych kryteriów przy ustalaniu wynagrodzenia organ miał na uwadze to, że kurator nie ustaliła miejsca zamieszkania strony. Odnosząc się do tego argumentu należy stwierdzić, że w orzecznictwie kwestia czy należy to do obowiązków kuratora, jest sporna. W orzecznictwie wykształciły się dwa stanowiska co do zakresu zadań kuratora osoby nieobecnej. Według pierwszego z nich, kurator ma za zadanie przede wszystkim reprezentowanie interesów osoby reprezentowanej w toczącym się postępowaniu, z wyłączeniem jednak podejmowania czynności poza procesowych oraz czynności procesowych, wywołujących skutki w sferze prawa materialnego. Według drugiego, odwołującego się do normy art. 184 § 2 k.r.o., zasadniczym obowiązkiem kuratora procesowego jest podejmowanie starań w celu ustalenia miejsca pobytu osoby nieobecnej i powiadomienia jej o toczącym się postępowaniu.

Przeważające jest stanowisko pierwsze, gdyż budzi kontrowersje nakładanie na przedstawiciela procesowego obowiązku podejmowania poszukiwań osoby nieobecnej. Wskazuje się bowiem, że realny brak wiedzy o miejscu pobytu tej osoby (i bezskuteczność jego ustalenia w drodze czynności służbowych sądu lub organu administracyjnego) jest warunkiem koniecznym ustanowienia kuratora, a zatem podejmowanie jeszcze przez niego dodatkowych czynności poszukiwawczych powinno być traktowane raczej jako fakultatywne (zob. Partyk Aleksandra, Zadania kuratora (przedstawiciela) osoby nieobecnej, LEX SIP nr 419679806)

W związku z powyższym, okoliczność, że kurator nie ustaliła miejsca zamieszkania zastępowanego, nie powinna decydować o wysokości wynagrodzenia. Również WSA w Lublinie w wydanym w niniejszej sprawie wyroku sygn. akt II SA/Lu 156/19, nie wskazywał, by była to okoliczność mająca wpływ na rozstrzygnięcie.

W świetle powyższego i wobec wyraźnych wytycznych Sądu, przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia dla skarżącej, organ powinien uwzględniać nakład jej pracy, rodzaj i stopień zawiłości sprawy.

W tym zakresie organ nie sformułował natomiast dostatecznej argumentacji. Ograniczył się do lakonicznej oceny, że nakład pracy kuratora był niewielki, gdyż sporządziła ona jedynie wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej, odwołała się od decyzji w sprawie odstąpienia oraz w sprawie ustalenia opłaty.

Ocena nakładu pracy dokonana przez organ jest nieprzekonująca – organ pominął, że kurator podejmowała czynności procesowe, w tym złożyła trzy odwołania w dwóch różnych sprawach - sprawa ustalenia opłaty i odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo- wychowawczej to bowiem dwie różne sprawy, gdyż ich rozstrzygnięcia zależą od innych przesłanek (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 2370/15; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., IV SA/Gl 1112/16). Skarżąca musiała więc formułować różne pisma i różną argumentację, co wymagało większego zaangażowania, obowiązkiem organu oceniającego nakład pracy skarżącej powinna być szczegółowa analiza składanych przez skarżącą pism i porównanie ich treści. Natomiast organ oceniając nakład pracy skarżącej jako niewielki, wskazał ogólnie, że złożyła ona tylko wniosek i dwa odwołania, co jest sprzeczne z ustaleniami tego organu sformułowanymi w uzasadnieniu, z których wynika, że skarżąca wniosła trzy odwołania, spośród których dwa zostały uwzględnione. W związku z tymi rozbieżnościami, brakiem szczegółowych ustaleń w zakresie rodzaju i treści składanych przez nią pism, a także mając na uwadze, że skarżąca składała środki odwoławcze w istocie w dwóch różnych sprawach, nie można podzielić stanowiska organu, że jej nakład pracy był niewielki. Powyższe oznacza, że organ przyznając skarżącej 120 zł (plus VAT) tytułem wynagrodzenia, podczas gdy górna granicę stanowiła kwota 480 zł, przekroczył granice przysługującego mu uznania.

W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżony akt na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. jako podjęty z naruszeniem przepisu art. 34 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy; o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ rozważy przyznanie skarżącej wynagrodzenia w wyższej kwocie, a nawet maksymalnej, po dokonaniu analizy złożonych przez nią środków odwoławczych w sprawach, ich porównaniu w celu oceny, czy mają one podobną treść, czy też różną, wymagającą więcej zaangażowania, staranności i czasu.