Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 705/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 36 [1] ust. 2, art. 36 [3] ust. 2, art. 36 [4] ust. 1, art. 36 [5] ust. 2, art. 36 [8] ust. 12
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 8, art. 11, art. 107 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 139
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi P. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

P. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, która powołując się na art. 36 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) - dalej jako urp, w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a., po rozpatrzeniu jego odwołania utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. (dalej jako Komisja I stopnia) uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. stwierdziła, że P. C., syn Z. i M. (dalej zwany też Stroną, Skarżącym, Zdającym) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Wskazała w uzasadnieniu, że Zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części (z zakresu prawa cywilnego) ocenę niedostateczną, z czwartej części ocenę dostateczną oraz z piątej części ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 urp, Komisja wskazała, iż Zdający uzyskał wynik negatywny.

Zdający od w/w uchwały wniósł odwołanie. Zarzucił naruszenie art. 364 ust. 1, 6 oraz 9 urp, poprzez błędne zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen; art. 365 ust. 2-4 urp, poprzez w części nieuwzględnienie, a w części błędne zastosowanie ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy; oraz art. 7, 8, 77, 80 oraz 107 k.p.a., poprzez nie podjęcie w toku postępowania administracyjnego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, co skutkowało błędną oceną stanu faktycznego, a także prowadzenie postępowania w sposób, który nie był skierowany na pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa. Domagał się uchylenia zaskarżonej uchwały oraz zmianę oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego z zakresu prawa cywilnego, poprzez uznanie, że uzyskał ocenę pozytywną z tej części egzaminu, a w konsekwencji stwierdzenie przez Komisję II stopnia, że uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Podnosił m.in., że całokształt sporządzonej pracy z zakresu prawa cywilnego i fakt, że pozytywna ocena mieści się w skali od 3 do 6, a ewentualne, niedyskwalifikujące pracy błędy, mogły mieć wpływ na obniżenie oceny, ale nie powinny powodować przyznania oceny negatywnej. Uznał, że sporządzona apelacja jako rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego jest poprawna pod względem formalnym, prawidłowo zastosowano w niej i zinterpretowano przepisy prawa, a także zawiera poprawne rozwiązanie problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (dalej Komisja II stopnia) rozpoznając odwołanie dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję odwoławczą wskazując, że przepis art. 368 ust. 12 urp stanowi, że do postępowania przed nią stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Posłużenie się przez ustawodawcę terminem "odpowiednio" wyłącza stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych. W pozostałym zakresie znajduję zastosowanie przepisy k.p.a. z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym. W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 368 ust. 14 pkt 4 urp) i wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

Komisja II stopnia zwróciła uwagę, że ani ustawa ani tym bardziej w/w rozporządzenie nie zmieniają naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 k.p.a.), że "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Użycie w § 5 ust 4 rozporządzenia zwrotu odnoszącego się do kolejności głosowania, podobnie jak i te przepisy, które określają zakres opina sporządzanej przez członka Komisji II stopnia - zawężonej do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu - nie oznaczają, że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą bacząc, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania. Za oczywiste uznała, że szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Odnosząc powyższe stwierdzenia do wniesionego odwołania Komisja II stopnia ustaliła, że egzaminatorzy wystawili oceny niedostateczne za sporządzoną apelację, wskazując na następujące uchybienia:

1/ niedoprecyzowane wnioski apelacyjne (kwota, data, od której należałoby zasądzić odsetki)

2/ niewłaściwy sposób określenia stron postępowania - zasadne byłoby używanie pojęć znanych - powód i pozwany, nieprawidłowo do apelacji dołączono po raz kolejny pełnomocnictwo;

3/ oparcie wniosków apelacji i jej zarzutów na twierdzeniu, że strony zawarły umowę przedwstępną w sytuacji, gdy umowa łącząca strony winna być kwalifikowana jako nienazwana umowa określona jako deweloperska;

4/ domaganie się równolegle kwoty podwójnego zadatku oraz odszkodowania;

5/ dochodzenie odszkodowania z tytułu różnicy wartości mieszkań w ramach ujemnego interesu umownego.

6/ uznanie, iż istnieją podstawy do apelacji w zakresie utraty ulgi podatkowej w sytuacji, gdy powodowie nie przedstawili żadnych dowodów na utratę ulgi we wskazanej przez nich kwocie.

7/ niezrozumiały zarzut z art. 123 § 1 k.c, gdyż autor nie zwrócił uwagi, że roszczenie z tytułu zadatku zostało zgłoszone dopiero w trakcie procesu, zatem wniesienie pozwu nie przerwało biegu przedawnienia roszczenia o zadatek.

Dokonując oceny sporządzonej apelacji przede wszystkim podkreśliła, że kryteria oceny uwzględniają fakt, że Zdający przygotowywał środek odwoławczy w imieniu strony powodowej, a nadto, czy apelacja odpowiada wymogom formalnym, czy w świetle wyroku sądu pierwszej instancji i jego uzasadnienia podniesione zostały wszystkie możliwe zarzuty, mogące prowadzić do uwzględnienia apelacji na korzyść powodów.

Przyznała, że trudnością dla zdających było prawidłowe zakwalifikowanie umowy z uwagi na występujące w doktrynie i orzecznictwie rozbieżności poglądów co do charakteru prawnego tak zwanej umowy deweloperskiej. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę rodzaj roszczeń dochodzonych przez powodów w casusie, nie powinno budzić wątpliwości, że korzystniejszym dla nich wariantem było przyjęcie, że zawarta umowa nie była umową przedwstępną. Takie stanowisko przeważa w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w literaturze. Otwiera ono możliwość żądania odszkodowania w pełnym zakresie, a nie tylko w granicach tzw. ujemnego interesu umownego. Oceniła, że oparcie apelacji na założeniu, że strony łączyła umowa przedwstępna nie leżało w interesie strony powodowej, bo utrudniało to formułowanie zarzutów zmierzających do zasądzenia na rzecz powodów świadczeń odszkodowawczych. Nie mniej jednak, w orzecznictwie Sądu Najwyższego można odnaleźć stanowisko opowiadające się za rozszerzonym rozumieniem granic ujemnego interesu umownego i dopuszczające objęcie obowiązkiem odszkodowawczym również utraconych korzyści.

Komisja II stopnia wzięła pod uwagę, że problem kwalifikacji prawnej tego rodzaju umowy, jaka była podstawą roszczeń dochodzonych przez powodów, jest w literaturze i orzecznictwie różnie rozstrzygany. Dlatego przyjęła, inaczej niż Komisja I stopnia, że nie można za dyskwalifikujące uznać nie zakwestionowanie w apelacji stanowiska sądu pierwszej instancji, że strony łączyła umowa przedwstępna, a nie tzw. umowa deweloperska. Skoro zagadnienie to jest problematyczne z uwagi na rozbieżność poglądów doktryny i orzecznictwa dotyczących charakteru prawnego nienazwanej umowy deweloperskiej, jej podobieństw i różnic z uregulowaną w kodeksie cywilnym w art. 389 i 390 umową przedwstępną, to odpowiednia argumentacja pozwala na obronę poglądu, iż zadanie egzaminacyjne mogło dotyczyć też umowy przedwstępnej. Jednakże wskazała, że w stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do zaskarżenia rozstrzygnięcia sądu I instancji oddalającego roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy.

Oceniając ponownie zadanie Skarżącego stwierdziła, że zakwalifikowanie przez niego umowy jako przedwstępnej, prawidłowo doprowadziło go do wniosku, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej w zakresie tzw. ujemnego interesu umownego. Stwierdziła, że przyjmuje się, że pojęciem tym objęte są zarówno straty (damnum emergens), jak również utracone korzyścią (lucrum cessans) - poniesione w związku z zawarciem umowy przedwstępnej. Uznała jednak, że w takim wypadku Zdający winien rozważyć interes reprezentowanej strony i zdecydować o podstawach (lub ich braku) w dochodzeniu zasądzenia na rzecz powodów kwoty 150 000 zł wyrażających się w różnicy wartości lokalu. Poza tym, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2004 r., sygn. akt IV CK 454/03 stwierdziła, że z okoliczności, że umowa łącząca strony zawiera pewne postanowienia charakterystyczne dla umowy przedwstępnej nie można wysnuwać wniosku, zgodnie z którym oznacza to ograniczenie obowiązku naprawienia szkody wynikającej z niewykonania zobowiązania jedynie do tzw. ujemnego interesu umownego. Oznacza to, że odpowiednio poprowadzona argumentacja prawna pozwalała na poważenie stanowiska sądu okręgowego oddalającego roszczenie powodów wyrażające się w różnicy cen lokalu, nawet w sytuacji przyjęcia założenia, że strony zawarły umowę przedwstępną.

Zgodziła się z poglądem Zdającego, iż umówiony przez strony zadatek nie tamował możliwości dochodzenia odszkodowania. Jednak zachowanie przedmiotu zadatku lub uzyskany zwrot jego podwójnej wartości nie stanowią odszkodowania, a jedynie pełnią tę samą funkcję. Ponoszący odpowiedzialność może zaś zostać obciążony w większym rozmiarze. Z kolei postanowienia umowne w niniejszej sprawie w żaden sposób nie wskazują na to, że zamiarem stron było wprowadzenie rozwiązania polegającego na wykluczeniu możliwości dochodzenia innych należności odszkodowawczych.

Komisja II stopnia podzieliła krytyczne uwagi egzaminatorów odnośnie objęcia wnioskami apelacyjnymi kwoty, co do której nie zgłoszono żadnych dowodów (ulga podatkowa). Uznała, że Zdający błędnie wniósł o zasądzenie kwoty 15 000 złotych tytułem utraconej ulgi podatkowej w związku z nie zawarciem umowy rozporządzającej prawem własności lokalu. Roszczenie to co do wysokości nie zostało wykazane (udowodnione) przez powodów przed sądem I instancji, a żadne nowe dowody na tą okoliczność nie zostały powołane w apelacji. Przychyliła się także do wytknięcia błędu w zarzucie odnoszącym się do przedawnienia roszczenia o zadatek, uznając za trafne stwierdzenie, iż w realiach sprawy wniesienie pozwu nie przerwało biegu terminu przedawnienia tego roszczenia, skoro żądanie to zgłoszono dopiero na rozprawie w dniu 2 marca 2009 r. Za wadliwe uznała także wnioski apelacyjne, które ograniczają się jedynie do następującego żądania: "orzeczenie przez sąd odwoławczy co do istoty sprawy tj. zasądzenie żądanej kwoty ponad kwotę zasądzoną skarżonym wyrokiem wraz z odsetkami ustawowymi". Uznała, że niedokładne oznaczenie zakresu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku stanowi istotny brak formalny apelacji. Także, że w nieformalny sposób Zdający oznaczył strony postępowania, używając określeń "strona skarżąca" i "strona przeciwna".

Komisja II stopnia stwierdziła, że biorąc pod uwagę wymagania i kryteria określone w art. 364 i 365 ust. 2 urp oraz treść apelacji sporządzonej przez Egzaminowanego, zasadne było wystawienie oceny niedostatecznej z pracy z zakresu prawa cywilnego. Oceniła, że wprawdzie stwierdzone nieprawidłowości nie dyskwalifikują całej apelacji, która zawiera niezbędne elementy konstrukcyjne i obejmuje zarzuty mogące doprowadzić do zmiany wyroku na korzyść strony skarżącej, jednak przyjęcie mniej korzystnej dla mandanta konstrukcji prawnej umowy oraz wymienione tak poważne błędy, jak: bezpodstawne rozszerzenie zakresu zaskarżenia, narażające stronę na poniesienie dodatkowych kosztów postępowania apelacyjnego; nieudolne i niejednoznaczne sformułowanie wniosków apelacyjnych; użycie określeń, które odbiegają od standardów języka prawniczego, jakich zachowania należałoby oczekiwać od osoby pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego - świadczą o niewystarczającym opanowaniu materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce.

Surowość oceny uzasadniła tym, że egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takich kwalifikacji.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w pozostałych opiniach podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. C. zarzucił zaskarżonej uchwale:

1. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 77, 107 § 3 oraz 138 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 urp poprzez nie podjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych prze skarżącego w odwołaniu, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy, podniesionych przez skarżącego w odwołaniu oraz oparciu się w treści uchwały przez Komisje II stopnia jedynie na uchybieniach przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów pracy; oparcie co do zasady uchwały oraz treści jej uzasadnienia na tezach sformułowanych w opinii sporządzonej przez SSA R. I. załączonej do akt sprawy (o czym świadczą całe jej fragmenty cytowane w treści uzasadnienia uchwały), co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy; nieuwzględnieniu w trakcie oceniania pracy skarżącego ograniczeń czasowych oraz technicznych związanych z limitowanym dostępem do systemu informacji prawniczej LEX; a także podniesionych w odwołaniu zastrzeżeń formalnych dotyczących sposobu oceniania prac, co skutkowało błędną oceną stanu faktycznego a w konsekwencji doprowadziło do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej;

b) art. 8, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 urp, poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji, polegające na wydaniu uchwały w sposób dowolny, tj. z pominięciem istotnych okoliczności podniesionych przez skarżącego w odwołaniu oraz stosując dowolną ocenę dowodów dotychczas zgromadzonych w sprawie; wydanie uchwały zawierającej wewnętrzną sprzeczną treść uzasadnienia; czynienie skarżącemu zarzutu z używania pojęć języka prawniczego, którymi w tym samym kontekście posługuje się Komisja II stopnia w uzasadnieniu uchwały; a ponadto poprzez nieuwzględnienie przez Komisję II stopnia podniesionych w odwołaniu okoliczności, wskazujących na fakt, że przy tych samych przesłankach prawnych komisje I stopnia wydawały różne uchwały w zakresie zadania z prawa cywilnego;

c) art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 urp, poprzez brak należytego wyjaśnienia przez komisje II stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się ona przy załatwianiu sprawy,, tj. braku przedstawienia w uzasadnieniu uchwały kompleksowej analizy okoliczności działających zarówno na korzyść jak i na niekorzyść skarżącego, brak ich należytego wyważenia oraz nieprzedstawienie argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy oceny negatywnej; a nadto wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia;

d) art. 8 oraz art. 10 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 urp, poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów w ramach postępowania odwoławczego, w tym w szczególności braku możliwości wypowiedzenia się oraz podjęcia polemiki, przed wydaniem uchwały przez Komisję II stopnia, z tezami opinii z dnia [...] grudnia 2010 r. SSA R. I., stanowiące podstawę do wydania przez Komisje II stopnia uchwały, której uzasadnienie oparte o wskazaną wyżej opinię, stanowi w ocenie skarżącego zaskoczenie strony postępowania administracyjnego nowym stanowiskiem organów w zakresie oceny jego pracy, odbiegającej od oceny zaprezentowanej przez egzaminatorów Komisji I stopnia, co spowodowało, iż skarżący nie mógł się odnieść do zarzutów sformułowanych w uzasadnieniu uchwały na etapie postępowania odwoławczego; oraz

e) art. 139 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 urp, poprzez działanie Komisji która jako organ odwoławczy, dokonując oceny zasadnością podniesionych w odwołaniu zarzutów, przyznała skarżącemu rację uznając, że pewne elementy apelacji, pomimo ich zakwestionowania przez Komisję I stopnia, jako błędy podstawowe pisma procesowego były jednak sformułowane prawidłowo, jednocześnie stwierdziła, że w innym zakresie skarżący dopuścił się przewinień niedających rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a które polegały na bezpodstawnym rozszerzeniu zakresu zaskarżenia, nieudolnym i niejednoznacznym sformułowaniu wniosków apelacyjnych, używaniu pojęć odbiegających od standardów języka prawniczego, co miałoby świadczyć o niewystarczającym opanowaniu przez skarżącego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Skoro bowiem uznając za zasadne zastrzeżenia skarżącego odnośnie zarzutu głównego postawionego wobec jego pracy, tj. kwalifikacji prawnej umowy, a także możliwości dochodzenia pełnej kwoty odszkodowania oraz zadatku, Komisja II stopnia jednocześnie podniosła nowe zarzuty i zmieniła na niekorzyść rangę pozostałych zarzutów (wcześniej uznanych przez Komisje I stopnia za drugorzędne), a w efekcie ocena wystawiona skarżącemu nie uległa zmianie, to należy uznać że sposób oceniania pracy skarżącego, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisje I stopnia, uległ zaostrzeniu, a zatem doszło do naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść,

2. obrazę przepisów prawa materialnego, która miał wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 2, 7 oraz 32 Konstytucji RP, poprzez fakt, iż Komisja II stopnia zaakceptowała stan polegający na tym, że egzaminatorzy Komisji I stopnia przyjęli odmienne założenie w odniesieniu do pracy odwołującego się, niż w stosunku do prac ocenianych w innych komisjach I stopnia na terenie całego kraju, co było przejawem niedopuszczalnego nierównego traktowania zdających znajdujących się w takiej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi w tym samym stopniu;

b) art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, zarówno przez egzaminatorów Komisji I stopnia, jak i Komisje II stopnia, jako kryterium oceny prac tzw. "opisu istotnych zagadnień" sporządzonego zgodnie z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych, pomimo wydania wyżej wymienionego "opisu istotnych zagadnień" w oparciu o przepis wskazanego rozporządzenia nieznajdujący podstawy prawnej w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych;

c) art. 364 ust. 10 w zw. z art. art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 1 i 6 urp poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen;

d) art. 365 ust. 2-4 oraz art. 364 ust. 1 i 6 urp poprzez w części nieuwzględnienie a w części niewłaściwe zastosowanie ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy.

W konsekwencji Skarżący zarzucił dopuszczenie się przez Komisję II stopnia wskazanych wyżej naruszeń prawa procesowego i materialnego i podjęcia w stosunku do pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego błędnej decyzji o utrzymaniu oceny najniższej z możliwych, tj. negatywnej, podczas gdy praca winna była być oceniona pozytywnie.

W związku z powyższym, P. C. wniósł na mocy art. 54 § 3 p.p.s.a. o uwzględnienie przez Komisję II stopnia jego skargi całości, poprzez dokonanie zmiany zaskarżonej uchwały z dnia [...] stycznia 2011 r. polegającej na uchyleniu uchwały z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej I stopnia i ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. W razie nieuwzględnienia powyższego wniosku, przekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Przed Sądem domagał się:

1. uchylenia w całości zaskarżonej uchwały z [...] stycznia 2011 r. utrzymującej w mocy uchwałę nr [...] Komisji I stopnia i ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego

2. zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, oraz

3. przeprowadzenie następujących wniosków dowodowych:

a) zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości do ujawnienia wydanego zgodnie z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych, tzn. "opisu istotnych zagadnień" z zakresu prawa cywilnego oraz o dopuszczenie przez Sąd przeprowadzenia dowodu z tego dokumentu na okoliczność wykazania, że wspomniany opis istotnych zagadnień miał decydujący wpływ sposób oceniania pracy skarżącego oraz na treść uzasadnienia ocen mu przyznanych przez członków Komisji I stopnia podtrzymanych zaskarżoną uchwałą. Podnosił, że treść opisu pojawiła się zaraz po egzaminie na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości, dokument ten został jednak stamtąd usunięty, a w chwili obecnej nie jest publicznie dostępny i nie istnieje inna droga zapoznania się z oficjalną wersją tego dokumentu,

b) zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości RP, ewentualnie Komisji II stopnia, przez Sąd do przekazania Sądowi wszystkich pozytywnie ocenionych prac z zakresu prawa cywilnego, w tym również w wyniku odwołań do komisji II stopnia (bez uchwał ich dotyczących), sporządzonych przez osoby zdające egzamin radcowski w roku 2010 (w celu włączenia ich do materiału procesowego i dopuszczenia przez Sąd przeprowadzenia z nich dowodu), ze wskazaniem w każdym przypadku, jaka ocena (z ocen pozytywnych) została wystawiona osobie zdającej, na okoliczność wykazania, że inne osoby zdające ten sam egzamin co skarżący, proponujące analogiczne rozwiązanie problemu (tj. przyjęcie koncepcji umowy przedwstępnej i objęcie przedmiotem zaskarżenia kwoty maksymalnej, tj. 185.000 zł) otrzymały oceny pozytywne (i jakie spośród pozytywnych);

c) zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości, ewentualnie Komisji II stopnia do przekazania Sądowi protokołu głosowania nad uchwałą Komisji II stopnia w celu w włączenia ich do materiału procesowego i dopuszczenia przez Sąd przeprowadzenia z nich dowodu, na okoliczność wykazania, czy i kiedy Komisja II stopnia zapoznała się z opinią z [...] grudnia 2010 r. sporządzoną przez SSA R. I. przed głosowaniem nad uchwałą ponadto, czy członkowie Komisji II stopnia oddawali swoje głosy w okolicznościach wskazujących na to, iż zapoznali się całokształtem materiału zgromadzonego w sprawie w tym, w szczególności po zapoznaniu się z treścią odwołania z dnia [...] września 2010 r. złożonego przez skarżącego, czy tez głosowali na d uchwałą jedynie po zapoznaniu się z treścią rzeczonej opinii z dnia [...] grudnia 2010 r.; oraz

d) zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości RP, ewentualnie Komisji II stopnia, przez Sąd do przedstawienia protokołu egzaminu radcowskiego, którego kopia jest przekazywana Ministrowi Sprawiedliwości zgodnie z art. 367 ust. 2 ustawy oraz o dopuszczenie dowodu z tego protokołu na okoliczność ustalenia warunków, w jakich przeprowadzany był egzamin radcowski.

Skarżący ponadto w dniu [...] marca 2011 r. ponowił wniosek o uwzględnienie skargi na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. podnosząc, że postępowanie odwoławcze prowadzone było z naruszeniem przez Komisję II stopnia zasady proporcjonalności oraz równego traktowania.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko Komisji II Stopnia zawarte w uchwale uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona.

Wskazał za całkowicie bezzasadne wnioski skarżącego dotyczące zobowiązania Ministra Sprawiedliwości do dołączenia: "Opisu istotnych zagadnień" oraz wszystkich ocenionych prac z zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, protokołu głosowania czy protokołu egzaminu radcowskiego. Minister Sprawiedliwości nie jest stroną przedmiotowego postępowania, a wnioskowane dowody nie są istotne dla wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości.

Nie zgodził się z zarzutem naruszenia przepisów art. 2, art. 7 art. 32 oraz art. 92 ust. 1. Konstytucji. Osoby uczestniczące w egzaminie radcowskim w roku 2010 były traktowane w sposób jednakowy; a zarówno komisja egzaminacyjna jak i Komisja II stopnia działały na podstawie i ramach przepisów prawa. Nie został naruszony art. 92 ust. 1 Konstytucji odnoszący się do podstaw prawnych wydawania rozporządzeń. Wskazywane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), zostało wydane na podstawie art. 36 ust. 12 urp i pozostaje w zgodzie ze wskazywanym przepisem Konstytucji. Zarzut kierowania się przy ocenie pracy kryteriami określonymi w tzw. opisie istotnych zagadnień uznał za chybiony, bowiem opis ten miał znaczenie jedynie pomocnicze przy dokonywaniu oceny pracy. Ocena ta dokonana przy zastosowaniu kryteriów ustawowych, indywidualnie przez dwóch egzaminatorów doprowadziła do wystawienia oceny niedostatecznej z pracy pisemnej z prawa cywilnego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podzieliła zarzutów skargi odnoszących się do naruszenia zasad postępowania administracyjnego – art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 139, art. 107 k.p.a. Odnosząc się m.in. do zarzutu naruszenia przepisu art. 139 k.p.a. wskazała, że podtrzymując uchwałę Komisji egzaminacyjnej określającą negatywny wynik egzaminy radcowskiego skarżącego nie wydała decyzji na niekorzyść odwołującej się strony; a tym samym w niczym nie pogorszyła jego sytuacji. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia, przywołuje stosowne przepisy prawne stanowiące podstawę prawną jej wydania i spełnia wszystkie wymagane prawem przesłanki.

Podjęta uchwała w pełni realizuje zasady praworządności, zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli, a ponadto pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa, oraz świadomości kulturę prawną obywateli. Organ nie podzielił innej oceny tej kwestii dokonanej przez skarżącego.

Przyznała rację skarżącemu, że jego skarga została sporządzona prawidłowo pod względem formalnym wymaganym dla pisma procesowego. Jednakże podkreśliła, iż takie pismo może sporządzić również osoba bez profesjonalnego przygotowania, po lekturze Kodeksu postępowania cywilnego i pismo takie będzie przyjęte do rozpatrzenia przez sąd. Warunkiem zaś uzyskania oceny pozytywnej z egzaminu radcowskiego jest również w szczególności - w myśl art. 365 urp - prawidłowe zastosowanie przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, a Skarżący nie sprostał tym wymogom.

Podniosła, że warunki w jakich skarżący uczestniczył w egzaminie radcowskim nie miały wpływu na wynik sprawy (tj. dostęp do programu LEX czy ograniczenia czasowe). Były one jednakowe dla wszystkich zdających i jedynie część nie sprostała wymogom uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu.

Odnosząc się do wskazywanych w skardze pozostałych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podtrzymała zaprezentowane w uzasadnieniu uchwały argumenty. Podniosła jako zasadniczy argument, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych, czyli wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia. Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę jest ograniczony przez przepisy prawa materialnego - w tym przypadku przez ustawę o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 oraz przepisy proceduralne - zgodnie z art. 368 ust. 12 tej ustawy i odpowiednio stosowane przepisy k.p.a.

Oceniła, że okoliczność różnicowania ocen wystawianych indywidualnym pracom przez egzaminatorów w poszczególnych komisjach egzaminacyjnych na terenie całego kraju jest rzeczą naturalną. Te naturalne różnice zostały uwzględnione przez ustawę o radcach prawnych - w art. 364 ust. 9 i 10 w przyjętej skali punktacji i dokonywania tych ocen. Ze względu na istotę uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego - w ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - pewnej swobodzie oceny prac osób zdających za nieuzasadniony uznała zarzut naruszenia art. 365 ust 2 oraz art. 364 ust. 10 urp. Ponadto przepisy prawa nie nakładają, na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Luz decyzyjny, z którego korzysta organ, związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza granice tego luzu może stanowić podstawę do przyjęcia wadliwości rozstrzygnięcia.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała za nietrafne zarzuty przyjęcia przez komisje egzaminacyjne jednakowych kryteriów jak również odmiennych rozstrzygnięć w stosunku do osób w tym samym stanie faktycznym, powołując się na zasadę indywidualizmu wynikającą z art. 1 ust. 1 k.p.a. Prace egzaminacyjne nie były rozpoznawane porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

W obszernym piśmie procesowym złożonym [...] czerwca 2011 r. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów ze wskazanych uchwał z [...] lutego 2011 r. wydanych w innych sprawach na okoliczność, że Komisja II stopnia dopuściła się w przedmiotowej sprawie naruszenia zasady równego traktowania, wydania uchwały w sposób dowolny oraz naruszenia zaufania obywateli do organów państwa.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie tych wniosków.

Na rozprawie w dniu 9 czerwca Sąd nie uwzględnił wniosku o dopuszczenie dowodów z w/w dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wymaga przy tym podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wbrew zarzutom Skarżącego, Komisja II stopnia rozpatrując jego odwołanie nie naruszyła granic uznania.

Uznaniowy charakter decyzji wydawanych przez organy administracji publicznej nie oznacza dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Organ powinien rozważyć wszystkie okoliczności faktyczne i prawne przemawiające za oceną pozytywną (a w jej ramach uwzględnić skalę od oceny dostatecznej do celującej) i negatywną, a następnie wykazać w uzasadnieniu decyzji jakie powody przemawiały za podjętym rozstrzygnięciem.

W niniejszej sprawie powyższa zasada została zachowana, a zarzuty w zakresie błędnej oceny merytorycznej i możliwości uznania, że zadanie egzaminacyjne spełniało wymóg uzyskania oceny pozytywnej - nie mogą być uwzględnione. Opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca bowiem większą wagę przykłada do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy zdającego. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 36 5 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie jest zasadny.

Trzecia część egzaminu radcowskiego, której ocenę zakwestionował skarżący, polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (art.364 ust. 6 urp)

Egzamin ten miał na celu sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa cywilnego materialnego i procesowego i umiejętności jej praktycznego zastosowania (art. 364 ust. 1 urp).

Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty tego zawodu (art. 2 urp) wynika naczelna zasada, że pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawna interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.

Należy podkreślić, że ustawowe kryteria oceny określa art. 365 ust. 2 u.r.p. stanowiący, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna (...), biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, która zgodnie z zadaniem reprezentuje. Należy zatem zauważyć, że ustawowe kryteria oceny nie stanowią katalogu zamkniętego, bowiem poprzez zapis "w szczególności", nadają szczególną wagę kryteriom wymienionym enumeratywnie w cytowanej normie.

W przypadku tej części egzaminu, Skarżący wprawdzie prawidłowo zdecydował o przygotowaniu apelacji, ale jego wiedza z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania została przez dwóch egzaminatorów oceniona jako niedostateczna. Precyzowane wnioski apelacyjne co do kwoty i daty zasądzenia odsetek, niewłaściwy sposób określenia stron postępowania, oparcie wniosków apelacji na przyjęciu zawarcia umowy przedwstępnej zamiast umowy nienazwanej określonej jako deweloperskiej, równoległe domaganie się kwoty podwójnego zadatku oraz odszkodowania, dochodzenia odszkodowania w ramach ujemnego interesu umownego, uznanie podstawy do apelacji w zakresie dochodzenia utraty ulgi podatkowej, czy niezrozumiały zarzut z art. 123 § 1 k.c.

Należy podkreślić, że dokonana ocena organu odwoławczego miała na uwadze, że Zdający przygotowywał apelacje jako reprezentant strony powodowej. Oznacza to, że ocena jego pracy została uzależniona od wymogów formalnych oraz podniesienia w zastosowanym środku zaskarżenia (w świetle wyroku i uzasadnienia sądu I instancji) wszystkich możliwych zarzutów, które mogłyby prowadzić do uwzględnienia apelacji na korzyść powodów. Organ odwoławczy przyznał, że prawidłowe zakwalifikowanie umowy stanowiło trudność dla zdających z uwagi na występującą w doktrynie i orzecznictwie - od wielu lat - rozbieżność poglądów co do charakteru prawnego tzw. umowy deweloperskiej. Oznacza to. że skoro problem kwalifikacji prawnej tego rodzaju umowy jest różnie rozstrzygany, przy czym w orzecznictwie i literaturze przeważa stanowisko przyjmujące zawarta umowę nie jako przedwstępną, a jako deweloperska, dawało to możliwość podniesienia w apelacji wszystkich możliwych zarzutów prowadzących do uwzględnienia apelacji na korzyść powodów. Zatem w interesie powodów nie leżało założenie w apelacji, że strony łączyła umowa przedwstępna, bo utrudniało to formułowanie zarzutów zmierzających do zasądzenia na ich rzecz świadczeń odszkodowawczych.

Komisja II stopnia przyznając problematyczność zagadnienia z uwagi na rozbieżność poglądów doktryny i orzecznictwa zakresie charakteru prawnego nienazwanej umowy deweloperskiej, jej podobieństw i różnic z umową przedwstępną, ostatecznie oceniła za niedyskwalifikujące w pracy Zdającego przyjęcie, że strony łączyła umowa przedwstępna, a nie tzw. umowa deweloperska. Uznała bowiem, że nawet przy przyjęciu, że strony łączyła umowa przedwstępna, a nie deweloperska, w orzecznictwie Sądu Najwyższego można znaleźć stanowisko opowiadające się za rozszerzonym rozumieniem granic ujemnego interesu umownego i dopuszczające objęcie obowiązkiem odszkodowawczym zarówno strat jak i również utraconych korzyści, poniesionych w związku z zawarciem umowy przedwstępnej.

Przyjęła zatem, że w takim wypadku Zdający, działając w interesie strony, którą reprezentował powinien zdecydować o podstawach dochodzenia zasądzenia kwoty 150 000 zł i w takim zakresie zaskarżyć rozstrzygnięcie sądu I instancji oddalające roszczenie o odszkodowanie z tytułu różnicy w cenie lokalu objętego przedmiotem umowy. Komisja II stopnia zgodziła się także z poglądem Skarżącego, że umówiony zadatek nie tamował możliwości dochodzenia odszkodowania.

Jednakże za istotne mankamenty pracy egzaminacyjnej uznała:

- objęcie wnioskami apelacyjnymi kwoty 15 000 zł. co do której nie zgłoszono żadnych dowodów (ulga podatkowa),

- błąd w zarzucie odnoszącym się do przedawnienia roszczenia o zadatek, ponieważ wniesienie pozwu nie przerwało biegu terminu przedawnienia tego roszczenia zgłoszonego na rozprawie 2 marca 2009 r.,

- wadliwe wnioski apelacyjne, w których Zdający nie oznaczył zakresu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku, co oznacza istotny brak formalny apelacji,

- użycie nieformalnego sposobu oznaczenia stron postępowania jako "strona skarżąca" i "strona przeciwna".

Wskazując na powyższą argumentację, nie można zarzucić organowi odwoławczemu, że dokonał tej oceny dowolnie, z przekroczeniem granic uznania. Podstawę do wydania oceny stanowił bowiem art. 364 ust. 1 urp wskazujący, iż egzamin radcowski miał na celu sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa cywilnego materialnego i procesowego i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Innymi słowy, przedmiotowe zadanie dawało szerokie spektrum sprawdzenia wiedzy z prawa cywilnego: teoretycznej i praktycznej.

Odnosząc się do zarzutów prawa procesowego podniesionych w skardze, co do naruszenia art. 7, 77, 107 § 3, 138, 8 i 10 k.p.a. oraz 11 i 80 k.p.a., w ocenie Sądu Skarżący nie wskazał, jaki istotny wpływ mogą mieć one na rozstrzygnięcie.

Wbrew bowiem jego twierdzeniom, obie komisje powołały w swoich ocenach pozytywne jak i negatywne elementy sporządzonej apelacji jako pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego. Należy podkreślić, że istota uznania administracyjnego, w świetle art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 urp w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego, tkwi w pewnej swobodzie oceny prac osób zdających. Werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego". Wskazuje na to przepis art. 365 ust. 2 urp, w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Należy zwrócić uwagę, że oboje egzaminujący Komisji I stopnia jednolicie ocenili pracę Skarżącego. Każdy niezależnie od siebie wystawił mu ocenę niedostateczną wskazując na jej mankamenty. Komisja II stopnia, uwzględniając w części zarzuty, dostrzegła i wypowiedziała się w zakresie pozytywnych aspektów pracy, ale wyraźnie i zdecydowanie zasadnicze znaczenie przypisała wytkniętym uchybieniom. Przyjęcie mniej korzystnej dla reprezentowanego klienta konstrukcji prawnej umowy oraz poważne błędy: bezpodstawnego rozszerzenia zakresu zaskarżenia narażającego go na poniesienie dodatkowych kosztów postępowania, nieudolne i niejednoznaczne sformułowanie wniosków apelacyjnych, użycie określeń odbiegających od standardów języka prawniczego jakich oczekiwać należy od radcy prawnego, w ocenie Sądu, uzasadniało wystawioną pracy egzaminacyjnej ocenę.

Jako nietrafne należy uznać zarzuty oparcia uchwały na tezach sformułowanych w opinii z [...] grudnia 2011 r. sporządzonej przez członka Komisji Egzaminacyjnej II stopnia SSA R. I. i braku możliwości zapoznania się z zarzutami w niej zawartymi i wypowiedzenia się przed wydaniem uchwały przez organ odwoławczy. Podnieść należy, że szczegółowy tryb pracy obu Komisji Egzaminacyjnych: I stopnia jak i II stopnia uregulowany jest w ustawie o radcach prawnych oraz w przepisach rozporządzenia z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314) regulującego tryb i sposób (procedurę) działania tej komisji, nie zmieniającego co do zasady zakresu i zasad orzekania organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym. Należy przypomnieć, że Komisja II stopnia jest organem kolegialnym. Zgodnie z § 5 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Z powyższego uregulowania wynika, że pisemna opinia przewodniczącego lub członka komisji odwoławczej (SSA R. W.) dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem nie ma charakteru dowodu zewnętrznego, jak np. opinia biegłego (opinia prawna). Jest elementem procedowania nad odwołaniem przed rozstrzygnięciem organu kolegialnego, sporządzonym dla potrzeb zapoznania z odwołaniem i stanowiskiem wyznaczonego sprawozdawcy pozostałych członków komisji odwoławczej. Ma ona charakter wewnętrzny i podlega głosowaniu organu kolegialnego. Stąd zrozumiałym jest, że w konsekwencji akceptacja pisemnej opinii przewodniczącego lub członka komisji odwoławczej jest wyrazem woli organu kolegialnego i stanowi kanwę uzasadnienia uchwały tego organu.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w tej kwestii wskazać należy, że powyższe okoliczności wynikają wprost z protokołu posiedzenia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] stycznia 2011 r., stanowiącego na str. [...] materiał postępowania administracyjnego w sprawie procedowania nad odwołaniem Skarżącego. Sąd administracyjny jednakże nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, niemniej jednak uprawniony jest do oceny prawidłowości tego procedowania i niebudzącego wątpliwości jednogłośnego stanowiska członków komisji odwoławczej.

Sąd nie mógł także uwzględnić zarzutu Skarżącego odnośnie ograniczeń czasowych oraz technicznych związanych z limitowanym dostępem do komputerów zawierających program LEX, gdyż podczas przeprowadzanego egzaminu zdający nie zgłaszał tego problemu. Wszyscy uczestnicy egzaminu mieli podobne warunki w dostępie do stanowisk komputerowych i byli poinformowani, że jedno przypada na 7 osób. Egzaminowani we własnym zakresie mogli przynieść na egzamin teksty aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwo. Z protokołu Komisji I stopnia nie wynika natomiast, by jakikolwiek z uczestników egzaminu wnosił w tym zakresie zastrzeżenia.

Podkreślić należy nietrafność naruszenia art. 139 k.p.a. Komisja II stopnia, jako organ odwoławczy, nie ograniczyła się wyłącznie do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji, ale w ramach administracyjnego toku instancji - w trybie odpowiedniego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - dokonała całościowej oceny jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty, czyli ponownej oceny pracy egzaminacyjnej - co także wyjaśniła w uzasadnieniu uchwały. Także jako bezpodstawny należy uznać zarzut, że Komisja I stopnia wskazała na błędy podstawowe i błędy mniejszej wagi, których rangę na niekorzyść Skarżącego zmieniła Komisja odwoławcza podnosząc nowe zarzuty. Komisja II stopnia dobitnie i zdecydowanie przedstawiła w całokształcie ocenę materiału dowodowego w postaci pracy egzaminacyjnej, wyłuszczając jej mankamenty, które w jej ocenie nie dały podstaw do podwyższenia oceny. Takiej procedurze poddał się skarżący podnosząc zarzuty sprecyzowane w odwołaniu Nie ulega wątpliwości, że ostatecznie ocena wyrażona przez organ odwoławczy nie pogorszyła sytuacji Skarżącego.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszeń prawa materialnego, wskazanych przez Skarżącego, a zwłaszcza błędnego zastosowania przez Komisję II stopnia kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., która uznając zasadność wniesionej apelacji podniosła niedokładne oznaczenie zakresu żądanej zmiany zaskarżonego wyroku (kwota, data odsetek), jako "niewłaściwe" określiła I instancja, a jako "nieudolne" określiła II instancja oznaczenie stron postępowania, oparcie konstrukcji apelacji opartej na umowie przedwstępnej jako nie dyskwalifikującej apelacji, ale mimo tego uznania, że zaproponowany przez Skarżącego sposób rozwiązania zadania nie uwzględnia interesu klienta reprezentowanego przez niego, uznania podstaw do ulgi podatkowej oraz pozostałe wymienione mankamenty powodują zasadnie nie uwzględnienia skargi.

Należy wskazać, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oznacza, iż komisje egzaminacyjne maja prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (pogląd taki prezentowany jest także w piśmiennictwie - por: J. Zimmermann. Prawo administracyjne, wyd. Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest oczywiście dowolny i swobodny. Na gruncie niniejszej sprawy ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego - ustawę o radcach prawnych, o czym stanowi art. 364 ust. 1 oraz art. 361 ust. 2 urp oraz przez przepisy proceduralne - zgodnie z art. 368 ust. 12 urp komisje II stopnia zobowiązane są odpowiednio stosować przepisy k.p.a.

Zdaniem Sądu, zarzuty procesowe jak i materialne nie zasługują na uwzględnienie, gdyż Komisja II Stopnia jako organ odwoławczy w sprawie, oparła się na materiale dowodowym, który stanowił materiał zgromadzony przed Komisją I stopnia oraz o ustalenia o ocenę własną. Z uzasadnienia uchwały Komisji |l stopnia wynika, że zgromadzone w sprawie dowody zostały poddane analizie i ocenie. Potwierdza to także częściowe przychylenie się do zarzutów odwoławczych, uwzględnienie jej argumentacji, że apelację, będącą przedmiotem zadania egzaminacyjnego, można było wywieść również z umowy przedwstępnej. Również przywołana argumentacja prawna, która jest integralną częścią uzasadnienia nie budzi jakichkolwiek wątpliwości lub zastrzeżeń. Jednocześnie organ odniósł się do przedstawionych przez skarżącą zarzutów. Dodatkowo należy podnieść, że również uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa, tj. art. 107 § 3 k.p.a. elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały zarówno Komisja I stopnia, jak i organ odwoławczy, podały przesłanki podjętych rozstrzygnięć, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Wskazać należy, że jeżeli strona podnosiła zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., to w jej interesie leżało wykazanie istotnego wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Nie nasuwało to zresztą skarżącej trudności, skoro twierdziła zarówno w odwołaniu jak i w skardze, że uniemożliwienie mu wypowiedzenia się przed wydaniem uchwały, doprowadziło do wydania tego rodzaju wadliwej decyzji. Tym bardziej dłuższy okres, jaki upłynął między datą doręczenia mu uchwały, a datą rozpoznania sprawy przez Sąd, umożliwiał mu przygotowanie wypowiedzi wykazującej wadliwość mającą istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast przed Sądem skarżący nie przedstawił istotnych argumentów dotyczących zebranego w sprawie materiału dowodowego, to znaczy, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy (tak również wypowiedział się na gruncie przepisów ordynacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ uchwale składu 7 sędziów z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66).

Wprawdzie w piśmie procesowym złożonym [...] czerwca 2011 r. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów ze wskazanych uchwał z [...] lutego 2011 r. wydanych w innych sprawach na okoliczność, że Komisja II stopnia dopuściła się w jego sprawie naruszenia zasady równego traktowania, wydała uchwałę w sposób dowolny oraz naruszyła zaufanie do organów państwa, jednakże wniosek ten nie mógł być uwzględniony. Należy mieć na względzie, iż zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie dopuszczalne tylko wówczas, gdy postulowany dowód będzie pozostawał w związku z ocena legalności zaskarżonego aktu. W niniejszej indywidualnej sprawie egzaminowani nie kandydują na jedno określone stanowisko, nie ma limitu tzw. miejsc. Skarżący poddał się egzaminowi zawodowemu. Przebieg i ocena wyników tego egzaminu stanowi stan faktyczny w jego indywidualnej sprawie. Dokonana została przez powołaną do tej oceny właściwą komisję egzaminacyjną składająca się z wysokiej klasy specjalistów w dziedzinach prawa objętych tym egzaminem. Nie ma możliwości w tym indywidualnym postępowaniu porównywania pracy egzaminacyjnej Skarżącego z innymi pracami. Tym bardziej nie ma takiej możliwości Sąd, który nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, a do tego sprowadziłby się wgląd w akta administracyjne innych zdających. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 września 2010 r. wydanym w sprawie o sygn. I GSK 243/10 (LEX nr 744739) sąd administracyjny nie dokonuje ustalenia stanu faktycznego sprawy, a dokonywana przez niego kontrola legalności aktu administracyjnego opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem (...) wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika jednak, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.

Odnosząc się do zarzutów obrazy norm konstytucyjnych art. 2, 7 oraz 32 i 92 ust. 1 Ustawy Zasadniczej stwierdzić należy, że nie są trafne.

Zadanie egzaminacyjne było indywidualną pracą każdej zdającej osoby, a analizowanie w niniejszej sprawie innych prac wskazanych do porównania oznaczałoby, że powinny być identyczne, by identyczne były kryteria zastosowane do ich oceny. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie zarzut zaakceptowania przez Komisję II stopnia tego, że Komisja I stopnia przyjęła odmienne założenie w odniesieniu do pracy odwołującego w stosunku do prac ocenianych w innych komisjach I stopnia na terenie całego kraju, jako przejawu nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi w tym samym stopniu. Sama okoliczność różnicowania ocen wystawianych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne na terenie całego kraju, rodzaj przedstawionej przez nich argumentacji jest i będzie rzeczą naturalną. Ma rację organ, że nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice zostały uwzględnione przez ustawę o radcach prawnych - w art. 364 ust. 9 i 10 u.p.r., gdzie przyjęty jest stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen.

Nie można zatem uwzględnić zarzutu Skarżącego co do przyjęcia odmiennych założeń pracy Skarżącego niż do innych prac w innych komisjach przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, bowiem Sąd podziela argumentację, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego — ustawy o radcach prawnych — wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca bowiem większą wagę przykłada do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy zdającego. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 36 5 ust. 2 urp nie jest zasadny.

W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała realizuje zasadę działania organów w sposób mający na względzie interes społeczny, jak również słuszny interes obywateli oraz pogłębianie zaufania obywateli do organów Państwa. W tym miejscu podnieść trzeba, że rozstrzygnięcie organu, nie budzące wątpliwości co do jego zakresu, choć rozbieżne z interesem strony, w pełni odpowiada wymogowi rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 k.p.a.) oraz zgodne jest z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.), a także z zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.).

Opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikację tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nie traktowania podobnych spraw identycznie, lecz biorąc pod uwagę racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca bowiem większą wagę przykłada do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy zdającego. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 36 5 ust. 2 urp nie jest zasadny.

Sąd analizując zarzuty skarżącej nie dopatrzył się przekroczenia tzw. luzu administracyjnego w ocenie jej pracy przez egzaminatorów oraz organ odwoławczy, a także - na tym tle - jej słusznego interesu.

Zasada równości w warunkach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, powinna być realizowana przez takie same zasady dla wszystkich zdających: warunków przystąpienia do egzaminu, czasu jego trwania, niemożności korzystania z urządzeń przekazujących i odbierających informacje, korzystania z pomocy w postaci własnych komentarzy, tekstów aktów prawnych i orzecznictwa, jednakowych warunków korzystania z programu LEX i stanowisk komputerowych.

Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do dokonywania porównania stanu faktycznego ustalonego przez Komisje Egzaminacyjne w niniejszej sprawie ze stanem faktycznym i rozstrzygnięciem w innych sprawach i na tej podstawie ustalania stanu faktycznego (porównywania wartości merytorycznej porównywanych prac) w zakresie wystawionych ocen.

Podkreślić należy, że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryterium oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w art. 364 ust. 1 i art. 363 ust. 2 u.r.p., zaś kwestionowany tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie instrumentem pomocniczym, o charakterze wewnętrznym, który ma ułatwić ocenę egzaminatorom, zaś komisji weryfikacje tejże oceny. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Nie stanowi naruszenia przytoczonych przepisów także to, że egzaminatorzy wyrazili także swoją opinię co do pojęć języka prawniczego, słownictwa, jakim posłużył się przy sporządzaniu projektu apelacji Skarżący. Jest bowiem oczywistym, że te elementy pracy rzutują na jej profesjonalizm i przejrzystość i egzaminator ma prawo wyrazić w tym względzie swoją opinię.

Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p. Komisja II stopnia wyraźnie powołała się i odniosła do obowiązującego stanu prawnego określający zakres jej orzekania, art. 368 ust. 12 urp, czyli odpowiedniego stosowania przed komisją odwoławczą Kodeksu postępowania administracyjnego w sytuacjach nieuregulowanych ustawą o radcach prawnych, która nie zmienia naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, a nie wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do uchwały Komisji I stopnia. Stąd, w ocenie Sądu, uprawniona jest dokonana ocena pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego dokonana przez organ odwoławczy, bowiem podniesione mankamenty zostały uzasadnione w powołaniu się na normy prawa materialnego stawiające kandydatom do zawodu określone wymogi.

Należy podkreślić, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 2, 4 ust.1, art. 6 ust.1 oraz art. 7 urp. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana. Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe.

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podstaw materialnych podjętego rozstrzygnięcia przytaczając argumentację odniesioną do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Innymi słowy, przepis art. 365 ust. 2 urp zakłada wobec egzaminowanego kandydata na radcę prawnego wymóg posiadania wiedzy teoretycznej i praktycznej oraz uwzględnienia interesu klienta, którego reprezentował w zadaniu, a dla komisji egzaminacyjnej - w ocenie pracy - obowiązek sprawdzenia stopnia przygotowania prawniczego z uwzględnieniem tej przesłanki. Wagę tego kryterium podkreśla cel egzaminu zawodowego wynikający z art. 364 ust. 1 urp: sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby do niego przystępującej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Celem jest także wykazanie przez kandydata do zawodu, że potrafi zabezpieczyć w należyty sposób interes strony, którą – zgodnie z poleceniem kazusu egzaminacyjnego – reprezentował. Chodzi więc o gwarancję wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę merytorycznie do tego przygotowaną.

Podkreślić należy, że nie można zarzucić dowolności dokonanej ocenie organu w sytuacji, gdy jego pogląd mieści się w jednym z dopuszczalnych poglądów prezentowanych w orzecznictwie i literaturze. Przy czym organ zgodził się, że umówiony zadatek nie tamował możliwości dochodzenia odszkodowania.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Należy podkreślić, że Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r. II SA/Łd 852/07).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia. Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych oraz przepisy proceduralne. Podnoszona okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 3364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który jak wskazano, egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu jak wskazano, nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny, o czym była już wyżej mowa.

Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nietraktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca większą wagę przykłada w tym wypadku do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy każdego zdającego. Z tego powodu zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 urp w zw. z art. 7, i 45 Konstytucji nie jest usprawiedliwiony.

Ustawodawca wyraźnie określił cel egzaminu radcowskiego, który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby do niego przystępującej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa materialnego i procesowego z gałęzi prawa szczegółowo określonych w art. 364 ust. 1 urp i sprawdzenia umiejętności praktycznego zastosowania tej wiedzy. Oznacza to, że wiedza teoretyczna kandydata do zawodu (także z materialnego i procesowego prawa cywilnego) musi mieć przełożenie na umiejętność samodzielnego jej zastosowania w praktyce.

Zasady i sposób oceny wiedzy przyszłego radcy prawnego określono w art. 365 ust. 1 - 6 urp. Ust. 2 urp stanowi szczegółowo o przesłankach jakimi kierować mają się egzaminatorzy dokonując o ceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Dokonywane są - niezależnie od siebie – przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna. Jeden z nich, wskazany jest przez Ministra Sprawiedliwości, a drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Kryteria tej oceny to w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia -skargę należało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a..