Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 143/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, art. 23 a ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant referent Patrycja Bar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję A. z dnia [...] września 2019 r., znak [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) z [...] listopada 2019 r., nr [...], wydana w przedmiocie ustalenia, że świadczenia rodzinne na dzieci: W.B., C.B. i O.B. za okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w postaci : 1) zasiłek rodzinny na dzieci W.B., C.B., O.B.; 2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko W.B.; 3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko: O.B.; 4) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego: C.B.; 5) zasiłek pielęgnacyjny dla dziecka: C.B., w łącznej kwocie 417,73 zł, są świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi i zobowiązania wyżej wymienionej skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

Organ, wydając zaskarżoną do Sądu decyzję przyjął, że decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak [...], Wojewoda [....] ustalił, iż w/w świadczenie rodzinne, które pobrała B.B. za okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r., na trójkę swych dzieci, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Wobec tego zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Organ I instancji powołał się w treści swego rozstrzygnięcia m.in. na art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepisy na podstawie, których odmówiono przyznania prawa do świadczeń rodzinnych zawierają uzasadnienia decyzji Wojewody z dnia [...] stycznia 2019 r. o nr [...] oraz o nr [...].

Stwierdzono, iż w dniu 10 grudnia 2018 r. wpłynęła do urzędu informacja, że B. B. od 1 września 2018 r. zatrudniona jest na terenie Niemiec. Ponadto od 27 listopada 2018 r. Z.B. mąż wnioskodawczyni podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS. Od 2016 roku ww. prowadzi działalność gospodarczą, przy czym jej wykonywanie zostało dnia 30 września 2017 zawieszone. Do 30 listopada 2018 r. to Niemcy są krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, zaś od 1 grudnia 2018 r. na zasadzie pierwszeństwa ma zastosowanie ustawodawstwo polskie zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. b(i) rozporządzenia 883/2004.

Od decyzji opisanej Wojewody B.B. w wniosła odwołanie, podkreślając w nim, że w związku ze swoją pracą na terenie Niemiec nie otrzymała żadnego świadczenia na W., C. oraz O.B. To, że strona podlega ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu umowy o pracę nie oznacza jeszcze, że posiada prawo do tych świadczeń zgodnie z ustawodawstwem niemieckim. W sytuacji, gdzie jedno z państw odmówiło wypłaty świadczeń rodzinnych to obowiązek wypłacenia świadczenia ma Polska, a w związku z tym świadczenie pobrane przez nią zostały prawnie wypłacone i nie powinna ich zwracać. Urząd Wojewódzki nie zwrócił się do strony niemieckiej z zapytaniem czy w związku z pracą na terenie Niemiec odwołująca pobierała zasiłek rodzinny na dzieci z tego kraju.

Zaskarżoną do WSA decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. Kolegium, analizując stan faktyczny sprawy wskazało, że B.B., która uzyskała uprawnienia do świadczeń objętych zaskarżoną decyzją, od dnia 1 września 2018 r. zatrudniona była na terenie Niemiec zaś informacja ta wpłynęła do organu I instancji w dniu 10 grudnia 2018 r. Ponadto ustalono, że od 27 listopada 2018 r. mąż wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników zaś poprzednio nie był aktywny zawodowo. Do 30 listopada 2018 r. to Niemcy są krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych. SKO ustosunkowując się do odwołania wyjaśniło, że pojęcie "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia do zasiłku rodzinnego wynikającego z przepisów ustawodawstwa innego niż Polska kraju, któremu podlega, jak też określa, że członek rodziny może potencjalnie, w świetle reguł dotyczących koordynacji, uzyskać tam świadczenie. Nie ulega wątpliwości, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie pobrane za okres, w którym znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z wykonywaniem pracy przez członka rodziny osoby uprawnionej do świadczenia poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Dodano, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji strona może złożyć wniosek o umorzenie bądź rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

B.B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Rzeszowie (dalej WSA) na powołaną na wstępie decyzję SKO zawnioskowała o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie prawa do świadczeń w nich wskazanych, ewentualnie uchylenie spornych rozstrzygnięć i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania. Zawnioskowała o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że zarówno jej jak i jej dzieci centrum życiowym pozostaje Polska. Nie podważa tego fakt, że była zatrudniona

w Niemczech, w szczególności gdy jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą na terenie Polski. Z tytułu zatrudnienia w Niemczech nie przysługiwały jej żadne świadczenia rodzinne i o żadne się tam nie starała. Potwierdza to instytucja niemiecka w piśmie dołączonym do akt sprawy. Skarżąca podkreśliła, że

w postępowaniu przed Wójtem przedłożyła wymagane dokumenty. Żądanie kolejnych po upływie trzech lat jest nieuzasadnione. Zarzuciła nadto, że z uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika jakich dokumentów od niej żądano i czy były one niezbędne do rozpoznania sprawy. Podkreśliła brak prawidłowego pouczenia o przesłankach braku prawa do pobierania świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które należało dostrzec i uwzględnić z urzędu.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Zastosowany przepis wiąże się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego. Zatem warto wspomnieć, iż istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który miałby zastąpić państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba zamieszkując i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego (tak Małysa-Sulińska Katarzyna, Kawecka Anna i Sapeta Joanna. Art. 23(a). W: Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX, 2015.).

W myśl zastosowanego w sprawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa zaś art. 30 ust. 2 w/w który w pkt 3 stanowi: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Przypadek, o jakim mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r. to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym przypadku, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższe reguły wynikają z normy art. 23a ust. 1 u.ś.r., która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli w państwie członkowskim Unii Europejskiej, EOG lub w Szwajcarii.

W obszarze powyższych przepisów SKO potwierdziło dokonaną przez Organ pierwszej instancji wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. stwierdzając w uzasadnieniu swej decyzji, iż pojęcie "przysługuje" oznacza abstrakcyjne określenie sytuacji prawnej członka rodziny w zakresie uprawnienia do zasiłku rodzinnego wynikające z przepisów ustawodawstwa innego niż Polska kraju, któremu podlega jak też określa, że członek rodziny podlegając ustawodawstwu innego państwa może potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać tam świadczeń. Taki z wniosek wypływa zdaniem Kolegium z analizy norm kolizyjnych zawartych w aktach unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mających na celu wyeliminowanie zbiegu uprawnień do świadczeń. Podkreśla się także w uzasadnieniu, że zakaz kumulacji świadczeń formułuje art. 10 rozporządzenia nr 883/2004 stanowiący, że o ile nie określono inaczej, rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego. Według Kolegium, przepis ten ustanawia generalny zakaz kumulacji świadczeń, zaś celem powyższej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której pobierane będą świadczenia tego samego rodzaju z więcej niż jednego państwa członkowskiego za jeden i ten sam okres ubezpieczenia.

Sąd zgadza się z Kolegium, iż celem przepisów normujący instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres czasu. Jednakże WSA nie podziela stanowiska, wg którego świadczenie nienależnie pobrane będzie występować w sytuacji, gdy uprawniony może tylko potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie w innym państwie. Jak bowiem słusznie podkreśla Organ celem przepisów o koordynacji jest eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń. Jeżeli więc do takiej kumulacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego nie doszło, to nie można mówić o konieczności realizacji celów tych regulacji i stwierdzać, że uprawniony pobrał świadczenia w sposób nienależny, aby następnie zobowiązywać go do zwrotu.

Na gruncie rozpoznanej tu sprawy trzeba bowiem rozróżnić sytuację świadczeniobiorcy, który dopiero występuje o świadczenie oraz sytuację gdy do wypłaty świadczenia już doszło na mocy decyzji ostatecznej. Art. 23a ust. 1 u.ś.r. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie rodzinne do przekazania złożonej dokumentacji wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanym przypadku, do rozpoznania wniosku i wypłaty świadczeń doszło w trakcie wykonywania pracy przez skarżącą w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje Organów dotyczą więc okresów przeszłych w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś ich rozstrzygnięcia tych korzyści stronę i jej rodzinę pozbawiają. Okoliczność przyznania korzyści mocą decyzji ostatecznej oraz ich wypłaty i w rezultacie także skonsumowania przez uprawnionego, nie może pozostać objęta dla wykładni przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych. Mając to na uwadze, należało ustalić czy miała miejsce faktyczna kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, której mają przeciwdziałać przepisy o koordynacji świadczeń.

Wymaga bowiem podkreślenia, że zgodnie z pkt 12 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w świetle zasady proporcjonalności należy zadbać o to, by zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie prowadziła do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów ani do kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres. Co więcej według pkt 13 preambuły do w/w rozporządzenia, zasady koordynacji zasad muszą gwarantować, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie a także osoby pozostające na ich utrzymaniu i osoby pozostałe przy życiu zachowują prawa i korzyści już nabyte i te, które są w trakcie nabywania. Powyższe motywy znajdują odbicie w art. 10 rozporządzenia w sprawie koordynacji, który stanowi, że o ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego.

W świetle przyjętego za podstawę skontrolowanych decyzji art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., czyli przepisu wyrażającego definicję świadczenia nienależnie pobranego, aby uznać świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane w przypadku ustalenia, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji, niezbędne jest wykazanie przez organ zaistnienia trzech kumulatywnych przesłanek. Wykazanie tych przesłanek w toku postępowania wyjaśniającego w istocie warunkuje wydanie decyzji obligującej do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych. Do powyższych przesłanek należy :

1) wypłata stronie świadczenia rodzinnego;

2) podstawą tej wypłaty ma być decyzja, która następnie została przez organ właściwy uchylona w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;

3) wypłacone świadczenia obejmują okres od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju.

Z tych przyczyn, kluczowym dla sprawy zwrotu świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych jest ustalenie przez organ podlegania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 1, 2, 5 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.). Stawia to przed organami wymóg wskazania przepisu obowiązującego w państwie obcym, który wyraźnie uprawnia pracownika przybywającego z innego państwa członkowskiego jako świadczeniobiorcę oraz ustalenia aktu (rozstrzygnięcia bądź czynności) organu lub instytucji państwa obcego, o przyznaniu świadczenia rodzinnego "zagranicznego" wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Innymi słowy, konieczne jest wyjaśnienie czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie w sytuacji kumulacji świadczeń rodzinnych. Natomiast samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń rodzinnych, nie będzie automatycznie przesądzać o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń rodzinnych za nienależnie pobranych i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.

Do powyższego wniosku prowadzą wyniki wykładni celowościowej i systemowej użytego przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zdania : stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Według WSA, w powyższym wyrażeniu zakodowana została sytuacja takiej osoby, która posługiwała się uprawnieniem skonkretyzowanym w akcie stosowania prawa, stanowiącym podstawę wypłaty przez instytucję obcą świadczeń analogicznych do świadczeń rodzinnych. Dlatego też w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim UE.

Wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jaką dokonały Organy prowadzi do wniosków niedających się pogodzić z zasadami racjonalności prawodawcy oraz regułami wykładni systemowej przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych. Należy mieć na uwadze, że dopuszczenie możliwości żądania zwrotu świadczeń rodzinnych w zakresie, w jakim nie zostały one wypłacone na terenie innego państwa, wyraźnie szkodzi interesom osób korzystających z pomocy i zaprzecza roli świadczeń rodzinnych jako formy pomocy społecznej państwa na rzecz osób najbardziej potrzebujących (por. wyrok z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 582/10, LEX). Nie tylko nie osiągnięto by w takiej sytuacji celu przyświecającego przepisom o koordynacji, ale pogarszając sytuację świadczeniobiorców, w sposób logicznie nieuzasadniony osłabiono by przyjęto w rozporządzeniu w sprawie koordynacji zasadę ochrony korzyści słusznie nabytych. Dlatego nie można zaakceptować stanowiska, że samo przebywanie matki dzieci w kraju członkowskim UE w związku z wykonywanym tam zatrudnieniem przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych oraz o pobraniu w Polsce świadczeń rodzinnych w sposób nienależny (por. wyrok WSA w Opolu z 13 lutego 2012 r. o sygn. II SA/Op 771/11, LEX).

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; zwane dalej rozporządzeniem w sprawie koordynacji), w przypadku zbiegu praw do świadczeń, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo, przy czym uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo. Zatem słusznie stwierdza WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 700/09, niepubl., w sprawie powstałej na gruncie stosowania art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. oraz rozporządzenia Radu (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.), w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, że reguły mające na celu zapobieganiu nakładaniu się świadczeń rodzinnych mają zastosowanie jedynie w zakresie, w jakim bezpodstawnie nie pozbawiają osób zainteresowanych świadczeń przyznanych im przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego. Sąd w przytoczonym wyroku zwrócił uwagę, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoich orzeczeniach na tle interpretowania przepisów rozporządzeń Rady nr 1408/71 i nr 574/72, podkreślał, iż zastosowanie ww. rozporządzeń w żadnym razie nie może prowadzić do wywoływania skutków negatywnych, w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego. Ten sam wniosek należy według składu orzekającego odnosić do aktualnie obowiązujących przepisów rozporządzenia w sprawie koordynacji świadczeń, bowiem zastąpiły one uprzednio obowiązujące art. 75, 76, 77 i 78 rozporządzenia (EWG) z dnia 14 czerwca 1971 r. nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L. z 1972 r. Nr 74, poz. 1 ze zm.).

W rezultacie, reguła prawna mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń rodzinnych, poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny (tak słusznie wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 października 2018 r., o sygn. II SA/Bd 948/18, CBOSA). Również WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., o sygn. II SA/Rz 874/09, zasadnie konstatuje, iż uprzednio obowiązujący przepis art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71, automatycznie nie pozbawia członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w miejscu zamieszkania. Powyższe poglądy jako przekonująco wyargumentowane i znajdujące oparcie w obowiązujących przepisach WSA w całości podziela i uznaje za własne.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie przytoczone powyżej regulacje materialnoprawne zostały naruszone z tej przyczyny, iż w odniesieniu do skarżącej nie wykazano poprzez zastosowanie przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym podstaw normatywnych, aby kategorycznie stwierdzić, że wypłacone świadczenia rodzinne zostały przez nią pobrane na dzieci w sposób nienależny. Dlatego też zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych w Polsce bez dokładnego wyjaśnienia rzeczywistej kumulacji świadczeń w myśl postanowień przytoczonego wyżej art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. okazało się co najmniej przedwczesne, zagrażając też zasadzie ochrony korzyści już przyznanych.

Orzekający w sprawie Wojewoda stwierdził zaistnienie przesłanek powstania nienależnie pobranego świadczenia, o jakich mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. mimo, że w jego ustaleniach brakuje jakichkolwiek informacji na temat przepisów obowiązujących w państwie obcym przewidujących w sposób wyraźny uprawnienie B.B., jako osoby pracującej w Niemczech, do przewidzianych tam świadczeń. Ważniejsze jest jednak to, że w decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń rodzinnych brakuje koniecznych ustaleń na temat wydania przez organy państwa członkowskiego aktu przyznającego świadczenie zagraniczne na skutek skonkretyzowania takiego przepisu. Dopiero bowiem taki akt wraz z dowodami przyjęcia wypłaty świadczeń będących odpowiednikami polskich świadczeń rodzinnych, umożliwiałoby konkretyzację przepisów o świadczeniach nienależnie pobranych.

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż Organ pierwszej instancji nie wystąpił do odpowiedniej instytucji niemieckiej z pytaniem pozwalającym wyjaśnić te istotne w sprawie okoliczności faktyczne i prawne. Tymczasem Skarżąca wyraźnie, a jednocześnie słusznie podkreślała w treści swego odwołania, że podleganie ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania umowy o pracę nie oznacza jeszcze posiadania przez nią prawa do odpowiadających świadczeniom rodzinnym świadczeń niemieckich. Strona podkreślała w odwołaniu, że nie spełnia trzech podstawowych warunków, aby uzyskać prawo do świadczeń zagranicznych, bowiem nie mieszka na terenie Niemiec, nie posiada obowiązku podatkowego na terenie Niemiec, zaś jej dzieci nie uczęszczają do niemieckich przedszkoli oraz szkół. Treść Jej oświadczeń wyrażonych w odwołaniu powinna ukierunkować Organ odwoławczy na rozważenie kwestii podstawowej, czyli wystąpienie sytuacji kumulacji świadczeń polskich i zagranicznych. SKO odnosząc się do tych twierdzeń przyjęło jednak taką interpretację przepisów, która pozwala na stosowanie przepisów u.ś.r. o świadczeniach nienależnie pobranych, jeżeli członek rodzinny był tylko "potencjalnie" uprawniony do świadczeń w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Już tylko "potencjalność" uprawnienia ma w świetle tej koncepcji otwierać organom drogę do zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu wypłaconych świadczeń rodzinnych w Polsce, choćby świadczenia zagraniczne w świetle obcych przepisów nie przysługiwało, nigdy nie były przyznane i tym samym wypłacone. Stanowisko SKO stoi w wyraźnej opozycji do motywów jakimi kierował się prawodawca unijny stanowiąc przepisy rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności z gwarancjami, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie, osoby pozostające na ich utrzymaniu, zachowują prawa i korzyści już nabyte.

Kolegium oraz Wojewoda przyjmując błędną wykładnię przepisów dotyczących koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego, nie zweryfikowały kwestii skonkretyzowania ewentualnych uprawnień skarżącej czym naruszyły przepisy o postępowaniu wyjaśniającym w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które wraz z przepisami prawa materialnego obligowały do poczynienia ustaleń na temat tego czy za okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. skarżąca strona otrzymała świadczenia rodzinne od instytucji niemieckich. Zweryfikowanie faktu rzeczywistej, a nie potencjalnej kumulacji świadczeń, pozwalałoby na jednoznaczne stwierdzenie, że świadczenia rodzinne w Polsce były świadczeniami nienależnie pobranymi.

Zatem decyzje Organów obu instancji wydano przedwcześnie bowiem bez zweryfikowania tego czy nastąpiło nienależne pobranie świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, uzasadniające zobowiązanie skarżącej do zwrotu pobranych w Polsce świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r.

Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego wynikają z ustalonej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego oraz związanych z tym, a wskazanych w treści uzasadnienia braków na temat sytuacji świadczeniowej strony skarżącej. Jednoznaczne ustalenie tego czy strona pobierała świadczenia w Niemczech w zaznaczonym w rozstrzygnięciach decyzji okresie czasu, pozwoli na skonkretyzowanie norm prawa materialnego w oparciu o wyżej przytoczone regulacje prawne.

Powyższe motywy zadecydowały o konieczności uwzględnienia skargi na podstawie art. 134 § 1, art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.