Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1459/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. spraw ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. H.D. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2013r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Zarządu Dróg Miejskich wydaną z upoważnienia Prezydenta [...] w dniu [...] lipca 2012 r. odmawiającą A.S. umorzenia należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu, powstałych w związku z interwencją Straży Miejskiej.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] marca 2012 r. A. S. wystąpiła do Zarządu Dróg Miejskich w W. z prośbą o " zwrot należności pobranej z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu wskutek interwencji Straży Miejskiej w dniu [...] marca 2012r." W uzasadnieniu opisała okoliczności w jakich doszło do usunięcia pojazdu i wskazała, że jest osobą samotną o dochodach uzyskiwanych z tytułu emerytury w granicach [...] zł miesięcznie. Jednocześnie przedłożyła między innymi: zaświadczenia z ZUS o uzyskiwanych dochodach z ubezpieczenia społecznego, informację o wysokości opłaty za usunięcie pojazdu na dzień [...] marca 2012r. wraz z informacją, iż wydanie pojazdu z parkingu strzeżonego nastąpi wyłącznie po okazaniu dowodu wpłaty jak również dowód uiszczenia w tym samym dniu kwoty [...] zł. za usunięcie i przechowywanie pojazdu oraz zezwolenie na odbiór pojazdu z parkingu strzeżonego. Pismem z dnia [...] marca 2012r. ZDM zwrócił się do Komendanta Straży Miejskiej o przedstawienie stanowiska dotyczącego zasadności wydanej przez Straż Miejską dyspozycji usunięcia pojazdu. Komendant Straży Miejskiej w W. pismem z dnia [...] kwietnia 2012r. przedstawił stanowisko, zgodnie z którym podjęcie interwencji usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela było prawnie uzasadnione i zgodne z procedurami.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2012r. A. S. ponowiła wniosek o umorzenie należności wskazując, że nie mając innej możliwości odebrania pojazdu zmuszona została do uregulowania kwoty z tytułu jego usunięcia i przechowywania mimo iż jest osobą nie posiadającą takich możliwości płatniczych. Wskazując na swoją sytuację osobistą, zdrowotną ( niepełnosprawność ) i finansową wniosła o umorzenie powyższej kwoty, jednocześnie podnosząc okoliczności, które jej zdaniem nie uzasadniały wydania dyspozycji usunięcia pojazdu.

Decyzją z [...] lipca 2012r. – powołując w podstawie prawnej przepisy art. 64 ust 1 w związku z art. 61 ust 1 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych oraz art. 104 i art. 107 kpa Prezydent [...] w imieniu którego, na podstawie udzielonego pełnomocnictwa działa Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich odmówił A. S. umorzenia należności w wysokości [...] zł z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu na podstawie art. 130 a ust 1 ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż analiza dokumentacji pozwala na stwierdzenie, iż podjecie interwencji było zasadne, dyspozycja została wydana prawidłowo, a co za tym idzie należność została pobrana zgodnie z obowiązującym prawem. Tym samym, zdaniem organu brak jest możliwości jej zwrotu. Ponadto Dyrektor ZDM wskazał, że umorzenie dotyczy jeszcze nie pobranych należności, co nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż należność została już pobrana.

W odwołaniu z [...] lipca 2012r. A.S. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji. Skarżąca podniosła, że zastosowanie wysokiej kary wobec osoby niepełnosprawnej, ograniczonej finansowo uznaje za wysoce krzywdzące. Zarzuciła, że jedynie pod presją utraty auta lub wysokich kosztów dokonała wpłaty kwoty [...] zł zaś pozostałe [...] zł dołożył pracownik urzędu.

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2013r.Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż w sprawie wniosku skarżącej o umorzenie należności zgodnie z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych ma zastosowanie ustawa z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca zwróciła się o zwrot uiszczonej już należności. Wskazując na przesłanki zastosowania ulgi, o których mowa w art. 67 Ordynacji podatkowej SKO zaaprobowało w całości stanowisko organu i instancji wskazując, że przepisy nie przewidują umorzenia lub zwrotu należności już wpłaconej , zaś przesłanki umorzenia podlegają badaniu kiedy osoba zobowiązana nie jest w stanie wpłacić należności Ponadto wskazano, że wysokość kosztów z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu powstałych w związku z interwencją Straży Miejskiej została pobrana i naliczona prawidłowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. wniosła o uchylenie decyzji SKO w W. Skarżąca zarzuciła nieprawidłowe powołanie się na przepisy ustawy o finansach publicznych z pominięciem, jak wskazała faktu jakim okazał się przymus zapłaty. Ponadto rozwijając zarzuty skargi skarżąca wskazała, że niewpłacenie kary uniemożliwiało odebranie pojazdu z miejsca przechowywania, co w sytuacji osoby niepełnosprawnej stanowiłoby pozbawienie jej niezbędnego w środka lokomocji i narastanie olbrzymich kosztów dalszego przechowywania pojazdu. Podniosła, iż zapłata należności pieniężnej spowodowała w jej sytuacji rezygnację z jedzenia i leków. Ponadto podkreśliła , że zwracając się do ZDM o wydanie stosownego dokumentu celem zwrotu auta przedstawiła pełną dokumentację o stanie majątkowym wraz z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz wydane przez Straż Miejską zezwolenie na odbiór auta i powód dla którego zostało usunięte. Niezależnie od powyższego skarżąca podtrzymała uprzednio wyrażone stanowisko, iż w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy interwencja Straży Miejskiej usunięcia pojazdu była, jej zdaniem nieuzasadniona, a co najmniej bezduszna.

W odpowiedzi na skargę SKO w W. wnioslo o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, która sprowadza się do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, niezależnie od podniesionych w niej zarzutów bowiem kontrolowana decyzja narusza prawo, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Podstawą wydania przez SKO W. zaskarżonej decyzji, orzekającej o odmowie umorzenia w całości należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu powstałych w związku z interwencją Straży Miejskiej w dniu [...] marca 2012r. było uznanie, iż przesłanki mającego w sprawie zastosowanie z mocy art. 67a ustawy o z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych( Dz. U 2009 nr 157 poz. 1240 ) - art. 67 ustawy Ordynacja podatkowa nie przewidują umorzenia należności, skoro A. S. dokonała jej wpłaty. Zaprezentowany przez organ odwoławczy sposób rozumowania prowadzący do rozpoznania sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją, nie jest w ocenie Sądu prawidłowy i zgodny z prawem. Organ administracyjny bowiem stwierdził, jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji brak podstaw do rozpoznania wniosku o umorzenie należności (skoro została już zapłacona), a jednocześnie utrzymał w mocy decyzję merytoryczną orzekającą o odmowie umorzenia w całości należności. W tym miejscu wskazać należy, że nie jest prawidłowym pogląd organu, iż w przypadku zapłaty należności istnieje podstawa do odmowy jej umorzenia bez zbadania przesłanek z art. 67 a Ordynacji podatkowej nakazującego rozważenie ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Jak wynika z ugruntowanego w tym zakresie jednolitego poglądu orzecznictwa organ administracyjny (podatkowy) może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku. Jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe ( wyrok NSA z 19 października 2000r. II SA 2246/99, wyrok NSA z 30 września 2010r. sygn. akt II FSK784/09).

W doktrynie przyjmuje się, iż z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego (w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. W piśmiennictwie dzieli się te przyczyny na podmiotowe i przedmiotowe, te zaś z kolei na spowodowane "faktami naturalnymi" lub zdarzeniami prawnymi (vide: J. Borkowski, Komentarz, 1996, s. 462), co jednakże nie ma większego znaczenia dla interpretacji omawianego przepisu.

Również orzecznictwo w zakresie stosowania art. 105 § 1 k.p.a. jest ugruntowane i stoi na stanowisku, iż bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (vide: wyrok NSA z 21 września 2010 r.., sygn. akt II OSK 1393/09, LEX nr 611777). W wyroku z 25 marca 2010 r. o sygn. akt I OSK 789/09, NSA podkreślił, iż przepis art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania (vide: LEX nr 575950). Z kolei w wyroku NSA z 18 kwietnia 1995 r. o sygn. akt SA/Łd 2424/94 przyjęto, że z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (vide: ONSA 1996, nr 2, poz. 80).

W sprawie niniejszej zwrócić należy również uwagę, na istotną kwestie, iż o ile organ ustali (czego prawidłowo nie dokonał), że w chwili złożenia wniosku o umorzenie zaległość istniała to poźniejszy fakt jej uregulowania nie uzasadnia uznania wniosku jako bezprzedmiotowy i umorzenie postępowania, a koniecznym będzie rozpoznanie merytoryczne sprawy w świetle przesłanek z wynikających z art. 67 a Ordynacji podatkowej. Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania, a bezzasadnością żądania strony (vide: J. Borkowski Komentarz, 1996, s. 463; wyrok NSA z 16 stycznia 1992 r. o sygn. akt SA 1289/91, w którym stwierdzono, że brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony; vide: ONSA 1992, nr 1, poz. 17).

W powyższym świetle stwierdzić należy, iż w kontrolowanej sprawie organy winny ustalić czy w dacie złożenia wniosku o umorzenie należności zaległość istniała. W przypadku uznania, że zaległość ta nie istniała winny umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, zaś ustalenie istnienia tej należności ( nawet następnie uiszczonej ) winno prowadzić do rozważenia zasadności wniosku o jej umorzenie poprzez zbadanie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, o czym mowa w mającym w sprawie zastosowanie art. 67 a Ordynacji podatkowej. Przy czym istotne dla rozpoznania wniosku strony będzie rozważenie okoliczności i powodów dla których mimo złożenia wniosku o umorzenie kwota należności została przez stronę uiszczona.

W tym miejscu wskazać ponownie należy, iż postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej z dnia [...] marca 2012r. było żądanie umorzenia określonej należności pieniężnej w całości. Zatem jak słusznie skarżąca podnosi organ odwoławczy nieprawidłowo przyjął, że wniosek o umorzenie strona złożyła dopiero w dniu [...] kwietnia 2012r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zatem podstawą do rozważań organu w celu rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] marca 2012r. będzie uprzednie ustalenie czy w tej dacie zaległość istniała, czy też nie i w zależności od tego ustalenia rozważenie , czy i jakie znaczenie dla uznania zasadności żądania strony miała zapłata należności za usunięcie i przechowywanie pojazdu. Sąd wskazuje, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie wynikało z określonych przepisów prawa materialnego. Art. 67 a Ordynacji podatkowej normuje przesłanki, których spełnienie przez wnioskującą skutkować może umorzeniem należności. Podkreślić przy tym należy, iż postępowanie z wniosku o umorzenie jest postępowaniem odrębnym od tego, w którym strona kwestionuje zasadność obciążenia jej kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu. Dlatego też w postępowaniu o umorzenie należności nie mogą być podnoszone kwestie zasadności obciążenia kwotą z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu. Natomiast o ile skarżąca kwestionuje zasadność obciążenia ją tymi kosztami postępowanie w takiej sprawie nie może być prowadzone w oparciu o przesłanki umorzenia należności. O ile zatem organ ustali, że strona dokonując zapłaty następnie zakwestionowała zasadność obciążenia ją kwotą bądź nie cofnęła wniosku o umorzenie, to przedmiotem jego działania będzie bądź merytoryczne rozpoznanie zasadności obciążenia strony kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu bądź w zależności od powyższych ustaleń zbadanie merytorycznych przesłanek wniosku o umorzenie. W tym drugim przypadku nawet jeśli organ uzna, iż uiszczenie kwoty ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy z wniosku o umorzenie, to mamy do czynienie z ewentualną bezzasadnością takiego wniosku. Taka decyzja może jednak zapaść dopiero po merytorycznym rozpoznaniu sprawy, co oznacza również zbadanie przez organ okoliczności związanych ze zgromadzeniem przez skarżącą żądanej kwoty pieniężnej. Wskazać bowiem należy, iż w toku postępowania strona podkreślała swoją trudną sytuację życiową oraz, że na ten cel zgromadziła środki kosztem swojej egzystencji.

Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż przedmiotem rozważań organu winno być również stanowisko strony, iż zapłata należności nastąpiła w związku z obawą nie odzyskania pojazdu oraz rosnących kosztów jego przechowywania, skoro w myśl obowiązujących przepisów - art. 130 a ust 5 c ustawy z 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym pojazd usunięty z drogi umieszcza się na parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłat za jego usuniecie i przechowywanie, a wydanie pojazdu następuje po okazaniu dowodu uiszczenia opłaty ( art. 130a ust 7 ustawy Prawo o ruchu drogowym ). Jednocześnie stronie przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności, w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Skoro skarżąca z tego prawa skorzystała, a jednocześnie zastosowała się do obowiązku wynikającego z cyt. wyżej przepisów prawa to przyjęcie stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji powodowałoby sytuację, w której uprawnienie strony do skorzystanie z prawa do żądania umorzenia należności mogłoby mieć charakter iluzoryczny.

Na koniec Sąd zauważa, iż uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z powodu naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art.7, art. 77 kpa, co przełożyło się w konsekwencji na wydanie rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisu art. 67 a Ordynacji podatkowej. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny organu z uwzględnieniem zaprezentowanych powyżej wytycznych.

Z wyłuszczonych względów stwierdzić należało, że wydana w sprawie decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu dla strony korzystającej z prawa pomocy Sąd wydał w oparciu o §18 ust 1 pkt1 lit.c w zw. z §19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu( Dz.U. 2013. 461 j.t.).