Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 719/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 zzzzzn2
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K., B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. znak [...], 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżących kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ odwoławczy), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą przedsiębiorcom M. K. (K.), B. M. (M.) wspólnikom "A" S.C. w Z. (dalej: wnioskodawcy, strona, skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2020 r. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1842; dalej: ustawa COVID).

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 18 lutego 2021 r. (data prezentaty organu 22 lutego 2021 r.) skarżący M. K. i B. M. jako wspólnicy spółki cywilnej "A" zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o zwolnienie z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2020 r. We wniosku jako działalność uprawniającą go do skorzystania ze zwolnienia wskazał działalność oznaczoną kodem PKD 5610A.

Do wniosku załączono prośbę o przyjęcie wniosku RDZ-B6 po wyznaczonym terminie z uwagi na ciężką chorobę księgowego.

W decyzji z [...]r. skierowanej do wnioskodawców, ZUS odmówił zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Stwierdził, że termin do złożenia wniosku o zwolnienie ze składek za listopad 2020r., na formularzu RDZ-B6 w formie dokumentu elektronicznego, upływał 31 stycznia 2021r., tymczasem w przedmiotowej sprawie został złożony 22 lutego 2021 r. tj. po terminie. Organ uznał, że z tej przyczyny nie może udzielić zwolnienia z opłacania składek.

Od tego rozstrzygnięcia strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że z przyczyn niezawinionych nie dochowała wymaganego terminu, ponadto wskazała, że firma znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej.

W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID, płatnikowi składek prowadzącemu na dzień 30 września 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności kodami 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 49.32.Z, 49.39.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z (...) przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r. Warunkiem zwolnienia było ponadto złożenie wniosku nie później niż do 31 stycznia 2021 r., wyłącznie w formie dokumentu elektronicznego. Ten warunek nie został spełniony co czyni stanowisko ZUZ zajęte w decyzji z [...] r. uzasadnionym.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem wspólnicy S.C. "A" złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony skarżącej zarzucił w pierwszej kolejności wadliwe określenie adresata decyzji i zarazem wadliwe jej doręczenie, co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, ewentualnie wniósł o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 – dalej określanej skrótem p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że decyzje organów wydane w sprawie naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia.

Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy zwolnienia ze składek z powodu niedopełnienia przez stronę obowiązku terminowego złożenia wniosku w formie dokumentu elektronicznego. Strona podnosiła brak winy w niedotrzymaniu terminu. Organ jednak nie odniósł się do tej kwestii, argumentując, że wniosek za przedmiotowy okres nie został złożony do dnia 31 stycznia 2021r. co uzasadnia odmowę zwolnienia ze składek.

Należy wskazać, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy k.p.a. A skoro tak, to priorytetowe zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy naczelnych zasad procesowych. Z brzmienia art. 7 k.p.a. jednoznacznie wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek o zwolnienie ze składek należy stwierdzić, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID i możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych.

W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Tym wymogom organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał. Lakoniczność uzasadnienia zarówno decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i drugiej instancji nie spełnia także wymogu z art. 107 § 3 k.p.a. podczas gdy elementem koniecznym uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy, a przynajmniej taki w ogóle nie został w uzasadnieniu przedstawiony, nie odniósł się do wskazanej przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku.

Poza sporem jest, że termin złożenia wniosku o zwolnienie ze składek bezskutecznie upłynął 31 stycznia 2021 r., bowiem strona dopiero 22 lutego 2020 r. złożyła w formie papierowej wniosek na druku RDZ-B6, a zatem nie zachowała terminu i elektronicznej formy złożenia wniosku.

Organ odmówił zwolnienia ze składek, a więc rozstrzygnął sprawę merytorycznie nie odnosząc się do oświadczenia skarżących o przyczynie niedochowania terminu. Organ nie ocenił zastosowania w sprawie instytucji przywrócenia terminu na podstawie art. 58 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze cel ustawy, który wynika wprost z jej tytułu, jakim jest przeciwdziałanie sytuacjom kryzysowym spowodowanym pandemią COVID, a więc m.in. łagodzenie skutków społeczno – gospodarczych poprzez udzielanie przedsiębiorcom wsparcia materialnego, mającego na celu zapobieżenie upadłości lub likwidacji działalności gospodarczej i miejsc pracy. Uwzględniając powyższe uregulowania prawne i cel ustawy, Sąd stanął na stanowisku, że pomoc przewidziana w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID winna trafić do podmiotów, które prowadziły działalność objętą kodami w nim wskazanymi 30 września 2020r., a jednocześnie zarówno w listopadzie 2020r., jak i w porównywalnym okresie roku poprzedniego faktycznie prowadziły jako przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem wymienionym w ustawie jako uprawniający do zwolnienia, zaś przychód z tej działalności był niższy co najmniej o 40 %.

Wyłącznie formalne podejście organu i ograniczenie pomocy tylko do tych podmiotów, które złożyły wniosek do 31 stycznia 2021r. bez oceny wskazanych przyczyn opóźnienia naruszałoby zasadę proporcjonalności i równości wobec prawa w odniesieniu do tych przedsiębiorców, którzy prowadząc taką samą działalność uprawniającą do zwolnienia nie mieli żadnych przeszkód do złożenia wniosku w terminie i otrzymali wsparcie. Tymczasem strona już w załączonym do wniosku oświadczeniu, a następnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, że opóźnienie było wynikiem niezależnych od niej przyczyn.

Należy przypomnieć, że zgodnie art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Organ powinien zatem przed wydaniem niekorzystnej dla strony decyzji poinformować ją o konieczności wykazania przesłanek, których niewykazanie może narazić ją na negatywne konsekwencje prawne.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ, ograniczył się do stwierdzenia, że złożenie wniosku po terminie skutkuje wydaniem decyzji odmownej.

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, będzie miał na uwadze nowelizację ustawy COVID dokonaną ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem jej zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo uchyla ją, podając tego przyczyny. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W rezultacie, przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ administracji uwzględni wyrażone w uzasadnieniu stanowisko Sądu, ponadto wobec zarzutów skargi wyjaśni kto jest płatnikiem przedmiotowych składek i adresatem decyzj.

Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie udzielił stosownych do okoliczności pouczeń, wyjaśnień i wezwań w celu jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną od organu kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie [...] zł.