Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 571/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 6, ust. 1, ust. 3a,
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 153, art. 151, art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec Sędziowie Sędzia WSA Ewa Rojek Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] r. nr [...] odmawiającą M. P. umorzenia należności z tytułu składek.

1.1 Organ wyjaśnił, że 10 marca 2020 r. do ZUS-u wpłynął wniosek M. P. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przebywa w zakładzie karnym, a koniec kary przewidziany został na 10 kwietnia 2024 r. Wnioskodawca nie pracuje, nie posiada środków finansowych, z których mógłby uregulować zadłużenie. Ze względu na zły stan zdrowia, nie może pracować.

ZUS decyzją z [...] r. nr [...] odmówił umorzenia należności składkowych. M. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego załączył kopię orzeczenia lekarza medycyny pracy, wskazującego na niezdolność do podjęcia pracy z powodu trwałego uszkodzenie barku lewej ręki i ograniczenie jej ruchomości. Wnioskodawca oświadczył, że jest to kontuzja trwała.

ZUS decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 376/20 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS-u nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że organ nie rozpoznał prawidłowo przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", ponieważ nie poczynił żadnych ustaleń co do przewidywanych możliwości wyegzekwowania kwot ani wydatków egzekucyjnych.

1.2 ZUS decyzją z [...] r. nr [...] odmówił umorzenia należności. Utrzymując w mocy tę decyzję organ podniósł, że składki na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Należności objęte są przymusowym dochodzeniem należności prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w K.. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z 27 maja 2015 r. nr TW4150015006882 - 85, które zostały doręczone stronie 3 czerwca 2015 r. Na podstawie tych tytułów wykonawczych dokonano zajęcia rachunku bankowego. Objęta egzekucją jest całość zadłużenia.

1.3 Z oświadczenia z 18 marca 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że wnioskodawca od 15 grudnia 1998 r. jest rozwiedziony, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku bądź świadczeń z urzędu pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych, wierzytelności.

Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca nie jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS, zakończył prowadzenie działalności gospodarczej 31 marca 2017 r., nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel nieruchomości. Zarejestrowany jest na niego samochód osobowy marki Fiat 125p z 1986 r.

1.4 Organ powołał przesłanki umorzenia należności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. Wyjaśnił, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Zobowiązany zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, jednak nie został ustalony brak majątku przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone jako bezskuteczne; nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych. Zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.

Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła strona, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. również nie zachodzi, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W dniu 18 grudnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie - Koźlu zawiadomił o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego tytułu wykonawczego/odpisu tytułu wykonawczego z majątku strony, pozostawiając go w aktach sprawy, ponieważ nie ustalono składników majątkowych, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Zawiadomienie o zakończeniu egzekucji prowadzonej na podstawie dalszego tytułu wykonawczego nie jest postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego, nie będąc organem egzekucyjnych dla tego postępowania, nie może wydać takiego postanowienia - organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału ZUS w K..

Zdaniem organu, nie zachodzi też przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w K., w ramach którego dokonano zajęcia rachunków bankowych strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 376/20 wskazał, że z przepisu art. 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy majątek strony nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej. Wydatki egzekucyjne, o których mowa w tym przepisie, to koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji, które nie są tożsame z kosztami egzekucyjnymi, które co do zasady obciążają zobowiązanego. Rozdzielenie tych pojęć zawierają przepisy art. 64b i 64c ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.). Dyrektor Oddziału ZUS w K., w celu wyegzekwowania zobowiązań, aktualnie prowadzi postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunków bankowych. W takim przypadku organ egzekucyjny, zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej pobiera opłatę manipulacyjną oraz opłatę egzekucyjną. Prowadzone postępowanie egzekucyjne było skuteczne do 2016 r., wyegzekwowano łącznie kwotę ok. 17.000,00 zł, z czego 10.678,26 zł zwrócono wnioskodawcy, ponieważ egzekucję wdrożono na podstawie zdublowanych tytułów wykonawczych.

W toku postępowania organ egzekucyjny uzyskał następujące kwoty, w tym z tytułu należności na:

- ubezpieczenia społeczne - wpłata z 16 listopada 2016 r. w kwocie 4.645,30 zł rozliczona na składkę za 05/2016 r. w kwocie 4.237,90 zł + odsetki w kwocie 143,00 zł + koszty egzekucyjne w kwocie 261,80 zł + koszty upomnienia 11,60 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - wpłata z 16 listopada 2016 r. w kwocie 1.272,70 zł rozliczona na składkę za 05/2016 r. w kwocie 1.150,99 zł + odsetki w kwocie 39,11 zł + koszty egzekucyjne w kwocie 71,00 zł + koszty upomnienia 11,60 zł,

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - wpłata z 16 listopada 2016 r. w kwocie 387,10 zł rozliczona na składkę za 05/2016 r. w kwocie 342,69 zł + odsetki w kwocie 11,71 zł + koszty egzekucyjne w kwocie 21,10 zł + koszty upomnienia 11,60 zł.

Na wniosek strony z 10 października 2016 r. zostały zwrócone jej wpłaty egzekucyjne na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 9.432,70 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 1.087,03 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 158,53 zł. Wnioskodawca mógł wtedy dokonać dobrowolnej spłaty zadłużenia, jednak nie przeznaczył ich na spłatę zadłużenia, a obecnie wnosi o ich umorzenie. Obecnie przebywa w zakładzie karnym, egzekucja jest nieskuteczna, jednak kara pozbawienia wolności kończy się 10 kwietnia 2024 r. Egzekucja prowadzona jest z rachunków bankowych, więc koszty egzekucji ponoszone przez ZUS to koszt wysyłki korespondencji do dłużnika (5,44 zł za pismo za zwrotnym potwierdzeniem odbioru) oraz 0,50 zł za wysłanie komunikatu do banku. W sytuacji, gdyby po wyjściu z zakładu karnego wnioskodawca podjąłby pracę lub rozpocząłby prowadzenie działalności gospodarczej, wówczas istnieje prawdopodobieństwo, że egzekucja z rachunków może być skuteczna lub zostaną ujawnione inne możliwości prowadzenia dochodzenia należności, np. z wynagrodzenia za pracę lub z wierzytelności. Fakt, że przed osadzeniem w zakładzie karnym uzyskiwał dochody, z których prowadzono efektywną egzekucję, może wskazywać na to, że posiada on wystarczające kompetencje do podjęcia pracy zarobkowej. Aktualna nieskuteczność przymusowego dochodzenia należności ma charakter przejściowy. Wierzyciel ma obowiązek badać na bieżąco, czy sytuacja materialna dłużnika uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ma nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

1.5 Następnie ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia spełnienia w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. zdarzenie losowe lub klęska żywiołowa, nie były powodem zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia tej działalności. Wnioskodawca rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie pozostałego doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania w kwietniu 2014 r. Zaległości na jego koncie, jako płatnika składek, dotyczą okresu od października 2015 r. do marca 2017 r., a ich łączna wysokość wynosi ponad 39.000,00 zł. Oznacza to, że przez prawie 1,5 roku prowadzenia działalności gospodarczej nie regulował zobowiązań publicznoprawnych i konsekwentnie nie opłacał należnych składek. W 2016 r. dysponował środkami finansowymi w wysokości 10.678,26 zł, które zostały zwrócone przez ZUS. Jednak nie przeznaczył ich na spłatę zaległości składkowych.

Przechodząc do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ wskazał, że wnioskodawca powołał się na swoją sytuację zdrowotną i poinformował, że nie może pracować ze względu na uszkodzony bark lewej ręki. Przedstawił orzeczenie lekarskie nr 323/2020 z 7 maja 2020 r., w którym stwierdzono, że M. P. jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia na stanowisku montera, pakowacza, ślusarza. Zaświadczenie lekarskie wskazuje jednak przeciwwskazania zdrowotne do podjęcia pracy na konkretnym stanowisku. Nie dowodzi, że wnioskodawca nie będzie mógł pracować w innym charakterze. Do akt sprawy nie przedstawił on dowodów potwierdzających, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zarówno z 2020 r. jak i aktualnym z 2021 r. oświadczył, że jego sytuacja zdrowotna jest dobra oraz wskazał na brak schorzeń. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS-u. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że ze względu na przeszkody zdrowotne nie będzie miał możliwości pozyskania dochodów niezbędnych do spłaty należności, również po odbyciu kary w zakładzie karnym.

Z uwagi na przebywanie w zakładzie karnym, nie jest możliwe wykazanie konieczności sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Dlatego w sprawie przesłanka ta nie zachodzi.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Aktualnie wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym, a zatem koszty związane z utrzymaniem, wyżywieniem, leczeniem pokrywane są z budżetu państwa. Zgodnie z zaświadczeniem Służby Więziennej z 3 stycznia 2020 r., przewidywany termin końca kary przypada na 10 kwietnia 2024 r. Aktualnie wnioskodawca nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Wskazana okoliczność bezsprzecznie utrudnia mu osiąganie dochodów, ale nie uniemożliwia ich całkowicie, bowiem w trakcie wykonywania kary pozbawienia wolności istnieje możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Z zaświadczenia Zakładu Karnego w S. O. z 22 kwietnia 2021 r. wynika, że na przestrzeni 6 ostatnich miesięcy wnioskodawca nie był zatrudniony i nie uzyskiwał dochodów z tytułu wykonywania pracy. Aktualny brak zatrudnienia nie może być jednak powodem natychmiastowego umorzenia zaległości. Karę pozbawienia wolności strona odbywa od 14 października 2019 r. Mimo, że zaległości dotyczą okresu lat 2015-2017, wnioskodawca nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli strony. Z tej możliwości nie skorzystała, zwłaszcza, że nie istniały żadne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiałyby jej uzyskanie dochodu.

M. P. ma 58 lat, do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu jeszcze 7 lat, co daje organowi podstawę do przypuszczeń, że na przestrzeni tych lat może on osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS-u. Poza zadłużeniem względem ZUS nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, które dodatkowo obciążałyby w przyszłości budżet domowy.

2. M. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w K. skargę na decyzję ZUS-u. Wniósł o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] r. Zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a konkretnie art. 7 k.p.a. poprzez brak wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności faktycznych oraz nierozpoznanie istoty zagadnienia w sposób pozwalający na uwzględnienie słusznego interesu strony,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 82 ust. 2 w zw. z ust. 3 pkt 3 i 6, w zw. z punktem 3a u.s.u.s. poprzez nieuwzględnienie przesłanek uzasadniających, że składki społeczne są oczywiście nieściągalne w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności w związku ze stanem zdrowia skarżącego, stanem majątkowych oraz sytuacją rodzinną, co powoduje brak możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

2.1 W uzasadnieniu skargi zarzucił, że z dotychczas prezentowanego przez niego stanowiska, zgromadzonej dokumentacji i dotychczasowej wymiany pism z ZUS-em, wynika wyraźnie brak jakiegokolwiek majątku, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Oczywiste jest, że nie zostaną uzyskane jakiekolwiek kwoty w postępowaniu egzekucyjnym. Wyrok I SA/Ke 376/20 zawiera w swoim uzasadnieniu tezę zupełnie przeciwną do ustaleń organu. Według sądu, organ musi dokonać oceny, czy majątek skarżącego, którego nie posiada, nadaje się w ogóle do egzekucji, i czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej strony. Tymczasem nigdzie nie zostało to wykazane. Brak majątku ma charakter trwały. Nawet po powrocie na wolność konieczne jest spełnienie wymogów rynkowych, by uzyskać źródło zarobkowania. Skarżący na wolności prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zatem wszelkie koszty związane z utrzymaniem spoczywają wyłącznie na nim. ZUS w ogóle nie przeanalizował sytuacji zdrowotnej i rynkowej skarżącego. Wbrew stanowisku ZUS-u, orzeczenie lekarskie nr 323/2020 z 7 maja 2020 r., stwierdzające niezdolność do podjęcia zatrudnienia na stanowisku montera, pakowacza, ślusarza, jest istotne w sprawie i wiążące. Organ rentowy bez przeprowadzenia badania nie jest w stanie stwierdzić braku u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy na innych stanowiskach. Skarżący nie wie, jaka będzie jego sytuacja zarobkowa po wyjściu na wolność, tym bardziej więc ZUS nie może już teraz ustalać, że możliwa będzie spłata zadłużenia. Samo przebywanie w zakładzie karnym jest przesłanką do ustalenia bardzo trudnej sytuacji materialnej. Skarżący nie powołuję się wyłącznie na aktualny brak zatrudnienia, a trwałą niemożliwość wykonywania pracy.

2.2 W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Należało przy tym wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

3.2 Jak wyżej wskazano, niniejsza sprawa była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, który wyrokiem z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 376/20, po rozpoznaniu skargi M. P., uchylił zaskarżoną decyzję ZUS-u nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z [...] r. nr [...]. Sąd uznał, że organ nie dokonał prawidłowo oceny w zakresie zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie poczynił ustaleń co do przewidywanych, możliwych do wyegzekwowania kwot, ani wiążących się z tym postępowaniem wydatków egzekucyjnych. W ponownie prowadzonym postępowaniu sąd nakazał organowi, aby ustalił i przedstawił w uzasadnieniu decyzji pełną i wyczerpującą ocenę sytuacji skarżącego w odniesieniu do prawidłowo ustalonej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

3.3 W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ sprostał tym wytycznym, realizując przy tym treść art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z nią, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotniej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie. Innymi słowy, celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Prowadząc ponowne postępowanie administracyjne organ uwzględnił wywody sądu i wyeliminował dotychczasowe uchybienia, dając w uzasadnieniu jasny i pełny obraz sprawy.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Ustęp 3 pkt 6 stanowi z kolei, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku w sprawie I SA/Ke 376/20, ZUS, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., winien wpierw wyjaśnić, w jakim stopniu prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, z jakich praw majątkowych prowadzona jest egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Innymi słowy, organ winien rozważyć, w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków. Z drugiej strony winien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie należy zestawić te kwoty ze sobą i wyciągnąć stosowne wnioski.

W zaskarżonej decyzji poprawnie dokonano takich właśnie ustaleń. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest z rachunków bankowych. Podał kwoty wyegzekwowanych kwot. Następnie wyraził stanowisko, że istnieją uzasadnione przesłanki, aby uznać, że możliwa jest dalsza skuteczna egzekucja. Skarżący opuści bowiem zakład karny przed osiągnięciem wieku emerytalnego i będzie mógł podjąć pracę lub rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej. Argumenty te zasługują na pełną akceptację. Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał bowiem, że podjęcie zatrudnienia, czy ogólnie rzecz ujmując zarobkowanie, będzie niemożliwe. Przedłożone do akt sprawy orzeczenie lekarskie stwierdza niezdolność do pracy tylko na trzech stanowiskach: montera, pakowacza i ślusarza. Nie wyklucza możliwości podjęcia pracy w szeregu innych zawodów. Wbrew argumentom skargi, organ miał podstawy do stwierdzenia, że brak jest przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy na innych stanowiskach. Jest to bowiem logiczny i racjonalny wniosek poczyniony na podstawie dokumentów przedłożonych przez samego skarżącego. Co więcej, skarżący opuści zakład karny będąc jeszcze w wieku produkcyjnym, czyli mając możliwość wykonywania pracy przynoszącej dochód. Są to oczywiście prognozy, ale do ich poczynienia organ został zobowiązany przez sąd w wyroku I SA/Ke 376/20.

Wypełniając dalsze wytyczne z tego wyroku, w zaskarżonej decyzji organ wskazał na wydatki egzekucyjne – 5,44 zł (pismo za zwrotnym potwierdzeniem odbioru) i 0,50 zł (za wysłanie komunikatu do banku). Są one relatywnie niskie wobec kwot, które organ zdołał już wyegzekwować – około 17.000,00 zł. W tym kontekście należy uznać, że organ wykazał brak zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Poprawna jest teza organu, że w sprawie nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym należy uznać, że zasługujące na pełną akceptację wnioski organu stanowią o zrealizowaniu wytycznych z ww. wyroku WSA w Kielcach i prawidłowym zastosowaniu przepisu art. 153 p.p.s.a.

3.4 Kwestia braku spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 4b i 5 u.s.u.s. została przesądzona w prawomocnym wyroku wydanym w sprawie I SA/Ke 376/20. Prawidłowe ustalenia organu na temat wszystkich przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i dojście do wniosku o braku nieściągalności, pozwalało zatem przejść do analizy przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i oceny stanowiska organu co do zaistnienia przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stosownie do tych przepisów organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem sądu, organ prawidłowo stwierdził brak ww. przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia należy wskazać, że w związku z przebywaniem w zakładzie karnym, zobowiązany ma zapewnione niezbędne i podstawowe potrzeby bytowe: mieszkanie, żywność, środki czystości, odzież oraz opiekę lekarską. Nie osiąga dochodów, ale jednocześnie nie ponosi wydatków, ponieważ wydatki te są zaspokajane przez państwo. Skarżący nie ma przy tym innych osób na utrzymaniu, więc nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązanego działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń organu, skarżący zaprzestał jej prowadzenia w 2017 r. Nie podnosił przy tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Skarżący nie wykazał ponadto, że jest przewlekle chory, w sposób pozbawiający go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak już wyżej była mowa, skarżący przedłożył wprawdzie orzeczenie lekarskie o niezdolności do podjęcia pracy, jednak niezdolność ta dotyczy pracy na określonych stanowiskach. Oznacza to, że skarżący jest zdolny do podjęcia zatrudnienia w innych charakterze. Z powodu przebywania w zakładzie karnym, nie zachodzi sytuacja sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Skarżący podniósł, że przebywanie w zakładzie karnym jest przesłanką do ustalenia bardzo trudnej sytuacji materialnej. Odnosząc się do tego należy wskazać, że katalog przesłanek umorzenia należności wskazany w § 3 ust. 1 rozporządzenia ma charakter otwarty. W ocenie sądu, w stanie faktycznym sprawy brak jest jednak wyjątkowego przypadku, wpisującego się w otwarty katalog sytuacji umożliwiających przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Za taką okoliczność nie można uznać pobytu skarżącego w zakładzie karnym. Jest to bowiem skutek podejmowanych przez niego decyzji, a nie nieszczęśliwych zdarzeń, na które nie miał wpływu. Naruszając prawo skarżący musiał liczyć się z negatywnymi tego konsekwencjami, a uznanie, że pozbawienie wolności i związana z tym niemożność osiągania w tym czasie dochodów uzasadniają zwolnienie skarżącego z obowiązku opłacenia zaległych składek byłoby swego rodzaju premiowaniem jego niewłaściwego postępowania. Co istotne, i na co zasadnie organ zwrócił uwagę, sytuacja ta ma jedynie przejściowy charakter i z tego też względu nie byłoby zasadne definitywne rezygnowanie przez ZUS z dochodzenia omawianych zaległości.

3.5 M. P. zarzucił w skardze, że podczas gdy organ bezpodstawnie ustalił możliwość spłaty zadłużenia, to sam skarżący nie jest w stanie przewidzieć, jakie będą jego możliwości zarobkowe po wyjściu na wolność, zwłaszcza w kontekście problemów zdrowotnych. Należy więc w tym miejscu wskazać, że zmiana sytuacji materialnej czy zdrowotnej strony daje możliwość ponownego złożenia wniosku i ponownej oceny tej sytuacji przez organ. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek nie rodzi bowiem powagi rzeczy osądzonej.

3.6 Podsumowując sąd stwierdził, że organ przeprowadził postępowanie zgodnie z art. 153 p.p.s.a., stosując się do wytycznych zawartych w wyroku w sprawie sygn. akt I SA/Ke 376/20. Nie naruszył przy tym przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Ocena tego materiału nie wykracza też poza granice wyznaczone w przepisie art.80 k.p.a. Wynik dokonanej następnie subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawa materialnego został prawidłowo przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

3.7 Z powołanych wyżej względów, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O przyznaniu adwokatowi kwoty 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, sąd orzekł na postawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (j. t. Dz. U. z 2019 r. poz. 18).