Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 486/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 24 ust. 1, 25 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1870
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 pkt 14
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: par. 17 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1596
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant ref. staż. Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] grudnia 2017 r., znak [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej "Kpa.")

w związku z art. 31 ust. 2a oraz art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1870 ze zm.; dalej "urp."), po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (Prezydium KRRP) z [...] września

2017 r. nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (Rada Izby) z [...] lipca 2017 r. nr [...]

o odmowie wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., utrzymał w mocy uchwałę Prezydium KRRP.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia.

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], stwierdzono, że K. K. uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

K. K. wnioskiem z 8 maja 2017 r. zwróciła się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. o wpisanie jej na listę radców prawnych.

Do wniosku załączyła informację o osobie z Krajowego Rejestru Karnego z dnia

[...] maja 2017 r. w formie elektronicznej, odpis dyplomu zaświadczającego uzyskanie tytułu doktora nauk prawnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w dniu [...] stycznia 2015 r., odpis świadectwa ukończenia studiów doktoranckich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]

w zakresie nauk prawnych – prawo z dnia [...] listopada 2013 r., odpis dyplomu ukończenia uzupełniających studiów magisterskich Uniwersytetu [...]

na kierunku administracja w zakresie samorządu terytorialnego i rozwoju lokalnego

z dnia [...] lipca 2008 r.

Rada Izby pismem z 16 maja 2017 r. wezwała wnioskodawczynię

do uzupełnienia braków formalnych ww. wniosku o oryginał lub urzędowo poświadczony odpis dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych

w Rzeczypospolitej Polskiej lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych

w Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni w piśmie z 26 maja 2017 r. wskazała, że spełnia przesłanki zawarte w art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. Jak stwierdziła, z załączonych dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, że ukończyła studnia III stopnia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] na kierunku Prawo, a z art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym wynika, że na studia III stopnia na kierunku Prawo "są przyjmowani kandydaci posiadający kwalifikacje drugiego stopnia, kończące się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia". Uznała, że posiada wykształcenie wyższego stopnia w zakresie prawa, niż studenci jednolitych studiów magisterskich na kierunku Prawo. Zdaniem wnioskodawczyni, skoro spełnia więcej, bo posiada wykształcenie wyższego stopnia w zakresie prawa, to spełnia również mniej, ponieważ warunkiem rozpoczęcia studiów trzeciego stopnia jest ukończenie studiów drugiego stopnia. Przedłożyła między innymi zaświadczenie z [...] maja

2017 r., zgodnie z którym, w związku z występującymi różnicami programowymi między programem studiów na kierunku Prawo a programem ukończonych z tytułem magistra studiów na kierunku Administracja, wnioskodawczyni została zobowiązana do wyrównania różnicy programowej poprzez uzyskanie pozytywnych wyników egzaminów z zakresu prawa cywilnego z prawem spółek, prawa karnego, prawa konstytucyjnego, postępowania administracyjnego. Zaświadczenie wskazuje, że K. K. uzupełniła program z wynikiem pozytywnym oraz obroniła rozprawę doktorską na kierunku Prawo, tym samym uzyskując stopień naukowy doktora nauk prawnych w zakresie prawa.

Rada Izby uchwałą z [...] lipca 2017 r. postanowiła odmówić wpisu wnioskodawczyni ma listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. Stwierdziła, przywołując treść art. 24 ust. 1 urp., że wnioskodawczyni nie spełnia warunku określonego pkt 1 ww. przepisu,

tj. nie ukończyła wyższych studiów na kierunku prawo. Wyjaśniła między innymi, że przez "studia wyższe prawnicze" nie mogą być rozumiane studia na innym kierunku niż prawo kończące się uzyskaniem tytułu magistra, a także studia doktorancie

w zakresie nauk prawnych. Zdaniem Rady Izby, ustawa nie daje podstaw

do przyjęcia, że ukończenie studiów trzeciego stopnia prowadzić może do uznania, że dana osoba posiada kwalifikacje odpowiadające kwalifikacjom nabywanym

w wyniku ukończenia studiów wyższych. W szczególności, jak stwierdziła Rada Izby, ustawa o radcach prawnych nie zrównuje ukończenia prawniczych studiów doktoranckich z ukończeniem prawniczych studiów wyższych.

Od powyższej uchwały wnioskodawczyni złożyła odwołanie, wnosząc o jej zmianę poprzez wpisanie na listę radców prawnych.

Podniosła zarzuty naruszenia następujących przepisów, a mianowicie:

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp.;

- art. 7 i 77 Kpa. w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym;

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. w zw. z § 2 pkt 14, pkt 14a i pkt 14b w zw. z art. 2 ust. 1

pkt 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 1 pkt 12 uchwały Centralnej Komisji ds. stopni i tytułów z dnia 24 października

2005 r. w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. z 2005 r. Nr 79, poz. 1120) oraz pkt 2 załącznika

do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r.

w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych

i artystycznych (Dz.U. z 2011 r. Nr 179, poz. 1065);

- art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 110 Kpa. (w brzmieniu sprzed

1 czerwca 2017 r.), art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 3 w zw. art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 333 ust. 2 pkt 4, ust. 4, ust. 5 i ust. 7 urp..

Prezydium KRRP uchwałą z [...] września 2017 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, stwierdzając w szczególności, że wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek, od których ustawa uzależnia wpis na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu uchwały podkreślono, że odwołanie jest nieuzasadnione, ponieważ wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek, od których ustawa uzależnia wpis na listę radców prawnych. Zdaniem Prezydium KRRP, uchwała organu I instancji jest zgodna z prawem materialnym oraz przepisami postępowania, Rada Izby, badając sprawę skutkującą odmowną wpisu na listę radców prawnych, dokonała wnikliwej analizy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz należycie uzasadniła podjęte rozstrzygnięcie.

Prezydium KRRP podzieliło ocenę Rady Izby wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, że odwołująca nie spełnia przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. Wskazało, że każda z określonych w tym przepisie przesłanek wpisu

na listę radców prawnych jest niezależna oraz równorzędna i tylko łączne ich spełnienie czyni wpis na listę radców prawnych możliwym.

Jak podało Prezydium KRRP, fakt "wyrównania różnic programowych"

na etapie studiów doktoranckich nie może sanować braku spełnienia przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych. Uzyskanie tytułu magistra winno nastąpić po ukończeniu wyższych studiów prawniczych i być zwieńczeniem tego etapu kształcenia, nie można więc uznać, jak stwierdziło Prezydium KRRP, że uzupełnienie wykształcenia nastąpić może już po uzyskaniu tytułu magistra. Stwierdziło również, że ukończenie studiów III stopnia i uzyskanie tytułu doktora

nie może być kwalifikowane jako spełnienie przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych, bowiem studia wyższe to w tym przypadku jednolite studia magisterskie na kierunku prawo kończące się uzyskaniem tytułu magistra. Natomiast w związku

z możliwością podjęcia studiów doktoranckich w zakresie dziedziny nauki niezwiązanej z kierunkiem studiów magisterskich, może zaistnieć sytuacja, gdy osoba posiadająca tytuł doktora nauk prawnych nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1 urp., co, jak wskazało Prezydium KRRP, ma miejsce w przedmiotowej sprawie.

Prezydium KRRP podniosło również, że postępowanie związane

z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego ma charakter formalny, nie zaś merytoryczny. Kwestia merytorycznego badania czy dana osoba spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych należy do wyłącznej właściwości rady okręgowej izby radców prawnych. Postępowanie prowadzone przez komisję egzaminacyjną jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych, gdyż o wpisie na listę radców prawnych decyduje inny organ – rada okręgowej izby radców prawnych. Nie można uznać, jak stwierdziło Prezydium KRRP, że fakt badania dokumentów na etapie składania wniosku o dopuszczenie

do egzaminu do komisji egzaminacyjnej, konsumuje uprawnienie rady okręgowej izby radców prawnych do badania spełnienia przesłanek warunkujących wpis na listę radców prawnych.

W odwołaniu od uchwały Prezydium KRRP wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie:

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie,

że przesłanka z art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy w postaci "ukończenia wyższych studiów prawniczych i uzyskania tytułu magistra" jest spełniona tylko w przypadku ukończenia "5 letnich jednolitych studiów na kierunku prawo i uzyskaniu tytułu magistra prawa";

- art. 7, art. 77 Kpa. w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 5 w zw.

z art 2 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że studia III stopnia na kierunku prawo nie są zaliczane do wyższych studiów prawniczych i nieuwzględnienie faktu, że na studia III stopnia na kierunku prawo mogą zostać przyjęci jedynie "kandydaci posiadający kwalifikacje II stopnia, a studia kończą się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia";

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. w zw. z § 2 pkt 14, pkt 14a, pkt 14b w zw. z art. 2 ust. 1

pkt 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 ustawy o szkolnictwie oraz § 1 pkt 12 uchwały Centralnej Komisji do spraw stopni i tytułów w sprawie określenia dziedzin nauki

i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych oraz pkt 2 załącznika

do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych, przez niewłaściwe zastosowanie powyższego i nieuwzględnienie, że w zakresie nauk prawnych uwzględnia się również naukę o administracji (z ukończenia których studiów skarżąca uzyskała tytuł magistra – okoliczność bezsprzeczna),

- art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 110 Kpa. (w brzmieniu sprzed dnia

1 czerwca 2017 r.), art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 3 w zw. z art. 24 ust. 1

pkt 1 w zw. z art. 333 ust. 2 pkt 4, ust. 4, ust. 5 i ust. 7 urp., przez naruszenie zasady trwałości decyzji (art. 110 Kpa.) poprzez:

a) przyjęcie w pierwszej kolejności, że skarżąca spełnia warunki kwalifikujące

do przystąpienia do egzaminu radcowskiego w postaci posiadania wyższego wykształcenia prawniczego, tj. warunku z art. 24 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 25 ust. 3 urp. (w przypadku, gdyby nie spełniała powyższej przesłanki powinna zostać wezwana przez przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej do usunięcia braków,

a w przypadku ich nieusunięcia zgłoszenie powinno pozostać pozostawione bez rozpoznania – o czym przewodniczący komisji powinien orzec postanowieniem

i zawiadomić listem poleconym za poświadczeniem odbioru, na co skarżąca mogłaby się zażalić do Ministra Sprawiedliwości – skarżąca nie została wezwana

w powyższym zakresie do uzupełnienia braków formalnych), co jest (uznaniem, że skarżąca spełnia warunki kwalifikujące do przystąpienia do egzaminu radcowskiego w tym posiadanie wyższego wykształcenia prawniczego, tj. warunku z art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 3 urp.) równoznaczne z wydaniem decyzji, a następnie wydaniem przez organ kolejnej odrębnej decyzji (w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych) w sprawie, w której wystąpił ten sam podmiot oraz dotyczyła tego samego przedmiotu (czyli ostatecznego wpisu na listę radców prawnych

po uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego), a w dniu złożenia wniosku obowiązywał ten sam stan prawny, niezmienny jest również stan faktyczny sprawy, co oznacza, że warunki są tożsame, a co w dalszej kolejności skutkowało nieprawidłowym przyjęciem przez Radę Izby, w kolejnej uchwale wydawanej przez ten sam podmiot, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 24 ust. 1 pkt 1 urp.

i wydaniem uchwały odmawiającej wpisu na listę radców prawnych;

b) przyjęcie, że Komisja sprawdza jedynie, czy wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego jest kompletny i poprawnie złożony, natomiast nie dokonuje merytorycznego rozstrzygnięcia, a jedynie formalnego podczas, gdy taka wykładnia przepisów jest sprzeczna z art. 361, art. 25 ust. 2 w zw. z art. 25 ust. 3 i art. 24 ust. 1 urp. poprzez wskazanie, że do egzaminu mogą być dopuszczone osoby posiadające wyższe wykształcenie prawnicze i które uzyskały tytuł magistra, zatem nie można przyjąć, jak stwierdziła skarżąca, że Komisja bada wniosek pod kątem merytorycznym.

W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Minister Sprawiedliwości uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu, obie wskazane powyżej uchwały są słuszne.

Minister Sprawiedliwości przypomniał, że wnioskodawczyni korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz jest nieskazitelnego charakteru. Ukończyła studia licencjackie na kierunku administracja w zakresie samorządu terytorialnego i rozwoju lokalnego oraz uzupełniające studia magisterskie na kierunku administracja w zakresie samorządu terytorialnego

i rozwoju lokalnego, uzyskując tytuł zawodowy magistra. Następnie ukończyła studia doktoranckie w zakresie nauk prawnych – prawa i uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych w zakresie prawa. Jednocześnie w trakcie studiów doktoranckich,

w uzupełnieniu programu studiów na kierunku prawo, zdała dodatkowe egzaminy

z prawa cywilnego z prawem spółek, prawa karnego, prawa konstytucyjnego oraz procedury administracyjnej.

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że art. 24 ust. 1 urp. określa przesłanki, jakie kumulatywnie musi spełniać osoba, aby mogła być wpisana na listę radców prawnych. Jedną z nich jest ukończenie wyższych studiów prawniczych

w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 1). Rada okręgowej izby radców prawnych może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 24 ust. 1 ustawy (por. art. 24 ust. 2c zd. pierwsze ustawy).

Co przy tym istotne, ustawodawca w art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. po zwrocie

"w Rzeczypospolitej Polskiej" użył spójnika "i". Nie może budzić wątpliwości, jak podał organ, że spójnik "i" oznacza koniunkcję, zatem obydwa człony zdania muszą być spełnione, aby wynikł określony skutek. Stąd też powyższą przesłankę spełni osoba, która ukończy wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej (studia na kierunku prawo – jednolite studia magisterskie) i uzyska tytuł magistra. Odstępstwo od tej reguły może mieć jedynie miejsce w przypadku ukończenia przez osobę fizyczną zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, na co wskazuje użyty po sformułowaniu "tytułu magistra" spójnik alternatywy "lub".

Organ wskazał również, że ukończenie studiów doktoranckich nie jest równoznaczne z ukończeniem jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym rozróżnia jednolite studia magisterskie od studiów doktoranckich (np. art. 2 pkt 9 i pkt 10 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4) i zarazem nie wprowadza podobnie jak przepisy ustawy – równoważności ukończenia studiów doktoranckich w zakresie prawa (wraz

z uzupełnieniem programu wyższych studiów na kierunku prawo na tych studiach)

z ukończeniem jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo. Minister dodał, że jednolite studia magisterskie są studiami wyższymi (art. 2 pkt 5 ustawy – Prawo

o szkolnictwie wyższym), podczas gdy studia doktoranckie są to studia trzeciego stopnia (art. 2 pkt 10 ww. ustawy). Studia doktoranckie są co prawda formą zdobywania wiedzy, ale prowadzone są z myślą o nabyciu umiejętności samodzielnego prowadzenia badań naukowych (analogicznie: R. Biskup, Komentarz do art. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (w:) M. Pyter, Prawo o szkolnictwie wyższym, Komentarz, Warszawa 2012/Legalis). Podkreślił, że studia doktoranckie nie mieszczą się w pojęciu studiów wyższych w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż ten przepis wymienia wyłącznie studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię uprawnioną do ich prowadzenia.

Z powyższych względów trudno uznać, jak stwierdził Minister Sprawiedliwości, że na gruncie art. 24 ust. 1 pkt 1 urp., ukończenie wyższych studiów na kierunku administracja oraz studiów doktoranckich w zakresie prawa (wraz z uzupełnieniem programu wyższych studiów na kierunku prawo na tych studiach doktoranckich) oraz uzyskanie tytułu magistra administracji i doktora nauk prawnych w zakresie prawa, jest równoważne z ukończeniem wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskaniem tytułu magistra.

W ocenie organu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie została naruszona zasada o jakiej mowa w art. 77 i art. 80 Kpa., ponieważ organy wpisowe zebrały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący, dwukrotnie wzywając wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wpis na listę radców prawnych oraz przeprowadzając z nią rozmowę i na jego podstawie oceniły jej sytuację prawną.

Minister stwierdził, że jakkolwiek dopuszczenie wnioskodawczyni do egzaminu radcowskiego pomimo niedołączenia przez nią odpisu dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, a jednocześnie niewezwania jej do uzupełnienia tego braku formalnego, budzi wątpliwości w kontekście zasady legalizmu (art. 6 Kpa.)

i zasady pogłębiania zaufania obywatela do organu państwa (art. 8 Kpa), kwestia dotycząca wpisu na listę radców prawnych jest odrębną sprawą administracyjną

od sprawy dotyczącej dopuszczenia danej osoby do egzaminu radcowskiego pomimo tego, że sprawy te mogą w określonych przypadkach pozostawać

w merytorycznym (ścisłym) związku, jak w niniejszej sprawie. Sprawy te rozpatrują odrębne organy w znaczeniu funkcjonalnym (tj. w pierwszym z ww. postępowań właściwa jest rada okręgowej izby radców prawnych, w drugim zaś komisja egzaminacyjna). Na odrębność tych postępowań wskazuje także sama systematyka ustawy (sprawy związane z wpisem na listę radców prawnych określa art. 24

i następne zamieszczone w rozdziale 3 ustawy, podczas gdy kwestie związane

z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego reguluje art. 361 i następne umiejscowione w rozdziale 4 ustawy).

Jak podsumował Minister Sprawiedliwości, uchwała o dopuszczeniu

do egzaminu radcowskiego, wbrew twierdzeniom odwołującej, nie wiąże Rady Izby

w ocenie spełniania przesłanek do wpisu na listę radców prawnych. Zauważył,

że samo zdanie egzaminu radcowskiego nie przesądza jeszcze o wpisie na listę radców prawnych (wpis ten ma charakter konstytutywny, a nie deklaratoryjny),

co wynika z brzmienia art. 24 ust. 2c urp. W ocenie Ministra, zdanie z wynikiem pozytywnym egzaminu radcowskiego nie sanuje braku ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskania tytułu magistra.

W skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r. skarżąca sformułowała zarzut naruszenia następujących przepisów prawa materialnego,

a mianowicie:

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że przesłanka w postaci "ukończenia wyższych studiów prawniczych i uzyskania tytułu magistra" jest spełniona tylko w przypadku ukończenia "5 letnich jednolitych studiów na kierunku prawo i uzyskaniu tytułu magistra prawa", podczas gdy ustawodawca nie wskazuje, iż przesłanka ta jest spełniona wyłącznie w przypadku ukończenia jednolitych wyższych studiów magisterskich na kierunku prawo, co powinno prowadzić do wniosku, iż dopuszczalne jest uzyskanie wykształcenia prawniczego także w inny sposób niż wyłącznie przez uzyskanie dyplomu z jednolitych wyższych studiów magisterskich na kierunku prawo, a ustawodawca stwierdza, że należy ukończyć wyższe studia prawnicze;

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. w zw. z § 2 pkt 14, pkt 14a, pkt 14b w zw. z art. 2 ust. 1

pkt 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 9 i pkt 10 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 1 pkt 12 uchwały Centralnej Komisji do spraw stopni i tytułów z dnia 24 października 2005 r. w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych oraz pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 roku w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych, przez niewłaściwe zastosowanie powyższego i nieuwzględnienie, że w zakresie nauk prawnych uwzględnia się również naukę o administracji, podczas gdy właściwe zastosowanie powyższego powinno prowadzić do wniosku, że ze względu

na uzyskanie dyplomu ukończenia wyższych studiów prawnych na kierunku administracja a następnie ukończenia wyższych studiów prawniczych III stopnia

na kierunku prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] oraz uzyskania stopnia doktora nauk prawnych, skarżąca posiada wykształcenie wyższe prawnicze;

- art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4, pkt 4a w zw. z art. 24 ust. 1 pkt. 1 urp., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że "studia doktoranckie są ... formą zdobywania wiedzy, ale prowadzone są z myślą o nabyciu umiejętności samodzielnego prowadzenia badań naukowych", podczas gdy przepisy ustawy

o radcach prawnych nie tylko dopuszczają możliwość przystąpienia do egzaminu zawodowego radcowskiego osoby posiadające tytuł doktora nauk prawnych bez wymogu odbycia aplikacji czy też odbycia 4-letniej praktyki (wymogu wykonywania na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagającej wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej), a nadto zezwalają na wpis na listę radców prawnych osobom posiadającym tytuł doktora habilitowanego nauk prawnych, bez obowiązku odbycia aplikacji, czy też odbycia 4-letniej praktyki oraz bez przystąpienia do egzaminu radcowskiego, zatem powyższa wykładnia dokonana przez Ministra Sprawiedliwości przepisów ustawy

o radcach prawnych przeczy założeniom tejże ustawy, której to przepisy uprawniają osoby posiadające tytuł doktora nauk prawnych do szczególnych uprawnień, zwalniających z wymogu odbycia aplikacji czy praktyk, których to uprawnienia wolą ustawodawcy nie uzyskali magistrzy studiów prawniczych; oczywistym jest, jak stwierdziła skarżąca, że gdyby przyjęta wykładnia dokonana przez Ministra Sprawiedliwości była zgodna z ustawą o radcach prawnych, wówczas doktorzy nauk prawnych nie uzyskaliby opisanego szczególnego uprawnienia zwolnienia z wymogu odbywania aplikacji;

- art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra"

i przyjęcie, iż poprzez wskazane pojęcie jako wyższe wykształcenie prawnicze należy wyłącznie rozumieć jednolite studia magisterskie na kierunku prawo, podczas gdy zawężenie spełnienia wskazanej przesłanki do osób uzyskujących wyłącznie jednolite studia 5-letnie magisterskie, szerokiego pojęcia celowo sformułowanego

i ujętego przez ustawodawcę - wyższe wykształcenie prawnicze, jest niezgodnie

z obowiązującym w Rzeczpospolitej Polskiej systemem oświaty oraz ustawą – Prawo o szkolnictwie wyższym, podczas gdy oczywistym jest, iż gdyby celem ustawodawcy było ograniczenie dopuszczenia do egzaminu zawodowego radcowskiego osób posiadających wyłącznie jednolite 5-letnie studia magisterskie na kierunku prawo, zostałoby to wprost wskazane w ustawie poprzez zapis "ukończył wyższe studia

na kierunku prawo", a nie poprzez sformułowanie "wyższe wykształcenie prawnicze", ponieważ jest to pojęcie szersze aniżeli "jednolite studia magisterskie", zatem wykładnia dokonana przez Ministra Sprawiedliwości winna prowadzić do wniosku,

iż o zakwalifikowaniu pod dane pojęcie powinien decydować program studiów zatwierdzony przed odpowiednio uprawnione władze uczelni wyższych.

Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisów postępowania skarżąca przywołała przepisy, na które zwróciła uwagę w odwołaniu od uchwały Prezydium KRRP i powtórzyła przywołaną wcześniej na tę okoliczność argumentację. Zdaniem skarżącej, Minister Sprawiedliwości nie zważył, że zarówno Rady Izby,

jak i Prezydium KRRP naruszyło zasadę trwałości decyzji wynikającej z art. 116 oraz art. 110 Kpa., którą należy rozumieć w ten sposób, że organ jest związany swoim rozstrzygnięciem od chwili jego doręczenia, jeśli w nowej sprawie opartej na tym samym stanie faktycznym i prawnym nie może nastąpić inne rozstrzygnięcie.

W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi

i uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości w całości wraz

z poprzedzającymi ją odpowiednio uchwałą Prezydium KRRP oraz uchwałą Rady Izby. Wniosła ponadto o zobowiązanie Okręgowej Izby Radców Prawnych

do podjęcia uchwały w przedmiocie dokonania wpisu na listę radców prawnych skarżącej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację na rzecz sformułowanych w niej zarzutów, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stawisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga K. K. nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania czy przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), które powodowałoby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji

z obrotu prawnego).

Przed oceną przesłanek, które zadecydowały o utrzymaniu w mocy przez Ministra Sprawiedliwości uchwały Prezydium KRRP z dnia [...] września 2017 r.

o odmowie wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych Izby [...], należy wskazać, że odmowa ta nastąpiła z uwagi na niespełnienie przez skarżącą przesłanki wykształcenia o której mowa w art. 24 ust.1 urp..

Zgodnie z treścią art. art. 24 ust. 1 urp. na listę radców prawnych może być wpisany ten kto:

1. ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;

2 . uchylony;

3. korzysta w pełni z praw publicznych;

4. ma pełną zdolność do czynności prawnych;

5. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

6. odbyt w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.

Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o radcach prawnych do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej przystąpić mogą doktorzy nauk prawnych.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżąca została dopuszczona do egzaminu radcowskiego i zdała go z wynikiem pozytywnym.

W tym miejscu należy wskazać, że organy samorządu radcowskiego mają wpływ na weryfikację przesłanek wpisu dopiero w postępowaniu wpisowym.

Według uchwały OIRP, a następnie KRRP, dokumenty przedłożone przez wnioskodawczynię wraz z wnioskiem o wpis nie wykazywały ukończenia przez skarżącą wyższych studiów prawniczych w RP i uzyskaniu tytułu magistra, o którym mowa w art. 24 ust.1 pkt 1 urp..

Od powyższych uchwał odwołała się skarżąca i dlatego organ – Minister Sprawiedliwości miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawczyni rzeczywiście spełniała przesłanki z art. 24 ust.1 upr. i czy ustawowe kryteria zostały prawidłowo ocenione przez organ wpisowy. Wśród wymogów w art. 24 ust.1 pkt 1 urp. wskazano, że osoba ubiegająca się o wpis ma spełnić warunek ukończenia wyższe studiów prawniczych w RP i uzyskania tytuł magistra prawa lub zagranicznych studiów prawnicze uznawanych w RP. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest doktorem nauk prawnych. Z kolei art. 25 ust. 1 pkt 5 wymienia kilka podstaw (lit. a-d) odnoszących się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych

i które w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych , łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały czynności wymienione w ppkt –

lit. a-d.

Należy podkreślić, że podstawową formą uzyskania dostępu do zawodu radcy prawnego (wpisu na listę radców prawnych) jest odbycie aplikacji radcowskiej

i złożenie egzaminu radcowskiego. Dlatego zasadnicze wymogi, niezbędne do wpisu na listę radców wymienia art. 24 urp.. Ustawa dopuszcza możliwość uzyskania wpisu na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego (art. 25 ust.1 urp.) oraz bez odbycia aplikacji radcowskiej, ale

po złożeniu egzaminu radcowskiego (art. 25 ust. 2 urp.). Przedstawione wyżej wyjątki wyłączają stosowanie jedynie przesłanki z art. 24 pkt 6 urp., co wynika chociażby

z treści art. 25 ust. 1 urp.: "Wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do:", czy art. 25 ust. 3 urp. stanowiącego, że osoby, o których mowa w ust. 2 (mające uprawnienia do złożenia egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej), muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 24 ust.1 pkt 1, 3-5 urp..

Z drugiej strony powołane uregulowania jednoznacznie wskazują, że osoba ubiegająca się wpis na listę radców prawnych musi zawsze spełniać kryteria z art. 24 pkt 1-5 urp. Jak już zaznaczono w pkt 1 art. 24 urp. wymienia się wymóg ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym miejscu należy podkreślić, że ustawodawca po zwrocie

"w Rzeczypospolitej Polskiej" użył spójnika "i". W ocenie Sądu, nie budzi żadnych wątpliwości, że spójnik "i" oznacza koniunkcję, zatem aby zdanie było prawdziwe oba człony zdania musza być spełnione jednocześnie.

Według art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo

o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie ukończenia studiów magisterskich przez wnioskodawczynię, tj. w 2008 r. kierunek studiów oznaczał wyodrębniony obszar kształcenia.

W wydanym na podstawie art. 9 ust. 2 wymienionej ustawy rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki (Dz.U. Nr 164, poz. 1166) w § 1 ust. 1 określono standardy kształcenia dla następujących kierunków studiów, m.in.: administracji (pkt 1), jak i prawa (pkt 85). Obecnie również według § 17 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 września 2016 r.

w sprawie warunków prowadzenia studiów (Dz.U. z 2016 r., poz. 1596 ze zm.) kierunki studiów: lekarski, lekarsko-dentystyczny, analityka medyczna, farmacja, fizjoterapia, weterynaria, prawo i prawo kanoniczne są prowadzone jako jednolite studia magisterskie (ust. 1). Natomiast kierunki studiów związane z kształceniem

w zakresie gałęzi prawa - są prowadzone jako studia drugiego stopnia (ust. 2 pkt 1 wspomnianego § 17).

Zatem administracja i prawo stanowią odrębne kierunki studiów.

W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że chodzi o ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra prawa. Oznacza to, że wyższe studia w zakresie nauk administracyjnych i uzyskanie dyplomu magistra administracji nie jest tożsame z ukończeniem wyższych studiów prawniczych. Podobnie, przesłanki ukończenia wyższych studiów prawniczych nie spełnia również osoba, która ukończyła inny kierunek studiów,

a następnie uzyskała tytuł doktora nauk prawnych lub stopień doktora habilitowanego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 20 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 79/95, Lex

nr 29254, T. Kuczyński, M. Masternak – Kubiak. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz do art. 6, teza 5,6, LEX 2009 i wspomniane tam wyroki NSA i SN; Komentarz do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, pod. red. J. Świeczkowskiego, Komentarz do art. 10, LEX, 2012, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10, Lex nr 1124353). Ten warunek odnosi się do wszystkich kandydatów zamierzających wykonywać różne zawody prawnicze: sędziego, prokuratora, adwokata, notariusza, w tym także profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych (por. wyrok NSA w sprawie

II SA 79/95).

Nie jest natomiast kwestionowane, co potwierdzają załączone dokumenty, że K. K. ukończyła kierunek administracji i uzyskała tytuł magistra administracji. Skoro wnioskodawczyni nie legitymowała się dokumentami o ukończeniu studiów wyższych na kierunku prawo, to OIRP, a następnie KRRP oceniła dokumenty przedstawione przez stronę jako nie wykazujące na ukończenie przez skarżącą wyższych studiów prawniczych w RP, to wobec niespełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 1 urp. brak było podstaw do wpisu jej na listę radców prawnych.

Na zakończenie należy poruszyć kwestie związane z błędnym dopuszczeniem skarżącej do egzaminu radcowskiego. W tym miejscu należy stanowczo podkreślić, że postępowanie w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego

i ewentualnej weryfikacji jego wyniku jest postępowaniem odrębnym (odrębna sprawa administracyjna) od postępowania wpisowego, w którym konieczne jest spełnienie przesłanek z art. 24 ust.1 urp. Sąd w tym miejscu podkreśla, że zauważa uchybienie organu egzaminacyjnego polegające na dopuszczeniu do egzaminu radcowskiego skarżącej pomimo niedołączenia dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych i jednoczesne nie wezwanie jej do uzupełnienia tego braku formalnego, jednak uchybienie to w żaden sposób nawet w kontekście treści art. 6

i art. 8 Kpa. nie wpływa na spełnienie przez skarżącą przesłanki z art. 24 ust.1 pkt 1 urp. i nie może w państwie prawa stanowić podstawy wpisu na listę radców prawnych.

Mając na uwadze powyższe skargę jako niezasadną na mocy art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.