Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1382/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1908/2022/9807 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 9 listopada 2021 r. M. G. (dalej: Strona, Skarżący), działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na osobą niepełnosprawną matką B. G. (dalej matka). Do wniosku załączył kopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r., z którego wynika, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Po przeprowadzeniu wymaganego postępowania, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze Stroną, decyzją z dnia 21 stycznia 2022 r., nr [...] Prezydent Miasta D. (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Wobec wniesionego przez Skarżącego odwołania, rozpatrujące je Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 18 marca 2022 r. nr AKO.PPŚ/41.5/449/2022/2236 uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził pełnego postępowania dowodowego, naruszając tym samym przepisy procedury administracyjnej. W ponownym rozpoznaniu organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność spełnienia przez stronę przesłanek ustawowych warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Oprócz bowiem ogólnego stwierdzenia, iż Skarżący nie pracuje i jest zarejestrowany w PUP brak jest danych na temat aktywności zawodowej Strony, co ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudniania a sprawowaniem opieki nad matką.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania organ pierwszej instancji decyzją z dnia 31 maja 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 615) oraz rozporządzeń wykonawczych oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad matką. Uzasadniając decyzję organ odwołał się do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przywołując treść art. 17, następnie wyjaśnił pojęcie "znaczny stopnień niepełnosprawności" odwołując się do art. 3 pkt 21 omawianej ustawy. Dalej organ ocenił aktywność zawodową Skarżącego w ostatnich 17 latach, kwitując, iż w tym okresie przepracował łącznie 13 miesięcy i 22 dni. Stwierdził też, że na podstawie przedłożonego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS matka Skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, doznała złamania przezkrętarzowego kości udowej [...], leczonej operacyjnie, a w 2016 r. nastąpiła amputacja przedstopia [...] oraz amputacja palców ([...]) stopy [...].

Następnie organ stwierdził, że z weryfikowanych okresów zatrudnienia Skarżącego wynika, że na długo przed powstaniem niepełnosprawności matki nie podejmował on zatrudnienia, stąd w ocenie organu niepodejmowanie zatrudnienia przez Skarżącego nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ podkreślił, że rozmiar i zakres sprawowanej przez Skarżącego opieki na matką nie wymusza niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z poczynionych ustaleń wynika bowiem, że matka Skarżącego w wielu czynnościach nie wymaga pomocy, nie jest osobą leżącą, w obrębie mieszkania porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego z uwagi na amputowaną połowę [...] stopy i dwa palce stopy [...]. Jednak zdaniem organu właściwa organizacja wykonywania czynności gospodarstwa domowego, załatwiania spraw urzędowych, pomocy w ubieraniu i przygotowywaniu posiłków pozwoliłoby na podjęcie zatrudniania, zwłaszcza, że jak dodał organ pewnych czynności nie wykonuje się codziennie lecz w pewnym odstępie czasowym, np. sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych. Nadto podkreślenia wymaga, że Skarżący nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Pomoc Skarżącego sprowadza się zasadniczo do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w rodzinach, gdzie wszyscy członkowie pracują.

W świetle powyższego organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką umożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i działając przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 9 czerwca 2022 r., wniosła odwołanie, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu zaskarżając decyzję organu pierwszej instancji zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, mocą którego uznano niekonstytucyjność wskazanej normy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez Skarżącego nie wypełnia dyspozycji przepisu oraz przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki przez Skarżącego nad matką, podczas gdy taki związek przyczynowo- skutkowy istnieje. Nadto Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Uwzględniając powyższe Skarżący wniósł o uwzględnienie odwołania, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu strona skarżąca rozwinęła postawione zarzuty, podkreślając, iż nie sposób zgodzić się odmowną decyzją organu pierwszej instancji. Na poparcie swych tez przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 22 lipca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1908/2022/79807 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania. Przywołało ustalenia poczynione prze organ pierwszej instancji w toku ponownego postępowania, podkreślając, iż Skarżący jest obecnie zarejestrowany w PUP, nie posiada pełnych okresów składkowych, w ostatnim okresie 17 lat przepracował łącznie 13 miesięcy i 22 dni. Sam Skarżący zresztą przyznał, że posiada bardzo ubogą historię zatrudnienia - ok. 2 lata. W takim stanie w ocenie organu odwoławczego, nie do obrony jest konkluzja, że obecnie Skarżący nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej tylko z tego względu, że opiekuje się chorą matką.

Na podstawie wyjaśnień Strony z dnia 7 grudnia 2021 r. o zakresie sprawowanej opieki, Kolegium nie dało wiary jego twierdzeniom, zawartym w druku z dnia 27 kwietnia 2022 r. (w zakresie wymagań pomocy w doprowadzania do toalety).

Zdaniem organu odwoławczego nie zawsze i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie zatrudnienia, choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Organ ten podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjnie nie może być przyznawane tylko z tego powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe, trudności organizacyjne. Czynności takie, jak: przygotowywanie posiłków, realizowanie recept, porządki, organizowanie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów należą do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Wykazany w toku postępowania przez organem pierwszej instancji zakres opieki nad matką nie wymusza niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia.

Uwzględniając ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, wątpliwości odnośnie istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką a rezygnacją z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej są w pełni uzasadnione.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2022 r. Skarżący, działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium. Zarzucił w niej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego - tj. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy taki związek przyczynowo- skutkowy istnieje oraz przyjęcie że zakres świadczonej przez Skarżącego opieki nie wypełnia dyspozycji wymienionego przepisu, w sytuacji gdy osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wypływa na uprawnienie do tego świadczenia. Zarzucił także obrazę przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącego na matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a pogarszającym się stanem zdrowia matki determinującym konieczność stałego sprawowania opieki. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Nadto skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto postawione zarzuty, powtarzając co do zasady argumentację przedstawiona w odwołaniu. Podkreślono, iż pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy interpretować szeroko (potwierdzono to odwołaniem do stosownych orzeczeń sądów administracyjnych). Zwrócono uwagę, że w chwili kiedy konieczne stało się sprawowanie opieki nad matką, to opiekę tę Skarżący sprawował. Tym samym nie można podzielić stanowiska organu odwoławczego, że nie zachodzi związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki and matką. Nawiązując do orzecznictwa sądów administracyjnych Skarżący podkreślił, że wykonuje wszystkie czynności wobec matki nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem osoby wymagającej opieki, ale w szerszym aspekcie - niezbędnych do pełnej egzystencji. W ocenie Skarżącego decyzja organu odwoławczego dotknięta jest wadami mającymi bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Zastosowanie przez organ wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowalnych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe i nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych .

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie obie strony złożyły wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615), w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W kontrolowanej sprawie okolicznością bezsporną jest niepełnosprawność matki Skarżącego, przy czym jest to niezdolność do samodzielnej egzystencji stwierdzona orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. Zgodnie z art. 3 pkt 21b oznacza to niepełnosprawność w stopniu znacznym. Matka Skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji od 6 maja 2018 r. Z orzeczenia lekarskiego (z dnia [...] r.) wynika, że w 2016 r. matka Skarżącego poddana została amputacji przedstopia [...] z powodu zmian zapalnych martwiczych, a po amputacji palców [...] stopy [...] po mieszkaniu porusza się na wózku inwalidzkim.

Bezspornym jest również to, że Skarżący nie jest nigdzie zatrudniony i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że całkowita aktywność zawodowa Skarżącego w ostatnich 17 latach, to przepracowanie łącznie 13 miesięcy i 22 dni. Ostanie zatrudnienie Skarżącego miało miejsce w lutym 2011 r. - 16 dni, a w okresie od 22 kwietnia 2013 r. do 19 maja 2013 r. prowadził on własną działalność gospodarczą. W okresie od 1 marca 2018 r. do 30 września 2019 r. Skarżący podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu i pobierał w tym czasie zasiłek stały.

Sporny w sprawie natomiast pozostaje charakter sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Sporne pozostaje więc także to, czy Skarżący jest niezatrudniony i nie wykonuje innej pracy zarobkowej z uwagi na fakt sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem tak organu pierwszej instancji, jak i organu odwoławczego wykonywanie opieki nad matką nie uniemożliwia Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Przede wszystkim podkreślić należy, że posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem jest już uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 czerwca 20200 r. sygn. akt III SA/Kr 157/22). Opieka taka nie uprawnia bowiem automatycznie do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną - istnienie bowiem takiego związku podlega ocenie w każdej indywidulanej sprawie.

W niniejszym przypadku ze znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący mieszka wraz z niepełnosprawną matką i prowadzi wraz z matką wspólne gospodarstwo domowe. Czynności wykonywane przez Skarżącego składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, robienie porządków, sprzątanie i pranie, załatwianie spraw urzędowych, pomoc w ubieraniu, umawianie i dowożenie na wizyty lekarskie, realizacja recept. Zauważenia przy tym wymaga fakt, że w toku postępowania Skarżący zmieniał swoje oświadczenia o zakresie sprawowanej opieki.

Podczas gdy w pierwszym wywiadzie środowiskowym i oświadczeniu dotyczącym zakresu sprawowanej opieki z dnia 7 grudnia 2021 r. stwierdził, iż matka nie wymaga pomocy w przyjmowaniu leków - przyjmuje je samodzielnie, nie wymaga też pomocy w wykonywaniu porannej i wieczornej toalety, podobnie w przypadku kąpieli i ubierania się oraz przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych - i nie wymaga pomocy w doprowadzeniu do łazienki, to w drugim wywiadzie i oświadczeniu z dnia 24 kwietnia 2022 r., wskazał, że pomocy w doprowadzeniu do toalety i łazienki wymaga, dodając jednak, że nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych związanych bezpośrednio z matką, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych.

W ocenie Sądu wskazane przez Skarżącego działania związane z opieką nad matką nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Skarżącego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu m.in. w stosunku do seniorów w rodzinie. Czynności te składają się bowiem na normalnie i powszechnie stosowany zakres opieki wobec starszego rodzica w ramach pomocy udzielnej mu przez najbliższego członka rodziny.

Zakres tych czynności sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego, a ich część (np. pranie, sprzątanie) nie jest wykonywana codziennie. Do codziennych czynności nie należą również wizyty u lekarza czy badania, a czynności polegające na pomocy w codziennej higienie osobistej czy podaniu leków oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20)

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym wyroku świadczenie pielęgnacyjny nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu ale jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo -skutkowy nie istnieje.

Podkreślenia wymaga, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo- skutkowego w danym konkretnym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu zdrowia osoby wymagającej opieki.

Jako niedozwoloną interpretację art. 17 ust. 1 pkt 4 omawianej ustawy należy potraktować taką, iż wobec przedstawienia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma decydującego znaczenia ustalenie rzeczywistego charakteru oraz wymiaru tej opieki.

Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą, ma to bowiem znaczenie dla potwierdzenia ewentualnej możliwości lub braku możliwości podjęcia zatrudnienia, czy konieczności rezygnacji z takiego zatrudniania.

Jak stwierdził bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 431/21 "Nie zawsze i nie w sposób automatyczny każda osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, także ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać tej opieki w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Każdą taką sytuację należy analizować z uwzględnieniem konkretnych okoliczności faktycznych".

Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą tego świadczenia jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (zob: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1).

Mając na uwadze dotychczasową aktywność zawodową Skarżącego oraz zakres sprawowanej przez niego opieki nad niepełnosprawną matką trudno przyjąć, że zaprzestanie jego aktywności zawodowej i niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane zostało koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, od której uzależnione zostało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z treści art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, to musi ona być stała i długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby.

Jak wynika z treści wymienionego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku Skarżącego, na podstawie zebranego w sprawie przez organy materiału dowodowego trudno przyjąć, że powodem niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia jest pomoc niepełnosprawnej matce, lecz zdecydowanie spowodowane jest to innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie Skarżącego. Niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie ma zatem, w ocenie Sądu, związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, tym bardziej, że skarżący nie pracował zawodowo już wcześniej, tj. przed chorobą matki.

W realiach analizowanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że zakres opieki Skarżącego nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że wprawdzie matka skarżącego wymaga pomocy i opieki syna, jednakże spełnienie tego obowiązku nie musi kolidować z wykonywaniem przez niego pracy zarobkowej.

Według Sądu, nie mogły także odnieść skutku zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, respektując przy tym wymogi wynikające zwłaszcza z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle poczynionych ustaleń w trakcie wywiadu środowiskowego, nie podważonych jakimkolwiek dowodem przeciwnym, w ocenie Sądu nie sposób podzielić twierdzeń Skarżącego.

W tym stanie rzeczy, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do art. 151 tej ustawy, oddalił skargę.