Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 462/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 20  ust. 3,  art. 22  ust. 2 w zw. z  art. 21  ust. 2  pkt 4  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 400
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 24 września 2013 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień dla wdowy po kombatancie oddala skarga.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 462/13

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 20 ust. 3, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c oraz art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400), odmówił M. N. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zmarły mąż strony posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane przez [...] z tytułu utrwalania władzy ludowej od maja 1945 r. do września 1947 r. oraz za służbę w Ludowym Wojsku Polskim w kwietniu i maju 1945r.

Organ podniósł, że M. N. zwróciła się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie zawartych w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. "Uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych.

Organ wskazał, że jednostka, w której służył mąż strony od kwietnia 1945 do września 1947 r. brała udział w walkach z organizacjami mającymi za cel działania wolność i suwerenność Polski m.in. z Armią Krajową oraz Narodowymi Siłami Zbrojnymi.

Organ wskazał, że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, fakt udziału w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma znaczenia dla utraty tych uprawnień fakt, że oddział, w którym kombatant służył, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia walczył także z oddziałami UPA.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy o kombatantach (...) Uprawnienia, o których mowa w ust. 1 (ustęp ustanawiający uprawnienia kombatanckie), nie przysługują osobie, która: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Organ podkreślił również, że przyznając uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie należy pamiętać, że są to uprawnienia pochodne (art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) i zależą od tego, czy kombatant jakby żył miałby uprawnienia kombatanckie. Posiadane zaś przez organ informacje na temat służby wojskowej L. N. spełniają przesłankę negatywną, która gdyby ww. osoba żyła doprowadziłaby do pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem, M. N. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie skarżącej, gdyby jej mąż żył, to z pewnością otrzymywałaby świadczenie kombatanckie, ponieważ po 1991 r. aż do śmierci otrzymywał je. Podniosła ponadto, że został udowodniony okres pracy przymusowej męża, jako osoby niepełnoletniej. Wskazała również, że uprawnienie winno być przyznane, bowiem w okresie od [...] kwietnia do [...] maja 1945 r. mąż brał udział w II wojnie światowej w LWP, oraz udział w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od [...] maja 1945 r. do [...] września 1947 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 20 ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 2, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazał, że uprawnienia przysługujące wdowom pozostałym po kombatantach nie mają charakteru samoistnego, lecz pochodny. Oznacza to, że uprawnienia takie mogą istnieć tylko wówczas, jeżeli uprawnienia kombatanckie będące w tej sytuacji uprawnieniami pierwotnymi przysługiwały zmarłemu małżonkowi i uprawnienia te małżonek utrzymałby gdyby obecnie żył. Tym samym, jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne (tj. zmarły współmałżonek):

1. została pozbawiona uprawnień kombatanckich;

2. względnie, gdy zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich;

to w rezultacie istnieją również podstawy do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. Organ wskazał, na potwierdzenie swego stanowiska, na następujące orzeczenia: (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r.; III AZP 32/95; OSNAP 1996/15 poz. 206; wyrok NSA O/Z we Wrocławiu z dnia 14 marca 2002 r.; wyrok WSA we Wrocławiu II SA/Wr 529/00). Podniósł, że analogicznie brak jest wówczas podstaw do przyznania uprawnień. Uprawnienia te w żadnym wypadku nie podlegają dziedziczeniu. W sprawie niezbędne jest wskazanie, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach... pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy, osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu nawet gdyby okoliczności faktyczne mające lec u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane.

Kierownik Urzędu wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 r. do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego.

Organ wyjaśnił, że z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez powołaną ustawę, fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył mąż skarżącej, walczył także z oddziałami UPA. Taka zaś sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem z akt [...] zmarłego męża strony wynika, iż pełnił on służbę wojskową w okresie od [...] kwietnia 1945 r. do [...] września 1947 r., w tym w jednostce, która brała udział w walce z reakcyjnym podziemiem. Fakt ten potwierdza zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. z dnia [...] marca 1976 r.

Ponadto, organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej, celem ustalenia przebiegu służby zmarłego małżonka wnioskodawczyni. Z informacji uzyskanej z tej instytucji wynika, iż jednostka, w której służył L. N. brała udział w walce między innymi z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową, ROAK, Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, a w 1947 r. także z UPA.

Dalej organ podał, że osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, nie mogą skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego przez art. art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach... Zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 tej ustawy wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeżeliby fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane. Osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu. Ustalając zatem, że zaistniały przesłanki do pozbawienia zmarłego L. N. uprawnień kombatanckich należało uznać, że uprawnień pochodnych, tj. uprawnień wdowy po kombatancie nie może uzyskać skarżąca.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem, M. N. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że podtrzymuje argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponownie podkreśliła, że L. N. był represjonowany jako młodociany w okresie okupacji niemieckiej pracą przymusową. Podkreślono, że był to jeden z głównych powodów, z których przyjęto go do grona kombatantów. Podniesiono, że przesłanki - podane w uzasadnieniu decyzji - pozbawiające męża skarżącej uprawnień kombatanckich są nieprzekonywujące. Ponadto, podkreślono, że jednostka wojskowa działała na rzecz Państwa w oparciu o ówcześnie obowiązujące prawo. Wskazano też, że naruszona została zasada zaufania obywateli do organów Państwa. Pozbawiono też męża skarżącej praw nabytych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzje organu wydane w obydwu instancjach nie naruszają przepisów prawa.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400), który to przepis wskazuje na pochodny charakter uprawnień wdowy po zmarłym kombatancie.

Art. 20 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach wymienia rodzaje uprawnień kombatantów i innych osób uprawnionych. Ustęp 3 tego artykułu stanowi z kolei, że uprawnienia, o których mowa w ust. 2 przysługują również wdowom lub wdowcom – emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Z kolei w myśl art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej, bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Według ustępu 2 uprawnienia, o których mowa w ust. 1, nie przysługują między innymi osobie, która w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

W rozpoznawanej sprawie nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne dokonane przez organ i przyjęte za podstawę decyzji w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Nie zostały one skutecznie zakwestionowane przez skarżącą.

Bowiem jak wynika z ustaleń organów zmarły mąż skarżącej posiadał uprawnienia kombatanckie przyznane przez [...] z tytułu utrwalania władzy ludowej od [...] maja 1945 r. do [...] września 1947 r. oraz służby w Ludowym Wojsku Polskim w czasie II wojny światowej w kwietniu i maju 1945 r. Zmarły mąż skarżącej pełnił służbę w jednostce KBW W., co potwierdził własnoręcznym podpisem w życiorysie z dnia [...] marca 1983 r., w którym oświadczył, że [...] kwietnia 1945 r. został wcielony do służby czynnej w jednostce KBW W., w której brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem do dnia [...] września 1947 r. Służbę w KBW potwierdził własnoręcznym podpisem również w deklaracji członkowskiej [...]. Ponadto potwierdza to orzeczenie Wojskowej Komisji Weryfikacyjnej w B. z dnia [...] września 1983 r. o przyjęciu zmarłego męża na członka [...].

W toku postępowania prowadzonego na wniosek skarżącej organ uzyskał informację z Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w W. z dnia [...] listopada 2012 r., która potwierdziła, że I Brygada KBW mp. G., w której służył zmarły mąż brała udział w walkach zbrojnych m.in. z "Armią Krajową", "Narodowymi Siłami Zbrojnymi", ugrupowaniami określanymi jako "bandy o charakterze rabunkowym" oraz ugrupowaniami "B.", "S.", "Ż." i innymi. W piśmie tym wskazano, jednocześnie, iż nie odnaleziono akt, na podstawie których byłoby możliwe potwierdzenie osobistego udziału zmarłego kombatanta w walkach.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych (zob. uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 1992 r., sygn. II UZP 7/91 - OSNC APU nr 10/92, poz. 174, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. OSK 1126/04 - Lex nr 165721, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. II OSK 387/06 LEX nr 344537). Tak też przyjął Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r., K 15/1993 - OTK 1994/1/4/. Tym samym uznaje się, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Zatem trafne jest stanowisko organu, że zmarły mąż skarżącej L. N., odbywając służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego w latach 1945 - 1947, służył w istocie w aparacie bezpieczeństwa.

Jednocześnie wyjaśnić należy, iż zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy należy interpretować oddzielnie, ten kierunek w orzecznictwie NSA został wyraźnie zaznaczony (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1126/04 oraz powołane tam orzecznictwo, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2529/11, dostępne w CBOIS: http://cbois.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie przyjmował, iż na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Udział w ramach służby w KBW w walkach z niepodległościowym podziemiem nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powodował utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Jak słusznie wskazuje organ nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż komisja weryfikacyjna [...] przyznała zmarłemu kombatantowi członkostwo z tytułu utrwalania władzy ludowej poprzez prowadzenie walk z reakcyjnym podziemiem.

Wobec powyższego w ocenie Sądu sam fakt służby w KBW nawet niedobrowolny, powoduje utratę uprawnień kombatanckich.

W świetle powyższego, zebrany materiał dowodowy wskazuje, że zmarły kombatant pełnił służbę w formacji wojskowej Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, co zasadnie zostało zakwalifikowane przez organ jako stan przewidziany w dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. W konsekwencji winno to spowodować oddalenie skargi w sprawie odmowy przyznania uprawnienia wdowy po kombatancie L. N. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2013 r. II OSK 185/12 - Wyrok NSA (publ. www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Instytucja praw nabytych, na którą powołuje się strona skarżąca nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy.

Mając na względzie przedstawiony przez organ materiał dowodowy oceniony w aspekcie obowiązujących norm prawnych, trzeba uznać za słuszne stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że brak byłoby podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich L. N., gdyby żył. W konsekwencji założenia, że uprawnienia wdowy są pochodną uprawnień pierwotnych jej męża, brak było przeto podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej, a w konsekwencji złożonej przez nią skargi. Za nietrafny należy natomiast uznać zarzut skarżącej, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem. Orzekający w sprawie organ zebrał w sposób prawidłowy materiał dowodowy, pozwalający na dokonanie kategorycznych ustaleń faktycznych. Materiał ten został następnie prawidłowo oceniony, a strona została powiadomiona o możliwości zapoznania się z tym materiałem. Została również poinformowana o możliwości wypowiedzenia się, co do jego zawartości oraz o możliwości zgłoszenia ewentualnych żądań lub wniosków dowodowych. Ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia (wynikało to zarówno z przepisów uprzednio obowiązujących przepisów, jak i wynika z przepisów obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach z 1991 r.).

Subiektywne odczucie skarżącej, iż została ona pokrzywdzona wydaną w sprawie decyzją, nie mogło zostać wzięte pod uwagę. Należy powtórzyć, że uprawnienia wynikające z powoływanego wcześniej aktu prawnego nie mają charakteru praw podmiotowych, a są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę. Przyznanie uprawnień nie następuje w drodze decyzji o charakterze uznaniowym, lecz musi więc mieć za podstawę albo działalność, z którą ustawa łączy te uprawnienia, bądź też cierpienia zadane ofiarom represji w miejscach i z przyczyn określonych w tej ustawie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2001 r., sygn. akt V SA 214/01 publ. LEX 79620).

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.