Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 189/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 216
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty L. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz G. L. kwotę 480 zł (słownie czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Starosta L. po rozpatrzeniu wniosku A. K. i A. M. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnym nr [...], położonej w L. przy ul. [...] i ul. [...], w części wchodzącej w obszar aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] ([...]) orzekł o zwrocie na ich rzecz wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha ([...]), położonej w L. przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] [...] oraz jako projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha wykazanej w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w ewidencji materiałów Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta L. pod nr [...], stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] ([...]), położonej w L. przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] W pkt. II odmówił zwrotu działki nr [...] o pow. [...] ha ([...]), położonej w L. przy ul. [...] i umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działki nr [...] ([...]) i projektowanej działki nr [...] o pow. [...] ha, wykazanej w dokumentacji geodezyjno- prawnej, o której mowa w pkt I niniejszej decyzji, stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] ([...]), położonych w L. przy ul. [...] ( pkt.III ). Jednocześnie zobowiązano osoby wymienione w pkt IV niniejszej decyzji do zwrotu kwoty ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt, zwaloryzowanej według wskaźników wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ustalonej proporcjonalnie do zwracanej powierzchni na dzień wydania niniejszej decyzji na kwotę: [...] zł (słownie: [...] zł), stosownie do zwracanych udziałów w nieruchomości. Według pkt.X Wierzytelność G. L. z tego tytułu podlega zabezpieczeniu, które polega na ustanowieniu hipoteki na zwracanej nieruchomości. W uzasadnieniu podano, że na podstawie Uchwały nr [...] Miejskiej Rady N. w L. z dnia [...] grudnia 1986 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], stanowiąca własność S. i L. małżonków M., została objęta granicami skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego w rejonie ul. [...] i ul. [...] w L.. W związku z powyższym do właścicieli nieruchomości skierowana została oferta z dnia [...] maja 1988 r. o dobrowolne odstąpienie nieruchomości pod rygorem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Wobec braku zgody decyzją z dnia [...] marca 1988 r. wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia [...] kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zatwierdzono projekt podziału działki nr [...]. N. powstałe działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] zostały przeznaczone pod budowę ulic i stały się własnością Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...] lipca 1988 r. za przejętą pod urządzenie ulic powierzchnię [...] ha ustalono odszkodowanie w kwocie [...]zł. Według na nowo sporządzonej dokumentacji geodezyjno-prawnej część dawnej działki nr [...] stanowią obecnie działki nr [...], [...], [...] i [...]. Podczas przeprowadzonych w dniu [...] marca 2009 r. oględzin nieruchomości ustalono, że przez działkę nr [...] przebiega droga utwardzona żwirem, na działkach nr [...] i 82 znajduje się plantacja malin, obejmująca również część działki nr [...]. W dniu [...] marca 2009 r. przeprowadzono również oględziny działki ewidencyjnej nr [...], podczas których stwierdzono, że nieruchomość ta znajduje się w ogrodzeniu posesji użytkowanej przez wnioskodawców i zajęta jest pod nasadzenia roślin oraz część utwardzonego placu. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Starosta L. zawiesił postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na śmierć jednej ze stron postępowania - S. M.. Postępowanie zostało podjęte w dniu [...] lipca 2019 r. po dołączeniu do akt sprawy aktów poświadczenia dziedziczenia po byłych właścicielach nieruchomości, na podstawie których spadek nabyli A. K. i A. M.. W dniu [...] października 2019 r. przeprowadzone zostały ponowne oględziny zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, podczas których stwierdzono, że działka nr [...] nie jest w żaden sposób zagospodarowana, porośnięta jest trawą. Aktualnie w znacznej części nieruchomość wykorzystywana jest pod odłożenie ziemi z fundamentów powstającego na sąsiedniej nieruchomości budynku. Działka nr [...] stanowi drogę dojazdową do położonych wzdłuż niej posesji. Droga utwardzona jest żwirem, po obu stronach przylegają do niej pasy zieleni. Działka nr [...] częściowo zajęta jest pod dojazd do wydzielonych posesji, w dalszej części porośnięta jest chwastem (na nieruchomości widoczne są pozostałości dawnego tunelu ogrodniczego). Przewężona, wschodnia część działki na [...], położona w pobliżu zabudowań, znajduje się w ogrodzeniu prywatnej posesji użytkowanej przez jednego z wnioskodawców. Również działka nr [...] położona jest w ogrodzeniu posesji stanowiących własność wnioskodawców. Teren użytkowany jest jako funkcjonalna część nieruchomości, jako fragment przydomowego ogrodu z nasadzeniami roślin ozdobnych i trawnikiem. Wobec poczynionych ustaleń wnioskodawcy złożyli do protokołu oświadczenie, iż wnoszą o zwrot działki ewidencyjnej nr [...], nr [...] oraz przewężonej części działki nr [...] pozostającej w ogrodzeniu posesji. Wnioskodawcy wycofali wniosek w prawie zwrotu pozostałej części działki nr [...] oraz całości działki nr [...]. Wobec ograniczenia wniosku do żądania zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...], wykonano nowy projekt podziału nieruchomości, zgodnie z którym zawnioskowany do zwrotu teren wykazano jako projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha. Pismem z dnia [...] października 2019 r. Urząd Miasta L. przekazał informację, że w aktualnie obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego działka nr [...] ([...]) położona jest w obszarze - tereny dróg publicznych: ulica główna - wojewódzka (ul. [...]). Dla pozostałych działek objętych wnioskiem o zwrot, aktualnie brak jest obowiązujących ustaleń planistycznych. Z kolei według informacji udzielonej przez Zarząd Dróg i Mostów w [...] (pismo z dnia [...] marca 2020 r. ) działki nr [...] i nr [...] ([...]) stanowią teren dróg publicznych. Działka nr [...] stanowi drogę wojewódzką nr [...] - ul. [...], a działka nr [...] stanowi drogę gminną nr [...] ul. [...]. Według udzielonej informacji działka nr [...] ([...]) nie stanowi drogi publicznej, ani drogi wewnętrznej. W dniu [...] stycznia 2020 r. przeprowadzona została rozprawa administracyjna, podczas której wnioskodawca podtrzymał wniosek o zwrot działki nr [...], nr [...] oraz części działki nr [...], zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy projektem podziału. W tym stanie rzeczy organ uznał, że żądanie zwrotu nieruchomości jest uzasadnione. Przede wszystkim wyjaśnił, że w sprawie ma zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się on bowiem do wszelkich przewidzianych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości form nabycia nieruchomości na cel publiczny przez Skarb Państwa albo gminę i swą dyspozycją obejmuje również przejęcie nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 12 w związku z art. 16 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, które to przepisy przewidywały, że powierzchnię nieruchomości objętej podziałem w związku z wyznaczeniem granic skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego, pomniejsza się o teren niezbędny do wydzielenia ulic. Organ potwierdził, że zawnioskowany do zwrotu teren przeznaczony był pod urządzenie ulic. W obszarze aktualnej działki nr [...] i projektowanej działki nr [...] nie podjęto jednak żadnych działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia, co potwierdzają przeprowadzone oględziny nieruchomości, podlegają zatem zwrotowi na rzecz uprawnionych osób. Odnośnie działki nr [...], stanowi ona część pasa drogowego urządzonej drogi publicznej - ul. [...]. Zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Wobec powyższego, zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej nie jest możliwy, grunty te mogą bowiem stanowić własność jedynie podmiotów wskazanych w przepisach ustawy o drogach publicznych. Z powyższych przyczyn, należało odmówić zwrotu działki nr [...]. Wobec natomiast wycofania wniosku w przedmiocie zwrotu działki nr [...] oraz części działki nr [...] wykazanej jako projektowana działka nr [...], postępowanie w tym zakresie umorzono jako bezprzedmiotowe, stosownie do art. 105 § 1 kpa. Organ zaznaczył, że stosownie do art. 140 ust. 1, 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości były właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie podlegające waloryzacji na dzień wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, proporcjonalnie do zwracanej powierzchni. Ustalona decyzją z dnia [...] lipca 1988 r. kwota odszkodowania za grunt o łącznej powierzchni [...] ha wynosiła [...] zł, z czego na zwracaną powierzchnię [...] ha przypadała proporcjonalnie suma [...] zł. Po zwaloryzowaniu powyższej kwoty przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego i uwzględnieniu denominacji otrzymano sumę [...] zł.

Po rozpoznaniu odwołania G. L. Wojewoda decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. Również organ odwoławczy stwierdził, że działki nr: [...], [...], [...] i [...] były przeznaczone pod budowę ulic i zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości wydanej na podstawie art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wydanej w związku z podjęciem przez Miejską Radę Narodową w L. Uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie określenia granic gruntów skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego. W obszarze aktualnej działki nr [...] i projektowanej działki nr [...] nie podjęto żadnych działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia. Działka nr [...] stanowi niezagospodarowany teren porośnięty trawą, a zawnioskowana do zwrotu część aktualnej działki nr [...] jest usytuowana w ogrodzeniu prywatnej posesji. Jak wynika z informacji udzielonej przez Zarząd Dróg i Mostów w [...] działka nr [...] nie stanowi drogi publicznej, ani wewnętrznej, natomiast działka nr [...] jest częścią drogi gminnej, ul. [...], która na tym odcinku w ogóle nie została wybudowana. Zatem działka nr [...] o pow. [...] ha oraz projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, położone w L. w rejonie ul. [...] nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, wobec czego zwrot przedmiotowych nieruchomości jest w pełni zasadny. Z kolei działka nr [...] położona przy ul. [...] w L. pozostaje wprawdzie w posiadaniu wnioskodawców, w ogrodzeniu użytkowanych przez nich posesji, stanowi jednak część pasa drogowego urządzonej drogi publicznej - ul. [...]. Zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Zwrot nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej nie jest zatem możliwy, gdyż grunty takie mogą stanowić jedynie własność podmiotów wskazanych w przepisach ustawy o drogach publicznych. Odmowa jej zwrotu jest zatem uzasadniona. Również organ odwoławczy uznał, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów określających warunki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawarte w rozdziale 6 dziale III ustawy o gospodarce nieruchomościami do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez względu na to, który tryb nabycia nieruchomości spośród przewidzianych tą ustawą miał miejsce. Zatem odesłanie wynikające z brzmienia art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy uznać za obowiązujące w razie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa również na mocy art. 12 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Według Wojewody z literalnego brzmienia tego wynika, że jest to odesłanie prawne, relewantne dla wszystkich przypadków nabycia własności na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, bez dalszego różnicowania ocen prawnych w zależności od podstaw tego nabycia tą ustawą przewidzianych. Zakres znaczeniowy sformułowania art. 216 ustawy jest znacząco szerszy od pojęcia "wywłaszczenia" i zdaniem organu odwoławczego obejmuje wszystkie przypadki przejmowania i nabywania nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gmina [...] zaskarżyła decyzję Wojewody w całości zarzucając jej naruszenie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 i art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie wskazany przepis, a tym samym wnioskodawcom przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Również skarżąca wskazała, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miejskiego w L. z dnia [...] marca 1988 r. zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości położonej w L. w rejonie "[...]", oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącej własność S. i L. małżonków M.. Powyższą decyzję wydano na podstawie art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) oraz Uchwały nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie określenia granic gruntów skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego oraz zatwierdzenia programu rolniczego wykorzystywania gruntów rolnych do czasu faktycznego ich wyłączenia z produkcji. Powyższa decyzja stała się prawomocna z dniem [...] marca 1988 r. Stosownie do art. 12 ust. 5 powołanej ustawy w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu podziału działki nr [...], grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodzą na własność Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. W przedmiotowej sprawie, grunty przeznaczone pod drogi, tj. działki nr: [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha przeszły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem [...] marca 1988 r. Za przejęty grunt, decyzją z dnia [...] lipca 1988 r., znak: [...], ustalono odszkodowanie w kwocie [...]zł, które zostało wypłacone. Pozostała część działki nr [...] pozostała we własności S. i L. małż. [...]. Zdaniem skarżącej przez pojęcie nieruchomości wywłaszczonej należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących ustaw i dekretów z mocą ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Skarżąca zwróciła uwagę, że art. 216 tej ustawy rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw określonych w tym przepisie. Przepis art. 216 ust 2 odnosi się ogólnie do całej ustawy ww. z dnia 29 kwietnia 1985 r., bez wskazania konkretnego artykułu. Nakazując odpowiednie stosowanie przepisów o zwrocie nieruchomości do m.in. nieruchomości nabytych na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości statuuje konieczność odwołania się do pojęcia wywłaszczenia nieruchomości w rozumieniu tej ustawy. Skutek przejęcia działek nr [...], [...], [...] i [...] na rzecz Skarbu Państwa nastąpił nie na podstawie decyzji administracyjnej, lecz z mocy prawa, zaś stan taki nie uzasadnia stosowania art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ani wprost, ani odpowiednio. Nie można przyjąć, że ich przejęcie przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze wywłaszczenia, tj. w przymusowego odjęcia własności nieruchomości dotychczasowym właścicielom. Tym samym w ocenie skarżącej wnioskodawcom nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Zdaniem skarżącej nawet, gdyby jednak uznać, że art. 216 ustawy ma zastosowanie, to i tak dokonano błędnej wykładni przepisów prawa, co skutkowało podjęciem wadliwych rozstrzygnięć. Według aktualnej ewidencji gruntów i budynków oraz treści załączonego do akt sprawy pisma Zarządu Dróg i Mostów w [...] z dnia [...] marca 2020 r. działka nr [...] stanowi drogę publiczną gminną nr [...] - ul. [...], która zaliczona została do kategorii dróg lokalnych miejskich na podstawie Rozporządzenia Nr [...] Wojewody z dnia [...] sierpnia 1995 r. w sprawie zaliczania dróg do kategorii dróg lokalnych miejskich, a z dniem [...] stycznia 1999 r. na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U z 1998 r., nr 133, poz. 872) ul. [...] stała się drogą publiczną gminną i wchodzi w skład jej pasa drogowego. Nie mogła zatem stanowić przedmiot zwrotu. Zgodnie bowiem z art. 2a ust. 2 ustawy o drogach publicznych własność dróg publicznych może należeć wyłącznie do Skarbu Państwa lub odpowiednich, w zależności od rodzaju drogi, jednostek samorządu terytorialnego. Ostatecznie gmina wniosła o uchylenie decyzji Wojewody w całości i uchylenie decyzji Starosty L. z dnia [...] sierpnia 2020 r., w części, tj w pkt I oraz pkt IV-XI dotyczącej zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] oraz jako projektowana działka nr [...].

Odpowiadając na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodzić należy się ze skarżąca, że kluczowym zagadnieniem, które wystąpiło rozpoznawanej sprawie jest możliwość orzekania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy utrata jej własności nastąpiła z mocy samego prawa, na skutek decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 1988r. o podziale działki nr [...] stanowiącej własności L. i S. M. na nowe działki m.in. nr [...] i [...] przeznaczone pod budowę ulic , które stały się własnością Skarbu Państwa. Wspomniana decyzja była konsekwencją wydania na podstawie art. 14 ust. 1, art. 44, art. 45 i 85 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce Uchwały nr [...] Miejskiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] grudnia 1986r. w sprawie określenia granic gruntów przeznaczonych pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne oraz zatwierdzenia programu rolniczego wykorzystania gruntów rolnych do czasu faktycznego ich wyłączenia z produkcji ( Dz. Urz. Woj. Lubelskiego z [...] stycznia 1987r. poz.9 ) w rejonie ulic [...] i [...] w L., którą objęto również wspomnianą działkę. Co jasne spór skarżącej z organami administracji wiąże się z treścią art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U z 2020r. poz. 65 ) zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.). Rzeczywiście w orzecznictwie wyrażany był pogląd, którego wyrazem jest także powołany przez Wojewodę wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, według którego przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 nie zawęża - tak jak ma to miejsce w art. 216 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstaw prawnych nabycia nieruchomości do konkretnych norm, wymienionych w nich ustaw. Oznacza to, że zakresem swym obejmuje całość tego aktu prawnego, a więc wszelkie sposoby "nabycia" nieruchomości w tej ustawie ujęte, czyli nie ogranicza się do nabycia nieruchomości jedynie w wyniku wydania decyzji o wywłaszczeniu, ani też w wyniku zawarcia umowy cywilnoprawnej ( także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2010r. i 16 października 2009r. I OSK 37/09 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). W orzecznictwie dominujący jest jednak pogląd zgoła odmienny, wskazany zresztą w skardze. Zwraca się uwagę, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 216 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wprowadzoną w wyniku nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw i dokonując wykładni tego przepisu, przypadki, o których mowa w art. 216 ust. 2 ustawy dotyczą "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawach tam wskazanych, podczas gdy w art. 216 ust. 1 jest mowa o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa, w oparciu o podane przepisy. Taka różnica w omawianych regulacjach, powiązana z wprowadzoną równocześnie w ustawie zmianą, polegającą na dodaniu w art. 4 ustawy po punkcie 3a punktu 3b, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o zbywaniu albo nabywaniu nieruchomości – należy przez to rozumieć dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste, upoważnia do przyjęcia wniosku, że nabycie nieruchomości, o którym mowa w art. 216 ustawy nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. Następuje ono bowiem, poprzez przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy. W konsekwencji więc, w tak rozumianym pojęciu "nabycie nieruchomości" nie mieści się przejęcie własności nieruchomości, na rzecz Skarbu Państwa, z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem, które zgodnie z powołanym przepisem przeszły na własność Państwa z mocy prawa (ipso iure) z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, nie mogą być objęte żądaniem zwrotu na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 września 2016r. I OSK 2865/14 i podane tam orzecznictwo, podobnie w wyrokach z dnia 24 marca 2021r. I OSK 3591/18 i 13 czerwca 2019r. II OSK 2135/17 wszystkie opubl. w CBOSA ). Według art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obowiązujące w dniu podjęcia uchwały Rady Narodowe określają granice gruntów, na których, stosownie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w okresie najbliższych 5 lat będzie realizowane skoncentrowane budownictwo jednorodzinne, oraz ustalają, które z urządzeń komunalnych mają być budowane na tych gruntach, a także udział Państwa w kosztach ich budowy. Projekt uchwały rady narodowej w tej sprawie podlega wyłożeniu do publicznego wglądu na okres 21 dni. Zainteresowani mogą zgłaszać w tym okresie uwagi i wnioski do wyłożonego projektu. O podjęciu uchwały i sposobie załatwienia uwag i wniosków terenowy organ administracji państwowej zawiadamia zainteresowanych na piśmie. Ust. 4 stanowił natomiast, że uchwała, o której mowa w ust. 1 oraz podział gruntu na działki zgodnie z art. 12 ust. 3 stanowi podstawę nabycia przez Państwo własności oraz użytkowania wieczystego objętych nią nieruchomości w drodze umów lub wywłaszczenia. Nie podlegają, bez zgody właścicieli (użytkowników wieczystych), nabyciu działki, na których znajdują się domy, o których mowa w art. 23 ust. 1, oraz te, które mają być w taki sposób zabudowane na podstawie posiadanego pozwolenia budowlanego. Z kolei art. 12 ust. 5 ustawy obowiązujący w dacie przejęcia nieruchomości stanowił, że grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodzą na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Według opisu i mapki do podziału działki [...] zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 1988r. nowo oznaczone działki nr [...] i [...] zostały przeznaczone pod drogi. Słusznie zatem uważa skarżąca, że grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem, które zgodnie z powołanym przepisem przeszły na własność Państwa z mocy prawa (ipso iure) z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, nie mogą być objęte żądaniem zwrotu. Przyjęcie stanowiska, że zarzuty skargi trafnie wskazują na naruszenie przez organy administracji art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 2 pkt 3 i w zw. z art. 4 pkt 3b ustawy o gospodarce nieruchomościami bezprzedmiotowym staje się analizowanie zasadności pozostałych zarzutów kasacyjnych. Skoro bowiem w rozpatrywanym przypadku nie było dopuszczalne prowadzenie postępowania o zwrot przejętej z mocy prawa nieruchomości, to brak jest podstaw do badania, czy nieruchomość ta spełniała, wymagane przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, przesłanki umożliwiające jej zwrot.

W ocenie sądu uzasadnione było uchylenie decyzji obu instancji, mimo wniosku skarżącej o uchylenie decyzji Wojewody w całości i uchylenia decyzji organu I instancji jedynie w części. Zaskarżenie decyzji oznacza, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego - niejako za jej pośrednictwem - staje się ta sama sprawa, która została w decyzji rozstrzygnięta. Wszystkie jej istotne elementy identyfikacyjne zakreślające jej tożsamość określają normy administracyjnego prawa materialnego obowiązujące w momencie wydawania zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny, badając legalność zaskarżonej decyzji, wraca do materialnego stosunku administracyjnoprawnego, który stanowił przesłankę wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji. Efektem uchylenia decyzji organu odwoławczego w całości jest to, że sprawa nadal nie zostaje rozstrzygnięta. Istota administracyjnego toku instancji polega bowiem na dwukrotnym rozstrzygnięciu sprawy. Organ odwoławczy zobligowany jest zatem do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tzn. do poczynienia własnych ustaleń faktycznych, samodzielnego dokonania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa i samodzielnego, merytorycznego rozstrzygnięcia. Uchylenie zatem równocześnie przez sąd w części decyzji I instancyjnej oznaczałoby ingerencję w decyzję nieostateczną, która nie była poddana kontroli w toku instancyjnym.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019r. poz. 2325 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty L.. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 §2 wspomnianej ustawy. Obejmują one koszty zastępstwa prawnego radcy prawnego w kwocie 480 zł na podstawie § 14 ust.1 pkt.1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U z 2018r. poz. 265 ).