Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 422/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2006-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Asesor sądowy Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Y. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] 2005 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2006r. Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. nr [...] z dnia [...] 2005r.

W uzasadnieniu wskazano na dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Pismem z dnia [...] 2005r. Referat Karny Skarbowy przekazał Referatowi Przeznaczeń Celnych i Elementów Kalkulacyjnych Urzędu Celnego w B. akta sprawy wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] 2005r., (sygn. akt [...]) o umorzeniu postępowania prowadzonego wobec oskarżonych: Y. C. i A. D., ze względu na fakt, iż czyny popełnione przed dniem 01 maja 2004r., dotyczące towaru przemieszczanego wewnątrz Unii Europejskiej, uległy depenalizacji.

Sprawa dotyczyła przywozu z zagranicy w nieustalonym czasie i miejscu, bez przedstawienia organowi celnemu, samochodu osobowego marki C. Postanowieniem z dnia [...] 2005r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uregulowania statusu celnego towaru.

W dniu [...] 2005r. decyzją nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w B. stwierdził powstanie w dniu [...] 1999r. długu celnego w przywozie samochodu osobowego marki Citroen AX i określił kwotę wynikającą z długu celnego uznając za dłużników celnych Y. C., A. D. oraz A. O.

Pismem z dnia [...] 2006r., działając przez pełnomocnika, Y. C. i A. D. złożyli odwołanie, które zostało uzupełnione pismem z dnia [...] 2005r.

W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, iż pan C. i D. są obywatelami Turcji i nie władają językiem polskim. Doręczenie im dokumentów w języku polskim jest w istocie pozbawieniem ich prawa do działania. Ponadto pełnomocnik wskazuje, iż decyzja organu pierwszej instancji dowołuje się do stanu faktycznego z grudnia 1999r. a stosuje przepisy , które weszły później tj. ustawę prawo celne z dnia 19 marca 2004r. Jeśli zaś organ powołuje się na przepisy ustawy Ordynacja podatkowa to powinien zwrócić uwagę na termin przedawnienia zobowiązań.

W piśmie z dnia [...] pełnomocnik wskazał na naruszenie zasady lex retro non agit a także odwołał się do przepisów kodeksu postępowania karnego w zakresie sytuacji procesowej osób nie władających językiem polskim.

Dyrektor Izby Celnej ustosunkowując się do zarzutów odwołania podkreślił, iż postępowanie administracyjne i postępowanie karne mają charakter autonomiczny. Przedmiotem postępowania celnego są obowiązki celne, natomiast postępowanie karne skarbowe ma na celu ustalenie faktu popełnienia przestępstwa i odpowiedzialności karnej. Orzeczenie wydane w sprawie karnej skarbowej nie wiąże organów celnych w postępowaniu mającym na celu uregulowanie statusu celnego towaru, jednakże stanowi materiał dowodowy podlegający ocenie.

Niewłaściwe jest zatem powoływanie przez pełnomocnika przepisów kodeksu postępowania karnego, dotyczących sytuacji kiedy oskarżony nie włada językiem polskim. Zgodnie z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, językiem urzędowym jest język polski. Urząd celny jako organ administracji publicznej posługuje się językiem polskim, jako językiem urzędowym (art. ustawy z dnia 7 października 1999r. o języku polskim).

Odnosząc się do zarzutu naruszenie zasady "lex retro non agit" poprzez powołanie przepisów ustawy z dnia 19 marca 2004r. - Prawo celne, do stanu taktycznego z grudnia 1999 roku Dyrektor Izby Celnej wskazał, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ I instancji powołał przepisy art. 73 ust.1 ustawy z dnia 19 marca 2004r.- Prawo celne oraz art. 26 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne. W ocenie organu odwoławczego zasadnie powołano ww. przepisy. Są to przepisy proceduralne, mówiące o stosowaniu w sprawach celnych przepisów ustawy Ordynacja podatkowa (art.73 ustawy Prawo celne), jak również o stosowaniu przepisów dotychczasowych do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej (art.26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne). Zgodnie z powyższym artykułem, w niniejszej sprawie (gdzie dług celny powstał w dniu 13 grudnia 1999r.), należało zastosować przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny.

W kwestii przedawnienia podniesiono, iż zgodnie z powołanym art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy Kodeks celny. W myśl art. 230 § 4 ustawy Kodeks celny, powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Bieg 3 letniego terminu ulega jednakże zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania karnego, postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wniesienia skargi do sądu administracyjnego (art. 230 § 5 pkt 1). Jak wykazał organ I instancji, bieg terminu uległ zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania karnego skarbowego do dnia prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe. Uwzględniając okres zawieszenia postępowania Dyrektor Izby Celnej stwierdził, iż w dniu wydania zaskarżonej decyzji, termin do powiadomienia dłużnika o kwocie zarejestrowania długu celnego nie uległ przedawnieniu.

Odnosząc się do kwestii doręczeń podkreślono, iż w postępowaniu celnym, uczestnikami były trzy osoby zamieszkujące pod różnym adresem. Decyzja skierowana do Pana A. O. została doręczona na podstawie art.83, w związku z art. 84 ustawy Prawo celne, poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Celnego w B. Natomiast decyzja zaadresowana do Panów Y. C.i A. D. została doręczona za pośrednictwem poczty, o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru, znajdujące się w aktach sprawy.

Wyjaśniając zaś merytorycznie rozstrzygniecie organu pierwszej instancji wskazano, że zgodnie z art. 9 ust.1 ustawy Kodeks celny, nielegalnym wprowadzeniem towaru jest wprowadzenie dokonane z naruszeniem przepisów art. 35 § 2, art. 36, art. 37, art. 39 i art.180 §2. W myśl art. 38 powołanej wyżej ustawy, jeżeli towary zostały nielegalnie wprowadzone na polski obszar celny lub zostały usunięte spod dozoru celnego, organ celny podejmuje wszelkie niezbędne działania w celu uregulowania ich sytuacji łącznie ze sprzedażą towarów. Natomiast art.210 §1 pkt 1 stanowi, iż dług celnyw przywozie powstaje w wypadku nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, a zgodnie z § 3 pkt 3 dłużnikami są osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar o którym mowa w § 1 i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy wskazał, że należało ocenić, czy strona w chwili wejścia w posiadanie samochodu zachowała należytą staranność, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Zdaniem organu odwoławczego organ celny ocenił zachowanie strony przez pryzmat przesłanek zawartych wart. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego. Uzasadnił, iż uczestnicy postępowania Y. C. i A. D., świadomi byli faktu, że dysponują towarem (użytkują towar) o nieuregulowanym statusie celnym, pomimo to nie dołożyli starań, by wprowadzony przez A. O. na polski obszar celny samochód został objęty właściwą procedurą celną. Fakt posiadania pojazdu z niemieckimi tablicami rejestracyjnymi oraz fakt dysponowania niemieckim dokumentem rejestracyjnym musiał zdaniem organu celnego nasuwać wątpliwości w zakresie sytuacji prawnej pojazdu. Nadmienio, że Y. C. i A. D. prowadzą działalność gospodarczą w B. w ramach spółki "I." i w ramach tej działalności korzystają z usług kancelarii prawniczej "K.". W ocenie organu odwoławczego, biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać uczestników postępowania dłużnikami w rozumieniu przepisu art.210 § 3 ustawy Kodeks celny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Y. C. działając przez pełnomocnika wnosi o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 192 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z powołanym przepisem okoliczność uznaje się za udowodnioną jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Skażący w niniejszej sprawie został pozbawiony tego prawa bowiem nie włada on jezykiem polskim i nie znał treści doręczanych mu pism, tym samym nie mógł się do nich ustosunkować.

Pełnomocnik postawił też zarzut naruszenia art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego tj. obowiązku należytego informowania stron postępowania. Dla zachowania obowiązku wyrażonego w art. 9 kpa decyzja i pisma winny być doręczane w języku jakim włada strona.

Zarzucono także naruszenie art. 10 § 1 kpa - czynnego udziału strony w postępowaniu z tych samych powodów, które wskazano powyżej tj. braku znajomości przez skarżącego języka polskiego. W konsekwencji w ocenie pełnomocnika decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć należy, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada, iż Sąd nie jest związany granicami skargi. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd jest uprawniony dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Niemniej jednak Sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna była być przedmiotem postępowania przed organami administracji i wydawanych w nim aktów (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001r., sygn. akt I SA 863/00).

Podkreślić należy, iż decyzja organu I instancji została skierowana do Y. C., A. D. i A. O. Organ uznał wszystkie ww. osoby za dłużników solidarnych w zakresie kwoty wynikającej z długu celnego powstałego w związku z nielegalnym wprowadzeniem samochodowego osobowego marki C. na polski obszar celny. Nie budzi zatem wątpliwości, że wszystkie wymienione osoby posiadały status strony w postępowaniu administracyjnym, w związku z tym każdej z tych osób należało zapewnić czynny udział w prowadzonym postępowaniu.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wszelka korespondencja w tym decyzja skierowane do A. O. były wywieszane na tablicy ogłoszeń organu celnego. W końcowej części decyzji organu I instancji wskazywano, iż doręczenie decyzji A. O. nastąpi na podstawie art. 83 w związku z art. 84 ustawy – Prawo celne, poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń. Na podstawie art. 83 Prawa celnego "Pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu lub adresu oraz decyzje, o których mowa w art. 82, wywiesza się na okres 14 dni w siedzibie organu celnego prowadzącego postępowanie. Pisma oraz decyzje uważa się za doręczone po upływie tego terminu." Stosownie do art. 84 "Osoba, która nie posiada miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium kraju, jest obowiązana, na żądanie organu celnego i w terminie przez niego wskazanym, do ustanowienia w kraju pełnomocnika do spraw doręczeń. Ustanowienie pełnomocnika jest skuteczne także w postępowaniu, o którym mowa w art. 31 ust. 2" (art. 84 ust. 1). W przypadku niedopełnienia powyższego obowiązku stosuje się odpowiednio art. 83, czyli pismo wywiesza się na tablicy ogłoszeń (art. 84 ust. 2). Organ celny poucza osobę, o której mowa wyżej, o skutkach nieustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, sporządzając z tej czynności pisemny protokół (art. 84 ust.3).

Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość skorzystania z domniemania doręczenia pisma w postaci wywieszenia go na okres 14 dni w siedzibie organu celnego, jednakże przy zaistnieniu określonych przesłanek. Dotyczy to m. in. osoby, która nie posiada miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium Polski (art. 83 Prawa celnego). Nie budzi wątpliwości, że taką osobą jest A. O. Jest to bowiem osoba, która nie posiada miejsca zamieszkania w Polsce, ale jednocześnie jest znany jej adres zamieszkania za granicą . Zauważyć jednak należy, że osoba ta jest obowiązana ustanowić w kraju pełnomocnika do spraw doręczeń, na żądanie organu. Przy czym organ obowiązany jest pouczyć tę osobę o skutkach zaniedbania tego obowiązku, tj. że nieustanowienie pełnomocnika spowoduje wywieszenie pism na tablicy ogłoszeń.

Nie było zatem dopuszczalne skorzystanie z domniemania doręczenia korespondencji poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń bez uprzedniego zażądania od A. O. ustanowienia pełnomocnika do odbioru korespondencji z podaniem rygoru niedopełnienia tego obowiązku.

Z nadesłanych akt administracyjnych nie wynika, aby organ celny dopełnił obowiązkowi wynikającemu z przywołanych przepisów Prawa celnego. W związku z tym należy stwierdzić, iż doszło do naruszenia przepisów art. 83 w związku z art. 84 ustawy Prawo celne. W konsekwencji organ naruszył również zasadę czynnego udziału strony wynikającej z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym "Organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań".

Sąd nie podziela również stanowiska organu w zakresie obliczania terminu zawieszenia postępowania. Otóż organ celny przyjął, że bieg 3-letniego terminu z art. 230 § 4 kodeksu celnego ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe i biegnie dalej z dniem prawomocnego zakończenia ostatniego postępowania tzn. w niniejszej sprawie było to postępowanie prowadzonego wobec Y. C. i A. D. Zauważyć należy, iż w zakresie biegu terminu przedawnienia prawomocne zakończenie postępowania karnego skarbowego należy liczyć od zakończenia tego postępowania (prawomocnie) odrębnie w stosunku do każdego z dłużników. W przypadku zatem, gdy postępowanie w sprawie karnej skarbowej wobec A. O. zakończyło się prawomocnie w dacie wcześniejszej niż postępowanie wobec innego dłużnika, to przy obliczaniu terminu przedawnienia w stosunku do tej osoby należy mieć na uwadze datę zakończenia postępowania wobec niej, a nie innego dłużnika. Badanie, czy nastąpiło przedawnienie należy odnosić odrębnie w stosunku do każdego z nich. Połączenie spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia nie może stanowić podstawy do odmiennego kształtowania sytuacji prawnej dłużnika w stosunku do stanu, jaki zaistniałby, gdyby postępowania były prowadzone odrębnie.

Podobne uwagi należy poczynić w kwestii badania i uzasadnienia przesłanek odpowiedzialności każdego z dłużników określonych na podstawie art. 210 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks celny. W wypadku wielości dłużników celnych ich odpowiedzialność z mocy art. 221 kodeksu celnego ma charakter solidarny. Nie oznacza to, że wszyscy dłużnicy odpowiadają według identycznych przesłanek. Fakt solidarnej odpowiedzialności za kwotę jednego długu celnego nie przesądza o tym ,że każdy z dłużników solidarnych staje się dłużnikiem celnym ze względu na zindywidualizowane uchybienie "należytej staranności"(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07 marca 2002r. sygn. akt V SA 1533/01, ONSA 2003/2/69). W niniejszej sprawie należało przede wszystkim ustalić dla każdego podmiotu jego własną "należytą staranność" w zakresie możliwości zorientowania się, że nie opłacono należności celnych. Wymaga to oceny z uwzględnieniem okoliczności dysponowania samochodem C. W postępowaniu prowadzącym do wydania zaskarżonej decyzji wadliwość postępowania polegała na tym, ze organ administracji zaniedbał rozważenia w sposób zindywidualizowany , w odniesieniu do poszczególnych osób, przesłanek które decydują o tym czy w ogóle można im przypisać cechy dłużnika celnego. Sąd nie przesądza w żadnym kierunku kwestii tego czy podmioty zaskarżonej decyzji w rzeczywistości są czy też nie są dłużnikami celnymi. Sąd natomiast uważa, że postępowanie prowadzące do ustalenia tej kwestii zostało przeprowadzone nieprawidłowo z wyżej przedstawionych przyczyn, naruszając zasady wskazane w art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego.

Ustosunkowując się zaś do zarzutów podniesionych w skardze, podnieść trzeba, że są one nieuzasadnione. Trafnie Dyrektor Izby Celnej podkreśla, iż zarówno przepisy ustawy Ordynacja podatkowa jak i ustawy Prawo celne nie przewidują po stronie organów obowiązku tłumaczenia pism i decyzji w sytuacji gdy strona postępowania nie posługuje się językiem polskim. Nie ma również obowiązku powoływania tłumacza.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.