Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1695/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 pkt 2
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz Protokolant Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lipca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1014/07 w sprawie ze skargi S.R. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.R. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W dniu 30 stycznia 2006 r. skarżący wystąpił o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. W trakcie postępowania ustalono, że wnioskodawca urodził się 15 stycznia 1928 r. w Ł., jako obywatel polski, syn J.J. i J.C. z domu B. Skarżący mieszkał w Polsce do 1948 r., tj. do momentu wyjazdu na stałe do Izraela. W dniu 15 maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie. W toku postępowania administracyjnego skarżący przestawił zaświadczenie wydane w dniu 7 września 2005 r. przez Siły Obrony Izraela, zawierające informację, iż jego dane nie figurują w rejestrach Wojska Obrony Izraela. Skarżący uchylił się jednak od przesłania, na wezwanie organów, zaświadczenia o przebiegu pełnej służby wojskowej. Organy odmówiły zaś nadania znaczenia prawnego przestawionej przez stronę kopii zaświadczenia z dnia 7 września 2005 r., z uwagi na to, że nie zawierała ona klauzuli apostille, nadawanej zagranicznym dokumentom na podstawie Konwencji sporządzonej w Hadze 5 października 1961 r. znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 112, poz. 938). Klauzula ta została umieszczona jedynie na notarialnym poświadczeniu tłumaczenia tego zaświadczenia na język polski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę wniesioną przez S.R., podzielił stanowisko organów, iż odmowa potwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego była zasadna, bowiem skarżący utracił to obywatelstwo na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 z późn. zm.) w związku z nabyciem obywatelstwa państwa obcego i wstąpieniem do służby wojskowej w tym państwie bez zgody właściwego wojewody. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego w dacie nabycia obywatelstwa izraelskiego (poborowy) oraz fakt zamieszkiwania w Palestynie w okresie walk w latach 1948-1949 (okres wzmożonej mobilizacji w Izraelu), Sąd za uzasadnione uznał żądanie organów dotyczące właściwego udokumentowania przez skarżącego przebiegu jego służby wojskowej w Izraelu w sytuacji, gdy organ z urzędu nie mógł uzyskać odpowiednich informacji. Zdaniem Sądu I instancji, w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne, co oznacza, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza także stronę. W sytuacji, gdy organowi z urzędu jest wiadomym, iż strona jako podmiot uprawniony może przedstawić dokument niezbędny do wyjaśnienia sprawy, a strona nie wykazała, że podjęła starania o wydanie takiego dokumentu, to konsekwencje prawne braku dokumentu ponosi strona.

Odnosząc się zaś do niewłaściwego oznaczenia przedłożonej przez skarżącego kopii zaświadczenia klauzulą apostille, Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 4 Konwencji Haskiej apostille jest umieszczana na samym dokumencie lub jest do niego dołączana. Naklejona na drugiej stronie "Potwierdzenia Notarialnego Tłumaczenia Dokumentu" klauzula apostille dotyczy zatem jedynie notarialnego tłumaczenia zaświadczenia wydanego przez Wojska Obrony Izraela, a nie samego zaświadczenia. W ocenie Sądu, w sytuacji gdy przedłożone przez skarżącego kopie dokumentów budziły jakiekolwiek wątpliwości, organ, kierując się obowiązkiem właściwego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy powinien zwrócić się do strony z żądaniem przedłożenia oryginału takiego dokumentu. Brak ustosunkowania się do żądania organu – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – uzasadniał odmowę uznania mocy dowodowej kopii dokumentu, która budziła wątpliwości.

W skardze kasacyjnej skarżący podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania :

1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez wyciągnięcie negatywnych konsekwencji prawnych dla strony pomimo załączenia zaświadczenia z Wojsk Obrony Izraela, przedstawiającego pełny przebieg służby skarżącego w wojsku izraelskim;

2) art. 141 § 4 p.u.s.a poprzez niewłaściwe dokonanie oceny stanu faktycznego ustalonego w zaskarżonej decyzji i nieustosunkowanie się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia art. 3 i 4 Konwencji haskiej znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych, dotyczącego prawidłowości zalegalizowania załączonego zaświadczenia z Wojska Obrony Izraela.

W ocenie skarżącego uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie skutkowało przyjęciem, że skarżący utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pk 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z powołanych względów strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Przedmiotem sporu są ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu służby wojskowej skarżącego w Izraelu, które skutkowały przyjęciem, że skarżący utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 powołanej ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Należy przypomnieć, iż w art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego uregulowano dwie niezależne przesłanki utraty obywatelstwa polskiego. W rozpoznawanej sprawie znaczenie ma przesłanka utraty obywatelstwa w związku z wstąpieniem do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu - art. 11 pkt 2 ustawy. Zastosowanie tej normy prawa materialnego organy uznały za uzasadnione po ustaleniu, że skarżący urodził się jako obywatel polski, zaś w dniu 15 maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie, a także że odbył służbę wojskową w wojsku izraelskim nie posiadając na to zgody właściwego wojewody.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art. 1 p.u.s.a. i art. 3 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.u.s.a., nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący kwestionuje poprzez nie ocenę dokonaną przez organy administracji publicznej, uznaną za prawidłową przez Sąd I instancji, że załączone do akt sprawy zaświadczenie z Wojsk Obrony Izraela nie zostało prawidłowo zalegalizowane. Należy zauważyć, że przepisy art. 1 p.u.s.a. i art. 3 p.p.s.a. stanowią o kompetencji sądów administracyjnych do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Uchybienia związane z tą kontrolą skarżący powiązał z naruszeniem art. 141 § 4 – jak należy przyjąć - p.p.s.a. (p.u.s.a nie zawiera przepisu oznaczonego taką jednostką redakcyjną) poprzez nieustosunkowanie się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 3 i 4 Konwencji haskiej. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Sąd ocenił, czy spełnione zostały warunki z art. 3 i 4 Konwencji pozwalające uznać, że złożone do akt sprawy zaświadczenie z Wojsk Obrony Izraela spełnia wymogi konwencyjne, co pozwoliłoby uznać, że dla potrzeb prowadzonego postępowania administracyjnego dokument ten zwolniony został z obowiązku legalizacji. To, że Sąd I instancji dokonał w uzasadnieniu wyroku oceny określonych okoliczności faktycznych, która różni się od stanowiska prezentowanego przez skarżącego nie oznacza jeszcze, że oceny tej dokonano sprzecznie z prawem.

Z art. 3 Konwencji haskiej wynika, że jedyną czynnością, która może być wymagana w celu poświadczenia autentyczności podpisu, charakteru, w jakim działała osoba, która podpisała dokument oraz w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument, jest dołączenie apostille, wydanej przez właściwy organ państwa, z którego dokument pochodzi. Analiza regulacji konwencyjnej nakazuje przyjąć, że dołączenie lub umieszczenie na danym dokumencie klauzuli apostille sprawia, że poświadczona zostaje autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba, która podpisała dokument oraz w razie potrzeby, tożsamości pieczęci lub stempla, którym opatrzony jest dokument. Nie budzi zatem wątpliwości, że apostille zamieszczona na złożonym do akt sprawy akcie notarialnym poświadcza autentyczność tego aktu, nie zaś zaświadczenia z Wojsk Obrony Izraela. Na mocy art. 1 zdanie drugie lit. d) konwencji haskiej z 1961 r., za dokumenty urzędowe, do których zastosowanie ma konwencja, zalicza się bowiem również akty notarialne (art. 1 zd. drugie lit. c) czy notarialne poświadczenia podpisów (art. 1 zd. drugie lit. d). W tych warunkach Sąd I instancji zasadnie przyjął za prawidłowe ustalenia organów, że przedstawione przez stronę zaświadczenie z Wojsk Obrony Izraela nie zostało opatrzone klauzulą apostille. Przyjęcie takie miało jednakże tylko taki skutek, że dokument ten podlegał ocenie organów na podstawie zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego. Należy jednak stwierdzić, iż poza powołaniem się na przepisy art. 3 i 4 Konwencji haskiej strona skarżąca nie wskazała żadnych wiążących organ administracji publicznej przepisów postępowania, których naruszenie mogło spowodować przyjęcie nieprawidłowego stanu faktycznego w sprawie, a zatem miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro skarżący nie wskazał, naruszenie jakich innych przepisów doprowadziło do bezpodstawnej odmowy uznania mocy dowodowej zaświadczenia z dnia 7 września 2005 r., ewentualnie przedstawionego aktu notarialnego, na okoliczność służby w obcym wojsku, to postawione zarzuty nie mogły doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Wiążący charakter podstaw kasacyjnych (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu objąć kontrolą instancyjną zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie szerszym, niż wynikającym z treści wniesionego środka odwoławczego.

Brak skutecznie podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania pozwala odnieść się, na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku, do oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy wynika zatem, że skarżący urodził się jako obywatel polski, zaś w wieku lat 20 wyjechał na stałe do Palestyny. W dniu 15 maja 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie, z czym wiązał się obowiązek służby wojskowej w Armii Izraelskiej. Wiek skarżącego w dacie nabycia obywatelstwa obcego powiązany z powszechnie znanym faktem wzmożonej mobilizacji w latach 1948 -1949 w Izraelu w związku z toczącą się wojną uzasadniał więc przyjęcie, że skarżący utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w związku z wstąpieniem do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, co wskazuje na prawidłowość rozstrzygnięcia organu, utrzymanego w mocy przez Sąd I instancji, odmawiającego skarżącemu poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.