Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 979/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 107 par 3, 138, 8, 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 74h par 9, 74 d par 6 w zw. z art. 74d par 5, 74e par 2, 74 par 3, 1 par 1, 2 par 1 i par 2, art. 74 par 13, art 74 par 14, 74 par 15, art. 74 par 18, 74 par 4, 74d par 1, 74d par 3, 74d par 4, 74f par 1, 74d par 6, 74e, 74d,
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 2, art. 7, art. 32,
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska – Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi I. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2011 r., podjętą dnia [...] marca 2012 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej:K.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania p. I. S. (zdającej) od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego - utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu Komisja przypomniała, że Komisja Egzaminacyjna nr [...] ds. aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2011 r. stwierdziła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu (dwa projekty aktów notarialnych) otrzymała ocenę dostateczną oraz z trzeciej części egzaminu (opinia prawna) — ocenę niedostateczną. Praca pisemna w postaci opinii prawnej została oceniona przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów na dwie oceny niedostateczne (2). Średnia ocen cząstkowych z trzeciej części egzaminu notarialnego wyniosła 2 i skutkowała negatywną oceną z tej części egzaminu (art. 74e § 4 pkt 2 Prawa o notariacie), a w konsekwencji negatywnym wynikiem całego egzaminu notarialnego (art. 74f § 1 Prawa o notariacie).

Odwołanie od w/w uchwały wniosła zdająca domagając się zmiany zaskarżonej uchwały poprzez stwierdzenie, że uzyskała z egzaminu notarialnego ocenę pozytywną.

W uzasadnieniu podkreśliła, że:

- udzieliła poprawnej odpowiedzi na postawione w zadaniu pytanie, z uwzględnieniem należytej ochrony interesu klienta (tj. notariusza zwracającego się o opinię prawną),

- opis stanu faktycznego nie dawał podstaw do formułowania rekomendacji wywodzonych z ogólnie przedstawionej treści wyroku z 1997 r. (do zadania nie załączono odpisu tego wyroku, co nie pozwalało na wyjaśnienie, w jakim zakresie powództwo zostało uwzględnione),

- pominięcie kwestii dziedziczenia uprawnienia do złożenia oświadczenia woli przez darczyńcę, przedawnienia tego uprawnienia i rozwiązań podatkowych nie dyskwalifikuje opinii przy przyjętym sposobie rozwiązania zadania, zwłaszcza z perspektywy klienta jej autora,

- dokonana analiza przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece służyła podkreśleniu konkluzji opinii.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zaznaczyła, że nie poddają się kontroli w postępowaniu wywołanym złożonym odwołaniem od uchwały Komisji Egzaminacyjnej zarzuty podważające samą zasadę włączenia opinii prawnej do zadań objętych egzaminem notarialnym. O powyższym rozstrzygnął wprost ustawodawca w art. 74 d § 4 Prawa o notariacie.

Choć sporządzanie opinii prawnych, jak słusznie zauważyła skarżąca, wpisane zostało przede wszystkim w zakres ustawowych obowiązków radcy prawnego, stanowiąc jedną z form świadczenia pomocy prawnej (por. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych), to nie ulega wątpliwości, że również notariusz powinien udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień, czuwać nad zgodnością czynności notarialnej z prawem oraz należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron, a nawet osób trzecich niebiorących udziału w czynności (art. 80 § 2 i 3 w zw. z art. 2 § 1 i 2 oraz art. 81 Prawa o notariacie).

W powyższych ramach mieści się konieczność zbadania stanu prawnego nieruchomości i tytułu własności zbywcy, a także zwrócenie uwagi stronom na występujące w tej mierze niejasności oraz pouczenie o mocy urzędowej okazywanych dokumentów, a w ich kontekście - dopuszczalności i skuteczności zamierzonej czynności prawnej. Wynika to z roli notariusza, jako osoby zaufania publicznego, stojącej na straży porządku prawnego, poprzez którą zabezpiecza on obrót prawny i w interesie publicznym gwarantuje przestrzeganie porządku prawnego, realizując również w swej działalności zasadę zapobiegania sporom oraz nadużyciom prawa. W tym kontekście rozpatrywać należy omawiane zadanie egzaminacyjne.

Niezależnie jednak od przyjętej konstrukcji podmiotowej (zdająca sporządziła opinię jako radca prawny), opinia nie może koncentrować się na prostej odpowiedzi na postawione pytanie. Nawet wskazanie poprawnego rozstrzygnięcia problemu, jeżeli nie jest wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się przypadkowe i pozbawione walorów merytorycznych właściwych profesjonalnej opinii.

Z punktu widzenia wysokości ostatecznej oceny pracy istotne są uchybienia, które wartościowane są nie tylko według kryterium znajomości formalnych wymogów poszczególnych czynności notarialnych i warunków wykonywania zawodu notariusza, ale też wiedzy z zakresu wskazanego w art. 74 § 3 Prawa o notariacie i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

Tak zwane opisy istotnych zagadnień sporządzone dla Komisji Egzaminacyjnej, do których nawiązano w odwołaniu, są pomocą w wypracowaniu porównywalnych zasad oceny prac egzaminacyjnych. Nie stanowią one jednak żadnych wiążących wytycznych. Zasadnicze kryteria oceny wynikają z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, zostały one właściwie rozważone w niniejszej sprawie i znalazły swe odzwierciedlenie w merytorycznym uzasadnieniu ocen sporządzonym przez dwóch niezależnych egzaminatorów.

Podniesione tam uwagi Komisja zaaprobowała.

Stanowisko zdającej przedstawione w ocenianej pracy dowodzi aprobaty dla tych poglądów doktryny i orzecznictwa, które opowiadają się za koncepcją obligacyjnych skutków odwołania darowizny. Podzielnie powyższego oznacza, że samo oświadczenie o odwołaniu darowizny nie powoduje powrotnego przejścia własności na darczyńcę. Gdy przedmiotem darowizny jest nieruchomość, jak w rozpatrywanym przypadku, skutek rzeczowy może zostać osiągnięty przez przeniesienie w drodze umowy własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę, gdy zaś do porozumienia nie dojdzie, pozostaje darczyńcy droga powództwa o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. Ten drugi sposób został ujęty w ramy stanu faktycznego zadania. Zasadnie zatem zdająca sięgnęła do uregulowania zawartego w art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. Podkreślona przez egzaminatorów trafność argumentów zawartych w tej części opinii nie mogła być jednak przesądzająca.

Zaprezentowane w dalszej części opinii stanowisko w istocie dowodzi bowiem niezrozumienia praktycznego sensu orzeczenia sądowego wydanego w powyższym trybie. Do uzyskania pozytywnej oceny nie wystarczy tymczasem zacytowanie, udostępnionego wszystkim zdającym w ramach dopuszczalnych na egzamin materiałów, opublikowanej w systemie LEX uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/66, OSNC 1968/12/199, czy wyroku z dnia 18 października 1995 r., ICRN 152/95, bez odniesienia ich tez do konkretnego stanu faktycznego opisanego w kazusie egzaminacyjnym i wyciągnięcia wniosków umożliwiających rozwiązanie przedstawionego w tym kazusie problemu.

Zdająca ograniczyła się do ogólnego zaakcentowania materialnych i procesowych aspektów w/w uchwały Sądu Najwyższego i stwierdzenia, iż nie doszło w sprawie do powrotnego przejścia prawa własności nieruchomości na darczyńcę. W opinii nie podano natomiast okoliczności, w których upatrywano przyczyn tego stanu rzeczy. Zabrakło oceny charakteru i skutków orzeczenia wydanego w 1997 r., z rozważeniem znaczenia podkreślonego w kazusie założenia, iż żądanie pozwu nie zostało wyrokiem tym w całości uwzględnione. Powyższe wyraźnie nawiązywało do dominującej w orzecznictwie linii interpretacyjnej, zgodnie z którą prawomocne orzeczenie sądu wydane w trybie art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c. stwierdza zawarcie umowy i zastępuje umowę, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda. Egzaminowana nie badała tej kwestii i nie wyjaśniała, w jakim zakresie wyrok, którym dysponowała spadkobierczyni darczyńcy, zastąpił oświadczenia stron wymagane do powstania skutku rzeczowego odwołania darowizny.

Interesujący wywód w tej mierze zaprezentowany został dopiero w odwołaniu, jednak musi być on oceniony, jako stworzony na użytek odwołania, skoro nie koresponduje z treścią opinii - ani w sferze zaproponowanego rozwiązania, ani jego uzasadnienia prawnego. Ocenie tymczasem podlegała jedynie opinia i tylko argumentacja w niej zaprezentowana mogła być przedmiotem analizy egzaminatorów. W treści opinii nie poczyniono zaś żadnych dodatkowych założeń. Nie można zgodzić się również z zarzutami odwołania dotyczącymi problemu dopuszczalności złożenia oświadczenia przez spadkobiercę darczyńcy, przedawnienia roszczenia i obowiązku dopełnienia wymogów podatkowych. Wprawdzie w treść postawionego pytania nie wpisano wprost w/w zagadnień, niemniej dwie pierwsze kwestie były w rozpatrywanej sprawie istotnym elementem rozwiązania zadania. Wymaga bowiem podkreślenia, że ponieważ art. 125 § 1 k.c. nie ma zastosowania do orzeczeń, o których mowa w art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., III CSK 37/06, OSNC 2007/2/29), a uprawnienie do złożenia stosowanego oświadczenia woli przez darczyńcę przeszło w drodze dziedziczenia na jego spadkobiercę (art. 922 § 1 k.c), po złożeniu w/w oświadczenia możliwe byłoby zawarcie spornej umowy sprzedaży.

Dziedziczenie dostrzeżone w opinii ograniczone zostało tymczasem do prawa własności nieruchomości, z całkowitym wyłączeniem z analizy wspomnianego wyżej uprawnienia do złożenia oświadczenia woli.

Wszechstronne rozważenie przedstawionego w zadaniu problemu, z uwzględnieniem powyższych kwestii, umożliwiłoby zdającej wyprowadzenie poprawnych wniosków i wskazanie drogi postępowania, pozwalającej na osiągnięcie zamierzonego celu bez potrzeby inicjowania kolejnego procesu. Złożenie notarialnego oświadczenia woli przez spadkobierczynię darczyńcy mogło doprowadzić do unicestwienia skutku rzeczowego umowy darowizny, a to z kolei dawało podstawy do dokonania dalszych czynności rozporządzających, jak i wprowadzenia stosownych zmian w księdze wieczystej, z wyłączeniem kosztownej i długotrwałej procedury sądowego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub też innego procesu wzruszającego domniemanie wypływające z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Przeprowadzona przez zdającą analiza wybranych przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece niepotrzebnie czyni opinię wielowątkową i chaotyczną. Wpis w księdze wieczystej co do zasady (z wyjątkami z punktu widzenia opinii nieistotnymi) ma charakter deklaratoryjny. Nie stanowi ani tytułu, ani sposobu nabycia prawa własności. Sprzedający może wykazać swój tytuł prawny w inny, niebudzący wątpliwości, sposób.

Poczynione w opinii rozważania dotyczące art. 3 i art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece były o tyle bezprzedmiotowe, że w stanie faktycznym kazusu treść księgi wieczystej co do prawa własności nie stała się na niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym na skutek samego odwołania darowizny. Trzeba też zauważyć, że niezgodność powstała w wyniku ewentualnego powrotnego przejścia własności na spadkobierczynię darczyńcy mogłaby być usunięta nie tylko w drodze procesu, o którym mowa w art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Powyższe okoliczności wskazują, że w ocenianej pracy egzaminacyjnej skarżąca nie rozważyła dostatecznie warunków, których spełnienie było niezbędne do zawarcia umowy, nie wykorzystała możliwości przeprowadzenia właściwej analizy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i procesowego, a nawet powołanej w projekcie uchwały Sądu Najwyższego. Zaproponowane rozwiązanie końcowe jest niejednoznaczne, powierzchownie i częściowo błędnie uzasadnione. Uwzględnienie powyższego musiało rzutować na wynik oceny i uzasadniać wystawienie pracy egzaminowej oceny negatywnej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując odwołanie zdającej uznała, że postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego toczy się w granicach zakreślonych w odwołaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., II GSK II 1421/10 czy II GSK 1289/10). Z tego względu ustosunkowała się przede wszystkim do zarzutów sformułowanych przez zdającą. Nawet jednak oparcie się wprost na jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego -dwuinstancyjnego orzekania (art. 15 K.p.a.) i rozpatrzenie sprawy w pełni po raz drugi, nie dawało podstaw do przyjęcia odmiennej oceny. Zdaniem Komisji, nieobjęte zarzutami odwołania, a uzyskane przez zdającą oceny za poszczególne zadania wystawione zostały prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Skargę na powyższą uchwałę wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zdająca, zarzucając zaskarżonej uchwale:

1. obrazę prawa materialnego tj. art. 2, 7 oraz 32 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie odmiennych założeń w odniesieniu do pracy skarżącej, niż w stosunku do niektórych innych prac ocenianych przez Komisję Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], co doprowadziło do niedopuszczalnego nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi, w tym samym stopniu, gdyż:

i. praca skarżącej zawiera wnioski adekwatne, a nawet bardziej rozszerzone -wedle przyjętych kryteriów oceny, niż praca innego zdającego ten sam, co skarżąca egzamin notarialny - oznaczona kodem [...]. Pomimo tego praca skarżącej została oceniona negatywnie, a praca oznaczona kodem [...] pozytywnie;

ii. praca skarżącej zawiera zasadniczą konkluzję zadania egzaminacyjnego odpowiada na pytanie dotyczące możliwości sporządzenia umowy przenoszącej własność w przedstawionym stanie faktycznym, podobnie jak inne prace ocenione pozytywnie.

2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 74h § 9 ustawy Prawo o notariacie, co polegało na niedokładnym i przez to nieprawidłowym rozpoznaniu odwołania skarżącej poprzez:

(i) postawienie całkowicie nieprawdziwego zarzutu, iż w swoim odwołaniu skarżąca rzekomo zakwestionowała przyjęty przez Ustawodawcę katalog zadań egzaminu notarialnego (m.in. opinię), co wprost świadczy o tym, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie przeczytała odwołania skarżącej;

(ii) zarzucenie skarżącej, iż jej rozwiązanie polega jedynie na udzieleniu odpowiedzi na pytanie - zadane zresztą wprost - w treści kazusu, tj. "Czy notariusz może przystąpić do sporządzenia umowy sprzedaży?", pomimo że skarżąca przedstawiła pogłębione uzasadnienie udzielonej odpowiedzi, a jej obowiązkiem nie było rozważanie wszystkich warunków przemawiających za dopuszczalnością lub niedopuszczalnością tej umowy, gdyby bowiem tak było, to pytanie zadania egzaminacyjnego zostałoby sformułowane inaczej np. "Czy i po spełnieniu jakich warunków notariusz może przystąpić do sporządzenia umowy sprzedaży?";

(iii) zarzucanie skarżącej, że nie zrozumiała praktycznego sensu przytoczonego w treści rozwiązania orzeczenia Sądu Najwyższego, pomimo tego, iż sama Komisja II stopnia stwierdza wprost, iż skarżąca zawarła trafną argumentację właśnie w zakresie zrozumienia obligacyjnych skutków odwołania darowizny, czyli właśnie dyrektyw wynikających z tego orzeczenia Sądu Najwyższego;

(iv) brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu skarżącej, w szczególności do argumentu skarżącej, iż w treści kazusu opisano wyrok częściowo uwzględniający powództwo jednak nie określono dokładnie, jakie żądania tego powództwa Sąd zasądził. Tym samym skarżąca nie miała obiektywnej możliwości ustalenia skutków tego wyroku, czego jednak Komisja II stopnia nie rozważyła;

(v) poprzez brak dokonania komplementarnej oceny rozwiązania skarżącej w świetle treści jej odwołania, wówczas bowiem - co zresztą wynika z samej skarżonej uchwały - konieczne byłoby wystawienie oceny pozytywnej.

3. obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 74d § 6 w zw. z art. 74d § 5 ustawy Prawo o notariacie, poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej pomimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia nie została wskazana przesłanka całkowicie dyskwalifikująca pracę skarżącej w tym zakresie, a jednocześnie w wielu miejscach podkreślono poprawność merytoryczną rozwiązania zaprezentowanego przez skarżącą czy trafności jej wniosków przytoczonych w odwołaniu;

4. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nieuwzględnienie, a w części niewłaściwe zastosowanie ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy zadania pisemnego egzaminu notarialnego, w szczególności poprzez brak odrębnego odniesienia się do każdego z tych kryteriów z osobna, jak i ustalenia, które z nich skarżąca spełniła (lub nie) i w jakim stopniu;

5. obrazę przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 107 § 3 oraz 138 K.p.a. w zw. z art.74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nie podjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy, oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem Komisji II stopnia) w pracy skarżącej przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów pracy w treści Uchwały;

6. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 8 oraz 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art.74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w sprawie, w szczególności poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się, co do zgromadzonych dowodów w ramach postępowania odwoławczego i opinii co do jej odwołania, i to pomimo faktu, że skarżąca w licznych, kierowanych do Komisji II stopnia wnioskach prosiła o zapewnienie jej czynnego udziału w tej fazie postępowania wyczerpująco to motywując.

W konsekwencji dopuszczenia się przez Komisję II stopnia wskazanych powyżej naruszeń prawa procesowego i materialnego, doszło do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu oceny najniższej z możliwych, podczas gdy praca powinna była zostać oceniona pozytywnie.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uwzględnienie przez Komisję II stopnia niniejszej skargi w całości, poprzez dokonanie zmiany zaskarżonej uchwały z dnia [...] marca 2012 r., polegającej na uchyleniu uchwały nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości i ustalenie, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego.

W razie nieuwzględnienia powyższego wniosku i przekazania niniejszej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie przez Sąd w całości zaskarżonej uchwały z dnia [...] marca 2012 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, w której stwierdzono, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2. wyznaczenie, w ramach możliwości Sądu, rozprawy w najkrótszym możliwym terminie; wnosząc o skrócenie oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy skarżąca pragnie wskazać na przedłużającą się niepewność odnośnie swojego statusu zawodowego (samo postępowanie odwoławcze zainicjowane odwołaniem trwało aż do [...] marca 2012 r.),

3. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego; oraz

4. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pracy oznaczonej kodem [...] (zawierającej m.in. opinię sporządzoną przez osobę zdającą ten sam egzamin notarialny co skarżąca), na okoliczność, iż rozwiązania merytorycznie tożsame (a wręcz mniej poprawne w świetle kryteriów powoływanych przez Komisję II stopnia ) były oceniane pozytywnie.

Analiza zaskarżonej uchwały wskazuje, że intencją Komisji II stopnia było to, by Skarżąca w sposób poszerzony i pogłębiony rozważyła wszystkie warunki przemawiające za dopuszczalnością lub niedopuszczalnością umowy przenoszącej własność nieruchomości. W takiej jednak sytuacji polecenie zadania egzaminacyjnego powinno brzmieć inaczej (np. "Czy i po spełnieniu jakich warunków notariusz może przystąpić do sporządzenia umowy sprzedaży?"). Skoro polecenie zadania egzaminacyjnego brzmiało jednak inaczej, a od zdających wymagano tylko ustalenia czy notariusz może umowę sprzedaży nieruchomości sporządzić, to nie może Komisja II stopnia wymagać od Skarżącej więcej, aniżeli od osób zdających egzamin notarialny wymagali sporządzający zadanie egzaminacyjne

Treść zadania nie zobowiązywała jednak skarżącej do szukania rozwiązania umożliwiającego zawarcie umowy, a jedynie do udzielenia uargumentowanej odpowiedzi na pytanie: "Czy notariusz może przystąpić do sporządzenia umowy sprzedaży nieruchomości?". Zdająca udzieliła poprawnej odpowiedzi na tak sformułowane polecenie egzaminacyjne.

Mając do dyspozycji cztery oceny pozytywne oraz jedną negatywną Komisja II stopnia wystawiła w tej sytuacji ocenę najniższą z możliwych (jedyną negatywną) za pracę, w której zostały spełnione praktycznie wszystkie wymogi określone ustawowo, jak i pomocniczo tzw. opisem istotnych zagadnień, gdyż:

- skarżąca poprawnie udzieliła odpowiedzi na pytanie zadania egzaminacyjnego dotyczące możności przystąpienia przez notariusza do sporządzenia umowy sprzedaży;

- zaproponowane rozwiązanie stanowiło prawidłowo sporządzona opinie prawna;

- opinia spełniała formalne wymogi, co potwierdzili dwaj egzaminatorzy Komisji I stopnia, ponadto praca została sporządzona, zarówno poprawnie stylistycznie, jak i językowo;

- w opinii przytoczono i omówiono art. 64 k.c. i 1047 k.p.c, jak i art. 900 k.c;

- skarżąca przytoczyła wymagany tzw. opisem istotnych zagadnień wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 roku w sprawie III CZP 32/66 (OSNC 1968/12/199) - wbrew temu co twierdzi Komisja II stopnia wyrok ten nie był udostępniony zdającym, zaś jego zidentyfikowanie było wymagane tzw. opisem istotnych zagadnień;

- skarżąca omówiła problematykę obligacyjnego skutku odwołania darowizny;

- skarżąca przytoczyła również szereg judykatów potwierdzających jej tok rozumowania i nie zakwestionowanych przez Komisję I stopnia jak i Komisję II stopnia;

Pomimo takiej dwuznaczności zadania egzaminacyjnego skarżąca udzieliła poprawnej odpowiedzi na pytanie stanowiące polecenie zadania egzaminacyjnego, w szczególności w analizie prawnej prawidłowo wskazała, że przedstawione zagadnienie egzaminacyjne dotyczy skutków odwołania darowizny, co rozważać należy przez pryzmat uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 roku, III CZP 32/66 oraz wyroku Sądu Najwyższego z 18 października 1995 roku, I CRN 152/95. Dzięki temu, skarżąca ustaliła obligacyjny skutek odwołania darowizny, co zgodnie z opinią doktryny jak prowadziło do wniosku, że "dla osiągnięcia skutku rzeczowego konieczne jest przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę. f...j"16. Co istotne, w opinii prawnej Skarżąca wyraźnie wskazała, że: "(...) K. K. nie może skutecznie sprzedać przedmiotowej nieruchomości J. M., bowiem właścicielką nieruchomości pozostaje J. O. gdyż własność przedmiotowej nieruchomości nie przeszła z powrotem na T. Z."

Natomiast brak omówienia skutków wynikających z art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn było spowodowane tym, iż zdaniem Skarżącej nie zaistniały przesłanki umożliwiające notariuszowi sporządzenie umowy sprzedaży na dzień sporządzania opinii prawnej. Skoro bowiem notariusz nie może dokonać czynności, gdyż zbycie nieruchomości w przedmiotowym stanie faktycznym nie jest możliwe, to nie ma potrzeby sięgania do przepisu art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, a zatem nie powinno się wymagać, aby notariusz zażądał od strony pisemnej zgody albo zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Przepis ten stosuje się w przypadku gdy notariusz przystępuje do sporządzenia umowy.

Należy podkreślić, że skarżąca przyjęła działanie w charakterze radcy prawnego (co było działaniem dopuszczalnym i czego żadna Komisja nie dostrzegła). Skarżąca jako radca prawny, sporządzający opinię prawną na rzecz swojego klienta - notariusza, dokonała własnej oceny stanu faktycznego przedstawionego w kazusie egzaminacyjnym zgodnie z przepisami prawa i stosownym orzecznictwem Sądu Najwyższego. Dlatego wskazanie notariuszowi czynności prawnych (przez Skarżącą działającą w charakterze radcy prawnego), jakie ma przedsięwziąć K. K., aby skutecznie nabyć własność przedmiotowej nieruchomości, by następnie ją sprzedać J. M. - stanowiło kwestię uboczną z perspektywy klienta skarżącej, tj. wyłącznie notariusza, który jednak nie świadczy (jak radca prawny i adwokat) porad prawnych na rzecz jednej ze stron umowy. Skarżąca zabezpieczając interes swojego klienta (notariusza, a nie jednej ze stron umowy - jak przyjęła cześć zdających) wskazała mu wyczerpująco, dlaczego w przedstawionym w kazusie stanie faktycznym nie może sporządzić umowy sprzedaży nieruchomości, gdzie sprzedającym byłaby K. K., a kupującym J. M.

Podsumowując powyższe należy zaznaczyć, że zarówno z samej treści kazusu egzaminacyjnego, jak również z polecenia dotyczącego sporządzenia opinii prawnej, nie wynikało, że w celu prawidłowego rozwiązania kazusu egzaminacyjnego należało podnieść przesłanki czy rozwiązania prawne, które hipotetycznie umożliwiłyby notariuszowi przystąpienie do sporządzenia umowy sprzedaży nieruchomości opisanej w kazusie. Taką analizę należałoby przeprowadzić w sytuacji, gdyby polecenie egzaminacyjne sformułowano w inny sposób, np. następująco: Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby notariusz sporządził umowę sprzedaży ?

W tej sytuacji, wedle treści zadania skarżąca zaproponowała prawidłowe jego rozumienie, w tym rozumienie przepisów prawa i ich interpretację. Komisja II stopnia nie przesądziła też kwestii zasadniczej, a mianowicie, dlaczego jej zdaniem rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą oceniono z góry jako złe, a rozwiązanie Komisji I i II stopnia (literalnie zgodne z tzw. opisem istotnych zagadnień) jako jedyne dopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu notarialnego wniosła o oddalenie skargi.

W odpowiedzi Komisja Egzaminacyjna II stopnia w znacznej mierze powtórzyła argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Komisja wniosła o oddalenie wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z innej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia. Podniosła, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdyby postulowany dowód pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Sąd bowiem nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, a do tego sprowadziłby się wgląd w inne uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, o co w rzeczywistości wnosi skarżąca. Ponadto wskazała, iż wniosek ten nie jest zasadny, gdyż wnioskowany dowód nie jest istotny dla wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości. Jak stwierdził bowiem NSA w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r. (sygn. akt II FSK 1429/08 - LEX nr 558910): "Uzupełniające postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym jest dopuszczalne w celu umożliwienia temu sądowi dokonania ustaleń służących ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, a nie w celu dokonania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej załatwionej zaskarżoną decyzją."

Komisja podkreśliła, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu prawniczego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustaw - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organ II stopnia wskazała, iż nie podziela poglądów skarżącej odnośnie tej kwestii.

Przepis art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w ust. 1 ustanawia zasadę, wedle której wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W ustępie 2 określono natomiast, że nikt me może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W ocenie Komisji II stopnia, żaden ze wskazanych przepisów nie został naruszony, albowiem osoby uczestniczące w egzaminie notarialnym w 2011 r. były traktowane w sposób jednakowy. Zarówno Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia, działały na podstawie i w ramach przepisów prawa, w tym także na podstawie ustawy - Prawo o notariacie i przepisów wykonawczych i zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 K.p.a.). Ponadto wskazywanie przez skarżącą na tożsamość stanu faktycznego tej sprawy z innymi sprawami jest tylko oceną subiektywną skarżącej, a jak już zauważono wyżej, każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu notarialnego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną. Z racji tego uznać należy, że podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jest nietrafiony.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podzieliła również zarzutu zamieszczonego w skardze przez skarżącą, jaki odnosi się do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Komisja II stopnia zastosowała się w pełni przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 K.p.a., z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się zatem na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazistą treścią jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie. W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżącą zarzutów. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i w dodatku zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie.

W ocenie organu odwoławczego uzasadnienie uchwały zawiera wystarczający zestaw argumentów o charakterze prawnym dotyczący prawidłowości kwestionowanej oceny pracy z części drugiej egzaminu notarialnego i stanowiących jednocześnie odpowiedź na pozostałe twierdzenia skarżącej.

Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawne, w tym artykuł ustawy — Prawo o notariacie, stanowiące podstawę prawną uchwały.

Uzasadnienie spełnia zatem wszystkie konieczne przesłanki wymagane prawem.

Odnośnie kwestionowanej oceny niedostatecznej z drugiej części egzaminu Komisja II Stopnia wyjaśniła powody, dla których uznała, że projekt opinii sporządzony przez skarżącą został oceniony negatywnie.

Uzasadnienie uchwały zawiera także wyjaśnienie, dlaczego argumenty skarżącej me zostały uwzględnione i świadczy o tym zwykła lektura tego dokumentu. Jest kwestią oczywistą, że każde uzasadnienie może dotykać ogromnej ilości dodatkowych zagadnień. Zaskarżona uchwała zawiera natomiast uzasadnienie prawne i faktyczne. Wskazano w niej fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny z powodu których odmówił racji twierdzeniom skarżącej. Organ prezentuje odmienny od skarżącej punkt widzenia w tym zakresie.

Uzasadnienie uchwały zawiera też wszystkie pozostałe elementy, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a.

Organ podjął także wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego. Dopiero przeprowadzona gruntowna analiza całości zgromadzonej dokumentacji, umożliwiła wydanie uchwały.

Również nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. Materiał dowodowy był bowiem doskonale znany skarżącej, która na każdym etapie postępowania mogła zapoznać się z aktami dotyczącymi jej sprawy, organ nie czynił żadnych działań, uniemożliwiających skarżącej czynnego udziału w sprawie.

Z tych względów za całkowicie nieuzasadnione należy uznać zarzuty skarżącej, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości naruszyła przepisy postępowania wskazane w skardze.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia w pełni podtrzymuje stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej uchwale, nie zgadzając się tym samym z twierdzeniami skarżącej dotyczącymi naruszenia wskazanych przepisów ustawy — Prawo o notariacie.

Art. 74e ustawy — Prawo o notariacie stanowi w § 2, iż: "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują nienależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez

dającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Z kolei w § 3 wskazano, iż: "Każdy z członków komisji sprawdzających prace pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załączą wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego".

W § 4 wskazanego przepisu, określono, iż: "Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra —jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra -jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna —jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50,

2) ocena negatywna — niedostateczna —jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00".

Także przepis art. 74d § 6 w związku z art. 74d § 5 ustawy — Prawo o notariacie nie został naruszony, gdyż Komisja II stopnia w pełni zastosowała się do wymogów tych przepisów.

Członkowie Komisji dokonali bowiem oceny za trzecią część egzaminu przy zastosowaniu wymienionej w art. 76d § 6 skali w/w ustawy ocen, niestety dla skarżącej uznając, iż jej praca zasługuje na ocenę negatywną.

W żadnej mierze Komisja II stopnia nie naruszyła więc wymienionych wyżej przepisów ustawy — Prawo o notariacie, albowiem egzamin notarialny odbył się w warunkach zakreślonych przepisami ustawowymi. Skala ocen była brana pod uwagę przez egzaminatorów, zwłaszcza przez Komisję II stopnia, która szczegółowo wyjaśniła powody, dla których nie znalazła podstaw do podwyższenia oceny do dostatecznej za projekt opinii prawnej.

Organ podkreśla, iż o wysokości oceny decydują uchybienia, które wartościowane są według kryteriów wymienionych w art. 74e § 2 Prawa o notariacie, w tym uwzględniają także zakres obowiązków notariusza przy dokonywaniu czynności notarialnej, w szczególności obowiązki wynikające z treści art. 80 Prawa o notariacie, z których wynika powinność notariusza:

- sporządzenia aktu notarialnego w sposób zrozumiały i przejrzysty,

- czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne,

- udzielania stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej.

Egzamin notarialny polega bowiem, na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, zaś skarżąca sporządzając projekt drugiego aktu notarialnego nie spełniła wymogów wynikających z art. 80 ustawy — Prawo o notariacie, co szczegółowo wykazano w uchwale.

W żadnej mierze Komisja II stopnia nie naruszyła wymienionych wyżej przepisów ustawy - Prawo o notariacie, albowiem egzamin notarialny odbył się w warunkach zakreślonych przepisami ustawowymi.

W tych okolicznościach nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 74h § 9 ustawy -Prawo o notariacie, który stanowi: "Do zadań komisji odwoławczej nalepy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego". Komisja II stopnia bowiem w pełni uwzględniła ten przepis rozpatrując odwołanie od wyniku egzaminu notarialnego skarżącej, nie działając w ramach jakiegoś innego, niesprecyzowanego przez skarżącą zadania.

Skarżąca nie zgadzając się z uchwałą Komisji II stopnia ponawia w zasadzie zarzuty oraz ich uzasadnienie zaprezentowane w odwołaniu. Z tych względów ponownie wskazać należy na uchybienia w pracy egzaminacyjnej skarżącej skutkującą utrzymaniem oceny niedostatecznej za projekt opinii prawnej.

Organ ponownie podkreśla, że słusznie zauważyła skarżąca, iż sporządzanie opinii wpisane zostało przede wszystkim w zakres ustawowych obowiązków radcy prawnego, stanowiąc jedną z form świadczenia pomocy prawnej (por. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych), to nie ulega wątpliwości, że również notariusz powinien udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień, czuwać nad zgodnością czynności notarialnej z prawem oraz należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron, a nawet osób trzecich niebiorących udziału w czynności (art. 80 § 2 i 3 w zw. z art. 2 § 1 i 2 oraz art. 81 Prawa o notariacie).

W powyższych ramach mieści się konieczność zbadania stanu prawnego nieruchomości i tytułu własności zbywcy, a także zwrócenie uwagi stronom na występujące w tej mierze niejasności oraz pouczenie o mocy urzędowej okazywanych dokumentów, a w ich kontekście -dopuszczalności i skuteczności zamierzonej czynności prawnej. Wynika to z roli notariusza, jako osoby zaufania publicznego, stojącej na straży porządku prawnego, poprzez którą zabezpiecza on obrót prawny i w interesie publicznym gwarantuje przestrzeganie porządku prawnego, realizując również w swej działalności zasadę zapobiegania sporom oraz nadużyciom prawa.

Niezależnie jednak od przyjętej konstrukcji podmiotowej (zdająca sporządziła opinię jako radca prawny), opinia nie może koncentrować się na prostej odpowiedzi na postawione pytanie.

Nawet wskazanie poprawnego rozstrzygnięcia problemu, jeżeli nie jest wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się przypadkowe i pozbawione walorów merytorycznych właściwych profesjonalnej opinii.

Z punktu widzenia wysokości ostatecznej oceny pracy istotne są uchybienia, które wartościowane są nie tylko według kryterium znajomości formalnych wymogów poszczególnych czynności notarialnych i warunków wykonywania zawodu notariusza, ale też wiedzy z zakresu wskazanego w art. 74 § 3 Prawa o notariacie i umiejętności jej praktycznego zastosowania.

Organ podkreśla, iż tak zwane opisy istotnych zagadnień sporządzone dla Komisji Egzaminacyjnej, do których nawiązała skarżąca, są pomocą w wypracowaniu porównywalnych zasad oceny prac egzaminacyjnych. Nie stanowią one jednak żadnych wiążących wytycznych. Zasadnicze kryteria oceny wynikają z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, zostały one właściwie rozważone w niniejszej sprawie i znalazły swe odzwierciedlenie w merytorycznym uzasadnieniu ocen sporządzonym przez dwóch niezależnych egzaminatorów. Podniesione tam uwagi trzeba zaaprobować.

Stanowisko skarżącej dowodzi aprobaty dla tych poglądów doktryny i orzecznictwa, które opowiadają się za koncepcją obligacyjnych skutków odwołania darowizny. Podzielnie powyższego oznacza, że samo oświadczenie o odwołaniu darowizny nie powoduje powrotnego przejścia własności na darczyńcę. Gdy przedmiotem darowizny jest nieruchomość, jak w rozpatrywanym przypadku, skutek rzeczowy może zostać osiągnięty przez przeniesienie w drodze umowy własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę, gdy zaś do porozumienia nie dojdzie, pozostaje darczyńcy droga powództwa o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości. Ten drugi sposób został ujęty w ramy stanu faktycznego zadania. Zasadnie zatem skarżąca sięgnęła do uregulowania zawartego w art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. Podkreślona przez egzaminatorów trafność argumentów zawartych w tej części opinii nie mogła być jednak przesądzająca.

Organ podtrzymuje stanowisko, iż zaprezentowane w dalszej części opinii stanowisko w istocie dowodzi bowiem niezrozumienia praktycznego sensu orzeczenia sądowego wydanego w powyższym trybie. Do uzyskania pozytywnej oceny nie wystarczy tymczasem zacytowanie, udostępnionego wszystkim zdającym w ramach dopuszczalnych na egzamin materiałów, opublikowanej w systemie LEX uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r., III CZP 32/66, OSNC 1968/12/199, czy wyroku z dnia 18 października 1995 r., ICRN 152/95, bez odniesienia ich tez do konkretnego stanu faktycznego opisanego w kazusie egzaminacyjnym i wyciągnięcia wniosków umożliwiających rozwiązanie przedstawionego w tym kazusie problemu.

Organ ponownie wskazuje, iż skarżąca ograniczyła się do ogólnego zaakcentowania materialnych i procesowych aspektów w/w uchwały Sądu Najwyższego i stwierdzenia, iż nie doszło w sprawie do powrotnego przejścia prawa własności nieruchomości na darczyńcę. W opinii nie podano natomiast okoliczności, w których upatrywano przyczyn tego stanu rzeczy. Zabrakło oceny charakteru i skutków orzeczenia wydanego w 1997 r., z rozważeniem znaczenia podkreślonego w kazusie założenia, iż żądanie pozwu nie zostało wyrokiem tym w całości uwzględnione. Powyższe wyraźnie nawiązywało do dominującej w orzecznictwie linii interpretacyjnej, zgodnie z którą prawomocne orzeczenie sądu wydane w trybie art. 64 k.c. oraz art. 1047 k.p.c. stwierdza zawarcie umowy i zastępuje umowę, gdy sąd uwzględnia powództwo o stwierdzenie obowiązku zawarcia umowy całkowicie zgodnie z żądaniem powoda. Skarżąca nie badała tej kwestii i nie wyjaśniała, w jakim zakresie wyrok, którym dysponowała spadkobierczyni darczyńcy, zastąpił oświadczenia stron wymagane do powstania skutku rzeczowego odwołania darowizny.

Interesujący wywód w tej mierze zaprezentowany został dopiero w odwołaniu, jednak musi być on oceniony, jako stworzony na użytek odwołania, skoro nie koresponduje z treścią opinii - ani w sferze zaproponowanego rozwiązania, ani jego uzasadnienia prawnego. Ocenie tymczasem podlegała jedynie opinia i tylko argumentacja w niej zaprezentowana mogła być przedmiotem analizy egzaminatorów. W treści opinii nie poczyniono zaś żadnych dodatkowych założeń.

Nie można zgodzić się również z zarzutami skarżącej dotyczącymi problemu dopuszczalności złożenia oświadczenia przez spadkobiercę darczyńcy, przedawnienia roszczenia i obowiązku dopełnienia wymogów podatkowych. Wprawdzie w treść postawionego pytania nie wpisano wprost w/w zagadnień, niemniej dwie pierwsze kwestie były w rozpatrywanej sprawie istotnym elementem rozwiązania zadania. Wymaga bowiem podkreślenia, że ponieważ art. 125 § 1 k.c. nie ma zastosowania do orzeczeń, o których mowa w art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., III CSK 37/06, OSNC 2007/2/29), a uprawnienie do złożenia stosowanego oświadczenia woli przez darczyńcę przeszło w drodze dziedziczenia na jego spadkobiercę (art. 922 § 1 k.c.), po złożeniu w/w oświadczenia możliwe byłoby zawarcie spornej umowy sprzedaży.

Dziedziczenie dostrzeżone w opinii ograniczone zostało tymczasem do prawa własności nieruchomości, z całkowitym wyłączeniem z analizy wspomnianego wyżej uprawnienia do złożenia oświadczenia woli.

Wszechstronne rozważenie przedstawionego w zadaniu problemu, z uwzględnieniem powyższych kwestii, umożliwiłoby skarżącej wyprowadzenie poprawnych wniosków i wskazanie drogi postępowania, pozwalającej na osiągnięcie zamierzonego celu bez potrzeby inicjowania kolejnego procesu. Złożenie notarialnego oświadczenia woli przez spadkobierczynię darczyńcy mogło doprowadzić do unicestwienia skutku rzeczowego umowy darowizny, a to z kolei dawało podstawy do dokonania dalszych czynności rozporządzających, jak i wprowadzenia stosownych zmian w księdze wieczystej, z wyłączeniem kosztownej i długotrwałej procedury sądowego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub też innego procesu wzruszającego domniemanie wypływające z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Powyższe okoliczności wskazują, że w ocenianej pracy egzaminacyjnej skarżąca nie rozważyła dostatecznie "warunków, których spełnienie było niezbędne do zawarcia umowy, nie wykorzystała możliwości przeprowadzenia właściwej analizy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i procesowego, a nawet powołanej w projekcie uchwały Sądu Najwyższego. Zaproponowane rozwiązanie końcowe jest niejednoznaczne, powierzchownie i częściowo błędnie uzasadnione. Uwzględnienie powyższego musiało rzutować na wynik oceny i uzasadniać wystawienie pracy egzaminowej oceny negatywnej.

Reasumując należy stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do zmiany na pozytywną oceny z opinii prawnej oraz do zmiany ocen z pozostałych części egzaminu, a w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Nie zgadzając się z zarzutami skargi odnośnie naruszenia przepisów ustawy — Prawo o notariacie, zwrócić ponadto należy uwagę, iż każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 01 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 1217/07).Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Oznacza to, iż komisje egzaminacyjne maja prawo, po dokonaniu subsumcji do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, wyd. Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest rzecz jasna zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego - w tym przypadku przez ustawę — Prawo o notariacie, zwłaszcza art. 74 § 3, art. 74e § 2 oraz przepisy proceduralne - zgodnie z art. 74 h § 12 ustawy - Prawo o notariacie - odpowiednio stosowane przez komisje II stopnia przepisy Kpa.

Wskazać należy, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w prawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadrmnistracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć należy uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu końcowego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (zob. Jan Zimmermann Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 371). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, iż tak Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia dokonując oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej nie przekroczyła granic luzu decyzyjnego, a uzasadnienie ocen jest szczegółowe i odnosi się do wszystkich ustawowych przesłanek oceny.

Z powyższych względów organ stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą przepisów, wobec czego organ administracyjny wnosi o oddalenie skargi I. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2011 r., podjętą dnia [...] marca 2012 r., którą po rozpatrzeniu odwołania p. I. S. (zdającej) od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia negatywnego (2) wyniku egzaminu notarialnego - utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale przede wszystkim obrazę przepisów Konstytucji RP, tj. art. 2, 7 oraz 32 Konstytucji oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 74h § 9, art. 74d § 6 w zw. z art. 74d § 5, art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, a ponadto naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 77 i 107 § 3 oraz 138 K.p.a., a także art. 8 oraz art. 10 K.p.a.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu notarialnego, dokonywana w myśl przywołanego art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (por dla przykładu: wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. i GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. (sygn. akt V SA/Wa 187/07), który stwierdził, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu".

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle przywołanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone uchwały nie naruszają prawa.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji RP Sąd podziela ocenę organ II stopnia, iż jest to zarzut nietrafiony.

Przepis art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w ust. 1 ustanawia zasadę, wedle której wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W ustępie 2 określono natomiast, że nikt me może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W ocenie Komisji II stopnia żaden ze wskazanych przepisów nie został naruszony, albowiem osoby uczestniczące w egzaminie notarialnym w roku 2011 były traktowane w sposób jednakowy. Stwierdzić również trzeba, ze zarówno Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia działały na podstawie i w ramach przepisów prawa, w tym także na podstawie ustawy - Prawo o notariacie i przepisów wykonawczych i zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Ponadto wskazywanie przez skarżącą na tożsamość stanu faktycznego tej sprawy z innymi sprawami jest tylko oceną subiektywną skarżącej, a jak już zauważono w odpowiedzi na skargę każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu notarialnego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Prawa o notariacie).

Poza wymaganiami w stosunku do zdających, przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego, tryb powoływania zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin i sposób ich przygotowania. Jak wynika z § 13, na pierwszą część egzaminu notarialnego zespół sporządza zestaw 100 pytań w formie testu jednokrotnego wyboru na egzamin notarialny wraz z wykazem prawidłowych odpowiedzi, w sposób uwzględniający konieczność ich zabezpieczenia przed nieuprawnionym ujawnieniem. Zespół zapewnia zgodność wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym. Istotne jest, że § 14 stanowi, że na drugą i trzecią cześć egzaminu notarialnego zespół sporządza zadania, przy czym ostateczną treść testu oraz zadań ustala zespół większością głosów w obecności wszystkich członków zespołu (§ 15).

Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia: m.in.: trybu i sposobu zgłaszania propozycji pytań testowych i prawidłowych odpowiedzi oraz propozycji zadań, przygotowania, przechowywania oraz przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zestawu pytań testowych wraz z kartą odpowiedzi i wykazu prawidłowych odpowiedzi oraz zadań na egzamin notarialny, trybu i sposobu zapewnienia zgodności wykazu prawidłowych odpowiedzi z obowiązującym stanem prawnym, (pkt 3 i 4).

Egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych (art. 74 § 4 u.p.n.). Pierwsza polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt (art. 74d § 1 u.p.n.).

Druga składa się z 2 zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu) – art. 74d § 3 u.p.n. Natomiast trzecia część polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego (art. 74d § 4 u.p.n.).

Stosownie do art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Zgodnie z art. 74d § 6 członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z kolei art. 74e stanowi:

§ 1. Test z pierwszej części egzaminu notarialnego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji wyznaczeni przez przewodniczącego komisji.

§ 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

§ 3. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

§ 4. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Podkreślić należy, iż skala ocen nie przewiduje ocen ułamkowych.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy, bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów.

Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6). Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z części trzeciej egzaminu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Trzeba jednakże podkreślić, że Sąd w szczególności nie zgadza się z konstatacją skarżącej, że zarówno z samej treści kazusu egzaminacyjnego, jak również z polecenia dotyczącego sporządzenia opinii prawnej, nie wynikało, że w celu prawidłowego rozwiązania kazusu egzaminacyjnego należało podnieść przesłanki czy rozwiązania prawne, które hipotetycznie umożliwiłyby notariuszowi przystąpienie do sporządzenia umowy sprzedaży nieruchomości opisanej w kazusie. Taką analizę należałoby przeprowadzić w sytuacji, gdyby polecenie egzaminacyjne sformułowano w inny sposób, np. następująco: Jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby notariusz sporządził umowę sprzedaży ?

Komisja wywiodła, iż sporządzona przez skarżącą w trzeciej części egzaminu opinia prawna zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania zarówno pod względem formalnym, jak i materialnoprawnym i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu notariusza, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. W rozpatrywanej sprawie ocena opinii sporządzonej przez skarżącą została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające ocenę negatywną.

Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktyczno-prawnych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącej stwierdzić należy, że przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu notarialnego wymienione zostały wyczerpująco w art. 74d obowiązującej ustawy Prawo o notariacie.

W regulacji objętej powołaną ustawą nie ma odpowiednika prawno-karnej zasady in dubio pro reo w myśl której wszelkie wątpliwości wynikłe w trakcie postępowania należy rozpatrywać na korzyść osoby egzaminowanej, a z zasadą tą skarżąca wiąże jeden z zarzutów skargi. Z uzasadnienia uchwały nie wynika, by istniały jakiekolwiek wątpliwości wiążące się z oceną wykonanego przez nią zadania (opinii prawnej). Organ uznał bowiem, podzielając stanowisko Komisji I Stopnia i egzaminatorów oceniających zadanie, iż w świetle przepisów powołanej ustawy brak jest podstaw do uznania za wadliwą zarówno powyższej oceny, jak i uchwały.

Obowiązkiem Komisji II Stopnia było stosownie do art. 15 K.p.a. rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy. Okoliczność, iż Komisja podzieliła oceny wyrażone w opiniach i nie dostrzegła istotnych uchybień powodujących konieczność podwyższenia ocen nie stanowi podstawy do uznania naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego.

Sąd podziela również ocenę Komisji II stopnia, iż zastosowała się przy rozpoznawaniu przedmiotowego odwołania do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77 k.p.a. k.p.a., z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się zatem na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazistą treścią jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie. W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżącą zarzutów. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i w dodatku zawiera wyjaśnienie dlaczego te przepisy mają zastosowanie

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy zgodzić się, iż tak Komisja Egzaminacyjna, jak i Komisja II stopnia, dokonując oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej nie przekroczyła granic luzu decyzyjnego, a uzasadnienie ocen jest szczegółowe i odnosi się do wszystkich ustawowych przesłanek oceny

Pomyłki czy błędne zrozumienie zadania chociaż subiektywnie stanowią usprawiedliwienie, to jednak w świetle powołanych przepisów ustawy pozostają bez wpływu na dokonaną przez organy ocenę zadania i wynik egzaminu notarialnego.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej uchwały.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.