Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1513/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3 par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1513/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lipca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r. znak: SKO.PS/4110/510/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; dalej u.p.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 31 maja 2021 r. znak: F7.03078.3652.2021 orzekającą o odmowie przyznania M. P. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego na pomalowanie kuchni, pokoju i przedpokoju z naprawą pęknięć i uszkodzeń ścian.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Kontrolowane postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej zgłoszonym w dniu 29 marca 2021 r. o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na pomalowanie kuchni, pokoju i przedpokoju z naprawą pęknięć i uszkodzeń ścian.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej organ I instancji ustalił, że skarżąca mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Z uwagi na fakt, że skarżącej nie przysługiwał zasiłek okresowy od miesiąca maja 2021 r. - uznano go za dochód utracony, stąd też za dochód do wniosku o przyznanie zasiłku celowego organ I Instancji uznał dochód za miesiąc maj 2021 r. wynoszący 752,76 zł (dodatek mieszkaniowy - 247,64 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego - 505,12 zł, tj. 1,64 ha przeliczeniowego x 308,00 zł). W związku z powyższym organ I instancji ustalił, że skarżąca nie spełnia warunków z art. 8 u.p.s. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Wobec powyższego rozważono możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego. Niemniej jednak, w ocenie organu I instancji, w sprawie nie wystąpiły wyjątkowe i szczególne przesłanki przemawiające za zasadnością przyznania świadczenia na pomalowanie kuchni, pokoju i przedpokoju z naprawą pęknięć i uszkodzeń ścian, które nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że skarżąca dysponuje wystarczającymi własnymi zasobami, których odpowiednie wykorzystanie umożliwi poprawę sytuacji majątkowej, w szczególności dysponuje nieruchomościami (mieszkanie własnościowe w K oraz gospodarstwo rolne, od którego odprowadza podatki od 20 lat pomimo nieuregulowanego stanu prawnego).

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że nie osiąga żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego ani z działalności gospodarczej. Zaznaczyła, że na terenie działki rolnej zrobiono wysypisko śmieci i wszelkich odpadów wielkogabarytowych, a sąsiedzi dawno już zaprzestali działalności rolnej. Zakwestionowała także przyznaną jej pomoc jako niewystarczającą na pokrycie zgłaszanych potrzeb. Skarżąca zwróciła uwagę na zły stan zdrowia, uniemożliwiający jej podjęcie pracy zawodowej, na dowód czego dołączyła dokumentację medyczną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że organ I instancji prawidłowo zbadał w pierwszej kolejności, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zgodnie z powołanym przepisem przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej jest możliwe, jeżeli wnioskowany zasiłek jest nieodzowny do pokrycia podstawowych potrzeb osoby i jej koniecznych życiowych wydatków. Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu, który dla osoby samotnie gospodarującej nie może przekroczyć 701,00 zł. W mniejszej sprawie, z uwagi na powzięcie informacji na temat posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego, przy obliczaniu dochodu zastosowano regulację art. 8 ust. 9 u.p.s., stanowiącą, że przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 308 zł.

Kolegium wyjaśniło, że o włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów, nie przesądza tytuł do posiadanego gruntu, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Posiadanie gruntów stanowiących gospodarstwo rolne jest aktywem po stronie osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, który ma obowiązek w pierwszym rzędzie wykorzystać je dla zaspokojenia własnych potrzeb. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej, nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego oraz czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decyduje tytuł własności lub posiadania gruntu.

Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżąca osiąga dochód w wysokości 752,76 zł (dodatek mieszkaniowy - 247,64 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego - 505,12 zł, tj. 1,64 ha przeliczeniowego x 308,00 zł). Na podstawie posiadanych akt organ I instancji ustalił, że skarżąca figuruje jako samoistny posiadacz gruntów, stanowiących masę spadkową po F. P. oraz figuruje jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości tj. działki nr [...] położonej w K o powierzchni 1,75 ha (z czego 1,64 ha jest sklasyfikowane jako użytki rolne, co stanowi po przeliczeniu 1,6345 ha przeliczeniowego, a 0,11 ha sklasyfikowano jako zakrzaczenia Lz).

Wobec stwierdzenia, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie, organ rozważył możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który to przepis obowiązuje organ do rozpatrzenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego". Rozstrzygniecie na podstawie przytoczonego wyżej art. 41 u.p.s. zapada w ramach uznania administracyjnego, przy czym, inaczej niż w przypadku zasiłku celowego, przyznanie tej formy pomocy nie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego. Kolegium podkreśliło, że organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, właśnie pod kątem wystąpienia "szczególnego przypadku", przez który rozumieć należy zdarzenia występujące okazjonalnie. W zakresie dokonywanej oceny organ winien przy tym mieć na uwadze także cele i zadania pomocy społecznej. Kolegium zwróciło również uwagę, że wyznacznikami przyznania oraz ustalenia rodzaju i rozmiaru świadczeń, są nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy, ale i cel, któremu pomoc ma służyć, jak również możliwości finansowe MOPS.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły wyjątkowe i szczególne przesłanki przemawiające za zasadnością przyznania świadczenia we wnioskowanym zakresie, bowiem pomalowanie kuchni, pokoju i przedpokoju z naprawą pęknięć i uszkodzeń nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej.

Końcowo Kolegium podkreśliło, że MOPS reaguje na potrzeby skarżącej, przyznając jej w miarę posiadanych możliwości świadczenia pieniężne na zgłaszane przez skarżącą cele. W okresie od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. skarżąca uzyskała pomoc finansową na łączną kwotę 14.330,50 zł.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. P. zakwestionowała wysokość przyznanych jej świadczeń, które są w jej ocenie niewystarczające. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, z wieloma schorzeniami i koniecznością stosowania diety. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W piśmie z dnia 30 maja 2022 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 9 u.p.s. jego błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że uzyskiwany przez skarżącą dochód należy ustalić niezależnie od tytułu prawnego, a jedynie w oparciu o posiadanie całej nieruchomości gruntowej, podczas gdy z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że ryczałtowe określnie dochodu można stosować wobec osoby, która dysponuje tytułem własności lub innym tytułem prawnym do nieruchomości gruntowej, a gdy jest to tytuł do części ułamkowej nieruchomości, to należy zryczałtowane dochody ustalić stosunkowo względem przysługującego tytułu. Skarżąca podniosła, że przysługuje jej tytuł prawny do części ułamkowej nieruchomości w wysokości 1/18, a zatem posiadanie przez nią nieruchomości w takim zakresie nie wpływa na uprawnienie do uzyskania zasiłków z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczeniami z pomocy społecznej są między innymi zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.).

Zgodnie z treścią art. 39 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Niewątpliwie przyznanie beneficjentowi tej formy pomocy jest związane ze spełnieniem kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Jak bowiem wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje tym podmiotom, które nie przekroczyły wskazanych w punktach 1-3 w ust. 1 tego przepisu kwot kryterium dochodowego.

W rozpoznawanej sprawie orzekające w obydwu instancjach organy stanęły na stanowisku, że skarżącej nie może być udzielone wsparcie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z art. 39 u.p.s., z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Stanowisko to, co do zasady uznać należało za trafne.

Z drugiej jednak strony organy wskazały, że sytuacja życiowa skarżącej może zostać zakwalifikowana do "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 u.p.s, przewidującego możliwość przyznania beneficjentowi specjalnego zasiłku celowego.

Ponieważ przepis daje organowi uprawnienie do przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, jest to uznanie administracyjne, czyli sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

W orzeczeniu z dnia 29 września 1993 r., sygn. K 17/92, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z wymogami demokratycznego państwa prawnego "nie może być mowy o jakimkolwiek "swobodnym", tzn. w określonych granicach niezwiązanym prawem i niekontrolowanym działaniu administracji. Z instytucji formalnej, ustalającej swobodną, niezwiązaną niczym możliwość rozstrzygnięcia, swobodne uznanie przekształca się jedynie w formę pewnego uelastycznienia administracji, która umożliwia i zobowiązuje odpowiednie organy do zbadania wszystkich okoliczności danego przypadku w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia. Swobodne uznanie staje się w ten sposób szczególną formą wykonywania przepisów prawa, polegającą na tym, że organ stosujący prawo ma uwzględnić indywidualne warunki każdego wypadku, których stwierdzenie jest możliwe tylko w tym stopniu, by móc wydać decyzję zgodną z wolą ustawodawcy. To działanie organu administracyjnego musi być jednak uzasadnione i podlega kontroli". Podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 czerwca 1993 r. sygn. III ARN 33/93, wskazał że: "przy dokonywaniu sądowej kontroli zgodności z prawem wszelkich decyzji administracji o charakterze uznaniowym (...) rola, zadania i zakres kompetencji niezawisłego sądu muszą być rozumiane znacznie szerzej i głębiej niż w innych sytuacjach (...) z decyzjami uznaniowymi musi się wiązać nie zmniejszona, lecz zwiększona kontrola sądu, wykonywana z punktu widzenia przestrzegania prawa (i to prawa rozumianego jako całość systemu)".

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W wyrokach z dnia 10 maja 2012 r., sygn. I OSK 292/12 i I OSK 369/12 (opubl. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uzasadnienie aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego, winno być "na tyle wyczerpujące i zindywidualizowane, aby sąd administracyjny był w stanie ocenić, czy zawarte w decyzji rozstrzygnięcie nie zapadło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego". Z kolei w wyroku z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. II FSK 1254/08, (opubl. w CBOSA), NSA podkreślił, że "organ zobowiązany jest w sposób czytelny i umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Konieczne jest zatem wskazanie wyraźnych kryteriów decyzyjnych (dóbr chronionych przez prawo), w tym zwłaszcza znajdujących oparcie w wartościach konstytucyjnych, dopiero bowiem ich należyta identyfikacja i ustalenie ich hierarchii na tle konkretnego stanu faktycznego pozwala na instancyjną kontrolę rozstrzygnięcia mającego charakter uznaniowy, odwołującego się do ocen". Uzasadnienie aktów z zakresu administracji publicznej, winno spełniać rolę informacyjną i edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego w określonej przez organ I instancji wysokości - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, opubl. w CBOSA).

Ustawodawca używając zwrotu "może być przyznany", ustalił jednocześnie, że organ ma możliwość wyboru wariantu rozstrzygnięcia, które ma charakter uznaniowy. O tym czy wniosek może zostać uwzględniony rozstrzyga organ, który wydał postanowienie w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), rozwiązanie takie oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 41 u.p.s., pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, zostały w niniejszej sprawie spełnione. W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób wnikliwy i prawidłowy, ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy, odmawiając przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego.

Wskazać należy, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku".

W doktrynie przyjmuje się, że przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, iż jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202).

Taką samą wykładnię art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. sygn. I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. I OSK 3072/18, opubl. w CBOSA).

Podzielić więc należy pogląd, że specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Racje mają organy podnosząc, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a pomoc społeczna nie może stanowić źródła utrzymania i zaspokojenia wszystkich potrzeb beneficjentów. Trafnie też organy podnoszą, że mają prawo w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej, dokonywać selekcji żądań beneficjentów kierując się ich niezbędnymi potrzebami, potrzebami innych beneficjentów i ilością przyznanych na ten cel środków finansowych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że nie jest konieczne "precyzyjne wskazanie, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 19.10.2012 r., sygn. I OSK 921/12). Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust.1 i 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust.4 tej ustawy, czy też art. 107 § 3 kpa. Wykazanie możliwości pomocy społecznej może odwoływać się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie (art. 77 § 4 kpa) (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1458/08)" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1064/12, opubl. w CBOSA).

Nie mogło też ujść uwadze Sądu, że MOPS w miarę posiadanych możliwości reaguje na potrzeby i oczekiwania skarżącej, która, jak zostało wskazane, w okresie od 1.01.2020 r. do 31.12.2020 r. otrzymała pomoc finansową na łączną kwotę 14.330,50 zł, co daje średnią miesięczną kwotę uzyskanej pomocy w wysokości 1.194,21 zł.

Kontrolowane decyzje, zostały zatem, w ocenie Sądu, wydane z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.