Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1761/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 8, art 9, art 16 par1 , art 24 pkt 5, art 156 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 1 ust 1, art 3 ust 2 pkt 3, ar 4 ust 1 i ust 3 pkt 1
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 15
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "Kpa" utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1970 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

1. Decyzją z dnia [...]października 1970 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. orzekło po rozpatrzeniu wniosku J. i T. małżonków G. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego wraz z budynkami o pow. 5,55 h, położonego we wsi G. w zamian za rentę.

2. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2008 r. (data prezentaty) S. G. (jedyny spadkobierca małżonków J. i T.i G.) zwrócił się o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B.

3. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 1970 r.

4. Pismem z dnia 1 lutego 2010 r. S. G. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy.

5. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r.

6. Po rozpatrzeniu skargi S. G. wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił w/w decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, że zarówno decyzja z dnia [...] stycznia 2010 r. jak i z dnia [...] lutego 2011 r. została podpisana przez tą samą osobę działającą z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zatem decyzja z dnia [...] lutego 2011 r. wydana została z istotnym naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 Kpa.

7. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister podniósł, iż gospodarstwo rolne wraz z budynkami zostało przejęte na wniosek właścicieli na własność Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15), zwanej dalej "ustawą o rentach". W zamian za przejęte gospodarstwo rolne J. i T. G. otrzymali rentę, a ponadto dodatek do renty z tytułu przekazania budynków wchodzących w skład przejmowanego gospodarstwa. Wskazano, że w oświadczeniu z dnia 8 października 1970 r. J. G. w sposób wyraźny zrzekł się prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego. Odnosząc się do zarzutu strony, iż w ustawie o rentach nie było przepisu dotyczącego zrzeczenia się prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego (które zapewniał art. 4 ust. 3 pkt 1 tej ustawy) stwierdzono, że brak takiego wyrażenia w ustawie nie oznaczał, iż osoby, od których przejmowano nieruchomości rolne takiego uprawnienia nie miały. Dopiero bowiem wyraźne zastrzeżenie w ustawie mogłoby skutkować tym, że tego rodzaju zrzeczenie się prawa należałoby oceniać jako bezskuteczne czy też nieważne.

Niezgodzono się również z zarzutem strony, iż decyzja o przejęciu gospodarstwa wywołała skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, bowiem T. i J. G. zostali zmuszeni do wyprowadzenia się z dotychczasowego lokum. W aktach sprawy znajduje się wniosek o przejęcie spornego gospodarstwa wraz z budynkami oraz oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do lokalu mieszkalnego i woli zamieszkania rodziców u syna (S. G.).

Odnosząc się do kolejnego zarzutu (małżonkowie G. pomimo zawarcia we wniosku o przejęcie gospodarstwa prośby o umożliwienie im zamieszkiwania w budynku znajdującym się w przejmowanym gospodarstwie przez okres około roku, nie nabyli prawa użytkowania lokalu mieszkalnego chociażby przez ten czas), Minister ponownie powołał się na oświadczenie z dnia 8 października 1970 r. którym to zrzeczono się prawa do lokalu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. G. wniósł o stwierdzenie nieważności zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w części dotyczącej zabudowań. W uzasadnieniu skargi postawiono następujące zarzuty:

- zaskarżona decyzja jest identyczna w treści z decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., którą to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. uchylił;

- decyzja z 1970 r. rażąco narusza art. 4 ust 3 pkt 1 ustawy o rentach (rolnik w zamian za budynki powinien otrzymać dożywotnią i bezpłatną służebność mieszkania i pomieszczeń gospodarczych w przekazywanych lub innych budynkach);

- w oświadczeniu z dnia 8 października 1970 r. nie ma mowy o zrzeczeniu się służebności, a ponadto oświadczenie to pochodzi wyłącznie od J. G.;

- organ w 1970 r. powinien zaproponować służebność rodzicom Skarżącego, natomiast oświadczenie woli strony w kwestii jej przyjęcia bądź nie, jest sprawą następczą;

- decyzja z 1970 r. jest niezgodna z § 15 ust. 2 pkt d, e, f rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1968 r. w sprawie rent i innych świadczeń pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa, trybu postępowania przy przejmowaniu tych nieruchomości oraz trybu wykonywania prawa pierwokupu w stosunku do budynków (Dz. U. Nr 8, poz. 46), zwanego dalej "rozp. w sprawie rent";

- w decyzji z 1970 r. nie ma mowy o zrzeczeniu się służebności, zaś w zawiadomieniu są tylko dane dotyczące renty i też nie ma słowa o służebności;

- decyzja z 1970 r. jest sprzeczna z § 14 rozp. w sprawie rent, gdyż we wniosku o przejęcie nieruchomości nie było wzmianki o chęci oddania z własnej inicjatywy budynków;

- decyzja z 1970 r. jest niezgodna z art. 9 Kpa, gdyż urzędnicy nie zadbali by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa; źle zinterpretowano wniosek rolników, chcących oddać ziemię na której nie mieli siły pracować, w zamian za możliwość dalszego zamieszkiwania w swoich budynkach – urzędnicy poinformowali rolników, że jeżeli chcą mieć renty to muszą przekazać całość gospodarstwa wraz z budynkami i wyprowadzić się;

- zaskarżona decyzja narusza art. 8 Kpa, gdyż wybiórczo odnosi się do zarzutów Skarżącego;

- decyzje są niezgodne z art. 7 Kpa, gdyż nieuwzględniają słusznego interesu obywatela, za budynki warte 248.000,00 zł otrzymali dodatek do renty w wysokości 200 zł (dla porównania dodatek za 0,5 ha działki, której się zgodnie z ustawą o rentach zrzekali otrzymali 100 zł);

- w sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki umożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji z 1970 r., która to w sposób oczywisty narusza prawo (art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach, § 15 ust. 2 pkt d, e, f rozp. o rentach), naruszone przepisy miały zapewnić rolnikom dach nad głową i uczciwy ekwiwalent za budynki, zaś racje ekonomiczne i społeczne skutki decyzji są nie do zaakceptowania w państwie prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę w całości podtrzymał pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do nowych zarzutów wskazano, że:

- wysokość dodatku do renty (200 zł) ustalono na podstawie § 1 ust. 1 pkt 2 rozp. o rentach;

- wnioskodawcy wystąpili do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, przy czym zrzeczenie się zabudowań nastąpiło w formie oświadczenia wnioskodawcy z dnia 8 października 1970 r.;

- z akt wynika, iż wnioskodawca został poinformowany o możliwości przekazania na rzecz Skarbu Państwa zabudowań oraz gruntu pod budynkami w zamian za przyznanie mu wyższych świadczeń, z czego skorzystał (dowodem jest oświadczenie z dnia 8 października 1970 r.) zatem zarzut naruszenia art. 9 Kpa jest nietrafny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu.

Na wstępie należy stwierdzić, iż rolą Ministra w niniejszym postępowaniu nie była merytoryczna kontrola decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa w całości wraz z budynkami w zamian za rentę, a wyłącznie weryfikacja czy decyzja z dnia [...] października 1970 r. nie została wydana w warunkach art. 156 § 1 Kpa. W rozpoznawanej sprawie organ orzekał w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Zatem, dokonanie oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem przez Sąd, poddane jest specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli orzeczeń wydanych w trybach nadzwyczajnych.

Po pierwsze należy stwierdzić, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jest obok postępowania w sprawie wznowienia postępowania oraz postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi lub niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej, jednym z trybów nadzwyczajnych weryfikacji decyzji ostatecznych i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 1996 r. (III ARN 70/95, OSNP 1996/18/258), w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy.

Podkreślić należy, iż postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 ust. 1 Kpa zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można wzruszyć takie rozstrzygnięcie. Numerus clausus wad decyzji administracyjnej skutkujących jej nieważnością zawiera dyspozycja art. 156 § 1 Kpa (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 1998 r., IV SA 1290/96, niepubl.; z dnia 8 czerwca 1998 r., IV SA 1490/96, niepubl.; z dnia 30 grudnia 1998 r., IV SA 2319/96, niepubl.). Oznacza to, że prowadzone przez organ wyższego stopnia, czy też inaczej mówiąc organ nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji sprowadza się jedynie do badania, czy decyzja będąca przedmiotem tego postępowania dotknięta jest jedną z wad, o których stanowi ten przepis, z zaznaczeniem, że wyłączona jest w takim wypadku wykładania rozszerzająca przesłanek nieważnościowych. Organ dokonuje w takim postępowaniu oceny ważności decyzji administracyjnej w oparciu o zgromadzony przed jej wydaniem materiał dowodowy i na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie jej wydania.

Skoro stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji wynikającej z przywołanego art. 16 Kpa, toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 1988 r., sygn. akt IV SA 948/87, GAP nr 17 z 1988 r.).

Skarżący podniósł, że decyzja z 1970 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Przesłanką zastosowania przepisu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa celem stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego jest wydanie tegoż bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie, a zdaniem Sądu nie jest celowa kolejna analiza jednolitego stanowiska w tym przedmiocie. Stwierdzić jedynie należy, iż rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, LEX nr 468745). Rażące naruszenie oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Nie chodzi tu o błędy w interpretacji prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa - jak słusznie zauważono w skardze – decydują trzy przesłanki: oczywistości naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja.

W niniejszej sprawie, przedmiotem nadzoru Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi była wydane na podstawie art. 18 ustawy o rentach decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1970 r. przejmująca na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne małżonków G. w całości wraz z budynkami w zamian za rentę.

W ocenie Skarżącego (będącego spadkobiercą małżonków G.) decyzja z 1970 r. rażąco narusza art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach. Przepis ten stanowił, iż w zamian za budynki wchodzące w skład przejmowanego gospodarstwa rolnego, Państwo zapewniało rolnikowi (właścicielowi przekazywanego gospodarstwa rolnego), bezpłatne dożywotnie użytkowanie lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w przejętych lub innych budynkach w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia jego potrzeb. Skarżący uważa, że Państwo powinno zaoferować rolnikom (małżonkom G.) bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania i pomieszczeń gospodarczych, zaś kwestią następczą jest, jakie oświadczenie złożyliby małżonkowie w takiej sytuacji. A skoro tego nie uczyniono, zatem decyzja z 1970 r. została wydana z rażącym naruszeniem w/w przepisu ustawy o rentach.

Punktem wyjścia do odpowiedzi na pytanie czy zarzut Skarżącego jest zasadny, jest ustalenie znaczenia pojęcia "zapewnia". Zarówno ustawa o rentach jak i rozp. o rentach nie definiują tego pojęcia, a pomocny okazuje się Słownik języka polskiego. Słowo "zapewnić-zapewniać" oznacza - w połączeniu z formą biernikową - uczynić coś pewnym, sprawić, że stanie się coś korzystnego dla kogoś, że uzyska się lub ktoś uzyska coś; zagwarantować (zob. Uniwersalny słownik języka polskiego pod redakcją prof. Stanisława Dubisza, tom 4, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, str. 848-849).

W oparciu o słownikowe rozumienie pojęcia "zapewnia" stwierdzić należy, iż użyte w art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach sformułowanie "Państwo zapewnia rolnikowi" świadczyło, że Skarb Państwa gwarantował, iż w zamian za przekazane gospodarstwo rolnik może otrzymać bezpłatne dożywotnie użytkowanie lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w przejętych lub innych budynkach. Powyższe oznaczało, iż Skarb Państwa obowiązany był sprawić, by rolnik po przekazaniu nieruchomości nie wylądował "na bruku", lecz miał gdzie mieszkać. W tym celu w § 15 pkt 2 lit. d rozp. o rentach prawodawca ustalił, iż jednym z etapów postępowania w sprawach o przejęcia nieruchomości wszczętych z wniosków rolników będzie wyznaczenie do użytkowania rolnika - przez właściwy organ - działki oraz lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. Powinno mieć to miejsce po obliczeniu obszaru użytków rolnych nieruchomości w hektarach przeliczeniowych dla ustalenia wysokości renty (§ 15 pkt 2 lit. a rozp. o rentach), ustaleniu obszaru użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych, którego wartość odpowiada wysokości zadłużenia podanego przez organ finansowy (§ 15 pkt 2 lit. b rozp. o rentach), ustaleniu obszaru użytków rolnych w hektarach przeliczeniowych, którego wartość odpowiada wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności przejmowanych gruntów (§ 15 pkt 2 lit. c rozp. o rentach), a przed zawiadomieniem właściciela (współwłaścicieli), a gdy nieruchomość objęta jest wspólnością ustawową - obydwojga małżonków o dokonanych ustaleniach określonych pod lit. a – d. Dopiero wtedy dopuszczalne było wydanie decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa (§ 15 pkt 2 lit. f rozp. o rentach).

Analiza poszczególnych etapów tej procedury (zapisanych pod odrębnymi punktami w § 15 pkt 2 lit. a – f rozp. o rentach) wskazuje, że w określonych sytuacjach faktycznych organ mógł zrezygnować z konkretnego etapu (pomijając go) przechodząc do kolejnego. W sytuacji, gdy gospodarstwo nie było zadłużone bądź nie wymagało poczynienia nakładów organ nie musiał przeprowadzać etapów określonych pod literą b i c § 15 pkt 2 rozp. o rentach. Analogicznie organ mógł pominąć etap określony pod lit. d (wyznaczenia działki), w sytuacji gdy np. rolnik rezygnował ze swojego uprawnienia. Powyższe dowodzi, iż w poszczególnych sprawach ilość czynności (etapów do przeprowadzenia) przed wydaniem decyzji mogła być odmienna, zależna od uwarunkowań wniosku. Organ mógł nie przeprowadzać tych etapów które dla rozpatrzenia konkretnej sprawy były zbędne, stąd nie może być mowy o rażącym naruszeniu przepisów rozp. o rentach.

Ze złożonego przez J. G. oświadczenia z dnia 8 października 1970 r. wynika, że jego wolą było przekazanie całości gospodarstwa o pow. 5,55 ha wraz z budynkami bez pozostawienia na własne potrzeby pomieszczeń mieszkalnych, z równoczesnym zrzeczeniem się przysługującej mu działki. Ponadto oświadczył, że zamieszka u syna. Powyższe oświadczenie mogło być odczytane przez organ w 1970 r. jako zrzeczenie się prawa do bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego. Na takie rozumienie treści oświadczenia J. G. mogło wskazywać wypowiedzenie się co do wszelkich praw przysługujących rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa z ustawy o rentach: "przekazuję całość gospodarstwa we wsi G. o pow. 5,55 ha wraz z budynkami" – dowodzi woli przekazania na własność Państwa całości gospodarstwa rolnego (art. 1 ust. 1 ustawy o rentach) rezygnując z własności budynków (art. 4 ust. 1 ustawy o rentach), "bez pozostawienia mi pomieszczeń mieszkalnych" – rezygnacja z bezpłatnego dożywotniego używania lokalu mieszkalnego (art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach), "zrzekam się przysługującej mi działki" – rezygnacja z bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu (art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o rentach). Fraza "zrzekam się przysługującej mi działki" została poprzedzona wyrazem "jak również" co może wskazywać, iż zrzeczenie dotyczy także uprawnień wymienionych wcześniej. W tej sytuacji sformułowanie "bez pozostawienia mi pomieszczeń mieszkalnych" mogło być odczytane jako rezygnacja z uprawnienia z art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach, skoro nie dotyczyło zrzeczenia się własności budynków (dokonano to we wcześniejszej części oświadczenia) jak i działki gruntu o której mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o rentach (o czym wypowiedziano się w dalszej części oświadczenia). W ustawie o rentach brak jest innego przepisu niż art. 4 ust. 3 pkt 1, który przyznawałby rolnikowi pomieszczenie mieszkalne. Zatem "bez pozostawienia mi pomieszczeń mieszkalnych" mogło być zrozumiane jako świadoma rezygnacja z prawa do służebności mieszkaniowej (na co wskazuje całokształt oświadczenia) w sytuacji gdy, rolnik ponadto wskazał, gdzie zamierza zamieszkać po przekazaniu gospodarstwa. Nie stanowi rażącego naruszenia prawa odstąpienie od obowiązku zagwarantowania rolnikowi dachu nad głową, poprzez przyznanie służebności w sytuacji gdy rolnik z niej zrezygnował, oraz wskazał, że będzie miał gdzie mieszkać.

Dalej zauważyć należy, iż pod pojęciem "zapewnia" rozumie się obowiązek zagwarantowania prawa, w znaczeniu możności jego uzyskania (przeznaczenie przez organ środków pieniężnych, rzeczowych by założony cel osiągnąć) nie oznacza zaś, iż w każdej sytuacji organ konkretną rzecz, mającą to prawo realizować musi, expresis verbis zaoferować stronie. W sytuacji zrzeczenia się prawa (rezygnacja z prawa do nieruchomości jest pojęciem szerszym niż rezygnacja z konkretnej nieruchomości wynikającego z tego prawa), zbędnym byłoby wyznaczanie i oferowanie stronie działki (etapu procedury o którym mowa w § 15 pkt 2 lit. d rozp. o rentach). Dlatego też pominięcie tego etapu postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości, w sytuacji gdy rolnik nie tylko złożył oświadczenie o rezygnacji z przysługujących mu pomieszczeń mieszkalnych, lecz wskazał na chęć mieszkania w innym miejscu, nie może być potraktowane jako rażące naruszenie art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach w zw. z § 15 pkt 2 lit. d rozp. o rentach, a tylko takie uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji.

Odnosząc się do zarzutu, iż w oświadczeniu z dnia 8 października 1970 nie ma mowy o zrzeczeniu się bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego (służebności mieszkania) stwierdzić należy, co następuje. Nawet jeśliby uznać, jak chce tego Skarżący, iż słowa "bez pozostawienia mi pomieszczeń mieszkalnych jak również zrzekam się przysługującej mu działki" nie oznaczają, że J. G. zrzekł się przysługującego mu prawa bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego, to jednak nie można przyjąć, że z powyższego oświadczenia nie wynika, że jego wolą nie była rezygnacja z tego prawa. Tak skonstruowane oświadczenie o zrzeczeniu się uprawnień jest nieostre i pojemne w swym zakresie, zatem nie można wykluczyć z jego zakresu również rezygnacji z prawa do służebności mieszkaniowej. Potwierdzenia na powyższe można również dopatrywać się w następnym zdaniu przedmiotowego oświadczenia, w którym J. G. oświadcza, gdzie planuje mieszkać po przekazaniu nieruchomości. Niewątpliwie jeśli ktoś się czegoś zrzeka, to ma świadomość, że jakieś prawo, rzecz mu się należy, ale on z niej/niego rezygnuje, z wszelkimi temu przynależnymi konsekwencjami.

Jedynie gdyby z treści oświadczenia wprost wynikało, że rezygnacja nie obejmuje służebności mieszkaniowej, możliwa byłaby konstatacja, że przy wydaniu decyzji z 1970 r. doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż wtedy decyzja była w oczywisty sposób sprzeczna z prawem (organ nie wywiązałby się z wynikającego z art. 4 ust. 3 pkt 1 ustawy o rentach obowiązku zapewnienia stronie bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu).

Nietrafny jest również zarzut wskazujący, iż decyzja z 1970 r. jest sprzeczna z § 14 rozp. w sprawie rent, gdyż we wniosku o przejęcie nieruchomości nie było wzmianki o chęci oddania z własnej inicjatywy budynków. Z oświadczenia z dnia 8 października 1970 r. wynika, iż wolą rolnika było przekazanie "całości gospodarstwa we wsi G. o pow. 5,55 ha wraz z budynkami".

Odnośnie zarzutu niezgodności decyzja z 1970 r. z art. 9 Kpa stwierdzić należy, co następuje. Aby zarzut naruszenia przepisów postępowania (a takim niewątpliwe jest art. 9 Kpa) mógł stanowić podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu w trybie nieważnościowym, jego naruszenie musiało mieć kwalifikowany charakter. A zatem w sposób oczywisty musiałoby wynikać z akt sprawy, że organ wówczas orzekający bez wątpliwości nie informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie prawa bądź obowiązku strony, nie udzielał niezbędnych wyjaśnień lub wskazówek pomimo wiedzy, iż okoliczności te nie są stronie znane lub pozostaje w błędnym przekonaniu bądź np. celowo wprowadzał stronę w błąd, zatajał istotne fakty lub dowody, nie informował strony o przysługującym prawie (roszczeniu). A zatem prowadził postępowanie w oczywisty sposób sprzeczny z zasadami jakimi kieruje się praworządne państwo. Natomiast w oparciu o istniejące akta administracyjne sprawy nie można postawić Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. zarzutu, iż w toku prowadzonego w 1970 r. postępowania z wniosku małżonków G. rażąco naruszono art. 9 Kpa, aby w konsekwencji stwierdzonych uchybień móc wyeliminować rozstrzygnięcie z [...] października 1970 r. z obrotu prawnego, jako rażąco naruszające prawo. Nieważności rozstrzygnięcia administracyjnego nie można bowiem domniemywać, jest ona wynikiem konkretnej istotnej wady tkwiącej w danym akcie, i która to wada stanowi przesłanką wymienioną przez ustawodawcę w art. 156 § 1 Kpa.

Nie sposób rażącej wadliwości orzeczenia wywieść z samego faktu złożenia oświadczenia przez spadkobiercę rolnika, iż strona była wprowadzana w błąd przy rozpatrywaniu sprawy, opierając się wyłącznie na fakcie, iż w aktach sprawy brak jest dowodu o informowaniu strony co do uwarunkowań faktycznych i prawnych. Użycie w piśmie strony pojęcia "zrzeczenie się" oznaczającego wiedzę o przysługującym prawie w kontekście mogącym odnosić się również do prawa użytkowania mieszkania. (oświadczenie z 8 października 1970 r.) wyklucza obecnie ocenę, iż doszło do rażącego naruszenia prawa (oczywistego wprowadzenia w błąd strony).

W kwestii braku oświadczenia T. G. o zrzeczeniu się służebności wskazać należy co następuje. Oświadczenie z dnia 8 października 1970 r. pochodzi wyłącznie od J. G. Jednakże nie można przyjąć, iż zostało ono złożone bez wiedzy żony, skoro zaaprobowała ona wydaną w dniu [...] października 1970 r. decyzję przyznającą obydwojgu małżonkom rentę w wysokości 1.100 zł za przekazane na własność Państwa gospodarstwo rolne wraz z budynkami. W treści decyzji nie ma informacji o przyznaniu rolnikom służebności mieszkania, zaś T. G. nie złożyła odwołania od tej decyzji, ani żadnego pisma w które by potwierdzało, że się z takim rozstrzygnięciem administracyjnym nie zgadzała. W związku z powyższym nie można przyjąć, iż skoro w aktach brak jest dowodu rezygnacji przez T. G. z bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego w sytuacji, gdy zachowane akta sprawy nie wskazują, iż zainteresowana z tą decyzją się nie zgadzała, to decyzja z [...] października 1970 r. została wydana z kwalifikowaną wadą (rażącym naruszeniem prawa) skutkującą koniecznością stwierdzenia nieważności tego aktu.

Również zarzut identyczności zaskarżonej decyzji z uchyloną wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nie może powodować uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stwierdzić należy, iż Sąd wyeliminował z obrotu decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. z powodu wydania jej z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, a zatem bez dokonania jej merytorycznej kontroli. Jakkolwiek niewłaściwa jest praktyka dokonywania powtórzeń decyzji, gdyż takie postępowanie nie budzi zaufania do władzy publicznej (naruszenie art. 8 Kpa), niemniej uchybienie to jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy nie mogło powodować uchylenia decyzji z dnia [...] września 2011 r. (a contrario art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "ppsa").

Ostatecznie wskazać należy, iż wysokość należnej renty ustalono w oparciu o § 1 ust. 1 pkt 2 rozp. o rentach, zatem zarzut jakoby ustaleniu wartości dodatku do renty w wysokości 200 zł w zamian za budynki z naruszeniem słusznego interesu obywatela jest bezzasadny, gdyż wartość tę organ ustalił w oparciu o przepis obowiązującego wówczas prawa.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należało, że skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, co też na podstawie art. 151 ppsa orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.