Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3298/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 14a ust. 4, art. 71b ust. 5a, art. 17 ust. 3a
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 188,146 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. T. i B. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1096/13 w sprawie ze skargi B. T. i B. T. na czynności Burmistrza Miasta P. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 3. zasądza od gminy Miasto P. na rzecz B. T. i B. T. solidarnie kwotę 1000 (tysiąc) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1096/13, oddalił skargę B. T. i B. T. na czynność Burmistrza Miasta P. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W sprawie dotyczącej zwrotu na rzecz B. T. i B. T. kosztów dojazdu ich syna W. T. oraz opiekuna do Niepublicznego Przedszkola "[...]" w Katowicach w związku z rozpoczęciem przez niego realizacji rocznego przygotowania przedszkolnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 274/12, stwierdził bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], polegającej na odmowie zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że sytuacja zdrowotna i wiekowa syna skarżących pozwala na jej rozpatrywanie w kontekście ustawowego obowiązku gminy zapewnienia dziecku bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu, ewentualnie zwrotu kosztów jego dowiezienia do placówki wychowawczej (edukacyjnej). Obowiązek taki wynika z art. 14a ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Sąd zaznaczył, że należy rozróżnić prawo wyboru przez rodzica placówki, w której obowiązek kształcenia specjalnego w trakcie rocznego przygotowania przedszkolnego będzie realizowany, a zapewnienie dziecku bezpłatnego transportu oraz zwrotu kosztów przejazdu w razie dowozu we własnym zakresie. Obowiązek bezpłatnego transportu lub zwrotu kosztów dowiezienia dziecka dotyczy sytuacji jego uczęszczania do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego, a nie do każdej placówki wybranej przez rodziców. W ocenie Sądu zatem, jeżeli organ stwierdzi, że wskazane przez rodziców przedszkole nie jest najbliższym przedszkolem w stosunku do miejsca zamieszkania dziecka, mogącym zapewnić realizację orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego – to powinien to bezspornie wykazać. Czynność z dnia [...] stycznia 2012 r. nie została poprzedzona bezspornym wykazaniem, że wskazane przez organ Przedszkole Nr [...] w Z. jest w stanie zapewnić synowi skarżących realizację obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego w formie wskazanej w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 25 kwietnia 2008 r.

Wobec powyższego, w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w wyniku uchylenia czynności w postaci odmowy zwrotu kosztów przejazdu, Burmistrz zwrócił się pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. do Dyrektora Przedszkola Nr [...] w Z. o udzielenie informacji co do możliwości zapewnienia w przedszkolu opieki i edukacji odpowiedniej do zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...], wydanym przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w Z.

W odpowiedzi z dnia 22 kwietnia 2013 r. Dyrektor Przedszkola stwierdziła, iż istniała możliwość przyjęcia dziecka do placówki we wrześniu 2011 r. do nowo powołanego oddziału dla dzieci autystycznych, o czym informowano pracownika UM P. Rodzice dziecka nie nawiązali jednak w tym celu kontaktu. Przedszkole, co podkreślono, zapewnia wystarczająca opiekę i edukację odpowiednią do zaleceń wynikających z orzeczeń Poradni.

Zdaniem skarżących (pismo z dnia 22 maja 2013 r.), Przedszkole Nr [...] w Z. nie prowadzi oddziału dla dzieci z autyzmem, w którym zajęcia są prowadzone w grupie integracyjnej, a jedynie oddział dla dzieci z autyzmem.

Pismem z dnia 28 czerwca 2013 r. pełnomocnik B. T. i B. T. wezwał Burmistrza do wykonania wyroku WSA w Gliwicach z dnia 26 lutego 2013 r.

W trakcie czynności wyjaśniających uzyskano stanowisko Dyrektora Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z. (pismo z dnia 25 lipca 2013 r.), wedle którego Przedszkole Nr [...] w Z. oferuje kształcenie specjalne dla dzieci z autyzmem spełniające wymogi wynikające z orzeczenia Poradni. Jednocześnie zwrócono uwagę, iż zapis zawarty w zaleceniach zamieszczonych w orzeczeniu, dotyczący realizowania zajęć w grupie integracyjnej, stanowi konsekwencję przychylenia się do sugestii matki dziecka. Zaznaczono też, że w dokumentacji medycznej nie ma wskazań, aby dziecko odbywało zajęcia tylko i wyłącznie w grupie integracyjnej.

W wyniku zapytania Burmistrza uzyskano także informację od Dyrektor Przedszkola Nr [...] w Ł. (pismo z dnia 24 lipca 2013 r.), zgodnie z którym w placówce tej w 2011 r. prowadzony był oddział integracyjny, funkcjonujący nadal. Skarżący nie zgłosili do niego dziecka na rok szkolny 2011/2012.

Burmistrz Miasta P. pismem z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], odmówił zwrotu kosztów dowozu dziecka do placówki "[...]" w Katowicach ze względu na uznanie, iż placówka proponowana przez Gminę P., tj. Przedszkole Nr [...] w Z. mogła zapewnić synowi skarżących odpowiednią formę kształcenia.

Pismem z dnia 12 sierpnia 2013 r. B. T. i B. T. wezwali Burmistrza do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na uchybieniu postanowieniom art. 71 b ust. 5a ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty i w konsekwencji oparciu się organu wyłącznie na przepisie 14a ust. 4 tej ustawy.

W uzasadnieniu wskazano, że w Przedszkolu Nr [...] w Z. brak jest oddziału integracyjnego, natomiast z orzeczenia Poradni wynika, iż w takim oddziale kształcenie specjalne powinno być realizowane. W ich opinii rodzice dziecka, co do którego zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego, określonego w stosownym orzeczeniu z wyznaczeniem szczególnych potrzeb ucznia w tym w zakresie oraz potrzeb kształcenia, wobec braku placówki zapewniającej takie kształcenie na terenie gminy mają prawo do zapewnienia odpowiedniej placówki, nie godząc się na wskazane przez Gminę przedszkole, które nie spełnia wymaganych kryteriów.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Burmistrz podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko (pismo z dnia 28 sierpnia 2013 r.).

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. i B. T. wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej czynności i uznanie przez Sąd obowiązku zwrotu kosztów przejazdu syna oraz opiekuna do placówki "[...]" w Katowicach.

Skarżący wskazali, że starali się o umieszczenie syna w przedszkolach prowadzących oddziały integracyjne: w Z., w Ł. i w M., jednak dziecko nie zostało do przedszkola przyjęte. Stanowisko Gminy P od początku postępowania było takie, iż dziecko powinno zostać zapisane do Przedszkola Nr [...] w Z., gdzie funkcjonuje oddział dla dzieci z autyzmem. Nie odniesiono się w ogóle do zaleceń, które wyraźnie mówiły o tym, iż dziecko ma mieć zapewnione kształcenie specjalne w grupie integracyjnej. Ponieważ dziecko nie zostało przyjęte do żadnego z przedszkoli kształcących w tym systemie w pobliżu zamieszkania, rodzice dowozili go do "[...]" w Katowicach, które zrealizowało w całości zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Zdaniem skarżących zalecenia Sądu wskazane w wyroku z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 274/12, mimo podejmowania po wyroku czynności wyjaśniających nie zostały przez Gminę wykonane, bowiem nie ustalono czy w Przedszkolu Nr [...] w Z. działa wymagany oddział, realizujący kształcenie w grupie integracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 11 sierpnia maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1096/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że orzeczeniem z dnia 25 kwietnia 2008 r. o potrzebie kształcenia specjalnego, Zespół Orzekający Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Z. stwierdził u W. T. (syna skarżących) autyzm. Zespół Orzekający zalecił "kształcenie specjalne wg programu przedszkola specjalnego dla dzieci z całościowymi zaburzeniami rozwoju wraz z dodatkową pomocą w postaci indywidualnych zajęć rewalidacyjnych, realizowane – zgodnie z prośba matki – w grupie integracyjnej".

Sąd podniósł, że zgodnie z art. 71b ust. 5a ustawy o systemie oświaty, jeżeli orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego zaleca kształcenie dziecka odpowiednio w przedszkolu specjalnym albo w przedszkolu, szkole podstawowej lub gimnazjum, ogólnodostępnych lub integracyjnych, odpowiednią formę kształcenia, na wniosek rodziców zapewnia jednostka samorządu terytorialnego właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, do której zadań własnych należy prowadzenie przedszkoli lub szkół.

Sąd podkreślił, że zwrot kosztów przejazdu dziecka do przedszkola, o którym mowa w art. art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty, może nastąpić jedynie w sytuacji, kiedy gmina nie zapewnia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki. Podkreślono przy tym, że zwrot taki przysługuje pod następującymi warunkami: po pierwsze – chodzi o zwrot kosztów przejazdu dziecka pięcioletniego niepełnosprawnego oraz dziecka objętego wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 14 ust. 1a (mogą nim być objęte dzieci powyżej 6 lat posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego objęte wychowaniem przedszkolnym); po drugie – jeżeli dowożenie zapewniają rodzice, opiekunowie lub opiekunowie prawni zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna następuje na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta). Zwrot, o którym mowa obejmuje koszty dojazdu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie okoliczność, że w niniejszej sprawie między Gminą P. a rodzicami dziecka nie została zawarta umowa określająca zasady zwrotu kosztów, przesądza o bezpodstawności roszczeń skarżących. Gmina byłaby zobowiązana do zwrotu kosztów przejazdu jedynie w takim przypadku, w którym zasady tego zwrotu określałaby stosowna umowa zawarta między nią a rodzicami dziecka niepełnosprawnego.

Sąd wskazał, że skarżący w istocie od początku ubiegali się o wyrażenie przez Gminę zgody na zwrot kosztów przewozu dziecka i opiekuna do placówki położonej na terenie innej gminy (Z., M. i Ł.). W ocenie Burmistrza właściwą i najbliższą placówką, spełniającą wymogi, było Przedszkole Nr [...] w Z. i do skarżących została skierowana propozycja zawarcia umowy, o jakiej mowa w art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Rodzice dziecka nie zaakceptowali tej propozycji, zasadnie – w ocenie Sądu – twierdząc, iż przedszkole to nie spełnia warunków określonych w orzeczeniu (nie ma w nim oddziału integracyjnego). Nie było również możliwości umieszczenia dziecka w przedszkolu w Ł. Natomiast nie wyjaśniono kwestii ewentualnego umieszczenia syna skarżących w przedszkolu w M. Sąd stwierdził, że w istocie doszło do wyboru placówki samodzielnie przez skarżących. Sąd I instancji wskazał, że co prawda, w myśl art. 71b ust. 5a ustawy o systemie oświaty, odpowiednią formę kształcenia dziecka powinna zapewnić gmina właściwa ze względu na jego miejsce zamieszkania, jednak niewywiązywanie się jednostki samorządu terytorialnego z tego obowiązku nie przesądza o możliwości dokonania samodzielnego wyboru przedszkola przez rodziców. Zdaniem Sądu w takim przypadku skarżący powinni skorzystać z uprawnienia określonego w art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Stanowi on, że w przypadku, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem, osobie, której interes prawny został takim zaniechaniem naruszony służy prawo do wniesienia skargo do sądu administracyjnego (po uprzednim wezwaniu gminy do usunięcia naruszenia – art. 101a ust. w zw. z art. 101 ustawy o samorządzie gminnym).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1096/13, skargę kasacyjną wnieśli B. T. i B. T., reprezentowani przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucili:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty, poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w uznaniu przez Sąd I instancji, że czynność odmowy zwrotu kosztów dowożenia W. T. do przedszkola z oddziałami integracyjnymi w Katowicach ("[...]") nie narusza normy zawartej w tym przepisie i jest w pełni legalna, pomimo że organ dokonując odmowy nie ustalił wszystkich okoliczności sprawy, nie wykonał wyroku WSA IV SA/Gl 274/12 i nie ustalił, czy przedszkole proponowane przez gminę spełnia wymogi orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, nie ustalił zatem, czy jest to przedszkole w rozumieniu tego przepisu "najbliższe" oraz zarzucono naruszenie wyrażające się w uznaniu Sądu, iż o legalności czynności odmowy organu i zastosowaniu się przez organ do art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty przesądza wyłącznie okoliczność, iż nie została zawarta umowa określająca zasady zwrotu kosztów pomiędzy skarżącymi a organem, pomimo że Sąd uznał, iż skarżący zasadnie odmówili podpisania umowy z uwagi na fakt, że wskazywane przez organ przedszkole nie spełniało warunków wymaganych w orzeczeniu, podczas gdy dokonanie odmowy bez istotnych dla sprawy ustaleń niewątpliwie narusza przepis art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty i świadczy o tym, że skarżona czynność odmowy narusza prawo;

2) art. 71b ust. 5 ustawy o systemie oświaty, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, iż w okolicznościach bezspornie potwierdzających wystąpienie przesłanek z art. 71b ust. 5 powołanej ustawy, rodzice dziecka niepełnosprawnego nie są uprawnieni do samodzielnego wyboru przedszkola dla ich dziecka i wyprowadzeniu przez Sąd wniosku, że wobec bezspornego faktu, iż odpowiedniego przedszkola nie było w Gminie P., okoliczność dokonania wyboru przez rodziców najbliższego przedszkola w innej gminie była nieuprawniona, a roszczeniem przysługującym skarżącym było wniesienie skargi na bezczynność gminy w zapewnieniu właściwej formy kształcenia, podczas gdy żaden przepis prawa nie zabrania rodzicom ucznia samodzielnego wyboru odpowiedniej szkoły oraz podczas gdy w obowiązującej organizacji systemu oświaty umożliwia się uczniowi odbywanie kształcenia w innej gminie, jeśli gmina jego miejsca zamieszkania nie zapewnia odpowiedniej formy kształcenia, za rekompensatą kosztów dowozu dziecka do szkoły realizującej orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego;

3) art. 1 pkt 5 i 5a ustawy o systemie oświaty, poprzez całkowite nieuwzględnienie przez Sąd roli systemu oświaty, którego organizacja ma tak przebiegać, aby uwzględniała potrzeby uczniów niepełnosprawnych i ma zabezpieczać zapewnienie i dostosowanie kształcenia do potrzeb tak uczniów niepełnosprawnych, jak i niedostosowanych społecznie;

4) art. 101a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w tym, że Sąd I instancji uznał, iż w okolicznościach tej sprawy skarżący winni byli na podstawie tego przepisu żądać usunięcia bezczynności gminy w zakresie niezapewnienia odpowiedniej formy kształcenia, podczas gdy ta droga skargi na bezczynność w tego typu sprawach w całokształcie brzmienia ustawy o systemie oświaty i w okolicznościach niniejszej sprawy jest niedopuszczalna, gdyż stan bezczynności nie powstaje w sytuacji żądania przez rodziców dziecka niepełnosprawnego zwrotu kosztów dowozu do przedszkola – jeśli organ dokonał już odmowy takiego zwrotu.

II. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 3 § 2 pkt 4 i art. 52 § 3 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i wskazanie, iż wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz złożenie skargi winno się odbyć według odmiennego reżimu prawnego określonego w art. 101a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, pomimo iż badając spełnienie formalnych wymogów skargi Sąd nie dopatrzył się uchybień i skargi nie odrzucił, a przyjął do merytorycznego rozpoznania oraz przez brak weryfikacji poprawności postępowania dokonanego przez organ w okresie poprzedzającym podjęcie zaskarżonej czynności oraz niekonsekwencję Sądu w podjęciu rozstrzygnięcia bez uwzględnienia stanowiska Sądu uprzednio orzekającego w sprawie wyroku, sygn. akt IV SA/Gl 274/12,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku i zaniechanie przez Sąd obowiązku takiego wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia, aby umożliwiało ono kontrolę instancyjną orzeczenia w zakresie istoty sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że podpisanie umowy jest czynnością następczą, do której dochodzi po przeprowadzeniu stosownego postępowania przez organ administracji publicznej prowadzącego do stwierdzenia, czy zachodzi obowiązek zwrotu kosztów, czy też nie. Istotą takiego postępowania jest ustalenie, czy placówka oświatowa jest najbliższą w rozumieniu ustawy o systemie oświaty i czy spełnia zalecenia poradni. Natomiast istotą umowy jest ustalenie jedynie warunków dokonywania przysługującego zwrotu. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podano, że sformułowanie "najbliższa" powinno być interpretowane oddzielnie dla każdego indywidualnego przypadku. Na tę "bliskość" składać się będzie zarówno element odległości od miejsca zamieszkania, jak i element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności.

Zarzucono, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera sprzeczności i stanowi de facto całkowitą zmianę linii orzeczniczej przyjętej przez Sąd w poprzednio przeprowadzonym postępowaniu w tej sprawie (sygn. akt IV SA/GL 274/12).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodzić się należało ze skarżącymi, że w okolicznościach niniejszej sprawy oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargi kasacyjnej na czynność Burmistrza Miasta P. z dnia 30 lipca 2013 r. polegającą na odmowie zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola naruszało art. 14a ust. 4 i art. 71b ust. 5a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Jak podniósł Sąd pierwszej instancji sprawa dotycząca zwrotu na rzecz B. T. i B. T. kosztów dojazdu ich syna Wojciecha oraz opiekuna do Niepublicznego Przedszkola "[...]" w Katowicach w związku z rozpoczęciem przez niego realizacji rocznego przygotowania przedszkolnego była już przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wyrokiem z dnia 26 lutego 2013 r. sygn. akt IV SA/GL 274/12, Sąd ten stwierdził bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta P. z dnia [...] stycznia 2012 r. odmawiającej zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola w Katowicach. W wyroku tym wyrażona została ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, które wiążą w sprawie – zgodnie z art. 153 p.p.s.a. – ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w powyższym niezaskarżonym przez stronę wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, uchylającym zaskarżoną czynność jest także wiążąca dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę, co wynika z regulacji zawartej w art. 170 p.p.s.a.

W powołanym wyroku Sąd podniósł, odwołując się do treści art. 14a ust. 4 oraz art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, że gmina ma obowiązek zapewnić dzieciom niepełnosprawnym bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej placówki edukacyjnej, ewentualnie zwrócić koszty przejazdu zapewnionego przez opiekuna. Wskazano, że bezsporne jest, że małoletni W. T. urodzony w 2005 r. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczenie o niepełnosprawności. W. T. zobowiązany był do odbycia obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego przed rozpoczęciem realizacji obowiązku szkolnego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie zmiany ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 56, poz. 458) w tym przypadku ma odpowiednie zastosowanie art. 14a ust. 2–4 ustawy o systemie oświaty. Sąd podkreślił, że obowiązek bezpłatnego transportu lub zwrotu kosztów dowiezienia dziecka do placówki, o którym mowa w art. 14a ust. 4 ustawy dotyczy sytuacji jego uczęszczania do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego, a nie do każdej placówki wybranej przez rodziców. Dlatego, jeśli organ stwierdził, że wskazane przez rodziców przedszkole nie jest najbliższym przedszkolem w stosunku do miejsca zamieszkania dziecka, mogącym zapewnić realizację orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, to powinien to bezspornie wykazać. W sprawie natomiast nie zostało udowodnione, że wskazane przez organ Przedszkole Nr [...] w Z. jest w stanie zapewnić dziecku realizację obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego w formie wskazanej w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego – według programu przedszkola specjalnego dla dzieci z autyzmem realizowanego w grupie integracyjnej.

Oceniając czynność Burmistrza Miasta P. z dnia [...] lipca 2013 r., którą ponownie odmówiono zwrotu kosztów przejazdu dziecka do przedszkola, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał na obowiązek jednostki samorządu terytorialnego w zakresie zapewnienia, na wniosek rodziców, odpowiedniej formy kształcenia dziecka określonej w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, wynikający z art. 71b ust. 5a ustawy o systemie oświaty. Odwołał się ponadto do art. 14a ust. 4 tej ustawy. Chociaż Sąd pierwszej instancji ocenił, że zasadnie rodzice dziecka nie zaakceptowali propozycji Burmistrza, który wskazał Przedszkole Nr [...] w Z. jako najbliższą, właściwą placówkę, spełniającą wymogi orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (nie ma w nim oddziału integracyjnego), to jednocześnie przyjął, że odmowa zwrotu kosztów przejazdu dziecka i opiekuna do przedszkola wybranego samodzielnie przez rodziców nie narusza prawa, bowiem nie została wcześniej zawarta umowa określająca zasady zwrotu.

W okolicznościach niniejszej sprawy, podzielić należało stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu nie zostało wykazane, że Przedszkole Nr [...] w Z. mogło być uznane za najbliższą, właściwą placówkę zapewniającą odpowiednią formę kształcenia syna skarżących określoną w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. W orzeczeniu tym zawarto wskazania, by kształcenie specjalne w nim określone odbywało się w grupie integracyjnej. Z dokumentacji sprawy wynika zaś w sposób niebudzący wątpliwości , że w Przedszkolu Nr [...] w Z. nie funkcjonował w roku szkolnym 2011/2012 (i nadal nie funkcjonuje) oddział integracyjny (pismo Dyrektora Przedszkola z dnia 25 czerwca 2013 r. – k. 94).

Stwierdzić należy, że poza sporem jest, że wybrane przez rodziców dziecka "[...]" w Katowicach, do którego uczęszczał w ramach rocznego przygotowania przedszkolnego W. T. spełniało wymagania określone w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Ponadto, w postępowaniu zakończonym zaskarżoną czynnością nie zostało przez organ wykazane, że wybrane przez rodziców przedszkole nie jest najbliższym przedszkolem w stosunku do miejsca zamieszkania dziecka, mogącym zapewnić realizację orzeczenia.

W takiej sytuacji, mając na uwadze ocenę prawną i wskazania zawarte w wiążącym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/GL 274/12, Sąd pierwszej instancji winien stwierdzić nieskuteczność zaskarżonej czynności jako naruszającej art. 14a ust. 4 i art. 71b ust. 5a ustawy o systemie oświaty.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że brak uprzedniej umowy określającej zasady zwrotu kosztów zawartej między Gminą P. a rodzicami dziecka przesądza o bezskuteczności roszczeń skarżących, skoro Sąd jednocześnie stwierdził, że oferowane przez Burmistrza Przedszkole Nr [...] w Z. nie spełnia warunków określonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Już z tej przyczyny, że również powołany wyrok z dnia 26 lutego 2013 r. wydany był w sytuacji braku stosownej umowy i w orzeczeniu tym, uchylającym poprzednią czynność odmowy zwrotu kosztów, na obowiązek zawarcia takiej umowy jako warunek uwzględnienia wniosku nie wskazano, pogląd Sądu pierwszej instancji nie może być zaakceptowany. Słusznie więc w skardze kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię art. 14a ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Podobnie też za zasadny uznać należało zarzut naruszenia w sprawie art. 71b ust. 5a ustawy, skoro właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie zapewniła możliwości kształcenia dziecka w odpowiedniej do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego formie, to rodzice mogli wybrać odpowiednią placówkę, w której obowiązek kształcenia specjalnego w trakcie rocznego przygotowania przedszkolnego był realizowany. Natomiast odmowa zwrotu kosztów przejazdu dziecka do wybranego przedszkola mogłaby nastąpić wówczas, gdyby organ wykazał, że nie jest to najbliższe przedszkole w stosunku do miejsca zamieszkania dziecka mogące zapewnić realizację orzeczenia. Taka wykładnia wynika również z powołanego wcześniej wiążącego w sprawie wyroku. Błędna wykładnia powyższych norm materialnoprawnych doprowadziła Sąd do ich niewłaściwego zastosowania i przesądziła o uwzględnieniu skargi kasacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie naruszył w sprawie art. 3 § 2 pkt 4 i art. 52 § 3 p.p.s.a. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie zaskarżonego wyroku, wbrew twierdzeniom skarżących, sporządzone zostało w sposób w pełni umożliwiający jego kontrolę instancyjną.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 188 p.p.s.a. do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi. Z uwagi na opisane wyżej uchybienia materialnoprawne na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a.