Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 353/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 29 grudnia 2021 r. nr SKO.4111/1170/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 13 października 2021 r. nr ŚR.5212.8968.57.1935.21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej M. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 grudnia 2021 r. nr SKO.4111/1170/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Rzeszowie po rozpoznaniu odwołania M. W. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 13 października 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w podstawie prawnej powołując art. art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.".

Jak wynika z akt sprawy, M. W. złożyła do Burmistrza [...] wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką I. L. Po jego rozpatrzeniu, decyzją z 20 lipca 2021 r. organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Ustalił, że I. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 30 stycznia 2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na stałe, gdzie ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 listopada 2019 r. tj. w wieku 83 lat wymienionej, natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Opiekę nad niepełnosprawną sprawuje każdego dnia jej wnuczka tj. wnioskodawczyni, pomagając jej w dbaniu o higienę osobistą, przygotowując posiłki, jak też dowożąc na wizyty lekarskie. Nie uwzględniając wniosku strony Burmistrz podniósł, że nie jest ona spokrewniona z osobą wymagająca opieki w pierwszym stopniu. I. L. ma dwójkę dzieci, na których w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. Córka B. B. legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak syn T. L. nie jest osobą niepełno-sprawną, mieszka w innym województwie, jest emerytem i nie utrzymuje kontaktów

z matką, chociaż powinien zapewnić jej opiekę. W ocenie organu, nie została także spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, bowiem M. W. nigdy nie podejmowała zatrudnienia, natomiast pracę w gospodarstwie rolnym przerwała w 2013 r. Ustalony u I. L. stopień niepełnosprawności datuje się od 28 listopada 2019 r., zaś wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony został w czerwcu 2021 r. Podstawą odmowy przyznania świadczenia jest też zdaniem organu fakt, że niepełnosprawność babki wnioskodawczyni nie powstała przed 18 rokiem życia lub 25 w trakcie nauki w szkole.

SKO w Rzeszowie, decyzją z 20 września 2021 r. uchyliło powyższą decyzję

w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu odwoławczego, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), przeszkody w przyznaniu świadczenia nie stanowi moment powstania znacznego stopnia niepełnosprawności u babki strony. W ocenie Kolegium, dowolne są twierdzenia organu I instancji, że konieczność sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad babką nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. SKO zwróciło uwagę, że odwołująca się do złożonego odwołania dołączyła umowę o pracę z 12 czerwca 2013 r., która jako nowy dowód w sprawie podlega ocenie w ponownym postępowaniu. Według Kolegium, zbadaniu winna podlegać kwestia posiadania przez wnioskodawczynię prawa do emerytury oraz możliwość sprawowania opieki nad matką przez T. L.

Decyzją z dnia 13 października 2021 r. Burmistrz [...] ponownie nie przyznał M. W. świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalił, że wymieniona nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Nie ma ponadto ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z kolei, osoba wymagająca opieki tj. I. L. nie pozostaje w związku małżeńskim - jest wdową, nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę

w związku z koniecznością rehabilitacji. Nikt nie ma na nią ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego czy zasiłku dla opiekuna. Następnie, motywując odmowę uwzględnienia wniosku, organ wskazał, że wnioskodawczyni nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, zaś osobą taką jest syn niepełnosprawnej – T. L. Organ stwierdził też, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym czy zaprzestaniem aktywności zawodowej przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad babką. Jako kolejną przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Burmistrz wskazał okoliczność, że niepełnosprawność I. L. nie powstała przed 18 rokiem życia lub 25 w trakcie nauki w szkole.

M. W. odwołała się od powyższego rozstrzygnięcia. Wskazała, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną babką, bowiem nie może tego robić nikt

z bliższych krewnych. Podniosła, że w tym celu zrezygnowała z aktywności zawodowej, bowiem nie jest prawdą aby nigdy nie pracowała zawodowo. Wykonywała także czynności w gospodarstwie rolnym. Następnie zaś zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Podniosła, że ma prawo do emerytury z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym i umowy o pracę.

SKO w Rzeszowie, decyzją z 29 grudnia 2021 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 13 października 2021 r. Odnosząc się do negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. zawarł zalecenia dla ustawodawcy, pozostawiając tę kwestię do rozstrzygnięcia w procesie legislacyjnym, co sprawia, że działaniu organu na podstawie i w granicach nadal obowiązującego prawa nie można czynić zarzutu prawnego. Istotnym jest bowiem fakt, że powołany przepis, którego zgodność z Konstytucją RP podważył TK, nie utracił mocy obowiązującej

z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału oraz fakt, że mocą woli ustawodawcy nadal obowiązuje. W tym kontekście, zgodność z prawem decyzji organu I instancji nie może wzbudzać wątpliwości. Organ przyjął jednak za utrwaloną interpretację, zgodnie

z którą powstanie niepełnosprawności w okresie niewymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia. Kolegium uwzględniło następnie podnoszoną przez stronę okoliczność braku realnych możliwości sprawowania opieki przez syna osoby niepełnosprawnej - z uwagi na brak kontaktu oraz przez córkę -

z uwagi na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego, znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, jak również uzasadnienie decyzji wskazują na nieistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad I. L. a brakiem aktywności zawodowej po stronie odwołującej się. M. W. podlegała bowiem ubezpieczeniu w KRUS do 2013 r. Ponadto, oświadczyła ona, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym 14 czerwca 2013 r. Następnie nigdzie nie pracowała i nie wykazywała również innej aktywności zawodowej. W konsekwencji, zdaniem Kolegium, zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, że spełnia ona warunki niezbędne do przyjęcia kwalifikacji prawnej, jako rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tym bardziej, że ustalony u I. L. stopnień niepełnosprawności datuje się od dnia 28 listopada 2019 r. Jednocześnie w uzasadnieniu odwołania strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności. Powołała się zaś na prawo do emerytury, co stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

M. W. nie zgodziła się z decyzją SKO w Rzeszowie i zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając:

I. obrazę przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię

i w konsekwencji przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się ona jako wnuczka, będąca jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej i dopiero wówczas gdy nie ma bliższych osób spokrewnionych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym, w sytuacji gdy dzieci I. L. nie sprawują nad nią opieki i jedyną osobą sprawującą opiekę nad wymienioną jest właśnie ona, (córka niepełnosprawnej ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, zaś jej syn nie utrzymuje kontaktu z matką),

- art. 17 ust 1b u.ś.r w sytuacji, gdy orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego doszło do zakwestionowania przymiotu konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia,

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niewłaściwe przyjęcie, że

o związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną świadczy uprzednia aktywność zawodowa;

II. obrazę przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. a art. 80 K.p.a. poprzez błędną ocenę

materiału dowodowego i niewłaściwe przyjęcie, iż nie ma bezpośredniego i ścisłego

związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babką a w konsekwencji brak podjęcia przez organ II instancji działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumentację uzasadnienia skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądowa kontrola dotyczyła w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", tego rodzaju akt może stanowić jej przedmiot. Jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sąd bada legalność decyzji i poprzedzającego ją postępowania, a zatem zgodność z prawem materialnym i procesowym. Przesłanki uchylenia decyzji w całości lub

w części określa art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i są nimi: naruszenie prawa materialnego

o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje – zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. -

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten wskazuje katalog podmiotów, które mogą się ubiegać o przedmiotowe świadczenie, jak też przesłankę pozytywną w postaci wykonywania przez taki podmiot czynności opiekuńczych adekwatnych do stanu zdrowia podopiecznego, które to czynności uniemożliwiają mu podjęcie jakiegoś zatrudnienia bądź też "wymuszają" rezygnację z dotychczasowego.

Ponadto, ustawodawca wskazał okoliczności negatywne, których zaistnienie stanowi przeszkodę w przyznaniu dochodzonego świadczenia. Jedną z nich jest sytuacja, kiedy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, o czym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Na m. in. ten przepis powołał się właśnie organ I instancji, odmawiając skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO w Rzeszowie słusznie jednak zakwestionowało powyższe stanowisko. Zasadnie powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zwróciło następnie uwagę, że orzeczenie to stało się podstawą wypracowania przez orzecznictwo sądowe poglądu, iż w świetle wymienionego wyroku, nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby wymagającej opieki, bądź też niemożność ustalenia takiej daty. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa tworzy bowiem nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów., co jednak nie miało miejsca w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok w sprawie sygn. akt K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. (pod poz. 1443) i z tym dniem wszedł on w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP).

Dlatego też fakt, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wskazuje, że nie da się ustalić u I. L. daty powstania niepełnosprawności nie mogło stanowić podstawy odmowy uwzględnienia wniosku strony.

Jako przesłankę negatywną przyznania wnioskodawczyni dochodzonego świadczenia Burmistrz [...] podał też, że nie jest ona spokrewniona z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu - jest bowiem jej wnuczką, a I. L. ma syna – T. L., który zobowiązany jest do opieki nad matką. Odnosząc się do tej kwestii należy podnieść, że rzeczywiście, ustawodawca przyznając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym alimentacyjnie wobec niepełnosprawnego ustalił kolejność, wedle której osoby te mogą skutecznie ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Przewidział, że pierwszeństwo mają w tym zakresie osoby spokrewnione z wymagającym opieki w pierwszym stopniu. Pozostałe zaś uprawnione są do świadczenia pielęgnacyjnego wówczas, kiedy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wprawdzie przepis ten czytany literalnie stanowi barierę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej alimentacyjnie wobec podopiecznego w dalszej kolejności, jeśli istnieje osoba zobowiązana w bliższej kolejności, która jednocześnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak w orzecznictwie sądowym pojawiło się stanowisko zezwalające w okolicznościach konkretnej sprawy odstąpienie od sztywnego trzymania się treści powołanego przepisu. Podkreślono bowiem, że art. 17 ust. 1a u.ś.r., stanowiąc o uprawnieniu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odwołuje się (za pośrednictwem tego ostatniego unormowania) do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ("K.r.o.") dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostając z nimi w ścisłym związku. W świetle więc art. 129 § 1 K.r.o., jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. W myśl z kolei art. 132 K.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Tym samym, art. 17 ust. 1a u.ś.r. również uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące rzeczywiście sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Powołaną regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem interpretować przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. Z tego też względu, wybranie przez ustawodawcę

z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie tych wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może - w okolicznościach konkretnej sprawy - prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Dopuszcza się więc, by w okolicznościach konkretnej sprawy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i wskazanego nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Taka sytuacja występuje np., kiedy osoba, którą ustawodawca preferuje jako uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie jest małoletnia lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a mimo to nie jest w stanie opieki tej sprawować. Wówczas proces wykładni prawa, prowadzi do uwzględnienia regulacji tyczącej warunków określających kolejność wykonywania obowiązku alimentacyjnego tj. art. 132 K.r.o. (tak np. wyrok NSA z 28.04.2022 r. I OSK 1261/21 i powołane w nim inne wyroki tego Sądu).

Z tych względów SKO w Rzeszowie uprawnione było do przyjęcia, że po stronie syna I. L. – T. L. zachodzi brak realnej możliwości sprawowania opieki nad matką, a to z uwagi na znaczną odległość jaka dzieli miejsca zamieszkania wymienionych (ok. 230 km) i zupełny brak zainteresowania syna stanem zdrowia matki skutkujący całkowitym brakiem kontaktu z nią i swoją siostrzenicą tj. skarżącą (która to okoliczność uniemożliwiła jej złożenie oświadczenia T. L. co do ewentualnej formy włączenia się w opiekę nad niepełnosprawną).

Organy obydwu instancji jako podstawę niemożności przychylenia się do wniosku strony podały także brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem czy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organy zauważyły, że M. W. podlegała ubezpieczeniu w KRUS do 2013 r., a następnie nigdzie nie pracowała i nie wykazywała również innej aktywności zawodowej. Stopnień niepełnosprawności u jej babki datuje się zaś od 28 listopada 2019 r.

Odnosząc się do powyższej kwestii Sąd wskazuje, że nie zgadza się z poglądem organów. Powołany wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że podmiot wymieniony w pkt od 1 do 4 tego ustępu może uzyskać świadczenie pielęgnacyjne jeśli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Konieczne jest więc, by niepozostawanie w zatrudnieniu czy też niewykonywanie pracy zarobkowej pozostawało w ścisłym związku z podejmowanymi wobec osoby niepełnosprawnej czynnościami opiekuńczymi. Chodzi więc o sytuację, kiedy czynności te wykluczają możliwość bycia czynnym zawodowo, a to ze względu na ich rodzaj i rozmiar. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, skarżąca wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu takie jak: sprzątanie, gotowanie, pranie odzieży, robienie zakupów, umawianie na wizyty lekarskie (podopieczna pozostaje pod kontrolą kilku poradni), wykupywanie lekarstw i dbanie o ich regularne przyjmowanie, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej. Niepełnosprawna nie porusza się samodzielnie, a tylko przy pomocy wnuczki i balkonika.

W tym miejscu zauważyć należy, że ustawodawca nie wspomniał nic o czasie, w którym dana osoba, mieszcząca się w kręgu osób uprawnionych zasadniczo do świadczenia pielęgnacyjnego, winna wystąpić o takie świadczenie. Oznacza to, że to do niej należy decyzja, czy, a jeśli tak, to kiedy będzie się ubiegała o powyższe. Istotne jest tylko, by w dacie składania wniosku i później fakt sprawowania przez nią opieki wykluczał możliwość zatrudnienia czy inną pracę zarobkową. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że konkluzja organów o braku istnienia w niniejszej sprawie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na fakt, iż M. W. podlegała ubezpieczeniu w KRUS do 2013 r., a stopień niepełnosprawności u jej babki datuje się od 28 listopada 2019 r. jest niewłaściwa. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się umowa o pracę zawarta ze skarżącą 12 czerwca 2013 r. na czas nieokreślony, co przeczy twierdzeniu SKO, iż po 2013 r. wymieniona nie przejawiała aktywności zawodowej.

Wreszcie, należy podnieść, że Burmistrz [...] ustalił, że skarżąca nie ma prawa do emerytury. Okoliczność tę wymieniona zakwestionowała najpierw w odwołaniu od decyzji organu I instancji z 20 lipca 2021 r., a następnie w odwołaniu od decyzji tego organu z 13 października 2021 r. i w złożonej skardze. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W związku z brzmieniem powołanego przepisu, w orzecznictwie sądowym ugruntowało się stanowisko, że obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa, pozwalająca na realizację takich konstytucyjnych zasad jak: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Dlatego też przyjęto, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej: "u.e.r.f.u.s."). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci ustalonego prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rzeczą organu administracji jest poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (tak np. wyrok NSA z 8.07.2022 r. I OSK 1729/21).

Ze względu na to, że skarżąca (reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika - adwokata) konsekwentnie utrzymuje, że posiada prawo do emerytury (poza podpisanym osobiście oświadczeniem datowanym na 11 października 2021 r., w którym zanegowała powyższą okoliczność), niezbędne jest jednoznaczne wyjaśnienie tej kwestii, co winno być rolą organu I instancji w ponownym postępowaniu. Jeśli okaże się, że skarżąca rzeczywiście ma ustalone prawo do emerytury, wówczas organ będzie musiał ją poinformować o przeszkodzie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i możliwości jej usunięcia poprzez złożenie wniosku o wstrzymanie wypłaty tego świadczenia i przedłożenie decyzji w tym przedmiocie.

Nieustalenie w sposób niewątpliwy powyższej kwestii świadczy o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. To oraz nieprawidłowa interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymagająca ścisłego powiązania czasowego między rezygnacją z zatrudnienia i powstaniem potrzeby opieki nad osobą niepełnosprawną musiały skutkować uchyleniem skarżonej decyzj i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. (pkt I wyroku).

W pkt II wyroku orzeczono natomiast o zasądzeniu od SKO w Rzeszowie na rzecz skarżącej kwoty 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).