Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 566/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i 2, art. 4a ust. 1 i 2, art. 16, art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b i pkt 5 lit. bart. 68 ust. 3 i 4, art. 76b ust. 1, art. 78a ust. 4 pkt 6
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 68 ust. 6a w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 z późn. zm., dalej: p.o.a.), po rozpatrzeniu odwołania C. M. (dalej: wnioskodawczyni, zainteresowana, kandydatka) od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: Prezydium NRA) z dnia [...] października 2014 r., nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej: ORA) z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] odmawiającą wpisu na listę adwokatów, uchylił obie powyższe uchwały i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ORA.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. C. M. zwróciła się do Okręgowej Rady Adwokackiej w. [...] o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a., dołączając do wniosku m.in. notarialnie poświadczoną kopię umowy o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu z dnia [...] kwietnia 2010 r., zawartej z Kancelarią Adwokacką Z. K. na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze godzin, bez wynagrodzenia – na zasadach wolontariatu, w zamian za umożliwienie praktycznego szkolenia i odbywania praktyki związanej bezpośrednio ze świadczeniem pomocy prawnej przez patrona, zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2014 r. wystawione przez adw. Z. K. potwierdzające wykonywanie przez wnioskodawczynię czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie wyżej powołanej umowy cywilnoprawnej oraz oświadczenie wnioskodawczyni z dnia [...] czerwca 2014 r. o zwolnieniu umowy o wolontariacie z wszelkich opłat skarbowych i podatków.

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] ORA na posiedzeniu w dniu [...] lipca 2014 r. dokonała przeglądu zgromadzonych dokumentów oraz przeprowadziła z kandydatką rozmowę, podczas której wnioskodawczyni stwierdziła, że umowa o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu z dnia [...] kwietnia 2010 r. nie była zgłoszona do właściwego urzędu skarbowego, nie odprowadzono od niej żadnych należności podatkowych oraz nie była ona objęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i nie podlegała zgłoszeniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ I instancji uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r., odmówił wpisu wnioskodawczyni na listę adwokatów uznając, że nie spełnia kandydatka określonych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b p.o.a. przesłanek wpisu na listę adwokatów. Nie wykazała bowiem, iż legitymuje się trzyletnim okresem wykonywania czynności określonych w ustawie – Prawo o adwokaturze. Rada uznała, że legitymowanie się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełnione wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny, a umowa została zgłoszona w drodze deklaracji do właściwego urzędu skarbowego i odprowadzono od nienależny podatek.

Od powyższej uchwały wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Prezydium NRA, które uchwałą z dnia [...] października 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając w pełni argumentację ORA.

W dniu [...] listopada 2014 r. wnioskodawczyni złożyła od powyższej uchwały odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały wraz z poprzedzającą ją uchwałą oraz o nakazanie ORA dokonania wpisu na listę adwokatów.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1)obrazę przepisów prawa materialnego w postaci art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. i art. 752 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, poprzez błędną wykładnię przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. przez pryzmat art. 68 ust 3 p.o.a., polegającą na przyjęciu, że w przypadku osób posiadających stopień naukowy doktora nauk prawnych, a taką osobą jest skarżąca, umowa cywilnoprawna, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a., musi mieć charakter odpłatny, podczas gdy z literalnego brzmienia tego przepisu, będącego wyłącznym przepisem regulującym przesłanki do dokonania wpisu na listę adwokacką doktorów nauk prawnych, brak jest obowiązku odpłatności takiej umowy cywilnoprawnej, jako dodatkowego wymogu do uzyskania wpisu na listę adwokatów, co oznacza, że w przypadku doktorów nauk prawnych wystarczające jest legitymowanie się również umową cywilnoprawną o nieodpłatnym charakterze, w tym umową zbliżoną do umowy zlecenia, która może mieć zarówno charakter odpłatny, jak i nieodpłatny;

2) obrazę przepisu prawa procesowego w postaci art. 68 ust. 4 p.o.a. poprzez błędne przyjęcie, że podstawą odmowy dokonania wpisu skarżącej na listę adwokatów jest brak załączenia przez skarżącą do wniosku o wpis na listę adwokatów dokumentów, o których mowa w art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a., podczas gdy jedyną podstawą odmowy dokonania wpisu na listę adwokatów jest stwierdzenie, że wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 tej ustawy, o czym wyraźnie stanowi właśnie art. 68 ust. 4 tej ustawy, bądź, jeżeli przyjąć, że przepisy art. 68 ust. 4 i art. 65 ustawy wzajemnie w określonym zakresie się nie wykluczają, również odbycie w RP aplikacji adwokackiej i złożenie egzaminu adwokackiego z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 p.o.a., zwalniającym określone osoby z tego obowiązku, tj. m.in. doktorów nauk prawnych, spełniających warunki, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a.;

3) obrazę przepisu prawa procesowego w postaci art. 68 ust. 3 p.o.a. poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że przepis ten, oprócz art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a., określa przesłanki warunkujące dokonanie wpisu na listę adwokatów, podczas gdy przepis ten nie ma charakteru merytorycznego, lecz wyłącznie charakter formalny, tj. proceduralny, gdyż wymienia jedynie dokumenty, jakie powinny zostać dołączone do wniosku o wpis, i z tego względu nie wolno na podstawie jego brzmienia dokonywać wykładni art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. w zakresie przesłanek dokonania wpisu, gdyż tylko i wyłącznie przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 p.o.a. określa warunki decydujące o wpisie na listę adwokatów tych osób, tj. doktorów nauk prawnych, a nie żaden inny przepis, nawet łącznie z art. 66 ust. 1 pkt 5 tej ustawy;

4) obrazę przepisów oprawa procesowego w postaci art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. poprzez błędne przyjęcie, że tylko i wyłącznie dołączenie wszystkich dokumentów, o których mowa w tym przepisie, spełnia wymogi prawidłowego złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, skutkujący uwzględnieniem wniosku, w przypadku osób spełniających warunki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5, oprócz dołączenia dokumentów, o których mowa w art. 68 ust. 3 pkt 4 i 5 ww. ustawy, podczas gdy żaden z przepisów Prawa o adwokaturze nie wskazuje, że w przypadku braku złożenia takich dokumentów, wpis na listę adwokatów nie może być dokonany, gdyż o tym rozstrzygają przepisy art. 65 i 66 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, co oznacza, że, w sytuacji spełnienia przesłanek wymienionych w tych artykułach, wystarczające jest dołączenie także innych dokumentów, potwierdzających fakt spełnienia przez ubiegającego się o wpis przesłanek, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) ustawy, do skutecznego uzyskania tegoż wpisu w zakresie umów cywilnoprawnych nieodpłatnych oraz umów o charakterze odpłatnym, jednakże nierodzących obowiązku podatkowego, tj. z minimalnym wynagrodzeniem; dokumenty, o których mowa w art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a., mają bowiem wyłącznie znaczenie weryfikujące istnienie określonych uprawnień w odniesieniu do określonego typu umów cywilnoprawnych w zakresie spełnienia przesłanek z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a., jednakże nie przesądzają o ich istnieniu bądź nieistnieniu;

5) obrazę art. 6 i 7 kpa, ze względu na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i nieustosunkowanie się w sposób merytoryczny i szczegółowy do zarzutów i twierdzeń skarżącej w odwołaniu od uchwały ORA.

Przywołaną na wstępie decyzją Minister Sprawiedliwości uchylił obie uchwały i przekazał sprawę ORA do rozpatrzenia. W uzasadnianiu organ wskazał, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 p.o.a., lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo- akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Minister Sprawiedliwości poinformował również, że stosownie do treści art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a., osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów jest obowiązana dołączyć do wniosku m.in. umowy o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków, lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów – w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5 p.o.a.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska Prezydium NRA oraz ORA, zgodnie z którym prawidłowe rozumienie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. zakłada, że warunek legitymowania się odpowiednią praktyką w zawodzie jest spełniony tylko wówczas, gdy praktyka ta ma charakter odpłatny. Zdaniem organu w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. ustawodawca, dopuszczając możliwość wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na podstawie umowy cywilnoprawnej, nie przesądził o tym, czy muszą to być umowy o charakterze odpłatnym czy nieodpłatnym, w związku z czym umowy te mogą cechować się zarówno odpłatnością, jak i mieć charakter nieodpłatny. Jednocześnie Minister podniósł, że pojęcie nieodpłatnego świadczenia ma w prawie podatkowym szerszy zakres niż w prawie cywilnym, a przychód z nieodpłatnych świadczeń nie powstanie wtedy, gdy świadczenia są ekwiwalentne jak ma to miejsce w przypadku gdy osoba wykonująca umowę cywilnoprawną nie dostaje wynagrodzenia, ale zdobywa doświadczenie i podnosi kwalifikacje. Organ odnotował, że świadczenia ekwiwalentne nie będą w ogóle podlegały opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co oznacza, że na stronach umowy zlecenia nie ciążą żadne obowiązki związane ze zgłoszeniem tejże umowy do właściwego urzędu skarbowego czy też złożeniem jakiejkolwiek deklaracji w tym zakresie, a fakt ten nie może samoistnie przesądzać o uznaniu tak zdobytej praktyki za niespełniającą warunków z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości charakter przepisów regulujących tryb postępowania w sprawach indywidualnych, przesądza o tym, że nie mogą one formułować dodatkowych i nieprzewidzianych w przepisach materialnych przesłanek dotyczących wpisu na listę adwokatów czy dopuszczenia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji. W opinii organu Prezydium NRA oraz ORA wydały zaskarżone uchwały z naruszeniem przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie rozważyły należycie i wszechstronnie całokształtu materiału dowodowego, i w konsekwencji dowolnie ustaliły, że skarżąca nie spełnia przesłanek wpisu na listę adwokatów.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że organy samorządowe rozpatrujące wniosek o wpis na listę adwokatów zobowiązane były m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i uchwały wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów, nawet wtedy, gdy rozstrzygnięcia nie uwzględniają ich żądań. Organ podkreślił, że w celu realizacji wskazanej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli.

W świetle przedstawionych rozważań, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, organy samorządowe błędnie przyjęły, że wnioskodawczyni nie posiada odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, pozwalającej na uzyskanie wpisu na listę adwokatów, a dowody z przedstawionej przez wnioskodawczynię umowy cywilnoprawnej winny być przeprowadzone i ocenione z uwzględnieniem wszystkich normatywnych kryteriów tej oceny w postępowaniu rozpoznawczym przed organami samorządu adwokackiego, jako właściwymi w sprawach z wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów.

Na wskazane powyżej orzeczenie pismem z dnia [...]stycznia 2015 r. Prezydium NRA złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Prezydium NRA zarzuciło naruszenie:

1)art. 66 ust 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku, iż skoro ustawodawca nie określił wprost w przepisie charakteru umowy cywilnoprawnej, na podstawie której wykonywane były wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej, to wskazane umowy mogą cechować się zarówno odpłatnością, jak i mieć charakter nieodpłatny, w sytuacji, gdy z dyspozycji ww. przepisu interpretowanego łącznie z art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. wynika, że ww. umowa musi mieć charakter odpłatny skoro osoba ubiegająca się o wpis zobowiązana jest załączyć oprócz umowy oświadczenie o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tej umowy;

2) art. 68 ust. 3 p.o.a. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że jest to przepis formalnoprawny, który reguluje jedynie tryb postępowania w sprawach indywidualnych, co sprzeczne jest z dyrektywą prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy, z której to wykładni wynika, iż samorząd może zweryfikować czy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów ma ustawowo przewidziane kwalifikacje, gwarantujące rzetelne wykonywanie zawodu, w tym w szczególności czy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów bez egzaminu adwokackiego, legitymuje się dostateczną praktyką;

3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez wy danie decyzji bez wnikliwej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności umowy o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu Prezydium NRA wskazało, że zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. do wniosku o wpis na listę adwokatów, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć m.in. oświadczenie o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu umów w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5 p.o.a. Zdaniem Prezydium NRA dyspozycja ww. przepisu jednoznacznie zatem przesądza o odpłatności umów cywilnoprawnych. W ocenie Prezydium NRA wykładnia dokonania przez Ministra Sprawiedliwości odbiega od brzmienia ww. przepisu.

Prezydium NRA wskazało, że proces wykładni przepisu musi uwzględniać wykładnię systemową i funkcjonalną i nie może ograniczać się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu, gdyż sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, może okazać się wątpliwy w wyniku skonfrontowania z innymi przepisami lub po uwzględnieniu celu regulacji prawnej. Z uwagi na powyższe Prezydium NRA wskazało, że brak określenia w przepisie charakteru umowy cywilnoprawnej nie może być interpretowany jako zapis o możliwości odpłatności, jak i nieodpłatności umowy w sytuacji, gdy przepis, pozostający w związku z interpretowanym przepisem i odwołujący się do niego, wskazuje na charakter umowy cywilnoprawnej, nakazując złożenie wraz z nią oświadczenia o złożeniu deklaracji do właściwego i urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu takiej umowy.

Prezydium NRA nie podzieliło również stanowiska Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z którym art. 68 ust. 3 p.o.a. jest przepisem formalnoprawnym, który reguluje jedynie tryb postępowania w sprawach indywidualnych i wskazało, że zgodnie z treścią art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 pkt 1 p.o.a. okręgowa rada adwokacka może odmówić wpisu na listę adwokatów wtedy, gdy osoba ubiegająca się o wpis nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem Prezydium NRA nadanie pewnym zawodom charakteru zawodów zaufania publicznego oznacza ustawową dopuszczalność nakładania określonych ograniczeń w zakresie konstytucyjnej wolności dostępu do zawodu i jego wykonywania oraz objęcie osób wykonujących takie zawody obowiązkiem przynależności do samorządu zawodowego, a konstytucyjnym zadaniem samorządu zawodowego jest piecza nad zgodnym z regułami właściwym dla danego zawodu jego wykonywaniem, w tym również decydowanie o tym, kto może wykonywać taki zawód.

Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Prezydium NRA wskazało, że właściwy organ samorządu zawodowego jest zobowiązany zbadać czy osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów spełnia warunki konieczne do uzyskania wpisu, w tym również, czy legitymuje się dostateczną praktyką.

W opinii Prezydium NRA Minister Sprawiedliwości wydał decyzję, oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jednocześnie bezpodstawnie zarzucając naruszenie ww. przepisów organom adwokatury, które oceniły zebrany materiał dowodowy w sposób szczególnie wnikliwy. Prezydium NRA wskazało, że Trybunał Konstytucyjny analizując charakter i treść umów cywilnoprawnych przedstawianych w przypadku osób ubiegających się o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej, wskazał, iż umowa cywilnoprawna musi określać w szczególności okres wykonywania czynności bezpośrednio związanych z czynnościami wykonywanymi przez adwokata oraz dzienny lub miesięczny wymiar ich wykonywania, a określenie tych elementów w każdorazowej umowie cywilnoprawnej leży w interesie obu stron tej umowy, zarówno osoby zamierzającej wykazać swoje uprawnienie przewidziane w badanych przepisach, jak i adwokata, reprezentującego interes korporacji zawodowej, polegający na tym, aby na listę adwokatów wpisywane były wyłącznie osoby legitymujące się odpowiednią praktyką zawodową. Prezydium NRA odnotowało przy tym, że przedstawiona przez wnioskodawczynię umowa cywilnoprawna winna zostać wnikliwie oceniona, podczas gdy Minister Sprawiedliwości skupił się wyłącznie na przesłance nieodpłatności umowy. Zdaniem Prezydium NRA załączona do wniosku umowa wskazuje, że wnioskodawczyni zatrudniona była na zasadach wolontariatu w pełnym wymiarze godzin bez uszczegółowienia, o jakie godziny chodzi, co w przypadku umowy cywilnoprawnej niebędącej umową o pracę jest, w ocenie Prezydium NRA, błędne i niewystarczające. W opinii Prezydium NRA powyższa okoliczność w związku z faktem, że w tym samym czasie wnioskodawczyni prowadziła własną działalność gospodarczą, nieokreślenie ilości godzin jest istotnym brakiem.

Prezydium NRA zwróciło również uwagę, że instytucja patronatu związana jest ściśle z odbywaniem aplikacji adwokackiej, w związku z czym zawarta przez wnioskodawczynię umowa nie może być umową o patronacie w rozumieniu przepisów Prawa o adwokaturze. Zdaniem Prezydium NRA wnioskodawczyni nie wypełnia również przesłanek wolontariusza w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Prezydium NRA podniosło również, że analizowana umowa została zawarta pomiędzy adwokatem Z. K. a wnioskodawczynią występującą jako osoba prowadząca Kancelarię Prawną "[...]", tj. została zawarta pomiędzy przedsiębiorcami, nie zaś pomiędzy adwokatem a wnioskodawczynią, występującą jako osoba fizyczna.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), dalej: "p.u.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał skargę Prezydium NRA za zasadną.

Podstawą żądania przez wnioskodawczynię dokonania wpisu na listę adwokatów był art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. stanowiący, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Tożsame wymagania w zakresie praktyki przygotowującej do zawodu, stawia również art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b) p.o.a. wobec osób, które ubiegają się o wpis na listę adwokatów bez konieczności odbycia aplikacji i złożenia egzaminu adwokackiego, a które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. lub egzamin notarialny po dniu 22 kwietnia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 p.o.a., lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Z mocy przepisu art. 68 ust. 3 p.o.a. osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b) bądź art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. jest obowiązana dołączyć do wniosku m.in.: umowy o pracę wraz z dokumentami określającymi zakres obowiązków lub zaświadczeniami od pracodawcy określającymi zakres obowiązków, lub umowy cywilnoprawne wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów - w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 i 5 (pkt 3) oraz zaświadczenie adwokata lub radcy prawnego, z którego wynikać będzie, że osoba ubiegająca się o wpis wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego - w przypadku osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b i pkt 5 lit. b (pkt 5).

Należy także zauważyć, że podobny wymóg co do odbycia praktyki stawia się wobec osób, które chcą przystąpić do egzaminu adwokackiego, bez odbycia aplikacji adwokackiej. Na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 2 p.o.a., mogą bez odbycia aplikacji przystąpić do egzaminu adwokackiego osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji dołączają do wniosku, m.in. dokumenty - wymienione w art. 78a ust. 4 pkt 6 p.o.a. - zaświadczające co najmniej 4-letni okres wykonywania na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

W oparciu o powołane uregulowania, zdaniem sądu, nie można przeprowadzać podziału oraz nie zauważać wzajemnych powiązań między nimi, odmiennie niż Minister, który uważa, że art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b), pkt 5 lit. b), ust. 2 pkt 3 p.o.a. mają charakter materialnoprawny, a przepisy art. 68 ust. 3 pkt 3, 5 oraz art. 78a ust. 4 pkt 6 p.o.a. wyłącznie formalny charakter i nie poszukiwać przyczyny wprowadzenia tzw. uregulowań formalnoprawnych. Minister nie dostrzegł, że w art. 68 ust. 3 p.o.a. jest mowa o obowiązku kandydata dołączenia dokumentów w tym przepisie wymienionych, podobnie, jak w art. 78a ust. 4 p.o.a., według którego "osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji dołączają...".

Należy wskazać, że przepisy art. 66 i 68 p.o.a. w zasadniczym brzmieniu zostały wprowadzone do ustawy – Prawo o adwokaturze na mocy art. 1 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 39, poz. 286). W projekcie tej ustawy stwierdzono, że "Zmiana art. 68 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 24 ustawy o radcach prawnych jest spowodowana nowelizacją przepisów określających katalog osób uprawnionych do wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych bez wymogu odbycia aplikacji i złożenia egzaminu zawodowego. Dostosowany został katalog dokumentów, które osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć do wniosku." (druk sejmowy VI.953).

Nie można zatem traktować art. 68 p.o.a. jako zawierającego wymogi formalne co do dokumentów, jednocześnie nie rodzącego skutków procesowych w przypadku nieprzedłożenia takowych dokumentów albo dołączenia dokumentów nie spełniających kryteriów z tego przepisu. Minister nie wskazał, na jakiej podstawie oparł swoje stanowisko w tym względzie, wbrew założeniom ustawodawcy, który poprzez omawianą nowelizację dostosował ustawy: Prawo o adwokaturze, o radcach prawnych oraz Prawo o notariacie do sytuacji prawnej zaistniałej po wejściu w życie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 oraz z dnia 26 marca 2008 r., sygn. akt K 4/07 w zakresie, w jakim stwierdzono niezgodność tych aktów z Konstytucją RP. Jak zauważono w projekcie, w szczególności, zgodnie ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego, zawartymi w uzasadnieniach wyroków, nadano nową treść art. 58, 66, art. 76 ust. 1, art. 77a, 77b, 78, 78a oraz art. 78d - 78i ustawy - Prawo o adwokaturze oraz analogicznie brzmiącym art. 25, art. 32 ust. 2, art. 36, 361, 362, 364 - 369 oraz art. 60 ustawy o radcach prawnych oraz art. 12 § 2 oraz art. 74 ustawy - Prawo o notariacie.

Takie stanowisko zajął także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt K 6/12, opubl. OTK-A z 2013 r., z. 2 poz. 16, w którym stwierdził, że właściwe organy samorządu zawodowego mają ustawową kompetencję w zakresie weryfikacji wniosku o wpis na listę adwokatów. Do wniosku o wpis osoba, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. musi dołączyć m.in.: zaświadczenie adwokata lub radcy prawnego, z którego wynikać będzie, że wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, oraz umowę cywilnoprawną wraz z oświadczeniem o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz o zapłaceniu podatku wynikającego z takiej umowy (art. 68 ust. 3 pkt 3 i 5 p.o.a.). Samorząd adwokacki, decydując - z woli ustawodawcy - o przyznaniu uprawnienia do wykonywania zawodu adwokata, musi dokonać weryfikacji istnienia przesłanek przyznania takiego uprawnienia, określonych przez ustawodawcę, tj. legitymowania się tytułem doktora nauk prawnych oraz odpowiednim doświadczeniem prawniczym, polegającym na wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. Przy czym czynności w tym zakresie nie mogą ograniczać się do weryfikacji spełnienia przesłanek tylko z formalnoprawnego punktu widzenia, tj. ustalenia, czy wniosek zawiera wszystkie załączniki, w tym w szczególności: dokument zaświadczający uzyskanie stopnia doktora nauk prawnych oraz zaświadczenie właściwego adwokata (art. 68 ust. 3 pkt 4 i 5 p.o.a.). W państwie prawa organy dokonujące wpisu na listę adwokatów, a więc decydujące o przyznaniu uprawnienia muszą w sposób wszechstronny zweryfikować istnienie ustawowych przesłanek przyznania tego uprawnienia także pod kątem ustalenia, czy dana osoba jest m.in. nieskazitelnego charakteru oraz daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata (art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1 p.o.a.).

Mając powyższe na uwadze, w argumentacji Ministra brak jest spójności, skoro twierdzi, że art. 68 ust. 3 p.o.a. ma jedynie charakter formalny, a równocześnie nie wskazuje, jakimi dowodami ma być wykazane istnienie przesłanek uprawniających do ubiegania się o wpis, co jest szczególnie istotne z punktu widzenia osoby ubiegającej się o wpis, aby miała przejrzystość obowiązujących reguł.

Następną kwestią jest, jakim doświadczeniem prawniczym powinien legitymować się kandydat. Jak już wskazano, według art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. o wpis mogą ubiegać się osoby, które przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 p.o.a., lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.o.a. świadczenie pomocy prawnej polega w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym (art. 4 ust. 2 p.o.a.).

Wobec tego osoby powołujące się na podstawę z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. powinny wykazać, że wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności faktyczne i prawne bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. "Używając sformułowania "czynności bezpośrednio związane", ustawodawca podkreśla silny związek tych czynności z istotą świadczonej przez adwokata pomocy prawnej i tym samym wyklucza - spośród czynności wykonywanych przez osoby, o których mowa w analizowanych przepisach - wszystkie takie, które ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata mają związek jedynie akcydentalny. Te ostanie bowiem są obojętne z punktu widzenia celu, jaki ustawodawca zamierza osiągnąć - nabrania wymaganego doświadczenia prawniczego. Należy również zwrócić uwagę na to, że czynności, o których mowa, wymagają wiedzy prawniczej. Wykluczone zostały zatem - spośród kręgu czynności uprawniających do zwolnienia z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej - czynności o charakterze technicznym." – por. wyrok TK w sprawie K 6 /12.

Ponadto, skoro doświadczenie praktyczne nabywane w ramach wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej ma - w założeniu ustawodawcy - zastępować doświadczenie praktyczne nabywane podczas aplikacji adwokackiej, to do czynności tych należy zaliczyć takie, które pozostają w związku ze stosowaniem prawa. Przy czym pomoc prawną świadczy adwokat lub radca prawny, natomiast osoby, o których mowa w analizowanych przepisach, wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności asystenckie, m. in. przygotowywanie akt sprawy, wyszukiwanie i gromadzenie orzecznictwa, przygotowywanie projektów pism procesowych oraz czynny udział podczas ustalaniu strategii postępowania (tamże).

Tak też tłumaczono wprowadzenie omawianych zapisów do ustawy – Prawo o adwokaturze, gdyż w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (druk sejmowy VI.953) wyjaśniono, że praktyka zawodowa niezbędna do uzyskania uprawnienia do wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych może być realizowana w różny sposób. Czynności te mogą być wykonywane nie tylko na podstawie umowy o pracę, ale również na podstawie umów cywilnoprawnych, byleby stanowiły praktykę równoważną praktyce aplikanta adwokackiego/radcowskiego, skoro aplikant taki może podejmować czynności tylko jako substytut adwokata/radcy prawnego. Takimi czynnościami są czynności asesora sądowego/prokuratorskiego (poziom wiedzy prawniczej tej grupy osób został zatem zweryfikowany egzaminem, a ponadto osoby te posiadają odpowiednią praktykę, którą nabyły zarówno w toku aplikacji, jak i w okresie poprzedzającym złożenie wniosku), praca w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a p.o.a., lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, która świadczy też o tym, że osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów/radców prawnych zapoznała się ze specyfiką pracy w tych zawodach (według art. 4a ust. 2 p.o.a. wyłącznym przedmiotem działalności tych spółek bowiem jest świadczenie pomocy prawnej), czy zatrudnienie (przy spełnieniu pozostałych identycznych warunków) na stanowisku referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, asystenta sędziego lub asystenta prokuratora, a także aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego czy aplikanta sądowo-prokuratorskiego (przesądza o spełnieniu kryteriów, których wymaga się od osób po odbytej aplikacji adwokackiej i radcowskiej).

Ponadto, jak zaznaczył TK w omawianym wyroku, "ustawodawca położył szczególny nacisk nie na okres trwania umowy, lecz na czas rzeczywistego wykonywania czynności wymagających wiedzy prawniczej. Innymi słowy, warunkiem uzyskania wpisu na listę adwokatów lub warunkiem dopuszczenia do egzaminu zawodowego jest legitymowanie się faktycznym wykonywaniem przez okres 3 (art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. b, art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b prawa o adwokaturze) lub 5 lat (art. 66 ust. 2 pkt 3 prawa o adwokaturze) odpowiednich czynności na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej. W pierwszym przypadku spełnienie warunku jest uzależnione od długości "okresu zatrudnienia" wskazanego w świadectwie pracy lub zaświadczeniu o zatrudnieniu, zaś w drugim - od czasu wykonywania określonych czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej. Organy samorządu zawodowego są uprawnione do weryfikacji długości wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej i charakteru tych czynności (czy spełniają kryteria czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej).

Stanowisko to potwierdza także art. 66 ust. 4 p.o.a., który stanowi, że w przypadku wykonywania pracy w niepełnym wymiarze okresy, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 oraz w ust. 2 pkt 2-4, podlegają proporcjonalnemu wydłużeniu.

W tej sytuacji zasadne jest także odwoływanie się przez Prezydium NRA przy ocenie relacji między osobą wykonującą czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej a adwokatem/ radcą prawnym (bez względu czy praca jest wykonywana w kancelarii indywidualnej czy spółce) jako odpowiadających patronatowi w rozumieniu art. 76 ust. 1, 4 i 5 p.o.a.

W sytuacji, gdy umowa o świadczenie pomocy prawnej jest odpłatna (por. art. 16 p.o.a. i podlega opodatkowaniu chociażby na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, opubl. Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.), to zdobywanie doświadczenia zawodowego przez okres co najmniej 3 lat na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej czynności przy wykonywaniu czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego także musi mieć charakter odpłatny. Nie ma bowiem podstaw różnicować sytuacji osób, które ten obowiązek wykonywały na podstawie umowy o pracę (umowy odpłatnej) od osób, które wykonywały te czynności na podstawie umowy cywilnoprawnej, skoro mają także wykazać się realizacją takich samych obowiązków i w takim samym rozmiarze. Należy podkreślić, że także aplikacja adwokacka jest odpłatna na mocy art. 76b ust. 1 p.o.a.

Przyjęcie, że umowa cywilnoprawna, na podstawie której zainteresowany nabywa doświadczenie prawnicze pozwalające ubiegać się o wpis na listę adwokatów nie podlega opodatkowaniu byłaby nieuzasadnionym uprzywilejowaniem osób znajdujących się w takiej sytuacji. Nawet wolontariat nie spełnia takiego kryterium, gdyż czynności pomocy prawnej nie mieszczą się w katalogu świadczeń wykonywanych przez wolontariuszy w myśl art. 42 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 1118) oraz w świetle definicji wolontariusza zawartej w art. 2 pkt 3 tej ustawy – jako osoby fizycznej, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie. Nie można bowiem w przypadku osoby, która pragnie wykazać co najmniej 3-letnie wykonywanie w pełnym wymiarze czasowym wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej uznać, że czynności te wykonywała ochotniczo w ramach wolontariatu.

Ponadto Minister nie wykazał, jakiego rodzaju umowa zwalniałaby od opodatkowania. Czym innym jest niepodleganie opodatkowaniu od stosowania stawki 0 (np. art. 5 ust. 1 i art. 83 ustawy o podatku od towarów i usług). Jednakże to nie zainteresowana, jej patron a Urząd Skarbowy decyduje według jakich zasad umowa cywilnoprawna polegająca na wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego byłaby opodatkowana. Dlatego wymóg wprowadzony przez art. 68 ust. 3 pkt 3 p.o.a. przedłożenia z opisywaną umową oświadczenia o złożeniu deklaracji do właściwego urzędu skarbowego oraz zapłaceniu podatku wynikającego z tytułu tych umów nie jest dodatkowym wymogiem nieprzewidzianym przez art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a.

Skarżąca zaś sama podjęła decyzję o nieprzedstawianiu umowy zawartej z adwokatem – Z. K. Urzędowi Skarbowemu, co słusznie zdaniem organów samorządu miało wpływ na ocenę tej umowy w kontekście spełnienia warunków z art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a.

Niezależnie od braku zgłoszenia umowy do opodatkowania, Minister Sprawiedliwości przy ocenie omawianej umowy o patronacie i zatrudnieniu na zasadach wolontariatu oraz zaświadczenia z dnia [....] czerwca 2014 r. wystawionego przez adwokata Z. K. naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w powiązaniu z powoływanymi wyżej przepisami Prawa o adwokaturze. Nie uwzględnił, że chodziło w umowie o współpracę pomiędzy dwoma samodzielnymi podmiotami gospodarczymi (§ 1), mimo współpracy doradca prawny (wnioskodawczyni) będzie pracować na własne ryzyko i odpowiedzialność (§ 3), wnioskodawczyni miała konsultować prowadzenie spraw (w sytuacji wymaganej przez art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b) p.o.a. podległość osoby wykonującej czynności jest znacznie większa aniżeli konsultowanie).

Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy miał także możliwość skorzystania z zasad wynikających z k.p.a., bez względu na ograniczony katalog rozstrzygnięć. Decyzja Ministra bowiem powinna odpowiadać wymogom z k.p.a. (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt II GPS 1/13, opub. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpoznając sprawę Minister uwzględni przedstawioną wyżej wykładnię przepisów prawa oraz przeprowadzi postępowanie zgodnie z wskazanymi regułami k.p.a.

Z powyższych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając na mocy art. 152 p.p.s.a, że nie podlega wykonaniu.

O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.