Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 350/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 grudnia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 grudnia 2017 r. Prezydent Miasta G. odmówił przyznania A. S. świadczenia w formie "świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2017r., poz. 1952 ze zm.), wnioskowanego na J. B..

W postawie prawnej decyzji wskazano art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016, poz. 23 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 2, art. 16a i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Postępowanie przeprowadzono po uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. (decyzja z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt [...]) wcześniejszej decyzji organu I instancji z dnia 19 lipca 2017 r. o odmowie przyznania A. S. wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej, J. B. powstała od 73 r. życia. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Kolegium nakazało organowi I instancji przeprowadzenie szerszego postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego w rodzinie wnioskodawczyni. Wcześniej bowiem, pomimo podjętych w tym zakresie przez pracowników socjalnych kilkukrotnych prób, przeprowadzenie wywiadu okazało się niemożliwe.

W związku z powyższym organ I instancji ponownie wystąpił do właściwego ośrodka pomocy rodzinie o ustalenie faktu sprawowania przez A. S. opieki nad niepełnosprawną matką. Z informacji przesłanych przez ośrodek z dnia 18 grudnia 2017 r. wynika zaś, że A. S. nie udzieliła pracownikowi socjalnemu żadnych istotnych informacji na temat stanu zdrowia J. B., ani sprawowanej nad nią opieki. Ostatecznie też zarówno wnioskodawczyni jak i J. B. odmówiły podpisania jakichkolwiek dokumentów, w związku z czym wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony. Pracownik socjalny stwierdził jednocześnie podczas tej wizyty, że w mieszkaniu panuje bałagan, zaduch i smród po biegającym bez nadzoru psie.

W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że nie widzi postaw do zmiany wcześniej podjętej decyzji, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku dorosłym. Ponadto wizyta pracownika socjalnego potwierdziła, że sprawowanie opieki przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawną matką budzi wiele wątpliwości. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odmawia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

W złożonym odwołaniu, A. S. podkreśliła, że nie zgadza się z ustaleniami organu I instancji poczynionymi na podstawie informacji uzyskanej przez pracownika środowiskowego, podczas złożonej wizyty. Odwołująca się podkreśliła, że przebieg tej wizyty był zupełnie inny, przez co informacje przekazane przez pracownika socjalnego, również w zakresie odmowy podpisania przez wnioskodawczynię dokumentów i złożonych oświadczeń, nie są prawdziwe. Odnośnie warunków zastanych w mieszkaniu, odwołująca się podkreśliła, że pies jest zadbany, czysty i zdrowy, a bałagan wynika z istoty choroby J. B. tj. choroby Alzheimera. Faktycznie bowiem, bezpośrednio przed wizytą pracownika socjalnego, dopiero co ukończone było sprzątanie mieszkania. W związku z powyższym, A. S. wniosła o przesłuchanie jej oraz jej matki na okoliczność, że J. B. wymaga opieki osób trzecich, co wprost wynika z wydanego wobec niej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 19 marca 2018 r. Sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Jako podstawę wydania decyzji wskazano art. 17 stawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U. 2017r., poz. 1952 ze zm.).

W uzasadnieniu organ stwierdził, że J. B. niewątpliwie nie spełnia jednej z przesłanek do otrzymania świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby powstała do ukończenia 18 roku lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Rozpatrując wniosek ustalono natomiast, że niepełnosprawność w stopniu znacznym matki wnioskodawczyni istnieje od 73 roku życia. Odnosząc się do wyroku TK z dnia 21 października 2014, sygn. akt K 38/13 (Dz.U. 2014, poz. 1443) organ stanął na stanowisku, że treść tego wyroku nie zmiana sytuacji prawnej opiekunów osób dorosłych, które mimo stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b cytowanej ustawy, muszą czekać na nowe rozwiązania ustawowe ich sytuacji. Kolegium zauważyło, że takie rozwiązanie do chwili obecnej nie zostało jednak wprowadzone.

Odnosząc się do kolejnego kryterium przyznania świadczenia dotyczącego sprawowania opieki przez odwołującą się nad swoja matką, Kolegium wskazało, że nie ma wątpliwości, że organ I instancji podjął próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z udzielonymi mu wytycznymi. Z informacji przekazanej przez pracownika socjalnego wynika, że w dniu 19 października 2017 r. w trakcie wizyty w środowisku nie został sporządzony wywiad. Odwołująca się odmówiła udzielenia informacji istotnych dla sprawy dotyczących stanu zdrowia matki i sposobu sprawowania nad nią opieki, jak również źródeł i wysokości dochodu rodziny i opłat mieszkaniowych. Nie podpisała również żadnego dokumentu. Zdaniem Kolegium pomimo tego, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, w takich okolicznościach sprawy prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego odnoście sposobu sprawowania opieki w formie dowodu z przesłuchania strony nie znajduje uzasadnienia prawnego. W przedmiotowej sprawie nie jest bowiem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Z uwagi zaś na to, że kryteria przyznania świadczenia musza być spełnione łącznie, zasadnym jest odmowa przyznania świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. A. S. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie skarżącej odmawiając przyznania świadczenia, organy naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 190 konstytucji RP. Błędnie przyjęły bowiem, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 nie zmienił obowiązującego stanu prawnego i sytuacji opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz.1952 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała :1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślenia wymaga, że z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności oraz daty jej powstania powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 października 2014r., sygn. akt VIII SA/Wa 4/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www. nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt sprawy skarżąca w dniu 13 kwietnia 2017 r. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, J. B.. Do wniosku dołączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 października 2016 r. na mocy którego matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnoprawności. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2016 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 73-go roku życia. Z orzeczenia wynika, że J. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

W niniejszej sprawie organy uznały, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1b ustawy, ponieważ niepełnosprawności jej matki istnieje od 73-go roku życia.

Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", P i P nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy- art.17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego nie zasługiwało na aprobatę stanowisko organu odwoławczego, że wobec niespełnienia przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1b ustawy prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego odnoście sposobu sprawowania opieki przez skarżącą nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Nie można również podzielić stanowiska organu pierwszej instancji, że skarżąca odmówiła udzielenia informacji dotyczących stanu zdrowia matki i sposobu sprawowania nad nią opieki, co stanowiło dodatkową podstawę do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy. Na podstawie tego przepisu organ właściwy lub marszałek województwa odmawiają przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie lub ten zasiłek uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa odpowiednio w art. 23 ust. 4aa lub 4e, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

W aktach administracyjnych znajduje się podpisany przez skarżącą protokół z przeprowadzonej z nią w dniu 13 kwietnia 2017 r. przez pracownika Urzędu Miasta G. rozmowy, w trakcie której składała wyjaśnienia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ pierwszej instancji powziął jednakże wątpliwość dotyczącą sprawowania opieki przez skarżącą nad matką i na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy zwrócił się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tj. Dz.U. z 2017r., poz. 1769). W notatce pracownika socjalnego MOPS w G. z dnia 1 grudnia 2017 r. stwierdzono, że wywiad nie został przeprowadzony, jak wynika z jej treści, z uwagi na zachowanie J. B. i skarżącej, które odmówiły podpisania czegokolwiek.

Należy jednak zauważyć, że stosownie do art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wywiad środowiskowy przeprowadza się z osobami ubiegającymi się o świadczenia z pomocy społecznej w miejscu ich zamieszkania i pobytu. W aktach sprawy znajduje się skierowane do J. B. pismo informujące o terminie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ( 19 października 2017 r.). Pismo takie zgodnie z ww. przepisem ustawy powinno było zostać skierowane do A. S., jako osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, nie zaś do jej matki. Uwzględniając powyższe, nie można było przyjąć, że skarżącą uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, nie została bowiem prawidłowo powiadomiona o terminie jego przeprowadzenia. Dodatkowo, jak wynika z treści notatki pracownika socjalnego MOPS w G., który miał przeprowadzić wywiad środowiskowy w dniu 19 października 2017r., w trakcie próby przeprowadzenia wywiadu pytania były kierowane głównie do J. B., z którą był słaby kontakt werbalny, z uwagi na zły stan jej zdrowia i która pomimo kilkukrotnych próśb odmówiła podpisania jakiegokolwiek dokumentu. Wynika z tego, że adresatem pytań pracownika przeprowadzającego wywiad była głównie J. B., nie zaś osoba z którą należało wywiad przeprowadzić tj. skarżąca.

Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w sprawie nie wykazano, że w związku z rozpoznaniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Działaniem takim naruszono art. 7, art. 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 28 ust. 1 ustawy świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, jak również naruszają przepisy postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności uzupełni materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, w tym poprzez przeprowadzenie w sposób prawidłowy wywiadu środowiskowego. Wydając rozstrzygnięcie organy uwzględnią wykładnię art. 17 ustawy przedstawioną powyżej. Dokonanie merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej winno nastąpić poprzez zbadanie, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego.