Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3107/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 174, art. 184, 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art. 75, art. 80, art. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 140aa ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant asystent sędziego Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "S" Spółki z o.o. w I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1182/14 w sprawie ze skargi "S" Spółki z o.o. w I. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [..] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od "S" Spółki z o.o. w I. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 450 (czterysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1182/14 oddalił skargę "S" Sp. z o.o. z siedzibą w I. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [..] stycznia 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 31 lipca 2013 r., w miejscowości [...] (droga krajowa nr [..]) zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika siodłowego marki Volvo o nr rej. [..] oraz trzyosiowej naczepy marki Polkon o nr rej. [...]. Pojazdem kierował T.S., który wykonywał przejazd na trasie [..] z ładunkiem grysu bazaltowego (ładunek sypki) w imieniu skarżącej spółki "S" Sp. z o.o. Z oświadczenia kierowcy, jak również z okazanych w toku kontroli dokumentów przewozowych wynikało, iż załadowcą przewożonego ładunku były K. Sp. z o.o. z siedzibą w W.

W wyniku dokonania stosownych pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego stwierdzono nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego wynoszący 10,2t – co w konsekwencji świadczyło o przekroczeniu dopuszczalnej normy o 0,2 t, ustalono, że masa całkowita kontrolowanego pojazdu członowego wyniosła 40,7t - co w konsekwencji świadczyło o przekroczeniu dopuszczalnej normy dmc o 0,7t, a także, że podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Podczas kontroli stwierdzono, iż pojazd przekroczył dopuszczalny nacisk osi na drodze, na której dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 10 t dla pojedynczej osi napędowej pojazdów silnikowych oraz przekroczył dopuszczalną masę całkowitą pojazdu członowego, która zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r., nr 32, poz. 262), z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać w przypadku dwuosiowego ciągnika siodłowego i trzyosiowej naczepy 40 ton.

Z protokołu kontroli wynikało ponadto, że miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z dnia 19 czerwca 2013 r., w którym uprawniony geodeta zatwierdził miejsce do ważenia pojazdów.

Jednocześnie z protokołu wynikało, iż wspomniany pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o nr fabrycznych 891946 i 891699. Obie wagi legitymowały się w chwili kontroli ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w L. w dniu [..] lipca 2013 r. z przewidzianymi terminami ważności do dnia 31 lipca 2015 r.

Powyższe dokumenty zostały okazane kierowcy przed dokonaniem ważenia. Jednocześnie kierowca pojazdu został poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Z protokołu kontroli wynikało, że pojazd zważono jednokrotnie, zaś kierowca nie wnosił o ponowne ważenie (vide: protokół kontroli nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r.).

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej: WWITD) decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [..] nałożył na skarżącą spółkę karę administracyjną w wysokości 5.000 złotych za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii VI.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD) decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Główny Inspektor Transportu Drogowego zauważył, że przewożony kontrolowanym pojazdem ładunek został zważony za pomocą wagi łyżki koparki. Organ odwoławczy wskazał, że pojazdu nie zważono natomiast już po jego załadowaniu. W konsekwencji taki sposób ustalenia masy całkowitej pojazdu okazał się niedokładny. Środki zastosowane przez przedsiębiorcę, okazały się niewystarczające co spowodowało przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi pojazdu oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Zdaniem organu odwoławczego, błędne wskazanie masy ładunku w dokumencie WZ nie może zostać uznane za okoliczność wyłączającą odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd za stwierdzone w toku kontroli naruszenia. Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, że podmiot wykonując przejazd winien mieć wiedzę na temat przewożonego ładunku w zakresie jego właściwości i ilości, trasy oraz parametrów pojazdu, którym przejazd jest wykonywany.

Organ odwoławczy uznał, że jeżeli ładunek podzielny przewożony jest w ilości, która wraz z masą własną pojazdu przekracza dopuszczalne wartości tak, iż skutkuje to powstaniem nienormatywności pojazdu, to trudno jest o bardziej bezpośredni i jednoznaczny związek przyczynowy miedzy czynnościami przewozowymi, a stanem nienormatywności kontrolowanego pojazdu.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.: dalej: p.r.d.) już sam ruch pojazdu nienormatywnego po drodze publicznej wymaga zezwolenia. A zatem, zdaniem organu, podmiot wykonujący przejazd przed rozpoczęciem przejazdu winien zbadać, czy pojazd odpowiada określonym normom. Pojazd po załadunku towaru powinien być pojazdem normatywnym. Jeśli istnieją trudności z takim rozmieszczeniem ładunku, które nie będzie powodowało przekroczenia nacisków osi, wykonujący przejazd winien rozważyć możliwość zmniejszenia ilości przewożonego towaru. Zdaniem organu odwoławczego, to właśnie podmiot wykonujący przejazd jest odpowiedzialny za ewentualne naruszenia tych regulacji.

Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził ponadto, że strona skarżąca nie przedstawiła dowodów świadczących zarówno, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, jak i świadczących o tym, że nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Organ odwoławczy stwierdził, że za dowód taki nie można uznać dokumentu WZ.

Spółka w skardze na ww. decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r. wniosła o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca spółka zarzuciła błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie w sprawie przepisu art. 140aa ust. 4 pkt 1 oraz art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77, art. 107, art. 11, art. art. 107 § 1 w zw. z art. 3 k.p.a., oraz art. 80 k.p.a. -

Strona skarżąca wniosła o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 p.p.s.a., uzupełniającego dowodu ze świadectwa legalizacji ponownej wag o numerach seryjnych 891946 i 891699, wydanej przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w L. w dniu [...] lipca 2013 r., a także instrukcji obsługi tych wag (jako dokumentów znajdujących się w posiadaniu Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego).

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wyrokiem z dnia 1 grudnia 2014 r. uznał, że organy Inspekcji Transportu Drogowego wydając sporne decyzje administracyjne nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego.

Sąd I instancji wskazał, że podstawowe znaczenie w sprawie mają ustalenia dotyczące stanu faktycznego, stwierdzone w toku kontroli i w protokole kontroli.

Z protokołu kontroli wynika, że podczas czynności kontrolnych wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi zespołu pojazdów. Pomiarów dokonano w obecności kierowcy, który będąc obecnym przy czynnościach ważenia pojazdu, a także pouczony przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego o procedurze ważenia, nie zgłaszał uwag do wspomnianej procedury ważenia.

Z akt administracyjnych sprawy wynika ponadto, że inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego dokonali ważenia zatrzymanego zespołu pojazdów wraz z ładunkiem za pomocą przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C o numerach fabrycznych 891946 i 891699, które w dniu kontroli legitymowały się ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w L. Z kolei miejsce spornego ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z dnia 19 czerwca 2013 r.

W wyniku pomiarów przeprowadzonych w trakcie kontroli stwierdzono, że nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu członowego wynosi 10,2 t, co świadczyło o przekroczeniu dopuszczalnej normy o 0,2 t. Ponadto ustalono, że masa całkowita kontrolowanego pojazdu członowego wyniosła 40,7 t, co w konsekwencji świadczyło o przekroczeniu dopuszczalnej normy dmc o 0,7 t. Powyższe wyniki obliczono na podstawie przyjętej przez Inspekcję Transportu Drogowego procedury ważenia, tj. po odjęciu 2% i zaokrągleniu wyniku do 0,1t w górę. Podczas kontroli kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Zdaniem Sądu I instancji skoro do pomiarów nacisków osi użyto przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C, zasadne jest wskazanie, że miejsce, w którym przeprowadzano przedmiotowe pomiary, nie musiało podlegać ocenie pod kątem spełniania warunków zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych. WSA wskazał, że w obowiązujących przepisach brak jest regulacji prawnej dotyczącej ważenia za pomocą wag nieautomatycznych przez organy kontrolne. Zdaniem Sądu, brak wspomnianej procedury, nie czyni jednak dokonanych w toku kontroli pomiarów - nieważnymi.

W niniejszej sprawie obydwie wagi użyte podczas kontroli legitymowały się ważnym świadectwem ponownej legalizacji. Z treści Świadectwa Homologacji dołączonego do instrukcji wag SAW 10C wynika, że wagi te są zgodne z wymaganiami dyrektywy nr 90/384/EWG, wdrożonej do prawa polskiego rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23). Sąd uznał, że ważenie kontrolowanego zespołu pojazdów odbyło się z zachowaniem procedury określonej w instrukcji obsługi przeznaczonej dla wag SAW 10C.

Mając to na uwadze, Sąd I instancji uznał, że sporna kontrola drogowa, w toku której dokonano ważenia zespołu pojazdów, została przeprowadzona sposób prawidłowy, albowiem pomiarów dokonano za pomocą wag przenośnych do pomiarów statycznych posiadających stosowną legalizację, przed rozpoczęciem czynności kontrolnych kierowca miał możliwość sprawdzenia zgodności numerów fabrycznych wagi ze świadectwami legalizacji, został zapoznany z instrukcją ważenia, zaś odczytu wskazań dokonano w jego obecności. Ponadto miejsce, w którym dokonano kontroli, legitymuje się odpowiednim dokumentem potwierdzającym spełnienie wszelkich warunków koniecznych do wykonywania pomiarów nacisków osi. Nie bez znaczenia jest również to, że kierowca, po przeprowadzonym ważeniu, nie skorzystał z prawa powtórnego ważenia, ani nie zgłosił żadnych uwag do protokołu.

Ponadto, procedura odjęcia dopuszczalnych odchyleń od wyniku ważenia, tj. 2%, miała umocowanie prawne, albowiem § 23 pkt 7 zarządzenia nr 50/2011 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 września 2011 r. w sprawie zasad prowadzenia kontroli przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, stanowi wyraźnie, że ze względu na możliwe błędy wskazań wag wynikające z pochylenia nawierzchni na stanowisku ważenia i błędy wynikające z cząstkowego ważenia pojazdów wieloosiowych, od ustaleń miernika wagi odejmuje się 2% wartości wskazanej przez wagę zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg.

Mając na względzie powyższe, Sąd I instancji uznał, że brak jest istotnych zastrzeżeń odnoszących się do samej procedury ważenia. Ponadto w ocenie WSA pomimo, iż do kontroli użyto wag SAW 10 C, których maksymalne obciążenie wynosi 10.000 kg (10 ton), to jednak nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej spółki, że skoro w toku kontroli stwierdzono nacisk osi wielkość tę przekraczający, to powstają wątpliwości, co do wiarygodności wyników ważenia. Uwadze strony skarżącej umknęło, że nacisk stwierdzono w odniesieniu do pojedynczej napędowej osi pojazdu, a nie w odniesieniu do koła pojazdu. Podczas ważenia waga I podkładana jest pod koło pojazdu w związku z czym graniczny pułap 10 ton jednej wagi należy odnosić do jednego koła, a nie do osi. Ważenie osi odbywa się przy pomocy dwóch wag, na co wyraźnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego. Pojazd najeżdża na parę wag całą osią, a następnie wskazania wag znajdujących się pod poszczególnymi kołami osi są sumowane i w ten sposób kontrolujący uzyskują wynik nacisku tej osi. W tej sytuacji, Sąd I instancji uznał, że wyniki ważenia osi zawarte w protokole kontroli - 10,2 t w odniesieniu do pojedynczej osi napędowej - nie powinny budzić wątpliwości w kontekście maksymalnego obciążenia wagi SAW 10C.

WSA uznał również, że skarżąca nie dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych ze spornym przejazdem. Sąd I instancji powołując definicję z art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a i b p.r.d. uznał, że z powyższych przepisów wynika reguła zgodnie z którą podmiot wykonujący przejazd ponosi odpowiedzialność za przejazd pojazdem nienormatywnym i że odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny. Ponadto w przepisach tych istnieje domniemanie odpowiedzialności przewoźnika za naruszenie prawa przez kierowcę. Przewoźnik organizuje bowiem pracę kierowców i sprawuje nad nimi nadzór. Ponosi on ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa transportowego oraz posiada instrumenty prawne i faktyczne, aby zapewnić należyte wykonywanie obowiązków przez kierowców tak, aby nie dochodziło do naruszenia prawa.

Argumenty strony skarżącej, w ramach których powoływała się na okoliczności związane z rzekomym wprowadzeniem kierowcy w błąd co do ilości załadowanego w kopalni grysu, w żaden sposób nie świadczą o tym, że skarżąca spółka dochowała należytej staranności. Przewożony kontrolowanym pojazdem ładunek został zważony za pomocą wagi łyżki koparki. Pojazdu nie zważono już po jego załadowaniu. W konsekwencji w trakcie kontroli, taki sposób ustalenia masy całkowitej pojazdu okazał się niedokładny. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organy Inspekcji Transportu Drogowego miały pełne podstawy, aby uznać, że w rozpatrywanym przypadku środki zastosowane przez skarżącego przedsiębiorcę w celu zapewnienia zgodności przewozu z obowiązującym prawem, okazały się niewystarczające, co spowodowało przekroczenie dopuszczalnego nacisku osi pojazdu oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu.

"S" Sp. z o.o. z siedzibą w I. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokowi zarzuciła:

na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 140aa ust. 4 pkt. 1 p.r.d., a w konsekwencji nie uchylenia zaskarżonej decyzji wydanej z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, że spółka S. sp. z o.o. nie dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz że miała wpływ na powstanie naruszenia. Ta błędna wykładnia art. 140aa ust. 4 pkt. 1 p.r.d. poprowadziła Sąd I instancji do mylnego przekonania, że samo zważenie przewożonego towaru jest niewystarczające do dochowania należytej staranności przez skarżącą przy realizacji czynności związanych z przejazdem.

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 6 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 roku w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz.U. 2008.26.152) poprzez uznanie, ze Inspekcja Transportu Drogowego jest uprawniona do zastosowania innych błędów granicznych dopuszczalnych w użytkowaniu wag i określonych w § 23 pkt. 7 wewnętrznego zarządzenia Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr 50/2011, niż te określona we wskazanym przepisie rozporządzeniu.

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że wewnętrzne zarządzenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr 50/2011 jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i można na jego podstawie określać wysokość kary pieniężnej w postępowaniu administracyjnym, w sytuacji gdy wskazany przepis prawa materialnego nie wymienia zarządzeń Głównego Inspektora Transportu Drogowego jako wiążących źródeł prawa.

na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6 k.p.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż pomiar wykonano wbrew świadectwu legalizacji powtórnej wag nieautomatycznych typu SAW 10 C o numerach 891946 i 891699 oraz instrukcji producenta, co przejawiało się dokonaniem na podstawie § 23 pkt. 7 zarządzenia nr 50/2011 Głównego Inspektora Transportu Drogowego zmian w otrzymanym pomiarze, który następnie był podstawą do ustalenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym, co również stanowiło wykroczenie przewidziane art. 26 pkt. 1 podpunkt 3 ustawy Prawo o miarach i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i 77 k.p.a. polegające na niezastosowaniu tych przepisów oraz zaniechaniu dokonania wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym dokumentu WZ przedstawionego przez skarżącą oraz dokumentu kontroli drogowej, który został poddany modyfikacji przez organ administracji publicznej, co jest bezsporne w sprawie, które to zaniechania spowodowały wadliwe zastosowania przepisów prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 k.p.a. polegające na dopuszczeniu jako dowodu w sprawie protokołu kontroli [...], który został zmodyfikowany "Zgodnie z obowiązującą procedurą" i nie zawiera uzyskanych w dniu kontroli wyników ważenia, a jedynie wynik działania matematycznego zastosowanego przez organ,

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu ustaleń faktycznych w oparciu o wadliwie zebrany materiał dowodowy, a także poprzez błędną ocenę materiału dowodowego skutkującą przyjęciem, że pojazd był nienormatywny oraz że skarżąca godziła się na powstanie naruszenia przepisów polegających na przekroczeniu dopuszczalnych nacisków osi, oraz nieprawdziwe i nieuzasadnionym przyjęciu, iż kierowca skarżącej w chwili załadunku wiedział, że pojazd będzie nienormalywny, w sytuacji gdy załadunku dokonywał załadowca za pomocą koparki i zamontowanej w niej wagi, której wynik został okazany kierowcy i na podstawie tego wyniku wystawiono następnie dokument WZ, więc kierowca działał w usprawiedliwionym przekonaniu, że grys bazaltowy został załadowany tylko we wskazanej ilości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona i podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy.

Wobec takich regulacji poza sporem pozostaje okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W rozpoznanej sprawie skarżący kasacyjnie powołał się na obie podstawy kasacyjne.

Ze względu na sposób sformułowania zarzutów kasacyjnych należało je rozpoznać w sposób kompleksowy.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że Sąd I instancji oddalając skargę S Sp. z o.o. w I. stwierdził, że organy słusznie nałożyły na spółkę karę w wysokość 5000 zł z tytułu przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VI.

Autor skargi kasacyjnej za pomocą zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji prawa procesowego tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 6, 7, 8, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a. kwestionuje wyrok Sądu I instancji zarzucając mu błędną ocenę postępowania dowodowego, w ramach którego organy zgromadziły dowody jak i prawidłowość oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Zarzuty skargi kasacyjnej wraz z ich uzasadnieniem odnoszą się do niedostrzeżenia przez Sąd I instancji, iż pomiar pojazdu wykonano wbrew świadectwu legalizacji powtórnej wag nieautomatycznych typu SAW 10C oraz instrukcji producenta, braku rozpatrzenia materiału dowodowego w tym dokumentu WZ oraz dokumentu kontroli drogowej, które zostały poddane modyfikacji przez organ, dopuszczeniu dowodu w postaci protokołu kontroli, który został zmodyfikowany i nie zawierał w dniu kontroli wyników ważenia, a jedynie wynik działania matematycznego, a także wadliwe przyjęcie, że skarżąca godziła się na przekroczenie nacisków osi oraz, że kierowca wiedział, iż przedmiotowy pojazd będzie nienormatywny.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznanej sprawie podstawowe znaczenie mają ustalenia dotyczące stanu faktycznego, stwierdzone w toku kontroli, które zostały zapisane w protokole kontroli, który jest podstawowym dowodem w sprawie na okoliczność przekroczenia przez pojazd skarżącej dopuszczalnego nacisku osi na drogę, penalizowanego karą pieniężną. Protokół ten ma walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a.

Należy wskazać, że pomiarów pojazdu dokonano w obecności kierowcy, który był obecny przy czynnościach ważenia pojazdu, został pouczony przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego o procedurze ważenia i nie zgłaszał uwag do procedury ważenia, a także nie wystąpił o powtórne ważenie pojazdu.

Wbrew argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej należy zaznaczyć, że z protokołu kontroli z dnia 31 lipca 2013 r. wynika, że podczas czynności kontrolnych wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi pojazdu, które zostały dokonane pierwotnie (7, 25; 10,5; 7,5; 8,1; 8 ton), a także "po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę (t)" (7,1; 102; 7,7; 7,9; 7,8 tony), co oznacza, iż od wyniku ważenia odjęto błąd pomiaru w wysokości 2% zaokrąglonych do 100 kg stosownie do § 23 pkt 7 zarządzenia Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 września 2011 r., nr 50/2011 w sprawie zasad prowadzenia kontroli przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego. Tak więc protokół kontroli zawiera również rzeczywiste wyniki ważenia.

Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie zauważa, że katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego określony ściśle w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP nie zawiera zarządzeń organów władzy publicznej (np. zarządzenia GITD), co oznacza, iż nie mogą one stanowić podstawy nakładania na obywateli obowiązków, bądź być podstawą nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie oznacza to jednak, iż norm zawartych w aktach prawnych mieszczących się poza katalogiem źródeł powszechnie obowiązującego prawa (w tym przypadku norm wewnętrznych danej instytucji) nie można zastosować w celu działania na korzyść kontrolowanych podmiotów, zwłaszcza wtedy, gdy wykorzystywane są w ramach procedury technicznej (ważenie), od wyników której zależy odpowiedzialność danego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny, na tle niniejszej sprawy nie postrzega jako niedopuszczalnej praktyki pomniejszenia przez ITD wyników uzyskanych pomiarów nacisków osi i masy całkowitej pojazdu, jeżeli w jej efekcie zmniejszeniu ulegają wskazania wagi, od których może zależeć odpowiedzialność za delikt administracyjny. Jest to działanie, de facto w interesie podmiotu kontrolowanego, ponieważ można zmniejszyć wysokość kary.

Nietrafny jest zarzut naruszenia przez WSA § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152), bowiem Sąd wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej nie stwierdził, że Inspekcja jest uprawniona do stosowania innych niż określone w rozporządzeniu błędów granicznych wskazań wag. WSA wyjaśnił natomiast, że procedura odjęcia dopuszczalnych odchyłek od wyniku ważenia, tj. 2%, miała umocowanie prawne, albowiem § 23 pkt 7 zarządzenia nr 50/2011 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 września 2011 r., stanowi wyraźnie, że ze względu na możliwe błędy wskazań wag wynikające z pochylenia nawierzchni na stanowisku ważenia i błędy wynikające z cząstkowego ważenia pojazdów wieloosiowych, od ustaleń miernika wagi odejmuje się 2% wartości wskazanej przez wagę zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg. NSA wskazuje, że autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia jakie w ocenie skarżącej, w rozpoznawanej sprawie powinny być zastosowane granice dopuszczalnych wskazań wag wynikające z przywołanych przepisów, czy istotnie nie zostały zastosowane w trakcie ważenia, a jeżeli nie zostały zastosowane, to jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wobec tego nieuzasadnionym okazały się wskazane zarzuty naruszenia prawa materialnego zawarte w pkt 1 akapit 2 i 3 skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do argumentacji jakoby Sąd I instancji nie dostrzegł że pomiar wykonano wbrew świadectwu legalizacji powtórnej wag oraz instrukcji producenta, co spowodowało dokonanie na podstawie § 23 pkt 7 zarządzenia GITD nr 50/2011 zmiany w otrzymanych pomiarach, która przyczyniła się do wykroczenia przewidzianego w art. 26 pkt 1 ppkt 3 ustawy prawo o miarach, należy zauważyć, że odjęcie 2 % zmniejszenia zaokrąglonych do pełnych 100 kg w górę, nie miało żadnego wpływu na podstawę wymierzenia kary za przejazd pojazdem nienormatywnym na podstawie art. 140aa ust. 1-3 p.r.d., bowiem pomimo odjęcia 2% i tak wyniki pomiaru wskazywały przekroczenie nacisku osi pojazdu.

Skarżący kasacyjnie niesłusznie również twierdzi, że pomiar dokonany został wbrew świadectwu legalizacji powtórnej wag. Jak słusznie wyjaśnił Sąd I instancji ze świadectw tych wynika, że maksymalne obciążenie wag wynosi 10 000 kg. Jednak podczas ważenia jedna waga podkładana jest pod koło pojazdu wobec tego granicę 10 000kg jednej wagi należy odnosić do jednego koła, a nie do osi pojazdu. W rozpoznawanej sprawie ważenie osi odbyło się przy pomocy dwóch wag. W takiej sytuacji pojazd najeżdża na parę wag całą osią, a wskazania z wag są sumowane z czego uzyskiwany jest wynik nacisku jednej osi. Wobec tego nie można przyjąć, że pomiarów dokonano wbrew świadectwu legalizacji wag.

NSA nie może odnieść się do zarzutu wykonania pomiaru wbrew instrukcji producenta, ponieważ autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił powyższej tezy.

Odnosząc się do zarzutu braku uwzględnienia dokumentu WZ NSA wskazuje, że jest on chybiony. WSA odniósł się do dokumentu WZ, stwierdzając, że błędnego wskazania masy ładunku w dokumencie WZ nie można uznawać za okoliczność wyłączającą odpowiedzialność podmiotu wykonującego przejazd, za stwierdzone naruszenia.

Skarżący kasacyjnie zarzucił, że dokument kontroli drogowej został poddany identyfikacji przez organ administracji, nie przedstawił on jednak żadnego dowodu na tę okoliczność.

Naczelny Sąd Administracyjny mając na względzie sposób sformułowania zarzutu naruszenia przepisu postępowania zawartego w pkt 2 lit. d) skargi kasacyjnej uznał, że oceni go łącznie ze wskazanym naruszeniem prawa materialnego tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. zawartym w pkt 1 skargi kasacyjnej, bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania opiera się głównie na kwestionowaniu odpowiedzialności skarżącej za naruszenie przepisów polegających na przekroczeniu dopuszczalnych nacisków osi. Przed odniesieniem się do wskazanego naruszenia należy wyjaśnić, że autor skargi kasacyjnej nie tylko zarzucił błędną wykładnię art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. ale także jego niezastosowanie.

Zgodnie z treścią art. 140aa ust. 4 p.r.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1: a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Dokonując oceny skarżonego wyroku z punktu widzenia naruszenia przez Sąd I instancji zacytowanego art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d., stwierdzić przede wszystkim należy, że uwolnienie się przewoźnika od kary za przejazd pojazdem nienormatywnym może mieć miejsce tylko wówczas, gdy w postępowaniu administracyjnym zostanie wykazane istnienie okoliczności wskazujących na dochowanie przez niego należytej staranności przy wykonywaniu przewozu.

W orzecznictwie trafnie podnosi się przy tym, że wobec braku definicji należytej staranności - o której mowa w art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a p.r.d. - należy posłużyć się regulacją zawartą w art. 355 § 2 Kodeksu cywilnego, wiążącą należytą staranność wymaganą od podmiotów gospodarczych z zawodowym charakterem prowadzonej działalności. Oznacza to, że podmiot wykonujący przewóz jest zobligowany do staranności wymaganej od przewoźnika, czyli staranności profesjonalisty. Zasadny jest nadto pogląd – wyrażany na gruncie regulacji zawartej w omawianym przepisie - że to na podmiocie wykonującym przejazd spoczywa obowiązek wykazania, iż naruszenie skutkujące nałożeniem kary, powstało w wyniku niezależnych od niego okoliczności, na powstanie których nie miał wpływu, a także, że podjął wszelkie niezbędne działania bądź środki zmierzające do wykonania przewozu zgodnie z przepisami prawa i wynikającymi z nich normami i wymogami. To przewoźnik podejmuje się transportu, a tym samym może go rozpocząć po upewnieniu się, czy przewożony ładunek nie powoduje naruszenia obowiązujących przepisów (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II GSK 1116/15 oraz dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1481/15). W rozpoznawanej sprawie przewożony kontrolowanym pojazdem ładunek został zważony za pomocą wagi łyżki koparki, pojazdu nie zważono już po jego załadowaniu, w konsekwencji, jak się okazało w trakcie kontroli, taki sposób ustalenia masy całkowitej pojazdu okazał się niedokładny. W tej sytuacji trafnie Sąd I instancji stwierdził, że organy Inspekcji Transportu Drogowego miały pełne podstawy, aby uznać, że w rozpatrywanym przypadku środki zastosowane przez skarżącego przedsiębiorcę, w celu zapewnienia zgodności przewozu z obowiązującym prawem, okazały się niewystarczające, a przedsiębiorca nie dochował należytej staranności.

Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z niepodważonego stanu faktycznego sprawy, kontrolowany pojazd przekraczał dopuszczalną masę całkowitą o 0,7 t, nadto stwierdzono przekroczenie o 0,2 t dopuszczalnego nacisku osi (stwierdzono nacisk pojedynczej osi napędowej 10,2 t, przy dopuszczalnym nacisku na danej drodze 10 t). O wysokości kary wymierzonej w decyzji decydowało zaś przekroczenie nacisku pojedynczej osi napędowej. Kara pieniężna została nałożona na podstawie przepisów ustawy prawo o ruchu drogowym, prawidłowo powołanych w zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).