Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 8/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Ubezpieczenie społeczne
Podatek rolny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a i 1b, art. 3 pkt 22, art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b i ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 6 ust. 2a i 2b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 1-5 i ust. 6
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1, art. 5
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] 2013 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie na rzecz skarżącej kwotę [...],- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2013 r., nr [...] Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17, art. 18, , art. 20, art. 23, art. 24 art. 26, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 11-14 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012r., poz. 1548) i art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.), odmówił przyznania H. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem G. G., ur. [...]198[...] r. na okres od 1 lipca 2013 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył wskazał, iż jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie H. G. nie pracuje zawodowo. Jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni fizycznej - [...] ha, co stanowi 2,[...] ha przeliczeniowego ogółem. Z Zaświadczenia KRUS [...] wynika, iż H. G. w okresie od 199[...] i nadal podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym i chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka). Następnie organ przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że według uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ wyjaśnił, iż pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespól czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Odwołując się do dorobku orzeczniczego organ wskazał, iż w uzasadnieniu uchwały z dnia 6 maja 2004 r., sygn. II UZP 5/04 Sąd Najwyższy utożsamił utratę zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z utratą możliwości jego prowadzenia. W sensie ekonomicznym, prowadzenie gospodarstwa rolnego tym różni się od wskazanych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych form aktywności zawodowej, że rolnik działa na własny rachunek ponosząc ryzyko gospodarcze oraz podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W efekcie to rachunek ekonomiczny determinuje reżim pracy rolnika, a podejmowanie przez niego, w ramach zarządzania gospodarstwem, nawet nieracjonalnych z punktu widzenia gospodarczego działań, nie skutkuje pozbawieniem go zatrudnienia, ale wpływa jedynie na ekonomiczne wyniki działalności rolniczej. Tak, więc na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. G. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art.3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w tym w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu odwołania H. G. wskazała, iż z racji konieczności zajmowania się niepełnosprawnym [dzieckiem] nie wykonuje żadnych prac fizycznych w gospodarstwie rolnym, którego jest współwłaścicielem, jak również nie zarządza tyym gospodarstwem, czym zajmuje się wyłącznie jej maż. Odwołująca się wskazał nadto, iż nie pozostaje także w zatrudnieniu, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Powyższe w ocenie strony oznacza, iż organ I instancji błędnie przyjął, że prowadzi ona gospodarstwo rolne, nie podejmując w tym zakresie wszelkich czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Odnośnie stanu faktycznego sprawy Kolegium ustaliło, iż mąż strony (H. G.) jest właścicielem gospodarstwa rolnego, natomiast sama strona podlega z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka z mocy ustawy w pełnym zakresie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy powołał treść art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 6 i pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia rolnika, w związku z czym odwołał się do definicji zwartej w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którą ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku oznacza to pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Z przytoczonej definicji ustawowej Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyprowadziło wniosek, iż rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Dalej organ przytoczył treść art. 3 ust. 1 i2, art. 5 i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zawartą w art. 2 ust .1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym definicje gospodarstwa rolnego.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, iż za co do zasady prawidłowy uznać należy pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów przesądził, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, iż takie stanowisko Naczelnego sądu administracyjnego wynika także z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. I OSK 2018/11 i z dnia 11 marca 2011 r., sygn. I OSK 1987/10.

Powyższe orzeczenia wskazują zdaniem Kolegium na określoną, obowiązującą w tym zakresie wykładnię stanu prawnego w orzecznictwie.

Dalej Kolegium wskazało, iż nie może budzić wątpliwości, że strona podlegając zgodnie z art. 5 ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników pracuje w gospodarstwie rolnika lub co najmniej w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym ponieważ w razie odmiennych, przeciwnych deklaracji nie mogłaby zgodnie z art.5 ustawy zostać objęta ubezpieczeniem społecznym rolników.

W ocenie Kolegium okoliczność powyższa w świetle przytoczonych wyżej zarówno uchwały jak i wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie stanowiła negatywną przesłankę przyznania H. G. prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż wprawdzie prowadzenie gospodarstwa rolnego a wiec praca w tym gospodarstwie nie zostały wymienione enumeratywnie w art.3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako forma aktywności zawodowej, rezygnacja z której uprawnia do przedmiotowego świadczenia, jednakże nie budzi wątpliwości, że posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego wymaga znacznego nakładu pracy i całego zespołu innych czynności i działań w zakresie szerszym niż wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o których mowa w tym przepisie, co absorbuje właściciela takiego gospodarstwa i wymaga również większego nakładu czasu i pracy. Natomiast skoro ustawodawca wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innych form pracy zarobkowej, w tym między innymi w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, które z natury rzeczy są wykonywane w określonych z góry godzinach, a także wymaga rezygnacji z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej poprzez likwidację tej działalności, tym bardziej należy zgodzić się poglądem wyrażonym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r.

Zdaniem organu II instancji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny poza wszystkim stanowi również swoistą formę ekwiwalentu za utratę możliwości uzyskiwania dochodów w przypadku konieczności rezygnacji ze względu na konieczność opieki. W tym kontekście nie jest bez znaczenia, że ustawodawca wymaga aby stan rezygnacji z rozmaitych form zarobkowania, a tym samym możliwości zarobkowych był całkowity i trwały. Będąc współwłaścicielem gospodarstwa rolnego strona osiąga zaś ryczałtowo określony przez ustawodawcę dochód oraz dopłaty.

Odnosząc się do zarzutów i wywodów odwołującej organ II instancji zauważył, że w przeciwieństwie do interpretacji organów administracji publicznej, w tym interpretacji ministerialnych, które nie są źródłami powszechnie obowiązującego prawa, wyroki a zwłaszcza moc uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowią uznany powszechnie jeden ze sposobów wykładni norm prawnych i jak wynika z powoływanych orzeczeń, ukształtowało się stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w spornej kwestii dotyczącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rolników, z którego kategorycznie wynika, że sam fakt bycia rolnikiem wyklucza z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści uzasadnienia tych orzeczeń wynikają bowiem pogłębione rozważania w tym zakresie, które, zwracają uwagę na odmienny reżim i zakres prac związanych z posiadanym gospodarstwem rolnym i koniecznością jego prowadzenia co do zasady w celu osiągnięcia określonych dochodów. Zarówno w ustawie jak i orzecznictwie podkreśla się także wymóg trwalej rezygnacji z różnych form aktywności zawodowej i zarobkowania, jak również na zasadzie analogii wskazuje na fakt, że zarówno z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, działalnością gospodarczą, której prowadzenie nie musi się przecież wiązać z osobistym zaangażowaniem przedsiębiorcy, jednakże z której także należy zrezygnować w sposób trwały poprzez zakończenia jej prowadzenia uwidocznionym stosownym wpisem w ewidencji działalności gospodarczej, podobnie jak z działalnością rolniczą wiąże się obowiązek ubezpieczeniowy, chociaż na podstawie odrębnych reżimów ubezpieczeniowych. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego poza innymi, podstawowymi celami i funkcjami, związane jest bowiem także ze swoistym ekwiwalentem finansowym gwarantowanym ze środków publicznych, stanowiącym próbę zrekompensowania, w zamian za konieczność (trwałej) rezygnacji z różnych możliwości i form zarobkowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny. Tak między innymi wynika z uzasadnienia Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., który dodatkowo zwraca uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne jest także formą rekompensaty finansowej dla osoby, która z powodu konieczności sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, zmuszona jest do rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podkreślając przy tym, że wszystkie formy aktywności wymienione w art.3 pkt 22 podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i zwracając uwagę na zasadzie analogii, że podobnie jest w przypadku rolników, którzy podlegają (wprawdzie odrębnemu) reżimowi ubezpieczenia społecznego. Organ II instancji mą świadomość, że prowadzenie działalności rolniczej ze względu na szereg odrębnych i specyficznych, uwarunkowań nie stanowi żadnej z form zarobkowania określonych w art.3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego też nie zostało ujęte literalnie w treści tego przepisu jednakże ze względu na wyżej wskazane rodzaje wykładni należy zgodzić się ze stanowiskiem judykatury.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie skargę wniosła reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika H. G. .zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art.3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w tym w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zaniechanie podjęcia przez organ I instancji niezbędnych czynności w sprawie, a w konsekwencji brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż wbrew twierdzeniom organu odwoławczego z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12 nie wynika, iż sam fakt bycia rolnikiem wyklucza skarżącą z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem teza tej uchwały składa się z dwóch elementów, które musza wystąpić łącznie, aby wykluczyć skarżącą z grona podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest posiadania statusu rolnika i prowadzenia gospodarstwa rolnego, przy czym w uchwale podkreślono, iż samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej.

Dalej skarżąca wskazał, iż ustawodawca w art. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników wyraźnie odróżnia pracę w gospodarstwie rolnym i pracę w gospodarstwie domowym. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu może mieć przy tym swoje źródło w wykonywaniu pracy w każdym z tych gospodarstw, lecz, tylko praca w gospodarstwie rolnym wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a sam fakt ubezpieczenia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne w KRUS nie może mieć decydującego znaczenia w kwestii ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując skarżąca wskazał, iż organy wydające decyzje błędnie zinterpretowały przepisy art. 3 pkt 22 i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz odnoszącą się do nich uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. Przedmiotowa uchwała nie stanowi bowiem, wbrew ustaleniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie i organu I instancji, iż sam fakt bycia rolnikiem, własność gospodarstwa rolnego czy ubezpieczenie w KRUS są przesłankami odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decydującą bowiem przesłanką jest prowadzenie gospodarstwa rolnego (przez rolnika). Z kolei okoliczność prowadzenia przez H. G. gospodarstwa rolnego nie została przez organy wyjaśniona. W związku z powyższym nie rozstrzygnięto czy przedmiotowa uchwała z dnia 11 grudnia 2012 roku (I OPS 5/12) będzie miała zastosowanie w niniejszej sprawie. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Organy wydające decyzje nie ustaliły bowiem, czy skarżąca rzeczywiście prowadzi gospodarstwo rolne, czym naruszyły art. 7 k.p.a. w wyniku braku podjęcia wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca wskazywała w odwołaniu, że nie zarządza ani nie zajmuje się gospodarstwem rolnym, gdyż opiekuje się jedynie niepełnosprawnym [dzieckiem], który wymaga całodobowej opieki, a wszelkie prace w gospodarstwie rolnym wykonuje oraz zarządza nim mąż Skarżącej. Natomiast organy administracji nie zaprzeczyły ani nie przeprowadziły odpowiednich dowodów, które przełamałyby wnioski płynące z twierdzeń skarżącej i zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto w sprawie doszło również do naruszenia art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. albowiem organy nie zebrały całego materiału dowodowego, a ich rozstrzygnięcia są dowolne, gdyż nie znajdują odzwierciedlenia w konkretnych ustaleniach faktycznych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie w odpowiedzi wniosło o oddalenie skargi podnosząc, iż nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, które w istocie sprowadza się do poglądu, iż niezależnie od istniejących uregulowań wynikających z powołanych w zaskarżonej decyzji ustaw, jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego a wyłącznym, wiarygodnym dowodem w tej kwestii w zasadzie oświadczenie samej osoby zainteresowanej. Nie może bowiem i nie powinien zasługiwać na aprobatę pogląd, że należy zignorować zarówno stan prawny wynikający z tych ustaw, jak i stosownie do tego wiarygodne dowody z dokumentów urzędowych w formie zaświadczeń i w istocie uznać za wiarygodne samo oświadczenia danej strony ubiegającej się o wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne dotyczące deklaracji, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, które jest użytkowane i rodzina uzyskuje z tego tytułu określone dochody, jak również ma możliwość uzyskiwania chociażby dopłat.

Występujący na rozprawie profesjonalny pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania H. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad [dzieckiem] G. G.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Wójta Gminy K. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednocześnie ustawodawca określił w art. 17 ust. 1a tej samej ustawy, iż osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przy tym jedynie, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Definiując w art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca wskazał, iż oznacza ono wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Rozpoznając przedmiotową sprawę organ I instancji stwierdził, iż H. G. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, co stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy odnośnie stanu faktycznego sprawy wskazał natomiast, iż mąż strony (H. G.) jest właścicielem gospodarstwa rolnego, natomiast sama strona podlega z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka z mocy ustawy w pełnym zakresie (k.12 uzasadnienia).

Uzasadnienie prawne decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie sprowadziło się do obszernych cytatów z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, a następnie utożsamienia posiadania gospodarstwa rolnego z jego prowadzeniem i posiadaniem przymiotu bycia rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz stwierdzenia, iż nie może budzić wątpliwości, że strona podlegając zgodnie z art. 5 ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników pracuje w gospodarstwie rolnika lub co najmniej w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym, która to okoliczność stanowiła negatywną przesłankę przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniosło się w ogóle do twierdzeń skarżącej jakoby nie uczestniczył ona w żaden sposób w prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez męża i była wyłącznie żoną rolnika i podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jedynie jako małżonek osoby prowadzącej gospodarstwo rolne.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji brak także przedstawienia argumentacji przemawiającej za utożsamieniem posiadania gospodarstwa rolnego z jego prowadzeniem oraz wskazania przesłanek poczynienia odmiennych niż organ I instancji ustaleń faktycznych co do przysługującej skarżącej współwłasności gospodarstwa rolnego.

Jest to zaś okoliczność istotna dla sprawy, albowiem nawet przy przyjęciu, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uznać należy, iż samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I UK 16/05, publ. OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278, uchwała Naczelnego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zauważyć w tym miejscu należy, iż analiza akt sprawy pozwala na ustalenie, iż twierdzenia skarżącej odnośnie prowadzenia gospodarstwa rolnego wyłącznie przez męża nie były przez organy administracji w żaden sposób weryfikowane.

Organy administracji publicznej nie poczyniły także żadnych ustaleń w kwestii niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej przez skarżącą.

Nie można zaś z góry wykluczyć przypadku, gdy określona osoba jedynie zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego i nie bierze jakiegokolwiek udziału w pracach w tym gospodarstwie rolnym, w tym także nie zarządza tymi pracami, gdyż w rzeczywistości zatrudniona jest poza rolnictwem. Trudno byłoby wtedy automatycznie wykluczyć możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w istocie mogło dojść do niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sensie odpowiadającym art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem okoliczność ta nie była w ogóle poddana analizie w rozpatrywanej sprawie, a organy nie poddały ocenie twierdzeń skarżącej co do przyczyn niepodejmowania zatrudnienia.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż poczynienia ustaleń faktycznych w tym zakresie nie może zastąpić stwierdzenia, iż skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz, iż jest podatnikiem podatku rolnego.

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. Nr 50, poz. 291 z 2008 r. ze zm.) stanowi, iż ubezpieczeniem społecznym rolników obejmuje się rolników i pracujących z nimi domowników (art. 1 ust.1), przy czym w stosunku do małżonka rolnika nie jest wymagane by pracował on w gospodarstwie rolnym, a wystarczającym jest wykonywanie pracy w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym (art. 5). Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t. j. Dz. U. Nr 136, poz. 969 z 2006 r. ze zm.) wiąże zaś skutki fiskalne nie z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, czy też posiadaniem statusu rolnika, a jedynie z samym faktem posiadania gruntów rolnych (art. 3 ust. 1-5), wyjątek wyraźnie zaznaczając w art. 3 ust. 6.

Podkreślić przy tym należy, iż wadliwym jest utożsamianie – jak uczyniło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie – pracy w gospodarstwie rolnym i pracy w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym. Co do zasady ustawodawca uzależnia bowiem uzyskanie statusu domownika i co za tym idzie objęcie ubezpieczeniem społecznym od pracy w gospodarstwie rolnym, jedyny wyjątek czyniąc dla małżonków rolników, którym do uzyskania świadczeń przysługujących rolnikowi na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników wystarcza praca w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z gospodarstwem rolnym. Powyższe wprost wskazuje, iż ustawodawca przewidział sytuacje, w której małżonek rolnika nie wykonuje jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym, a jedynie prace w gospodarstwie domowym, analogiczne do tych jakie wykonuje się we wszystkich gospodarstwach domowych, także tych nie związanych z gospodarstwem rolnym.

Oczywistym jawi się zaś że wykonywanie prac jedynie w gospodarstwie domowym związanym z gospodarstwem rolnym nie uniemożliwia, ani nie utrudnia podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w stopniu większym niż wykonywanie prac w każdym innym gospodarstwie domowym.

Nie można zatem z góry wykluczyć przypadku, gdy określona osoba zamieszkuje jedynie na terenie gospodarstwa rolnego, którego jedynie jest współwłaścicielem i nie bierze jakiegokolwiek udziału w pracach w tym gospodarstwie, w tym także nie zarządza tymi pracami, gdyż w rzeczywistości zatrudniona jest poza rolnictwem. Trudno byłoby wtedy wykluczyć automatycznie możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w istocie mogło dojść do niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sensie odpowiadającym art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem okoliczność ta nie była w ogóle poddana analizie w rozpatrywanej sprawie, a organy nie poddały ocenie twierdzeń skarżącej co do przyczyn niepodejmowania zatrudnienia w formach o jakich mowa w tym przepisie.

Błędnie utożsamiło także Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie fakt posiadania gospodarstwa rolnego z uzyskaniem statusu rolnika, jak trafnie wskazano w skardze samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być bowiem kwalifikowane, jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I UK 16/05, publ. OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278). Podkreślić przy tym należy, iż powyższy pogląd prawny został zaaprobowany także w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 na którą w uzasadnieniu swojej decyzji wielokrotnie powoływał się organ odwoławczy, co pozwala na podzielenie poglądu strony skarżącej, iż organ dokonał błędnej interpretacji tejże uchwały.

Trzeba dalej zauważyć, że choć pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.) z objęciem ubezpieczeniem społecznym, to jednak wedle art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów.

Tym samym fakt, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia. Okoliczność ta jest zatem niewystarczająca do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując w niniejszej sprawie brak poczynienia przez organy administracji kompletnych ustaleń, czy skarżąca legitymuje się statusem rolnika oraz czy prowadzi gospodarstwo rolne.

Jest to o tyle istotne, iż właśnie te okoliczności są w sprawie sporne, albowiem skarżąca konsekwentnie wskazuje, iż nie prowadzi gospodarstwa rolnego i żadnych czynności w nim nie podejmuje, jest ono prowadzone wyłącznie przez męża, a ona zajmuje się wyłącznie opieką nad [dzieckiem].

Nie ulega wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy okazał się niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Takie działanie organów administracji publicznej stanowiło naruszenie art. 7 K.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie doszło ponadto do naruszenia art. 77 § 1 K.p.a., wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Już tylko powyższe wady samodzielnie uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów szeregu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić jedynie wtedy, gdy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującą procedurą, a okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości.

Analogicznymi wadami jak decyzja organu II instancji obarczone było także rozstrzygnięcie Wójta Gminy K., co w powiązaniu z koniecznością przeprowadzenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy postępowania dowodowego co do istoty sprawy uzasadniało uchylenie zarówno decyzji zaskarżonej skargą, jak i decyzji pierwszoinstancyjnej.

Niezależnie od powyższych uchybień o charakterze zasadniczym zauważyć należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie w swojej decyzji z dnia 17 października 2013 r. wskazało, iż podziela pogląd prawny wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, która to uchwała znajduje pełne zastosowanie w niniejszej sprawie.

Powyższe stanowisko Kolegium budzi wątpliwości ze względu na brak dokonania przez orzekający w sprawie organ administracji oceny czy poglądy wyrażane w orzecznictwie sądowym zachowują aktualność ze względu na zmiany stanu prawnego oraz czy, a jeśli tak to w jakim zakresie, znajdą zastosowanie w stanie faktycznym konkretnej sprawy.

Uchybienie to mogło mieć przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem przedmiotowa uchwała wydana została w ramach postępowania ze skargi na decyzję ostateczną z lipca 2011 r. i co za tym idzie odnosi się do stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Organ administracji nie rozważył zaś czy i jaki wpływ na aktualność poglądu prawnego wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 mogły mieć zmiany stanu prawnego zaistniałe po dniu jej podjęcia, w tym w szczególności wprowadzone przepisami ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. Nr 1548), które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.

Ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest - jak wynika z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, iż w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.

Na gruncie niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym.

W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

Wyłączenia takiego (to jest odwołującego się do podlegania przez osobę sprawującą opiekę obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów) nie zawiera natomiast art. 17 ustawy oświadczeniach rodzinnych w jej aktualnym brzmieniu.

Biorąc pod uwagę zasadę racjonalności prawodawcy powyższe prowadzi do wniosku, iż w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 stycznia 2013 r. podleganie przez osobę sprawującą opiekę obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu stało się odnośnie ustalania jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego okolicznością pozbawioną znaczenia prawnego. Skoro racjonalny prawodawca w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b ustawy zamieszcza tego rodzaju przesłankę negatywną, a jednocześnie pomija ją w kolejnym artykule, to wyraźnie daje wyraz temu, iż okoliczność ta nie jest istotna na gruncie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym też zakresie niewątpliwie utraciły aktualność te rozważania zawarte w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, które odnosiły się do opłacania ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe jako uzasadnionego kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolejną cechą różnicującą w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 ustawy), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Zróżnicowanie to jest o tyle istotne na gruncie niniejszej sprawy, iż może okazać się przydatne, dla dokonania przy użyciu wykładni celowościowej oceny, czy w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uzyskiwanie dochodów z innych niż praca źródeł może być uznane – jak uczyniono to w uzasadnieniu uchwały z 11 grudnia 2012 r. – za negatywną przesłankę dla korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego, skoro ustawodawca kryterium o charakterze majątkowym (próg dochodu na osobę w rodzinie) wprowadził wyłącznie w stosunku do osób ubiegających się o specjalny zasiłek opiekuńczy i zrezygnował z jego wprowadzenia odnośnie świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych samych przyczyn w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. pozbawionym znaczenia dla oceny przysługiwania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego zdają się być okoliczności związane z otrzymywaniem przez rolników płatności obszarowych ze środków Unii Europejskiej.

Zauważyć przy tym trzeba, iż przywołana przez organy uchwała zapadła w odniesieniu do osoby, która niewątpliwie legitymowała się statusem rolnika, bowiem spełniała kryteria zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 z późn. zm.), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W sprawie, w której doszło do podjęcia uchwały o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką ubiegała się córka, która do fizycznego wykonywania prac w posiadanym gospodarstwie rolnym zatrudniła pracownika. Realizowała zatem czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, co – jak trafnie wskazano w uchwale z 11 grudnia 2012 r. – wyraża się co najmniej w tym, że do prowadzącego gospodarstwo zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa, a działalność ta nie musi mieć charakteru pracy fizycznej i może polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. W takim przypadku zarządzanie gospodarstwem powinno mieć charakter zawodowej, stałej, osobistej i realizującej interesy danej osoby (posiadacza gospodarstwa) działalności rolniczej, mającej charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa.

Stan faktyczny, który legł podstaw podjęcia przedmiotowej uchwały, a który dotyczył opieki córki nad zniedołężniałą matką, odpowiadał nadto sytuacji, dla której w aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział instytucję specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy należy uznać, że stanowisko zarówno Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i organu I instancji jakoby znajdowała w niej wprost zastosowanie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 uznać należy za co najmniej przedwczesne i nie poparte wyczerpującą analizą zebranego dotąd w sprawie materiału dowodowego.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 2 września 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Doruchów z dnia 22 lipca 2013 r. z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien uwzględnić poglądy prawne sądu wyrażone w niniejszym wyroku (art. 153 P.p.s.a.) oraz przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności organ powinien ustalić, czy skarżąca jest rolnikiem prowadzącym samodzielnie, bądź wspólnie z innymi osobami gospodarstwo rolne, a w razie uzyskania w tej mierze odpowiedzi negatywnej zbadać, czy skarżąca nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Organ winien następnie dokonać oceny czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym samodzielnych rozważań w tym zakresie nie może zastępować odwoływaniem się do orzeczeń sądowych zapadłych w innych sprawach.

O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.