Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 593/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 128, art. 129 par. 1, par. 2, art. 617 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.133.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.133.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania A.K., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego z 14 lutego 2022 r. nr 51020/1231/02/2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na wuja – Z.K.

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach:

W dniu 31 stycznia 2020 r. A.K. zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujem Z.K.

Decyzją z 27 lutego 2020 r. organ pierwszej instancji orzekł, że strona nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia w związku z niespełnieniem przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z 17 marca 2020 r. nr S.K.O.4114.75.2020 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania A.K., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, iż na wnioskodawczyni jako siostrzenicy Z.K. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wymagany przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organu odwoławczego strona nie spełnia ustawowych wymogów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i mimo, że jest ona jedyną osobą, która może opiekować się wujem, to ustawodawca nie przewidział uwzględnienia takich szczególnych okoliczności i sytuacji, które pozwalałyby na przyznanie przedmiotowego świadczenia osobom innych niż wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W dniu 15 stycznia 2021 r. A.K. ponownie złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujem Z.K.

Organ pierwszej instancji, na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na Z.K. W przekonaniu organu na A.K. jako siostrzenicy Z.K. nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto w sprawie nie można ustalić czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Od powyższej decyzji wnioskodawczyni złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które decyzją z 31 marca 2021 r. nr SKO.4114.95.2021 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Według organu odwoławczego istotą rozpoznawanej sprawy jest odpowiedź na pytanie, czy dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, którą z osobą wymagającą opieki łączy stosunek rodzinny, niepowodujący powstania obowiązku alimentacyjnego pomiędzy stronami stosunku. Jak stwierdził organ odwoławczy na A.K. jako siostrzenicy Z.K. nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a zatem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad wujem Z.K. nie może zostać przyznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 446/21 oddalił skargę A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 31 marca 2021 r.

W dniu 10 lutego 2022 r. SKO w Łodzi przesłało akta sprawy A.K. wraz z kopią prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 października 2021 r. do organu I instancji.

W dniu 21 grudnia 2021 r. A.K. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym po raz trzeci zwróciła się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujem Z.K.

Z uwagi na fakt, iż toczyło się postępowanie przed WSA w Łodzi w przedmiocie ustalenia ewentualnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla A.K. w związku z opieką nad wujem Z.K., organ I instancji postanowieniem z 11 stycznia 2022 r. zawiesił postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z 21 grudnia 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Postanowieniem z 14 lutego 2022 r. organ pierwszej instancji podjął zawieszone postępowanie z uwagi na fakt, iż w sprawie zapadło rozstrzygnięcie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi.

Decyzją z 14 lutego 2022 r. Burmistrz Konstantynowa Łódzkiego, na podstawie art. 104, art. 163 k.p.a., art. 128, art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1359) w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r., art. 17, art. 24 ust. 2a, ust. 4, art. 25 ust. 1, art. 29 ust. 1 u.ś.r., odmówił A.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na Z.K. Organ podkreślił, że w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego od 2020 r. nie zmienił się ani stan faktyczny ani stan prawny sprawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji A.K. reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o jej uchylenie w całości i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2021 r.

Powołaną na wstępie decyzją z 14 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, którą z osobą wymagającą opieki łączy stosunek rodzinny, niepowodujący powstania obowiązku alimentacyjnego pomiędzy stronami tego stosunku. Należy także odpowiedzieć na pytanie, czy niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na regulację art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że A.K. ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad swoim wujem Z.K. Odwołująca zamieszkuje z niepełnosprawnym wujem i sprawuje nad nim opiekę, a co z tym związane, nie podejmuje zatrudnienia lub też innej pracy zarobkowej. Niemniej jednak wnioskodawczyni nie jest zobowiązana do alimentacji w stosunku do swojego wuja, co powoduje, iż nie jest ona osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Organ odwoławczy podkreślił nadto, że w takim samym stanie faktycznym i prawnym zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 446/21 oddalający skargę A.K.

Jednocześnie organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie może sobie w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym składać w nieskończoność wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na wuja, ponieważ w takiej sprawie zachodzi res iudicata tj. powaga rzeczy osadzonej. Kolegium wyraziło nadzieję, że w obecnym stanie faktycznym, kiedy strona posiada już profesjonalnego pełnomocnika, taka sytuacja nie będzie miała już miejsca. W tym zakresie, zdaniem organu drugiej instancji sprawa i jej rozstrzygniecie nie wymagają żadnych dodatkowych wyjaśnień. Jeśli strona nie zgadzała się z przedmiotowym rozstrzygnięciem WSA w Łodzi, mogła od powyższego wyroku, za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika złożyć skargę kasacyjną, czego nie uczyniła.

SKO odnosząc się następnie do kwestii daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, ponownie powtórzyło, że powołany już przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. określa konieczny warunek, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium zgodziło się w tym zakresie z organem pierwszej instancji, iż w przedmiotowej sprawie brak możliwości ustalenia daty uzasadnia odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, niemniej jednak stwierdziło, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, cyt.: "(...) art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zaznaczył, iż skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Orzekł także o niekonstytucyjności powołanej normy, jednakże wskazując, że poprawa stanu prawnego w tym zakresie leży w gestii ustawodawcy, nie zaś organów orzekających w sprawach. Organy administracji, zarówno I jak i II instancji - kierując się zapadłym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stosowały przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym, przestrzegając warunków z niego wynikających (bowiem nie został on przez ustawodawcę uchylony). Działanie takie zostało jednak przez sądy administracyjne uznane za nieprawidłowe. Organ wskazując na art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, stwierdził, że wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.K. reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 14 kwietnia 2022 r. i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji autor skargi zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że siostrzenica niepełnosprawnego Z.K., rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad wujem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o jej rozpoznanie w omawianym trybie zwróciła się strona skarżąca, a organ w odpowiedzi na skargę nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. A zatem rolą sądu administracyjnego jest zbadanie, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły przyznania A.K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym wujem Z.K.

Organ pierwszej instancji w wydanej decyzji stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie został spełniony warunek, o którym stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r., a mianowicie, że nie można ustalić konkretnej daty kiedy powstała niepełnosprawność Z.K. Organ uznał również, że w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie nie jest ona osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wuja. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązek alimentacyjny nie obciąża dzieci rodzeństwa (w tym wypadku siostrzenicy) osoby wymagającej opieki.

Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wytknął organowi pierwszej instancji dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nie uwzględnia treści i skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, niemniej jednak za zasadną uznał odmowę przyznania skarżącej prawa świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając że skarżąca nie mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnego w stopniu znacznym wuja.

Wyjaśnić wobec tego trzeba, że problematyka rozważanego świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Z przywołanego unormowania jasno wynika, że istotnym elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego. Z tych względów dokonując wykładni powyższego unormowania należy odwołać się do unormowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 - dalej w skrócie "k.r.o."), zamieszczonych w Dziale III zatytułowanym "Obowiązek alimentacyjny". Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 129 § 1 i 2 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowy. Jak stanowi art. 617 § 1 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.

Innymi słowy, krewnymi w linii prostej są wstępni czyli rodzice, dziadkowie, pradziadkowie oraz zstępni czyli dzieci, wnuki, prawnuki. A zatem, to wyłącznie na wspomnianych wyżej podmiotach oraz na rodzeństwie z wyraźnej woli ustawodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny. Do alimentacji nie są wobec tego zobowiązani krewni w linii bocznej (bratanica/siostrzenica) oraz osoby niespokrewnione.

W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym wujem Z.K. wystąpiła jego siostrzenica A.K. Orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy orzekające w sprawie prawidłowo w wydanych decyzjach przyjęły, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżąca nie mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem wuja, a tylko do tych podmiotów z mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. adresowane jest rozważane świadczenie.

Należy wyjaśnić, że od dnia podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (opubl. ONSAiWSA 2014/3/36, Lex nr 1404019), w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że osoba, która nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, nie może skutecznie ubiegać się o oświadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, i to bez względu na to, czy faktycznie taką opiekę sprawuje (vide: wyroki NSA z: 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2091/20, 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20, 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1015/18, 11 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1164/21, 6 października 2021 r. sygn. akt I OSK 572/21, 20 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1774/12, 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1437/13 - dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rzeczonej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Jak argumentował NSA w uzasadnieniu uchwały pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy (w brzmieniu od 1 stycznia 2010 r.) wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy przepisy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jak wskazał dalej NSA wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i we wskazanych wyżej wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. Tym samym Naczelny Sad Administracyjny za niedopuszczalne uznał sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te bowiem zawierają treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe i nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one raczej źródłem gwarancji, a nie praw, tym samym więc spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, tworząc poszczególne prawa podmiotowe. Stosowanie prawa przez sądy nie powinno wypełniać obowiązujących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Co prawda wspomniana wyżej uchwała dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 stycznia 2013 r., kiedy to przepisy ustawy nie przewidywały odpowiednika obecnego rozwiązania ujętego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale w związku z powiązaniem tego przepisu z kręgiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, stanowisko w niej zaprezentowane zachowało swoją aktualność (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1637/21 i 13 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 572/21 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rację ma wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi twierdząc, że brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy skarżącą, a wujem Z.K. stanowi prawną przeszkodę do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. należało ocenić jako chybiony.

Jednocześnie Sąd stoi na stanowisku, że po upływie roku od złożenia wcześniejszego wniosku w sprawie, w przypadku świadczeń które mogą być przyznane od daty złożenia wniosku na czas nie określony, bądź wskazany w orzeczeniu o niepełnosprawności trudno jest mówić o res iudicata. Każdy nowy wniosek określa nowy termin od którego przyznawane jest świadczenie czyli tak naprawdę zmienia się czasokres na który może być przyznane świadczenie.

Kończąc rozważania stwierdzić trzeba, że w kontrolowanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi trafnie wytknęło organowi pierwszej instancji pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy niniejszej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). We wspomnianym wyroku Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wspomniany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ pierwszej instancji, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Wadliwe stanowisko organu pierwszej instancji co do przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mogło jednak skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, skoro odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego co do zasady była prawidłowa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

is