Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1062/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono wyrok WSA
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 271 pkt 2, art. 277, art. 281, art. 282 par 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 97 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie o sygn. II SA/Kr 174/16 ze skargi A. S. na postanowienie Wojewody z dnia 22 grudnia 2015 r., znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. II SA/Kr 174/16; II. uchyla postanowienie Wojewody z dnia 22 grudnia 2015 r. znak: [...] oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. II SA/Kr 174/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody z dnia 22 grudnia 2015 roku, znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

W dniu 7 września 2016 r. Gmina Miejska na podstawie m.in. art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła skargę o wznowienie postępowania w powyższej sprawie. Wniosła o uwzględnienie skargi o wznowienie oraz zmianę wyroku poprzez oddalenie skargi na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Strona skarżąca podniosła, że w dniu 9 czerwca 2016 r. dowiedziała się o postępowaniu zakończonym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie wyrokiem wydanym w dniu 21 kwietnia 2016 r., w ten sposób, że z pracownikiem prowadzącym przedmiotową sprawę Wydziale Skarbu Miasta Urzędu Miasta K.B. skontaktował się pracownik Starostwa Powiatowego z zapytaniem, czy Prezydent Miasta będzie wnosić skargę kasacyjną od zapadłego w sprawie wyroku.

Ponieważ do akt sprawy administracyjnej o sygnaturze [...] nie zostały załączone żadne dokumenty wskazujące, iż toczy się postępowanie sądowoadministracyjne np.: odpis skargi, zawiadomienie o rozprawie ani też odpis wyroku, po uzyskaniu od pracownika Starostwa Powiatowego sygnatury postępowania prowadzonego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie sporządzony został wydruk zapadłego orzeczenia z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych (zalegający w aktach sprawy). Po bezskutecznym okresie oczekiwania na otrzymanie odpisu wyroku, pismem z dnia 22 lipca 2016 r. pracownik Wydziału Skarbu Miasta działając jako pełnomocnik Prezydenta Miasta wystąpił o odpis zapadłego wyroku. Przedmiotowy odpis wyroku (bez uzasadnienia) został doręczony do Urzędu Miasta w dniu 11 sierpnia 2016 r. Według wpisów w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenie jest prawomocne.

Z uwagi na fakt, iż powyższy wyrok nie został doręczony Prezydentowi Miasta - reprezentującemu Gminę Miejską, która została pominięta w prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, mimo iż była stroną postępowania administracyjnego jako aktualny właściciel nieruchomości objętej roszczeniem, skarga o wznowienie jest wypełni zasadna.

W świetle powyższego zachodzą podstawy z art. 271 pkt 2 p.p.s.a do wznowienia postępowania oraz zachowany został trzymiesięczny termin wynikający z art. 277 p.p.s.a.

Odnosząc się do merytorycznego rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podniesiono, że postępowanie, w ramach którego zapadło postanowienie w przedmiocie zawieszenia dotyczyło zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W trakcie postępowania jeden z wnioskodawców – W.P. zmarł. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie: razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105)

Przepis ten ma zastosowanie zarówno w postępowaniach administracyjnych prowadzonych z udziałem jednej strony, jak i w takich postępowaniach, w których bierze udział więcej stron. Znajduje on zastosowanie do oceny następstw śmierci choćby jednej z nich, w tych granicach podmiotowych sprawy, w jakich toczy się postępowanie. Na jednakowych zasadach przepis ma zastosowanie do postępowań wszczętych z urzędu i na wniosek. Śmierć strony jest przesłanką zawieszenia postępowania, jeżeli dotyczy osoby, która stała się już stroną postępowania z uwagi na to, że wniosła o jego wszczęcie, została skutecznie zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania dotyczącego jej obowiązków albo skutecznie zgłosiła swój udział w postępowaniu wszczętym na wniosek lub z urzędu z powołaniem się na swój w nim interes (...)" (Knysiak-Molczyk Hanna (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz).

Mając na uwadze, iż w prowadzonym postępowaniu wykazano spełnienie przesłanek obligatoryjnego zawieszenia postępowania z uwagi na śmierć jednego z wnioskodawców, w ocenie strony skarżącej zawieszenie postępowania było zasadne i konieczne.

Uchylając zaskarżone postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał na Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn.akt. SK 26/14.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego dochodzenie roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sposób indywidualny (niezależnie od zachowania pozostałych uprawnionych), jest bardziej korzystne dla poprzednich właścicieli, bowiem brak współdziałania wszystkich byłych współwłaścicieli lub ich spadkobierców - niezależnie od przyczyn i formy - zawsze umożliwia organowi wydanie decyzji odmawiającej zwrotu udziału w nieruchomości. Nie ma większego znaczenia, czy wynika to z nieustalenia następstwa prawnego po byłych współwłaścicielach nieruchomości (np. nieprzeprowadzenia postępowania o uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu i następnie postępowania spadkowego), czy też sporu między osobami uprawnionymi co do zasadności występowania z wnioskiem o zwrot.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, restytucja współwłasności odjętej w sposób sprzeczny z prawem powinna - co do zasady - polegać na równoczesnym zwrocie w jednym postępowaniu wszystkich udziałów w wywłaszczonej nieruchomości byłym współwłaścicielom (ich spadkobiercom). Jeżeli jednak w danym stanie faktycznym jest to niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, ustawa powinna przewidywać zwrot wywłaszczonych udziałów tym uprawnionym, którzy tego zażądają.

Trybunał Konstytucyjny zwrócił także uwagę, że kontrolowana w przedmiotowej prawie norma prawna znajduje zastosowanie także do innych stanów faktycznych, niż ujęte w sentencji orzeczenia.

W ocenie strony skarżącej w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy sytuacji w których część z uprawnionych nie może (np. z powodu niemożności wykazania legitymacji), lub nie chce wystąpić z roszczeniem, lub też nie jest znana pozostałym uprawnionym lub organowi, co uniemożliwia zwrot nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Brak jest przesłanek do przyjęcia (jak uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny), iż poszczególnemu uprawnionemu przysługuje "samodzielna legitymacja procesowa", obejmująca zarówno: możliwość zgłoszenia roszczenia, jak i autonomiczne rozstrzygnięcia wobec niego w toku postępowania.

Odmienna jest natomiast sytuacja, gdy uprawniony zgłasza udział w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stając się jego stroną i umiera w trakcie postępowania. Śmierć strony jest przesłanką obligatoryjnego zawieszenia postępowania.

Przesłanka zawieszenia postępowania ustalona w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. zmierza bowiem do zrealizowania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, we wszystkich aspektach, a zaniechanie zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy istniały ku temu podstawy, może prowadzić do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i do wadliwości tego postępowania uzasadniającej potrzebę uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo do wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją.

Uczestnik postępowania A.S. wniosła w piśmie z dnia 26 listopada 2016 r. o utrzymanie w mocy wyroku wydanego w sprawie sygn. II SA/Kr 174/16.

Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2016 r. uczestnicy postępowania: A.S., W.A. i K.W. wnieśli o oddalenie skargi o wznowienie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego uregulowana została w Dziale VII ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." Przepis art. 271 pkt 2 tej ustawy stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Natomiast art. 281 p.p.s.a. stanowi: na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.

W niniejszej sprawie skarga o wznowienie została uwzględniona, jako że Sąd stwierdził zarówno wystąpienie ustawowej podstawy wznowienia, jak i zachowanie terminu do wniesienia skargi. Sąd połączył badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy.

Skarżąca jako podstawę wznowienia podała, że Gmina Miejska została pominięta w prowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, mimo iż była stroną postępowania administracyjnego jako aktualny właściciel nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, tj. przyczynę nieważności o której mowa w art. 271 pkt. 2 p.p.s.a.

Został również dotrzymany termin do złożenia skargi o wznowienie. Strona skarżąca podniosła, że o wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 r., dowiedziała się w dniu 9 czerwca 2016 r. w ten sposób, że z pracownikiem prowadzącym przedmiotową sprawę Wydziale Skarbu Miasta Urzędu Miasta K.B. skontaktował się pracownik Starostwa Powiatowego z zapytaniem, czy Prezydent Miasta będzie unosić skargę kasacyjną od zapadłego w sprawie wyroku. Po bezskutecznym okresie oczekiwania na otrzymanie odpisu wyroku, pismem z dnia 22 lipca 2016 r. pracownik Wydziału Skarbu Miasta działając jako pełnomocnik Prezydenta Miasta wystąpił o odpis zapadłego wyroku. Przedmiotowy odpis wyroku (bez uzasadnienia) został doręczony do Urzędu Miasta w dniu 11 sierpnia 2016 r.

Twierdzenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy wznawianego postępowania o sygn. II SA/Kr 174/16 - Gmina Miejska nie została powiadomiona o rozprawie, która odbyła się w dniu 21 kwietnia 2016 r., nie doręczono jej odpisu skargi, ani też odpisu wyroku z uzasadnieniem. Na k. [...] akt sądowych znajduje się pismo datowane na dzień 22 lipca 2016 r. zawierające wniosek o wydanie odpisu sentencji wyroku, sporządzone przez K.B. – pełnomocnika Prezydenta Miasta. Skarga o wznowienie postępowania złożona została w dniu 7 września 2016 r. W świetle powyższego zachodzą podstawy z art. 271 pkt 2 p.p.s.a do wznowienia postępowania oraz zachowany został trzymiesięczny termin wynikający z art. 277 p.p.s.a.

Zgodnie ze stanowiskiem piśmiennictwa, wznowienie postępowania z przyczyn nieważności oznacza, że jeśli w chwili wydania prawomocnego orzeczenia zaistniała przyczyna nieważności, to orzeczenie sądu będzie uchylone tylko z tego powodu, choćby nieważność pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Nieważność postępowania daje podstawę do wniesienia skargi o wznowienie niezależnie od wyniku zakończonego postępowania i niezależnie od słuszności zapadłego w nim rozstrzygnięcia (tak: Knysiak-Sudyka, Hanna. Art. 271. W: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI. Wolters Kluwer, 2016.) Wystąpienie przyczyn nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy nieważność miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wymienione więc w tym przepisie podstawy mają charakter bezwzględny. Nieważność stanowiąca podstawę wznowienia musi występować w chwili wydania prawomocnego orzeczenia. Wystąpienie tych przyczyn już po wydaniu orzeczenia nie ma żadnego znaczenia prawnego. (Tarno, Jan Paweł. Art. 271. W: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2011.)

Z tego względu, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a, który stanowi, że po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd oddala skargę o wznowienie albo ją uwzględnia stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem, który wznowił postępowanie lub uchyla zaskarżone orzeczenie i skargę odrzuca lub postępowanie umarza, orzeczono jak w pkt. I wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę wskazać należy na następujące okoliczności, w których wydane zostało zaskarżone postanowienie Wojewody.

Starosta postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. nr [...], powołując się na przepis art. 97 § 1 pkt 1 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu części działki nr [...] (obecnie część działki nr [...]), objętej księgą wieczystą nr [...], położonej w obrębie [...], jedn. ewid. P., m. K., w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [....] i l. kat. [...], b. gm. kat. P. do czasu ustalenia spadkobierców zmarłego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego W.P.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A.S., ponawiając w nim prośbę o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność zawieszenia postępowania - marła jedna ze stron postępowania (dowodem tego jest pozyskany przez organ I instancji odpis akt zgonu nr [...] wydany przez Urząd Stanu Cywilnego), nie ma możliwości wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców W.P. (nie są oni ustaleni), nie zachodzą w tym przypadku okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 kpa, a samo postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta pismem z 16 lutego 2006 r. nr [...] działając na podstawie przepisu art. 136 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poinformował m. in. W.P., który jako syn należał do kręgu spadkobierców ustawowych W.P., jednego ze współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości o zamiarze użycia tej nieruchomości na inny cel niż określony w umowie sprzedaży i o przysługującym w związku z powyższym prawie do złożenia wniosku o jej zwrot. Instytucją, która pozwala spadkobiercy na skuteczne wylegitymowanie się swoim statusem prawnym przed innymi osobami, jest sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia jednak spadkobierca z chwilą otwarcia spadku nabywa spadek z mocy samego prawa (ex lege), a nabycie spadku ma charakter sukcesji uniwersalnej, przy czym jest niezależne od woli i wiedzy uprawnionego oraz jakichkolwiek innych zdarzeń. Wobec powyższego w/w zawiadomienie z 16 lutego 2006r., skierowane do W.P., "domniemanego - potencjalnego spadkobiercy" W.P. - byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości, wywołało skutek w postaci złożenia przez W.P. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym zawieszenie obecnie z urzędu przez Starostę postępowania w sprawie zwrotu części działki nr [...] (obecnie część działki nr [...]), w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [...] i l. kat. [...], b. gm. kat. P., ze względu na śmierć W.P., było prawidłowe, oraz wręcz konieczne w zaistniałej w sprawie sytuacji faktycznej i prawnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła A.S. zarzucając, że narusza ono jej prawo do odzyskania spornej nieruchomości, wskazując, iż spadkobiercy po W.P. są jej nieznani, pomimo podjętych przez nią działań w celu ich odnalezienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wskazać zatem należy co następuje.

W niniejszej sprawie podstawę zawieszenia postępowania administracyjnego stanowił art. 97 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774). Organy obu instancji zgodnie uznały bowiem, że prowadzenie postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości uzależnione jest od wstąpienia do sprawy o zwrot wszystkich spadkobierców zmarłego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego W.P. Powyższe stanowisko organów opierało się na nieprawidłowym przyjęciu, iż wykładnia art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinna zmierzać do uznania, że nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału we współwłasności. Organy kierowały się wyrażanym w orzecznictwie sądowym poglądem, że wprawdzie w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca przewidział możliwość jej zwrotu w całości albo w części, jednak określenie "w części" rozumiano jako część wyodrębnioną fizycznie i geodezyjnie, a nie obejmuje to udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości. W efekcie przyjmowano, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału w jej współwłasności. Pociągało to za sobą stwierdzenie, że w wypadku, jeżeli jest więcej niż jeden były właściciel (więcej niż jeden spadkobierca byłych właścicieli) wywłaszczonej nieruchomości, zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich tych osób. Nie było natomiast możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego czy też kilku byłych współwłaścicieli. Wniosek, pochodzący tylko od części uprawnionych, musiałby zatem prowadzić do zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, co uznawano za niedopuszczalne na gruncie art. 136 ust. 3 w/w ustawy. W efekcie zatem w kontrolowanym postępowaniu uznano, że należy postępowanie zawiesić.

Jednakże przedstawione powyżej rozumienie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zakwestionował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. SK 26/14 (Dz. U. z 2015 r., poz. 1039).

Trybunał w obszernym uzasadnieniu wyroku wskazał między innymi:

"Niesprawiedliwy jest przede wszystkim rozkład obowiązków w tym zakresie między wnioskodawcą i organami. To wnioskodawca, którego aktualnie nic już nie łączy z pozostałymi byłymi współwłaścicielami (po wywłaszczeniu węzeł prawny współwłasności został bowiem rozwiązany, a byli współwłaściciele lub ich spadkobiercy nie mają względem siebie żadnych praw lub obowiązków), jest zmuszony odnaleźć wszystkich uprawnionych (czasem nieznanych nie tylko z miejsca pobytu, ale i co do tożsamości), udowodnić ich legitymację do udziału w postępowaniu (czyli np. na własny koszt przeprowadzić konieczne postępowania spadkowe i przedłożyć odpowiednie dokumenty) oraz uzyskać ich zgodę na wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (i - co za tym idzie - zwrot nieruchomości zastępczej i odszkodowania uzyskanego za tę nieruchomość). Tymczasem organy państwa w całym tym postępowaniu mogą zachowywać się całkowicie biernie i są zobligowane jedynie do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zgodę wszystkich uprawnionych (...). Rażąco krzywdzące dla wnioskodawców jest także to, że - nawet przy dochowaniu najwyższej staranności oraz znacznym nakładzie sił i środków - nie mają oni gwarancji pozytywnego rozpatrzenia własnego wniosku o zwrot udziału w nieruchomości. Pozostałe osoby uprawnione zawsze mają prawo odmówić (także per facta concludentia) przyłączenia się do wniosku o zwrot nieruchomości, a wnioskodawca nie dysponuje żadnymi instrumentami wpływu na tę decyzję. Wbrew sugestiom zawartym w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych (...) nie może on w szczególności uzyskać orzeczenia zastępczego w trybie art. 199 k.c. Osoby wywłaszczone nie są już współwłaścicielami nieruchomości i nie podlegają przepisom prawa rzeczowego dotyczącym współwłasności (a więc m.in. roszczenia o zwrot udziału w nieruchomości nie można ujmować w kategoriach czynności przekraczających zarząd rzeczą wspólną, do których - na mocy art. 199 k.c. - wymagana jest zgoda wszystkich współwłaścicieli). Dodatkową okolicznością pogarszającą sytuację wnioskodawców jest także to, że w praktyce mogą oni być praktycznie bezterminowo "zakładnikami" pozostałych uprawnionych (niezidentyfikowanych lub niechętnych zwrotowi). Poza sytuacją określoną w art. 136 ust. 5 u.g.n. (wygaśnięcie roszczenia o zwrot w wypadku niezgłoszenia go w terminie 3 miesięcy od otrzymania zawiadomienia o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu), realizacja roszczeń zwrotowych nie jest w żaden sposób ograniczona w czasie. Każdy z uprawnionych może także do zakończenia postępowania zwrotowego zmienić zdanie, ponieważ nie jest związany swoją wcześniejszą decyzją."

Trybunał Konstytucyjny konkludując stwierdził, iż niezgodne z konstytucją jest uzależnianie prawa do zwrotu na rzecz byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców, od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, gdyż prawo byłego współwłaściciela (lub jego spadkobiercy) do zwrotu utraconego przez niego udziału we współwłasności nieruchomości ma charakter "innego prawa majątkowego" w rozumieniu art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Rozważania Trybunału Konstytucyjnego mają charakter uniwersalny i wynika z nich pogląd, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, brak wniosku wszystkich uprawnionych lub brak udziału w sprawie ich następców prawnych, nie może stać na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie części nieruchomości na rzecz tych podmiotów, które w postępowaniu uczestniczą i zwrotu nieruchomości dochodzą.

Zatem wykładając art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami należy przyjąć, odmiennie niż uznały skarżone organy w kontrolowanym postępowaniu, że jednak możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, a także, iż każdemu ze współwłaścicieli (bądź ich spadkobierców) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pozwalająca mu domagać się zwrotu jego udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Wobec powyższego w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, stosowanie art. 97 § 1 pkt. 1 Kpa dozna – jak w niniejszej sprawie - poważnych ograniczeń, co najmniej do czasu przyjęcia przez ustawodawcę nowych rozwiązań prawnych w tego rodzaju sprawach, na konieczność przyjęcia których również wskazał Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku. Nie jest bowiem możliwe zdaniem Sądu, odnoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jego uzasadnienia wyłącznie do momentu składania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Rozważania tam zawarte winny mieć również zastosowanie do sytuacji już trwającego postępowania, gdy po myśli art. 97 § 1 pkt. 1 KPA, "wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe". Wówczas organ winien wyodrębnić do osobnego postępowania sprawę udziałów "spadkobierców zmarłej strony" i tę sprawę zawiesić, a wobec pozostałych, znanych stron (byłych właścicieli lub ich spadkobierców) prowadzić nadal postępowanie i rozstrzygnąć o zwrocie lub odmowie zwrotu przysługujących im udziałów w objętej wnioskiem nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.