Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 678/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6560
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5a pkt13, art. 9 ust.1, art. 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 7, art. 17 ust.1 pkt 10, art. 20 ust.1, art. 27 ust.1, art. 30b ust.1
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 1a pkt 12 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2 ust.1 pkt 2 lit c-i, art. 3 pkt 28, art. 69 ust.2 pkt 3, art. 70 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2014 poz 94
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016r. sprawy ze skargi M. B. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej – działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Ol 678/16

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 15 grudnia 2015 r., uzupełnionym w dniu 6 kwietnia 2016 r., M. B. (zwany dalej: "wnioskodawcą", "skarżącym") zwrócił się do Dyrektor Izby Skarbowej w B. działającego w imieniu Ministra Finansów o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych uczestnictwa w programach motywacyjnych.

We wniosku skarżący podał, że jest osobą fizyczną oraz rezydentem podatkowym w Polsce. Wnioskodawca jest zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w A. Sp. z o.o. Sp.k. (dalej: "Spółka"). Wnioskodawca jest objęty dwoma programami motywacyjnymi (dalej:"Programy"), które prowadzi organizator (B. Sp. z o.o. Sp.k.), będący poprzez spółkę zależną C.-A. Sp. z o.o. Sp.k. podmiotem dominującym wobec Spółki. Zasady funkcjonowania obu programów zawarte są w przyjętych przez organizatora regulaminach.

Celem programów jest zapewnienie poprawy wyników finansowych oraz pozycji rynkowej Spółki. Realizacja celów programów wiąże się z możliwością uzyskania przez wnioskodawcę dodatkowego świadczenia pieniężnego (premii) w wysokości ściśle powiązanej z wynikami finansowymi Spółki.

Wnioskodawca wskazał, że jest uczestnikiem dwóch programów: średnioterminowego (3 letniego) opartego na akcjach wirtualnych (dalej: "Program 1") oraz krótkoterminowego opartego na przyznanym prawie do otrzymania w przyszłości rozliczenia pieniężnego wynikającego z wykonania praw związanych z realizacją określonych celów (dalej: "Program 2").

W celu realizacji Programu 1 organizator zawarł z wnioskodawcą dwie pisemne umowy, na mocy których wnioskodawca nabył akcje wirtualne (dalej: "akcje wirtualne"). Zgodnie z zasadami Programu 1, akcje wirtualne nie stanowią akcji w rozumieniu ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks Spółek Handlowych (dalej: "KSH"), nie są akcjami notowanymi na giełdzie i nie dają wnioskodawcy żadnych praw udziałowych w stosunku do Spółki. Przyznawane akcje wirtualne są niezbywalne, z wyjątkiem ich wykupu przez organizatora w celu realizacji przyznanych wnioskodawcy praw.

Stosownie do postanowień Programu 1, wnioskodawca nabywając akcje wirtualne nabył uprawnienie do otrzymania w przyszłości rozliczenia pieniężnego (ekwiwalentu), kalkulowanego jako iloczyn liczby przyznanych akcji wirtualnych i ich wartości na dzień realizacji (wykupu), a organizator zobowiązał się do odkupienia od wnioskodawcy akcji wirtualnych po cenie obowiązującej na dzień wykupu. Wartość nominalna jednej akcji wirtualnej, po której wnioskodawca je nabył, wyniosła 1 zł i nie ulegnie zmianie w kolejnych latach obowiązywania Programu 1. Umowy zawierane z wnioskodawcą w ramach Programu 1 są umowami odrębnymi i w żaden sposób niezwiązanymi z umową o pracę. Zgodnie z założeniami Programu 1 wnioskodawca otrzymał certyfikaty akcji wirtualnych, określające w szczególności liczbę przyznanych mu akcji.

Realizacja praw wynikających z akcji wirtualnych będzie następowała po spełnieniu określonych w regulaminie i umowie warunków, w tym m.in. po upływie przewidzianego w umowie czasu. Zasady Programu 1 (czy to postanowienia Regulaminu czy Umowy) oprócz ogólnych zasad jego funkcjonowania mogą także określać konsekwencje pewnych zdarzeń szczególnych (w szczególności rozwiązania stosunku pracy w trakcie trwania Programu 1). Zgodnie z zasadami Programu 1, wartość akcji wirtualnych na dzień realizacji (wykupu) uzależniona będzie od osiągnięcia określonych wskaźników finansowych (przychody, rentowność) przez Spółkę (lub jej część/jednostkę biznesową) we wskazanym w Programie 1 okresie. Realizacja praw wynikających z akcji wirtualnych będzie następowała w przypadku łącznego spełnienia przesłanek:

- upływu okresu wskazanego w dokumentach Programu 1,

- osiągnięcia w badanym okresie przyrostu wartości Spółki (zarządzanego przez wnioskodawcę obszaru), co zgodnie z zasadami Programu zostanie skalkulowane w oparciu o dwa mierniki (zwanych miernik 1 i miernik 2).

Zgodnie z ogólną zasadą Programu 1, akcje wirtualne będą podlegać wykupowi, a wynikająca z tego kwota rozliczenia (ekwiwalentu pieniężnego) będzie wypłacana po 2 latach karencji, licząc od końca roku obrotowego, za który akcje wirtualne zostały wydane, o ile średnia arytmetyczna miernika 1 za dwa kolejne lata poprzedzające rok wypłaty nie będzie niższa od wartości miernika 1 w roku, za jaki akcje wirtualne zostały wydane.

W przypadku Programu 2 organizator zawarł z wnioskodawcą odrębną umowę, której treścią jest przyznanie warunkowego prawa do otrzymania, po zakończeniu okresu rozliczeniowego (obrachunkowego), rozliczenia pieniężnego wynikającego z realizacji tegoż prawa (dalej: "Prawo"). Umowa jest umową odrębną i niezwiązaną w żaden sposób z umową o pracę. Prawo do otrzymania kwoty rozliczenia przyznane zostało wnioskodawcy odpłatnie - cena nabycia tego Prawa wyniosła 1 złoty i zasadniczo nie powinna ulec zmianie w kolejnych latach obowiązywania Programu 2. Zgodnie z umową, wnioskodawca jest zobowiązany do niezbywania przysługującego mu warunkowo Prawa, aż do momentu jego realizacji (prawo niezbywalne). Realizacja Prawa będzie polegała na żądaniu od organizatora wypłaty kwoty realizacji i w następstwie tego na wypłacie przez organizatora tej kwoty. Realizacja Prawa może nastąpić dopiero po zakończeniu okresu wskazanego w Programie 2 (zasadniczo 12 miesięcy, ew. 6 w wyjątkowych sytuacjach) i po spełnieniu określonych w dokumentach Programu 2 warunków opisanych poniżej. Warunki służące określeniu wysokości należnej wnioskodawcy kwoty rozliczenia są definiowane jako wskaźniki finansowe (dalej: "wskaźniki").

Wysokość kwoty rozliczenia będzie uzależniona od oceny stopnia realizacji określonych w Programie 2 wskaźników i określana będzie jako ustalony w umowie procent założonej kwoty bazowej. Wskaźniki będące podstawą wyliczenia kwoty rozliczenia na dany okres rozliczeniowy będą ustalane przez organizatora. Następnie, po zakończeniu okresu wskazanego w Programie 2, organizator przekaże wnioskodawcy informację o wartości osiągniętych wskaźników za dany okres oraz o obliczonej na tej podstawie kwocie rozliczenia. Wysokość kwoty rozliczenia uzależniona będzie w szczególności od stopnia realizacji wskaźników, przy czym w poszczególnych okresach rozliczeniowych mogą być brane pod uwagę tylko niektóre ze wskaźników (zasadniczo obliczanych dla jednostki biznesowej/obszaru działalności zarządzanego przez wnioskodawcę).

Kwotę rozliczenia wnioskodawca będzie mógł otrzymać, jeśli ustalone wskaźniki osiągną odpowiedni, założony przez organizatora poziom minimalny oraz gdy spełnione zostaną inne wskazane w Programie 2 warunki. Szczegółowy sposób wyliczenia kwoty rozliczenia ustalony jest indywidualnie w umowie zawartej pomiędzy wnioskodawcą, a organizatorem.

Zarówno w Programie 1, jak i Programie 2 organizator może określić, iż badanie stopnia realizacji poszczególnych celów (tj. osiągnięcia przez określone wskaźniki finansowe zakładanego poziomu) będzie dotyczyło roku/lat poprzedzających wprowadzenie tych programów.

W uzupełnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że zarówno prawo do otrzymania kwoty rozliczenia (ekwiwalentu) w związku z realizacją uprawnień z "akcji wirtualnych" w ramach Programu 1, jak i prawo do otrzymania kwoty rozliczenia w związku z realizacją "Prawa" nabytego w ramach Programu 2, stanowi instrument pochodny, dla którego instrumentem bazowym jest wskaźnik finansowy, który jest wykonywany przez dostawę lub rozliczenie pieniężne. Powyższy opis jest zdaniem wnioskodawcy zbieżny z definicją instrumentu finansowego zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Wnioskodawca powołał przy tym wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2013 r. (sygn. II FSK 27/12) oraz z dnia 30 listopada 2012 r. (sygn. II FSK 1193/11).

Wnioskodawca poinformował również, że umowy w ramach Programu 1 i Programu 2 są umowami odrębnymi i są zawierane tylko z uczestnikami tych programów. W związku z tym nie istnieje relacja porównawcza z innymi uczestnikami rynku oraz nie istnieje wartość rynkowa praw wynikająca z tych umów.

W związku z powyższym opisem wnioskodawca zadał następujące pytania:

1) Czy w związku z uczestnictwem w Programie 1 ewentualny przychód podlegający opodatkowaniu po stronie wnioskodawcy, z tytułu nabycia i realizacji praw z akcji wirtualnych, powstanie tylko w momencie wypłaty kwoty rozliczenia (ekwiwalentu pieniężnego) i stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.), dalej "u.p.d.o.f.", podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.?

2) Czy w związku z uczestnictwem w Programie 2 ewentualny przychód podlegający opodatkowaniu po stronie wnioskodawcy, z tytułu nabycia i realizacji prawa nabytego, powstanie tylko w momencie wypłaty kwoty rozliczenia i stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 tej ustawy?

Zdaniem wnioskodawcy ewentualny przychód podlegający opodatkowaniu z tytułu nabycia i realizacji praw z akcji wirtualnych w ramach Programu 1 oraz z tytułu nabycia i realizacji prawa nabytego w ramach Programu 2 powstanie tylko w momencie wypłaty kwoty rozliczenia (ekwiwalentu pieniężnego) i stanowić będzie dla niego przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 tej ustawy.

W ocenie wnioskodawcy, zarówno prawo do otrzymania kwoty rozliczenia (ekwiwalentu), w związku z realizacją uprawnień z akcji wirtualnych w ramach Programu 1, jak i prawo do otrzymania kwoty rozliczenia w związku z realizacją prawa nabytego w ramach Programu 2, wypełniają przesłanki do uznania ich za pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f.

Wnioskodawca powołując się na treść art. 3 pkt 28a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych wskazał, że wartość pochodnych instrumentów finansowych uzależniona jest od wartości instrumentów bazowych, czyli np. wartości akcji, obligacji, wartości indeksu giełdowego, wartości wskaźników finansowych itp. Wnioskodawca wskazał, że pojawiające się w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi pojęcia "prawo", "zespół praw", "umowa" i "instrument finansowy" to określenia mające charakter tautologiczny, tj. powtarzają swoje znaczenie. W praktyce instrumenty finansowe mogą w sensie cywilnoprawnym stanowić wiązkę umów lub złożone konstrukcje umowne składające się z powiązanych ze sobą funkcjonalnie relacji kontraktowych. Powyższe oznacza, że prawa wynikające z umów cywilnoprawnych zawieranych w ramach Programu 1 i Programu 2, mogą być po spełnieniu warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, kwalifikowane jako pochodne instrumenty finansowe.

W związku z powyższym, prawo do otrzymania kwoty rozliczenia (ekwiwalentu pieniężnego) w związku z realizacją praw wynikających z akcji wirtualnych (Program 1), jak i otrzymania kwoty rozliczenia w ramach Programu 2 przez wnioskodawcę kwalifikuje się zarówno:

- jako instrument finansowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, gdyż jest instrumentem pochodnym, którego instrumentem bazowym są wskaźniki finansowe Spółki i jest wykonywany przez rozliczenie pieniężne, jak również

- jako instrument pochodny w rozumieniu art. 3 pkt 28a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ze względu na to, że prawa przyznawane w ramach Programu 1 i Programu 2 są prawami majątkowymi, których cena zależy bezpośrednio od wartości wskaźników finansowych.

Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że ma prawo do uzyskania świadczenia, zaś organizator jest zobowiązany do realizacji zobowiązania, w określonym terminie i na określonych warunkach, co jest charakterystyczne dla (odpowiednio) nabywcy i wystawcy instrumentów finansowych. Zgodnie z ustawą o obrocie instrumentami finansowymi, realizacja pochodnego instrumentu finansowego może nastąpić poprzez rozliczenie pieniężne. W takiej formie będzie właśnie realizowane nabyte przez wnioskodawcę Prawo w ramach Programu 1 i Programu 2.

W konsekwencji, prawa do otrzymania kwot rozliczenia pieniężnego wynikające z wyżej wymienionych programów wnioskodawca uznał za pochodne instrumenty finansowe zgodnie z ustawą o obrocie instrumentami finansowymi, których cena zależy bezpośrednio od wartości wskaźników finansowych Spółki. W związku z tym wypełniają one definicję pochodnych instrumentów finansowych z art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f..

Uzasadniając swoje stanowisko do pytania nr 1, wnioskodawca wskazał, że przychód podlegający opodatkowaniu powstanie jedynie w momencie ewentualnej wypłaty przez organizatora świadczenia pieniężnego na jego rzecz (wykupu akcji wirtualnych zgodnie z umową) i będzie on stanowić przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu zgodnie z art. 30b ust. 1 tej ustawy, tj. z zastosowaniem 19% stawki podatkowej. Wnioskodawca powołał przy tym treść art. 9 ust.1, art. 11 ust. 1, art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, i 10, art. 19 i art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f..

Wnioskodawca podkreślił, że akcje wirtualne są niezbywalne i nie są notowane na giełdzie, zaś prawo do otrzymania kwoty rozliczenia będzie przysługiwało tylko i wyłącznie po spełnieniu określonych w Programie 1 warunków. Powyższe oznacza, iż w sytuacji gdy warunki te nie zostały spełnione wnioskodawca nie otrzyma kwoty rozliczenia (ekwiwalentu). Tym samym, samo przyznanie wnioskodawcy akcji wirtualnych nie rodzi skutku w postaci powstania przychodu zwłaszcza, że wnioskodawca ponosi za nie odpłatność. Tym samym, nabycie akcji wirtualnych w ramach planu motywacyjnego nie stanowi nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu przepisów u.p.d.o.f., nie jest bowiem związane z jakimkolwiek przysporzeniem w majątku osoby otrzymującej akcję wirtualną. W momencie ich nabycia nie można stwierdzić czy ich realizacja przyniesie wnioskodawcy wymierne korzyści ekonomiczne, a tym bardziej oszacować wartości tej korzyści. Nabycie akcji wirtualnej stwarza jedynie potencjalną możliwość uzyskania w przyszłości korzyści majątkowych. Natomiast w odniesieniu do skutków podatkowych związanych z realizacją praw wynikających z akcji wirtualnych wnioskodawca wyjaśnił, że w myśl art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. jednym ze źródeł przychodów są m.in. kapitały pieniężne. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 b tej ustawy przychód określony w ust.1 pkt 10 powstaje w momencie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych.

Wnioskodawca powołując się na treść art. 30b ust. 2 pkt 3, art. 30b ust 6 u.p.d.o.f. uznał, że przyznanie mu akcji wirtualnych spowoduje powstanie po jego stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu dopiero w momencie realizacji praw wynikających z akcji wirtualnych (a nie na żadnym wcześniejszym etapie), który w konsekwencji stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 tej ustawy. Skarżący powołał się przy tym na interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w P., Ł., B. i K.

Uzasadniając swoje stanowisko do pytania nr 2, wnioskodawca wskazał, że przychód podlegający opodatkowaniu po jego stronie powstanie tylko w momencie ewentualnej wypłaty kwoty rozliczenia i będzie on stanowić przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust 1 tej ustawy.

Powołując się na art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. wnioskodawca wskazał, że przychód po jego stronie nie powstanie w momencie nabycia przez niego prawa do otrzymania kwoty rozliczenia w ramach Programu 2, gdyż na tym etapie nie otrzymuje on jeszcze środków pieniężnych, a nabytym prawem nie może rozporządzać. Nabycie Prawa przez uprawnionych stanowi jedynie uzyskanie uprawnienia do otrzymania wypłaty w formie kwoty rozliczenia w przyszłości (po spełnieniu określonych warunków). Przysporzenie, które otrzymuje wnioskodawca w chwili nabycia Prawa jest więc jedynie potencjalne. Co więcej, wnioskodawca ponosi odpłatność za nabycie prawa do otrzymania kwoty rozliczenia w wysokości 1 zł.

Powołując się na indywidualne interpretacje podatkowe, wnioskodawca wskazał, że dopiero w momencie realizacji Prawa i wypłaty kwoty rozliczenia, możliwe będzie określenie konkretnej wielkości przysporzenia. Jednocześnie, przychód uzyskany z tytułu wypłaty kwoty rozliczenia powinien zostać zaliczony do kategorii kapitałów pieniężnych. Powyższe wnioski wynikają z analizy art.10 ust.1 pkt 7, art. 17 ust.1 pkt 10, art. 5a pkt 13, art. 30b ust.1 u.p.d.o.f..

Dyrektor Izby Skarbowej w B., działając z upoważnienia Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji z dnia "[...]" uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. W uzasadnieniu interpretacji wskazał na treść art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 11 ust. 2a, art. 11 ust. 2b, art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r., poz. 94, ze zm.).

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, samo przyznanie wnioskodawcy "akcji wirtualnych" w ramach Programu 1 oraz "Prawa" w ramach Programu 2, dzięki którym wnioskodawca uzyskuje potencjalną możliwość otrzymania kwoty rozliczenia (w wyniku realizacji "akcji wirtualnych" oraz "Prawa") nie będzie skutkować powstaniem przychodu po stronie wnioskodawcy. W ocenie organu, "akcje wirtualne" oraz "Prawa", które zostały przyznane wnioskodawcy w ramach programów motywacyjnych nie są instrumentami finansowymi, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c)-i) ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, a zatem nie są pochodnymi instrumentami finansowymi w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f..

W opinii organu, w przypadku klasycznego instrumentu pochodnego o faktycznym zawarciu umowy sprzedaży instrumentu bazowego lub dokonaniu adekwatnego rozliczenia finansowego decyduje przede wszystkim cena wykonania. W przypadku omawianych programów motywacyjnych koncepcja ceny wykonania nie występuje.

W celu ustalenia do jakiego źródła przychodu należy zaliczyć ewentualny przychód, który otrzyma wnioskodawca z tytułu realizacji "akcji wirtualnych" oraz "Prawa", organ uwzględnił, że wnioskodawcy (jako uczestnika programów) nie łączy umowa o pracę z podmiotem organizującym wskazane we wniosku programy motywacyjne. Ponadto prawo do otrzymania kwot rozliczenia (wynikających z realizacji "akcji wirtualnych" oraz "Prawa") z tytułu uczestnictwa w programach motywacyjnych wynika nie tylko z dodatkowej umowy zawieranej przez organizatora z osobami objętymi programami, lecz także z ogólnych założeń programów motywacyjnych.

Powołując się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 352/15 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II FSK 324/12 organ uznał, że aby instrument finansowy mógł być przedmiotem jakiegokolwiek obrotu to musi być zmaterializowany, czyli musi istnieć. Tymczasem w niniejszej sprawie instrumenty te nie istnieją, a terminem takim nazwano jedynie podstawy do ustalenia kwot, które ma otrzymać wnioskodawca w ramach zawartych umów dotyczących przedmiotowych programów motywacyjnych z organizatorem.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt 28 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, aby uznać "akcje wirtualne" oraz "Prawo" za instrumenty pochodne muszą one być prawami majątkowymi, których cena zależy od wartości wskaźników. Przy czym prawa te muszą być zbywalne i posiadać swoją cenę, a jak wskazał wnioskodawca "akcje wirtualne" oraz "Prawo" są niezbywalne.

Dyrektor Izby Skarbowej powołując się na zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi podniósł, że akt ten, reguluje zasady i warunki dokonywania obrotu papierami wartościowymi i innymi instrumentami finansowymi, prawa i obowiązki podmiotów biorących udział w transakcji opiewającej na instrument finansowy, organizację tego obrotu, a także nadzór nad jego prawidłowym przebiegiem. Uwzględniając powyższe, organ nie zgodził się z wnioskodawcą, że wykreowane przez Spółkę "akcje wirtualne" oraz "Prawa" wpisują się w zakres ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i tym samym wypełniają dyspozycję art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f..

W konsekwencji, przychód uzyskany przez wnioskodawcę związany z realizacją "akcji wirtualnych" oraz "Prawa" nie pochodzi z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., a także nie stanowi żadnego rodzaju przychodu określonego w art. 17 ust. 1 ww. ustawy. W związku z tym, przychód taki nie kwalifikuje się do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 - kapitały pieniężne.

W ocenie organu, potencjalne świadczenia uzyskane z realizacji "akcji wirtualnych" oraz "Praw" stanowią przychód zaliczany do innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., z uwagi na fakt, że wskazane powyżej instrumenty zostały przyznane wnioskodawcy od podmiotu niebędącego pracodawcą wnioskodawcy. Każde zaś przysporzenie w postaci nieodpłatnego świadczenia lub świadczenia częściowo odpłatnego otrzymane od podmiotu, z którym nie łączy

beneficjenta stosunek pracy należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł.

Przychody z innych źródeł podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f., według ustalonej skali podatkowej. Przychody te wnioskodawca zobowiązany będzie wykazać samodzielnie w zeznaniu rocznym składanym za rok, w którym zostały osiągnięte i je opodatkować.

Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej interpretacji na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a oraz zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami prawa.

Skarżący zarzucił interpretacji indywidualnej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, poprzez ich niewłaściwą ocenę:

- art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 30b w zw. z art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c oraz art. 3 pkt 28a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej: ustawa o obrocie), a także art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez niewłaściwe zdefiniowanie pojęcia instrument finansowy i uznanie, iż prawa do otrzymania kwoty rozliczenia pieniężnego w związku z realizacją uprawnień wynikających z akcji wirtualnych i Prawa nie wypełniają przesłanek do uznania ich za pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. oraz zakwalifikowanie takich przychodów jako wynagrodzenie z tytułu innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.,

- art. 70 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 3 ustawy o obrocie, poprzez niewłaściwą ocenę co do zastosowania w sprawie oraz, w konsekwencji, uznanie, że przepisy szczególne ustawy o obrocie powinny znaleźć zastosowanie wobec Spółki celem kwalifikacji akcji wirtualnych oraz Prawa jako instrumentów finansowych

w rozumieniu tej ustawy.

2) przepisów proceduralnych tj.: art. 14c § 1 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez naruszenie zasady zaufania z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia prawnego interpretacji, z którego wynikałoby z jakich względów odwołujących się do aspektów merytorycznych sprawy stanowisko skarżącego okazało się według organu nieuzasadnione. Uzasadnienie przedstawione przez organ nie pełni funkcji informacyjnej względem skarżącego oraz utrudnia sądową kontrolę interpretacji.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz.1066), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności.

Wskazać także należy, że zgodnie z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej interpretacji indywidualnej w oparciu o przedstawione wyżej zasady orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że akt ten nie narusza prawa w zakresie powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zasadnym jest powołanie kilku uwag, poświęconych treści art. 14b i art. 14c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.). Zgodnie z § 1 pierwszego z wyżej wymienionych przepisów, minister właściwy do spraw finansów publicznych, na pisemny wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną). Wniosek o interpretację indywidualną może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych, o czym stanowi art. 14b § 2 Ordynacji podatkowej. Składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego (§ 3). Stosownie natomiast do art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (art. 14c § 2).

Uwzględniając powyższe Sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia prawa procesowego, tj. art. 14c § 1 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Ocena stanowiska wnioskodawcy to stwierdzenie organu co do prawidłowości bądź nieprawidłowości stanowiska przedstawionego we wniosku przez zainteresowanego. Jeżeli stanowisko wnioskodawcy zostanie uznane za nieprawidłowe, organ zobowiązany jest przedstawić prawidłowe stanowisko w odniesieniu do stanu faktycznego podanego przez wnioskodawcę oraz jego uzasadnienie prawne. Oznacza to, że organ w interpretacji indywidualnej przedstawia prawidłowy - w jego ocenie - sposób interpretacji przepisów prawa, o które pytał wnioskodawca w odniesieniu do stanu faktycznego wskazanego we wniosku. W art. 14c Ordynacji brak jest unormowań dotyczących treści uzasadnienia prawnego. Z istoty i celu interpretacji indywidualnej wydaje się wynikać, że uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie przepisów prawa podatkowego objętych interpretacją oraz wskazanie ich prawidłowej wykładni.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje uznanie, że postępowanie o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych jest postępowaniem odrębnym, szczególnym w stosunku do innych postępowań podatkowych. W postępowaniu tym nie przeprowadza się postępowania dowodowego, nie dokonuje się analizy dokumentów, przesłuchania świadków, ani oględzin. Wydanie interpretacji indywidualnej polega na ocenie stanowiska wnioskodawcy dotyczącego skutków podatkowych przedstawionego we wniosku stanu faktycznego bądź zdarzenia przyszłego. W przypadku uznania stanowiska wnioskodawcy za nieprawidłowe, wydanie interpretacji indywidualnej sprowadza się w istocie do wskazania przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie oraz do oceny skutków podatkowych przedstawionego we wniosku stanu faktycznego, bądź zdarzenia przyszłego w świetle tych przepisów, co też organ podatkowy w przedmiotowej interpretacji uczynił.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy ewentualny przychód z tytułu nabycia i realizacji praw wynikających z akcji wirtualnych oraz Prawa powstanie tylko w momencie wypłaty kwoty rozliczenia i czy będzie przychodem z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., podlegającym opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 ww. ustawy.

Zdaniem skarżącego ewentualny przychód podlegający opodatkowaniu z tytułu nabycia i realizacji opisanych praw powstanie w momencie wypłaty kwot rozliczenia i stanowić będzie przychód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art.17 ust.1 pkt 10 u.p.d.o.f. W ocenie skarżącego prawa do otrzymania kwoty rozliczenia w związku z realizacją praw nabytych zarówno w Programie 1, jak i w Programie 2, stanowią instrument pochodny, o którym mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi.

Według organu, samo przyznanie skarżącemu opisanych praw nie będzie skutkowało powstaniem po jego stronie przychodu. Prawa te nie są instrumentami finansowymi, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi. W konsekwencji, uzyskany przez skarżącego przychód związany z realizacją akcji wirtualnych i Prawa nie stanowi żadnego rodzaju przychodu określonego w art.17 ust.1 u.p.d.o.f. i nie kwalifikuje się do źródła, o którym mowa w art.10 ust.1 pkt 7 tej ustawy. Potencjalne świadczenie uzyskane z realizacji opisanych praw stanowić będzie przychód zaliczany do innych źródeł, o których mowa w art.20 ust.1 u.p.d.o.f., opodatkowany na zasadach ogólnych.

Prezentując zasadnicze ramy prawne, odnoszące się do spornego zagadnienia, należy wskazać, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f., opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19, art. 25b i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f., źródłem przychodów jest stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta. Wśród źródeł przychodów, wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy, wskazano w pkt 7 kapitały pieniężne i prawa majątkowe, a w pkt 9 – inne źródła.

Szczegółowy zakres przychodów należących do kategorii przychodów z kapitałów pieniężnych wynika z art. 17 ust. 1 u.p.d.o.f.. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających.

W myśl art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f., ilekroć w ustawie jest mowa o pochodnych instrumentach finansowych oznacza to instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi z wyłączeniem tytułów uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania oraz instrumentów rynku pieniężnego.

Z kolei w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wymienia się liczne instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi. Instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są niebędące papierami wartościowymi:

a) tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania,

b) instrumenty rynku pieniężnego,

c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne,

d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron,

e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu,

f) niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych,

g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,

h) kontrakty na różnicę,

i) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.

Definicję legalną instrumentów pochodnych ustawodawca zawarł w art.3 pkt 28a ww. ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Zgodnie z tą definicją przez instrumenty pochodne należy rozumieć opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny lub wartości instrumentów finansowych, walut, stóp procentowych, rentowności, indeksów finansowych, wskaźników finansowych, towarów, zmian klimatycznych, stawek frachtowych, poziomów emisji, stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, a także innych aktywów, praw, zobowiązań, indeksów lub wskaźników (instrumentów bazowych) oraz instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego.

Z kolei stosownie do treści art.20 ust.1 u.p.d.o.f., za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. Jak wynika z powołanego przepisy, zawarty w nim katalog świadczeń jest katalogiem otwartym i należy do niego zaliczyć świadczenia, których ustawodawca nie zaliczył do innych kategorii wymienionych we wcześniejszych punktach art.10 ust.1 u.p.d.o.f.

Po przeanalizowaniu opisanych we wniosku skarżącego programów motywacyjnych, przepisów u.p.d.o.f. oraz ustawy o obrocie, Sąd doszedł do przekonania, że samo przyznanie skarżącemu akcji wirtualnych w ramach Programu 1 oraz Prawa w ramach Programu 2, dzięki którym skarżący uzyskuje potencjalną możliwość otrzymania kwoty rozliczenia (w wyniku realizacji akcji wirtualnych oraz Prawa) nie będzie skutkować powstaniem przychodu po stronie skarżącego.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej, że akcje wirtualne oraz Prawo, które zostały przyznane skarżącemu w ramach programów motywacyjnych nie są instrumentami finansowymi, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c)-i) ustawy o obrocie, a zatem nie są pochodnymi instrumentami finansowymi w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. Przysługujące skarżącemu roszczenia z tytułu akcji wirtualnych i Prawa są bowiem – wbrew twierdzeniom skarżącego – ekspektatywą prawa, a nie prawem majątkowym.

W ocenie Sądu, w przypadku akcji wirtualnych następuje umowne przyznanie akcji, a w przypadku Prawa – prawa do otrzymania kwoty rozliczenia, których jednostkowa wartość nominalna w momencie przyznania jest symboliczna (1 zł), a ich wprowadzanie, jak wskazuje praktyka, związane jest często z realizacją różnego rodzaju programów motywacyjnych i sposobów wynagradzania kadry menedżerskiej, kierowniczej oraz wybranych pracowników (współpracowników). W obu przypadkach, to pewien sposób wynagradzania, który upoważnia ich posiadacza do otrzymania środków pieniężnych w określonym momencie, w przyszłości. Ten rodzaj wynagradzania, w porównaniu z akcjami czy opcjami na akcje, nie powoduje konieczności powiększenia kapitału zakładowego, ponieważ nie wiąże się z otrzymaniem przez wymienionych rzeczywistych akcji. Realizacja praw wynikających z akcji, czy Prawa, następuje poprzez ich wykup, po upływie terminu wskazanego w umowie oraz osiągnięciu pewnych minimalnych wartości, które są określone przy użyciu odpowiednich wskaźników finansowych. W tym wypadku, po osiągnięciu określonych wskaźników finansowych przez Spółkę we wskazanym okresie.

Cechą charakterystyczną pochodnych instrumentów finansowych jest to, że zakupienie instrumentu przez jedną stronę transakcji i jego sprzedaż przez drugą stronę, rodzi dla obu stron prawo lub obowiązek zawarcia umówionej transakcji, której przedmiotem jest instrument bazowy, na warunkach i w terminie wynikających z parametrów instrumentu pochodnego (portal Narodowego Banku Polskiego https://www.nbportal.pl/slownik/pozycje-slownika/instrument-pochodny). Tymczasem, zgodnie z przedstawionym we wniosku zaistniałym stanem faktycznym, przyjmując że Spółka osiągnie zakładane w programie motywacyjnym wskaźniki, a ponadto spełnione zostaną dodatkowe, ustalone warunki, skarżący, biorący udział w programie motywacyjnym, może jedynie oczekiwać wypłaty rozliczenia pieniężnego (kwoty rozliczenia), a nie zawarcia umówionej transakcji, której przedmiotem jest instrument bazowy.

Dodatkowo zdaniem Sądu, istotne dla oceny rozważanego zagadnienia jest stanowisko, które przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez organ wyroku z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 324/12, w którym podkreślił, że aby instrument finansowy (w sprawie były to wirtualne akcje przyznane prezesowi spółki, uprawniające do otrzymania równowartości akcji tej spółki) mógł być przedmiotem jakiegokolwiek obrotu musi być zmaterializowany, czyli musi istnieć. Sąd wyjaśnił, że nie oznacza to, że instrument taki musi być dokumentem, mieć formę papierową, namacalną, natomiast instrument taki musi istnieć w obrocie. Nie można natomiast samemu tworzyć danego instrumentu, próbując następnie przypisać mu cechy pochodnego instrumentu finansowego, a przychód z jego zbycia kwalifikować jako przychód ze źródła z kapitałów pieniężnych. Jak również nie można prowadzić obrotu czymś, co nie istnieje. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi nie dopuszcza wirtualnych praw. Prawa mają być rzeczywiste. Nie wystarczy przy tym stworzyć samej nazwy produktu i ustalić sposobu w jaki będzie się określać jego wartość przy odwołaniu do innych rzeczy lub praw. Oznacza to, że lista instrumentów finansowych wymienionych w art. 2 ust. 1 - 4 ustawy o obrocie jest listą zamkniętą, a pochodnymi instrumentami finansowymi są tylko te, które zostały wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) – i) ww. ustawy.

W rozpoznawanej sprawie instrument ten faktycznie nie istnieje, a terminem tym nazwano jedynie podstawę do ustalenia kwoty, którą ma otrzymać skarżący, wyłącznie na potrzeby zawartej między Spółką, a nim jako uczestnikiem programu motywacyjnego umowy.

Zaznaczyć również należy, że w przypadku klasycznego instrumentu pochodnego o faktycznym zawarciu umowy sprzedaży instrumentu bazowego lub dokonaniu adekwatnego rozliczenia finansowego decyduje przede wszystkim cena wykonania. W przypadku omawianych programów motywacyjnych koncepcja ceny wykonania nie występuje.

Nadto, zgodnie z art. 3 pkt 28 ustawy o obrocie, aby uznać akcje wirtualne oraz Prawo za instrumenty pochodne muszą one być prawami majątkowymi, których cena zależy od wartości wskaźników. Prawa te muszą być zbywalne, a jak wskazał skarżący akcje wirtualne oraz Prawo są niezbywalne, z wyjątkiem ich wykupu przez organizatora. Skarżący jako uczestnik programu motywacyjnego nie może tego swojego uprawnienia zbyć, czy też scedować, chociażby na inną osobę z kręgu osób uprawnionych do udziału w programie.

Zdaniem Sądu uprawnienie do otrzymania rozliczenia pieniężnego nie spełnia także kolejnej istotnej cechy prawa majątkowego, tzn. nie posiada wartości majątkowej. Zdaniem Sądu ani w momencie przystępowania do programu, ani w trakcie jego trwania nie sposób określić, czy spełnione zostaną wskaźniki według których ma nastąpić rozliczenie. Również z wyjaśnień skarżącego wynika, że uczestnicy programu nie będą wiedzieć, czy otrzymają rozliczenie pieniężne i jaka będzie jego wysokość. Nie sposób zatem przyjąć, że uprawnienie w momencie nabycia za symboliczną złotówkę, posiada wartość rynkową. Nabycie akcji wirtualnych oraz Prawa przez uprawnionych stanowi jedynie uzyskanie uprawnienia do otrzymania wypłaty w formie kwoty rozliczenia w przyszłości (po spełnieniu określonych warunków). Przysporzenie, które otrzymuje wnioskodawca w chwili nabycia jest więc jedynie potencjalne. Określoną wartość, będzie miało dopiero, gdy będzie wiadome, że Spółka zrealizowała określone wskaźniki finansowe.

Należy przy tym podkreślić, że nazwa akcje wirtualne oraz Prawa jest wyłącznie sztucznym tworem potrzebnym do ustalenia tytułu, z jakiego wypłacone będzie świadczenie dla skarżącego. Nie wystarczy jednakże stworzyć samej nazwy produktu i wskazać sposób w jaki będzie się ustalać jego wartość przy odwołaniu do innych rzeczy lub praw. Zawierając bowiem jakąkolwiek umowę cywilnoprawną, np. umowę sprzedaży nieruchomości, można oprzeć cenę sprzedaży o cenę akcji spółki X lub innego instrumentu bazowego, co bynajmniej nie będzie oznaczało, że sprzedawany produkt staje się pochodnym instrumentem finansowym, ponieważ jego cena będzie zależała od ceny akcji spółki X, a przychód ze sprzedaży należy traktować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Umowa taka pozostanie nadal umową sprzedaży. Samo oparcie ceny zbycia o wartość innych praw lub towarów nie czyni jeszcze z przedmiotu umowy pochodnego instrumentu finansowego. W przeciwnym wypadku uzależnienie ceny zbycia od wartości jakiejkolwiek rzeczy lub prawa mnożyłoby powstanie kolejnych praw pochodnych (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 324/12, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedmiotowy instrument musi zatem istnieć w obrocie. Nie można samemu tworzyć danego instrumentu, próbując następnie przypisać mu cechy pochodnego instrumentu finansowego, a przychód z jego zbycia kwalifikować jako przychód ze źródła z kapitałów pieniężnych. Nie można również prowadzić obrotu czymś, co nie istnieje. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi nie dopuszcza wirtualnych praw. Prawa mają być rzeczywiste. Jak już wyżej wskazano, lista instrumentów finansowych wymienionych ustawie o obrocie jest listą zamkniętą, a pochodnymi instrumentami finansowymi są tylko te, które zostały wprost wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) – i) tej ustawy.

Należy podkreślić, że w obrocie funkcjonują instrumenty rzeczywiste - rozliczane poprzez fizyczną dostawę instrumentu bazowego oraz instrumenty nierzeczywiste - rozliczane poprzez różnice między ceną umowną, a ceną rzeczywistą instrumentu bazowego, a więc de facto do ich wykonania konieczne jest istnienie jedynie wskaźnika, sposobu obliczenia ceny rozliczenia oraz daty rozliczenia, a nie ich zmaterializowanie. Z powyższego jednoznacznie wynika jednak, że są to instrumenty będące przedmiotem publicznego obrotu, a więc dopuszczone do publicznego obrotu w świetle ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a w przedmiotowej sprawie akcje wirtualne oraz Prawo zostały stworzone na potrzeby tylko i wyłącznie zawartych między spółką, a skarżącym umów - a więc nie istnieją w obrocie publicznym. Nie można bowiem mówić o publicznym obrocie akcjami wirtualnymi w przypadku, gdy akcje (Prawa) oferowane są wyłącznie konkretnej osobie. Przykładowo tego rodzaju akcje, czy Prawa nie mogą być środkiem egzekucyjnym w rozumieniu art.1a pkt 12 lit.a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r., poz.599 ze zm.), który to przepis przewiduje, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję m.in. z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków. Nie mogą zatem stanowić pochodnego instrumentu finansowego w rozumieniu przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o obrocie, a tym samym w związku z art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. - nie mogą stanowić pochodnego instrumentu finansowego w rozumieniu tej ustawy. Stanowią one bowiem wymyślony przez spółkę twór, który skarżący chce zakwalifikować jako pochodny instrument finansowy.

W konsekwencji przyjąć należało, że przychód uzyskany przez skarżącego związany z realizacją akcji wirtualnych oraz Prawa nie pochodzi z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., a także nie stanowi żadnego rodzaju przychodu określonego w art. 17 ust. 1 ww. ustawy. W związku z tym, przychód taki nie kwalifikuje się do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. - kapitały pieniężne.

Ze względu natomiast na charakter przedstawionych programów motywacyjnych, stwierdzić należy, że potencjalne świadczenia uzyskane z realizacji akcji wirtualnych oraz Praw stanowią przychód zaliczany do innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., z uwagi na fakt, że wskazane powyżej instrumenty zostały przyznane stronie skarżącej od spółki B. Sp. z o.o. Sp. k., tj. od podmiotu, który nie jest pracodawcą skarżącego. Każde zaś przysporzenie w postaci nieodpłatnego świadczenia lub świadczenia częściowo odpłatnego otrzymane od podmiotu, z którym nie łączy beneficjenta stosunek pracy należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł.

Przychody z innych źródeł podlegają z kolei opodatkowaniu na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f., według ustalonej skali podatkowej. Przychody te skarżący zobowiązany będzie wykazać samodzielnie w zeznaniu rocznym składanym za rok, w którym zostały osiągnięte i je opodatkować.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut dotyczący pominięcia przez organ art. 70 ust. 1 pkt 4 oraz art. 69 ust. 2 pkt 3 ustawy o obrocie. Skoro bowiem akcje wirtualne oraz Prawo nie spełniają definicji instrumentu finansowego w rozumieniu ustawy o obrocie, nie może ich obejmować wskazana regulacja.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako niezasadną oddalił.