Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2269/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. c
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. ze skargi J. B. i B. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 2269/18 U Z A S A D N I E N I E

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] października 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

B. B. i J. B. pismem z [...] kwietnia 2013 r. wystąpili o wydanie decyzji stwierdzającej, że Dobra Ziemskie "[...] [...]." nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Pismem z [...] lipca 2013 r. wnioskodawcy zmodyfikowali wniosek, wskazując, że żądają stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała część dawnej nieruchomości ziemskiej oznaczonej jako "Majątek [...]", obejmująca w szczególności zespół dworsko-parkowy niezwiązany funkcjonalnie z resztą majątku.

Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r. stwierdził, że majątek ziemski Dobra Ziemskie "[...] [...]." o pow. 163,20 ha, położony w gminie [...], powiecie [...], podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2016 r. uchylił w całości w/w decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

B. B. i J. B. pismem z 6 czerwca 2016 r. sprecyzowali wniosek wskazując, że obejmuje on resztówkę z rozparcelowanego majątku [...], tzw. ośrodek o pierwotnej pow. 8,04 ha (obecnie 8,5399 ha), oznaczony dawniej jako działka hipoteczna nr [...], a obecnie składający się z wymienionych szczegółowo działek ewidencyjnych, położonych we wsi [...], w gminie [...], w powiecie [...], województwie [...].

Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2017 r. stwierdził, że część majątku ziemskiego Dobra Ziemskie "[...] [...]." położonego w gminie [...], powiecie [...], stanowiącego zespół dworsko-parkowy o pow. 8,53399 ha, oznaczony dawniej jako działka hipoteczna nr [...], a obecnie wchodząca w skład działek ewidencyjnych szczegółowo opisanych w decyzji, podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

J. B. i B. B. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ przytoczył treść § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) oraz art. 1 ust. 2 w/w dekretu i podkreślił, że nieruchomość, której dotyczy postępowanie zapisana w była w księdze hipotecznej (księdze wieczystej dawnej) "[...] [...]" powiatu [...].

Organ wskazał, że nieruchomość "[...]" stanowiąca własność T. B. została przejęta na cele reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r., co stwierdza zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] października 1946 r. nr [...]. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e jako podstawa przejęcia wymieniony jest także w wykazie remanentu ziemi państwowej na dzień [...] stycznia 1947 r., sporządzonym przez Powiatowy Urząd Ziemski Powiatu [...] w [...].

Minister zaznaczył, że wniosek został złożony przez spadkobierców dawnego właściciela – J. B. i B. B., a więc osoby, które mają interes prawny w ustaleniu, że majątek [...] (jego część) nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Organ opisał szczegółowo działki objęte postępowaniem, których łączna powierzchnia wynosi 8,5399 ha podnosząc, że zdaniem wnioskodawców na działkach tych znajdował się zespół dworsko-parkowy niezwiązany funkcjonalnie z resztą majątku. Stanowić miał on wyłącznie siedzibę i lokum siedliskowe właścicieli. Dołączone do akt opracowanie jednostkowe sporządzone przez geodetę uprawionego C. F. wskazuje, że wymienione działki odpowiadają dawnemu ośrodkowi (resztówce) z majątku [...] o pow. 8,04 ha (geodeta wyjaśnił przyczyny różnicy powierzchni). Z treści przywołanych ksiąg wieczystych, prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych, wynika, że właścicielami działek są obecnie osoby fizyczne, które nie zostały uznane za strony postępowania, ponieważ ich prawa są niewzruszalne z uwagi na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, przewidzianej w art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Organ odwoławczy wskazał, że majątek [...] liczył 300 morgów, tj. 167,9616 ha (według aktu notarialnego z [...] stycznia 1944 r.). Szkic rozparcelowanego folwarku [...] podaje wielkość 163,20 ha, z czego 151,36 ha rozparcelowano, 8,04 ha pozostało nierozparcelowane jako ośrodek, a 3,80 ha stanowiły drogi. Ośrodek (resztówka) majątku [...] składał się - zgodnie z tym szkicem - z gruntów ornych, podwórza, sadu i zagajnika. Ośrodek został początkowo przydzielony Komitetowi Miejskiemu Polskiej Partii Robotniczej w [...], a następnie Samopomocy Chłopskiej. Resztówka liczyła 8,04 ha, w tym 1,62 ha podwórza i pod zabudowaniami, 2,86 ha sadów i ogrodów warzywnych, 2,50 ha gruntów ornych, 0,29 ha łąk, 0,41 ha lasu, 0,36 ha dróg i rowów (wykaz resztówek na terenie powiatu [...] otrzymany z Archiwum Akt Nowych, z zespołu archiwalnego nr [...] Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych sygn. [...]). W 1949 r. Urząd Wojewódzki W. zezwolił na rozebranie i sprzedaż budulca z następujących budynków z ośrodka majątku [...]: obory, owczarni, stajni i stodoły. Pozostałe budynki, tj. dom mieszkalny murowany czteroizbowy i obora, zostały przydzielone S. M., właścicielowi sąsiedniej działki, pozbawionej budynków (pismo z [...] lipca 1949 r., protokół z [...] sierpnia 1949 r.). W dniu [...] maja 1954 r. sporządzono protokół szacunkowy drzew owocowych, w którym komisja stwierdziła, że w resztówce [...] znajduje się 388 sztuk drzew owocowych.

Organ wskazał, że w dniu [...] stycznia 1957 r. A. K. wystąpiła do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] o przydzielenie jej gospodarstwa rolnego [...] jako ekwiwalent za mienie pozostawione w ZSRR. Pismem z [...] lutego 1957 r. PPRN w [...] zaopiniowało pozytywnie wniosek i dokumentem nadania ziemi nr [...] z [...] lutego 1957 r. przydzielono A. K. resztówkę z rozparcelowanego majątku [...] o pow. 8,40 ha wraz z domem mieszkalnym, oborą, spichrzem i budynkami gospodarczymi. Organ przedstawił szczegółowo opis resztówki wskazany w protokole przekazania i zaznaczył, że postanowieniem z [...] października 1958 r. Sąd Powiatowy w [...] wpisał w księdze wieczystej nr [...] A. K. jako właścicielkę działki nr [...] o pow. 8,04 ha stanowiącej resztówkę (ośrodek) z majątku [...] - na podstawie m.in. dokumentu nadania ziemi z [...] lutego 1957 r.

Minister podkreślił, że zgodnie z literalnym brzmieniem w/w dekretu określone nieruchomości przechodziły na własność Skarbu Państwa w całości, bez żadnych wyłączeń. Możliwość wyłączenia części rezydencjalnych majątków spod przejęcia zapoczątkowała uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, w której zaaprobowano definicję terminu "nieruchomość ziemska" pochodzącą z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, w myśl której przez pojęcie to należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Wskazano też, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wywodzi, zespoły dworsko- parkowe nie były przydatne dla celów wskazanych w lit. a) - c), natomiast cele wskazane pod lit. d) i e) mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych, tj. "terenów", a nie "obiektów". Stanowisko to potwierdził NSA w uchwale z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, a przedstawiona linia orzecznicza pozostaje aktualna do dziś. Związek funkcjonalny, jako warunek objęcia części majątku przepisami dekretu, należy rozumieć jako brak możliwości prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez tej części i odwrotnie.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, że dwór w [...] nie był wyodrębnioną funkcjonalnie częścią majątku, lecz stanowił element podwórza folwarcznego. Pozostałe budynki ośrodka (resztówki) były wykorzystywane do przechowywania płodów rolnych lub chowu zwierząt gospodarczych, a więc służyły bezpośrednio produkcji rolnej. W bezpośrednim sąsiedztwie dworu, także na terenie ośrodka, znajdował się liczący kilkaset okazów sad (ogród owocowy), który należało zaliczać do użytków rolnych, zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. Nie istniało wyraźne terytorialne rozgraniczenie pomiędzy częścią mieszkalną, a częścią gospodarczą majątku. Dowodem na rozgraniczenie nie mogą być linie naniesione na szkicu rozparcelowanego folwarku [...]. Dwór w [...] nie stanowił okazałej rezydencji, wydzielonej funkcjonalnie z majątku - w dokumentacji z lat 40 i 50 XX wieku bywał nazywany domem mieszkalnym, z kolei ewidencja parku dworskiego w [...] (sporządzona w 1980 r. przez L. K.; otrzymana ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...]) używa określenia "dwór", ujętego w cudzysłów, co – zdaniem organu - pozwala przyjąć, że nie była to typowa siedziba ziemiańska, lecz skromniejszy budynek mieszkalny. Potwierdza to fotografia nr 1 zamieszczona w ewidencji parku dworskiego. Charakterystyka i usytuowanie dworu pozwalają twierdzić, że stanowił on centrum zarządzania gospodarstwem rolnym, tym bardziej, że zgromadzony materiał dowodowy nie wymienia odrębnego budynku służącego celom administracyjnym (np. rządcówki). Ewidencja parku wskazuje, że był to niezbyt zamożny folwark, co dodatkowo – w ocenie Ministra - przemawia za uznaniem, że brak było innego miejsca wykorzystywanego do zarządzania pracami w gospodarstwie rolnym.

Organ odwoławczy wskazał, że niektóre dokumenty określają powierzchnię parku na ok. 2 ha (ewidencja parku. s. 1) lub 1,46 ha (protokół przekazania resztówki); pozostałe w ogóle nie wymieniają parku jako części składowej ośrodka. Ze względu na niewielką powierzchnię oraz "minimalne wartości kompozycyjne i krajobrazowe" (ewidencja parku, s. 3) park nie posiadał reprezentacyjnych walorów, które pozwoliłyby na uznanie, że był funkcjonalnie wyodrębniony z majątku ziemskiego. W wykazie resztówek na terenie powiatu [...] w części dotyczącej [...] "park" jest pusta (w przeciwieństwie np. do majątków [...], [...] i [...]), co pozwala uznać, że obszaru tego nie traktowano jako odrębnego terenu o walorach rekreacyjnych i dekoracyjnych, lecz jako część założenia gospodarczego. Ponadto w sytuacji, w której dwór pozostawał w funkcjonalnej łączności z gospodarczą częścią majątku, sąsiedni park dzielił jego los, ponieważ nie posiadał samodzielnego znaczenia ani funkcji.

Minister zaznaczył, że większa część resztówki stanowiła użytki rolne (grunty orne, łąki i sady) - od 5,25 ha do 5,65 ha według różnych dokumentów, co odpowiada powierzchni gospodarstwa średniorolnego w rozumieniu § 2 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Pozostała część resztówki była zajęta przez budynki mieszkalne i gospodarcze stanowiące rodzaj siedliska w gospodarstwie rolnym. Cała nieruchomość o pow. 8,04 ha mogła być wykorzystana do produkcji rolniczej przez inne podmioty, co się w rzeczywistości stało.

Podkreślił, że resztówka majątku Popiele została w 1957 r. nadana A. K., na podstawie dokumentu nadania ziemi - wydanego w trybie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że w odniesieniu do tej nieruchomości został zrealizowany nie tylko cel szczególny z art. 1 ust. 2 lit. b dekretu (tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców), ale także cel ogólny z art. 1 ust. 1 dekretu (ustrój rolny w Polsce oparty będzie na silnych, zdrowych i zdolnych do wydatnej produkcji gospodarstwach, stanowiących prywatną własność ich posiadaczy).

Zdaniem organu odwoławczego nie można zgodzić się ze stanowiskiem odwołujących się, że zespół dworsko - parkowy nie miał przeznaczenia rolniczego, ponieważ budynki gospodarcze zostały uznane za zbędne i przeznaczone do rozbiórki. W rzeczywistości za zbędne zostały uznane niektóre budynki gospodarcze i to wyłącznie z powodu złego stanu technicznego; inne budynki gospodarcze (oborę, spichlerz) pozostawiono, a ich stan był dobry, co wynika z dokumentu nadania ziemi z [...] lutego 1957 r. i protokołu przekazania resztówki. O woli zachowania rolniczego charakteru resztówki świadczy też okoliczność, że część materiałów z rozbiórki stodoły wykorzystano "na pokrycie nowej stajni, która będzie służyć jako stodoła dla pozostałych gruntów ośrodka" (protokół z [...] lutego 1949 r.).

Odnosząc się do twierdzeń podnoszonych w odwołaniu organ zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych powiązania finansowe nie mogą świadczyć o istnieniu związku funkcjonalnego między dworem, a gospodarstwem rolnym. Dla ustalenia związku funkcjonalnego nie ma także znaczenia źródło utrzymania dotychczasowego właściciela, a także to, czy dwór mógł prawidłowo funkcjonować bez dochodów pochodzących z produkcji rolnej odbywającej się na pozostałych ziemiach właściciela.

W tym stanie rzeczy Minister stwierdził, że resztówka w P. została prawidłowo przejęta na własność Państwa, na tym terenie znajdował się bowiem kompleks mieszkalno-gospodarczy o charakterze rolniczym, a dwór i park były wkomponowane w zabudowę folwarczną i nie utraciły funkcjonalnej łączności z produkcyjną częścią majątku. Obecne działki nr [...], położone w miejscowości L. [...] w gminie [...] w powiecie [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. B. oraz B. B. zarzucając nierzetelne, wybiórcze i dowolne przedstawienie materiału dowodowego, które jest niezgodne ze stanem faktycznym i materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i miało zasadniczy wpływ na wydane rozstrzygnięcie, które pozbawia Skarżących słusznego odszkodowania za odebrany na mocy dekretu wydzielony kompleks dworsko - parkowy majątku "[...] [...]." Zdaniem Skarżących decyzja wydana została z rażącym naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] kwietnia 2019 r. Skarżący wnieśli dodatkowo o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów znajdujących się w aktach organu oraz załączonych do przedmiotowego pisma, takich jak: mapa taktyczna z 1937 r., metryka mapy z 1937 r., mapa z czerwca 1944 r., metryka mapy z 1944 r., mapa z grudnia 1944 r., metryka mapy z grudnia 1944 r., powiększona mapa z grudnia 1944 r., mapa z 1935 r., metryka mapy z 1935 r., szkic z ewidencji parku z listopada 1980 r., wyrys ze szkicu z ewidencji parku z listopada 1980 r., marker z systemu informacji przestrzennej i numery działek z 2019 r., protokół zbędnych budynków "resztówki" [...] z [...] lipca 1947 r., szkic rozmieszczenia budynków w "resztówce" [...] z marca 1950 r., akt chrztu B. B. i zapis zawodu T. B. jako zarządcy, konie T. B. z archiwum fotograficznego rodziny B., pismo dotyczące przydzielenia "resztówki" [...] z [...] marca 1945 r., pismo Ministerstwa Rolnictwa z [...] stycznia 2018 r. dot. kwerendy archiwalnej, wykaz "resztówki" [...] przydzielonej PPR przy Samopomocy Chłopskiej, pismo Starostwa do Gminy [...] z [...] stycznia 1948 r. o zawiadomieniu partii, protokół z [...] lutego 1949 r., Ziemiaństwo Polskie w XX wieku , zestawienie dokumentów określających różny skład ośrodka w formie tabeli, akt księgi nr [...] zawarcia małżeństwa USC z [...], wspomnienia o Matce z czasów okupacji złożone w Muzeum Powstania [...], zdjęcie dworku majątku [...] z archiwum fotograficznego rodziny B.

W piśmie tym Skarżący zarzucili dodatkowo zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy poprzez niewłaściwe i niezgodne z materiałem dowodowym przyjęcie przez organ, że wydzielony zespól dworsko – parkowy majątku ziemskiego [...] podpadał w dniu 13 września 1944 r. pod działanie reformy rolnej,

- art. 2 ust. 1 dekretu o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej z dnia 12 czerwca 1945 r. (Dz. U. z 1945 r. Nr 27, poz. 162) poprzez przeznaczenie resztówki, w szczególności zespołu dworsko - parkowego majątku [...] na cele niezwiązane z produkcją rolną oraz niezwiązane z celami wymienionymi w powyższym artykule (art. 2.1 Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej przejmują resztówki dla ich zagospodarowania i użytkowania w celach kulturalno-oświatowych, zdrowotnych lub społeczno-wychowawczych), poprzez przydzielenie resztówki, w szczególności dworu i parku dla partii politycznej Polskiej Partii Robotniczej - Komitetowi Miejskiemu w [...], a następnie komórce tej partii PPR przy Samopomocy Chłopskiej oraz do celów handlowych (sklep GS),

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niedokonaniu wnikliwej oceny sprawy i wyjaśnienia stanu faktycznego wynikającego z treści zgromadzonych dokumentów,

- art. 75 k.p.a. polegające na pominięciu dowodów zgłoszonych przez stronę skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Kontrolowaną decyzją z [...] października 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. stwierdzającą, że część majątku ziemskiego Dobra Ziemskie "[...] [...]" położona w gminie Skuły [...], powiecie [...] , stanowiąca zespół dworsko – parkowy o powierzchni 8, 53399 ha , składająca się z działek o numerach opisanych w tej decyzji , podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zarzuty zawarte w skardze J. B. i B. B. skoncentrowane zostały przede wszystkim na twierdzeniu, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nierzetelnie, wybiórczo i dowolnie przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w wyniku czego wydał wadliwą decyzję.

Zdaniem Skarżących stanowiący przedmiot postępowania zespół dworsko-parkowy o łącznej powierzchni 8,53399 ha stanowił odrębną oraz samodzielną część majątku "[...] [...]" i nie był funkcjonalnie związany z rolną częścią majątku. Na potwierdzenie powyższego wywiedli oni, że przedłożone przez nich dokumenty obrazują, że dwór majątku [...] był oddzielony od części gospodarczej kamiennym murem, drogą oraz parkiem. Służył wyłącznie celom mieszkalnym i rekreacyjnym właściciela. J. B. i B. B. , podkreślili ponadto, że organ administracji w sposób nieuprawniony ustalił, że sporny park nie posiadał walorów reprezentacyjnych oraz manipulując faktami przedstawił istniejący tam dwór jako dom mieszkalny. Wskazali także, że ich poprzednik prawny T. B. był wieloletnim zarządcą wielu polskich majątków ziemskich oraz, że zamieszkiwał we wskazanym dworze od dnia [...] stycznia 1944r. do dnia wydania dekretu PKWN.

Analiza akt sprawy prowadzi , zdaniem Sadu do wniosku, że zarzuty skargi są niezasadne.

Z przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) w/w dekretu wynika, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, tj. z dniem [...] września 1944 r.

Omawiany dekret nie definiował przy tym pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały również obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu, systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W tej sytuacji wskazane pojęcie powinno zostać wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia, który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie przy definiowaniu "nieruchomości ziemskiej" należy odwołać się do jej interpretacji przedstawionej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. W uchwale tej Trybunał Konstytucyjny wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, jak i rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., Trybunał wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Mając powyższe na uwadze, rację należy przyznać Ministrowi, czemu nie zaprzeczają także Skarżący, - że bezdyskusyjnie znacząca część resztówki majątku [...] przydatna była do produkcji rolnej i realizacji jej celów wskazanych w dekrecie , stanowiła zatem nieruchomość ziemską bezpośrednio przydatną rolniczo i podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Potwierdzają powyższe wszystkie dokumenty archiwalne zgromadzone w sprawie, jakkolwiek ich treść nie jest identyczna. Szkic rozparcelowanego folwarku [...] dokumentuje bowiem, że resztówka składała się z gruntów ornych, podwórza , sadu i zagajnika. W dacie jej przydzielenia Komitetowi Miejskiemu PZPR w [...] a następnie Samopomocy Chłopskiej , liczyła 1,62 ha podwórza wraz z zabudowaniami, 2,86 ha sadów i ogrodów warzywnych, 2, 5 ha gruntów ornych, 0,29 ha łąk, 0,41 ha lasu oraz 0,36 ha dróg i rowów, co pokazuje wykaz resztówek na terenie powiatu [...]. Jeszcze w 1954r. na terenie resztówki odnotowano protokolarnie 388 sztuk drzew owocowych. Dokument nadania ziemi A. K. także wskazuje , że otrzymała ona resztówkę rozparcelowanego majątku [...] o powierzchni 8,4 ha wraz z domem mieszkalnym , oborą, spichrzem i budynkami gospodarczymi. W ramach nadania objęła 4,04 ha gruntów ornych , 1,46 ha parku, 1,54 ha sadu i 1 ha nieużytków.

Odnosząc się z kolei do tej części resztówki , która według Skarżących zabudowana została dworem wraz z kompleksem parkowym oraz sąsiadowała z zabudowaniami gospodarczymi a według organu stanowiła raczej dom mieszkalny z zagajnikiem lub parkiem o niewielkich walorach krajobrazowych, zgodzić się należało także z organami orzekającymi w sprawie, że podlegała ona przepisom dekretu o reformie rolnej z tej przyczyny, że pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią produkcyjną majątku.

Jak już wskazano powyżej, reforma rolna obejmowała bowiem nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale też te, które wprawdzie nie były bezpośrednio przydatne do produkcji rolnej, lecz były konieczne do funkcjonowania części rolnej - były w związku funkcjonalnym z prowadzeniem gospodarstwa. Inaczej mówiąc, ten związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie przez organy, z których wynika, że pomiędzy terenem nieruchomości na której posadowiony był dwór, a pozostałą częścią majątku taki związek funkcjonalny zachodził. Uwzględniając bowiem okoliczność, że w całym majątku ziemskim znajdował się jedyny budynek dworu to uznać należało, że w realiach niniejszej sprawy nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie całego gospodarstwa rolnego bez wskazanej części nieruchomości i odwrotnie. Majątek [...] zarządzany był przez jego właściciela T. B. , a wcześniej zapewne przez jego poprzedników prawnych z miejsca stanowiącego siedzibę jego miejsca zamieszkania Powyższe zaś oznacza, że niezależnie od określenia tej siedziby mianem dworu czy też domu mieszkalnego, omawiana nieruchomość była wykorzystywana do celów mieszkalnych właściciela - administratora majątku oraz , co istotne , do wykonywania czynności z tym związanych. Pogląd ten tym bardziej zasługuje na akceptację, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza istnienia na terenie całego majątku, żadnej innej zabudowy, której przeznaczeniem byłoby ulokowanie rządcówki. W szczególności twierdzenia takiego nie sformułowali także Skarżący. Przeciwnie podkreślali fakt zamieszkiwania we dworze jego właściciela i w jednej osobie zarządcy licznych majątków na terenie II Rzeczpospolitej. Także jego ulokowanie w bliskim sąsiedztwie zabudowań gospodarczych oraz na obszarze bezpośrednio przylegającym do wówczas uprawianych ogrodów owocowych, potwierdza zdaniem Sądu tezę, że charakterystyka budynku dworu i terenu wokół niego – podwórza - uzasadnia jego określenie jako funkcjonalnie powiązanego z częścią gospodarczą przejętego majątku.

Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska Skarżących , że opisany przez nich zespół dworsko-parkowy stanowił odrębną oraz samodzielną część majątku "[...] [...]" i nie był funkcjonalnie związany z jego rolną częścią . Dowodem na powyższe nie mogła być w szczególności podnoszona przez Skarżących okoliczność, że dowody zawarte w aktach sprawy potwierdzają, że dwór majątku [...] był oddzielony od jego części gospodarczej kamiennym murem, drogą oraz parkiem. Wbrew stanowisku J. B. i B. B., brak jest podstaw do uznania , że zabudowania mieszkalne majątku, nawet jeśli mogły być określone mianem dworu, służyły wyłącznie celom mieszkalnym i rekreacyjnym właściciela, skoro okoliczności faktyczne sprawy dokumentują , że ich poprzednik prawny T. B. nie tylko w nich zamieszkiwał ale także , z braku innego miejsca służącego w tym celu, sprawował z nich zarząd całością majątku.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez Skarżących zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Bez wpływu na przytoczone rozważania pozostaje także treść dokumentów wskazanych przez Skarżących w toku postępowania .

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadnił swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Z powyższych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.