Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1454/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Andrzej Siwek, Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi [...] ("skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ("SKO") z [...] kwietnia 2018 r. znak: [...], wydana w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu.

Orzeczenie to zapadło po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta [...] ("Prezydent") z [...] listopada 2017 r. nr [...], którą to organ I instancji, na podstawie art. 130a ust. 2a, ust. 10h, ust. 10j, ust. 6 i 6a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260; "ustawa o ruchu drogowym"), oraz załącznika nr 2 do uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu oraz wysokości kosztów powstałych w przypadku odstąpienia od usunięcia pojazdu na rok 2013 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2012 r., poz. [...]), ustalił wysokość kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu marki Chevrolet Cruze o nr rej. [...] na kwotę 478,00 zł, i kosztami tymi obciążył solidarnie [...] i [...].

Decyzją wskazaną na wstępie z [...] kwietnia 2018 r. SKO, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., "k.p.a."), uchyliło zaskarżoną decyzję w części, w jakiej zobowiązuje [...] do poniesienia kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu marki Chevrolet Cruze o nr rej. [...] i obciążenia kosztami na kwotę 478 zł, i w tym zakresie umorzyło postępowanie, w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO w pierwszej kolejności przywołało treść art. 130a ust. 1 ustawy o ruchu drogowym, jak również kolejne ustępy tego artykułu.

Wskazało przy tym, że ustawodawca określił w ww. artykule enumeratywnie wypadki, w których dopuszczalne jest usunięcie pojazdu z drogi, i nie ulega wątpliwości, że wyliczenie to jest wyczerpujące. Inne, poza wymienionymi, nie uzasadniają usunięcia pojazdu. Usunięcie pojazdu z drogi jest obligatoryjne (ust. 1 art. 130a) lub fakultatywne (ust. 2 art. 130a). W pierwszym wypadku właściwy organ jest zobowiązany zawsze usunąć pojazd w razie stwierdzenia okoliczności wymienionej uzasadniającej usunięcie, w drugim - jest to pozostawione jego uznaniu.

Z kolei, jak podało dalej SKO, na podstawie ust. 2a art. 130a ww. ustawy, właściciel pojazdu zobowiązany został do pokrycia kosztów, jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w art. 130a ust. 1-2 ustawy, spowodowało ich powstanie. Ustawodawca uzależnił tym samym możliwość naliczenia kosztów właścicielowi pojazdu od zaistnienia skutku w postaci powstania kosztów związanych z wydaniem dyspozycji o usunięciu pojazdu. Analizowany przepis art. 130a ust. 2 w związku z ust. 6 ustawy nie określa i nie wyszczególnia poszczególnych okoliczności i zdarzeń, które wpłynęły i przyczyniły się do powstania tych kosztów. Zawsze bowiem, kiedy wydanie dyspozycji o usunięciu pojazdu skutkować będzie powstaniem kosztów, właściciel pojazdu będzie zobowiązany do jego pokrycia, bez względu na rodzaj okoliczności, która doprowadziła do powstania tego kosztu.

W rozpoznawanej sprawie faktem bezspornym jest, co potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, że odwołująca zaparkowała pojazd na całej szerokości chodnika nie pozostawiając szerokości 1,5 m przejścia dla pieszych. Czyn ten, stanowiący w istocie wykroczenie z art. 92 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 ze zm.) odpowiada dyspozycji przepisu art. 130a ust. 1 pkt 5 ustawy o ruchu drogowym, stanowiącym o obligatoryjnym usunięciu pojazdu. Dyspozycja usunięcia pojazdu (odholowania), jak wynika z akt wydana została przez funkcjonariusza Straży Miejskiej [...]. W związku z tym, że na miejsce zdarzenia odwołująca przybyła przed rozpoczęciem przygotowania do wciągnięcia pojazdu na holownik, funkcjonariusz Straży Miejskiej odstąpił na zasadzie art. 130a ust. 2 ustawy od usunięcia pojazdu, co było prawnie dopuszczalne. Jak stanowi przepis taka możliwość zachodzi także wówczas, gdy w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Niemniej jednak, pomimo iż do faktycznego odholowania pojazdu na strzeżony parking nie doszło, to zawezwanie holownika i podjęcie czynności usunięcia niewątpliwie wygenerowało koszty usunięcia, które zgodnie z załącznikiem nr 2 do uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu oraz wysokości kosztów powstałych w przypadku odstąpienia od usunięcia pojazdu na rok 2013 wynoszą 478 zł dla pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 3.500 kg.

I dalej, SKO wskazało, że jak wynika z akt sprawy jedna ze stron zobowiązana solidarnie do zapłaty kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu - [...] zmarł w dniu 13 lipca 2017 r. Dlatego też koniecznym stało się uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w części, w jakiej zobowiązuje [...] do poniesienia kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu i w tym zakresie umorzenia postępowania. Zatem do poniesienia kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia ww. pojazdu zobowiązana jest [...]

Skargę na ww. decyzję wnieśli [...] i [...] żądając uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie i zarzucając:

-naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 130a ust. 2a ustawy o ruchu drogowym poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków, tj. niezebranie i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie, czy pojazd marki Chevrolet został pozostawiony w miejscu, gdzie było to zabronione i utrudniało ruch lub w inny sposób zagrażało bezpieczeństwu,

-naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. poprzez wydanie odmowy przeprowadzenia dowodu przesłuchania strony i świadków zdarzenia, co spowodowało wadliwe ustalenie kręgu osób zobowiązanych do poniesienia kosztów oraz obciążenie maksymalnymi kosztami usunięcia pojazdu marki Chevrolet w wyniku wydania dyspozycji,

-sprzeczność sentencji orzeczenia z uzasadnieniem w kwestii dotyczącej osób zobowiązanych do zapłaty kosztów w wyniku wydania dyspozycji usunięcia pojazdu (współwłaścicieli [...] i [...]).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej uwzględnienie i uchylenie decyzji Kolegium podnosząc, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, poprzez wadliwe określenie strony zobowiązanej.

Postanowieniem z 4 marca 2019 r., na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna; rację ma bowiem skarżąca podnosząc, że zaskarżona decyzja nie została poprzedzona koniecznym i wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym, nadto sentencja tej decyzji nie przystaje do okoliczności przywołanych w jej uzasadnieniu (co przyznało także SKO w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej uwzględnienie).

Przed rozwinięciem tej oceny Sąd dostrzega, że kontrolował w niniejszej sprawie decyzję SKO z [...] kwietnia 2018 r. wydaną w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu. Podstawę materialnoprawną tego orzeczenia stanowił art. 130a ust. 2a ustawy o ruchu drogowym, zgodnie z którym od usunięcia pojazdu odstępuje się, jeżeli przed wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu lub w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu. Przepis ust. 10i stosuje się odpowiednio. Ten ostatni stanowi, że jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Zgodnie natomiast z art. 130a ust. 10h ustawy, koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.

Analizując wskazane przepisy, stwierdzić trzeba, że nie pozwalają one przy orzekaniu w przedmiocie nałożenia opłaty, na jakąkolwiek uznaniowość, w tym na ustalenie wysokości kosztów związanych z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu w zależności od stopnia zawinienia, rodzaju przewinienia bądź zależnie od tego, na jakim etapie usuwania właściciel powrócił do pojazdu. Nie pozwalają również na ustalenie tych kosztów w kwocie wynikającej z faktury firmy holującej (a to wobec treści art. 130a ust. 6 ustawy o ruchu drogowym). Niemniej, samo wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu nie stanowi podstawy do obciążania jakimikolwiek kosztami, w oparciu o ww. art. 130a ust. 2a. Obowiązek ten powstaje dopiero wówczas, gdy wydanie ww. dyspozycji, następnie cofniętej, spowodowało powstanie określonych, tj. rzeczywistych kosztów. Obciążenie kosztami wydania dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadku odstąpienia od tej czynności może bowiem nastąpić wyłącznie wtedy, gdy spełnione są następujące warunki: 1) wydano dyspozycję usunięcia pojazdu wobec zaistnienia okoliczności wymienionych w ust. 1-2 art. 130a ustawy o ruchu drogowym; 2) odstąpiono od usunięcia pojazdu w związku ustaniem przyczyn uzasadniających usunięcie; 3) powstały koszty związane z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu. W takim też zakresie winno być przeprowadzone postępowanie prowadzące do wydania decyzji obciążającej kosztami za wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu.

Analizując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że nie została ona poprzedzona wyjaśnieniem wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego zastosowania ww. art. 130a ust. 2a ustawy o ruchu drogowym.

I tak, Sąd -po pierwsze- dostrzega, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się dyspozycja usunięcia pojazdu z [...] marca 2013 r. nr [...], na podstawie której, wobec zawartego w niej opisu, należałoby przyjąć, że zaistniała sytuacja określona w art. 130a ust. 1 pkt 1 ustawy o ruchu drogowym, tj. pozostawienie pojazdu w miejscu, gdzie jest to zabronione i utrudnia ruch lub w inny sposób zagraża bezpieczeństwu, a to wobec: zaparkowania pojazdu na całej szerokości chodnika bez pozostawienia 1,5 m szerokości przejścia pieszych. Niemniej SKO w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazało na wystąpienie sytuacji określonej w art. 130a ust. 1 pkt 5 ustawy o ruchu drogowym, tj. na pozostawienie pojazdu w miejscu obowiązywania znaku wskazującego, że zaparkowany pojazd zostanie usunięty na koszt właściciela. Skarżąca kwestionuje wystąpienie zdarzenia uzasadniającego wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu, a wobec tego okoliczność ta tym bardziej wymagała wyjaśnienia; tymczasem z zaskarżonej decyzji w istocie nie wynika, który przypadek określony w art. 130a ust. 1 miał miejsce, albowiem ten wskazany przez SKO nie został w żaden sposób wykazany. W aktach nie znajduje się zaś choćby dokumentacja zdjęciowa, która mogłaby potwierdzać wskazaną przez SKO okoliczność zaparkowania pojazdu w miejscu obowiązywania znaku, o którym mowa w art. 130a ust. 1 pkt 5. Sprawa winna więc zostać w tej kwestii bezspornie wyjaśniona.

Po drugie, Sąd zauważa, że orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylając w części decyzję I instancji, tj. w części, w jakiej zobowiązuje [...] do poniesienia kosztów, i w tym zakresie umarzając postępowanie, SKO naruszyło przepisy postępowania w zw. z art. 130a ust. 10h ustawy o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem ustawy materialnej, koszty objęte niniejszym postępowaniem obciążają osobę będącą właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Jak wynika z akt, przedmiotowy pojazd stanowił we wskazanej dacie współwłasność [...] i [...], przy czym (jak ustalono w postępowaniu), [...] zmarł w dniu 13 lipca 2017 r. Dlatego też organ I instancji obciążył kosztami drugiego ze współwłaścicieli, tj. [...], oraz na podstawie art. 130a ust. 10i – kierującą wówczas pojazdem – skarżącą. Orzekając reformatoryjnie, SKO wbrew treści ww. art. 130a ust. 10h, umorzyło postępowanie wobec [...], a jak wskazuje uzasadnienie tej decyzji – powodem wydania takiej decyzji było ustalenie, że to [...] – drugi ze współwłaścicieli pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia, w dniu 13 lipca 2017 r. zmarł. Wskazana nieprawidłowość, w tym sprzeczność pomiędzy sentencją skarżonej decyzji a jej uzasadnieniem w aspekcie podmiotowym występującym w tej sprawie, także czyniła koniecznym uwzględnienie skargi. Na marginesie wskazanego zagadnienia Sąd zaznacza zaś, że w świetle treści art. 130a ust. 10h omawianej ustawy, nie można mieć wątpliwości, że osobą współodpowiedzialną za koszty spowodowane koniecznością usunięcia pojazdu z drogi powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania jest osoba, w której władaniu znajdował się faktycznie pojazd w czasie wystąpienia zdarzenia uzasadniającego usunięcie pojazdu; chodzi tu o osobę, która kierowała pojazdem nie będąc jego właścicielem. Z notatki urzędowej funkcjonariusza Straży Miejskiej z 22 marca 2013 r. (znajdującej się w aktach niniejszej sprawy) wynika, że pojazdem w czasie wystąpienia zdarzenia kierowała [...], której dane jako kierowcy zostały wówczas, tj. w trakcie zdarzenia i wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, spisane. Zatem w przypadku stwierdzenia, że zachodzą podstawy do zastosowania art. 130a ust. 2a, ewentualne obciążenie powstałymi kosztami także skarżącej, należy uznać w takich okolicznościach faktycznych i prawnych za w pełni uprawnione.

W końcu, Sąd zauważa, że orzekając w sprawie, SKO nie dostrzegło, że Prezydent w tej samej dacie, tj. w dniu [...] listopada 2017 r. wydał dwie decyzje, w tym "stanowiącą" I instancję w niniejszej sprawie, a także decyzję (o tym samym numerze), którą umorzył postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kosztów powstałych z tytułu odstąpienia od usunięcia przedmiotowego w sprawie pojazdu wskazując na bezprzedmiotowość postępowania ze względu na brak podmiotu stosunku administracyjnoprawnego. Ta ostatnia decyzja pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji tego organu o ustaleniu wysokości kosztów, do której odnosi się zaskarżona decyzja SKO, nadto: została skierowana do osoby zmarłej – [...]. Powyższe powinno być odpowiednio zweryfikowane przez SKO; w obrocie prawnym nie powinny bowiem funkcjonować dwa sprzeczne ze sobą rozstrzygnięcia organu I instancji, z których jedno skierowano do osoby nieżyjącej. Jednocześnie Sąd zauważa, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w sprawie (ustalenia wysokości kosztów), a wobec tego śmierć jednej ze stron tego postępowania w trakcie jego trwania, nie powodowała konieczności wydania aktu o umorzeniu postępowaniu w stosunku do osoby zmarłej, tym bardziej jeśli zważy się, że tego rodzaju decyzja z tak określoną stroną postępowania, dotknięta jest wadą nieważności.

Z tych też powodów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO nie może pozostać w obrocie prawnym.

Orzekając ponownie w sprawie Kolegium winno wziąć pod uwagę powyższą ocenę Sądu; winno nadto zbadać, czy w związku z wydaną dyspozycją usunięcia pojazdu powstały rzeczywiste koszty, uzupełniając w razie potrzeby materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w tej materii i dając temu wyraz także w uzasadnieniu podjętej decyzji.

Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.