Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 622/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2, art. 7
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 18 maja 2010 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako BP ARMiR) wpłynął wniosek J.G. o przyznanie płatności na rok 2010. Wnioskodawca zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej (dalej JPO) działki rolne o łącznej powierzchni 78,29 ha oraz do uzupełniającej płatności podstawowej (UPO) działki rolne o łącznej powierzchni 78,29 ha.

W dniu 18 lutego 2013 r. do BP ARiMR wpłynął z Sądu Okręgowego Wydział karny akt oskarżenia Prokuratora Okręgowego przeciwko m.in. J.G., w którym został on oskarżony między innymi o to, iż w okresie od roku 2006 do roku 2011, działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził ARiMR Oddział do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożył w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymał nienależne dotacje znacznej wartości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW oraz z tytułu płatności rolnośrodowiskowej. W tym samym akcie oskarżenia zawarto podobnej treści zarzuty wobec M.W.. W toku postępowania organ postanowił o dopuszczeniu dowodów z protokołów przesłuchania świadków i podejrzanych (oskarżonych) przeprowadzonych w postępowaniu karnym oraz dowodów z protokołów przesłuchań świadków J.J., J.B., M.C. i K.S. uzyskanych w postępowaniu administracyjnym na okoliczność ustalenia faktycznego posiadania (użytkownika) gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2010.

W wyniku rozpoznania wniosku strony, decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania J.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, analizując zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, że brak jest przesłanek by uznać, iż J.G. samodzielnie prowadził działalność rolniczą, posiadając autonomię w zakresie zarządzania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, że działalność rolniczą na gruntach zgłoszonych do płatności PRŚ na rok 2010 przez J.G. prowadził w rzeczywistości M.W., który sztucznie podzielił będące w jego posiadaniu gospodarstwo rolne i który to w rzeczywistości sam decydował o pracach wykonywanych na gruntach, których był posiadaczem. Grunty rolne zgłaszane przez J.G. do płatności na rok 2010 były zarządzane przez tą samą osobę tj. M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez podstawione osoby będące w różnym stopniu powiązane z M.W. nie stanowią odrębnych gospodarstw, samodzielnych, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż to nie J.G. i inne fikcyjnie podstawione osoby, a M.W. prowadził działalność rolniczą. Działalność ta była działalnością zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. To M.W. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego oddzielnie przez podstawione osoby zarejestrowane w ewidencji producentów jako odrębni producenci rolni. W wyniku przytoczonych okoliczności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że J.G. nie jest producentem rolnym, o którym mowa w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r. poz. 86 ze zm.), jak również nie był posiadaczem deklarowanych do płatności na rok 2010 gruntów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, który uzależnia przyznanie płatności od posiadania gruntów rolnych.

Ponadto organ I instancji uznał, iż wypłacenie J.G. płatności na rok 2010 było by sprzeczne z regulacją wyrażoną w art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, jak również art. 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L z dnia 23 grudnia 1995 r.), w myśl którego działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J.G. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą zdaniem pełnomocnika strony stanowić dowodu w sprawie. Ponadto zdaniem strony odwołującej nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym organ oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto skarżący zarzucił organowi dowolne ustalenie, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Organ nie powołał żadnego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem.

Decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określany dalej jako Dyrektor OR ARiMR) - powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.), art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (DZ. Urz. WE L 30 z 31.01.2009) - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył regulacje art. 3 i art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 807), jak też definicje rolnika z art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, gospodarstwa rolnego z art. 2b i działalności rolniczej z art. 2c tegoż rozporządzenia. Przywołał też definicję gospodarstwa rolnego lub gospodarstwa z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu nr 1166/2008. Wskazał na przepis art. 30 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 stanowiący, iż nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Zaś w myśl art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Wywiódł, iż płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazuje na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014 r., poz. 121). Dla uzyskania płatności nie wystarczy być jednak posiadaczem w rozumieniu wskazanego przepisu ale konieczne jest też rolnicze użytkowanie działek rolnych. Ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań strony i świadków, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż J.G. na dzień 31.05.2010 roku nie był posiadaczem działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. W konsekwencji skarżący nie spełnił wymagań określonych w art. 2 pkt 14 oraz art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach tj. nie jest rolnikiem albowiem nie prowadził w roku 2010 działalności rolniczej oraz nie był posiadaczem działek gruntu rolnego deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010. Organ odwoławczy wskazał, że grunty rolne zgłoszone do płatności na rok 2010 przez J.G. wchodziły w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego należącego do M.W.. Przedmiotowy podział ma na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez M.W. nienależnych uprawnień do płatności realizowanych przez ARiMR). Organ odwoławczy w omawianym zakresie zgadza się z ustaleniami dokonanymi w niniejszej sprawie przez organ I instancji.

W ocenie organu II instancji - w świetle spójnych i wyczerpujących zeznań świadków – M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni. To wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby. Prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na zlecenie M.W. wykonywali pracownicy jego prywatnej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A". Organ odwoławczy stwierdził, iż to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Zarówno J.G., jak i inne wymienione w niniejszej decyzji osoby w przypadku otrzymania z ARiMR jakikolwiek środków w finansowych oddawali je M.W., który był inicjatorem składania wniosków o przyznanie płatności unijnych z ARiMR przez podstawione przez niego osoby nakłonione do udziału w procederze. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z unijnych dopłat zawsze w ten sam sposób tj. nigdy przelewem, a wyłącznie gotówką, przeważnie w kopercie, którą wrzucali do specjalnej skrzynki zlokalizowanej w siedzibie firmy M.W.. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek oraz całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Organ wskazał, że M.W. ingerował w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ II Instancji uznał je za nieuzasadnione. Stwierdził, że stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. zeznania świadków uzyskane w toku postępowania prokuratorskiego mają istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy administracyjnej, organ był uprawniony do wzięcia ich pod uwagę. Przywołany w uzasadnieniu akt oskarżenia, nie był bezpośrednim dowodem, na którym oparto ustalenia faktyczne, były nim przede wszystkim zeznania świadków, którym przypisano walor wiarygodności dowodowej. Organ nie podzielił stanowiska, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 k.k. Każdy protokół, pod którym osoby podejrzane się podpisywały zawierały bowiem klauzule o uprawnieniach. W ocenie Dyrektora OR ARiMR, stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności oparte zostało na podstawie spójnych ze sobą zeznań świadków i dokumentów. W sposób dokładny został przedstawiony mechanizm wykreowania przez M.W. wielu podmiotów (osoby fizyczne), które fikcyjnie użytkowały grunty rolne będące w posiadaniu M.W.. Organ wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że strona nie wykazała przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze, reprezentujący skarżącego J.G. pełnomocnik adwokat D.K., domagając się uchylenia w całości decyzji wydanych w obu instancjach i zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu

zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego,

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie może stanowić dowodu w sprawie – bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie,

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strona winna być przesłuchana z urzędu,

4. błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów,

5. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W motywach skargi pełnomocnik strony stwierdził, że organ bezpodstawnie powołał się na akt oskarżenia i zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego. W ocenie pełnomocnika całkowicie dowolne i błędne są ustalenia organu co do tego, że skarżący nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego. J.G. brał bowiem udział w kontrolach na miejscach przeprowadzanych przez pracowników ARiMR, utrzymywał grunty w dobrej kulturze prawnej, brał czynny udział w postępowaniach administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (teks jedn. Dz. U 2017 r., poz. 1369 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] maja 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] lutego 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2010.

Przeprowadzone w tak określonych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1164), zwana dalej ustawą o płatnościach.

Stosownie do przepisu art. 2 pkt 9 a) oraz 10 ustawy przez płatność bezpośrednią należy rozumieć a) jednolitą płatność obszarową natomiast przez płatność uzupełniającą - przejściowe wsparcie krajowe, o którym mowa w art. 133b rozporządzenia nr 73/2009. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy gospodarstwo rolne to gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009, znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozporządzenie nr 73/2009 w art. 2 b stanowi zaś, że "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 1a jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 2a rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu, do której przyznano mu płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu za 2006 r., zwana dalej "płatnością uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu niezwiązaną z produkcją".

Z powyższych unormowań wynika, że jednym z koniecznych warunków uzyskania płatności bezpośrednich jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności. "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się zaś osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to w dacie złożenia wniosku. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu wnioskowanych płatności bezpośrednich na 2010 r.

Zważywszy na tak określony przedmiot kontroli sądowej jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności bezpośrednich.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez podmiot ubiegający się o płatności wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej. Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 k.k.

W postępowaniu administracyjnym o przyznanie płatności bezpośrednich znajduje zastosowanie przepis art. 3 ustawy o płatnościach. Jego ust. 1 stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kpa nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 3 ustawy o płatnościach stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach bezpośrednich zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności. Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie (vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania gdyż to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji strona musiała mieć, ze względu na działania procesowe organu (wyniki kontroli terenowej, zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe) świadomość, iż organ ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez nią zgłoszonych działek rolnych jak i prowadzenia przez nią na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) nie podjął aktywności dowodowej. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane we wniosku warunki do uzyskania płatności bezpośrednich były rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 dotyczącego sytuacji sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy w sposób wyczerpujący, wnikliwy rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Odmawiając stronie przyznania płatności bezpośrednich na 2010 r. organy poczyniły ustalenia nie tylko na materiałach ze sprawy karnej ale i z zeznań świadków złożonych w toku postepowania przed organem. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącego zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie we własnym imieniu i na własny rachunek skarżącego zostało zakwestionowane. Mimo to w odwołaniu profesjonalny pełnomocnik strony też nie przejawił aktywności dowodowej w kwestii wykazania spełnia przesłanek do uzyskania płatności.

Zarzuty pełnomocnika sprowadziły się do zakwestionowania oparcia ustaleń na podstawie protokołów przesłuchań z postępowania przygotowawczego oraz wskazania, że postępowanie powinno być przeprowadzone zgodnie z regułami określonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a.

Z tych względów należy stwierdzić, że przyjęcie przez organy, że skarżący nie był posiadaczem deklarowanych działek rolnych pozostawało w okolicznościach sprawy uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy strona spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego II K 210/12) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, mające istotne znaczenie dla weryfikacji i oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącego o przyznanie płatności bezpośrednich na 2010 r. Z treści aktu oskarżenia oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2006 – 2011, J.G. (oraz inne osoby) uczestniczył w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne.

Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżący w okresie objętym aktem oskarżenia nie był posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów i nie prowadził na nich działalności rolniczej. Należy podzielić stanowisko organów, że poczynione ustalenia co do tego, że J.G. nie był posiadaczem działek zadeklarowanych we wniosku o płatność wynikają z wyjaśnień skarżącego i innych podejrzanych oraz zeznań świadków. Organ wskazał, że również wyjaśnienia złożone przez M.W. potwierdzają fakt, że skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności. Wyjaśnienia i zeznania ww. osób składają się na spójną, logiczną całość a wyprowadzony przez organy na ich podstawie wniosek odnośnie fikcyjnego posiadania przez skarżącego działek rolnych należy uznać za uzasadniony.

Jak już wyżej wskazano, na podstawie przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, albowiem to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Wobec bowiem zobowiązania strony do przedstawienia wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym, przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. W istocie więc na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty spełnia warunki do ich uzyskania (zob. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2016 r., II GSK 3579/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego nie podniósł jakichkolwiek dowodów zmierzających do podważenia prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń faktycznych. Stwierdzić zatem trzeba, że skarżący nie zrealizował ciążących na nim obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazał bowiem, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości co do posiadania przez niego zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce. Za nieuzasadnione należy zatem uznać stanowisko zawarte w skardze, że skarżący był posiadaczem gospodarstwa rolnego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynika, że skarżący nie był posiadaczem działek zadeklarowanych we wniosku o płatność. J.G. w swoich wyjaśnieniach podał między innymi: "W. instruował mnie, że w razie kontroli mam mówić, że odpracowuję dzierżawę, że jeżdżę na kontrole osobiście". Branie udziału w postępowaniu administracyjnym nie świadczy zaś o tym, że skarżący był posiadaczem działek. Wskazać również trzeba, że organ wyjaśnił, że świadkowie przesłuchani w sprawie przez organy ścigania zostali pouczeni o treści art. 233 § 1 k.k.

Zdaniem Sądu w sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie wykazał, iż pozostawał posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadził działalności rolniczą, to nie przysługują mu płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych ustawą o płatnościach bezpośrednich. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Płatność jest bowiem udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy nie naruszyły obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a, jak też zasady dwuinstancyjności postępowania, której realizację w kontrolowanej sprawie oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu. Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (zob. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.