Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1212/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister), po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa – Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (Skarżący) od punktu 1 i 4 decyzji Wojewody [...] (Wojewoda) z [...] grudnia 2018 r. nr [...], utrzymał decyzję organu I instancji w tych częściach.

Decyzja Ministra wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.

Z wnioskiem na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), powoływanym dalej jako "rozporządzeniem", wystąpili E. W., P. W. i W. W. o wydanie decyzji stwierdzającej, że pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.), powoływanej dalej jako "dekret" - nie podpadały, pochodzące z dawnego majątku ziemskiego pod nazwą "[...]": działka nr [...] o pow. [...] ha, zabudowana zespołem dworsko-parkowym, część działki nr [...] w granicach zaznaczonych na kopii mapy dołączonej do pisma, zabudowana tartakiem część działki nr [...], zabudowana gorzelnią część działki nr [...], zabudowana domem zamieszkałym przez K. W. część działki nr [...] w granicach zaznaczonych na kopii mapy dołączonej do pisma z [...] maja 2017 r. oraz parcele leśne o nr od [...] do [...] o ogólnej powierzchni [...]ha.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda stwierdził, że:

1) część działki nr [...] o ogólnej pow. [...]ha, na której znajdował się zespół dworsko-parkowy w obszarze zaznaczonym kolorem zielonym na załączniku nr [...] do decyzji - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2) część działki nr [...]o ogólnej pow. [...]ha, na której znajdowała się tzw. rybiarnia, w obszarze zaznaczonym kolorem pomarańczowym na załączniku nr [...] do decyzji - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

3) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej pozostałej części działki nr [...], tj. poza obszarem wymienionym w pkt [...] i [...] decyzji, z uwagi na wycofanie wniosku w tym zakresie;

4) część działki nr [...]o ogólnej pow. [...]ha, zabudowana domem mieszkalnym wraz z przydomowym ogrodem kwiatowym, zamieszkałym przez K. W. - siostrę byłego właściciela W. W., w obszarze zaznaczonym kolorem różowym na załączniku nr [...] do decyzji - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

5) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej pozostałej części działki nr [...], tj. poza obszarem wymienionym w punkcie [...] decyzji, z uwagi na wycofanie wniosku w tym zakresie.

Jednocześnie Wojewoda zaznaczył, że wniosek dotyczący nieruchomości zabudowanej tartakiem i gorzelnią oraz parcel leśnych o powierzchni [...] ha, został rozpatrzony odrębnymi decyzjami organu stopnia wojewódzkiego.

Odwołanie od punktu [...] i [...] decyzji wniósł Skarżący, podnosząc, że istniał związek

funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko-parkowym i willą letnią, a częścią rolną majątku, przejawiający się m.in. tym, że budynek dworu był zamieszkiwany przez właściciela, co powodowało, że stanowił on centrum decyzyjne majątku, do części gospodarczej (stawów, magazynów rybnych i zimochowów) prowadziła droga przez park, przez park przebiegały linie energetyczne zasilające pompy na terenie magazynów rybnych, w parku posadowione były kanały doprowadzające wodę do płuczek, przez park przebiegał podziemny rurociąg zaopatrujący gorzelnię w wodę, a willa letnia funkcjonowała w okresie międzywojennym jako dom ogrodnika.

Minister rozpatrując powyższe odwołanie, decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody w zaskarżonych częściach.

W uzasadnieniu wskazał, że z dołączonych do akt administracji dokumentów wynika, że ww. nieruchomość w chwili wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r. była własnością W. W. (wpis z 1895 r.). Skarb Państwa wpisał się natomiast jako właściciel dóbr na mocy art. 2 ust. 1 dekretu. Podstawa prawna przejęcia majątku została skonkretyzowana jako pkt e) przepisu art. 2 ust. 1 dekretu, natomiast powierzchnię ogólną określono na [...]ha (w tym gruntów ornych [...] ha, łąk [...] ha, sadów owocowych [...]ha, pod zabudowaniami [...]ha, wód [...] ha, nieużytków [...]ha, lasów [...]ha).

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Minister wskazał, że przedstawione dowody są wystarczające do stwierdzenia, iż nieruchomość pod nazwą "[...]" spełniała normy obszarowe, wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i na tej podstawie w całości przeszła na własność Państwa.

Organ wskazał, że na podstawie postanowień spadkowych znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy ustalił, że następcami prawnymi W. W., byłego właściciela majętności pod nazwą "[...]", są E. W., P. W. i W. W..

Minister w dalszej części uzasadnienia swojej decyzji wyjaśnił, czym jest postępowanie prowadzone w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia oraz przedstawił szeroko dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczących dekretu o reformie rolnej.

Zaznaczył, że postępowaniem objęta jest część majątku W. W., tzw. zespół dworsko-parkowy oraz willa letnia, położone na aktualnych działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...], jednostka ewid. [...]-obszar wiejski, powiat [...], województwo [...]. Organ wskazał, że opinia geodety uprawnionego M. J. potwierdziła, że zgodnie z mapką majątku ziemskiego "[...]" z 1946 r., znajdującej się w księdze wieczystej Rep. hip. nr [...], zespół dworsko-parkowy zlokalizowany był na dawnej działce nr [...]. "W wyniku modernizacji ewidencji gruntów obrębu PGR [...] uległa zmianie numeracja działek i obecnie obszar, na którym położony był zespół dworsko-parkowy (część dawnej działki nr [...]) oznaczony został jako działka o nr ew. [...]". Jednocześnie zaznaczył, że analiza ww. mapki pozwala stwierdzić, że dawna działka nr [...] obejmowała również nieruchomość oznaczoną obecnie nr ewid. [...].

W ocenie, Ministra kwestią zasadniczą dla prawidłowego rozpoznania sprawy było zatem ustalenie, czy nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy w [...] (oznaczona kolorem zielonym na załączniku nr [...] do decyzji z [...] grudnia 2018 r.) oraz nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym K. W. (oznaczona kolorem różowym na załączniku nr [...] do decyzji z [...] grudnia 2018 r.) stanowiły "nieruchomości ziemskie", które mogły być wykorzystywane na cele rolnicze, ewentualnie czy pozostawały z majątkiem poprzednika prawnego Wnioskodawców w związku funkcjonalnym tego rodzaju, że bez nieruchomości tych nie było możliwe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego i odwrotnie. Organ wskazał, że z pisma Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] z [...] listopada 2012 r., w zespole dworsko-parkowym w [...] (działka nr [...]) do rejestru zabytków nieruchomych wpisany jest park, dwór ujęty jest natomiast w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków. Park posiada dwie decyzje wpisu do rejestru zabytków, tj. decyzję z [...] sierpnia 1967 r. ([...]) oraz decyzję z [...] marca 1977 r. ([...]), która wskazuje, że park pałacowy założono w XVI-XVII w., w dolinie rzeki [...], uzupełniono w okresach późniejszych; park posiada wartości zabytkowe (w dużym stopniu zachowany zabytkowy układ parku wraz ze starym drzewostanem). Park posiada dokumentację ewidencyjną z 1974 r. i 1982 r.

W ocenie Ministra, analiza materiałów kartograficznych, będących częścią dokumentacji ewidencyjnych, pozwala przyjąć, że założenie dworsko-parkowe w [...] funkcjonowało na fragmencie aktualnej działki ewid. nr [...], w granicach opisanych decyzją organu I instancji z [...] grudnia 2018 r. i kolorem zielonym na załączniku nr [...] do tej decyzji. Minister zaznaczył, że organ odwoławczy uzupełnił akta sprawy o mapę sporządzoną w 1940 r., przechowywaną w Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego, dostępną pod adresem internetowym http;//maps.mapywig.org/m/WIG_maps/series/025K_german/4128_I_AIexander_1940_APP-Sygn._M.top.25-1873.jpg. Mapa ta wyraźnie wyodrębnia na terenie [...] takie nieruchomości jak założenie zabudowane dworem, podwórze gospodarcze, sad na południe od tego podwórza, stawy. Również zeznania świadków potwierdzają, że w majątku "[...]" funkcjonowały obok siebie nieruchomości o różnym przeznaczeniu. Minister zaznaczył, że M. O. (ur. w [...] r.) zeznała, że od północy do dworu prowadziła aleja lipowa, od południa rosły stare drzewa. Park był takiej wielkości jak obecnie. Do ogrodu i inspektów prowadziła boczna ścieżka. Zespół miał swojego stróża, który w nocy go pilnował, a w dzień rąbał drzewo i nosił do dworu. Ojciec M. O. był w majątku W. W. zarządcą/klucznikiem od 1937 r. przez około 5 lat. Podwórze gospodarcze i park oddzielone były od gruntów ornych murem. W murze znajdowały się dwie bramy wjazdowe, jedna do parku, druga do podwórza. Trzecia brama prowadziła od południa. Podwórze gospodarcze było oddzielone od zespołu dworskiego płotem drewnianym, w którym znajdowała się furtka umożliwiająca komunikację między obiema częściami. Za dworem zlokalizowany był duży sad. Przed wojną we dworze mieszkała rodzina W., dwór był domem rodzinnym, mieszkalnym (vide protokół przesłuchania z dnia [...] sierpnia 2012 r.). Jednocześnie Minister wskazał, że M. O., przesłuchana ponownie [...] listopada 2016 r., zeznała ponadto, że przed wojną w parku nie było innego budynku poza dworem. Znajdujący się na działce nr [...]budynek istniał już przed wojną i pełnił rolę dworku. Mieszkała w nim K. W., siostra W. W.. Pokojówką u K.W. była matka M. O.. Dawny dworek był odgrodzony murem od podwórza gospodarczego. Pozostałą część działki nr [...] zajmował sad. W. W. zatrudniał włodarza i rządcę, który pilnował wykonywania prac. Księgowym w majątku był brat właściciela – A.. Codziennie w biurze, zlokalizowanym w części gospodarczej ("tam gdzie mleczarnia") właściciel spotykał się z rządcą i włodarzem. Dziedzic spotykał się tam również z ojcem świadka. Biuro służyło dokonywaniu ustaleń co do pracy w majątku. Minister wskazał ponadto, że S. J. (ur. w [...] r.) zeznał [...] sierpnia 2012 r., że w pałacu mieszkał dziedzic z rodziną. Park miał powierzchnię zbliżoną do obecnej. W. W. zatrudniał rządców. Przesłuchana [...] listopada 2016 r. w charakterze świadka J. G. (ur. w [...] r.) zeznała, że pamięta lepiej okres powojenny. Według jej wiedzy w parku poza dworem nie było żadnych budynków. Za parkiem był ogród warzywny. W. W. najprawdopodobniej miał administratora, bo sam dużo angażował się w życie społeczne [...]. Zeznająca [...] sierpnia 2012 r. J. S. (ur. w [...] r.) potwierdziła, że właściciel majątku zatrudniał administratora. Podczas przesłuchania [...] listopada 2016 r. zeznająca dodała, że na terenie parku nie było innych budynków poza dworem. Park był pięknie zagospodarowany, były aleje i kwiaty. Ogród warzywny znajdował się poza parkiem. W. W. zatrudniał gajowych, rządcę, oborowych. Aleja ogrodowa do domu istniała już w okresie przedwojennym. Z jednej strony prowadziła do podwórza gospodarczego, z drugiej do dworu. Sady i inspekty zlokalizowane były poza parkiem. Minister dodał, że [...] sierpnia 2012 r. dokonano oględzin nieruchomości położonych w [...], oznaczonych nr działek [...],[...],[...],[...]. Ustalono, że w otoczeniu dworu (również za jego budynkiem) znajduje się starodrzew. Do dworu prowadzi aleja lipowa. W pobliżu dworu znajdują się pozostałości po komórkach powojennych mieszkańców dworu. Między lasami rozciągają się stawy. Przed stawami, a za starodrzewiem rozciąga się łąka. Do łąki oraz przez łąkę biegnie droga w kierunku lasu. Na działce nr [...] widoczny jest budynek mieszkalny (dawny dworek). Po stronie zachodniej znajdują się budynki gospodarcze współczesne. Po lewej stronie od drogi wjazdowej zlokalizowano gorzelnię. Jest to już część podwórza gospodarczego. Na tym terenie znajduje się drewniany płot. Teren okala mur. Znajdują się tu też obory. Za murem stoją budynki mieszkalne (dawne czworaki). Od strony zachodniej rozciągają się pozostałe budynki gospodarcze. Podczas ponownych oględzin [...] listopada 2016 r. ustalono, że działka nr [...]stanowi obecnie drogę dojazdową do zespołu i budynków gospodarczych. Na działce nr [...]znajduje się budynek dworu w otoczeniu parku. Od strony północnej park graniczy z łąką (działka nr [...]) oraz ze stawami. Od wschodu park graniczy ze stawami, od zachodu z podwórzem gospodarczym, które "rozpoczyna gorzelnia". Między działką nr [...] a [...] znajduje się ogrodzenie z siatki, częściowo z płotu drewnianego. Przy zachodniej granicy działki nr [...] widnieją fragmenty dawnego tartaku. Park od strony wschodniej ogrodzony jest częściowo siatką. Widać od tej strony naturalną granicę parku od dalszych użytków (stawów). Przed dworem znajduje się niewielki obszar niezadrzewiony, prawdopodobnie pozostałość po dawnym podjeździe. W parku rośnie roślinność typowo parkowa. Park od strony południowej ogrodzony siatką. Park graniczy obecnie z polem uprawnym od tej strony. To pole należy również do działki nr [...]. Działka nr [...] stanowi obecnie działkę prywatną, mieszkalną, zamieszkałą przez rodzinę obecnego dzierżawcy. Działka ta ma obecnie charakter siedliskowy. W jej skład wchodzi pole uprawne, założone w miejscu dawnego sadu.

Reasumując, w ocenie Ministra, zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że pod względem przestrzennym i funkcjonalnym kompleks dworsko-parkowy w [...], odpowiadający części aktualnej działki nr [...], zaznaczonej kolorem zielonym na załączniku nr [...] do zaskarżonej decyzji Wojewody i stanowił wyodrębnioną od gospodarstwa rolnego część. Budynek dworu pełnił funkcję domu mieszkalnego rodziny W. i wraz z parkiem tworzył integralne założenie architektoniczne. Do kompleksu parkowego prowadziła od północy odrębna droga, tzw. aleja lipowa. Budynek dworu otaczał park, którego granice były czytelne w terenie. Tereny gospodarcze sąsiadowały z częścią mieszkalną majątku, lecz położone były (i nadal są) poza granicą zieleni ozdobnej i za naturalną granicą. Zabudowania gospodarcze majątku znajdowały się w podwórzu, oddzielonym od parku płotem drewnianym. Grunty orne majątku zlokalizowano za murem, na północ od parku

i podwórza. Na terenie parku nie znajdowały się żadne budynki gospodarcze. Jednocześnie Minister wykluczył, że wykorzystanie parku do celów związanych z hodowlą zwierząt lub przechowywaniem plonów. Zarząd majątkiem sprawował zatrudniony rządca/włodarz, który wykorzystywał w tym celu jeden z budynków posadowionych na podwórzu gospodarczym. Nieruchomość odpowiadająca części działki nr [...], oznaczonej kolorem zielonym na załączniku nr [...] do decyzji z [...] grudnia 2018 r. na dzień wejścia w życie dekretu w całości funkcjonowała jako park z alejami spacerowymi i klombami kwiatowymi. Obsadzenie parku drzewami o charakterze ozdobnym (np. lipy, jesiony, wiązy, dęby) przesądza o funkcji reprezentacyjnej tej nieruchomości. Na obszarze tej nieruchomości nie było użytków rolnych (czyli wedle § 4 rozporządzenia gruntów ornych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych). Zlokalizowane były one w sąsiedztwie parku, ale nie na jego terenie (ogród warzywny na północ od parku w kierunku drogi, a inspekty i sad za budynkiem dworu, na południe). W parku nie było zbiorników wodnych. Stawy tak wówczas, jak i dziś graniczą z założeniem dworsko-parkowym od wschodu, lecz stanowią odrębną nieruchomość. Ponadto Minister wskazał, że fragment aktualnej działki nr [...] obejmuje dawną rybiarnię, czyli nieruchomość służącą potrzebom gospodarstwa rybackiego, stąd Wojewoda słusznie uznał ją za podpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu (pkt [...] decyzji). Założenie dworsko-parkowe w [...] nie mogło i nie służyło ze swej natury produkcji rolnej. Kompleks ten funkcjonował niezależnie od gruntów typowo rolniczych, dlatego uznać należało, że był zbędny dla celów reformy rolnej, a więc nie podlegał nacjonalizacji w myśl dekretu.

Odnosząc się do zaskarżonego punktu [...] decyzji Wojewody, a dotyczącego fragmentu aktualnej działki ewid. nr [...], w ocenie Ministra, zgromadzone w sprawie dowody pozwoliły stwierdzić, że część oznaczona kolorem różowym na załączniku nr [...] do decyzji, stanowiła na dzień wejścia w życie dekretu nieruchomość zabudowaną drewnianym dworkiem/willą letnią z przydomowym ogrodem kwiatowym. Budynek ten posadowiono poza parkiem, na południowy zachód od głównego dworu. Spełniał on rolę mieszkania siostry ówczesnego właściciela majątku, K. W.. Nieruchomość była oddzielona od podwórza gospodarczego murem. Za nią rozciągał się sad. Na opisanym w punkcie [...] decyzji obszarze nie było użytków, które służyły produkcji rolnej. Zdaniem Ministra, trudno zatem uznać, by willa, tworząca dom mieszkalny była wykorzystywana dla celów rolnych. Zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości, w budynku dworu/pałacu, nie przesądza o istnieniu więzi funkcjonalnej między takim budynkiem, a gospodarstwem rolnym, na co zwraca uwagę liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. W sprawie nie dowiedziono, aby bieżący zarząd nad majątkiem sprawowano z części rezydencjalnej. Przeciwnie, świadek M. O., córka klucznika w majątku W. W., zeznała, że właściciel zatrudniał rządcę /włodarza, który urzędował w budynku za mleczarnią, w podwórzu gospodarczym. Fakt zatrudnienia administratora wynika również z zeznań J. S.. Materiał dowodowy nie potwierdził, aby przez park prowadziła jakakolwiek droga dojazdowa do stawów. Biorąc pod uwagę rozmiar stawów rybnych w majątku, trudno wyobrazić sobie, aby dostęp do nich odbywał się z proporcjonalnie niewielkiego parku. Właściciele majątków zakładali przy swoim domostwach reprezentacyjne parki, kompleksy służące rekreacji, nie po to, by przecinać je później drogami dojazdowymi do części produkcyjnych. W ocenie Ministra bardziej prawdopodobny i uzasadniony gospodarczo wydaje się dojazd do stawów od strony drogi do [...]. W dniu wejścia w życie dekretu budynek dworu w [...] nie był przyłączony do sieci elektrycznej (dokonano tego po wojnie, na co wskazuje dokumentacja ewidencyjna z 1982 r.). Dlatego też sformułowany w odwołaniu argument, jakoby przez park przebiegały linie energetyczne zasilające pompy na terenie magazynów rybnych, Minister uznał za chybiony.

Końcowo Minister wskazał, że żaden ze zgromadzonych dowodów nie pozwolił również na potwierdzenie, że na terenie parku, w obszarze zaznaczonym kolorem zielonym na załączniku nr [...] do decyzji Wojewody, funkcjonowały kanały doprowadzające wodę do płuczek. Teren ten na dzień 13 września 1944 r. w całości stanowił park. We wschodniej części parku mogły istnieć rowy, którym ewidencja z 1982 r. przypisała rolę "utrzymania właściwego poziomu wód gruntowych na terenie parku". Kanały, o ile istniały w dniu wejścia w życie dekretu, prawdopodobnie przebiegały przy rybiarni (vide załącznik nr [...] do decyzji, obszar oznaczony kolorem pomarańczowym). Natomiast willa letnia mogła stanowić w okresie międzywojennym dom ogrodnika, jednakże w dacie bliskiej wejściu w życie dekretu, zajmowana była przez siostrę właściciela. Z zebranych materiałów nie wynika, by K. W. zatrudniona była w majątku jako ogrodnik. Rezydencje mieszkalne ziemiaństwa co do zasady nie podlegały przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W omawianej sprawie, jego zdaniem, teza ta znajduje pełne odzwierciedlenie, bowiem nie sposób wykazać takich cech dworu, wchodzącego w skład dawnej majętności pod nazwą [...], które przemawiałyby za istnieniem wyjątku od powyższej zasady. Dwór w parku, jak i dworek drewniany/willa letnia wykorzystywane były jedynie dla celów mieszkalnych. Żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wskazuje, aby budynki te były w jakikolwiek sposób wykorzystywane do celów działalności rolniczej. Przeznaczenie parku na cele reformy rolnej nie znajduje uzasadnienia gospodarczego. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że zespól dworsko-parkowy wedle załącznika nr [...] i nieruchomość z posadowioną willą wedle załącznika nr [...], stanowiące część majątku były nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym, a tylko takie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Na decyzję Kolegium Skarżący Skarb Państwa Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynika sprawy:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wyrażającej się sprzeniewierzeniem się zasadzie dążenia do prawdy obiektywnej, a w konsekwencji nie wyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy, co z kolei polegało na pominięciu przez organ faktu zlokalizowania w parku obiektów i urządzeń mających funkcję rolniczą-gospodarczą (obecnie częściowo nie istniejących), wprost związanych z działalnością wytwórczą w rolnictwie, stanowiącą łącznik funkcjonalny, podobnie jak rzeczona w tejże decyzji rybiarnia, pomiędzy zespołem dworsko-pałacowym, a częścią rolniczą majątku, mimo choćby stwierdzenia, że materiał dowodowy zdaje się jedynie w sposób bardziej prawdopodobny (a nie jednoznaczny) uzasadniać, że dostęp do części produkcyjnej (stawów hodowlanych następował ze strony [...], a nie z parku (co uzasadnia faktyczny przebieg dróg) oraz na pominięciu zeznań świadka S. J. o prowadzeniu sprzedaży owoców uprawnianych w parku;

2) art. 8, art. 76 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., polegające na dowolnej ocenie dowodu w postaci Ewidencji parku wiejskiego w [...], opracowanej przez Biuro Programowania i Projektowania Rozwoju [...] w 1982 r., w kwestii odmiennej oceny przeznaczenia niektórych elementów parku (ogród warzywny, szklarnia, ciągi komunikacyjne, letnia willa) i ich przydatności w produkcji rolnej z punktu widzenia reformy rolnej, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Jednocześnie skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, poprzez stwierdzenie niepodlegania części wskazanych w skarżonej decyzji działek o nr [...] i [...]wchodzących w skład majątku "[...]", pod działanie ww. przepisu, a tym samym niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego, który legł u podstaw skarżonej decyzji pojęcia "nieruchomość ziemska".

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że kwestią zasadniczą jest tu interpretacja przepisów dekretu oraz rozporządzenia w sprawie jego wykonania, a ściślej więź funkcjonalna parku i dworu z gruntami oraz pozostałymi zabudowaniami gospodarstwa, które uległo przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w trybie reformy rolnej. Zdaniem Skarżącego należało więc ustalić dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy przedmiotowy majątek ziemski "[...]" (wraz z dworem, parkiem i willą letnią), stanowiły nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym. Skarżący wskazał, że pomimo stwierdzenia, że w parku był zlokalizowany sad owocowy oraz ogród warzywny, z którego pozyskiwane były owoce, które następnie można było kupić w dworze (zeznania świadka S. J.), a więc że zespół ten miał przeznaczenie stricte rolnicze, organ doszedł do przekonania bez oparcia o całościowy zebrany w sprawie materiał dowodowy, że pochodzące z tego ogrodu warzywa i owoce były przeznaczane na własne potrzeby właściciela dworu (na bieżącą konsumpcję). Skarżący wskazał, że związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). A zatem w sytuacji gdy płody rolne, pochodzące z danego gospodarstwa rolnego, w tym również z parku były w nim wytwarzane, a następnie przechowywane na terenie zespołu parkowo-dworskiego oraz w nim sprzedawane, to zasadnym jest uznanie iż związek funkcjonalny pomiędzy parkiem i dworem, a resztą majątku ziemskiego istniał. Podobnie w innych sprawach administracyjnych sądownictwo zauważało związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomościami, a założeniami, urządzeniami przeznaczonymi do produkcji rolnej, zlokalizowanymi na tejże nieruchomości, np. ule. W takiej sytuacji zgodnie z treścią § 44 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu nie podlegały wydzieleniu (z przejmowanych nieruchomości ziemskich) zabudowania dworskie i przemysłowe. W ocenie Skarżącego, o funkcjonalnym powiązaniu zespołu dworsko-parkowego, zgodnie z wyjaśnieniami dzierżawcy majątku ziemskiego w [...] – T. M., świadczyć mogą również takie okoliczności jak:

a) lokalizacja węzłów komunikacyjnych zespołu dworsko-parkowego z resztą gospodarstwa rolnego w postaci stawów i magazynów rybnych oraz zimochowów o powierzchni [...] ha (dz. ewid. nr [...]). Jedynym sposobem na dostanie się do nich jest możliwość skorzystania z drogi wiodącej przez park, co świadczy o potrzebie kontroli ówczesnego właściciela majątku, który zamieszkując we dworze mógł w ten sposób nadzorować przewóz osób i towarów (poczyniona przez organ konstatacja o prawdopodobieństwie dostępu do stawów od [...] jest jedynie hipotezą);

b) fakt zamieszkiwania zarządcy majątku poza zespołem dworsko-parkowym oraz jednoczesny fakt zamieszkiwania dworu przez jego właściciela świadczą niezbicie o tym, że dwór stanowił centrum decyzyjne i że to właściciel sprawował władztwo nad swoim majątkiem, mając siedzibę we dworze;

c) lokalizacja na terenie parku kanałów doprowadzających wodę do płuczek, znajdujących się w parku;

d) lokalizacja w parku okresie międzywojennym podziemnego rurociągu zaopatrującego w wodę do procesów technologicznych w gorzelni.

Skarżący ponadto wskazał, że w okresie międzywojennym na terenie parku zlokalizowane były: szklarnie, w których miała miejsce produkcja rozsadów, inspekty warzywne oraz piwnica magazynów warzywnych. Obiekty te obecnie nie istnieją. Lokalizacja wyżej wymienionych budynków i urządzeń na terenie zespołu dworsko-parkowego świadczy o funkcjonalnym powiązaniu parku i dworu z resztą gospodarstwa rolnego i jego faktycznym wykorzystaniu dla prowadzenia działalności rolniczej.

W zakresie letniej willi, Skarżący wskazał, że przeznaczenie i funkcjonowanie tegoż obiektu nie jest jednoznaczne. Zgodnie z załączoną do niniejszego odwołania mapą obiekt ten był domem ogrodnika. Fakt zlokalizowania tuż obok niego ogrodu kwiatowego tylko zdawałby się potwierdzać teorię, w myśl której mieszkał w nim człowiek znający się na uprawie roślin ozdobnych. Samo posadowienie domu tuż za granicą parku w pobliżu budynków gospodarczych wskazuje jednoznacznie na powiązanie go z częścią gospodarczą majątku. Fakt zamieszkania budynku przez siostrę właściciela mógł być jedynie konsekwencją układów rodzinnych i sytuacji życiowej rodziny W., a nie celu dla którego budynek został wybudowany i był przez pewien czas wykorzystywany.

Reasumując, w ocenie Skarżącego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne ustalenie, że istniał związek funkcjonalny między zespołem dworsko-parkowym oraz domem letnim (domem ogrodnika), a częścią rolniczą majątku, albowiem nieruchomości te służyły prowadzeniu działalności wytwórczej w rolnictwie rozumianej zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, jakie wykształciło się na tym gruncie, stąd też zespół stanowił nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym - był powiązany funkcjonalnie i podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. W związku z powyższym, zaskarżona decyzja jako sprzeczna z aktualną wykładnią przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz powołanym powyżej rozporządzeniem i samym dekretem, zdaniem Skarżącego, powinna ulec uchyleniu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżacy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a, wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, po uprzednim przeprowadzeniu rozprawy.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z [...] września 2021 r., pełnomocnik spadkobierców przedwojennego właściciela nieruchomości wniósł o jej oddalenie, przedstawiając bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r.

Decyzją tą organ wojewódzki stwierdził w pkt 1, że część działki nr [...] na której znajdował się zespół dworsko-parkowy - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu oraz w pkt [...], że część działki nr [...] o ogólnej pow. [...]ha, zabudowana domem mieszkalnym wraz z przydomowym ogrodem kwiatowym, zamieszkałym przez K. W. - siostrę byłego właściciela W. W. - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Natomiast w pkt [...] orzekł, że część działki nr [...]na której znajdowała się tzw. rybiarnia - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a w pkt [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej pozostałej części działki nr [...], tj. poza obszarem wymienionym w pkt [...] i [...] decyzji, z uwagi na wycofanie wniosku w tym zakresie.

Kwestia sporną w niniejszej sprawie jest to, czy o nr [...] i nr [...]podpadały czy też nie pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województw [...],[...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Sięgając do przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wskazać przyjdzie, że na cele reformy rolnej przejęciu podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczył więc nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego tego pojęcia niezbędne było zatem wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska", bowiem dekret ani rozporządzenie nie zawierały takiej definicji.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest i nie kwestionuje tego żadna ze stron, że przedmiotowy majątek przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał powierzchnię większą niż 100 ha. Spełnia zatem normy obszarowe do przejęcia przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Z wpisu z 15 czerwca 1945 r. Skarbu Państwa "na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. Nieruchomość pn. [...], gm. [...], figuruje pod nr [...] w "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dn. 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stan na dzień 1.I.1949 r." wynika bowiem, że powierzchnię ogólną określono na [...]ha (w tym gruntów ornych [...] ha, łąk [...] ha, sadów owocowych [...]ha, pod zabudowaniami [...]ha, wód [...] ha, nieużytków [...]ha, lasów [...]ha). Zbieżne dane ujęto m.in. w dokumencie "Nieruchomości ziemskie ponad 100 ha ew. 50 ha. Sprawozdania statystyczne starostw powiatowych województwa [...], 1950". Przedstawione dowody są wystarczające do stwierdzenia, iż nieruchomość pod nazwą "[...]" spełniała normy obszarowe, wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i na tej podstawie w całości przeszła na własność Państwa.

Następnie należy wskazać, że na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26). W uzasadnieniu powyższej uchwały oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Chociaż uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe. Spór mógł dotyczyć także tego, czy określona nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, a źródłem takiego sporu było to, czy określona nieruchomość (jej część) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji, gdy zdaniem poprzedniego właściciela (jego następców prawnych) nieruchomość nie miała charakteru rolniczego (np. zespół pałacowo-parkowy). Istota takiego sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia o żądaniu poprzedniego właściciela, który powoływał się na to, że określona nieruchomość nie jest nieruchomością rolną (o charakterze rolniczym), a więc nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie tego dekretu. W oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że na podstawie § 5 rozporządzenia można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej, ale także powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie ( por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako "CBOSA"). Co prawda pojęcie związku funkcjonalnego nie jest normatywnie definiowane, lecz w judykaturze wyrażany jest już ugruntowany pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Skarżący dowodzi, że zespół dworsko–parkowy "[...]", obejmujący część obecnej działki nr [...]i część działki o nr działki nr [...]- zabudowana domem mieszkalnym wraz z przydomowym ogrodem kwiatowym, zamieszkiwanym przez K. W. - siostrę byłego właściciela W. W. były funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską. Swoje stanowisko opiera przede wszystkim na twierdzeniu, że w parku zlokalizowane były obiekty i urządzenia mające funkcję rolniczą-gospodarczą (obecnie częściowo nie istniejących), wprost związanych z działalnością wytwórczą w rolnictwie, stanowiącą łącznik funkcjonalny, podobnie jak rzeczona w tejże decyzji rybiarnia, pomiędzy zespołem dworsko-pałacowym, a częścią rolniczą majątku (działka nr [...]). Ponadto, zdaniem Skarżącego, letnia willa/dom ogrodnika (działka nr [...]) nie miała jednoznacznego przeznaczenia, a jego funkcjonowanie nie jest jednoznaczne. W jego ocenie, obiekt ten był domem ogrodnika. Fakt zlokalizowania tuż obok niego ogrodu kwiatowego tylko ma potwierdzać teorię, w myśl której mieszkał w nim człowiek znający się na uprawie roślin ozdobnych. Ponadto samo posadowienie domu tuż za granicą parku w pobliżu budynków gospodarczych wskazuje na powiązanie go z częścią gospodarczą majątku. W ocenie Skarżącego, fakt zamieszkania budynku przez siostrę właściciela mógł być jedynie konsekwencją układów rodzinnych i sytuacji życiowej rodziny Wężyków, a nie celu dla którego budynek został wybudowany i był przez pewien czas wykorzystywany.

Wbrew zarzutom skargi trafnie jednak organy uznały, iż z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z dokumentacji konserwatorskiej (decyzja z [...] sierpnia 1967 r. ([...]) i decyzja z [...] marca 1977 r. ([...]); dokumentacji ewidencyjnej parku z 1974 r., a w szczególności z 1982 r., z analizy materiałów kartograficznych, będących częścią dokumentacji ewidencyjnych, na podstawie mapy sporządzonej w 1940 r., przechowywanej w Archiwum Map Wojskowych Instytutu Geograficznego, z zeznań świadków M. O., S. J. i J. G. oraz oględzin nieruchomości dokonanych [...] sierpnia 2012 r. wynika, że zespół dworsko-parkowy "[...]" pod względem przestrzennym i funkcjonalnym stanowił wyodrębnioną od pozostałego gospodarstwa rolnego część, a prowadzenie działalności rolniczej bez zespołu pałacowo-parkowego byłoby możliwe.

Dokonana w sprawie, przez organy ocena wyżej wskazanych dowodów, nie jest wybiórcza i nie stanowi naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a.

Za tym, że budynek dworu wraz z parkiem nie był funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską przemawiają następujące okoliczności. Budynek pałacu przed przejęciem go na cele reformy rolnej pełnił funkcję mieszkalną rodziny W. i wraz z parkiem tworzył jedno integralne założenie architektoniczne. Tereny gospodarcze sąsiadowały z częścią mieszkalną majątku, lecz położone były i nadal są poza granicą zieleni ozdobnej i za naturalną granicą. Zabudowania gospodarcze majątku znajdowały się w podwórzu, oddzielonym od parku płotem drewnianym. Grunty orne majątku zlokalizowano za murem, na północ od parku i podwórza. Na terenie parku nie znajdowały się żadne budynki gospodarcze. Z oświadczeń świadków wynika ponadto, że zarząd majątkiem sprawował zatrudniony rządca/włodarz, który wykorzystywał w tym celu jeden z budynków posadowionych na podwórzu gospodarczym. Nieruchomość odpowiadająca części działki nr [...], oznaczonej kolorem zielonym na załączniku nr [...] do decyzji z [...] grudnia 2018 r. na dzień wejścia w życie dekretu w całości funkcjonowała jako park z alejami spacerowymi i klombami kwiatowymi. Obsadzenie parku drzewami o charakterze ozdobnym (np. lipy, jesiony, wiązy, dęby) przesądza również o funkcji reprezentacyjnej tej nieruchomości. Na obszarze tej nieruchomości nie było użytków rolnych (czyli wedle § 4 rozporządzenia gruntów ornych, łąk, pastwisk, ogrodów warzywnych i owocowych). Zlokalizowane były one w sąsiedztwie parku, ale nie na jego terenie (ogród warzywny na północ od parku w kierunku drogi, a inspekty i sad za budynkiem dworu, na południe). W parku nie było zbiorników wodnych. Stawy tak wówczas, jak i dziś graniczą z założeniem dworsko-parkowym od wschodu, lecz stanowią odrębną nieruchomość. Zauważyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, iż powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów pałacowo parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzić o istnieniu związku funkcjonalnego. Nie ma zatem znaczenia, czy został on fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych, ani czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem po podjęciu uchwały NSA I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko- parkowego z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej. Wobec braku definicji związku funkcjonalnego, ustalenie co do występowania takiej zależności jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które wskazuje, że o związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyrok NSA IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08), brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, (wyroki NSA I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09), nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), źródła dochodów właściciela (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10), zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyrok NSA I OSK 532/07, I OSK 686/08), korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (wyrok NSA I OSK 1014/08). Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to, skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyrok NSA I OSK 287/08, I OSK 1014/08, I OSK 27/09).

Jednocześnie Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie słusznie uznały, że fragment aktualnej działki ewid. nr [...], stanowiącej na dzień wejścia w życie dekretu nieruchomość zabudowaną drewnianym dworkiem/willą letnią z przydomowym ogrodem kwiatowym również nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z dokumentów przedstawionych powyżej wynika bowiem, że budynek ten posadowiono poza parkiem, na południowy zachód od głównego dworu. Spełniał on rolę mieszkania siostry ówczesnego właściciela majątku, K. W.. Nieruchomość była oddzielona od podwórza gospodarczego murem. Za nią rozciągał się sad. Na opisanym w punkcie [...] decyzji obszarze nie było użytków, które służyły produkcji rolnej. Słusznie zatem organy orzekające w sprawie uznały, że trudno zatem uznać, by willa, tworząca dom mieszkalny była wykorzystywana dla celów rolnych. Zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości, w budynku dworu/pałacu, nie przesądza o istnieniu więzi funkcjonalnej między takim budynkiem, a gospodarstwem rolnym, na co zwraca uwagę liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. Bez wątpienia nieruchomość ta już w okresie poprzedzającym wybuch wojny pełniła rolę mieszkania siostry ówczesnego właściciela majątku, K. W., na co wskazują zeznania świadka M. O..

Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie naruszenia przepisów procedury, Sąd podnosi, że organ w toku postępowania zebrał, rozważył i prawidłowo ocenił obszerny materiał dowodowy, który przybrał postać dokumentów, w tym również dokumentacji konserwatorskiej. Pisemne oświadczenia oraz zeznania strony stanowiły i mogły bezsprzecznie stanowić element materiału dowodowego, który został poddany wnikliwej i odpowiadającej prawu ocenie w powiązaniu z innymi dowodami. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie sposób było dowieść faktu, że zespół dworsko-parkowy miał charakter rolniczy, ani funkcjonalnego związku tej części majątku z gruntami rolnymi. Wobec braku dowodów przeciwnych powyższym rozstrzygnięcie organu uznać należy za słuszne i prawidłowe.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że wbrew twierdzeniom skargi z zeznań świadka S. J. - nie wynika, by jakakolwiek sprzedaż płodów rolnych odbywała się we dworze. W ocenie Sądu, skoro jak już wcześniej wspomniano na terenie parku nie było użytków i budynków wykorzystywanych do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, to zarzuty skargi w tym zakresie są w całości chybione.

W ocenie Sądu bez znaczenia są również wyjaśnienia aktualnego dzierżawcy stawów w [...]. dla oceny funkcjonowania zespołu dworsko-parkowego na dzień wejścia w życie dekretu.

Skarżący podnosi również, że na terenie parku, funkcjonowały kanały doprowadzające wodę do płuczek oraz podziemny rurociąg zasilający gorzelnię w wodę. Z analizy dokumentów sprawy wynika jedynie, że we wschodniej części parku mogły istnieć rowy, którym ewidencja z 1982 r. przypisała rolę "utrzymania właściwego poziomu wód gruntowych na terenie parku". Kanały te, o ile istniały w dniu wejścia w życie dekretu, prawdopodobnie przebiegały przy rybiarni. Ponadto z ewidencji z 1982 r. wynika, że sieć elektryczną pociągnięto do budynku dworu w [...] dopiero po wojnie, a za tym nie wydaje się, w ocenie Sądu, możliwe aby na terenie nieruchomości istniał już w 1944 r. rurociąg. Brak jest na to potwierdzenia w aktach sprawy.

W tym stanie rzeczy nie można uznać, że stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 kpa. Uzasadnienie decyzji zostało sporządzone, zgodnie z art. 107 § 3 kpa, a organ wyczerpująco rozważył i wyjaśnił okoliczności sprawy, nie naruszając zasad procedury administracyjnej.

Reasumując za niezasadne należało uznać zarzuty skargi, które stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami organu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.