Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 40/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Bogumiła Kalinowska, Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. R. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, organ drugiej instancji) w L. z dnia [...] listopada 2021 r. (nr [...]), mocą której organ ten działając na skutek odwołania J. R. (dalej: strona, skarżący), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2021 r. nr [...], wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. i odmawiającą stronie ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, w dniu 8 lipca 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. R. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Z orzeczenia wydanego w tym przedmiocie wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 lutego 2021 r., tj. od 85 roku życia. Wnioskodawca we wrześniu 2020 r. zrezygnował z pracy i zamieszkał z matką, która leczona jest z powodu chorób przewlekłych, tj. udaru niedokrwiennego mózgu z niedowładem twarzowo-ramieniowym prawostronnym i afazją ruchową, miażdżycy uogólnionej (zwłaszcza tętnic dogłowowych), nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2 powikłanej. Matka strona choruje nadto na makroangiopatię cukrzycową, hipercholesterolemię, demencję starczą (zaburzenia pamięci), głuchotę (nosi aparat słuchowy) oraz cierpi na zwyrodnienie stawów i zwroty głowy.

Organ pierwszej instancji ustalił, że pomimo podeszłego wieku i wymienionych chorób matka strony samodzielnie – spożywa posiłki, porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety oraz dba o higienę (myje się).Wnioskodawca pomaga matce przy przygotowywaniu posiłków, dozowaniu leków, kąpieli, ubieraniu się, robieniu zakupów, praniu, sprzątaniu, a także podczas wizyt lekarskich.

Z przyjętych w sprawie ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że L. R. ma dwie córki. Jedna z nich, tj. M. B. przebywa na emeryturze i opiekuje się chorym mężem. Mimo tego, raz w tygodniu odwiedza matkę. Uczestniczy także w wizytach lekarskich. Druga z córek, tj. H. D. z uwagi na odległość zamieszkania (ok. 100 km) oraz sprawowaną opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem odwiedza matkę kilka razy w roku, pozostając w stałym kontakcie telefonicznym. Matkę wnioskodawczyni odwiedza także kilka razy w miesiącu jej wnuczek.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji doszedł do przekonania, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem zakres wykonywanych przez stronę czynności opiekuńczych nie ma charakteru ciągłego, bo opieka może być wykonywana o różnych porach dnia. Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że pomoc strony sprowadza się zasadniczo do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego. Wnioskodawca w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, albowiem matka strony nie wymaga leczenia odleżyn, ani ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Sama zmienia pieluchomajtki. Samodzielnie również porusza się po mieszkaniu oraz przemieszcza z łózka na krzesło.

Odwołaniu od tej decyzji skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji i wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia podkreślając, że jego matka wymaga całodobowej, stałej opieki drugiej osoby. Wnoszący odwołanie zaznaczył, że nikt inny z rodziny nie może zajmować się matką, a wnioskodawca jest najbardziej emocjonalnie związany z matką i jest w stanie zapewnić jej całodobowa opiekę. Zwrócił uwagę, że pogłębiająca się choroba matki była powodem rezygnacji przez stronę z zatrudnienia we wrześniu 2020 r.

Po rozpoznaniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich przyznawania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). Następnie, organ przytoczył m.in. treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13 oceny w zakresie wystąpienia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zauważył również, że organ pierwszej instancji przeprowadził dokładne i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu opieki jaką sprawuje strona nad niepełnosprawną matką. Dokonując analizy tego materiału dowodowego organ drugiej instancji wskazał w szczególności na ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego jaki przeprowadzony został w dniu 4 sierpnia 2021 r. W toku tego wywiadu strona złożyła oświadczenie, wedle którego od grudnia 2020 r. sprawuje opiekę nad matką, niepełnosprawną z uwagi na wiele schorzeń, w tym z uwagi na przebyty w lutym 2021 r. udar. W toku postępowania ustalono również, że podstawowe czynności higieniczne matka strony wykonuje sama, natomiast przy kąpieli i myciu głowy pomaga jej córka. Córka zawozi także mamę do lekarza w razie potrzeby. Pomoc strony ogranicza się do nadzorowania przyjmowania leków, do przygotowania i podania posiłków, sprzątania oraz robienia zakupów.

Organ drugiej instancji odnotował, że wedle oświadczenia wnioskodawcy, on sam też jest osobą długotrwale chorą z uwagi na stwardnienie rozsiane. Obecnie nie posiada własnego dochodu (pozostaje na utrzymaniu matki). Wedle jego oświadczenia, rezygnacja z zatrudnienia z końcem września 2020 r. spowodowana była koniecznością opieki nad matką. Przedstawiając podany przez stronę szczegółowy opis czynności opiekuńczych jakie codziennie wykonuje ona przy matce, organ drugiej instancji zrelacjonował, że dzień wnioskodawcy zaczyna się od pomocy matce, jeżeli w danej chwili tego wymaga. Wnioskodawca pomaga matce w podniesieniu się oraz wstaniu z łóżka oraz w pójściu do toalety, jednak w łazience matka strony wszystkie czynności wykonuje sama. W tym czasie, wnioskodawca przygotowuje matce śniadanie, dawkuje leki (dwa razy dziennie), później wspólnie oglądają telewizję. W międzyczasie strona wychodzi na zakupy, wyrzuca śmieci. Pierze, sprząta, gotuje.

Na tle tych ustaleń organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką albowiem zakres tej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez stronę pracy zarobkowej. SKO zwróciło uwagę, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia podjęcie opiekunowi jakiegokolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Decyzja ostateczna SKO zostało zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu. W wywiedzionej skardze strona zarzuciła tej decyzji naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, polegającą na:

- nieuwzględnieniu zaleceń lekarskich dotyczących konieczności sprawowania stałej opieki nad matka, zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności oraz w zaświadczeniu lekarskim i wpływu tej okoliczności na możliwość podjęcia zatrudnienia przez stronę;

- nieodniesieniu się do sytuacji zawodowej strony, tj. do zdobytego przez nią doświadczenia i wyuczonego zawodu;

- błędnym kwestionowaniu istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a potrzebą sprawowania stałej opieki nad matką;

2) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. błędne wskazanie, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim.

W rozwinięciu podniesionych w skardze zarzutów skarżący zawarł polemikę z oceną materiału dowodowego i zarzucił organowi drugiej instancji błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Zaakcentował, że zarówno w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, jak w zaświadczeniu lekarskim wyraźnie zostało zaznaczone, że matka strony wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie jest zatem prawdą, że podstawa ubiegania się przez stronę o świadczenie pielęgnacyjne jest sam tylko fakt legitymowania się przez matkę strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W treści skargi skarżący zwrócił uwagę, że to lekarz specjalista (a nie pracownik socjalny) jest osobą posiadającą odpowiednie kwalifikacje do tego by stwierdzić, czy i w jakim zakresie osoba niepełnosprawna wymaga opieki oraz jest w stanie ocenić ryzyko jakie jest związane z tym, że danej osobie taka opieka nie zostanie zapewniona. Wskazując na powyższe skarżący wyraził pogląd, że spostrzeżenia pracownika socjalnego, przy jednoczesnym pominięciu zaleceń lekarzy, nie mogą stanowić dostatecznej i właściwej oceny potrzeb osoby niepełnosprawnej.

W ramach dalszej argumentacji skarżący zwrócił uwagę, że o ile inne niż umowa o pracę formy zatrudnienia dają pewną elastyczność to żeby uzyskać poziom dochodu porównywalny do dochodu osiąganego na podstawie umowy o pracę (zapewniający minimum niezbędne do samodzielnego utrzymania się) trzeba poświęcić porównywalną ilość czasu, tj. około 8 godzin. Zaznaczył nadto, że umowa zlecenia często wiąże się z koniecznością jej wykonywania poza domem i podróżami służbowymi. Dodał, że z uwagi na wykształcenie (mechanik), zdobyte doświadczenie (serwisant maszyn górniczych i budowlanych) i wiek skarżącego, zdobycie i podjęcie pracy w zawodzie na zasadach pracy zdalnej czy umowy zlecenia jest znacznie utrudnione.

Skarżący wskazał również, że choć pomoc rodzeństwa w opiece nad matką (podobnie jak jej wnuków) jest nieoceniona, to jednak to jednocześnie trudno ją uznać za mającą charakter stały (lub nawet regularny) i czyniącą zadość realnym potrzebom wynikającym ze stanu faktycznego i zaleceń lekarzy. W rozwinięciu tego wątku skarżący zwrócił uwagę, że jego decyzja o rezygnacji z zatrudnienia była wynikiem porozumienia z pozostałymi członkami i rodziny oraz że została podyktowana znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia matki, przy uwzględnieniu okoliczności, że skarżący jest jedyną osobą w rodzinie mogącą realnie zapewnić matce stałą, całodobową opiekę. Skarżący podniósł, że do grudnia 2020 r. sam zamieszkiwał we Wrocławiu. Korygując ustalenia faktyczne Kolegium skarżący wyjaśnił, że nie jest w związku małżeńskim od grudnia 2012 r.

Dodał, że rozpiętość czasowa pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a momentem złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikała z potrzeb zapewnienia matce jak najszybszej i jak najlepszej opieki. Ponadto, konieczne było rozważenie wszelkich dostępnych form pomocy finansowej i niefinansowej dla matki, a także, pozyskanie wiedzy na temat tego, jakie kryteria musza zostać spełnione i jaką dokumentację należy zebrać. Ponadto, konieczne było uzyskanie dokumentacji medycznej oraz wykonanie badań niezbędnych zarówno do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, jak i do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo skarżący podniósł, że niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wypowiedzenie umowy o pracę, to obecnie z uwagi na konieczność zapewnienia matce opieki nie jest on w stanie podjąć pracy.

Powołując się na przedstawioną argumentację skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Podkreśliło, że w toku postępowania administracyjnego ustalono, że poza dawkowaniem leków, skarżący nie wykonuje przy matce czynności ściśle opiekuńczych, natomiast wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zwróciło uwagę, że w zawożeniu matki do lekarza pomaga jedna z sióstr skarżącego (M. B.). Podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji skonstatował, że pomoc strony sprowadza się do czynności, jakie wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zatem również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodziny pracują.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Kwestie sporne w sprawie dotyczą tego, czy stronie zasadnie odmówiono ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji zaprezentowano prawidłową wykładnię prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), którą z kolei poprzedziły ustalenia faktyczne w zakresie niezbędnym do oceny zasadności zgłoszonego przez stronę wniosku.

Materialnoprawne przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zasadniczo reguluje przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie, poza sporem pozostawała okoliczność, że skarżący, będąc synem osoby wymagającej opieki, spełnia kryteria podmiotowe o jakich mowa wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem należy do kręgu osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec podopiecznego. W okolicznościach faktycznych sprawy nie jest również kwestionowane to, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sporna na tle powołanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. pozostaje natomiast między stronami kwestia wystąpienia w sprawie tzw. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, przy czym ową rezygnację rozumieć należy szeroko tj. także jako niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia w związku z opieką nad matką.

Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, z uwagi na pogłębiające się dolegliwości chorobowe matki z końcem września 2020 r. zrezygnował on z zatrudnienia. W lutym 2021 r. matka przeszła udar, a stopień jej niepełnosprawności orz ogólny stan zdrowia uniemożliwia wnioskodawcy możliwość zarobkowania.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji nie kwestionował zasadności wydania wobec matki strony orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani zawartych w tym orzeczeniu zaleceń w zakresie konieczności zapewnienia matce strony stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uznał natomiast, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, by zakres czynności opiekuńczych , jakie wykonuje skarżący przy matce stanowił obiektywną przeszkodę niepodejmowania przez niego zatrudnienia.

Trafnie akcentuje SKO w zaskarżonej decyzji, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Stąd w sprawach z zakresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagane jest każdorazowo ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia.

Należy dostrzec, że pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielana wyłącznie w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja przez opiekuna, albo nie jest możliwe podjęcie przez niego nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy w ogólnym wymiarze czasu pracy, maksymalnie przez osiem godzin na dobę.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ analizował istnienie tego związku w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego (głównie bazując na informacjach podanych w toku wywiadu środowiskowego oraz w opisie czynności jakie wnioskodawca wykonuje w ramach opieki nad matką) i uznał, że w sprawie nie zachodzi wspomniany związek przyczynowo-skutkowy. Sąd ocenę organu drugiej instancji w pełni podziela. Co należy wyraźnie podkreślić, organ drugiej instancji nie zakwestionował w sprawie ani tego, że matka strony wymaga opieki w zakresie wskazanym w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, jak i tego, że strona jej takową opiekę zapewnia. Uznał natomiast, biorą pod uwagę rodzaj i intensywność czynności opiekuńczych, że wykonywana przez stronę opieka przy matce nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Wymaga w tym miejscu odnotowania, że analizy pojęcia "opieki" w sprawach z zakresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać przez pryzmat treści 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ale również, przy uwzględnieniu ratio legis wprowadzenia świadczenia pielęgnacyjnego do systemu prawa. Celem przyznania świadczenia jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych w kontekście dyrektyw wykładni celowościowej i co jest też powszechnie przyjęte w orzecznictwie sądowym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki, ale z tego powodu, że zakres tej opieki w sposób obiektywny stanowi przeszkodę do podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia "stała lub długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, dostępny - podobnie jak i pozostałe orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu - na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej ujmując, z komentowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

Warto w tym miejscu dodać, że przesłankę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna (rezygnacji z zatrudnienia) na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy rozumieć i wykładać zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 u.ś.r. w którym ustawodawca zawarł legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji i nie kwestionowanego opisu zakresu samodzielności matki skarżącego oraz wykonywanych przez stronę (w związku z niepełnosprawnością matki) czynności opiekuńczych, matka strony porusza się po mieszkaniu samodzielnie (nie jest osobą leżącą), samodzielnie przemieszcza się z łóżka na krzesło. Samodzielnie spożywa posiłki (wymaga tylko ich przygotowania i podania), samodzielnie korzysta z toalety (nie potrzebuje pomocy przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, sama zmienia pieluchomajtki), samodzielnie potrafi się umyć (przy kąpieli i myciu włosów pomaga jej córka, która także zawozi matkę do lekarza). Matka strony nie wymaga leczenia odleżyn, ani ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto, nie wymaga karmienia przez sondę, ani nie używa cewnika.

Jak zostało ustalone w sprawie, pomoc skarżącego w ramach deklarowanych czynności opiekuńczych sprowadza się zasadniczo do nadzorowania, czy matka zażywa leki (dwa razy dziennie) oraz do wykonywania jedynie prac gospodarstwa domowego, jak: pranie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie matce posiłków i ich podawanie. Trafnie akcentuje SKO w zaskarżonej decyzji, że taki zakres czynności opiekuńczych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie ma przeszkód aby przy odpowiedniej organizacji czasu pracy strona podała matce śniadanie a kolejne posiłki po powrocie z wykonywanej pracy rozumianej w sposób zgodny z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Co do samego przygotowywania posiłków, to nie ma przecież przeszkód by je przyrządzać po pracy lub w czasie wolnym od pracy, tak jak to ma miejsce w większości gospodarstw domowych, prowadzonych przez osoby aktywne zawodowo. W sprawie należy również dostrzec, że sprawach związanych z dowozem matki do lekarza, czy pomocą przy kąpieli skarżący może liczyć na pomoc jednej z sióstr.

Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii relacji pomiędzy wynagrodzeniem za pracę a umową zlecenia (jaką jedną z form zatrudnienia z art. 3 pkt 22 u.ś.r.) to trzeba podnieść, że moralnym obowiązkiem dorosłych dzieci wobec zaawansowanym wiekiem rodziców jest udzielanie im wsparcia, a pomoc państwa w postaci możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Skarżący nie może zatem podnosić argumentu finansowego jako okoliczności, która mogłaby mieć w sprawie znaczenie istotne z punktu widzenia prawideł zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 uś.r. Trzeba w tym miejscu dostrzec, że jak wynika z akt sprawy, aktualnie skarżący pozostaje na utrzymaniu matki. Za pozbawione doniosłości prawnej uznać należało argumentację strony ukierunkowaną na wykazanie, że jest on najbardziej emocjonalnie związany z matką oraz że rezygnacja przez niego z zatrudnienia celem podjęcia się opieki nad matką była konsultowana z rodzeństwem. Niewątpliwie, na każdym z rodzeństwa ciąży obowiązek udzielania wsparcia schorowanemu rodzicowi, a umowne ustalenia rodzinne nie mogą modyfikować ustawowych przesłanek warunkujących możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wspominano, skarżący, choć należy do osób mogących wystąpić o tego rodzaju świadczenie w związku z opieką nad matką, nie wykazał, by zakres niepełnosprawności matki mógł stanowić obiektywną przeszkodę dla aktywności zawodowej z jego strony.

Sąd dostrzega argumentację strony, która podnosiła, że rezygnacja z zatrudnienia we wrześniu 2020 r. spowodowana była koniecznością opieki nad matką, której stan zdrowia się pogarszał oraz że wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagało odpowiedniej wiedzy o możliwości ubiegania się o tego rodzaju świadczenie oraz konieczności zgromadzenia odpowiedniej dokumentacji medycznej. Niemniej zauważa, że ocenie organu podlegał aktualny zakres czynności opiekuńczych, zaś z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym przede wszystkim z treści wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia strony) wynika, że opieka ze strony skarżącego, jakkolwiek niekwestionowana, to jednak nie jest na tyle intensywna i stała by skarżący nie mógł podjąć zatrudnienia nawet w zredukowanych godzinach wymiaru czasu pracy. W ocenie Sądu, przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie można pomijać treści art. 3 pkt 22 u.ś.r., zawierającego definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Sąd za trafne uznaje spostrzeżenie organu drugiej instancji co do pewnej nieścisłości w oświadczeniu skarżącego co do tego, czy podjął się on opieki nad matką w grudniu 2021 r. (kiedy matka doznała udaru), czy też już z końcem września 2020 r. (rezygnując w tym czasie z pracy na mocy porozumienia stron), niemniej jednocześnie zauważa, że okoliczności sprawy nie dawały podstaw do oceny, że w sprawie wystąpiła także druga (niezależna od warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innych form zarobkowania) z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanka niepodejmowania przez stronę zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki.

W nawiązaniu do argumentacji podniesionej w skardze należy również wyraźnie zaznaczyć, co już było akcentowane, że z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką. Możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści, której nie mogą negować organy administracji publicznej, ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym też kierunku prowadzone było w sprawie postępowanie dowodowe. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób ( w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale weryfikacja zakresu tej pomocy pod kątem wystąpienia sygnalizowanych wyżej przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

Jako nieuprawniony przedstawia się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię oraz zarzut naruszenia przepisów procedury administracyjnej (art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.) albowiem w sprawie dostatecznie wyjaśniono wszystkie istotne - z punktu widzenia podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji - okoliczności faktyczne. Podnoszony w skardze błędnego wskazania że skarżący pozostaje w związku małżeńskim nie miał wpływ na wynik sprawy. Jako nieuzasadniony ocenić należało również zarzut naruszenia art. 17 ust.1a uś.r., albowiem w sprawie organy nie kwestionowały tego, że skarżący mieści się w katalogu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z tych względów, przepis art. 17 ust.1a uś.r. nie miał w sprawie zastosowania.

Reasumując, należy zaaprobować stanowisko organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącemu nie przysługiwało prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie jest opieką wymagającą niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) Sąd oddalił w całości skargę strony.