Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2215/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 93 ust. 1, art. 87 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej A. Sp. z o.o. z siedzibą w D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] października 2011 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte na skutek odwołania wniesionego przez A. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej: "skarżąca") od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] stwierdzającej, że B. H. podlegała w okresie od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] stycznia 2009 r., od dnia [...] lutego 2009 r., do dnia [...] lutego 2009r., od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] sierpnia 2009 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenie zawartej ze skarżącym.

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia celem wydania decyzji o objęciu B. H. (dalej też jako ubezpieczona, uczestniczka) ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów zawartych przez ubezpieczonego z A. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej też jako skarżąca, płatnik). We wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż niniejsze umowy stanowią umowy zlecenia.

W odpowiedzi na zapytanie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia skarżąca podniosła, iż ubezpieczona pracowała na jej rzecz na podstawie umowy o dzieło. W jej ocenie zawarte umowy były umowami o dzieło, gdyż ich rezultatem było: "doprowadzenie do czystości", a wynagrodzenie było płatne dopiero w momencie, gdy dzieło zostało odebrane przez zamawiającego. Jednocześnie za niewykonanie dzieła lub jego wadliwe wykonanie odpowiedzialność ponosił wykonawca a nie zamawiający.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., stwierdził, że B. H. była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: A. Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu w okresie od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] stycznia 2009 r., od dnia [...] lutego 2009 r., do dnia [...] lutego 2009 r., od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] sierpnia 2009 r.

Organ pierwszej instancji podkreślił, iż badając obowiązki ubezpieczonego z tytułu zawartej ze skarżącą umowy stanął na stanowisku, że należy do niej zastosować przepisy o umowie zlecenia. Stosownie bowiem do treści art. 627 kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. W przypadku ubezpieczonej natomiast żadne konkretne dzieło nie zostało oznaczone. Wykonywanie przez uczestniczkę umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia celu zatrudnienia.

Osoby wykonujące pracę na umowę, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym, jeżeli spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Z kolei stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), osoby które wykonują pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, do której stosuje się przepisy o zleceniu podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania umowy.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podkreśliła, iż umowy zawarte przez nią z ubezpieczonym o przygotowanie obiektu w zakresie czystości i porządku były umowami rezultatu. Dzieło w przedmiotowych umowach zostało określone wprost jako przygotowanie, a nie sprzątanie. Rezultatem tego dzieła jest czysty obiekt gotowy do odbioru. Trudno zatem przyjąć, że były to umowy zlecenia, gdyż ich charakter diametralnie różni się od dzieła. Konsekwencją mylnego przyjęcia umowy między skarżącą a uczestnikiem jako umowy zlecenia, było niewłaściwe zastosowanie przepisów o ubezpieczeniach społecznych, co miało wpływ na wszczęcie przedmiotowego postępowania.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego odwołania decyzją nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), dalej też jako ustawa o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze Prezes NFZ wskazał, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie, a w przedmiotowej sprawie stronami byli B. H., której dotyczyła decyzja oraz ZUS I Oddział w [...] Inspektorat w [...], na którego wniosek zostało wszczęte postępowanie. Wydana przez organ I instancji decyzja dotyczyła stwierdzenia podlegania uczestniczki obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Przedmiotowa decyzja nie nakładała na skarżącą obowiązku polegającego na zobowiązaniu do odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dlatego dla oceny czy skarżąca jest stroną postępowania istotne znaczenie ma wykazanie, czy wydana decyzja dotyczyła jej interesu prawnego. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do uznania płatnika za stronę postępowania. O ile bowiem w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami NFZ, płatnik, w tym przypadku skarżąca, nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Decyzja pierwszej instancji nie zawierała żadnego skonkretyzowanego prawa lub obowiązku skarżącej. Organ odwoławczy podkreślił, iż na mocy art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne zostały wyłączone ze spraw rozpatrywanych indywidualnie przez dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i należą wyłącznie do właściwości organów ubezpieczenia społecznego. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż skarżąca nie była stroną postępowania o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego B. H. Z kolei wystąpienie z odwołaniem przez podmiot nie będący stroną prowadzonego postępowania czyni postępowanie odwoławcze bezprzedmiotowym i jako takie nie może być ono dalej prowadzone a odwołanie nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.

Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie, oraz stwierdzenie, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:

a) niewłaściwym zastosowaniu przepisów art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz błędną wykładnię art. 28 § 1 k.p.a.;

b) braku zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. mimo wydania decyzji przez Dyrektora NFZ z naruszeniem przepisu art. 10 k.p.a. i 61 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału skarżącej w postępowaniu przed wydaniem decyzji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie posiada interes prawny. Po ustaleniu, że B. H. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, skarżąca będzie płatnikiem składek z tego tytułu. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa natomiast wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później, odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Podkreślono, że ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa również na sfery prawne dwóch podmiotów płatnika składek, czyli skarżącej i zleceniobiorcy – ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zostało oparte na ustaleniu organu administracji dotyczącym prawa skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta, z którym zawarła umowę odmiennie interpretowaną przez organ i skarżącą. Organ uznał tę umowę za umowę o charakterze zlecenia, a skarżąca jako umowę o dzieło co ma o tyle istotne znaczenie, że w drugim przypadku na skarżącą nie mogą zostać nałożone obowiązki, którymi została obciążona jako płatnik. W ocenie organu skarżąca nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego, a więc w konsekwencji odmówiono jej prawa strony w żądaniu zmiany/uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym B. H. Stanowisko to w ocenie Sądu w składzie orzekającym jest błędne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).

Interes prawny wywodzi się z rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw danego podmiotu, a prowadzonym postępowaniem.

Oceniając interes prawny skarżącej do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym B. H. – jej kontrahenta - należy brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą zawarła umowę.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

W myśl natomiast art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach ).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /t. j. z 2009 r. Dz. U. Nr 205, poz. 1585 ze zm./ dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W tej kwestii linia orzecznicza sądów administracyjnych jest jednolita i utrwalona (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 993/10, VI SA/Wa 1698/09, VI SA/Wa 101/10, VI SA/wa 493/10, VI SA/Wa 993/10, VI SA/Wa 1917/10).

Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta niewłaściwie również wskazując jako dodatkową podstawę prawną z art. 105 § 1 k.p.a. – por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 1995 r. w sprawie OPS 16/98.

W związku z powyższym w ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozpozna merytorycznie wniosek skarżącej mając na uwadze, iż skarżącej powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym B. H.

W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.