Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 619/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 92 ust. 1, art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Komar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi N.P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu na rzecz skarżącej N.P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 86 ust. 2-3, art. 91, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 1, 3, art. 447 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018 r., poz. 1668 ze zm., w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji, dalej w skrócie p.s.w.n.) w związku z § 1 ust. 5, 6, § 2 ust. 1 pkt 4, § 3 ust. 1, 2, 6, § 4 ust. 1, 2, 4-6, § 5 ust. 1-3, 6, 7, § 6, § 7 ust. 1-3, 5, 6, § 16, § 17, § 23 ust. 9 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (załącznik do zarządzenia nr 52 Rektora Uniwersytetu z dnia 20 września 2019 r. – dalej jako Regulamin) odmówiła przyznania N.P. stypendium rektora.

W uzasadnieniu Komisja wskazała, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 7 ust. 2 pkt 1 Regulaminu. Zgodnie z tymi przepisami świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 p.s.w.n. (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga; stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (stypendium ministra): przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Analizując dane wnioskodawczyni dotyczące jej toku kształcenia oparte na oświadczeniu złożonym w dniu 9 października 2019 r. oraz zawarte w uczelnianej bazie danych "Dziekanat" i w "Systemie Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on" Komisja stwierdziła, iż z końcem roku akademickiego 2018/2019 wnioskodawczyni utraciła prawo do ubiegania się o powyższe świadczenie.

Od powyższej decyzji N.P. wniosła odwołanie do Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu, zarzucając błędną interpretację art. 93 ust. 1 pkt 2 p.s.w.n. oraz wywodząc, że ustawa nie mówi wprost, czy okres 6 lat wskazany w powyższym przepisie, to okres pobierania czy przysługiwania świadczenia. W ubiegłych latach akademickich nie zawsze posiadała prawo do pobierania świadczeń i pobierała je dopiero od roku akademickiego 2016/2017. Wskazała też na przerwany przez nią w styczniu 2009 r. tok kształcenia związany z zamknięciem wybranej przez nią specjalizacji studiów.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, art. 86 ust. 2-3, art. 91, art. 92 ust. 1 i 3, art. 93 ust. 1-3, art. 94, art. 95, art. 409 ust. 1 pkt 1, art. 414 ust. 1, 3, art. 447 p.s.w.n., § 3 ust. 1, 2, 6, § 4 ust. 1, 2, 4-6, § 5 ust. 1-3, 6, 7, § 6, § 7 ust. 1-3, 5, 6, § 16, § 17, § 23 ust. 9 Regulaminu oraz art. 138 § 1 pkt 1) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji, dalej w skrócie k.p.a.), utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ podkreślił, iż analiza danych dotyczących toku kształcenia opartych na oświadczeniu złożonym przez skarżącą wraz z wnioskiem w dniu 9 października 2019 r. oraz zawartych w uczelnianej bazie danych "Dziekanat" i w "Systemie Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym: POL-on", wykazała, iż N.P. w dniu [...] października 2007 r. rozpoczęła studia pierwszego stopnia na Wydziale [...], kierunek [...]; z listy studentów wskazanego kierunku studiów została skreślona z dniem [...] stycznia 2009 r. W dniu [...] października 2015 r. rozpoczęła studia pierwszego stopnia na Wydziale [...], kierunek [...]; wskazane studia ukończyła obroną pracy dyplomowej w dniu [...] lutego 2019 r. W dniu [...] marca 2019 r. rozpoczęła studia drugiego stopnia na Wydziale [...], kierunek [...]. W związku z powyższym Komisja uznała, iż prawo do pobierania świadczeń skarżąca posiadała w okresie:

– od [...] października 2007 r. do [...] stycznia 2009 r., tj. przez okres 2 lat akademickich, studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...];

– od [...] października 2015 r. do [...] września 2019 r., tj. przez okres 4 lat akademickich, studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...] oraz pierwszy semestr studiów drugiego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...].

Okres 6 lat, na który wskazuje cytowany zapis art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. minął zatem w dniu 30 września 2019 r. Zgodnie z pismem z dnia [...] lutego 2019 r. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego omawiany artykuł określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). W świetle zgromadzonych dowodów organ uznał, że nie może przyznać stypendium rektora studentom, którzy nie spełnili łącznie wszystkich warunków otrzymania tego świadczenia. W niniejszej sprawie przesłanką uniemożliwiającą przyznanie skarżącej świadczenia jest realizacja przez nią studiów przez okres dłuższy niż 6 lat.

Na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu N.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając błędne przyjęcie, że nie spełnia wymogów do otrzymania stypendium rektora, podczas gdy analiza przepisu art. 93 ust. 1 pkt 2 p.s.w.n. prowadzi do odmiennego wniosku. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wywiodła, iż nie miała możliwości ubiegania się o stypendium po 13 stycznia 2009 r., gdy została skreślona z listy studentów (z powodu bardzo małej liczby studentów, na wybranej specjalności proponowano jej przeniesienie z [...] na [...] dedykowaną dla nauczycieli, ale odmówiła). W tej sytuacji w przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i podjęcia kolejnych studiów, liczenie okresu 6 lat powinno być kontynuowane z wyłączeniem przerw między studiami, ponieważ sumuje się jedynie okresy faktycznego studiowania na tych uczelniach, tj. od podjęcia studiów do ich dokończenia albo skreślenia z listy studentów, a nie cały rok studiów w przypadku zakończenia kształcenia po pierwszym semestrze. Okres jej studiowania należy liczyć w następujący sposób:

– od [...] października 2007 r. do [...] stycznia 2009 r. tj. przez okres 13 miesięcy (9 miesięcy pierwszego roku akademickiego + 4 miesiące drugiego roku akademickiego), w trakcie których realizowała studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...];

– od [...] października 2015 r. do [...] września 2019 r. tj. przez okres 36 miesięcy (3x9 miesięcy trzech lat akademickich studiów inżynierskich + 5 miesięcy czwartego roku akademickiego studiów inżynierskich + 4 miesiące pierwszego roku studiów drugiego stopnia), w trakcie których realizowała studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...] oraz pierwszy semestr studiów drugiego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...].

Łączny okres studiowania do 30 września 2019 r. wynosi zatem 49 miesięcy z 72 przysługujących na pobieranie świadczenia. Zgodnie z powyższą interpretacją, po odjęciu okresu studiowania, na dzień złożenia wniosku skarżącej przysługiwało prawo do pobierania świadczenia przez okres 23 miesięcy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] stycznia 2020 r.

W ocenie sądu I instancji zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia przyznanego po spełnieniu wszystkich kryteriów. Dla biegu okresu w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym. Ponadto zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych oku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Niezasadnie zatem skarżącej zaliczono do sześcioletniego okresu studiów (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.) okres, kiedy w ogóle nie posiadała statusu studenta, a mianowicie okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r. Już tylko ta okoliczność powodowała, iż sześcioletni okres jeszcze nie upłynął, a tym samym odmowa przyznania skarżącej stypendium była nie nieuzasadniona. Ponadto organy do tego okresu wliczyły cały okres studiowania przez skarżącą nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym.

Po wniesieniu od powyższego wyroku skargi kasacyjnej przez organ, wyrokiem z dnia 16 lutego 2021 r., III OSK 3219/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.

W ocenie NSA sąd I instancji nie dokonał pełnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie wyjaśniając do końca podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji również wskazania dla organu, co do dalszego postępowania, są niewystarczające dla poprawnego końcowego załatwienia sprawy. Ocena prawna zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie pozwala na kompleksowe odkodowanie wskazań na przyszłość, które pozwoliłyby na poprawne końcowe załatwienie sprawy. Sąd I instancji nie odpowiedział bowiem na istotne pytania czy:

- okres 6 lat, przez który przysługują studentowi świadczenia, o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy odczytywać jako lata kalendarzowe, rok akademicki (to w kontekście art. 92 ust. 1 p.s.w.n.), czy jako sumę miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których przysługiwało studentowi stypendium (tak np. twierdzi skarżąca);

- okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta (skarżąca studiowała dotychczas – z przerwą – na dwóch kierunkach);

- do okresu owych 6 lat uwzględniać należy wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (obowiązujące od 1 października 2019 r.), tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., czy również te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w przepisach p.s.w.n.;

W takiej sytuacji ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego byłaby przedwczesna, skoro dokonana przez sąd I instancji wykładnia nie była kompleksowa, przez co wskazania co do dalszego postępowania organu nie były czytelne i jednoznaczne.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 418/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. ponownie uchylił zaskarżoną decyzję.

W ocenie WSA w Gorzowie Wlkp. sposób skonstruowania art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wskazuje, iż świadczenia z art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy przysługują przez okres nie dłuższy niż 6 lat. Pojęcie "przysługuje", wobec braku jego definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków, do których zalicza się posiadanie statusu studenta, wyrażenie woli ubiegania się o pomoc oraz spełnienie dodatkowych wymagań przewidzianych dla świadczeń danej kategorii.

Powyższa wykładnia znajduje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w orzecznictwie sądowym (m.in. wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r. III OSK 4082/21) oraz szeregu wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, a także w piśmiennictwie (K. Lewecki, "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów", Doradztwo Podatkowe – Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62). Sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia dla uzyskania danego stypendium. Stypendium to "przysługuje" konkretnej osobie dopiero po spełnieniu określonych warunków.

Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. możliwe jest wyłącznie przy zastosowaniu wykładni językowej. Nie ma konieczności sięgania do innych metod wykładni, w tym celowościowej. Równocześnie w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Ponadto zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z wykładni językowej art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wynika zatem, iż świadczenia w nim wskazane przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie – jak de facto przyjęły organy obu instancji – w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów.

Po wniesieniu od powyższego wyroku skargi kasacyjnej przez organ, wyrokiem z dnia 5 października 2022 r., III OSK 6512/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.

Zdaniem NSA sąd I instancji mimo przytoczenia wprost wiążących go wskazań wynikających z wyroku NSA z 16 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3219/21, nie ustosunkował się do nich. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, jak należy liczyć okres 6 lat, o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., tzn. czy to ma być okres 6 lat kalendarzowych, 6 lat akademickich, czy też suma miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których przysługiwało skarżącej jako studentce stypendium. Obowiązkiem sądu I instancji było wykazanie, czy okres 6 lat to okres miesięcy, w których przysługuje danej osobie stypendium, czy też okres 6 lat akademickich lub kalendarzowych. Na kolejne wiążące wskazania, ujęte w pytaniu dotyczącym wyjaśnienia, czy okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta (skarżąca studiowała dotychczas, z przerwą, na dwóch kierunkach) oraz w pytaniu, czy do okresu 6 lat uwzględniać należy wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (obowiązujące od 1 października 2019 r.), tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., czy również te świadczenia, które studenci aktualnie studiujący pobierali na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), ustalone hipotetycznie przez podobieństwo do pomocy materialnej wskazane w przepisach p.s.w.n. – sąd I instancji w ogóle nie udzielił żadnej odpowiedzi i nie zajął żadnego stanowiska.

Ponadto zasadny był zarzut naruszenia przez sąd I instancji przepisu postępowania, tzn. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie p.p.s.a.) poprzez niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku. W szczególności z uzasadnienia tego nie wynika, aby którekolwiek z wiążących wskazań zawartych we wcześniejszym wyroku NSA zostało wyjaśnionych. W związku z powyższym wypowiadanie się co do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, tzn. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za przedwczesne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] stycznia 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania N.P. stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest rezultat wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy p.s.w.n. W myśl tego przepisu – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji – świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (m.in. stypendium rektora, którego dotyczy niniejsza sprawa) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organy obu instancji uznały, że dla obliczenia powyższego terminu kluczowy jest okres, w jakim skarżąca posiadała status studenta, ustalając tym samym, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020, skarżąca posiadała status studenta przez okres dłuższy niż wskazany w ustawie okres 6 lat akademickich.

Zdaniem organów w przepisach ustawy nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, stąd uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta. Dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). O zaistnieniu negatywnej przesłanki przyznania stypendium decydował zatem wyłącznie okres studiowania skarżącej, co oznacza, że okres ustawowego uprawnienia strony do otrzymania stypendium rektora minął w ocenie organu w dniu 30 września 2019 r.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę taka wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. jest błędna. Okres 6 lat, o którym mowa w tym przepisie, odnosi się bowiem nie do okresu posiadania przez daną osobę statusu studenta (jak przyjęły organy orzekające w sprawie), lecz do okresu otrzymywania stypendium (tzn. świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 p.s.w.n.). Do odkodowania treści normy wynikającej z tego przepisu wystarczająca jest wykładnia językowa. Przy wykładni pojęcia "przysługiwać" – wobec braku nadania temu terminowi odrębnego znaczenia na gruncie tej ustawy – należy je interpretować zgodnie z powszechnie przyjętym rozumieniem. Pojęcie to oznacza "przypadać komuś w udziale; należeć się z tytułu ustawy, prawa, przywileju; skorzystać z przysługującego prawa (Słownik Języka Polskiego L-P, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1996, s. 1007). Tym samym sformułowanie "świadczenie przysługuje", użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy rozumieć jako świadczenie, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wymaganych kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie znaczenie ma to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Okoliczność, że dana osoba jest studentem nie oznacza uzyskania świadczenia (stypendium). Zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o świadczenie, ale sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do jego uzyskania. Warunki ubiegania się o stypendium rektora określa art. 91 p.s.w.n. Oznacza to, że aby to stypendium przysługiwało studentowi, musi on nie tylko mieć status studenta, ale także złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla tej kategorii pomocy finansowej. W związku z powyższym 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w tej ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Nie można przy tym zrównywać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się oświadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta (por. wyrok NSA z 20 października 2022 r., III OSK 5980/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy brak było zatem podstaw do powiązania początku okresu 6-letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez skarżącą. Skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania stypendium, to nie można uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. Tymczasem organy termin "przysługuje" odniosły do 6-letniego okresu bycia studentem, podczas gdy sam fakt posiadania statusu studenta jest jedynie warunkiem podmiotowym dopuszczalności ubiegania się o stypendium. To bowiem spełnienie przesłanek z art. 91 p.s.w.n. powinno uzasadniać przyznanie lub brak przyznania stypendium. Badając istnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, organy wliczyły do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., cały okres studiowania przez skarżącą, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało w rozumieniu wskazanym wyżej. W konsekwencji powyższego przyjęcie przez organy stanowiska, że wspomniany 6-letni okres upłynął wobec skarżącej, a tym samym że odmowa przyznania skarżącej stypendium była uzasadniona z tej tylko przyczyny, nie zasługuje na akceptację.

Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyrokach NSA z 13 stycznia 2022 r. III OSK 4741/21; z 15 grudnia 2021 r. III OSK 4519/21; z 12 grudnia 2021 r., III OSK 4519/21, z 28 października 2021 r., III OSK 4256/21; z 3 listopada 2021 r., III 4304/21; z 8 lipca 2021 r., III OSK 3913/21 oraz z 15 czerwca 2021 r., III OSK 3978/21.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Powyższa wykładnia znajduje również odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, powiązano bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. W uzasadnieniu projektu wskazano, że: "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat".

Ponadto w ustawie nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do uzyskania stypendium ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 p.s.w.n. wynika wprost, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz także sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie od tego, przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do pobierania świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ma przez okres 6 lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy.

Odmienna wykładnia prowadziłaby do ewidentnej nierówności wobec prawa. Studenci, których faktyczny okres studiów nie przekraczałby 6 lat mogliby pobierać stypendia przez cały ten okres, a studenci którzy studiują dłużej, a ich nie pobierali, bo nie przysługiwało im w danym roku akademickim stypendium, mieliby ten okres zmniejszony. Takie ograniczenie nie tylko nie wynika z ustawy, ale nie znajduje oparcia w konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), rozumianej jako równość w tej samej kategorii podmiotowej (studenci) i przedmiotowej (stypendium).

Z powyższych względów rezultatem prawidłowej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. musi być uznanie, iż świadczenia wskazane w tym przepisie przysługują osobie uprawnionej nie dłużej niż przez okres sześciu lat, nie zaś nie dłużej niż w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów, jak przyjęły organy.

Wiążące wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2021 r., III OSK 3219/21 (a ponownie powołane w kolejnym wydanym w sprawie wyroku NSA z dnia 5 października 2022 r., III OSK 6512/21) wymagają udzielenia odpowiedzi na postawione w uzasadnieniach tych wyroków pytania.

Po pierwsze, jeśli chodzi o sposób obliczania okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (tzn. czy okres ten należy obliczać jako lata kalendarzowe, rok akademicki, czy też jako sumę miesięcy z okresu 6 lat, w ciągu których studentowi przysługiwało stypendium) wskazać należy, iż wskazany wyżej okres 6 lat należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach jego otrzymywania. Taki sposób liczenia omawianego okresu wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego (jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 p.s.w.n.), lecz kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne przy tym jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to, w jakim okresie stypendium to mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał (por. wyrok NSA z 28 października 2021 r., III OSK 4256/21). Innymi słowy, okres 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy obliczać jako sumę miesięcy, w ciągu których studentowi stypendium rzeczywiście przysługiwało.

Po drugie, jeśli chodzi o to, czy omawiany okres 6 lat dotyczy łącznie całego okresu studiowania, czy też ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów podejmowanych przez studenta – zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. mowa jest o łącznym okresie studiowania. W przepisach omawianej ustawy brak jest bowiem zastrzeżenia, iż na skutek podjęcia przez studenta studiów na nowym kierunku okres ten zaczyna biec na nowo. Ponadto ewentualnemu uznaniu, iż omawiany okres ustanowiony jest dla poszczególnych kierunków studiów, przeczy treść art. 93 ust. 1 p.s.w.n. (w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w obecnym stanie prawnym jest to art. 93 ust. 2 ustawy), w myśl którego student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku.

Po trzecie, jeśli chodzi o kwestię, czy do okresu 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy uwzględniać wyłącznie świadczenia określone w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., tj. zgodnie z literalną treścią art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., czy również świadczenia pobrane na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy (o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-4 i 8 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) wskazać należy, iż przy obliczaniu 6-letniego okresu przysługiwania świadczenia brak jest podstaw do uwzględniania jakichkolwiek innych okresów sprzed daty wejścia w życie art. 86-95 p.s.w.n., tzn. sprzed 1 października 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.), powołane przepisy p.s.w.n. obowiązują od dnia 1 października 2019 r. Brak jest jednocześnie przepisów przejściowych, z których wynikałaby wola ustawodawcy zaliczania do w/w 6-letniego okresu świadczeń, o których mowa w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, czy też ewentualnych innych świadczeń. Gdyby taka była intencja ustawodawcy, zostałoby to uregulowane wprost w ustawie.

Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji – wynika, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do świadczeń uzyskanych na gruncie tej ustawy, zatem rozpoczęcie biegu tego terminu nie mogło nastąpić wcześniej niż z datą wejścia w życie tych regulacji, tj. z dniem 1 października 2019 r.

Zaliczanie okresów pobierania wszelkich stypendiów przyznawanych studentom na podstawie wcześniej obowiązującego Prawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. do okresu, od upływu którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie p.s.w.n. prowadziłoby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, albowiem zdarzenia zaistniałe w całości pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r., która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (por. wyrok WSA w Olsztynie z 29 czerwca 2021 r., II SA/Ol 216/21). W konsekwencji za jedyną prawidłową wykładnię 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy uznać rozpoczęcie liczenia okresu przysługiwania świadczeń od dnia wejścia w życie przepisów o pomocy materialnej w tej ustawie (podobnie K. Lewecki, Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów, Doradztwo podatkowe, Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych nr 1/2020, Warszawa 2020, s. 157 i nast.).

W świetle powyższego nie można zaaprobować poglądu organów, wedle którego zastosowanie art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. może zostać rozszerzone na stypendia przysługujące na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. Odwołując się bowiem do wypracowanych przez doktrynę i orzecznictwo reguł intertemporalnych należy zaznaczyć, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (por. przykładowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2001 r. K 27/00) nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy (por. wyrok WSA w Białymstoku z 15 czerwca 2021 r., II SA/Bk 218/21). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przyjmuje wskazane wyżej stanowisko za własne.

Jak już wcześniej wskazano, w zaskarżonej decyzji Odwoławcza Komisja Stypendialna Studentów Uniwersytetu uznała, iż prawo do pobierania świadczeń skarżąca posiadała w okresie: od [...] października 2007 r. do [...] stycznia 2009 r., tj. przez okres 2 lat akademickich (studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...]); od [...] października 2015 r. do [...] września 2019 r., tj. przez okres 4 lat akademickich (studia pierwszego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...] oraz pierwszy semestr studiów drugiego stopnia na kierunku [...] Wydziału [...]) – przy czym okres 6 lat, o którym mowa art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. minął w dniu 30 września 2019 r.

Z omówionych wyżej przyczyn było to równoznaczne z istotnym naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., mającym bezpośredni wpływ na wynik sprawy i skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (pkt I wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.). W szczególności, obliczając okres pobierania przez skarżącą stypendium wskazany w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. (w wersji sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 listopada 2021 r., o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2021 r. poz. 2232) organ powinien wziąć pod uwagę wyłącznie ewentualne świadczenia pobierane przez skarżącą na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dnia 20 lipca 2018 r. Okres 6 lat należy przy tym liczyć od daty ewentualnego uzyskania przez skarżącą tych świadczeń i uwzględnić w nim miesiące faktycznego ich otrzymywania.

O kosztach postępowania sądowego (pkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot poniesionych kosztów w postaci uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 535).