Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 94/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 200 a
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
Teza: Ocena poszczególnych wniosków doktorantów w postępowaniu w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej i przyznawanie im konkretnej liczby punktów za osiągnięcia ma charakter uznaniowy (art. 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.).

Uznaniowość nie może być mylona z dowolnością. Uznaniowość co prawda oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów postępowania, jednakże wybór ten powinien wynikać z określonych przesłanek, być poparty stosowną argumentacją wskazującą na należyte rozważenie wszystkich dopuszczalnych opcji postępowania.

TEZY

Ocena poszczególnych wniosków doktorantów w postępowaniu w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej i przyznawanie im konkretnej liczby punktów za osiągnięcia ma charakter uznaniowy (art. 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.).

Uznaniowość nie może być mylona z dowolnością. Uznaniowość co prawda oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów postępowania, jednakże wybór ten powinien wynikać z określonych przesłanek, być poparty stosowną argumentacją wskazującą na należyte rozważenie wszystkich dopuszczalnych opcji postępowania.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] października 2015 r. nr [...]; 2. Zasądza od organu na rzecz skarżącej E. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie.


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku doktorantki E. K. o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej Rektor Uniwersytetu w B. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nie przyznał wnioskowanego stypendium, zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. – po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną negatywną decyzję. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie II SA/Bk 858/12 tutejszy sąd uchylił obydwie powyższe decyzje Rektora. Stwierdził naruszenie prawa procesowego polegające na udziale w obradach Komisji Doktoranckiej (opiniującej złożone przez doktorantów wnioski o zwiększenie stypendium) osoby, która sama wnioskowała o przyznanie zwiększonego stypendium. Zdaniem sądu, naruszyło to standardy bezstronności jako że Komisja może być uznana za quasi - organ i powinny być do procedowania przed nią stosowane standardy bezstronności wynikające z art. 24 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku E. K. o zwiększenie stypendium z dotacji projakościowej, decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Rektor powtórnie odmówił zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wskazał, że w roku akademickim 2011/2012 do Komisji Doktoranckiej Wydziału Prawa wpłynęło 5 wniosków doktorantów II roku studiów stacjonarnych w zakresie prawa o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Każdy z wniosków został szczegółowo oceniony na podstawie zasad ustalonych przez Radę Wydziału Prawa w uchwale nr 1034 z dnia 22 czerwca 2012 r. oraz zgodnie z wymogami Regulaminu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B. wprowadzonego Zarządzeniem nr 7 Rektora UwB z dnia 5 czerwca 2012 r. W wyniku przeprowadzonej oceny Komisja Doktorancka zarekomendowała do przyznania zwiększenia stypendium 3 osoby z najwyższą punktacją (od 44 do 21 punktów). Wnioskodawczyni znalazła się na drugim miejscu listy z łączną punktacją 25. Z uwagi na to, że zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej przysługuje nie więcej niż 30 % najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich (art. 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), a na III roku studiów stacjonarnych doktoranckich 2011/2012 studiowało 5 osób, zwiększone stypendium nie mogło być przyznane więcej niż jednej osobie (30% z 5 osób to 1,5). Przyznano je zatem osobie z najwyższą punktacją – 44, gdyż udzielenie zwiększenia stypendium dwóm osobom byłoby naruszeniem ustawowego limitu 30%.

Od powyższej decyzji z dnia [...] października 2015 r. E. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzuciła:

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej zawartej w wyroku w sprawie II SA/Bk 858/12 i brak dokonania przez Komisję Doktorancką Wydziału Prawa UwB ponownej oceny wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej złożonych na rok akademicki 2011/2012, która to ponowna ocena powinna się odbyć z wyłączeniem osoby składającej jednocześnie wniosek o przyznanie takiego stypendium i która takie stypendium otrzymała;

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 107 § 3 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez: niewskazanie na jakiej podstawie przyznano punktację wnioskodawczyni i osobie z najwyższą liczbą punktów w sytuacji, gdy Regulamin nie wskazuje szczegółowych kryteriów punktowania osiągnięć; niewskazanie na jaką datę ustalono liczbę ogólną doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium z dotacji projakościowej w danym roku akademickim oraz jakich studentów wzięto pod uwagę (czy także korzystających z przerw w odbywaniu studiów doktoranckich, cudzoziemców) – co naruszyło zasadę uwzględniania słusznego interesu stron (art. 7 k.p.a.), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej (art. 8 k.p.a.), jak i zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.);

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 200a ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 1 ust. 2 Regulaminu przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wykluczenie wnioskodawczyni z grupy 30 % najlepszych doktorantów na danym roku.

Wnioskodawczyni złożyła również kilka wniosków dowodowych, w tym: o przedstawienie oficjalnej listy osób odbywających w roku akademickim 2011/2012 studia doktoranckie na kierunku prawo w trybie stacjonarnym na roku III ze wskazaniem daty przyjęcia na III rok studiów; przedłożenie kopii informacji przekazywanych Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego w roku akademickim 2011/2012 o liczbie doktorantów na kierunku prawo na Wydziale Prawa UwB; przedstawienie informacji o osobach, które w roku akademickim 2011/2012 zostały przeniesione na III rok studiów stacjonarnych; przedstawienie informacji wskazującej, ilu doktorantom studiów stacjonarnych przedłużono - z różnych, wskazanych przez wnioskodawczynię szczegółowo powodów - okres odbywania studiów na trzecim roku studiów w roku akademickim 2011/2012; załączenie wniosków doktorantów o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej studiujących na II, III i IV roku studiów w roku akademickim 2011/2012 zarówno rekomendowanych jak i nierekomendowanych do uzyskania stypendium; przedłożenie informacji Rady Wydziału Prawa UwB wskazującej na przyjęty sposób punktacji wniosków doktorantów o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej ze wskazaniem czy po podjęciu uchwały nr 1034 z dnia 22 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych na stacjonarnych studiach doktoranckich za rok 2011/2012 i 2012/2013 - podejmowane były kolejne uchwały i o jakiej treści oraz ich załączenie i wliczenie w poczet materiału dowodowego; przedłożenie informacji przewodniczącego Komisji Doktoranckiej wskazującej na przyjęty sposób punktacji wniosków doktorantów o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok 2011/2012.

Wskazała, że powyższe dowody należy przeprowadzić na okoliczność ustalenia liczby uprawnionych do otrzymania stypendium z dotacji projakościowej w roku akademickim 2011/2012 oraz kryteriów, jakimi organ się kierował przyznając punktację za poszczególne osiągnięcia doktoranta. Nadto załączyła fragmenty kilku regulaminów uczelni wyższych wskazujących na sposób zaokrąglania ułamka będącego wynikiem wyliczenia 30 % najlepszych studentów na roku.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Rektor UwB utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2015 r. o nieprzyznaniu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Rektor wskazał identycznie jak w uzasadnieniu swojej poprzedniej decyzji, że wnioski w tym zakresie złożyło 5 doktorantów, zaś Komisja po dokonaniu oceny wniosków i zgodnie z regułami ustalonymi w Regulaminie i uchwale nr 1034 dokonała ich oceny. Według przyznanej punktacji wnioskodawczyni znalazła się na miejscu drugim listy rekomendacyjnej z liczbą 25 punktów. Otrzymała: za publikacje - 5 punktów, konferencje - 10 punktów, staże – 0 punktów, pracę doktorską – 5 punktów, kierowanie projektem - 5 punktów, dydaktykę – 5 punktów. Rektor powtórzył również, że przyznanie wnioskodawczyni zwiększonego stypendium byłoby niezgodne z ustawową zasadą przyznawania tego stypendium nie więcej niż 30 % najlepszych studentów (po przyznaniu go dwóm osobom byłby to wynik 40 % najlepszych studentów). Wskazano, że liczbę doktorantów (5 osób) w roku akademickim 2011/2012 na III roku studiów doktoranckich stacjonarnych na kierunku prawo ustalono na dzień 31 grudnia 2011 r.

Na decyzję Rektora z dnia [...] listopada 2015 r. skargę do sądu administracyjnego wniosła E. K. Zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego tj. art. 107 § 3 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

a). niewskazanie na jakiej podstawie przyznano punktację wnioskodawczyni i osobie z najwyższą liczbą punktów oraz zaniechanie wskazania czy uwzględniono wszystkie osiągnięcia skarżącej - w sytuacji, gdy Regulamin nie wskazuje szczegółowych kryteriów punktowania osiągnięć;

b). niewskazanie na jaką datę ustalono liczbę ogólną doktorantów uprawnionych do otrzymania stypendium z dotacji projakościowej w danym roku akademickim (od 1 stycznia do 30 września 2012 r.) oraz jakich studentów wzięto pod uwagę (czy także korzystających z przerw w odbywaniu studiów doktoranckich, cudzoziemców) – mimo że jest to istotne do obliczenia 30 % najlepszych studentów;

c). zaniechanie ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie zwiększonego stypendium. Zdaniem skarżącej, identyczność protokołów obydwu posiedzeń Komisji Doktoranckiej (z dnia 13 lipca 2012 r. oraz z dnia 16 października 2015 r.) oraz to, że w dacie posiedzenia w dniu 16 października 2015 r. jeden z członków Komisji miał mieć wykłady dla III roku studiów na kierunku prawo, wskazuje na pozorność powtórnego rozpoznania jej wniosku;

d). pominięcie wniosków dowodowych zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy,

co w konsekwencji naruszyło zasadę uwzględniania słusznego interesu stron (art. 7 k.p.a.), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej (art. 8 k.p.a.), jak i zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.);

2). naruszenie prawa materialnego tj. art. 200a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 1 ust. 2 Regulaminu przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wykluczenie wnioskodawczyni z grupy 30 % najlepszych doktorantów na danym roku.

Wnioskodawczyni złożyła wniosek o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez zobowiązanie organu do przedstawienia: informacji o osobach, które w roku akademickim 2011/2012 zostały przeniesione ze studiów doktoranckich niestacjonarnych na stacjonarne na rok III studiów - ze wskazaniem daty przeniesienia (wydania ostatecznej decyzji o przeniesieniu na studia stacjonarne); informacji wskazującej, ilu doktorantom studiów stacjonarnych przedłużono okres odbywania studiów na trzecim roku studiów w roku akademickim 2011/2012 i z jakich powodów - ze wskazaniem, z czego wynikała przerwa w odbywaniu studiów doktoranckich, a zwłaszcza czy była ona udzielona w związku z korzystaniem z różnego rodzaju prawem przewidzianych urlopów; załączenia wniosków doktorantów o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej studiujących na II, III i IV roku studiów w roku akademickim 2011/2012 zarówno rekomendowanych jak i nierekomendowanych do uzyskania stypendium; przedłożenie informacji Komisji Doktoranckiej wskazującej na przyjęty sposób punktacji wniosków, o ile taki został opracowany. Zdaniem skarżącej, powyższe dowody są konieczne do ustalenia liczby uprawnionych do otrzymania stypendium z dotacji projakościowej w roku akademickim 2011/2012 oraz kryteriów, jakimi organ się kierował przyznając punktację za poszczególne osiągnięcia doktoranta, w tym czy pozostają one w związku z osiągnięciami w pracy badawczej w rozumieniu § 24 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r., a także na okoliczność czy organ zastosował tożsame kryteria w odniesieniu do wszystkich wniosków doktorantów.

W uzasadnieniu skargi E. K. wskazała, że przez ponad dwa lata organ nie podjął działań aby zakończyć sprawę po wydaniu wyroku w sprawie II SA/Bk 858/12. Uczynił to dopiero po jej wezwaniu z dnia 8 października 2015 r.

Nadto, jak wywiodła skarżąca, w Regulaminie wskazano wyłącznie maksymalną liczbę punktów możliwych od uzyskania w danej kategorii, natomiast nie wskazano w jaki sposób przydziela się punkty za poszczególne osiągnięcia (czy publikacje traktowane są po równo, czy uwzględnia się wszystkie staże czy tylko te związane z pracą badawczą itd.). Również, w jej ocenie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jakiejkolwiek argumentacji w tym zakresie, a w aktach administracyjnych brak jest wniosków doktorantów o zwiększenie stypendium, co podważa wiarygodność dokonanej przez Komisję ponownej ich oceny, w tym także z uwagi na fakt znajdującej się na stronie internetowej uczelni informacji o prowadzeniu w tym czasie zajęć przez jednego z członków Komisji. Skarżąca podniosła, że ani ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym, ani Regulamin nie wskazują zasad, w jaki sposób ma nastąpić ustalenie 30 % najlepszych doktorantów na danym roku, w tym zasad ewentualnego zaokrąglania wyniku 30%, jeśli jest on ułamkowy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie przygotowawczym z dnia 31 marca 2016 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej. Zawnioskował o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania członków Komisji Doktoranckiej na okoliczność tego, czy doszło do ponownego rozpoznania wniosków o przyznanie zwiększonego stypendium oraz wskazania studentów, których przesłuchanie pozwoliłoby ustalić odbycie zajęć wykładowych w dniu 16 października 2015 r. przez jednego z członków Komisji w trakcie obrad tej Komisji.

W dniu 15 kwietnia 2016 r. do akt sprawy pełnomocnik organu na wezwanie Sądu przedłożył dokumenty w postaci: zarządzenia nr 7 Rektora Uniwersytetu w B. z dnia 5 czerwca 2012 r. w sprawie Regulaminu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na Uniwersytecie w B.; uchwały nr 1034 Rady Wydziału Prawa UwB z dnia 22 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej; zaopiniowane wnioski o przyznanie zwiększenia stypendium pięciu doktorantów; listę złożonych wniosków o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2011/2012; listę rekomendującą Komisji Doktoranckiej; rozkład zajęć członka Komisji prof. dr hab. J. S. w dniu 16 października 2015 r. Jednocześnie pełnomocnik organu wskazał, że w trakcie trzygodzinnego wykładu tego członka Komisji (8:00 – 11:15) miała miejsce jedna przerwa trwająca 15-20 minut.

Podczas rozprawy w dniu 19 kwietnia 2016 r. pełnomocnik organu oświadczył, że niezłożony do akt sądowych protokół z posiedzenia Doktoranckiej Komisji Stypendialnej Wydziału Prawa z 2012 r. jest identyczny w swej treści z protokołem posiedzenia tej Komisji, które odbyło się w dniu 16 października 2015 r. (k. 124). W kolejnym piśmie przygotowawczym, z dnia 30 maja 2016 r. (k. 145), skarżąca E. K. powtórzyła wnioski dowodowe ze skargi. Wyjaśniła, że treść wypowiedzi pełnomocnika organu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r. wskazuje na pozorność dokonanej ponownie oceny wniosków doktorantów ubiegających się o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na lata 2011/2012 (28 wniosków zostało ocenionych w ciągu zaledwie 30 minut). W jej ocenie, wnioski zostały przesłane do gmachu Wydziału Prawa przy ul. A. M. przed posiedzeniem Komisji, a wcześniej znajdowały się przy ul. S. [...], dlatego niewiarygodnym jest twierdzenie, że członkowie Komisji zapoznali się z wnioskami doktorantów już przed posiedzeniem Komisji. W pozostałym zakresie pismo procesowe zawiera powtórzenie dotychczasowego uzasadnienia wniosków dowodowych, jak też zawiera załącznik stanowiący uwagi do oceny wniosku doktorantki D. J., która otrzymała zwiększenie stypendium na lata 2011/2012.

Podczas rozprawy w dniu 2 czerwca 2016 r. pełnomocnik organu złożył: listę rekomendującą doktorantów Wydziału Prawa UwB do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2011/2012; listę złożonych wniosków; tabelę przedstawiającą punktację wniosków; procentowe wyliczenie 30% liczby osób uprawnionych do otrzymania zwiększenia stypendium; listę obecności na posiedzeniu Komisji Doktoranckiej Wydziału Prawa UwB w dniu 13 lipca 2012 r. Nadto oświadczył, że brak jest środków finansowych na stypendia doktoranckie, zaś skarżąca ukończyła już te studia i obroniła doktorat w dniu 14 grudnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Sprawa E. K. o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na lata 2011/2012 jest po raz kolejny przedmiotem oceny tutejszego Sądu. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie II SA/Bk 858/12 uchylono poprzednie dwie decyzje odmowne wydane w stosunku do skarżącej. W konsekwencji w sprawie rozpoznawanej po raz kolejny miał zastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Stąd też organy rozpoznające powtórnie wniosek E. K. o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego, jak i skład orzekający w sprawie niniejszej, były zobowiązane uwzględnić wskazanie Sądu w sprawie II SA/Bk 858/12, zgodnie z którym Komisja Doktorancka może być uznana za quasi-organ administracyjny, gdyż opiniuje wnioski o przyznanie stypendium i rekomenduje Rektorowi listę doktorantów, którym stypendium należy przyznać. W konsekwencji Komisja powinna stosować standardy procedury administracyjnej wynikające z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako k.p.a.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, Komisja Doktorancka obradująca w dniu 16 października 2015 r. nie dochowała tych standardów, a w konsekwencji wydana w oparciu o jej ustalenia zaskarżona decyzja i decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim zastrzeżenia budzi skład Komisji Doktoranckiej obradującej w dniu 16 października 2015 r. Zgodnie z § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz. U. nr 225, poz. 1351 ze zm.), które miało zastosowanie do stypendiów doktoranckich przysługujących od dnia 1 października 2011 r. (vide § 32 rozporządzenia), w skład komisji doktoranckiej wchodzi co najmniej trzech członków powoływanych spośród nauczycieli akademickich zatrudnionych w jednostce organizacyjnej uczelni albo pracowników naukowych jednostki naukowej, posiadających określony stopień lub kwalifikacje szczegółowo w tym przepisie określone, w tym wchodzi w skład Komisji kierownik studiów doktoranckich, który pełni funkcję przewodniczącego komisji, oraz przedstawiciel doktorantów. Identyczne wymagania odnośnie ilości i składu osobowego komisji doktoranckiej sformułowano w rozporządzeniach późniejszych:

§ 10 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. poz. 1581 ze zm.) – obowiązującym od dnia 18 grudnia 2013 r. oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. poz. 1480 ze zm.) – obowiązującym od dnia 31 października 2014 r. do dnia 2 stycznia 2016 r.

Jak z powyższego wynika, komisja doktorancka powinna obradować w składzie czteroosobowym. Co prawda Komisja Doktorancka Wydziału Prawa UwB została powołana w takim składzie, jednakże - jak wynika z listy obecności na jej posiedzeniu w dniu 16 października 2015 r., na którym rozpatrywano powtórnie wniosek skarżącej E. K. - jeden z członków Komisji nie był obecny z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim (k. 120). Natomiast co do obecności innego członka Komisji tj. prof. dr hab. J. S. istnieją wątpliwości z uwagi na zbieżność terminu posiedzenia Komisji z terminem wykładu prowadzonego przez tego członka. Na wątpliwości co do obecności prof. J. S. na posiedzeniu Komisji zwrócono uwagę w skardze. Co prawda w piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2016 r. (k. 47 verte) pełnomocnik organu wskazał, że wymieniony członek uczestniczył w około dwudziestominutowym posiedzeniu Komisji w trakcie przerwy w prowadzonym wykładzie, jednakże powyższą informację przekazał wyłącznie na podstawie rozmowy telefonicznej z członkiem Komisji. Zauważyć należy, że na posiedzeniu w dniu 16 października 2015 r. rozpatrywano trzynaście wniosków studentów roku I oraz osiemnaście wniosków studentów kolejnych lat (vide lista osób wnioskujących o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na lata 2011/2012, k. 121-122). Z protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej w dniu 16 października 2015 r. wynika nadto, że spośród osób zgłaszających wnioski Komisja zarekomendowała do zwiększenia stypendium sześć osób z roku I oraz sześć osób z lat kolejnych (k. 118-119). Wskazuje to, że Komisja podjęła się ponownej oceny wszystkich zgłoszonych wniosków celem wyłonienia osób z największą liczbą punktów. W ocenie Sądu, budzi wątpliwości możliwość dokonania tej oceny w ciągu zaledwie 20 – 30 minut. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że każdy członek Komisji powinien zapoznać się z wnioskami i indywidualnie ocenić przedstawione w nich poszczególne osiągnięcia naukowe celem zaproponowania określonej liczby punktów według wyznaczonej skali i za każde osiągnięcie podlegające ocenie. Na tej podstawie Komisja ustalić powinna ostateczną liczbę punktów. To działanie wymaga zaś czasu zważywszy na ilość poddanych ocenie wniosków.

Powyższe wątpliwości znajdują potwierdzenie w treści protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej z dnia 16 października 2015 r., z którego de facto nie wynika, by każdy wniosek o stypendium, czy chociażby każdy wniosek z grupy osób w których znajdowała się skarżąca, został ponownie indywidualnie oceniony, jakimi kryteriami kierowała się Komisja dokonując oceny poszczególnych wniosków, co powodowało zróżnicowanie punktacji za osiągnięcia naukowo – badawcze w danej kategorii i dlaczego przyznawano określoną liczbę punktów za konkretne osiągnięcie naukowe. Zauważyć także należy, że czas pracy Komisji powinien wynikać z treści protokołu poprzez wskazanie godziny rozpoczęcia i zakończenia posiedzenia Komisji.

W kwestii rozpatrywania wniosków o stypendia wskazać należy, że zgodnie z art. 200a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) regulamin zwiększenia stypendium doktoranckiego określany przez rektora uczelni powinien normować tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego. Zwiększenie to – stosownie do regulacji § 24 ust. 2 rozporządzenia z dnia 5 października 2011 r. – może być przyznane doktorantowi na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich, jeśli wyróżniał się osiągnięciami w pracy badawczej lub osiągnieciami artystycznymi w poprzednim roku studiów.

Na Uniwersytecie w B. tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego ustalono w Regulaminie zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B., który stanowi załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora UwB z dnia 5 czerwca 2012 r. w sprawie Regulaminu zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B.). Zgodnie z § 2 ust. 3 Regulaminu zwiększenie stypendium przysługuje doktorantowi na drugim i kolejnych lat studiów, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy badawczej w poprzednim roku studiów; ocena osiągnięć doktoranta w pracy badawczej powinna uwzględniać w szczególności: publikacje, udział w konferencjach z wygłoszonym referatem lub plakatem dotyczącym tematyki pracy badawczej; odbyte staże związane z tematyką pracy badawczej; postępy w pracy doktorskiej/wszczęcie przewodu doktorskiego; kierowanie projektem naukowo – badawczym w ramach NCBiR lub NCN. Jak wynika natomiast z § 2 ust. 4 zdanie pierwsze Regulaminu, Rada wydziału na wniosek komisji doktoranckiej właściwej jednostki organizacyjnej ustala szczegółowe zasady dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów.

W myśl powyższych regulacji, zasady mające zastosowanie do wniosku złożonego przez skarżącą Rada Wydziału Prawa UwB ustaliła w uchwale nr 1034 z dnia 22 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych na stacjonarnych studiach doktoranckich za rok akademicki 2011/2012 oraz 2012/2013. Zauważyć jednak należy, że w uchwale tej wbrew jej tytułowi nie uregulowano "szczegółowych zasad" przyznawania zwiększenia stypendium, bowiem wskazano jedynie widełkowe granice punktacji za poszczególne osiągnięcia naukowe (np. publikacje 0-20 punktów; osiągnięcia w pracy dydaktycznej 0-10 punktów, k. 54). Mając na uwadze autonomię uczelni wyższych w Polsce tutejszy Sąd nie posiada kompetencji do wypowiadania się o prawidłowości takiej regulacji uchwały, natomiast niewątpliwie jej ogólna, lakoniczna treść wywołuje określone konsekwencje w sprawie niniejszej. Sprowadzają się one do wskazania, że w braku szczegółowych zasad przyznawania punktacji w uchwale nr 1034 – sposób weryfikacji poszczególnych wniosków powinien wynikać z protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej, czyli w sprawie niniejszej z protokołu z dnia 16 października 2015 r. A zatem protokół ten powinien zawierać wskazanie jakie okoliczności różnicowały punktację za poszczególne osiągnięcia naukowe konkretnych doktorantów, które osiągnięcia i dlaczego punktowano wyżej w danej kategorii osiągnięć, a które i dlaczego uznano za mniej istotne. Wyjaśnienie to powinno odnosić się do konkretnych osiągnięć wskazanych we wnioskach. Lektura protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej z dnia 16 października 2015 r. nie zawiera powyższych elementów.

Tymczasem nie ulega wątpliwości, że ocena poszczególnych wniosków doktorantów i przyznawanie im konkretnej liczby punktów za osiągnięcia ma charakter uznaniowy. Uznaniowość nie może być jednak mylona z dowolnością. Uznaniowość co prawda oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów postępowania, jednakże wybór ten powinien wynikać z określonych przesłanek, być poparty stosowną argumentacją wskazującą na należyte rozważenie wszystkich dopuszczalnych opcji postępowania. Innymi słowy uznaniowość tym się różni od arbitralności (dowolności) rozstrzygnięcia, że działanie podjęte w ramach uznania następuje po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy/zagadnienia, z odwołaniem się do argumentacji dlaczego podjęto takie a nie inne działanie i dokonano wyboru takiego a nie innego sposobu postępowania. Wynika to z podstawowych zasad postępowania administracyjnego: zasady legalności (art. 6 k.p.a.), zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady informowania (art. 9 k.p.a.). Standardy postępowania administracyjnego powinny, zdaniem Sądu, obowiązywać również w postępowaniu przed Komisją Doktorancką, na co wiążąco zwrócono uwagę w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Bk 858/12. Tymczasem nie wynika z protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej w dniu 16 października 2015 r., że tych standardów dochowano, co nadaje podjętym przez Komisję ustaleniom charakter arbitralny i uniemożliwiający kontrolę sądową.

Powyższe nieprawidłowości i zaniechania pracy Komisji Doktoranckiej przełożyły się na charakter i kształt uzasadnienia obydwu decyzji Rektora będących przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej (pierwszoinstancyjnej z dnia [...] października 2015 r. i zaskarżonej z dnia [...] listopada 2015 r.). Ich uzasadnienia nie spełniają bowiem wymagań wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności z decyzji tych nie wynika, czy Rektor zastosował identyczne kryteria oceny do wszystkich wniosków doktorantów i jakie to były kryteria dla poszczególnych rodzajów osiągnięć oraz jak zaważyły one na przyznaniu konkretnej liczby punktów dla każdego doktoranta, w tym skarżącej, za każde osiągnięcie w danej kategorii. Co prawda Komisja doktorancka rekomenduje (opiniuje) wnioski i przedstawia Rektorowi listę osób z najwyższą liczbą punktów, zgodnie jednak z § 1 ust. 2 Regulaminu to Rektor przyznaje zwiększenie stypendium, na wniosek doktoranta zaopiniowany przez Komisję. Rekomendacja Komisji nie zwalnia zatem Rektora, który działa w tej sprawie jako organ administracji publicznej, od wyczerpującego wyjaśnienia motywów swojej decyzji oraz wskazania materiału dowodowego, w oparciu o który ją podejmuje (art. 107 § 3 k.p.a.).

Na powyższe okoliczności nienależytego wyjaśnienia zaskarżonych rozstrzygnięć, jak też na inne istotne okoliczności w sprawie skarżąca zwracała uwagę w trakcie postępowania przed Rektorem. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zgłaszała szereg wątpliwości odnośnie zastosowania nieweryfikowalnego sposobu punktacji (np. podniosła wątpliwość co do tego, czy wszystkie publikacje naukowe są traktowane w równy sposób, czy inaczej traktuje się rozdziały w monografiach a inaczej samodzielne artykuły, czy w równy sposób traktuje się wystąpienia na konferencjach międzynarodowych i na konferencjach polskich). We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zgłosiła również wnioski dowodowe. Te jednak – podobnie jak i zastrzeżenia co do sposobu punktacji - Rektor w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zupełnie zignorował. Ustosunkował się wyłącznie do zarzutu braku precyzyjnego ustalenia zasad określenia 30% doktorantów uprawnionych do uzyskania zwiększenia stypendium, jak też wskazał, że liczbę studentów uwzględnianą dla wyliczenia wartości 30 % ustalono na dzień 31 grudnia 2011 r. Tymczasem wyjaśnienie tych kwestii powinno być szersze, zwłaszcza że wnioski dowodowe skarżącej (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) dotyczyły także sposobu ustalenia liczby studentów na III roku studiów oraz daty, na którą to ustalenie podjęto (wskazała okres 1 stycznia – 30 września 2012 r.). Również treść pisma procesowego z dnia 30 maja 2016 r. złożonego do Sądu, a zawierającego zastrzeżenia co do sposobu oceny jednego z wniosków na tle wniosków pozostałych doktorantów wskazuje, że zarzut dowolności dokonanej przez Komisję oceny oraz uzasadnienie tego zarzutu wymaga konfrontacji ze stanowiskiem Rektora.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. A zatem Rektor nie powinien był bezkrytycznie przyjąć ustaleń Komisji Doktoranckiej w zakresie przyjętej sumarycznej punktacji poszczególnych wniosków, jak i nie powinien był zignorować wniosków dowodowych skarżącej, ale nawet jeśli uznał je za bezpodstawne, powinien wyjaśnić stronie swój tok rozumowania ze wskazaniem dlaczego ocenia zgłaszane dowody jako nieużyteczne dla załatwienia sprawy. To jednak z naruszeniem prawa nie nastąpiło, co nie pozwala przyjąć ustalonego przez organ stanu faktycznego za niebudzący wątpliwości i wiarygodny, zaś podjętego rozstrzygnięcia za nienaruszające prawo. Zarzucane uchybienia nie mogą być uznane za mało istotne z punktu widzenia wpływu na wynik sprawy, bowiem to właśnie sposób punktowania doktorantów, nieznajdujący odzwierciedlenia ani w protokole Komisji, ani w uzasadnieniu decyzji Rektora, zadecydował o przyznaniu konkretnej osobie zwiększenia stypendium doktoranckiego. Tym samym zaskarżone decyzje wymykają się spod kontroli sądowoadministracyjnej.

Konsekwencją ustalenia Sądu, że w sprawie doszło do naruszenia prawa procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, a z mocy art. 135 p.p.s.a. także decyzji pierwszoinstancyjnej, jest niemożność ustosunkowania się przez Sąd do zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Natomiast Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej zawarty w piśmie z dnia 30 maja 2016 r., bowiem to rolą organu jest przeprowadzenie pełnego postępowania wyjaśniającego, zaś Sąd nie może go w tym zastępować. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi o dowodach uzupełniających, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W sprawie niniejszej przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez Skarżącą nie było niezbędne do rozpoznania jej skargi, zwłaszcza że część dowodów z dokumentów Sąd przeprowadził.

Podczas rozprawy w dniu 2 czerwca 2016 r. pełnomocnik organu wskazał, że skarżąca w grudniu 2014 r. obroniła rozprawę doktorską, a zatem nie jest już studentką studiów doktoranckich, zaś organ nie posiada środków na stypendia doktoranckie, o które toczy się spór. Zdaniem Sądu, powyższa okoliczność nie zwalnia jednak organu z obowiązku załatwienia wniosku skarżącej o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego, także mając na uwadze zmienioną sytuację prawną skarżącej. Zauważyć należy, że wskutek uchylenia zaskarżonych w sprawie niniejszej decyzji wniosek skarżącej o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2011/2012 nadal pozostaje nie rozpoznany. Tymczasem został zgłoszony w okresie, gdy skarżąca pozostawała podmiotem uprawnionym do jego zgłoszenia oraz dotyczył okresu, na który ten wniosek mogła zgłosić.

W wyniku zatem niniejszego wyroku Rektor zobowiązany będzie ponownie rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2011/2012. Organ zastosuje się do oceny prawnej sformułowanej w sprawie niniejszej, w tym swoje rozstrzygnięcie sporządzi i uzasadni zgodnie z wymogami art. 104 i art. 107 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 2045 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800). Uwzględniono wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej, uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz wpis od skargi.