Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2949/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 151/19 w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Uczelnianej Studenckiej Komisji Socjalnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 151/19 oddalił skargę K.B. na decyzję Uczelnianej Studenckiej Komisji Socjalnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego oraz przyznał radcy prawnemu reprezentującemu skarżącą wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W uzasadnieniu wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K.B., Uczelniana Studencka Komisja Socjalna Uniwersytetu [...] utrzymała w mocy decyzję Wydziałowej Studenckiej Komisji Socjalnej Wydziału [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego. Organ podniósł, że studentka złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Do wniosku skarżąca dołączyła:

1. oświadczenie o dochodach,

2. oświadczenie studenta do zwiększenia stypendium socjalnego, załącznik 1.1.,

3. umowę najmu lokalu mieszkalnego,

4. oświadczenie członka rodziny studenta o wysokości uzyskanego dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, załącznik 4.2.,

5. oświadczenie członka rodziny studenta o wysokości faktycznie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, załącznik 4.4.,

6. zaświadczenie z urzędu skarbowego studenta,

7. zaświadczenie z urzędu skarbowego członka rodziny,

8. kopię wyroku Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...],

9. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Po przeprowadzeniu postępowania i rozpoznaniu wniosku Wydziałowa Studencka Komisja Socjalna Wydziału [...] Uniwersytetu [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznała K.B. pomoc materialną w roku akademickim 2018/2019 w formie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki, w wysokości 550 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do komunikatu Rektora oraz Zarządu Uczelnianego Samorządu Studentów z dnia 26 września 2018 r., obowiązującego w roku akademickim 2018/2019, ustalony dochód w rodzinie studenta w wysokości 600 zł uprawnia do świadczenia w kwocie podanej w decyzji.

Uczelniana Studencka Komisja Socjalna [...] nie uwzględniła odwołania. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji organ odwoławczy podniósł, że dokumenty złożone przez wnioskodawczynię zawierały sprzeczności, wobec czego wezwano skarżącą do złożenia wyjaśnień i przedstawienia dokumentów potwierdzających wysokość faktycznie otrzymywanych świadczeń alimentacyjnych. W sprawie istotna jest bowiem okoliczność, że wnioskodawczyni zdeklarowała dochód na poziomie zdecydowanie niższym, niż wysokość świadczeń alimentacyjnych zasądzonych na jej rzecz wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., sygn. akt [...], którego kopię dołączyła do akt sprawy. Pomimo wystosowanych wezwań, okoliczność uzyskiwania świadczeń alimentacyjnych w zdecydowanie niższej wysokości, niż wynikało to z wyroku alimentacyjnego, nie została w żaden sposób potwierdzona. Wnioskodawczyni, powołując się wyłącznie na złożenie oświadczenia w przedmiocie wysokości faktycznie uzyskiwanych świadczeń alimentacyjnych, nie przedstawiła potwierdzeń przelewów, kopii przekazów, czy dokumentów wskazujących na bezskuteczność prowadzonej egzekucji komorniczej. Natomiast zgodnie z treścią § 4 ust. 7 lit. c załącznika nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...], w razie uzyskania alimentów niższych niż zasądzone w wyroku, student zobowiązany jest przedstawić przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące faktyczną wysokość otrzymywanych środków oraz zaświadczenie od komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów. Wnioskodawczyni przedstawiła wyrok sądu oraz własne oświadczenie, w których kwoty alimentów różniły się znacząco. Pomimo wezwań, wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów mogących potwierdzić, że otrzymuje alimenty w kwocie niżej, niż zasądzona wyrokiem sądu. Tym samym Wydziałowa Studencka Komisja Socjalna Wydziału [...] w oparciu o dokumenty dołączone wniosku ustaliła uprawnienie do pobierania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w kwocie 550 zł na okres od 1 października 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że stypendium socjalne dla studentów ma charakter pomocy materialnej, a nie głównego źródła utrzymania studenta. Jeżeli skarżąca świadomie godzi się na otrzymywanie od matki alimentów w kwocie niższej, niż wynikająca z wyroku sądu, na co nie przedstawiono żadnych dokumentów, to roszczenia studentki w stosunku do uczelni są niezasadne. Treść odwołania wskazuje, że niewystąpienie o egzekucję zasądzonych alimentów stanowi wybór skarżącej. Natomiast Sąd Rejonowy w [...] wyraźnie określił kwotę zasądzonych alimentów wraz z terminem płatności, z którego pozwana powinna się wywiązywać.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących formy kierowanych do studentki wezwań w przedmiocie dostarczenia dokumentów potwierdzających wysokość faktycznie otrzymywanych alimentów organ wskazał, że czynności te były konieczne i zgodne z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa. Uczelnia wyższa podlega dyscyplinie finansów publicznych, w związku z czym zobligowana jest stosować się do wymogów ustawowych oraz wydanych w oparciu o przepisy ustawowe aktów wewnętrznych Uniwersytetu, które jasno wskazują, jakiego rodzaju dokumenty mogą stanowić podstawę przyznawanego świadczenia. Student występujący o przyznanie świadczenia zobowiązany jest dostarczyć dokumenty, na podstawie których można ustalić wysokość faktycznie uzyskiwanego dochodu. Z uwagi na stanowisko skarżącej Wydziałowa Studencka Komisja Socjalna ustaliła wysokość przyznanego świadczenia w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy.

Na powyższą decyzję K.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm., dalej jako "ustawa"). Według art. 173 ust. 1 tej ustawy student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego, 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów, 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym przyznanie tego stypendium uzależnione jest od wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. Student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu zamieszkania w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie (art. 182 ust. 1 ustawy). Zatem przyznanie świadczenia w postaci stypendium socjalnego, w tym także stypendium w zwiększonej wysokości, uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, które ustalane jest na podstawie upoważnienia ustawowego przez rektora w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Zgodnie bowiem z art. 179 ust. 2 ustawy rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne.

Ustawa w art. 186 ust. 1 przeniosła na rektora wyższej uczelni kompetencje do ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. Na mocy powyższej delegacji ustawowej rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta.

Zarządzeniem z dnia 24 września 2018 r., Nr [...] Rektor [...] ustalił na podstawie art. 186 ust. 1 ustawy Regulamin przyznawania pomocy o charakterze socjalnym dla studentów [...]. W § 14 ust. 1 Regulaminu przewidziano, że podstawą przyznania stypendium socjalnego jest trudna, udokumentowana, sytuacja materialna studenta, określona dochodem w przeliczeniu na członka rodziny studenta.

Dochód w przeliczeniu na członka rodziny studenta, o którym mowa w § 14 ust. 1 Regulaminu, powinien być potwierdzony odpowiednimi dokumentami wydanymi przez właściwy urząd oraz oświadczeniami dopuszczonymi regulaminem, których szczegółowy wykaz zawiera załącznik nr 2 do Regulaminu (§ 15 ust. 1 Regulaminu). Wskazany załącznik nr 2 zawiera "Zasady ustalania składu rodziny i dochodu studenta". W rozdziale II załącznika nr 2 określono wymagane dokumenty, które student ubiegający się o stypendium socjalne winien złożyć wraz z wnioskiem. Zgodnie z § 4 pkt 7 załącznika nr 2 student powinien złożyć także dokumenty niezbędne do udokumentowania wysokości dochodów i składu rodziny w indywidualnych przypadkach, w tym między innymi kopię odpisu wyroku zasadzającego alimenty na rzecz osób w rodzinie lub kopię odpisu protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej lub kopię odpisu zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem, a także przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące faktyczną wysokość otrzymywanych alimentów oraz zaświadczenie komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości alimentów wyegzekwowanych w poprzednim roku kalendarzowym, w przypadku uzyskania alimentów niższych niż zasądzone w wyroku, ugodzie sądowej lub ugodzie przed mediatorem (§ 4 pkt 7 lit. c załącznika nr 2) oraz zaświadczenie organu udzielającego świadczeń alimentacyjnych lub zaliczki alimentacyjnej o wysokości świadczeń wypłaconych w poprzednim roku kalendarzowym wraz z zaświadczeniem komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości alimentów wyegzekwowanych w poprzednim roku kalendarzowym (§ 4 pkt 7 lit. j załącznika nr 2). W wydanym na podstawie art. 179 ust. 2 oraz art. 186 ust. 1 ustawy komunikacie Rektora [...] i Zarządu Uczelnianego Samorządu Studentów [...] z dnia 26 września 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości progu dochodowego pozwalającego ubiegać się o stypendium socjalne oraz ustalenia wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] w roku akademickim 2018/2019 określono próg dochodowy w wysokości 1051,70 zł, a także określono kwoty świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik do komunikatu. Stosownie do zapisów zawartych w wymienionej tabeli w zakresie świadczeń o charakterze socjalnym:

• dla miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie do 351 zł przewidziano stypendium socjalne w kwocie 600 zł oraz zwiększenie w kwocie 150 zł;

• dla miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie od 351,01 zł do 550 zł przewidziano stypendium socjalne w kwocie 500 zł oraz zwiększenie w kwocie 150 zł;

• dla miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie od 550,01 zł do 782 zł przewidziano stypendium socjalne w kwocie 400 zł oraz zwiększenie w kwocie 150 zł;

• dla miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie od 782,01 zł do 1051,70 przewidziano stypendium socjalne w kwocie 300 zł oraz zwiększenie w kwocie 150 zł.

W okolicznościach niniejszej sprawy decyzją Wydziałowej Studenckiej Komisji Socjalnej Wydziału [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznano K.B. na rok akademicki 2018/2019 stypendium socjalne w zwiększonej wysokości w kwocie 550 zł miesięcznie. Zgodnie z przywołaną wyżej treścią tabeli stanowiącej załącznik do komunikatu z dnia 26 września 2018 r. w sprawie ustalenia wysokości progu dochodowego pozwalającego ubiegać się o stypendium socjalne oraz ustalenia wysokości świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] w roku akademickim 2018/2019, stypendium w zwiększonej wysokości w kwocie 550 zł przysługuje studentowi w sytuacji, gdy miesięczny dochód na osobę w rodzinie studenta wynosi od 550,01 zł do 782 zł. Organy obu instancji przyjęły bowiem, że miesięczny dochód na osobę w dwuosobowej rodzinie skarżącej wynosi 600 zł. Podstawę ustalenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie w tej wysokości stanowiła treść wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., sygn. akt [...], dołączonego przez skarżącą do wniosku. W wymienionym wyroku zasądzone zostały na rzecz powódki K. B. od pozwanej M. B. – matki skarżącej – alimenty w kwocie 1.200 zł miesięcznie. Natomiast zdaniem skarżącej wysokość miesięcznego dochodu na osobę w jej rodzinie powinna być ustalona w wysokości 102,09 zł, gdyż skarżąca w dołączonym do wniosku oświadczeniu o dochodach na rok akademicki 2018/2019 podała kwotę 2.450,04 zł, jako faktycznie uzyskaną z tytułu alimentów. Stanowisko skarżącej nie zasługuje jednak na podzielenie, ponieważ w obowiązującym studentów [...] Regulaminie przyznawania pomocy o charakterze socjalnym przewidziano wprost, że dochód w przeliczeniu na członka rodziny studenta powinien być potwierdzony odpowiednimi dokumentami wydanymi przez właściwy urząd oraz oświadczeniami dopuszczonymi regulaminem, których szczegółowy wykaz zawiera załącznik nr 2 do Regulaminu (§ 15 ust. 1 Regulaminu). Jak wynika zaś z § 4 pkt 7 lit. c powołanego załącznika, w przypadku uzyskania alimentów niższych niż zasądzone w wyroku, student oprócz kopii odpisu wyroku zasądzającego alimenty na rzecz osób w rodzinie powinien złożyć także przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące faktyczną wysokość otrzymywanych alimentów oraz zaświadczenie komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości alimentów wyegzekwowanych w poprzednim roku kalendarzowym. Zatem w świetle wymienionych aktów wewnętrznych Uniwersytetu [...], wydanych na podstawie upoważnienia ustawowego, skarżąca powołując się na okoliczność uzyskiwania alimentów w kwocie niższej niż zasądzone na jej rzecz wyrokiem sądu, zobligowana była złożyć zaświadczenie komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów. Ustalenie wysokości dochodu studenta w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczeń pomocy materialnej musi bowiem odbywać się według zasad wynikających z przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Stąd też uznać należy za zasadne wezwanie skarżącej do złożenia zaświadczenia komornika o bezskuteczności egzekucji alimentów. Stosownie do § 4 pkt 7 lit. j załącznika nr 2 do Regulaminu przyznawania pomocy o charakterze socjalnym dla studentów [...] uprawnione było także wezwanie do złożenia zaświadczenia organu udzielającego świadczeń alimentacyjnych o wysokości wypłaconych świadczeń. Mimo wezwań, skarżąca nie przedstawiła jednak żądanych dokumentów, stwierdzając, że nie prowadzi postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji nie korzysta również z funduszu alimentacyjnego (k. 28 akt administracyjnych, a także str. 6 pisma na k. 34 akt ).

Zdaniem WSA w Lublinie treść pism skarżącej składanych w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, jak również treść odwołania dowodzą, iż właściwie odczytała treść i istotę wezwań, ale odmówiła ich wykonania. Zdaniem skarżącej wezwania były nieuprawnione, gdyż prowadzenie egzekucji należności alimentacyjnych nie było niezbędne i stanowiło wyłącznie kwestię wyboru skarżącej (str. 5 pisma na k. 34 akt administracyjnych). W związku z takim stanowiskiem skarżącej wymaga podkreślenia, że pomoc materialna ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego nie zwalnia rodziców z obowiązku pokrywania kosztów utrzymania dziecka, które nie może jeszcze utrzymać się samodzielne i nie wyprzedza tego obowiązku. Dlatego skarżąca, jako studentka ubiegająca się o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium, winna w pierwszej kolejności podejmować kroki w celu wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych zasądzonych na jej rzecz od matki wyrokiem sądu i w sytuacji całkowitej albo częściowej bezskuteczności egzekucji przedstawić stosowne zaświadczenie komornika w tym przedmiocie. Postanowienia § 15 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy o charakterze socjalnym dla studentów [...], wydanego w oparciu o delegację zawartą w art. 186 ust. 1 ustawy oraz § 4 pkt 7 lit. c załącznika nr 2 do Regulaminu uzasadniają stwierdzenie, że w sytuacji dobrowolnej rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia egzekucji świadczeń alimentacyjnych i nieprzedstawienia w związku z tym zaświadczenia właściwego komornika o całkowitej albo częściowej bezskuteczności egzekucji, podstawy do obliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej nie może stanowić deklarowana w oświadczeniu skarżącej kwota alimentów jako dobrowolnie wypłaconych skarżącej przez matkę w niższej wysokości, niż zasądzona wyrokiem sądu. W tej sytuacji organy zasadnie natomiast przyjęły za podstawę ustalenia dochodu kwotę alimentów wynikającą z tego wyroku. Przeciwne stanowisko prezentowane przez skarżącą pozostaje w sprzeczności z jednoznacznymi postanowieniami Regulaminu przyznawania pomocy o charakterze socjalnym dla studentów [...] i § 4 pkt 7 lit. c załącznika nr 2 do Regulaminu.

W związku z zarzutem sprzeczności regulacji § 4 pkt 7 załącznika nr 2 do Regulaminu przyznawania pomocy o charakterze socjalnym dla studentów [...] z koncepcją otwartego postępowania dowodowego wyrażoną w art. 75 k.p.a. wymaga podkreślenia, że przepis art. 186 ust. 1 ustawy jednoznacznie upoważnił rektora, działającego w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, do ustalenia – między innymi – szczegółowych kryteriów udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, a także sposobu udokumentowania sytuacji materialnej studenta. Ponadto w okolicznościach sprawy powołany zarzut jest chybiony także z tej przyczyny, że skarżąca nie tylko nie wykazała wymaganymi dowodami okoliczności prowadzenia bezskutecznej egzekucji alimentów zasądzonych wyrokiem sądu, ale wprost stwierdziła, że egzekucja taka nie jest prowadzona, co wynika z wyboru skarżącej. Okoliczność nieprowadzenia egzekucji świadczeń alimentacyjnych jest zatem niesporna w sprawie. Natomiast, jak wyjaśniono wyżej, świadczenia dla studentów ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa mają charakter materialnej pomocy dla studentów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn obiektywnych i niezależnych od samego uprawnionego. Wyłącznie pomocowy charakter świadczeń dla studentów ze środków budżetu państwa przyznawanych w formie stypendium oznacza, że jeżeli student ma możliwość uzyskiwania środków materialnych z tytułu alimentów zasądzonych wyrokiem sądu, to ta okoliczność musi być uwzględniona przy ustalaniu czy i w jakiej wysokości państwo winno takiej pomocy udzielić. Skarżąca świadomie zrezygnowała z dochodzenia należnych jej alimentów, w związku z czym ustalona sytuacja materialna studentki jest między innymi następstwem zaniechania w tym zakresie. W tych okolicznościach samo oświadczenie skarżącej o wysokości dochodu, jaki miała uzyskać z tytułu alimentów w kwocie niższej, niż wynikająca z wyroku zasądzającego alimenty, nie mogło stanowić podstawy ustalenia dochodu w rodzinie skarżącej.

W dniu 27 sierpnia 2019 r. skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K.B., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 173 ust. 1, art. 182 ust. 1 oraz art. 179 ust. 1 ustawy przez błędną ich wykładnię i oczywiście niewłaściwe zastosowanie oraz bezzasadne przyjęcie, że skarżąca niewłaściwie udokumentowała swoją trudną sytuację materialną w związku z wysokością dochodu na osobę w rodzinie, a tym samym bezpodstawne przyznanie jej stypendium w pomniejszonej kwocie;

2) § 24 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń, wzoru oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposobie udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustanowiony przez Rektora [...] poprzez jego błędną wykładnię, co skutkowało uznaniem, iż skarżąca nie udokumentowała swojej trudnej sytuacji materialnej oraz nie określiła poprawnie dochodu w przeliczeniu na członka rodziny;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 134 § 1 P.p.s.a. bowiem Sąd nie orzekł zgodnie z tą normą i nie zbadał w sposób pełny okoliczności sprawy, w tym błędnie ustalił stan faktyczny poprzez przyjęcie, iż organ poprawnie dokonał wyliczenia wysokości dochodu na każdego członka rodziny skarżącej, czym naruszył przepisy ustawy;

2) art. 151 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w związku z brakiem przedstawienia w uzasadnieniu skarżonego wyroku takich ustaleń i dowodów, jakie mogłyby przemawiać za oddaleniem skargi, a sprowadzenie jego treści wyłącznie do analizy przepisów prawa oraz zdawkowego stwierdzenia, iż "materiał dowodowy w sprawie został prawidłowo zgromadzony i oceniony",

3) art. 75 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie przez Sąd pierwszej instancji faktu, iż skarżąca w toku postępowania udowodniła, iż dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 102, 09 zł;

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że zgodnie z § 4 ust. 7 załącznik nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] "Student ubiegający się o stypendium socjalne winien złożyć wraz z wnioskiem w szczególności następujące dokumenty: kopię odpisu wyroku zasądzającego alimenty na rzecz osób w rodzinie, lub kopię odpisu protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej lub kopię odpisu zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem, a także: - przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące faktyczną wysokość otrzymywanych alimentów oraz zaświadczenie komornika o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości alimentów wyegzekwowanych w poprzednim roku kalendarzowym, w przypadku uzyskania alimentów niższy". Sąd pierwszej instancji zupełnie pominął zapis powyższego punktu Regulaminu. Należy wskazać, iż powyższa regulacja pozostaje w sprzeczności z koncepcją otwartego postępowania dowodowego przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie w takich sprawach. Wyraża ją art. 75 k.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i że w szczególności dowodami mogą być dokumenty urzędowe i prywatne, zeznania świadków, opinie biegłych i przesłuchania stron. Powołana w Regulaminie podstawa prawna tj. ustawa - nie reguluje w sposób odmienny aniżeli Kodeks postępowania administracyjnego - zagadnień dowodów w postępowaniu dotyczącym orzekania w zakresie przyznawania pomocy materialnej dla studentów, ani też nie zawiera upoważnienia do wprowadzenia w tym względzie specjalnych regulacji. Oznacza to, że w wymienionym postępowaniu ma zastosowanie art. 75 k.p.a. Z tego powodu jakiekolwiek ograniczenia dowodowe nieprzewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego należy uznać za niezgodne z art. 75 k.p.a. (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20.12.1988 r. U10/88), co Sąd pierwszej instancji zupełnie w swoich rozważaniach pominął.

W piśmie z dnia 31 października 2019 r. złożonym po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego - wskazując, że zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego aczkolwiek nie określają formy naruszeń.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W kontekście wynikającej z art. 134 § 1 P.p.s.a. zasady braku związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną należy podkreślić, że sąd administracyjny pierwszej instancji nie jest zobowiązany szczegółowo odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji, w jego ocenie, niemających istotnego znaczenia dla zbadania zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących zarzutów niezasadnych nie stanowi bowiem naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by skarżąca zarzucała Sądowi pierwszej instancji tak rozumiane wyjście poza granice sprawy. W istocie więc uzasadnienie tego zarzutu dotyczy naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., który to zarzut w skardze kasacyjnej został sprecyzowany w pkt 2 zarzutów procesowych. Jednak i ten zarzut w powiązaniu z art. 151 P.p.s.a. również nie może odnieść skutku, zwłaszcza w odniesieniu do zawartej w uzasadnieniu skargi argumentacji, która odwołuje się do nieprzyjęcia argumentacji skargi. Tymczasem wskazać należy, że uzasadnienie wyroku zostało sporządzone prawidłowo.

Analizując uzasadnienie zaskarżonego wyroku w odniesieniu do art. 141 § 4 P.p.s.a. podnieść należy, że Sąd pierwszej instancji zawarł w zaskarżonym uzasadnieniu wszystkie niezbędne elementy określone w tym przepisie, a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Tymi elementami są: a) opis historyczny sprawy, zawierający prezentację jej okoliczności faktycznych, przebiegu i stanowisk stron do momentu podjęcia ostatecznego rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia bądź innej czynności administracyjnej) zaskarżonego do Sądu administracyjnego, b) prezentacja stanowisk stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym obejmująca w pierwszym rzędzie zarzuty skargi oraz argumenty strony przeciwnej zawarte w odpowiedzi na nią, uzupełnione ewentualnie o stanowiska innych uczestników postępowania oraz c) stanowisko Sądu obejmujące wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., I OSK 487/08). Co więcej Sąd ma obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, co obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Jedynie w sytuacji, gdy lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku uchylającego decyzję administracyjną, pozbawiałoby stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a organ administracji także wskazówek co do kierunku dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, naruszałoby prawo. Tymczasem te wszystkie elementy znajdują się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji, biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę, stosując tym samym jeden z środków przewidzianych w ustawie. Jeżeli sąd administracyjny stosuje środki określone w ustawie, to każde jego orzeczenie, zarówno korzystne jak i niekorzystne dla skarżącego, jest realizacją obowiązku przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej.

Nie są zasadne również zarzuty dotyczące naruszania przez WSA w Lublinie przepisów prawa materialnego oraz art. 75 k.p.a. Wskazać bowiem należy, że zarówno w doktrynie (por. P. Chmielnicki, Komentarz do ustawy o szkolnictwie wyższym, LEX 2019, teza 11) oraz w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 969/14) przyjmuje się, że osoba ubiegająca o stypendium socjalne jest zobowiązana wykazać okoliczności, które mogą stanowić postawę jego przyznania, co wynika z treści znowelizowanego art. 7 k.p.a., który nakazuje organowi podejmowanie czynności wyjaśniających stan faktyczny sprawy na żądanie strony, w sytuacji gdy dowody na potwierdzenie istnienia danej okoliczności znajdują się w posiadaniu tej strony i ona z nich wywodzi dla siebie skutki prawne, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jeżeli skarżąca wystąpiła z żądaniem udzielenia jej pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego, która to pomoc świadczona jest z pieniędzy podatnika, to miała obowiązek wykonać wszystkie żądne przez organ czynności związane z prowadzonym postępowaniem. Wskazać tutaj należy, że przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym dają uczelniom wyższym autonomię w zakresie określenia zasad postępowania w sprawie przyznania stypendium socjalnego. Zasady te powinny zmierzać do tego, aby pomoc była skierowana do osób, które istotnie znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. W tym zakresie § 4 ust. 7 załącznika nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym dla studentów [...] nie wymaga nadmiernych działań po stronie studenta, natomiast zmierza on do tego, aby przyznane stypendium było skierowane do osoby, która nie otrzymuje alimentów. W takiej sytuacji samo oświadczenie studenta słusznie organy, a za nim WSA w Lublinie uznały za niewystarczające, tym bardziej, że K.B. nie przestawiła żadnych innych dowodów, poza oświadczeniem, które wskazywałyby, że otrzymuje świadczenie w wysokości niższej niż przyznane w wyroku alimentacyjnym.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził również na rzecz organu kosztów postępowania, z uwagi na fakt, że odpowiedź na skargę kasacyjną została złożona po terminie wskazanym w art. 179 P.p.s.a. Odpis skargi kasacyjnej doręczono pełnomocnikowi organu w dniu 2 października 2019 r., pismo zawierające stanowisko organu zostało sporządzone w dniu 31 października 2019 r., a wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 12 listopada 2019 r. Tym samym nie stanowiło ono odpowiedzi na skargę kasacyjną.