Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2288/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.7,77par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art.13 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędzia WSA Andrzej Siwek, Asesor WSA Elżbieta Granaowska (spr.), , Protokolant specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. D. i M.D. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków nieruchomych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. znak: [...], II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących J. D. i M. D. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów) położonego w granicach działek nr ew. [...] i [...], stanowiącego część zespołu budowlanego dawnej tkalni i przędzalni bawełny W. "[...]", obecnie "[...]", przy ul. S. we W., wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] października 2016 r.

Decyzja ta została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z [...] października 2016 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego pod numerem [...], zespół budowlany dawnej tkalni i przędzalni bawełny W. "[...]", obecnie "[...]", przy ul. S. we W., w granicach działek [...], obręb S., złożony z: 1) budynku portierni z bramą przejazdową, 2) budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów), 3) budynku dawnej wieży ciśnień (z warsztatem mechanicznym), 4) budynku dawnych warsztatów przemysłowych, 5) budynku dawnej czesalni. W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, że zespół ten zachował historyczną kompozycję przestrzenną, obrazującą powiązania technologiczno-funkcjonalne dawnego zakładu przemysłowego. Kompozycja ta odzwierciedla rozwój zespołu od momentu jego powstania w 1890 r. (jako zakładu rodziny S.) do 1936 r., kiedy to zakończono jego rozbudowę. Zakład nie został zniszczony w 1945 r. i po II wojnie światowej podjął produkcję jako Z. "[...]" (do 1999 r.), obecnie jest użytkowany przez firmę "[...]".

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania J. D. i M. D., utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] października 2016 r. Stanowisko organu II instancji zostało podtrzymane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1556/17, oddalił skargę na decyzję organu II instancji.

Pismem z dnia 3 września 2020 r. J. D. i M. D. wnieśli o skreślenie z rejestru zabytków budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów) położonego w granicach działek nr ewid. [...] i [...], należącego do omawianego zespołu. W uzasadnieniu wniosku strony wskazały, iż w nocy z 25/26 stycznia 2020 r. obiekt uległ całkowitej degradacji wskutek pożaru. Wnioskodawcy powołali się na fragmenty załączonych do wniosku opinii eksperckich i wskazali, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nakazał demontaż częściowo zachowanych zadaszeń o konstrukcji drewnianej. Do wniosku została załączona m. in. ekspertyza rzeczoznawcy budowlanego dr. hab. inż. prof. D. B. z sierpnia 2020 r. (zaktualizowana w listopadzie 2020 r. - pismo wnioskodawców z dnia z 20 listopada 2020 r.). Wnioskodawcy stwierdzili, że nawet pozostawione, nieuszkodzone lub mniej uszkodzone fragmenty obiektu same w sobie nie przedstawiają żadnej wartości technicznej ani też historycznej. Tym samym budynek ten utracił swoją autentyczność i obecnie jest już tylko gruzowiskiem, a zdaniem wykonawcy robót budowlanych, zachowanie pozostałości budynku jest bezcelowe i zagraża bezpieczeństwu osób przebywających w hali i jej sąsiedztwie.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., sygn. [...], Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu odmówił skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku głównej hali produkcyjnej z aneksami. W uzasadnieniu podniesiono, że obiekt ten, w konsekwencji pożaru oraz rozbiórki konstrukcji dachu i jego systemu wspornego, w obecnym stanie zachowania posiada niemal pełną strukturę murów obwodowych. Na terenie stanowiącym wnętrze obiektu zachowane są relikty posadowienia żeliwnych słupów wspornych, widoczne w cementowej posadzce. Ponadto, istnieją aneksy przylegające do hali, w tym nieuszkodzona jej północna część. Oznacza to, że w pełni czytelny jest plan ww. hali, a także mury obwodowe i aneksy tego obiektu, które reprezentują charakterystyczne cechy budownictwa przemysłowego zgodnego z historycznie pełnioną funkcją i wzbogacone są detalem architektonicznym, będącym wyróżnikiem stylistycznym dla zespołu budowlanego dawnej tkalni i przędzalni "[...]" we W. W ekspertyzie technicznej opracowanej przez dr. hab. inż. prof. [...] D. B. z sierpnia 2020 r., na stronie 7 znajduje się rysunek pomiarowy słupa żeliwnego oraz schemat z wymiarami przekroju przez konstrukcję dachu szedowego przedmiotowej hali, które mogą stanowić podstawę do odtworzenia jej zadaszenia. Materiał budowlany składowany na terenie wnętrza hali, dodatkowo pozwoli na ustalenie parametrów odtwarzanej substancji obiektu. Podkreślono, że rekonstrukcja historycznego budynku w tak znacznym zakresie, nie stoi w sprzeczności z doktryną konserwatorską, ponieważ budynek głównej hali produkcyjnej jest obiektem kluczowym dla całości zespołu budowlanego dawnej [...] "[...]" we W. Stanowi element centralny jego kompozycji i porządkuje relacje przestrzenne całości ww. zespołu. Zachowane części obiektu obrazują sposób kształtowania przestrzeni jego wnętrza. Niosą czytelny przekaz dotyczący funkcji, wyrazu architektonicznego, a także bryły przedmiotowego budynku (poprzez analogię do północnej jego części oraz pozostałych obiektów zespołu). A zatem, pomimo stwierdzenia bezspornego uszczerbku i zubożenia jego wartości architektoniczno-artystycznej Minister stwierdził, że obiekt nie utracił w całości wartości zabytkowych wynikających z jego przynależności do zespołu budowlanego. Poza wyżej stwierdzonym brakiem przesłanek do skreślenia z rejestru omawianej hali, organ podkreślił, iż posiada on podstawowe znaczenie dla utrzymania zespołu budowlanego dawnej tkalni i przędzalni "[...]" we W, bowiem bezpośrednio przesądza o jego bycie i charakterze, jako ważnego i unikatowego zabytku znajdującego się w zasobie dziedzictwa kulturowego W.

Wyrokiem z dnia 2 marca 2021 r., II OSK 2478/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną J. D. i M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2018 r., VII SA/Wa 1556/17 dotyczącego wpisu zespołu budowlanego do rejestru zabytków. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Okoliczność wybuchu pożaru na terenie zespołu budowlanego dawnej przędzalni w dacie po wydaniu decyzji ostatecznej w sprawie nie ma wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy (...). Okoliczność ta będzie miała znaczenie w postępowaniu w sprawie skreślenia z rejestru zabytków, którą zainicjowała strona wnioskiem z 3 września 2020 r. Postępowanie administracyjne o wykreślenie zespołu budowlanego dawnej przędzalni stanowi odrębną sprawę administracyjną wszczynaną na podstawie art. 13 ustawy o ochronie zabytków."

Pismem z dnia 16 marca 2021 r. J. D. i M. D. zwrócili się do Ministra z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków głównej hali produkcyjnej, wskazując, iż Minister oparł się na błędnych przesłankach, iż zachowana jest część zadaszenia, pełna struktura murów obwodowych oraz relikty słupów żeliwnych dawnej hali oraz istnieje możliwość ich ponownego wykorzystania. Strony podniosły, iż ściany zewnętrzne budynku uznać należy za wiotkie konstrukcje murowe, które postępują dalszej degradacji, poprzez stale narażenie na oddziaływanie opadów atmosferycznych, wiatru oraz w okresie zimowym cykl zamrażania wody zgromadzonej w porach cegieł. Wnioskodawcy stwierdzili, iż odtworzenie pierwotnego kształtu hali bądź jej remont będzie się wiązać z rekonstrukcją całości substancji materialnej. Zwrócono ponadto uwagę, iż przedmiotowy zespół przemysłowy utracił integralność przestrzenną wskutek dokonywania jego rozbudowy na przestrzeni lat.

Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu - decyzją z dnia [...] września 2021 r. - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2021 r. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w nocy [...] stycznia 2020 r. nastąpił pożar hali głównej, który doprowadził do zniszczenia bardzo znaczącej części substancji budowlanej tego obiektu, w tym przeważającej powierzchni konstrukcji dachu. Zachowała się siatka żeliwnych słupów stanowiących podpory, cześć ścian wewnętrznych oraz mury obwodowe. Ściany zewnętrzne od strony ul. S. utrzymały zadaszenie. W dniu 28 sierpnia 2020 r. Miejski Konserwator Zabytków we W. przeprowadził kontrolę zabytkowego zespołu budowlanego, ustalając, że w wyniku pożaru zniszczeniu uległo ok. 90% zadaszenia hali produkcyjnej, jej ścian wewnętrznych, a także konstrukcji podpór pionowych tj. żeliwnych słupów. Zachowały się wszystkie mury obwodowe i północna część budynku. Powyższe ściany od strony wnętrza hali posiadają duże uszkodzenia tynku, niemniej są zachowane w całości, z niewielkimi ubytkami m.in. na szczytach elewacji.

Po pożarze strony dokonały rozbiórki pozostałej części dachu oraz przegród pionowych w postaci ścian działowych i żeliwnych podpór. Likwidacja luźno zalegających elementów pokrycia dachowego, obróbek, szklenia z murów obwodowych i ocalonego zadaszenia została stronom nakazana decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]. Ponadto, organ ten decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], nakazał wnioskodawcom demontaż częściowo zachowanych zadaszeń o konstrukcji drewnianej zlokalizowanych od strony południowo-zachodniej oraz od strony wschodniej, jak również posegregowanie i złożenie w miejscu składowania niezamocowanych i zdemontowanych elementów obiektu. Z akt sprawy nie wynika jednakże, by na przeprowadzenie ww. działań rozbiórkowych przy budynku hali produkcyjnej strony uzyskały pozwolenie konserwatorskie, wydawane na podstawie art. 36 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z kolei usunięcie zabytkowych żeliwnych podpór hali oraz ścian działowych stanowiło całkowicie samowolną czynność podjętą przez właścicieli, jako że nie zostało poprzedzone żadnym aktem administracyjnym, wydanym czy to przez organ nadzoru budowlanego czy to przez organ konserwatorski.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], Miejski Konserwator Zabytków nakazał właścicielom obiektu przeprowadzenie w budynku ww. hali produkcyjnej prac polegających na: zabezpieczeniu przed dalszą degradacją i uszkodzeniem oraz wpływem czynników atmosferycznych istniejących ścian obwodowych, pozostałych przegród pionowych i fragmentów zadaszenia ocalałych po powyższym pożarze, w szczególności poprzez: 1. Skuteczne zabezpieczenie ścian obwodowych oraz wszystkich pozostałych przegród pionowych poprzez wykonanie konstrukcji wsporczych celem zabezpieczenia przed zawaleniem; 2. Skuteczne zabezpieczenie wszystkich koron murów i szczytów ścian obwodowych przed wpływem czynników atmosferycznych; 3. Skuteczne zabezpieczenie pozostałości ocalałego zabezpieczenia hali poprzez wykonanie konstrukcji podpierającej celem zabezpieczenia ich przed zawaleniem. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy przez Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., znak [...], w części dotyczącej zabezpieczenia murów obwodowych omawianego obiektu. Organ ten wyznaczył termin wykonania nakazanych prac do 31 marca 2021 r.

Z całokształtu akt sprawy wynika, iż nakazane zabezpieczenia zostały wykonane w stopniu niewystarczającym. W dniu 18 grudnia 2020 r. Miejski Konserwator Zabytków we W. przeprowadził kontrolę realizacji prac przy zabytku, nakazanych decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. W toku oględzin budynku hali głównej organ ten stwierdził, iż niedostatecznie zostały wykonane zabezpieczenia murów obwodowych. Zastosowane podpory są niestabilne i zamontowane w niewystarczającej ilości. Nie zrealizowano żadnego zabezpieczenia koron murów i szczytów ścian obwodowych, natomiast z wnętrza hali usunięto ocalałe fragmenty zadaszenia, słupy i ściany wewnętrzne. Dokumentacja fotograficzna załączona do wniosku z dnia 16 marca 2021 r. obrazuje, iż korony murów zachowanych ścian obwodowych hali są w dalszym ciągu niezabezpieczone przez działaniem czynników atmosferycznych.

Minister stwierdził, że pomimo zniszczeń dokonanych przez pożar oraz zaniechania należytego zabezpieczenia pozostałości budynku przez jego właścicieli, obiekt głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów) położony w granicach działek nr ew. [...] i [...], nie utracił całości wartości zabytkowych, które legły u podstaw objęcia go powyższą formą ochrony konserwatorskiej, jako części przedmiotowego zespołu industrialnego. W dalszym ciągu zachowane są w przeważającej części są mury obwodowe obiektu, odwzorowujące jego rzut i parametry całokształtu bryły budynku. Nadal czytelna jest kompozycja zewnętrznej architektury obiektu. Ponadto, na terenie stanowiącym wnętrze obiektu zachowane są relikty posadowienia żeliwnych słupów wspornych, widoczne w cementowej posadzce. Istnieją również aneksy przylegające do hali, w tym nieuszkodzona jej północna część.

Przedmiotowy budynek (z aneksami) stanowi węzłowy element zespołu, wokół którego skupione są pozostałe obiekty. Pomimo przekształceń na przestrzeni wieloletniego funkcjonowania zakładu, zasadnicza kompozycja kompleksu pozostaje czytelna. Nadal istnieją pozostałe obiekty stanowiące podstawowe komponenty kompleksu: portiernia z bramą przejazdową, budynek dawnej wieży ciśnień (z warsztatem mechanicznym), dawne warsztaty przemysłowe, dawna czesalnia. Centrum funkcjonalnym i architektonicznym ww. kompleksu budynków pozostaje zaś omawiana nieruchomość wnioskowana do skreślenia z rejestru zabytków.

Wbrew twierdzeniom wnioskodawców, organ ochrony zabytków, rozpatrując po raz pierwszy sprawę skreślenia z ww. rejestru obiektu omawianej hali, wziął pod uwagę, iż w obrębie budynku jest brak zadaszenia, ścian wewnętrznych oraz podpór w formie słupów. Po ponownej analizie materiału dowodowego organ ten podtrzymuje stanowisko, iż fakt utrzymania murów zewnętrznych budynku oznacza, iż przedmiotowa hala nie utraciła wartości zabytkowych jako komponent założenia industrialnego objętego ww. formą ochrony konserwatorskiej. Przesłana dokumentacja fotograficzna i filmowa obrazuje, iż stan zachowania materii powyższego budynku nie uległ istotnym zmianom od czasu wydania przez Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzji z dnia [...] lutego 2021 r.

W ocenie Ministra, twierdzenia stron o niemożności przeprowadzenia remontu obiektu bez jego całkowitej rekonstrukcji nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. W przedłożonych przez wnioskodawców w toku uprzednio prowadzonego postępowania opracowaniach dr. hab. inż. D. B., wykonanych w sierpniu i listopadzie 2020 r., nie stwierdzono uszkodzeń fundamentów budynku oraz znaczących ubytków zaprawy w spoinach pionowych oraz wspornych. W opracowaniu podkreślono powierzchniową korozję ścian ceglanych (na głębokość 2 cm) oraz ich zawilgocenie. Stwierdzono brak możliwości utrzymania murów w obecnym stanie i dociążenia powyższych elementów konstrukcją dachu. W ocenie organu, analiza dr. hab. inż. D. B. dotycząca możliwości zachowania ww. elementów oraz ewentualnego połączenia ze zrekonstruowaną partią hali, nie uwzględniła okoliczności, iż przedmiotowe mury mogą zostać zabezpieczone w sposób określony w nakazie z dnia [...] listopada 2020 r., a następnie poddane kompleksowym pracom remontowym i konserwatorskim, w tym wzmocnieniu konstrukcyjnemu. Autor nie zbadał ponadto technicznych możliwości realizacji konkretnych działań naprawczych, pozwalających na przywrócenie murom obwodowym obiektu kondycji pozwalającej na ich bezpieczne użytkowanie. W związku z powyższym, wyrażoną przez dr. hab. inż. D. B. tezę, iż odbudowa obiektu oznaczać by musiała jego pełną rekonstrukcję od fundamentów, należy uznać za nieuzasadnioną. Jednocześnie, strony nie przedstawiły żadnych nowych dowodów, które wskazywałyby na katastrofalny stan zachowania omawianych murów.

W ocenie organu, okoliczność znacznej degradacji materii zabytku, która została udokumentowana w aktach sprawy, nie doprowadziła do zatarcia czytelności historycznej formy budynku hali oraz jego roli w kompozycji przedmiotowego zespołu przemysłowego. Nie uległa zmianie również funkcja obiektu jako dokumentu historii miasta oraz dziejów przemysłu, jak również jako egzemplifikacji dawnych technik budowlanych. Pozostałości dawnej hali zachowały walor autentyczności, a częściowe uszkodzenie ich substancji materialnej nie spowodowało utraty przezeń wartości historycznej, artystycznej ani naukowej, które zadecydowały o wpisaniu budynku do rejestru zabytków jako części zespołu budowlanego.

Organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest stwierdzenie, czy w odniesieniu do omawianej zabudowy zachodzą ustawowe przesłanki, pozwalające na skreślenie tego zabytku z rejestru, a nie zaś sama ocena stanu technicznego tego obiektu i kwestia możliwości przeprowadzenia jego remontu bądź adaptacji do celu pożądanego przez właściciela nieruchomości. Organ podkreślił, że przepis art. 13 ust. 1 u.o.z. nie wiąże wykreślenia zabytku z rejestru z możliwością jego naprawy, usunięcia powstałych zniszczeń i opłacalnością tych prac. Z tych względów, bez znaczenia w postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru jest okoliczność, czy zabytek wymaga wykonania prac remontowych lub robót rekonstrukcyjnych. Dopóki stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. D. i M. D., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i podnosząc zarzuty naruszenia:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, w której zniszczony budynek głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów) powinien zostać skreślony z rejestru zabytków z powodu zniszczenia tego obiektu, w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej artystycznej i naukowej,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

b) art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. oraz zawarcie w skarżonej decyzji zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego decyzji,

c) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego, w szczególności poprzez niedokonanie ustaleń, czy istnieje techniczna możliwość zachowania pierwotnych elementów budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów), w taki sposób, że po wymianie materiału budowlanego budynek ten nadal będzie zabytkiem, a nie jedynie imitacją; błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skutkującą uznaniem, że zniszczenie budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów), stanowi jednie uszczerbek i zubożenia wartości tego obiektu, a nie powoduje utraty wartości zabytkowych, oraz że obiekt ten można odtworzyć z wykorzystaniem pierwotnych elementów,

d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie wadliwej decyzji Ministra z dnia [...] lutego 2021 r., pomimo istnienia do tego podstawy, co spowodowało utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania,

W skardze wniesiono o uchylenie obu decyzji wydanych w tej sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżących.

Pełnomocnik skarżących wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. "Ekspertyzy stanu technicznego pozostałości budynku hali produkcyjnej zlokalizowanej przy ul. S. we .", autorstwa dr inż. Z. M. i dr inż. Ł. B., na okoliczność: stopnia zniszczenia pozostałości budynku głównej hali produkcyjnej, zdegradowania elementów tych pozostałości, braku możliwości ich ponownego wykorzystania, konieczności rozbiórki tych pozostałości i odbudowy od fundamentów, utratę autentyczności obiektu, spełnienia przesłanek do skreślenia obiektu z rejestru zabytków - na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.

W skardze podniesiono, że organ naruszył przepis art. 13 ust. 1 ustawy, które to naruszenie polegało na błędnej wykładni i niezastosowaniu tego przepisu w realiach niniejszej sprawy, pomimo spełnienia przez obiekt przesłanek do skreślenia go z rejestru zabytków. Organ zaprzeczył istotności wpływu oceny stanu technicznego obiektu i kwestii niemożliwości przeprowadzenia jego adaptacji i remontu, na spełnienie przesłanki skreślenia obiektu z rejestru, tymczasem zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt. II OSK 1813/19, w sprawie o skreślenie zabytku z rejestru zabytków, charakter decydujący ma techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych. Jak wynika z przedłożonych w toku postępowania ekspertyz technicznych z sierpnia 2020 r. oraz listopada 2020 r. autorstwa rzeczoznawcy budowlanego dr hab. inż. D. B. prof. nadzw., dokumentacji fotograficznej oraz ekspertyzy stanu technicznego pozostałości budynku hali produkcyjnej zlokalizowanej przy ul. S. we W., autorstwa dr inż. Z. M. i dr inż. Ł. B., obiekt znajduje się w stanie katastrofalnym, a jego pozostałości zachowały się jedynie pozornie i ze względu na swój zły stan nie nadają się do powtórnego wykorzystania, co oznacza w istocie konieczność odbudowy obiektu od fundamentów, i w konsekwencji utratę przez obiekt jakiegokolwiek autentyzmu. Budynek hali produkcyjnej, pokryty był dachem szedowym o konstrukcji drewnianej, wspartym na żeliwnych słupach, usztywnionych belkami drewnianymi. Ten typ konstrukcji był charakterystyczny dla budowli przemysłowych na przełomie XIX i XX wieku, jako najtańsza technologia budowy hal przemysłowych. Powierzchnia dachu samej hali produkcyjnej to ok. 13 000 m2. Dach szedowy hali produkcyjnej przesądzał o wartości zabytkowej obiektu, lecz uległ on zniszczeniu i w większości zawaleniu, co spotęgowało rozmiar zaistniałej katastrofy budowlanej. Nieodwracalnemu zniszczeniu uległy także słupy żeliwne, stanowiące pierwotnie konstrukcję wsporczą dachu, które poddane ekstremalnym temperaturom w trakcie pożaru utraciły swoje właściwości techniczne (stały się bardzo kruche), stopiły się i runęły na posadzkę. Istniejącym pozornie elementom tego obiektu nie da się dłużej przypisać, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury.

W ocenie strony skarżącej, organ w sposób niedostateczny wyjaśnił podstawy i przesłanki utrzymania w mocy decyzji własnej z dnia [...] lutego 2021 r., zaniechał odniesienia się w jakikolwiek sposób do zarzutów skarżących przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 16 marca 2021 r., w zakresie braku istnienia jakiejkolwiek historycznej dokumentacji obiektu, umożliwiającej jego odbudowę zgodnie z pierwotnym kształtem i podziałem. Organ ponownie nie wyjaśnił w czym wyraża się "czytelny" w opinii organu plan obiektu, a tym bardziej organ nie wyjaśnił, w oparciu o jakie parametry i na podstawie jakich dokumenty źródłowych miałaby się odbyć ewentualna, możliwa jedynie w ocenie organu, rekonstrukcja obiektu, w taki sposób, aby nie utracił on swojej autentyczności. Organ nie odniósł się ponadto do przedstawionego przez skarżących zarzutu utraty przez obiekt integralności przestrzennej wskutek dokonywania jego rozbudowy na przestrzeni lat oraz do dokumentacji fotograficznej przedłożonej przez skarżących dowodzącej, że wskutek rozbudowy zakładu na przestrzeni lat nie została zachowana czytelna forma i przebieg, ani kontekst przestrzenny zespołu budowlanego.

Zdaniem skarżących, zostały naruszone przepisy postępowania art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 136 k.p.a. w związku z niewyjaśnieniem przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza rzeczywistego stanu technicznego obiektu oraz możliwości ponownego wykorzystania jego elementów i zaniechaniem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w tym zakresie. Postępujące zniszczenie obiektu, widoczne na dokumentacji fotograficznej załączonej do wniosku z 16 marca 2021 r. zostało przez organ całkowicie zignorowane.

Jak wynika z przedłożonej dokumentacji fotograficznej oraz ekspertyzy z października 2021 r., stan "zachowanych" pozostałości murów jest zupełnie zły i powinien podlegać całkowitej rozbiórce. Wbrew twierdzeniom organu, fundamenty ścian konstrukcyjnych znajdują się w stanie nieodpowiednim, ze względu na ich duże zawilgocenie oraz ubytki cegieł i zaprawy, która pod wpływem kontaktu z wodą zlasowała się całkowicie i jej obecna wytrzymałość na ściskanie jest bliska o MPa. Stan fundamentów ceglanych pod ścianami i słupami żeliwnymi również jest nieodpowiedni. Fundamenty ceglane wykonane są z pozaklasowej cegły, na słabej zaprawie. W wyniku wieloletniego zawilgocenia fundamentów ich nośność się obniżyła ze względu na zawilgocenie i w wyniku zjawiska tzw. "rozmiękania". Ponadto, fundamenty te nie spełniają aktualnych norm dotyczących posadowienia konstrukcji, co wyklucza posadowienie na nich nowych elementów konstrukcyjnych bez przeprowadzenia odpowiednich badań, obliczeń oraz wykonania niezbędnych wzmocnień. Stan murów ścian konstrukcyjnych również został oceniony jako zły, ze względu na nadmierne zawilgocenie, zasolenie ścian i występujące objawy destrukcji wilgotnościowej - m.in. rozwój grzybów pleśniowych. W murach występują typowe skutki tzw. destrukcji wilgotnościowej, objawiające się "łuszczeniem" i odspajaniem lica cegieł, tynków i powłok malarskich na powierzchniach wewnętrznych i zewnętrznych murów, oraz rozwojem grzybów pleśniowych na wewnętrznych powierzchniach ścian. Cegły w koronach murów są uszkodzone lub w ogóle ich nie ma. Słupy żeliwne, są całkowicie zdegradowane, ponad posadzką występują tylko fragmenty słupków o wysokości do ok. 1 m, które w trakcie pożaru na skutek temperatury ok. 1300°C utraciły swoje właściwości techniczne (stały się bardzo kruche) i brak jest technicznej możliwości ich ponownego zastosowania jako elementów wsporczych konstrukcji nośnych dachów, a ponadto, znajdujące się pod nimi fundamenty znajdują się w złym stanie i nie spełniają obowiązujących obecnie norm, co prowadzi do wniosku, że wszystkie te elementy podlegać powinny rozbiórce. W świetle przedłożonych przez inwestorów ekspertyz technicznych, nie ulega wątpliwości, że materiał murowy, który tworzy obecnie konstrukcję ścian obwodowych nie charakteryzuje się już pierwotnymi parametrami wytrzymałościowymi. Nie ma możliwości, aby obiekt został odbudowany z wykorzystaniem historycznego budulca, który spłonął lub został bezpowrotnie zniszczony podczas akcji ratowniczo- gaśniczej obiektu.

Prezentując w zaskarżonej decyzji stanowisko, że skarżący nie przedstawili żadnych dowodów na katastrofalny stan murów, nie wychodząc przy tym z jakąkolwiek inicjatywą dowodową i nie przeprowadzając jakichkolwiek dowodów z urzędu, organ w zupełności przerzucił na skarżących ciężar dowodu, podczas gdy w postępowaniu administracyjnym nie znajduje zastosowania zasada, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.). Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ zaniechał także przeprowadzenia z urzędu dowodów na okoliczność niemożności przeprowadzenia remontu obiektu bez jego całkowitej rekonstrukcji, przy czym dowodom dostarczonym przez stronę nie dał wiary. W szczególności, organ nie zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o sporządzenie opinii merytorycznej w przedmiocie zasadności skreślenia zabytku z rejestru, co jako pokazuje praktyka, stanowi standardowy element tego postępowania.

W ocenie skarżących, brak wyjaśnienia przez organ rzeczywistego stanu technicznego obiektu oraz niemożliwości wykorzystania jego pozostałości, powodującej utratę autentyczności przez obiekt, stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej określone w art. 7, art. 75 § 1, a także art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto powyższe stanowisko organu II Instancji narusza również przepis art. 107 § 3 k.p.a. nakładający na organ obowiązek wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności dowodom zgromadzonym w sprawie, co nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji organu II Instancji. Powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że obiekt nie spełnia przesłanek do skreślenia z rejestru zabytków oraz wydaniem przez organ decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325 – zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r., poz. 710, dalej u.o.z.), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, podlega skreśleniu z tego rejestru. Istotą tej sprawy było więc ustalenie czy budynek głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów) położony w granicach działek nr ew. [...] i [...], stanowiący część zespołu budowlanego dawnej tkalni i przędzalni bawełny W. "[...]", obecnie "[...]", przy ul. S. we W., wpisanego do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] października 2016 r. (nr [...]) uległ takiemu zniszczeniu w takim stopniu, że wartości zabytkowe tego obiektu stanowiącego część historycznego zespołu budowlanego zostały utracone.

W orzecznictwie wskazuje się, że nie każde zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia go z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu całkowita, trwała i nieodwracalna utrata wartości zabytkowych (por. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 896/16). Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2014 r., II OSK 182/13, dopóki stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest ponadto pogląd, że stopień zniszczenia zabytku nie może być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów użytkowych. Ocena dokonywana w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków powinna obejmować także techniczną możliwość zachowania wartości użytkowych tego obiektu w stanie pozwalającym na jednoczesne utrzymanie jego wartości zabytkowych. Wymaga to zbadania czy możliwe jest dokonanie remontu i w jakim zakresie, czy zakres koniecznych do wykonania prac, zwłaszcza konstrukcyjnych, nie spowoduje, że będzie to jedynie rekonstrukcja budynku, która wyeliminuje pozostałe wartości zabytkowe tej budowli (por. wyroki NSA: z 22 listopada 2017 r., II OSK 519/16, z 21 kwietnia 2020 r., II OSK 1813/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie przedmiotowa hala o powierzchni ponad 13 tys. m2 była do dnia pożaru użytkowana jako obiekt pełniący funkcje usługowe i magazynowe.

W ocenie Sądu, stan faktyczny tej sprawy nie został przez organ należycie ustalony w kontekście zastosowania art. 13 u.o.z. W decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. organ wymienił dokumenty, które stanowią materiał dowodowy w sprawie (str. 3 decyzji). Na podstawie tych dokumentów organ ustalił, jaka jest skala zniszczeń budynku hali i jaki jest obecny stan zachowania tego budynku po pożarze w styczniu 2020 r. Z ustaleń tych wynika, że w dalszym ciągu zachowane są w przeważającej części są mury obwodowe obiektu. Ponadto, na terenie stanowiącym wnętrze obiektu zachowane są relikty posadowienia żeliwnych słupów wspornych, widoczne w cementowej posadzce. Istnieją również aneksy przylegające do hali, w tym nieuszkodzona jej północna część. Brak jest natomiast zadaszenia, ścian wewnętrznych oraz podpór w formie słupów.

Z twierdzeń organu wyrażonych w uzasadnieniach obu decyzji wydanych w tej sprawie wynika, że istnieje techniczna możliwość zachowania tego zabytku i jego rekonstrukcji. Wnioskodawcy przedłożyli ekspertyzę techniczną dr. hab. inż. D. B., sporządzoną w sierpniu 2020 i uzupełnioną w listopadzie 2020 r., z której wynika m.in., że pozostałe po pożarze konstrukcje w pozycjach pierwotnie im nadanych tylko pozornie stwarzają wrażenie stabilnych i bezpiecznych. (...) Obiekt utracił swoją sztywność przestrzenną poprzez eliminację poziomych tarcz usztywniających oraz oddziaływanie wysokiej temperatury (pkt 8 Wnioski). Organ częściowo zanegował wnioski tej ekspertyzy, wskazując, że "analiza dr. hab. inż. D. B. dotycząca możliwości zachowania ww. elementów oraz ewentualnego połączenia ze zrekonstruowaną partią hali, nie uwzględniła okoliczności, iż przedmiotowe mury mogą zostać zabezpieczone w sposób określony w ww. nakazie z dnia [...] listopada 2020 r., a następnie poddane kompleksowym pracom remontowym i konserwatorskim, w tym wzmocnieniu konstrukcyjnemu. Autor nie zbadał ponadto technicznych możliwości realizacji konkretnych działań naprawczych, pozwalających na przywrócenie murom obwodowym obiektu kondycji pozwalającej na ich bezpieczne użytkowanie. W związku z powyższym, wyrażoną przez dr. hab. inż. D. B. tezę, iż odbudowa obiektu oznaczać by musiała jego pełną rekonstrukcję od fundamentów, należy uznać za nieuzasadnioną. Jednocześnie, strony nie przedstawiły żadnych nowych dowodów, które wskazywałyby na katastrofalny stan zachowania omawianych murów". Rację ma strona skarżąca, że w tym zakresie organ przerzucił ciężar dowodowy na stronę, wywodząc skutki prawne z braku przedstawienia przez nią dowodu na okoliczność technicznych możliwości realizacji konkretnych działań naprawczych. To rolą organu jest wykazanie, że istnieje techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych. Organ w tym zakresie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego.

W decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. organ zaliczył do materiału dowodowego (str. 3 decyzji) m.in. pismo Miejskiego Konserwatora Zabytków we W. z dnia [...] października 2020 r. oraz pismo [...] Konserwatora Zabytków z dnia 4 grudnia 2020 r., których wynika, że wobec wyjątkowej wartości zespołu dawnej tkalni i przędzalni "[...]" we W, działania tych organów zmierzają do zachowania pozostałości oryginalnej substancji obiektu, a następnie jego odbudowy z zachowaniem charakterystycznej formy, zatem w ocenie tych organów skreślenie z rejestru zabytków głównej hali produkcyjnej jest niedopuszczalne. Minister, twierdząc, że możliwe jest poddanie pozostałych po pożarze murów hali kompleksowym pracom remontowym i konserwatorskim i przywrócenie murom obwodowym kondycji pozwalającej na ich bezpieczne użytkowanie, nie przeprowadził żadnych dowodów, z które potwierdzałyby tę tezę, zwłaszcza, że wnioskodawcy przedłożyli ekspertyzy, które przeczą tym twierdzeniom. W ocenie Sądu, ustalenie czy przedmiotowa hala utraciła wartości, o których mowa w art. 13 ust. 1 u.o.z. wymaga opracowania szczegółowej inwentaryzacji zniszczeń zabytku, w tym badań właściwości materiału budowlanego, czy możliwości wykorzystania różnych technik wzmocnienia fundamentów i zabezpieczania ścian budynku. Ogólne stwierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu decyzji dotyczące technicznej możliwości i konieczności rekonstrukcji budynku hali ze względu na jego wartości zabytkowe i znaczenie dla całego zespołu budowlanego nie zostały poparte żadnymi dowodami, pomimo uznania przez organ za niewiarygodne dowodów przedstawionych przez wnioskodawców.

Podkreślenia wymaga, że zakres postępowania dowodowego w sprawie wyznacza norma prawa materialnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przywołana zasada znajduje rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym gdy w sprawie występują wiadomości specjalne, którymi organ nie dysponuje, powinien uczynić to po uzupełnieniu akt o stosowną opinię, w oparciu o art. 84 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, w tej sprawie zasadne są zarzuty skargi naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 p.p.s.a., gdyż stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób wyczerpujący i konieczny do załatwienia tej sprawy. Ponadto naruszono art. 107 § 3 k.p.a. nakładający na organ obowiązek wskazania w uzasadnieniu decyzji ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie oraz przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez strony postępowania. Dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy będzie dawał podstawę do dokonania oceny czy zachodzą przesłanki z art. 13 ust. 1 u.o.z. do skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Zarzut naruszenia tego przepisu uznać więc należy za przedwczesny.

Zdaniem Sądu, sprawa powinna być ponownie rozpoznana przez organ, gdyż konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego w celu ustalenia czy pozostałości dawnej hali produkcyjnej są w takim stanie technicznym, że posiadają nadal wartości zabytkowe, których istnienie uzasadnia utrzymanie przyznanej temu obiektowi ochrony konserwatorskiej. Organ powinien rozważyć zwrócenie się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o sporządzenie opinii merytorycznej w przedmiocie zasadności skreślenia pozostałości przedmiotowego budynku z rejestru zabytków. Ponadto, jeżeli organ twierdzi, że możliwe są prace rekonstrukcyjne zniszczonej hali i przywrócenie jej wartości użytkowych, to powinien to wykazać odpowiednimi dowodami. W ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ powinien również odnieść się do treści przedłożonej przez skarżących "Ekspertyzy stanu technicznego pozostałości budynku hali produkcyjnej zlokalizowanej przy ul. S. we W.", autorstwa dr inż. Z. M. i dr inż. Ł. B. sporządzonej w październiku 2021 r.

Dodać należy, iż na rozprawie w dniu 18 marca 2022 r. Sąd oddalił wniosek skarżących o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. "Ekspertyzy stanu technicznego pozostałości budynku hali produkcyjnej zlokalizowanej przy ul. S. we W.", autorstwa dr inż. Z. M. i dr inż. Ł. B. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub ekspertyzy naukowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym musiałoby podlegać wszelkim rygorom prawnym właściwym dla kontradyktoryjnego modelu procesu sądowego i w żadnym wypadku nie może być utożsamiane wyłącznie z zapoznaniem się z treścią określonego dokumentu prywatnego, zawierającego przygotowany na zlecenie strony pogląd w sprawie (wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., II FSK 2466/10). W związku z tym Sąd uznał, że - w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. – dopuszczenie tego dowodu w postępowaniu sądowym nie jest możliwe.

Mając na uwadze powyższe okoliczności i zarzuty skargi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] lutego 2021 r. na podstawie art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując wniosek o skreślenie z rejestru zabytków, Minister przeprowadzi postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy zniszczenie budynku hali produkcyjnej jest na tyle istotne, że wartości zabytkowe tego obiektu jako części historycznego zespołu budowalnego zostały utracone, w szczególności zastosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.