Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 587/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 136
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 198
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
Teza: Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa, interpretowanych w zgodzie z art. 21 Konstytucji RP, przyjąć należy, iż możliwy jest zwrot udziału w nieruchomości, jeżeli to ten udział podlegał wywłaszczeniu.

TEZY

Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa, interpretowanych w zgodzie z art. 21 Konstytucji RP, przyjąć należy, iż możliwy jest zwrot udziału w nieruchomości, jeżeli to ten udział podlegał wywłaszczeniu.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...] luty 2014 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody W. na rzecz W. W. kwotę 200 złotych (dwieści) tytułem zwrotu kosztów sądowych i kwotę 257 złotych (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., [...] Wojewoda W. po rozpoznaniu odwołania W. W. utrzymał w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] lutego 2014 r. znak [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w K. przy ul. M., obręb ewidencyjny [...] – K., oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr: [...] będących własnością Miasta K., dla których Sąd Rejonowy w Kaliszu prowadzi księgę wieczystą nr [...], będących własnością Miasta Kalisza w użytkowaniu wieczystym osób trzecich oraz o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą [...], a także umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz W. H. W..

Następnie organ wskazał, iż od powyższej decyzji odwołanie wniósł W. W.. W złożonym odwołaniu odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy co do istoty, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego: "art. 80 kpa poprzez nienależyte rozpoznanie sprawy oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w sprawie, gdyż z zebranego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż oddanie wnioskowanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobom trzecim nastąpiło z naruszeniem prawa, a to w zakresie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z pominięciem pierwszeństwa nabycia nieruchomości właścicielom przedmiotowej nieruchomości, którzy utracili prawo własności na skutek wywłaszczenia".

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że przepis art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518) wprowadza ustawowy zakaz używania wywłaszczonych nieruchomości na cel inny niż ten, na który nastąpiło wywłaszczenie. Wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości na inny cel lub też niewykorzystanie nieruchomości na cel stanowiący powód wywłaszczenia w określonym czasie powoduje obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ratio legis przepisu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi uniemożliwienie wykorzystywania wywłaszczonych nieruchomości na cele inne niż te, dla których zostały one wywłaszczone. Ich zwrot ma zapobiegać nadużywaniu wywłaszczenia i zabezpieczyć konstytucyjnie chronioną własność, przepis art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera normę o charakterze bezwzględnie obowiązującym.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Następnie organ wyjaśnił, iż w rozpatrywanej sprawie wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło właśnie na podstawie przepisów wskazanej ustawy. Ocena zbędności nieruchomości przejętych lub nabytych na podstawie aktów prawnych wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami musi być dokonana przez pryzmat art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście określonych celów przejęcia, jak zostały one sformułowane w indywidualnych aktach o przejęciu lub nabyciu tych nieruchomości (M. Wolanin, w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, UGN. Komentarz, Warszawa 20lir., s. 1074).

W przedmiotowej sprawie wywłaszczenie (nabycie) nieruchomości nastąpiło w oparciu o akt notarialny z dnia [...]października 1966 r. rep. [...] zawarty w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na mocy którego Skarb Państwa nabył od G. N. G., A. T. W., Z. J. P., I. C. M. i R. W., udział w wysokości [...]ł części zabudowanej nieruchomości, położonej w K. przy ul. M. [...], P. [...] i P. [...]o powierzchni [...] ha za cenę [...] zł. Na mocy wskazanego aktu nieruchomość została nabyta na cele budowy osiedli mieszkaniowych "[...]" zlokalizowanych decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydanej dnia [...] września 1965 r. przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P..

Organ odwoławczy zauważył, iż z zapisów aktu notarialnego z dnia [...] października 1966 r. wynika, że przedmiotem umowy sprzedaży, zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, był udział wynoszący [...] części w wyżej opisanej nieruchomości, nie zaś sama nieruchomość. Stosownie do art. 136 ust. 3 zd. pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika z przytoczonego przepisu przedmiotem zwrotu może być bądź wywłaszczona nieruchomość, bądź też jej część. Mając natomiast na uwadze definicję działki gruntu zawartą w art. 4 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z którego brzmienia wynika, iż ilekroć w ustawie jest mowa o działce gruntu, należy przez to rozumieć niepodzielną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej, należy stwierdzić, iż pod pojęciem części nieruchomości rozumie się wyłącznie wydzielony fizycznie obszar nieruchomości, nie zaś udział w prawie własności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r. (I OSK 1284/10) wskazuje, iż. skoro zatem w odniesieniu do współwłasności nie jest możliwe ani wyodrębnienie udziału przysługującego jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości (można tylko określić wielkość tego udziału), ani wskazanie, w jakim zakresie udział ten odpowiada jej fizycznie oznaczonej części, a w konsekwencji wyłączone musi być fizyczne wydanie przedmiotu prawa rozumianego jako "udział w nieruchomości", należy stwierdzić, iż nie jest możliwe zastosowanie instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do udziału we współwłasności nieruchomości.

Zdaniem organu odwoławczego, trafnie w decyzji Starosta K. wskazał, iż zwrot wywłaszczonego udziału w przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy z uwagi na istotę współwłasności, która zgodnie z art. 195 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz 121) polega na tym, że własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom. Z samej istoty bowiem współwłasności wynika niemożność zastosowania instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do udziału we współwłasności nieruchomości. W świetle przywołanego już wcześniej przepisu art. 136 ust. 3 żądanie zwrotu może dotyczyć bądź całości wywłaszczonej nieruchomości, bądź też jej części, nie można natomiast w jego świetle dochodzić zwrotu części nieruchomości rozumianej jako udział we współwłasności, nie jest bowiem możliwe fizyczne wydanie przedmiotu prawa rozumianego jako udział w nieruchomości. Z treści przywołanego już art. 195 Kc wynikają 3 podstawowe cechy współwłasności: jedność przedmiotu, mnogość podmiotów i niepodzielność wspólnego prawa. Rozważając dopuszczalność zwrotu udziału we współwłasności należy mieć na uwadze jej istotę oraz skutki, jakie niesie ze sobą zwrot nieruchomości.

Zasadnie również organ pierwszej instancji wskazał, iż w stosunku do części nieruchomości objętych żądaniem zwrotu ustanowione na nich prawo użytkowania wieczystego stanowi przeszkodę do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego na nieruchomościach o nr [...], ustanowiono prawo użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W stosunku do tych nieruchomości spełnione są zatem przesłanki odmowy zwrotu, mianowicie na nieruchomości ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zasadnie zatem przy zbiegu niemożności dokonania zwrotu wywłaszczonego udziału oraz wystąpienia przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ pierwszej instancji odmówił zwrotu udziału w nieruchomościach objętych żądaniem zwrotu.

Ustosunkowując się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów organ wskazał, iż okoliczność podniesiona przez odwołującą nie podlega badaniu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Co do zasady w przypadkach naruszenia prawa pierwszeństwa byłym właścicielom nieruchomości przysługuje możliwość dochodzenia ewentualnych roszczeń na drodze cywilnoprawnej.

Organ wskazał, iż prawidłowym było również umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] obręb [...]- K. z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym decyzję Starosty K. nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. Ponadto za prawidłowe należy uznać umorzenie postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz W. H. W. z uwagi na fakt, iż nie jest ona ani właścicielką wywłaszczonej nieruchomości, ani spadkobiercą byłych właścicieli, a zatem nie przysługuje jej roszczenie o zwrot i postępowanie jako bezprzedmiotowe w tym zakresie ulega umorzeniu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. W. zarzucając zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 80 Kpa poprzez nienależyte rozpoznanie sprawy oraz dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów w sprawie, gdyż z zebranego materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż oddanie wnioskowanej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobom trzecim nastąpiło z naruszeniem prawa,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to w zakresie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przez jego niezastosowanie, co doprowadziło do pominięcia prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości właścicielom przedmiotowej nieruchomości, którzy utracili prawo własności na skutek wywłaszczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ II instancji nie przeanalizował w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, a to w szczególności sposobu ustanowienia użytkowania wieczystego, które nastąpiło z pominięciem prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości przez właścicieli nieruchomości, którzy utracili prawo własności. Zważyć należy, iż obowiązujący wówczas art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowił, iż osobie fizycznej, która przeniosła na Państwo własność nieruchomości albo utraciła tę własność na skutek wywłaszczenia, przysługuje pierwszeństwo nabycia od Państwa przeznaczonej do oddania w użytkowanie wieczyste działki pod budowę domów lub budynków wymienionych w art. 23 ust. 1. W przedmiotowej sprawie użytkowanie wieczyste zostało ustanowione z pominięciem prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości przez jej współwłaścicieli, którzy utracili własność nieruchomości na skutek decyzji wywłaszczeniowej. Z akt przedmiotowej sprawy w żaden sposób nie wynika, iż właściciele nieruchomości, którzy utracili swoje prawo, bądź ich spadkobiercy zostali w sposób prawidłowy zawiadomieni o przysługującym im pierwszeństwie nabycia przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji nie zgłębił w tym zakresie przedmiotu sprawy, dokonując jedynie analizy w zakresie art. 136, 137 oraz 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Tymczasem stwierdzić należy, iż oddanie w użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości osobom trzecim nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zgodnie z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

W przedmiotowej sprawie wywłaszczenie (nabycie) nieruchomości nastąpiło w oparciu o akt notarialny z dnia [...] października 1966 r. rep. [...] zawarty w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na mocy którego Skarb Państwa nabył od G. N. G., A. T. W., Z. J. P., I. C. M. i R.W., udział w wysokości [...] części zabudowanej nieruchomości, położonej w K. przy ul. M. [...], P.... i P. [...] o powierzchni [...] ha za cenę [...] zł. Na mocy wskazanego aktu nieruchomość została nabyta na cele budowy osiedli mieszkaniowych "[...]" zlokalizowanych decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] wydanej dnia [...] września 1965 r. przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P..

Wobec powyższego strona miała prawo na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami wystąpić o zwrot wywłóczonej nieruchomości.

Podstawę wydania decyzji odmownej stanowił w niniejszej sprawie fakt, iż wywłaszczeniu podlegał udział w nieruchomości.

Zatem w przedmiotowej sprawie kwestię sporną stanowi dopuszczalność orzeczenia zwrotu, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, udziału w nieruchomości, w sytuacji gdy to właśnie ten udział był przedmiotem wywłaszczenia.

W tym miejscu wskazać należy, że przepisy kodeksu cywilnego nie zabraniają rozporządzania udziałem w nieruchomości. Zgodnie z art. 198 k.c., którego treść przytoczył organ w swoim uzasadnieniu, każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Zatem obrót udziałem co do zasady jest dopuszczalny. Istnieją od tej sytuacji wyjątki - przykładowo można wskazać, że pewnym ograniczeniom podlega rozporządzenie udziałem we współwłasności przymusowej - jednakże jest to wyjątek od reguły dopuszczającej taki obrót. Przechodząc na płaszczyznę ustawy o gospodarce nieruchomościami, należy wskazać, że jej art. 136 § 3 zdanie pierwsze stanowi, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części,..." Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przy tym definicji części nieruchomości. Pogląd co do tego jak w rozumieniu tej ustawy należy rozumieć "część nieruchomości" ukształtował się poprzez wykładnię definicji działki gruntu, przedstawioną w art. 4 pkt 3 ustawy, w myśl której ilekroć w ustawie jest mowa o działce gruntu - należy przez to rozumieć niepodzieloną, ciągłą część powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej. W ocenie Sądu, z literalnego brzmienia przepisu, ani z wykładni systemowej i funkcjonalnej nie wynika jednoznacznie by stwierdzenie "część nieruchomości" miało dotyczyć wyłącznie fizycznej części gruntu, a nie prawa udziału. Również to, że pojęcie udziału we współwłasności istnieje w ramach porządku prawnego, a nie zostało wymienione w treści art. 136 ust. 3 ugn, nie oznacza automatycznie, że zwrotowi nie może podlegać wywłaszczony udział we współwłasności (własności nieruchomości). Pod pojęciem części nieruchomości ustawodawca mógł bowiem rozumieć również udział we współwłasności, który zresztą na płaszczyźnie prawa cywilnego również tak jest rozumiany.

Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z art. 21 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 Pierwszego Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995 r. Nr 36 poz. 175). Od kilkunastu lat w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się pogląd, że "Po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencję art. 21 ust. 2 Konstytucji, który – dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" – tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy" (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, konstytucyjna zasada zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wynika z treści konstytucyjnej regulacji wywłaszczenia (art. 21 ust. 2 Konstytucji) w związku z konstytucyjną gwarancją własności (art. 21 ust. 1 Konstytucji). Zasadę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości art. 21 ust. 1 Konstytucji wyraża w sposób pozytywny, zaś art. 21 ust. 2 Konstytucji w sposób negatywny - przez zakreślenie dopuszczalnych i niedopuszczalnych ram ingerencji. Art. 21 ust. 2 Konstytucji dookreśla tym samym gwarancje ochrony własności wynikające z art. 21 ust. 1 Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt P 12/11, Dz.U. z 2012 r. poz. 1472).

W wyroku z dnia z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 Trybunał Konstytucyjny podniósł, że pamiętać należy o szerokim pojmowaniu konstytucyjnego pojęcia "wywłaszczenie", które wykracza swoim zakresem poza pojęcie "wywłaszczenie" zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Nakłada to obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia.

W tym miejscu wskazać należy, iż interpretacji art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy dokonywać w powiązaniu z art. 112 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszczającym możliwość wywłaszczenia udziału w prawie własności. Zatem skoro dopuszczalne jest wywłaszczenie udziału w prawie własności, to również należy w świetle konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności uznać, iż dopuszczalny jest zwrot udziału w prawie własności.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 138/13, iż skoro udział we własności korzysta z takiej samej ochrony prawnej, jak prawo własności, to brak jest jakichkolwiek podstaw, aby wyłączyć konstytucyjną ochronę wobec wywłaszczonego udziału. Doprowadziłoby to do sytuacji, kiedy wywłaszczenie 99% udziału w nieruchomości zwalniałoby wywłaszczyciela z obowiązku wykorzystania wywłaszczonego prawa wyłącznie na cel publiczny.

Wobec powyższego stanowisko organu o niedopuszczalności zwrotu udziału w nieruchomości uznać należy za nietrafne. Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa, interpretowanych w zgodzie z art. 21 Konstytucji RP, przyjąć należy, iż możliwy jest zwrot udziału w nieruchomości, jeżeli to ten udział podlegał wywłaszczeniu.

Natomiast zgodzić należy się z organem, iż negatywną przesłanką zwrotu wywłaszczonego prawa, wynikającą z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowi kwestia ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Jak wynika z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, a przede wszystkim z protokołów badania ksiąg wieczystych, jak również z wypisów z rejestru gruntu na nieruchomościach o nr [...], ustanowiono prawo użytkowania wieczystego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zatem prawidłowo organ uznał, iż w stosunku do tych nieruchomości spełnione są przesłanki odmowy zwrotu.

Ponadto zasadnie organ orzekł umorzenie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] obręb [...] – K. z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym decyzję Starosty K. z dnia [...]grudnia 2006 r., nr [...] orzekającą o zwrocie udziału w [...] części nieruchomości.

Ponadto za prawidłowe należy uznać umorzenie postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz W. H. W. z uwagi na fakt, iż nie jest ona ani właścicielką wywłaszczonej nieruchomości, ani spadkobiercą byłych właścicieli, a zatem nie przysługuje jej roszczenie o zwrot.

Tym samum zaskarżona decyzja w części utrzymującej decyzję Starosty o odmawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w K. przy ul. M., obręb ewidencyjny [...] – K., oznaczonej ewidencyjnie jako działki nr: [...], będących własnością Miasta K. w użytkowaniu wieczystym osób trzecich oraz w części orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą [...] i umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz W. H. W. jest zgodna z prawem. Nie mniej Sąd mając na uwadze, iż uwzględnienie skargi tylko w części wymagałoby wydania wyroku zakresowego, co w przyszłości mogłoby wywołać trudności z dokonaniem zakresu powagi rzeczy osądzonej jak i wykonalnością przyszłych rozstrzygnięć, uznał, że z uwagi na specyfikę sprawy należy uchylić zaskarżona decyzje oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty w całości.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż zarzuty te dotyczą wyłącznie kwestii pominięcia prawa pierwszeństwa nabycia nieruchomości właścicielom nieruchomości. Jak zasadnie wskazał organ odwoławczy naruszenie prawa strony do roszczenia o pierwszeństwo nabycia nieruchomości nie ma znaczenia na gruncie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a może być przedmiotem ewentualnego roszczenia cywilnoprawnego. Fakt skuteczności oddania gruntu w użytkowanie wieczyste nie jest przedmiotem oceny organu administracyjnego orzekającego o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 135 Ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 Ppsa. Art. 152 Ppsa nie zastosowano z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja nie nadaje się do przymusowego wykonania.

Rozpoznając sprawę ponownie organ mając na względzie uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu zobowiązany będzie do ustalenia jaki był cel wywłaszczenia udziału w nieruchomości stanowiącej działki ... i czy cel ten został zrealizowany. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda stosowne orzeczenia.