Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 939/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.2 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi Politechniki [...] w K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 22 września 2006 r. Pani E. U. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji administracyjnej w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z dnia 29 marca 1945 r., Nr 10. poz. 51) stwierdzającej, że nieruchomość położona w W. — Gmina G. zabudowana [...] (domem mieszkalnym) położna na pgr nr [...] w Z., aktualnie złożona z działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha objęta księgą wieczystą Kw nr [...] prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w M. o łącznej powierzchni [...] ha stanowiąca część dawnego majątku rodziny F. w W. - nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13) z uwagi na wielkość areału oraz brak przymiotów nieruchomości ziemskiej w rozumieniu przepisów ww. dekretu. W uzasadnieniu ww. wniosku wskazano, iż dawny majątek w W. posiadał ogólną powierzchnię [...] ha wśród których [...] ha stanowiły lasy. W związku z powyższym strona wniosła, iż w niniejszej sprawie powinien znaleźć zastosowanie dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (w zakresie tej części majątku, która stanowiła las), zaś co do pozostałej części (tj. [...]) z powodu braku normy obszarowej przewidzianej art. 2 ust. I lit. e) dekretu o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 poz. 13) przepisy te nie powinny i nie mogły mieć zastosowania.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., znak: [...] uznał, że wskazany przez wnioskodawczynię [...] położony w W., w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr [...] (objęte KW nr [...], prowadzoną przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w M. z siedzibą zamiejscową w D.)- nie podpadał pod działanie art. 2 ust. I lit e)

dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy ro!nej.

Od powyższej decyzji odwołała się P. [...] w K.

W wyniku rozpoznania odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...] uchylił decyzję Wojewody [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż zaskarżona decyzja narusza zasady ogólne postępowania tj. art. 7 k.p.a, jak i zasady postępowania dowodowego m.in. przepis art. 77 k.p.a, z którego wynika iż obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez Panią E. U., Pana R. F. i Panią M. F.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1713/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...]. Sąd wskazał, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi bezzasadnie uznał, że decyzja Wojewody [...] narusza zasady ogólne postępowania dowodowego wskazując, iż skoro organ pierwszej instancji ustalił, że część nieruchomości jako grunty leśne nie mogła podpadać pod przepisy dekretu PKWN z 1944 r., to nieruchomość stanowiąca [...] nie spełniała wymogów koniecznych do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. - w związku z czym nie było potrzeby ustalania związku funkcjonalnego między [...], a majątkiem ziemskim W. Nadto Sąd wskazał, że wbrew twierdzeniom Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wojewoda [...] wyczerpująco uzasadnił kwestie braku protokołu przejęcia lasów. Zgodnie z ww. wyrokiem przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien przeanalizować decyzję organu I instancji, mając na uwadze treść zarzutów skargi, w oparciu o poczynione rozważania Sądu, w szczególności dotyczące oceny decyzji organu I instancji.

Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. [...].

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wyroku wskazując, iż cyt. " Należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż organ odwoławczy bezzasadnie uznał, że decyzja Wojewody [...] narusza zasady ogólne postępowania, jak również zasady postępowania dowodowego. Nie można uznać za prawidłowe - na co zwracał uwagę Sąd I instancji - wskazania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi co do konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy pomiędzy częścią nieruchomości stanowiącej [...], a majątkiem ziemskim W. istniał tzw. związek funkcjonalny, bowiem organ I instancji ustalił, że część nieruchomości jako grunt leśny nie mogła podpadać pod przepisy dekretu PKWN z 1944 r., a zatem nie było potrzeby ustalania związku funkcjonalnego między [...], a majątkiem ziemskim W.".

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w skład majątku ziemskiego W. o obszarze [...] ha wchodziły lasy o powierzchni [...] — co zostało potwierdzone dokumentami z okresu przejęcia nieruchomości. Powyższa analiza została zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1713/09, który wskazał, iż nieruchomości leśne, nie przeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia, o ile przekraczały 25 ha, gdyż przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z 12 grudnia 1944 r. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż skoro organ I instancji ustalił, że część nieruchomości jako grunt leśny nie mogła podpadać pod przepisy dekretu PKWN z 1944 r., to pozostała część nieruchomości stanowiąca [...] nie spełniała wymogów konicznych do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z 1944 r., zatem nie było potrzeby ustalania związku funkcjonalnego między [...], a majątkiem ziemskim W.

. Nadto sąd uznał, iż Wojewoda wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dotyczące kwestii braku protokołu z przejęcia lasów.

Odnosząc się do zarzutu odwołujących, iż organ I instancji orzekł tylko co do części nieruchomości- obejmujących działki nr nr [...] - wskazano że organ związany jest wnioskiem strony postępowania a wniosek dotyczył tych konkretnych działek.

W ocenie organu nie jest trafny również zarzut, że z zaskarżonej decyzji nie wynika w sposób jednoznaczny, o jakie działki chodzi. W sentencji decyzji organ I instancji wskazał dawne parcele katastralne i księgę hipoteczną oraz obecne numery działek i numer księgi wieczystej. Ponadto nie ma potrzeby wskazywania powierzchni działek, jeśli zostały one wskazane w sposób jednoznaczny.

W związku z powyższym stwierdzono, iż w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, normy obszarowe określone w art 2 ust. I lit. e dekretu (tj. [...] ha użytków rolnych łub [...] ha powierzchni ogólnej a na terenie województwa [...] ha powierzchni niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni) — nie zostały spełnione. Obszar nieruchomości ziemskiej "W." nie przekraczał [...] ha, natomiast w stosunku do lasów, których powierzchnia [...] ha (wynosząc [...] ha), zastosowanie winien znaleźć dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez P. [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W skardze podtrzymano zarzut naruszenia art. 28 k.p.a, poprzez nie uznanie za stronę postępowania Skarbu Państwa, który był przez wiele lat do momentu nabycia spornej nieruchomości przez skarżącą jej właścicielem. Ponadto zarzucono organom, iż nie zbadały związku funkcjonalnego pomiędzy [...], a gospodarstwem rolnym jako przesłanki uznania tego zespołu za nieruchomość ziemską.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej w dalszej części P.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane ustawie. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji i w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa wyeliminowanie takiego aktu z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanej przez Sąd decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 3, poz. 13 ze zm.), który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność, czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Nieruchomości te przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia. Właściciele ziemscy zostali zatem pozbawieni własności przedmiotowego majątku z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu, bez jakiegokolwiek odszkodowania.

Z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art.1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Niedopuszczalna jest natomiast taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 19992, nr 5, poz. 72). Aktualny jest ponadto pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993,nr 3, poz.47), że przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności nie można wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu konkretnych norm prawnych. Podobne zapatrywania prezentuje również Naczelny Sąd Administracyjny. Dodatkowo godzi się wskazać, że wykładnia oraz stosowanie przepisów omawianego dekretu winny odpowiadać wartościom przyjętym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. zw. dalej "dekretem") oraz wartościom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 3, poz. 175 ze zm.) "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej już w preambule stanowi o poszanowaniu sprawiedliwości, a w art. 2 ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej dla naprawienia szkody jednostce jest stosowanie do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e cytowanego dekretu zasad okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, iż dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1.

Stanowisko takie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu".

W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. Sygn. akt W 3/89 (OTK 1990r, poz. 26, str.174), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN mogły być zatem przyjęte na cele reformy rolnej tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tj. [...] ha powierzchni ogólnej bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...] jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organ orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z zasadami przyjętymi w dotychczasowym orzecznictwie, jak również mając na uwadze stanowisko sądów orzekających już w niniejszej sprawie, zinterpretował zapisy dekretu oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania Dekretu PKWN (Dz.U. Nr 10, poz.5 1).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że dawny majątek w W. posiadał ogólną powierzchnię [...] ha wśród których [...] ha stanowiły lasy, które co do zasady nie mają charakteru użytku rolnego i nie służą do prowadzenia działalności rolniczej. W związku z powyższym w stosunku do nich powinien znaleźć zastosowanie dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (w zakresie tej części majątku, która stanowiła las), zaś co do pozostałej części (tj. [...]) z powodu braku normy obszarowej przewidzianej art. 2 ust. I lit. e) dekretu o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 poz. 13) przepisy tegoż dekretu nie mogły mieć zastosowania.

Wobec powyższego, zarzut strony skarżącej dotyczący niewykazania związku funkcjonalnego pomiędzy [...], a gospodarstwem rolnym jako przesłankę uznania tego zespołu za nieruchomość ziemską nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga także okoliczność, że kwestia ta została już przesądzona przez orzekający w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2009r. sygn. akt IV SA/Wa 1713/09 (str. 13) jak i wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 18 listopada 201Or. Sygn. akt IOSK 660/10 (str. 8) gdzie wskazano, iż nie było potrzeby ustalania związku funkcjonalnego pomiędzy [...], a majątkiem ziemskim W. Ocena prawna wyrażona w przedmiotowych orzeczeniach wiąże zaś zarówno orzekający obecnie Sąd, jak i organ zgodnie z art. 153 p.p.s.a.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a, poprzez uznanie jedynie skarżącej jako strony postępowania z pominięciem Skarbu Państwa, należy wskazać, iż Skarb Państwa nie może być stroną przedmiotowego postępowania, gdyż zgodnie z posiadanymi dokumentami właścicielem budynków, jak i nieruchomości co do której toczy się postępowanie jest P. [...], natomiast Skarbowi Państwa nie przysługuje żaden tytuł prawno- rzeczowy do przedmiotowej nieruchomości.

Zgodnie zaś z art. 28 k.p.a stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne "dotyczy" zatem interesu prawnego lub obowiązku określonego podmiotu w tym znaczeniu, że w jego wyniku wydaje się decyzję rozstrzygającą o prawach i obowiązkach tego podmiotu, lub też rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki innego podmiotu (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks..., s. 239). W sytuacji zatem, gdy w dacie orzekania przez organy jedynym właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania jest strona skarżąca, to uznać należy, iż słusznie orzekające organy ustaliły krąg stron w niniejszym postępowaniu. Okoliczność, iż [...] przez 61 lat stanowił własność Skarbu Państwa, a jedynie [...] roku jest własnością skarżącej, nie uprawnia obecnie Skarbu Państwa do uczestniczenia na prawach strony w toczącym się postępowaniu. Z chwilą zbycia spornego majątku przez Skarb Państwa wszelkie

prawa i uprawnienia w stosunku do niego zostały bowiem przeniesione na stronę skarżącą.

Mając na względzie powyższe rozważania na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga została oddalona.