Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SAB/Po 25/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Szkoły
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 i 5 oraz ust. 3, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 13 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
article: art. 149 § 1 i 1a, art. 161 § 1 pkt 3, art. 199, art. 200, art. 250 § 1 i 2, art. 232 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia n. z siedzibą w G. na bezczynność Dyrektora Szkoły w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły do załatwienia wniosku Stowarzyszenia n. z siedzibą w G. z dnia [...] września 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej; 2. stwierdza, że Dyrektor Szkoły dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku, o którym mowa w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Dyrektora Szkoły na rzecz Stowarzyszenia n. z siedzibą w G. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 5. w pozostałej części wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oddala.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] stycznia 2022 r. Stowarzyszenie n. z siedzibą w G. (dalej jako "Stowarzyszenie" lub "Skarżący") wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Dyrektora Szkoły (zwanego dalej "Dyrektorem Szkoły" lub "Organem") w sprawie załatwienia wniosku Stowarzyszenia z [...] września 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Zarzuciwszy naruszenie art. 3, art. 10 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (w skrócie ("u.d.i.p.") przez nieudostępnienie wnioskowanej informacji w terminie wynikającym ze wskazanych przepisów, Stowarzyszenie wniosło o: zobowiązanie Organu do załatwienia ww. wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że wnioskiem z [...] września 2021 r., złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej (na adres wskazany na stronie internetowej Organu jako adres do korespondencji), Stowarzyszenie wniosło o udostępnienie informacji publicznej przez udostępnienie Statutu Publicznego Liceum O. w O. W.. Do dnia wniesienia skargi wniosek nie został załatwiony, a podmiot zobowiązany nie podjął żadnej czynności przewidzianej w przepisach u.d.i.p. W zakresie żądania zwrotu kosztów postępowania Skarżący wyjaśnił, że składają się na nie kwoty: [...] zł tytułem wpisu od skargi i [...] zł tytułem nadania skargi do Organu drogą pocztową na skutek nieposiadania przezeń skrzynki ePUAP – co w ocenie autora skargi jest niezbędnym kosztem postępowania przewidzianym w art. 205 § 1 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Szkoły oświadczył, że uwzględnił skargę w całości i wnosi o umorzenie postępowania oraz nieobciążanie Organu kosztami. W uzasadnieniu wyjaśnił, że po otrzymaniu skargi przekazał żądany przez Skarżącego statut w zawnioskowany sposób, i że zwrócił się w związku z tym o rozważenie cofnięcia skargi, jednak Skarżący wskazał, iż cofnięcie skargi nie jest możliwe z uwagi na brak możliwości uzyskania zwrotu kosztów procesu. Następnie Organ przyznał, że dopuścił się naruszenia art. 3, art. 10 i art. 13 ust. 1 u.d.i.p. oraz stwierdził, że przekroczenie terminu związane było z zamieszaniem w szkolnictwie wywołanym pandemią i nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Dyrektora Szkoły w związku z uwzględnieniem przezeń skargi i udzieleniem Skarżącemu wnioskowanej informacji publicznej postępowanie stało się bezprzedmiotowe, zatem winno zostać umorzone.

W piśmie procesowym z [...] lutego 2022 r., stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę, Stowarzyszenie stwierdziło, że przekroczenie ustawowego terminu było znaczne, ale wobec uwzględnienia skargi przez Organ w trybie autokontroli postępowanie winno zostać umorzone. Jednocześnie Skarżący, z powołaniem się na art. 201 § 1 p.p.s.a., w pełni podtrzymał swój wniosek o zwrot kosztów postępowania – obejmujących uiszczenie wpisu od skargi oraz koszt jej doręczenia Organowi za pośrednictwem operatora pocztowego. Poza tym zgodził się z twierdzeniem Dyrektora Szkoły, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4, tj. mających za przedmiot m.in. decyzje administracyjne (pkt 1) oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4).

W myśl art. 21 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176, z późn. zm.; w skrócie "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej – czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. – ani też wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 601/05, dostępny Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). Zasady tej nie zmieniło wprowadzenie do art. 37 k.p.a. (a w ślad za tym: także do art. 52 § 2 p.p.s.a.) z dniem 1 czerwca 2017 r. – mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) – nowego środka zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji, w postaci ponaglenia (w miejsce dotychczas stosowanego w takich przypadkach zażalenia albo wezwania do usunięcia naruszenia prawa). W konsekwencji w odniesieniu do skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie znajduje zastosowania wymóg z art. 53 § 2b in fine p.p.s.a., w postaci uprzedniego wniesienia ponaglenia do właściwego organu (por. wyrok NSA z 28.01.2020 r., I OSK 2433/18, CBOSA).

Ponadto do skarg na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 11.05.2011 r., I OSK 716/11; z 26.05.2011 r., I OSK 857/11; dostępne w CBOSA). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29.04.2011 r., I FSK 249/10, CBOSA; por. też wyrok WSA z 27.10.2011 r., II SAB/Po 60/11, CBOSA) Trafność takiej wykładni potwierdza obecnie – dodany z dniem 1 czerwca 2017 r. – przepis art. 53 § 2b ab initio p.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność można wnieść "w każdym czasie" (por. wyrok NSA z 17.11.2020 r., II OSK 973/19, CBOSA).

Mając to wszystko na uwadze, Sąd uznał skargę wniesioną w niniejszej sprawie przez Stowarzyszenie n. z siedzibą w G. za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania.

Przedmiotem skargi uczyniono bezczynność Dyrektora Szkoły w rozpatrzeniu wniosku Stowarzyszenia z [...] września 2021 r. o udostępnienie w trybie dostępu do informacji publicznej statutu ww. liceum.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest zatem udzielenie na wstępie odpowiedzi na dwa pytania: po pierwsze, czy Dyrektor Szkoły jest podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej, a po drugie, czy taką informację (publiczną) stanowi żądany przez Skarżącego dokument. Choć twierdząca odpowiedź na oba pytania nie była przedmiotem sporu pomiędzy stronami, to jednak Sąd był zobligowany te kwestie rozważyć z urzędu.

Katalog podmiotów obowiązanych do udostępniania informacji publicznej określa art. 4 u.d.i.p., w świetle którego są nimi władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej; 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych; 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa; 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego; 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.

W świetle tego przepisu dyrektorzy szkół są powszechnie uznawani w orzecznictwie sądowym za podmioty obowiązane od udostępnienia informacji publicznej, czy to jako "organy władzy publicznej" w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (w znaczeniu funkcjonalnym – zwłaszcza z uwagi na posiadane przez dyrektorów szkół kompetencje do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach uczniów), czy też jako "podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym" (art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p.). Przy tym wynikający z art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązek udostępniania informacji publicznej spoczywa zarówno na dyrektorach szkół publicznych (por. wyrok NSA z 25.04.2012 r., I OSK 248/12, a także wyroki WSA: z 08.11.2011 r., II SA/Po 656/11; z 16.02.2016 r., II SA/Kr 1573/15; z 07.11.2017 r., II SAB/Ol 64/17; z 16.08.2018 r., II SAB/Go 39/18; dostępne w CBOSA), jak i niepublicznych (por. wyroki NSA: z 01.12.2011 r., I OSK 1630/11; z 28.01.2014 r., I OSK 2076/13; dostępne w CBOSA), ponieważ wszystkie te szkoły wykonują zadania publiczne w dziedzinie edukacji i zwykle też dysponują majątkiem publicznym (choćby w postaci publicznych subwencji lub dotacji).

Wobec tego Dyrektor Szkoły jest bez wątpienia podmiotem obowiązanym do udzielania informacji publicznych, będących w jego posiadaniu (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.). Kwestia ta, jak to już wyżej wskazano, nie była przedmiotem sporu pomiędzy stronami.

Podobnie poza sporem pozostawała również kwestia kwalifikacji prawnej żądanej informacji – statutu szkoły. Organ w odpowiedzi na skargę nie kwestionował bowiem, że mamy w tym przypadku do czynienia z informacją publiczną. Mimo to Sąd był zobligowany z urzędu zweryfikować także status prawny żądanej informacji.

Rozważając ten aspekt sprawy, wypada wyjść od stwierdzenia, że prawo dostępu do informacji publicznej wynika wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która w – przywołanym we wniosku Stowarzyszenia – przepisie art. 61 ust. 1 stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP). Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP).

Tryb udzielania informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, określają ustawy (art. 61 ust. 4 ab initio Konstytucji RP). Rudymentarnym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe zasady oraz tryby udostępniania tego rodzaju informacji. Jednocześnie ustawa ta wprowadziła swoistą definicję legalną "informacji publicznej", przez którą, zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych". Przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. zawiera przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu, w którym znalazły się m.in. informacje o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., w tym o: a) statusie prawnym lub formie prawnej, b) organizacji, c) przedmiocie działalności i kompetencjach, d) organach i osobach sprawujących w nich funkcje i ich kompetencjach, e) strukturze własnościowej podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3-5, f) majątku, którym dysponują (art. 6 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p.).

W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29).

W świetle dotychczasowych uwag żądany przez Stowarzyszenie statut szkoły stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej, jako dokument zawierający w szczególności informacje, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p.

Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej zgodnie przyjmuje się, że udostępnienie informacji publicznej następuje w formie tzw. czynności materialno-technicznej. Natomiast powiadomienie o tym, że żądana informacja nie jest informacją publiczną, następuje "zwykłym" pismem. W takiej samej formie ("zwykłego" pisma) organ powinien poinformować wnioskodawcę o tym, że żądanej informacji publicznej nie posiada. Natomiast obowiązek wydania decyzji administracyjnej ustawodawca przewidział jedynie w takich przypadkach, gdy żądana informacja jest informacją publiczną, lecz organ odmawia jej udostępnienia, bądź zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania (zob. art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) – tj. gdy istnieją ustawowe podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej (art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), bądź przeszkody do jej udostępnienia w określony sposób lub w określonej formie (zob. art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).

W świetle art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zgodnie z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że skarga Stowarzyszenia zasługiwała na uwzględnienie, gdyż Dyrektor Szkoły dopuścił się zarzucanej mu bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej – wnioskowanego statutu szkoły.

Skoro bowiem przedmiotowy wniosek Skarżącego został skutecznie wniesiony do Organu drogą mejlową w dniu [...] września 2021 r., to 14-dniowy termin na jego załatwienie upływał z dniem [...] października 2021 r. Tymczasem Organ załatwił wniosek, udostępniając żądany statut w zawnioskowanej formie, dopiero w dniu [...] stycznia 2022 r. (k. 16 akt sądowych) [a nie, jak mylnie podano w odpowiedzi na skargę: [...] stycznia 2022 r.], a więc z przekroczeniem ustawowego terminu i po wniesieniu skargi przez Skarżącego, ale jeszcze przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).

W tym miejscu godzi się wyjaśnić, że w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – zarzucany w skardze stan bezczynności ustał (tu: w związku z udostępnieniem przez organ żądanej informacji) po dniu wniesienia skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez sąd administracyjny, to postępowanie sądowe należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63), acz jedynie w części obejmującej zobowiązanie organu do wydania aktu lub dokonania czynności (tu: do załatwienia wniosku o udostępnienia informacji publicznej), o którym mowa w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 27.02.2020 r., II OSK 2423/19, CBOSA) – o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

Nie zwalniało to jednak sądu od podjęcia pozostałych obligatoryjnych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi – przewidzianych obecnie w art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. – tj. orzeczenia w kwestii dopuszczenia się przez organ bezczynności oraz oceny jej charakteru: rażącego albo nierażącego (por. wydane jeszcze na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed 15 sierpnia 2015 r., ale nadal aktualne: postanowienie NSA z 26.07.2012 r., II OSK 1360/12; wyrok NSA z 15.01.2013 r., II OSK 2390/12; dostępne w CBOSA).

Konsekwentnie, stosownie do przywołanego wyżej art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku Skarżącego z 27 września 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej (pkt 2 sentencji wyroku).

Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku).

Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu "rażącym naruszeniem prawa" jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu ocenianego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15; dostępne w CBOSA).

W niniejszej sprawie sytuacja taka, zdaniem Sądu, nie wystąpiła. Wprawdzie Organ udostępnił żądaną przez Skarżącego informację z blisko czteromiesięcznym opóźnieniem, ale już niezwłocznie po otrzymaniu skargi, która w dodatku nie była poprzedzona żadnym monitem ze strony Stowarzyszenia. Sąd dał przy tym wiarę wyjaśnieniom Dyrektora Szkoły, że nieudostępnienie informacji w terminie nie wynikało ze złej woli Organu, lecz "z zamieszania, które wynikło w szkolnictwie w związku z pandemią [...]". Niepozbawiona znaczenia dla przyjętej przez Sąd oceny charakteru stwierdzonej bezczynności była także okoliczność, że również zdaniem Skarżącego w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi, w kwocie [...]zł (pkt 4 sentencji wyroku).

W pozostałym zakresie – tj. co do żądania zwrotu także kosztów nadania skargi do Organu drogą pocztową, w wysokości [...] zł – Sąd wniosek Skarżącego o zwrot kosztów postępowania oddalił (pkt 5 sentencji wyroku).

W tym miejscu wypada zauważyć, że to zapewne właśnie ww. żądanie zwrotu kosztów korespondencji urosło, jak się wydaje, w toku postępowania sądowego do rangi przedmiotu sporu w rozpoznawanej sprawie i legło u podstaw odmowy przez Skarżącego zadośćuczynienia prośbie Organu o cofnięcie skargi. Wszak pełną rekompensatę kosztów wpisu zapewniałby w takim przypadku art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Tym samym Stowarzyszenie uzyskałoby zwrot kwoty wpisu również w sytuacji cofnięcia skargi.

Jeśli zaś idzie o żądanie Skarżącego zwrotu kosztów korespondencji, to należy wyjaśnić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zasadą, iż – jak stanowi art. 199 p.p.s.a. – "Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Takim przepisem szczególnym – o charakterze wyjątku od ww. zasady, którego więc, co wypada tu podkreślić, nie należy interpretować rozszerzająco ("exceptiones non sunt extendendae") – jest art. 200 p.p.s.a., w myśl którego: "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". Katalogi owych "niezbędnych kosztów postępowania" strony występującej w danej sprawie – tak jak w sprawie niniejszej – osobiście (lub reprezentowanej przez pełnomocnika niezawodowego), a także strony reprezentowanej przez pełnomocnika zawodowego, zostały określone w przepisach, odpowiednio, art. 205 § 1, a także § 2 p.p.s.a., w myśl których:

– § 1 – "Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie."

– § 2 – "Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony."

W świetle cytowanych przepisów do podlegających zwrotowi kosztów postępowania sądowoadministracyjnego nie zaliczają się zatem koszty związane z samym wniesieniem sprawy do sądu (prócz ww. kosztów sądowych), ani też koszty korespondencji kierowanej do sądu. Nie są to bowiem koszty, które przez ustawodawcę zostały uznane za niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście w rozumieniu art. 205 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok WSA z 02.09.2021 r., IV SAB/Po 101/21, CBOSA). Powyższe stanowisko współbrzmi z tym poglądem orzecznictwa, zgodnie z którym w katalogu niezbędnych kosztów nie mieszczą się wydatki drobne i zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego, takie jak np. prowizje bankowe od przelewu obejmującego kwotę uiszczaną tytułem zapłaty kosztów sądowych czy opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, jak też koszty korespondencji związanej z przesyłaniem skargi do organu administracji czy pism procesowych (por. postanowienia NSA: z 12.10.2010 r., II OSK 1490/09; z 17.9.2015 r., I OZ 1093/15; z 10.11.2015 r., I OZ 1454/15; z 26.11.2015 r., I OZ 1531/15; dostępne w CBOSA; por. też: wyrok WSA z 29.06.2021 r., IV SAB/Wr 538/20, CBOSA; B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, uw. 3 i 6 do art. 205).

Z tych względów – zdaniem Sądu w niniejszym składzie – brak było podstaw do zasądzenia na rzecz Stowarzyszenia zwrotu kosztów opłaty pocztowej od wniesionej skargi ([...] zł).