Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 507/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: par. 1 ust. 2 par. 5
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
article: art. 7 art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia NSA Józef Kremis Protokolant Halina Rosłan po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 28 lipca 2006 r., nr [...] przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia 21.02.2005 r. nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w pkt 1 nie mogą być wykonane; III. przyznaje radcy prawnemu Tadeuszowi Papuzińskiemu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) z VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej oraz 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków.


UZASADNIENIE

R. B. był pracownikiem kopalni węgla kamiennego na stanowiskach; od 15.04.1959r. do 08.10.1961r., górnik ładowacz (pomoc dołowa); od 25.10.1963r. do 30.11.1968r., górnik ładowacz (pomoc dołowa); od 01.12.1968r. do 28.02.1971r., ślusarz (prace ślusarskie pod ziemią); od 01.03.1971 r. do 14.12.1975r., ślusarz-spawacz (prace ślusarskie i spawalnicze maszyn i urządzeń górniczych pod ziemią); od 15.12.1975 r. przebywa na emeryturze.

W latach 1959 - 1968 narażony był na pył węglowo-krzemowy o stężeniach przekraczających obowiązujące normy higieniczne, a w latach 1968 - 1975 podczas napraw maszyn i urządzeń górniczych oprócz ekspozycji na pył węglowo-kamienny, dodatkowo narażony był na działanie pyłów i dymów spawalniczych zawierających w swym składzie : mangan, żelazo, tlenki azotu, tlenek węgla.

Postępowanie w sprawie choroby zawodowej - pylicy płuc (poz. 02 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, Dz. U. z 1983r. nr 65 poz. 294 ze zm.), u R. B. było prowadzone przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. od 2000 roku.

Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez sąd administracyjny. Uprzednio, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. decyzją z dnia 31 maja 2000 r. (Nr [...]) nie stwierdził choroby zawodowej - pylicy płuc u R. B. Decyzją z dnia 22 sierpnia 2000 r. (Nr [...]) D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. Oddział w W. - po rozpatrzeniu odwołania strony - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. Decyzje pierwszej i drugiej instancji - o których mowa - zostały jednak uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 2002 r. (sygn. akt II SA/Wr 2177/2000).

Sąd w wyroku stwierdził, że orzeczenia jednostek medycznych właściwych do rozpoznawania choroby zawodowej są poddane ocenie organu orzekającego, który musi wykazać w uzasadnieniu dlaczego uznał ten dowód za wiarygodny. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, takiej oceny brak. W sytuacji - tak jak w rozpatrywanej sprawie - gdy nie ulega wątpliwości wystąpienie pierwszej przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej -wystąpienie szkodliwych czynników dla zdrowia w środowisku pracy, to ze szczególną starannością musi zostać opracowane orzeczenie jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych. Dopiero szczegółowe orzeczenie może być podstawą do ustalenia spełnienia drugiej przesłanki (rozpoznania przez uprawnione jednostki medyczne choroby znajdującej się w wykazie chorób zawodowych). W sprawie, zdaniem Sądu, orzeczenia na których oparły się organy orzekające w I i II instancji takiego warunku nie spełniały. Były ogólnikowe, powoływały się na nieznane wartości, które nie pozwalały na ocenę prawidłowości przytoczonych stwierdzeń. W tym stanie rzeczy, stwierdził Sąd, w sprawie zostały naruszone przepisy prawa procesowego, a to art. 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po wydaniu opisanego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, organu sanitarne przeprowadziły dodatkowe postępowanie wyjaśniającego. R. B. został skierowany przez Państwowego Powiatowego Inspektor Sanitarnego w W. na badania do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. - Oddział w W.

Ośrodek ten w dniu 22 maja 2003 r. wydał orzeczenie lekarskie (nr [...]) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc. W uzasadnieniu swoje stanowisko stwierdził, iż " Pacjent obserwowany w tutejszej Poradni w kierunku pylicy płuc od roku 1982. Po ostatnim badaniu w obrazie radiologicznym płuc nie wykazano zmian uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc. Stwierdzone u pacjenta zmiany radiologiczne odpowiadają symbolowi "l/ls", który oznacza zacienienie nieregularne. Podstawą do rozpoznania rozpatrywanej pylicy płuc jest stwierdzenie w obrazie radiologicznym klatki piersiowej zacienień okrągłych, które aktualnie nie wykazano".

W trybie odwoławczym R. B. był badany w Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. N. w Ł., który w dniu 6 kwietnia 2004 r. wydał orzeczenie lekarskie (nr KP/92/04) o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc. W orzeczeniu stwierdzono, iż "Po przeanalizowaniu całości dokumentacji lekarskiej i wyników aktualnie przeprowadzonych badań stwierdzono brak podstaw do rozpoznania pylicy płuc. Wykonane (...) zdjęcie RTG klatki piersiowej nie wykazało zmian radiologicznych charakterystycznych dla pylicy płuc co jest warunkiem koniecznym do rozpoznania choroby zawodowej. Natomiast rozpoznane (...) przewlekłe zapalenie oskrzeli wskazuje na etiologię pozazawodową".

Do organu pierwszej instancji wpłynęło, z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we W., orzeczenie lekarskie (nr [...]) z dnia 10 sierpnia 2004 r. o rozpoznaniu u R. B. choroby zawodowej - pylicy górników węgla kamiennego (poz. 3 pkt. 2 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, Dz. U. Nr 132 poz. 1115). 0rzeczenie uzasadniono tym, iż "Na podstawie przeprowadzonej obserwacji stwierdzono, że w obrazie klinicznym u chorego dominują objawy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz procesu zwyrodnieniowo-zniekształcającego. W badaniach obrazowych klatki piersiowej, zwłaszcza w badaniu TK (tomografii komputerowej), wykazano obecność licznych zmian drobnoguzkowych w zakresie obu pól płucnych. Na posiedzeniu w dniu 20.07.2004 r. konsylium lekarskie (...), uznało z przeważającym prawdopodobieństwem istnienie związku pomiędzy chorobą pacjenta, zmianami w zakresie płuc a wykonywaną w przeszłości pracą zawodową".

Ustosunkowując się, na wniosek organu pierwszej instancji, do orzeczenia Akademii Medycznej we W., Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia 20 października 2004 r. i z dnia 26 listopada 2004 r., podtrzymał swoje orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania pylicy płuc. Podniósł, że zgodnie z obowiązującymi kryteriami, orzeczenie w przedmiotowej chorobie wydawane jest w oparciu o wyniki zdjęcia radiologicznego klatki piersiowej. Natomiast uzyskany obraz radiologiczny nie opowiada standardom Międzynarodowego Biura Pracy, co jest warunkiem uznania tej choroby.

W tej sytuacji, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. zwrócił się do Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy, o zajęcie stanowiska i o merytoryczne uzasadnienie zasad rozpoznawania pylic płuc w oparciu o różnorodne dokumenty medyczne.

W piśmie z dnia 5 stycznia 2005 r. Konsultant Krajowy wyjaśniła, że podstawową metodą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest badanie radiologiczne. W tym celu należy wykonać pełnowymiarowe zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej, a następnie winno być ono odczytane i opisane zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy. Ponadto podniosła, iż kryteria rozpoznawania zmian pyliczych i ich podział na podstawie badania tomografii komputerowej (HRCT) nie są jeszcze dostatecznie opracowane zarówno w Polsce jak i w skali międzynarodowej, brak jest również odniesienia stwierdzanych zmian do wyników badania za pomocą standardowej radiografii i do klasyfikacji radiologicznej pylicy. Z tego powodu, jej zdaniem, metoda ta nie może być zalecana do monitorowania dużych grup pracowników narażonych na pył, może mieć zastosowanie w diagnostyce różnicowej w indywidualnych przypadkach sprawiających trudności diagnostyczno - orzecznicze.

W oparciu o powyższe wyjaśnienia i opinie instancji orzeczniczych, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., decyzją z dnia 21 lutego 2005 r. (NR [...]), orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u R. B. choroby zawodowej - pylicy płuc (poz. 02 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.).

W odwołaniu, powołując się na orzeczenie Kliniki Akademii Medycznej we W., R. B., wniósł o uchylenie wydanej decyzji.

Przed jego rozpatrzeniem, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. skierował zainteresowanego na badania w kierunku pylicy płuc do Instytutu Medycyny Pracy w S. Instytut ten w dniu 26 lipca 2005 r. wydał orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej - pylicy płuc drobnoguzkowej ograniczonej /poz. 02/, uzasadniając swoje stanowisko tym, iż "Aktualny obraz wykazuje obecność zagęszczeń drobnoguzkowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających, na które badany był znacząco narażony w trakcie wieloletniego wykonywania pracy spawacza i górnika pod ziemią". W uzupełniającej opinii z dnia 29 września 2005 r. Instytut w S. dodatkowo uzasadnił swoje stanowisko tym, iż "(...) pylica może się rozwijać i ujawniać nawet po wielu latach od zaprzestania pracy narażającej na działanie pyłu zwłókniającego i w związku z tym nie stosuje się ograniczenia czasu rozpoznania pylicy po przerwaniu narażenia. Z taką też sytuacją mamy do czynienia w sprawie R. B., u którego dopiero w radiogramach wykonanych w ostatnim czasie wykazano obecność zagęszczeń drobnoguzkowych, odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających".

Natomiast w kolejnym orzeczeniu z dnia 6 marca 2006 r. Instytut Medycyny Pracy w Ł. ponownie stwierdził brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - pylicy płuc u strony. Stwierdzono w nim, że wykonane zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej w 2006 r., podobnie jak zdjęcia z 2004 r., w dalszym ciągu nie uprawnia do rozpoznania pylicy, zgodnie z przyjętymi kryteriami.

Wobec takiej sprzeczności orzeczeń uprawnionych jednostek medycznych, organ drugiej instancji zwrócił się do Krajowego Konsultanta w dziedzinie medycyny pracy o zajęcie stanowiska w sprawie.

W piśmie z dnia 26 maja 2006 r. Konsultant Krajowy stwierdziła iż " (...) Działanie chorobotwórcze pyłu kopalnianego zależy głównie od stężenia pyłu, zawartości krzemionki i długości narażenia. Choroba ujawnia się klinicznie zwykle po kilkunastu latach pracy w kopalni. Przebieg kliniczny pylicy jest powolny i przez dłuższy czas bezobjawowy. Konieczne badania diagnostyczne i ich interpretacja są takie same jak w pylicy krzemowej. Podstawową metodą diagnostyczną jest badanie radiologiczne. Zdjęcie powinno być odczytane i opisane zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy (ILO Genewa 1980). W początkowym okresie zmiany radiologiczne występują pod postacią zacienień drobno ogniskowych, umiejscowionych głównie w częściach górnych i środkowych płuc. Są to najczęściej zmiany typu q lub r, wyjątkowo p (wg międzynarodowej klasyfikacji). Gęstość zacienień wzrasta, w miarę postępu choroby. Zacienienia nieregularne typu s,t,u z uwagi na ich ograniczoną specyficzność nie są w Polsce uważane za wystarczające do rozpoznania klinicznego pylicy".

Dalej Konsultant wskazała, że z dokumentacji medycznej wynika, że R. B. był od 1982 r. pod obserwacja w Poradni P-pyliczej w W. Prowadzone wówczas kontrolne badania radiologiczne nie wykazywały zmian upoważniających do rozpoznania pylicy płuc. Natomiast badanie przeprowadzone w 1995 r. ujawniło zmiany radiologiczne o charakterze siateczki typu 1/1 s, a w kolejnych latach (1997, 2000) nie obserwowano progresji zmian. Podobnie badanie przeprowadzone w styczniu 2000 r., ponownie wykazało zmiany o charakterze siateczki typu 1/ls, co zgodnie z przytoczonymi wyżej zasadami orzeczniczymi nie upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej. Również przeprowadzone w 2003 r. (po wyroku sądowym ), zdaniem Konsultant, postępowanie diagnostyczno - orzecznicze, nie wykazały progresji zmian i zasadnie uznano w orzeczeniu DWOMP- Oddział w W. z 22 maja 2003 r. i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 06 kwietnia 2004 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Odnosząc się do orzeczenie Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we W., w którym na podstawie badania klatki piersiowej metodą tomografii komputerowej rozpoznano u strony pylicę płuc (2 q), Konsultant wskazała, że uczyniono to mimo, iż wynik pełnowymiarowego zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej w wymiarze tylno-przednim wykazywał jedynie cechy wzmożonego rysunku śródmiąższowego, a więc nie wskazywał spełnienia kryterium upoważniające do rozpoznania pylicy płuc. W uzasadnieniu metody badawczej powołała się na wcześniejsze stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 5 stycznia 2005 r.

Z kolei odnosząc się do stwierdzenia zaawansowania zmian pyliczych u R. B. w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w S. z dnia 26 lipca 2005 r., uzupełnionym w dniu 25 sierpnia 2005 r., Konsultant podniosła, że brak w orzeczeniu opisu zdjęcia rtg płuc, oceniającego stopień zaawansowania zmian chorobowych (określenia typu i kategorii zacień). Natomiast ocena wyników zdjęć rtg klatki piersiowej, zawarta w orzeczeniu Instytutu w Ł. z dnia 06 marca 2006 r., nie potwierdziła obecności zmian opisywanych w orzeczeniu Instytutu w S. i wykazała brak istotnej progresji zmian w porównaniu z badaniem wykonanym w 2004 r. W tej sytuacji, jej zdaniem, brak podstaw do rozpoznania pylicy płuc zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy i przyjętymi kryteriami orzeczniczymi.

W dalszej części opinii Konsultant Krajowy stwierdziła, "Analizując całość zgromadzonej w tej sprawie dokumentacji i wyników radiogramów wykonywanych na przestrzeni lat 1982-2006 należy zauważyć, iż od 1995r., kiedy to po raz pierwszy zostały opisane zmiany o charakterze siateczki 1/1 s, u Pana R. B. nie obserwuje się progresji zmian radiologicznych. Jak wskazano (...) podstawową metodą diagnostyczną pylicy płuc jest badanie radiologiczne, odczytane i opisane zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy (ILO Genewa 1980). W związku z powyższym dokonałam, przy udziale konsultantów z dziedziny radiologii, posiadających wieloletnie doświadczenie w ocenie zmian będących następstwem narażenia zawodowego na pyły zwłókniające, oceny radiogramów płuc Pana R. B. z 2004 r. i 2006 r. znajdujących się w dyspozycji PCHZ IMP w Ł. Ocena jest zgodna z opisem zawartym w wydanym przez IMP w Ł. orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 06.03.2006 r. Zgodnie z przyjętymi w Polsce kryteriami orzeczniczymi zacienienia nieregularne typu s, t, u nie są uważane za wystarczające do rozpoznania klinicznego pylicy, zatem zmiany stwierdzone u R. B. nie upoważniają do rozpoznania choroby zawodowej". W zakończeniu stwierdziła, że, podtrzymuję stanowisko określone w tej sprawie przez Instytut Medycyny Pracy w Ł., niemniej ze względu na możliwość progresji zmian wskazana jest dalsza systematyczna obserwacja w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w W. i wykonywanie kontrolnych badań radiologicznych co 2 lata.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., decyzją z dnia 28 lipca 2006 r. (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dn. 21 lutego 2005 r.; o braku podstaw do stwierdzenia u R. B. choroby zawodowej - pylicy płuc (poz. 02 wykazu).

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki:

choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Zdaniem organu, w przypadku R. B., warunek drugi został spełniony, ponieważ dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż zainteresowany wykonując swoje obowiązki zawodowe był narażony na pył węglowo-krzemowy o stężeniach przekraczających obowiązujące normy higieniczne, a w latach 1968 - 1975 podczas napraw maszyn urządzeń górniczych oprócz ekspozycji na pył węglowo-kamienny, dodatkowo narażony był na działanie pyłów i dymów spawalniczych zawierających w swym składzie : mangan, żelazo, tlenki azotu, tlenek węgla. Jednakże, brak jest klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wykluczono bowiem związek przyczynowo-skutkowy między występującymi schorzeniami a warunkami pracy. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny powołał się w tym zakresie na opinię Krajowego Konsultanta w dziedzinie medycyny pracy z dnia z dnia 26 maja 2006 r., cytując jej obszerne fragmenty.

W końcowej części uzasadnienia Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wskazał, że wobec braku zgody strony na dalsze kontrolne badania, wydano rozstrzygniecie na podstawie dotychczas zgromadzonej dokumentacji dotyczącej narażenia zawodowego jak i wydanych orzeczeń lekarskich.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem R. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z dnia 28 lipca 2006 r. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu powołał się na orzeczenie lekarskie Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we W. z dnia 10 sierpnia 2004 r. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 26 lipca 2005 r., uzupełnione w dniu 29 września 2005 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej pylicy płuc.

Zdaniem skarżącego, skoro orzeczenia te są wydane przez dwie niezależne jednostki medyczne a nadto są należycie i obiektywnie uzasadnione, niezasadne jest stanowisko organu administracji o konieczności przeprowadzenia kolejnych konsultacji w pod kątem istnienia choroby zawodowej. Doprowadzi to do dalszej przewlekłości postępowania. W drugiej części skargi skarżący zaskarżył decyzje Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 25 kwietnia 2005 r. (Nr [...]) w sprawie przewlekłe zapalenie oskrzeli z niewydolnością oddechową (poz. 04 wykazu).

W odrębnym piśmie procesowym z dnia 10 maja 2007r, ustanowiony pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji z dnia 28 lipca 2006 r. podnosząc, iż jest ona dotknięta wadami uzasadniającymi jej uchylenie oraz wniósł o zasądzenie nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 257 zł. W uzasadnieniu podniósł, iż w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie zebrano orzeczenia potwierdzające wykluczające się poglądy na podstawę kryteriów orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej. Natomiast organ administracji przy tak wielorakich, rozbieżnych opiniach poprzestał na ocenie przyjętej przez Krajowego Konsultanta , który nie jest umocowany do roli arbitra rozstrzygającego sporne kwestie, które mogą powstać miedzy Instytutami Medycyny Pracy. Zdaniem strony skarżącej, przy tak dużej różnicy w poglądach lekarzy orzekających o chorobie zawodowej i tak mało sprecyzowanych kryteriach oceny wyników badań, w sprawie powinno wypowiedzieć się szersze gremium orzeczników, czy też biegli na okoliczność interpretacji opinii w kontekście przyjętych i obowiązujących kryteriów stwierdzania choroby pylicy płuc. Rozbieżności w orzecznictwie lekarzy nie mogą, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, odbić się negatywnie na sytuacji skarżącej strony i w świetle art. 7 i 8 k.p.a. zaskarżona decyzja winna być uchylona.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, ponadto zarzucił naruszenie art. 77 kpa poprzez niewyczerpujące ustalenie całokształtu okoliczności faktycznych w sprawie. Dodatkowo oświadczył, że ogranicza skargę wyłącznie do rozstrzygnięć w przedmiocie braku stwierdzenia choroby zawodowej pylicy płuc.

Odpowiadając na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, przetaczając argumenty wcześniej wskazane w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazał, że zarzut przewlekłości postępowania jest niezasadny, również zarzut o braku potrzeby dodatkowych opinii jednostek medycznych jest zdumiewający w świetle art. 7 kpa wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Godzi się dodatkowo podkreślić, iż - stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. - rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną.

Rozpatrując ponownie sprawę, należy przede wszystkim zauważyć, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną wcześniej w tej sprawie przez sąd. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ,ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ta ostatnia dyspozycja oznacza, że orzekające organy sanitarne winny były bezwzględnie zastosować się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we W. z dnia 3 grudnia 2002 r. (sygn. akt II SA/Wr 2177/2000). Z drugiej strony, również skład Sądu orzekający obecnie w sprawie ze skargi na decyzję organu drugiej instancji 28 lipca 2006 r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, jest związany stanowiskiem zawartym w tamtym wyroku, co oznacza obowiązek zweryfikowania wykonania wspomnianych zaleceń przez organ w toku ponownego rozpatrywania sprawy.

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej u R. B. zostało rozpoczęte po rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Zatem przepisy zawarte w tym akcie znajdują zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów 1983 r., za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia pod warunkiem, że zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Aby zatem określone schorzenie mogło być uznane za chorobę zawodową muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze rozpoznane schorzenie musi odpowiadać chorobie ujętej w wykazie chorób zawodowych, o którym wyżej mowa, a po drugie winno być spowodowane czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi na stanowisku pracy osoby zainteresowanej.

W orzecznictwie sądowoadminstracyjnym, na tle redakcji § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r., przyjmuje się w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnienie swoistego domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Uznaje się, że jeżeli orzeczenia lekarskie rozpoznają chorobę zawodową, a dochodzenie epidemiologiczne wykazuje, iż czynniki szkodliwe występowały w środowisku pracy, przesłanki wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej należy uznać za spełnione (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2005 r., I SA/Wa 989/04, LEX nr 171702; wyrok NSA z dnia 23 marca 1999 r., I SA 140/98).

Rozpatrywana choroba - pylica płuc, ujęta jest w pozycji 02 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia z 1983 r. W sprawie nie budzi wątpliwości, co przyznają organy sanitarne, iż skarżący pracował w warunkach zawierających czynniki szkodliwe narażających na jej powstanie. Można niewątpliwie mówić w rozpatrywanej sprawie, o istnieniu swoistego związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem skarżącego (rozpoznawaną chorobą), a warunkami narażającymi na jej powstanie.

W decyzji odmownej Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podniósł mimo to, iż klinicznie brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, bowiem wykluczono związek przyczynowo-skutkowy między występującymi schorzeniami u skarżącego a warunkami pracy, powołując się na ustalenia zawarte w opinii Krajowego Konsultanta w dziedzinie medycyny pracy z dnia 26 maja 2005 r.

Niewątpliwie wskazane powyżej domniemanie ma charakter wzruszalny (zob. wyrok NSA Warszawie z dnia 8 września 2005 r., II OSK 7/05, LEX nr 192102). Odmowa uznania choroby zawodowej jest uzasadniona gdy analiza przesłanek wskazanych w § 1 ust. 2 rozporządzenia z 1983 r. daje podstawę do negatywnego dla zainteresowanej strony wnioskowania, tj. wówczas, gdy ustalone okoliczności stanu faktycznego konkretnej sprawy stanowią dostateczną podstawę do wyłączenia związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem, a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1988 r., III PRN 6/88).

Jak już wskazał Sąd w poprzednim wyroku, ustalenia stanu faktycznego w powyższym, istotnym dla sprawy zakresie poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art. 7 kpa, wyrażającego m.in. zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 kpa, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 kpa organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym według art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Szczególnym rodzajem dowodu w sprawie choroby zawodowej, w świetle rozporządzenia z 1983 r. jak i zastępującego go rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), są orzeczenie lekarskie mające walor opinii wyspecjalizowanej jednostki medycznej. W szczególności, jak wynika z § 5 rozporządzenia z 2002 r. jednostkami orzeczniczymi I stopnia są poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, oraz katedry, poradnie i kliniki chorób zawodowych akademii medycznych, a jednostkami orzeczniczymi II stopnia są poradnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo - rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy.

Organy orzekające w sprawie choroby zawodowej winny więc dokonać oceny wydanych orzeczeń, jako dowodów w rozpatrywanej sprawie co do jednoznacznego wykluczenia wskazanego związku przyczynowego. Związanie organów orzekających w sprawie a następnie Sądu treścią opinii lekarskich miałoby miejsce niewątpliwie wówczas, gdyby opinie te w sposób jednoznaczny przesądzały o braku choroby zawodowej.

W rozpatrywanej sprawie, w sytuacji niekwestionowanego wystąpienia szkodliwych czynników dla zdrowia w środowisku pracy, orzeczenia jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych oparte o wynika badań nie są jednoznaczne w swych opiniach. Dwie uprawnione jednostki medyczne, tj. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych Zawodowych i Nadciśnienia Tętniczego Akademii Medycznej we W. orzeczeniem z dnia 10 sierpnia 2004 r. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. orzeczeniem z dnia 26 lipca 2005 r. uzupełnionym w dniu 29 września 2005 r., orzekły o rozpoznaniu choroby zawodowej pylicy płuc. W konsekwencji trudno uznać w tym stanie, jak to czynił organ sanitarny, iż brak klinicznych podstaw do rozpoznania choroby, że ustalenia medyczne wykluczyły w sposób jednoznaczny związek przyczynowo - skutkowy między występującymi u strony schorzeniami a warunkami pracy.

Wskazać należy, iż orzeczenie jednostki Akademii Medycznej oparte o wyniki badań tomografii komputerowej klatki piersiowej ma walor opinii uprawnionej jednostki medycznej, wskazującej istnienie choroby zawodowej. Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. nie eliminują z prawnego pojęcia choroby zawodowej pylicy płuc jako choroby zawodowej z uwagi jedynie na metodę badawczą jej rozpoznania.

Dodatkowo wskazać należy, że organ sanitarny - za opinią Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycyny pracy - stwierdził, że metoda tomografii komputerowej może mieć zastosowanie w diagnostyce różnicowej w indywidualnych przypadkach sprawiających trudności diagnostyczno - orzecznicze. Niewątpliwie niejednoznaczność opinii jednostek medycznych na taką sytuację w sprawie wskazuje.

Natomiast orzeczenie Instytutu w S. oparte jest o wyniki badań metodą "tradycyjną" tj. opisu zdjęcia rtg klatki piersiowej, a więc ustalenia poczynione zostały w oparciu o metodę diagnostyczną, którą organy sanitarne uznały za podstawą dla rozpoznania pylicy płuc. W tej sytuacji, sam brak w orzeczeniu opisu tych zdjęć oceniającego stopień zaawansowanych zmian, na co powołuje się w uzasadnieniu organ sanitarny, nie sposób uznać za wystarczający powód odrzucenia tych ustaleń, bez wcześniejszego uzyskania dodatkowej opinii uzupełniającej.

W zgromadzonym materiale dowodowym rozpoznawanej sprawy, jak zasadnie podniesiono w skardze i odrębnym piśmie procesowym, brak w istocie nie budzącego wątpliwości dowodu, który pozwalałby na jednoznaczne wykluczenie istnienia związku przyczynowego między warunkami pracy strony a rozpoznawaną chorobą. Za czym dodatkowo przemawia okoliczność, że pylica może się rozwijać i ujawniać nawet po wielu latach od zaprzestania pracy narażającej na działanie pyłu zwłókniającego i w związku z tym nie stosuje się ograniczenia czasu rozpoznania pylicy po przerwaniu narażenia. Sam organ drugiej instancji mając wątpliwości co rozpoznania u strony schorzenia w związku z warunkami pracy, uznał - w piśmie z dnia 6 czerwca 2006 r. - konieczność dalszych badań diagnostycznych.

W tym stanie rzeczy, jak trafnie wskazano w pismach procesowych, organy orzekające w I i II instancji naruszyły przepisy prawa procesowego (art. 7, art. art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego). Stwierdzone przez Sąd naruszenia procesowe mogły mieć - z oczywistych racji - istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny wyeliminować w toku prowadzonego postępowania stwierdzone powyżej uchybienia procesowe oraz o charakterze materialnoprawnym.