Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3334/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie WSA Włodzimierz Kubik, Stanisław Nitecki, Protokolant – st. ref. Magdalena Jankowska, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z.M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. oraz orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia [...] r. K. i Z. małżonkowie M. wnieśli o zwrot na ich rzecz wywłaszczonych pod trasę szybkiego ruchu W.-K., stanowiących poprzednio ich własności działek oznaczonych nr [...] wydzielonej z wywłaszczonej działki nr [...] i nr [...] wydzielonej z wywłaszczonej działki nr [...]. Uzasadniając wniosek stwierdzili, że działka nr [...] stanowiła w czasie budowy drogi szybkiego ruchu E-1 drogę dojazdową do terenu budowy. Po wybudowaniu motelu "[...]" droga ta została przerwana przez zjazd z trasy, co powoduje, że są zmuszeni do zajmowania się tą działką przylegającą do ich uprawianej nieruchomości, przez wycinanie krzewów wyrastających ze skarpy trasy E-1. Część tej drogi dojazdowej od strony ul. [...] została im zwrócona w [...]r. Natomiast działka nr [...] pomimo wywłaszczenia była i jest przez nich ciągle uprawiana.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta C. orzeczono o zwrocie na własność K. i Z. małżonków M. objętej w/w wnioskiem działki [...] o pow. [...] m2 położonej w C. przy ul. [...], zobowiązując ich jednocześnie do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie [...] zł. Kolejną decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm., obecnie Dz.U. Nr 261 z 2004 r. poz. 2603 ze zm., zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami/ Prezydent Miasta C. odmówił zwrotu na rzecz K. i Z. małżonków M. dalszej części dawnej działki nr [...], wchodzącej aktualnie w skład działki nr [...], obręb [...], położonej w C. przy Al. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. Nr [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem nieruchomości położonych w C. W. D., oznaczonych jako działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2, stanowiących własność K. i Z. małż. M. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zarządu Autostrad w C. pod budowę drogi szybkiego ruchu W.-K. na odcinku od ul. [...] do ul. [...] w C. Decyzją Geodety Miejskiego w C. z dnia [...]r. przywrócona została na rzecz poprzednich właścicieli działka nr [...] o pow. [...] m2, która stanowiła część wywłaszczonej działki nr [...]. Decyzją dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego w C. odmówił zwrotu na rzecz małżonków M. pozostałych, wywłaszczonych działek. Dalej stwierdził, że obecnie przeprowadzone postępowanie wykazało, iż wywłaszczona działka nr [...], która weszła w skład działki nr [...] o pow. [...] ha stanowi własność Skarbu Państwa zapisaną w Księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w C. Jak wykazały oględziny wnioskowana do zwrotu część dawnej działki nr [...] wchodząca aktualnie w skład działki nr [...] porośnięta jest trawą i położona jest pomiędzy skarpą drogi a działką stanowiącą własność wnioskodawców – małż. M. Zgodnie z opinią Miejskiego Zarządu Dróg w C. działka ta znajduje się w pasie drogowym Al. [...] i jest niezbędna do utrzymania skarpy oraz remontów. W konsekwencji doszedł organ orzekający do przekonania, że cel wywłaszczenia tej działki został zrealizowany, gdyż została ona wykorzystana pod budowę drogi szybkiego ruchu W.-K. Nie można uznać zatem, że działka stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W odwołaniu od tej decyzji małżonkowie M. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż wbrew stanowisku organu orzekającego działka nr [...] nie została wykorzystana ich zdaniem zgodnie z celem wywłaszczenia o czym świadczy m.in. treść decyzji o zwrocie działki nr [...], wydanej w [...]r. Wówczas tylko z przyczyn ekonomicznych nie starali się również o zwrot działki nr [...]. Podtrzymali oświadczenie, że i tak muszą się zajmować sporną działką, z której na ich działkę wyrastają krzewy /które muszą wycinać/. Żadnych remontów z terenu tej działki nie realizowano, na skarpie drogi posadzono jedynie krzewy.

Wojewoda Ś. odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia

[...]r. nr [...] wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Prezydenta Miasta C. oraz ich ocenę prawną. Powołując się na stanowisko Miejskiego Zarządu Dróg w C. dodatkowo stwierdził, że zawnioskowana do zwrotu działka stanowi część pasa drogowego, którego szerokość jest zgodna z treścią art. 34 ustawy o drogach publicznych, z której wynika, że minimalna odległość granicy pasa drogowego od zewnętrznej krawędzi skarpy ma wynosić co najmniej 2 m. W rozpatrywanej sprawie odległość ta wynosi [...] m, co nie może być uznane za naruszenie ustawy ponieważ ustawodawca określił w tym względzie jedynie minimalną odległość. Istniejący pas drogowy jest niezbędny do wykonywania prac związanych z obsługą techniczną drogi. Zwrotu działki nie można dokonać tylko dlatego, że jak twierdzą odwołujący się, działka ta nie była wykorzystywana dotychczas do prac związanych z utrzymaniem skarpy i remontów drogi.

W skardze do sądu K. i Z. M. zrzucili, iż powyższa decyzja Wojewody Ś. została wydana z naruszeniem prawa. Błędnie przyjęto bowiem odległość zewnętrznej krawędzi skarpy jak dla drogi ekspresowej, gdy tymczasem chodzi o drogę krajową. Podali, że remonty dróg dokonuje się od strony jezdni a nie ze skarpy oraz iż szerokość skarpy, liczona w poziomie, jest wystarczająca.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w ogólnym zarysie dotychczasowe stanowisko i jego uzasadnienie. Dodatkowo stwierdził, że w planie zagospodarowania przestrzennego C. Aleja [...] jest ujęta jako droga ekspresowa.

W toku postępowania sądowego zmarła skarżąca K.M. a jako jej spadkobierca został wskazany jej syn Z.M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem wydane zostały zdaniem Sądu bez dostatecznego wyjaśnienia i rozważenia sprawy do końcowego jej rozpoznania, które to uchybienie wzięte przez Sąd pod rozwagę z urzędu /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a./, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1c tej ustawy. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza w świetle treści decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] nie budzi wątpliwości i jest zgodne między stronami, że objęta żądaniem zwrotu i będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji działka, została wywłaszczona pod budowę drogi szybkiego ruchu W.-K. na odcinku od ulicy [...] do ul. [...] w C. Wniosek o wywłaszczenie poprzedziła przy tym decyzja Wydziału Gospodarki Przestrzennej Urzędu Miejskiego w C. nr [...] z dnia [...]r. zatwierdzająca plan realizacyjny budowy tej drogi. Skoro jednocześnie zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami można żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, to związku z treścią art. 137, według brzmienia tej normy prawnej obowiązującej w dacie orzekania przez organy obu instancji, rozstrzygnięcie wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości zależało o odpowiedzi na pytanie, czy istotnie cel wywłaszczenia został zrealizowany na całości nieruchomości objętej żądaniem zwrotu. Nie ulega bowiem wątpliwości, co nie jest też pomiędzy stronami sporne, że droga szybkiego ruchu W.-K. na przedmiotowym odcinku została zrealizowana i to w latach [...]-tych XX wieku. W tym zaś zakresie stanowiska stron są całkowicie rozbieżne i to pomimo bezspornego, jak się wydaje, stanu faktycznego. W świetle tego stanu, sporny odcinek wywłaszczonej działki stanowi porośnięty trawą pas terenu przylegający od strony zachodniej do działek wnioskodawców nr [...] i nr [...], od strony południowej do działki wnioskodawców nr [...] oraz od strony wschodniej i północnej do skarpy przy Al. [...], która to ulica stanowi drogę krajową Nr [...]. Rozstrzygnięcie wniosku o zwrot oraz skargi sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy ten pas terenu stanowi drogę szybkiego ruchu W.-K., pod urządzenie której został wywłaszczony. Udzielając twierdzącej odpowiedzi na to pytanie powołały się organy orzekające obu instancji na stanowisko Miejskiego Zarządu Dróg w C., którym nie były w jakikolwiek sposób związane, nie dokonując oceny jego poprawności z punktu widzenia obowiązujących przepisów.

Przede wszystkim nie zostało zdaniem Sądu w postępowaniu administracyjnym ustalone i nie wynika to w dostateczny sposób z przedstawionych sądowi akt administracyjnych, gdzie w sąsiedztwie objętego postępowaniem pasa gruntu kończy się droga lub przebiega granica pasa drogowego drogi krajowej nr [...] w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. Nr 71 z 2000 r. poz. 838 ze zm., obecnie Dz.U. z 2004 r. Nr 204 poz. 2086 ze zm. – zwanej dalej ustawą o drogach publicznych/ w brzmieniu tego przepisu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta miała zaś i ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. dla odpowiedzi na pytanie czy istotnie objęty wnioskiem o zwrot pas gruntu został wykorzystany pod tę drogę czyli zgodnie z celem wywłaszczenia. Zdaniem Sądu tylko bowiem teren znajdujący się w pasie drogowym przedmiotowej drogi może być uznany za wykorzystany pod tę drogę. To zaś oznacza, że teren pozostający poza tym pasem pod drogę nie został wykorzystany i w świetle treści art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu tego przepisu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, podlegał zwrotowi na rzecz poprzednich właścicieli. Zgodnie zaś z treścią art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych za drogę lub pas drogowy należało uznać wydzielony pas terenu, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych wraz z leżącymi w jego ciągu obiektami inżynierskimi, placami, zatokami postojowymi oraz znajdującymi się w wydzielonym pasie terenu chodnikami, ścieżkami rowerowymi, drogami zbiorczymi, drzewami i krzewami oraz urządzeniami technicznymi związanymi z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu. Należało zatem ustalić czy teren objęty wnioskiem o zwrot przeznaczony jest do ruchu lub postoju pojazdów i do ruchu pieszych, względnie czy w jego ciągu znajdują się urządzenia o jakich była mowa w w/w przepisie oraz w pkt 2 art. 4 ustawy o drogach publicznych. Tylko bowiem wówczas uzasadnione byłoby ustalenie, że teren ten został wykorzystany pod drogę. Dodatkowe w tym względzie ograniczenie wynika przy tym z treści art. 34 ustawy o drogach publicznych /którego treść do chwili orzekania przez Sąd nie uległa zmianie/, na który powołały się organy obu instancji – w ślad za stanowiskiem Miejskiego Zarządu Dróg w C. Przepis ten został jednakże zdaniem Sądu błędnie zinterpretowany. Po pierwsze, w świetle treści art. 4a oraz w świetle treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.09.2001 r. /Dz.U. Nr 120 poz. 1283/ i z dnia 15.12.1998 r. /Dz.U. Nr 160 poz. 1071/ dowolnie przyjęto, że określone w art. 34 omawianej ustawy odległości należy liczyć w niniejszej sprawie jak dla drogi ekspresowej a nie dla drogi krajowej, tj. 2 metry a nie jak być powinno 0,75 m od krawędzi wykopu. Zdaniem Sądu ujęcie przedmiotowego odcinka drogi w miejscowym planie zagospodarowania jako drogi ekspresowej nie ma żadnego znaczenia dla oceny aktualnie istniejącego charakteru tej drogi, a tylko ta ocena może być brana pod uwagę w niniejszej sprawie. Inny charakter tej drogi w planie zagospodarowania należało rozumieć jako postulowany, czy też przewidziany w przyszłości sposób zagospodarowania terenu, który w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie mógł mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Po drugie, skoro odległości o jakich mowa w art. 34 omawianej ustawy dotyczą odległości, które mieszczą się w granicach pasa drogowego, to mogą być one większe ale tylko wówczas gdy ten szerszy pas będzie mógł być uznany za leżący w granicach pasa drogowego w rozumieniu art.4 pkt 1 ustawy. Inaczej mówiąc odległość zewnętrznej krawędzi wykopu, bo z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie skoro objęty wnioskiem o zwrot teren dochodzi do granicy usytuowanej przy drodze skarpy, od granicy pasa drogowego może wynosić więcej niż 0.75 m /pomijając autostrady i drogi szybkiego ruchu, który to wyjątek w niniejszej sprawie nie zachodzi/, ale tylko wtedy, gdy ten szerszy pas jest przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych, lub też gdy znajdują się na nim urządzenia o jakich mowa w art. 4 pkt 1 i 2 ustawy /gdy np. tam urządzono chodnik, ścieżkę rowerową lub też usytuowano słupy sygnalizacji świetlnej lub instalacji oświetleniowej/. Takich zaś ustaleń co do spornego pasa gruntu nie poczyniono. Wprost przeciwnie, nie było kwestionowane w tym względzie ustalenie, że jest to teren porośnięty trawą. W takiej zaś sytuacji zwrotowi podlegałby, co do zasady, pas terenu położony dalej niż 0,75 m od krawędzi skarpy /zewnętrznej krawędzi wykopu/.

Z punktu widzenia treści art. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 34 ustawy o drogach publicznych w zw. z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma przy tym prawnego znaczenia akcentowana przez organy orzekające okoliczność, że sporny pas terenu może być ewentualnie przydatny w przypadku wykonywania prac remontowych drogi, pomijając już okoliczność, iż twierdzenie to nie zostało w okolicznościach niniejszej sprawy w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione /przez wskazanie chociażby jakie to prace są i miałaby być wykonywane ze skarpy/. Należy też zważyć, że na dalszym odcinku drogi w kierunku południowym, działki prywatne nie są oddzielone od skarpy dodatkowym pasem gruntu. Z punktu widzenia tych przepisów /również po obowiązującej od 22 września 2004 r. nowelizacji art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami/ nie ma też znaczenia możliwość zagospodarowania spornego pasa gruntu zgodnie z przepisami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym skoro jest to teren przylegający do nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy.

Z tych wszystkich względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 135 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 kpa oraz w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.

Wytyczne co do postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Uwzględnią też organy orzekające zmianę treści art. 4 pkt 1 i 2 ustawy o drogach publicznych. Będą też miały na uwadze, że w związku ze śmiercią K. M. koniecznym będzie wykazanie w formalny sposób jej następstwa prawnego. Następcy prawni muszą też poprzeć wniosek o zwrot – jeżeli miałoby dojść do ponownego jego merytorycznego rozpatrzenia.

SJ/