Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 400/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7, ust. 8
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisanie do zwrotu świadczenia rodzinne wraz z dodatkami oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania E. C., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci:

a) zasiłku rodzinnego na dziecko – M. C. w kwocie 91 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku;

b) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko – M. C. w kwocie 250 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 stycznia 2011 roku i w kwocie 170 zł miesięcznie na okres od dnia 1 lutego 2011 roku do dnia 31 października 2011 roku;

c) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko – M. C. w kwocie 80 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku;

d) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 na dziecko – M. C. w kwocie 100 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2011 roku.

Mocą tej samej decyzji Marszałek Województwa [...] orzekł także o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku kwoty głównej – 3.712 zł oraz odsetek ustawowych naliczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 21, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 roku, poz. 114 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.").

Kwestionując powyższą decyzję E. C. wniosła odwołanie, w którym wskazała, iż decyzja jest niesłuszna i bardzo krzywdząca, bowiem jej stałym miejscem zamieszkania jest Polska, a pobyty na terenie H. były sporadyczne i wiązały się z podjęciem pracy sezonowej. Prace podejmowane były ze względu na trudną sytuację finansową. Odwołująca także w Polsce podejmowała prace dorywcze. Organ pierwszej instancji błędnie ustalił datę zamieszkiwania i pracy na terenie H., czyli od dnia 14 lutego 2010 roku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpatrzywszy wniesione odwołanie uznało, że należy decyzję organu pierwszej instancji utrzymać w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przedstawił treść regulacji ustawowych wskazując następnie, że Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] przyznał odwołującej prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko – M. C. wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku i z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu 2011 roku.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie – jak podkreślił organ odwoławczy – wynika, że odwołująca mieszka i pracuje na terenie H. od dnia 14 lutego 2010 roku, dlatego w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego począwszy od dnia 1 marca 2010 roku. W związku z tym, w dniu [...] Marszałek Województwa [...] wydał decyzję nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odwołującej prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w ww. okresie. U podstaw wydania decyzji legło przekonanie, że krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych jest kraj zamieszkiwania i zatrudnienia odwołującej, czyli H..

Następnie Kolegium podkreśliło, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami należy do kategorii świadczeń, których przyznanie uzależnione jest od spełnienia warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych i zgodnie z normami unijnymi podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego to regulacje prawne, które uzupełniają prawo wewnętrzne danego państwa i których zadaniem jest zapewnienie ich harmonijnego współistnienia, w celach zapobieżenia utracie, przez osoby wykonujące pracę za granicą, ochrony w zakresie zabezpieczeń społecznych oraz kumulacji świadczeń z dwóch różnych państw członkowskich. Koordynacja w szczególności dotyczy korzystania z uprawnień do świadczeń rodzinnych przez osoby przebywające w obrębie Unii, które z tytułu przemieszczania się pomiędzy jej granicami, podlegają także systemom zabezpieczenia społecznego kraju innego niż kraj zamieszkania dziecka (m.in. z tytułu podjęcia w tym kraju pracy najemnej lub pracy na własny rachunek). W ramach Unii Europejskiej koordynację systemów zabezpieczenia społecznego rozporządzenie Rady EWG z dnia 14 czerwca 1971 roku, nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE Nr L 149 z dnia 5 lipca 1971 roku ze zm., polskie wydanie specjalne rozdział 05, tom I, str. 35-82) oraz w rozporządzenie Rady EWG nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 roku w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady EWG Nr 1408/71 (Dz. Urz. WE Nr L 74 z dnia 27 marca 1972 roku ze zm., polskie wydanie specjalne rozdział 05, tom I, str. 83-160).

Koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych podlegają wszystkie świadczenia rodzinne, w tym zasiłki rodzinne wraz z dodatkami.

Kolegium zaakcentowało, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że odwołująca mieszkała i pracowała w H. od dnia 14 lutego 2010 roku, natomiast córka – M. C. przebywała w Polsce pod opieką babki – S. C.. Ojciec dziecka jest nieznany. Tym samym w okresie zasiłkowym rodzina podlega wyłącznie H. systemowi i ubezpieczeń społecznych w związku z zamieszkiwaniem i zatrudnieniem E. C. na terenie H.. Prawo polskie jako warunek konieczny do przyznania świadczeń rodzinnych wymienia kryterium zamieszkiwania na terytorium RP (art. 1 ust 3 u.ś.r.). Formułując definicję pojęcia "zamieszkiwanie" Kolegium przyjęło, iż jest to prawna kwalifikacja określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu. Oba te elementy muszą występować łącznie. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, które ma cechy założenia w niej ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że odwołująca mieszka i pracuje w H. od dnia 14 lutego 2010 roku. Pobyt za granicą nie ma charakteru pobytu tylko czasowego, związanego np.: z wyjazdem turystycznym, czy też podjęciem lub kontynuacją nauki.

Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71, pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI. Zacytowany przepis tworzy – na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego, niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny – uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia. Oznacza to, że na państwie zatrudnienia spoczywa obowiązek wypłaty świadczeń rodzinnych. To uprawnienie nie może być zniesione przez regulacje zawarte w ustawodawstwie krajowym, na mocy, którego osoby nie zamieszkujące na terytorium państwa członkowskiego mogłyby zostać pozbawione świadczeń rodzinnych. Nie można pobierać świadczeń tego samego rodzaju w pełnej kwocie, za ten sam okres, na to samo dziecko (art. 12 (9)(11) ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Nr 1408/71 oraz art. 10 (12)(13) rozporządzenia Nr 574/72).

Na tej podstawie Kolegium przyjęło, że krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych na dziecko – M. C. w ww. okresie był kraj zamieszkiwania i zatrudnienia matki dziecka, czyli H.. Jednakże w powyższym okresie odwołująca pobierała świadczenia rodzinne na dziecko nie będąc do tego uprawnioną, dlatego kwota pobranych świadczeń podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium podkreśliło, że decyzja Wójta Gminy S. przyznająca świadczenia rodzinne zawiera pouczenie, iż w przypadku zmiany liczby członków rodziny lub zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, strona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, iż nie mają one wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem w oświadczeniu z dnia 3 września 2015 roku strona wskazała matkę jako pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Ze wspomnianego oświadczenia wynika, iż odwołująca zamieszkuje i pracuje w H. od dnia 14 lutego 2010 roku, zatem podlega H. ubezpieczeniom społecznym, w tym ubezpieczeniu emerytalnemu od dnia 14 lutego 2010 roku do chwili obecnej. Ponadto w dniu 17 sierpnia 2015 roku do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynęły formularze unijne E401 i E411 wystawione przez h. instytucję właściwą ds. świadczeń rodzinnych w związku z ubieganiem się przez stronę o świadczenia rodzinne w H. na dziecko. Gdyby odwołująca nie była aktywna zawodowo na terenie H., to zgodnie z przepisami unijnymi krajem właściwym do przyznania świadczeń rodzinnych byłby kraj zamieszkiwania dziecka, czyli Polska. Skoro jednak strona jest aktywna zawodowo na terenie H. to w pierwszej kolejności krajem właściwym do przyznania świadczeń rodzinnych jest H..

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. C. wskazała na naruszenie:

1. art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 23 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), przez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a zwłaszcza pozbawienie uprawnień procesowych wynikających z art. 78 K.p.a.;

2. art. 7 w zw. z art. 80, art. 75 i art. 77 K.p.a. przez ich niezastosowanie, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję winno podjąć stosowne czynności celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ wydał orzeczenie tylko i wyłącznie w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a nie wykazał żadnej inicjatywy w celu przeprowadzenia nowych dowodów. W opinii skarżącej organ ten był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego we własnym zakresie, czego jednak nie uczynił;

3. art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez niezastosowanie, gdyż organ w uzasadnieniu nie wskazał, że istnieje możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Nadto organ naruszając zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, pozbawił skarżącą skutecznego podnoszenia okoliczności w tym trudnej sytuacji rodzinnej, które uzasadniłyby zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji w całości.

W motywach skargi jej autorka wyjaśniła, że wskazane naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego spowodowały naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP, przez pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, które zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Kwestionowana decyzja jest wadliwa i winna zostać zmieniona. Organ błędnie ustalił, iż skarżąca zamieszkuje i pracuje na terenie H. od dnia 14 lutego 2010 roku, bowiem stałym miejscem zamieszkania skarżącej jest Polska, a pobyty na terenie H. były sporadyczne i wiązały się z podjęciem pracy sezonowej. Prace te podejmowany były ze względu na trudną sytuację finansową, a osiągane środki finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania siebie i córki oraz poniesienie kosztów jej leczenia. Skarżąca zmuszona jest ponadto do podejmowania na terenie Polski prac dorywczych. Centrum życiowe strony znajduje się na terenie RP w miejscowości W., gmina S.. Dlatego, nie można zaakceptować stanowiska, że samo uprawnienie do świadczeń rodzinnych w ustawodawstwie kraju zatrudnienia przesądza o właściwości tego kraju, jako uprawnionego do wypłaty należnych świadczeń rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję winno podjąć stosowne czynności celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ wydał orzeczenie tylko i wyłącznie w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a nie wykazał żadnej inicjatywy w celu przeprowadzenia nowych dowodów. Tymczasem – zdaniem autorki skargi – Kolegium było zobowiązane do przeprowadzenia postępowania dowodowego we własnym zakresie, czego nie uczyniło. Pismem z dnia 19 kwietnia 2016 roku Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Ł. Jednostka Organizacyjna Samorządu Województwa [...], nawiązując do decyzji Marszałka Województwa [...] dotyczących przypisania do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych poinformowało stronę, iż wystąpiło do h. instytucji właściwej ds. świadczeń rodzinnych (Sociale Verzekeringsbank w Leiden) o zwrot świadczeń rodzinnych nadpłaconych w Polsce w kwocie głównej 18.919 zł. Zgodnie z przepisami unijnymi h. instytucja właściwa ds. świadczeń rodzinnych może dokonać zwrotu jedynie kwoty głównej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Dlatego Kolegium nie dokonało dokładnego wyjaśnienia sprawy. Zwrot przez h. instytucję właściwą ds. świadczeń rodzinnych nienależnie – zdaniem organu – pobranych świadczeń rodzinnych czyni zaskarżone decyzje wadliwymi i niewłaściwymi.

Ponadto strona wskazała, że organ w uzasadnieniu nie wskazał, że istnieje możliwość umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Nadto organ naruszając zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, pozbawił skarżącą skutecznego podnoszenia okoliczności, w tym trudnej sytuacji rodzinnej, które uzasadniłyby zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Ze względu na trudną sytuację materialną skarżąca nie jest w stanie zwrócić należności w kwocie w jakiej domaga się organ. Jest matką samotnie wychowującą niepełnosprawną córkę, nie może liczyć na pomoc finansową rodziny, czy znajomych. Nie posiada żadnych oszczędności, ani majątku, który mogłabym spieniężyć. Sytuacja materialna strony jest trudna. Córka wymaga opieki i pomocy, a koszty jej leczenia są bardzo wysokie i przekraczają możliwości finansowe skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

W stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego oraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

W ocenie składu orzekającego, organ obu instancji nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji.

Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jego treścią, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne – zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. – uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W sprawie niniejszej dla wydania zaskarżonej decyzji istotne bowiem było ustalenie, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Wójta Gminy S. z dnia [...], nr [...] uchylająca decyzję z dnia [...] w części dotyczącej przyznania prawa do ww. świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku. W obrocie prawnym pozostaje także ostateczna decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...], nr [...] orzekająca o odmowie przyznania wspomnianych świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 listopada 2010 roku do dnia 31 października 2011 roku. Wymienione decyzje nie były przedmiotem odwołania skarżącej, a tym bardziej nie były kwestionowane w drodze skargi do sądu administracyjnego. Co zatem istotne na obecnym etapie, w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, iż strona skarżąca nie miała prawa do świadczeń rodzinnych, które we wskazanym okresie pobrała. Oznacza to, iż jakakolwiek argumentacja w tym zakresie nie może na obecnym etapie odnieść oczekiwanego skutku. Jak zostało już wywiedzione, sprawa orzeczenia o braku prawa do ww. świadczeń rodzinnych została już ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu.

Ostateczna decyzja o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych wiąże nie tylko organ, ale również sąd administracyjny. Aby można było uznać świadczenie za nienależnie pobrane i nakazać jego zwrot, to najpierw należy ostatecznie odmówić przyznania tych świadczeń. Z uwagi na to, że podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowi inna ostateczna organu administracji (decyzja o odmowie przyznania świadczeń), w postępowaniu niniejszym pozbawione były słuszności wszelkie argumenty wskazujące na to, że sporne świadczenie rodzinne było skarżącej należne.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconych jej w ww. okresie świadczeń rodzinnych. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wnikliwym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, co znajduje odzwierciedlenie w prawidłowej i wyczerpującej argumentacji organu sformułowanej w sposób wymagany przez przepisy procedury administracyjnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić wypada, iż przepis art. 10 K.p.a. wskazuje, iż organy obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Utrwalony jest w orzecznictwie bowiem pogląd, iż zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia 11 stycznia 2013 roku, II GSK 1142/11; z dnia 18 grudnia 2012 roku, II OSK 1490/11; wyroki WSA: w Poznaniu z dnia 7 lutego 2013 roku, IV SA/Po 1109/12; w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2013 roku, II SA/Rz 622/12 i inne; wszystkie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie skarżąca nie wykazała takiego związku, zatem naruszenie art. 10 K.p.a. Sąd ocenił jako pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie.

W treści skargi jej autorka wskazała także na naruszenie art. 7 w zw. z art. 80, art. 75 i art. 77 K.p.a. przez ich niezastosowanie, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając decyzję winno podjąć stosowne czynności celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. W szczególności organ wydał orzeczenie tylko i wyłącznie w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, a nie wykazał żadnej inicjatywy w celu przeprowadzenia nowych dowodów. W opinii skarżącej organ ten był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania dowodowego we własnym zakresie, czego jednak nie uczynił. Także z tym argumentem skargi Sąd się nie zgadza. Niewątpliwie, organ drugiej instancji ma obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy celem skontrolowania, czy działania podejmowane przez organ pierwszej instancji były prawidłowe. Celem postępowania odwoławczego nie jest sama kontrola poprawności rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji, lecz uzupełnienie stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy oraz uwzględnienie tych zmian w stanie prawnym sprawy, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Istota dwuinstancyjności sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Organ odwoławczy z zasady jednak nie prowadzi postępowania dowodowego, a ma jedynie obowiązek przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i wydania orzeczenia według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu orzekania. Zakres postępowania dowodowego determinowany jest przedmiotem postępowania, okolicznościami mającymi wpływ na rozstrzygnięcie. W sprawie niniejszej organy obu instancji swoje rozstrzygnięcia oparły na innej wcześniejszej, ostatecznej decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczeń, dlatego zakres postępowania dowodowego nie był szeroki, obejmował bowiem tylko wyjaśnienie kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie.

W końcu odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r. Sąd uznał, iż także i on pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. w przedmiocie umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności, jest odrębnym postępowaniem inicjowanym stosownym wnioskiem strony. Poza wpływem na rozstrzygnięcie w sprawie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu pobranych świadczeń, pozostają wszelkie argumenty wpływające na przyznanie ulgi w spłacie zobowiązań. Tym samym organ nie miał obowiązku badać sytuacji rodzinnej materialnej czy zdrowotnej strony w niniejszym postępowaniu.

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

MR