Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 690/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246,  art. 245
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W.D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia.

Następnie skarżący w dniu 6 listopada 2012 r. złożył urzędowy formularz wniosku

o przyznanie prawa pomocy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Na mocy zarządzenia z dnia 7 listopada 2012 r. skarżący został poinformowany, że w sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych zatem jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie merytorycznie rozpoznany jedynie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, uznał bowiem, że sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu poczynienie oszczędności niezbędnych na opłacenie należności profesjonalnego pełnomocnika bez narażania skarżącego na uszczerbek w podstawowych potrzebach życiowych.

Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. W.D. złożył sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia.

Wydanym w wyniku sprzeciwu postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 27 lutego 2013 r. W.D. wniósł od wskazanego wyżej postanowienia zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r. oddalił zażalenie W.D.

Dnia 12 czerwca 2013 r. skarżący po raz kolejny złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

We wniosku wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 1 255,70 zł. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1 363 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 407 zł, za wodę – 50 zł, za energię elektryczną – 35 zł, za telefon – 50 zł, za Internet – 50 zł, za telewizję- 66 zł. Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, oraz dojazdów w wysokości 100 zł.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2013 r. tut. Sąd ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W wyniku wniesionego przez W.D. zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. orzekł o jego oddaleniu.

Dnia 4 listopada 2013 r. Przewodniczący Wydziału IV wydał zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy w niniejszej sprawie na dzień 5 grudnia 2013 r. W związku z kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego rozprawę odwołano.

W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy W..D. wskazał, że utrzymuje się z renty w wysokości 1 255,70 zł. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dodatkowo podał, że miesięcznie obciążają go wydatki w kwocie 1 643 zł na które składają się następujące opłaty: za czynsz – 412 zł, za wodę – 50 zł, za energię elektryczną – 39 zł, za telefon – 36 zł, za Internet – 50 zł, za telewizję- 66 zł, środki czystości- 90 zł, wyżywienie- 500 zł. Wskazał dodatkowo, że ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości 100 zł, oraz dojazdów w wysokości 100 zł oraz że pozostaje w zwłoce z zapłatą czynszu w wysokości 200 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o ustanowienie radcy prawnego należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" nakładające na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułujące obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 117). Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę.

W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy dochodem przypadającym na jednoosobowe gospodarstwo domowe, a rozmiarem wydatków, które obciążają skarżącego Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu przypomnieć należy, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego, po odliczeniu obciążeń podatkowych wynosi 1.255,70 zł. Jednocześnie na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą około 567 zł. W kwocie tej Sąd uwzględnił opłatę z tytułu czynszu w kwocie 412 zł, opłatę za wodę w kwocie 50 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 39 zł oraz koszt telefonu w kwocie 66 zł.

Z powyższego wyliczenia wynika, że pozostała skarżącemu kwota, nawet po zakupie leków oraz żywności, a także spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconego czynszu powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów postępowania, w tym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Tym bardziej, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych.

Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.