Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 413/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i  ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Ż. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej Ż. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., decyzją z dnia 14 lipca 2020 r. Nr [...] po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania Ż. S. – dalej: strona, skarżąca, wnioskodawczyni, od decyzji z dnia 18 maja 2020 r. nr [...] działającego z upoważnienia Wójta Gminy J., Referenta Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w przedmiocie odmowy przyznania Ż. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad J. S. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego- dalej k.p.a. (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji podano, że organ pierwszej instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołał przepisy prawa regulujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że w dniu 19 marca 2020 r. wpłynął do organu właściwego wniosek Ż. S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem J. S. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie G., z dnia 25 września 2017 r. nr 84/2010 - orzeczenie wydane na, stałe. Organ wskazał, że skarżąca w związku z opieką nad dziadkiem pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostało dołączone oświadczenie strony z dnia 17 marca 2020r., że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ pierwszej instancji podniósł, że dziadek strony jest wdowcem, posiada czworo dzieci: córka W. – która pracuje zawodowo. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że synowie J. S.: R., J. oraz A. S. nie utrzymują kontaktu z ojcem. Z informacji uzyskanych przez GOPS J. wynika, iż synowie R. i J. są zameldowani na terenie gminy J. w miejscowości Ł. nr [...], ale nie przebywają pod adresem zameldowania. Córka J. – W. złożyła oświadczenie, że jej harmonogram pracy powoduje, że nie może sprawować opieki nad swoim ojcem, ponieważ pracuje za granicą. Obowiązek pomocy wobec ojca sprawuje jej córka, skarżąca, która mieszka razem z nim.

Organ wskazał, że skarżąca dołączyła do wniosku oświadczenie, że mieszka wspólnie z dziadkiem J. S., którym się codziennie opiekuje. Według oświadczenia to ona sprawuje wszystkie obowiązki przy opiece nad dziadkiem, ponieważ jego dzieci nie podejmują opieki, nie ma z nimi kontaktu. Jedynie mama strony - odwiedza czasami dziadka. Strona oświadczyła, że ze względu na charakter pracy jej mamy, który jest za granicami kraju i który powoduje dłuższe wyjazdy do N., dziadek wyraża chęć, wolę i akceptuje aby to ona - sprawowała opiekę. Podniesiono, że do wniosku został dołączony opis dnia stanowiący załącznik nr 2, w którym strona wskazała, że opiekuje się swoim dziadkiem codziennie. Wskazano, że dziadek strony jest osobą, która ma przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POCHP) cierpi na ostrą niewydolność oddechową. Zmaga się ze zwyrodnieniami kręgosłupa na odcinku lędźwiowym. Stwierdzono u niego napięciowe bóle głowy. Jest po złamaniu kości udowej. Według strony stan zdrowia jej dziadka powoduje, że koniecznością jest aby to ona mu pomagała w codziennych czynnościach, z którymi nie poradziłby sobie w związku ze znacznym ograniczeniem możliwości samodzielnej egzystencji.

Wskazano, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego dnia 29 kwietnia 2020 r. ustalono, że dziadek strony (lat 75) posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, choruje na choroby neurologiczne oraz choroby układu oddechowego i krążenia, przewlekła niewydolność oddechowa, ma problem z poruszaniem się, z tego względu wymaga pomocy osoby drugiej w codziennych czynnościach życiowych takich jak: pomoc przy ubieraniu się, przygotowywanie posiłków w ciągu dnia - posiłki J. spożywa samodzielnie - nie wymaga karmienia. Kontakt z lekarzem w razie potrzeby, utrzymanie porządku w mieszkaniu, umożliwienie kontaktu z otoczeniem. Organ wskazał, że J. S. jest osobą logicznie myślącą i kontaktującą. Jest w stanie samodzielnie określić swoje potrzeby. Nie jest osobą leżącą, nie wymaga pampersowania, porusza się przy pomocy kuli ortopedycznej. Opiekę nad nim sprawuje wnuczka - wnioskodawczyni, która prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, udziela mu pomocy według potrzeby i właściwości, utrzymuje w czystości mieszkanie, przygotowuje posiłki, pomaga przy ubieraniu się, przy kąpieli raz w tygodniu, pierze, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty. Wskazano, że według oświadczenia na te czynności poświęca około 5-6 godzin dziennie. Wskazano, że dziadek strony posiada córkę oraz trzech synów. Córka nie mieszka z ojcem, utrzymuje kontakt w formie odwiedzin - nie udziela pomocy. Synowie: J., R. i A. nie utrzymują kontaktu z ojcem, najprawdopodobniej mieszkają w N. Syn J. pojawił się u ojca w kwietniu 2020r.. lecz J. S. go nie przyjął do domu z obawy na możliwość zachorowania.

Organ pierwszej instancji podniósł, że pracownik socjalny na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz uzyskanych telefonicznie informacji od J. S. potwierdził fakt sprawowania opieki przez stronę. Wskazano, że sprawowana opieka przez wnuczkę jest prawidłowo, zajmuje stronie około 5-6 godzin dziennie. J. S. jest osobą sprawną umysłowo i samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne oraz logicznie wyraża swoje potrzeby i oczekiwania. Ustalono, że wnuczka mieszka razem z J. S. Strona była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. do kwietnia 2018 r. - po tym czasie nie figuruje jako osoba bezrobotna w ewidencji urzędu. Wskazano, że J. S. twierdzi, iż synowie nie interesują się jego losem, nie kontaktują się z nim w ogóle, przebywają gdzieś na terenie N. W. kwietniu pojawił się syn J. lecz z obawy przed zarażeniem COVID-19 ojciec nie wpuścił go do domu. Córka czasem dzwoni, rzadko odwiedza. Twierdzi że nie może udzielić pomocy ojcu z powodu częstych wyjazdów do pracy do N. Obecnie strona ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, mimo to w ocenie organu czas jaki poświęca na opiekę pozwala na podjęcie zatrudnienia.

W dalszej części uzasadnienia swojej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem specjalnej, państwowej pomocy pieniężnej, o jaką ubiegają się osoby opiekujące się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przywilej pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje tym. którzy zmuszeni zostali do rezygnowania z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej w celu podjęcia opieki nad poważnie niepełnosprawnym krewnym. Osoby te muszą udzielać stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jego samodzielnej egzystencji i potrzebą ciągłego współudziału opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca w ustawie o świadczeniach rodzinnych jasno sprecyzował, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje. jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia osiemnastego roku życia, ewentualnie w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia dwudziestego piątego roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy).

Wskazano, że organ pierwszej instancji postanowił odmówić Ż. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem J. S., ponieważ z treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jasno wynika, że uprawnienia do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczeniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającego, że krewni w linii prostej to osoby z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zatem np. córka i ojciec są spokrewnieni w pierwszym stopniu, a dziadek i wnuczka w drugim. Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Opisane zasady obowiązku alimentacyjnego na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. la ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym tj. matce, ojcu, dzieciom czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo gdy osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku z uwagi na niepełnosprawność w stopniu znacznym stwierdzoną stosownym orzeczeniem. W tym miejscu organ pierwszej instancji powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego i wskazał, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem. W ocenie organu obowiązek alimentacyjny strony względem dziadka poprzedza obowiązek alimentacyjny czworga jego dzieci, które w pierwszej kolejności zobowiązane są do sprawowania opieki nad swoim ojcem. Zdaniem organu podstawą do zwolnienia z obowiązku sprawowania opieki nad wymagającym tego najbliższym członkiem rodziny jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie okoliczności jak wykonywanie pracy zawodowej, czy odległość od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki stanowią przeszkody prawnie obojętne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych. Jak wykazano tylko posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Kończąc uzasadnienie swojej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że należy przyjąć, iż w sprawie nie zachodzą żadne obiektywne czynniki by dzieci nie wypełniały swojego obowiązku alimentacyjnego względem ojca w formie czy to bezpośredniej opieki czy dostarczenia środków finansowych na jej sfinansowanie.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła decyzji:

1) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, chyba że zstępni ci posiadają orzeczenie o niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki.

Wskazując na powyższy zarzut skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy J. nr [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia.

Odwołująca wskazała, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz wnuczki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po zapoznaniu się z aktami sprawy i wniesionym odwołaniem stwierdziło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), zwana dalej ustawą. Świadczeniami rodzinnymi, w rozumieniu ustawy (art. 2), są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie składu orzekającego Kolegium, stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe i słusznie skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem.

Z unormowań tego przepisu wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. la ustawy. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. W judykaturze nie budzi też wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Z art. 17 ust. 1 a pkt 2 i 3 ustawy wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazać zatem przyjdzie, że przepis art. 17 ust. 1 i la przez odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że dziadek strony posiada czworo dzieci: córkę W. (według oświadczenia pracuje za granicą), oraz synów: R., J. i A. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 kwietnia 2020 r. oświadczył, że synowie nie interesują się jego losem, nie kontaktują się z nim w ogóle, przebywają gdzieś na terenie N. Dodał jednak, że syn J. odwiedził go w miesiącu kwietniu, lecz w obawie przed zarażeniem wirusem COVID-19, nie wpuścił go do domu. Natomiast córka W. czasem do niego dzwoni, rzadko odwiedza.

Zatem z ustaleń organu pierwszej instancji dokonanych w tej sprawie wynika, że dzieci dziadka strony nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niewątpliwie zobowiązani są do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie wtedy, gdy dzieci dziadka strony nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak fizycznej możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawnym ojcem w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Słusznie wskazał organ pierwszej instancji, że taką okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dzieci wyżej wymienionego orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci dziadka strony nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji lub posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017r., sygn. IOSK 829/16).

Podobnie sytuacja pozbawienia danej osoby władzy rodzicielskiej nad dziećmi mogłaby stanowić okoliczność wykluczenia tych dzieci z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców. Nie jest natomiast taką okolicznością fakt zamieszkiwania dzieci poza miejscem zamieszkania rodzica, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe organ wskazał, iż w rzeczonej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej dziadka przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżąca nie była osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojego dziadka, to nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad dziadkiem.

W świetle powyższego, w ocenie składu orzekającego Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania wnuczce świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni.

Zaskarżonej wyżej opisanej decyzji zarzuciła:

• rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnego, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, i wniosła o:

• uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 lipca 2020 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Referenta Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia 18 maja 2020 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie, skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

• zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) wnoszę o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej p.p.s.a. W myśl zaś art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozpatruje w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 lipca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. przez Referenta Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia 18 maja 2020 r. odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. S. Materialnoprawną podstawę do wydania zaskarżonych decyzji a także rozpoznania skargi stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej ustawa u.ś.r., w szczególności art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy.

Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z tego przepisu – nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji, a tym samym do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1a:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Interpretując powyższy przepis organ przyjęły, wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nie tylko sprawowanie opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę. Dalszą przesłanką jest ciążący na opiekunie względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny, zgodnie z art. 128 k.r.o. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Art. 129 k.r.o. określa kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego i stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku wstępnych lub zstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, § 2 tego przepisu stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Z powołanych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika zatem, że osobami w pierwszej kolejności zobowiązanymi do alimentacji są dzieci osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie dzieci J. S. są w pierwszej kolejności zobowiązane do opieki nad ojcem.

Powyższe potwierdza treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. określając w jakich przypadkach może uzyskać świadczenie inna osoba zobowiązana do alimentacji niż niespokrewniona z osobą wymagającą opieki, w pierwszym stopniu.

Rozważania powyższych przepisów dokonane przez organy są prawidłowe i odpowiadają orzecznictwu sądowoadministracyjnemu.

Jednakże orzeczenie powyższe narusza art. 8 k.p.a., który ustanawia zasadę bezstronności, równego traktowania, proporcjonalności i zasadę pewności prawa. Mówi on w § 1, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, § 2, stanowi że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym lub prawnym.

Sąd podkreśla, że okolicznością niesporną w sprawie jest, że decyzją Wójta Gminy J. z dnia 27 listopada 2019 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na J. S. w kwocie 620 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2019 r. Do 31 października 2020 r.

Świadczenie to zostało uregulowane w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w ust. 1 stanowi:

1. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego art. 16a ust. 1 u.ś.r. wynika, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest między innymi rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą, wobec której opiekun jest podmiotem zobowiązanym alimentacyjnie.

Brzmienie powyższego przepisu nie nasuwa żadnych wątpliwości, że również i w tym przypadku, bo w tym zakresie art. 16a ust. 1 i 17 ust. 1 mają prawie identyczne brzmienie, mają zastosowanie art. 128 i 129 k.r.o. W tym zaś przypadku skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 19 marca 2020 r. czyli jak wynika z akt administracyjnych sprawy w tym samym stanie faktycznym. Te same przesłanki w niniejszej sprawie zostały inaczej ocenione, gdyż organy odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że są osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (przed skarżącą) do obowiązku alimentacyjnego.

W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organów wskazano, iż skarżąca otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Nie wyjaśniono natomiast z jakich powodów i dlaczego dokonano innej oceny prawnej takiego samego stanu faktycznego sprawy.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 8 ust. 2 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

Wskazane w art. 8 k.p.a. zasady zostały przez organy złamane.

Sąd jednocześnie stwierdza wobec zarzutów skargi, że brzmienie art. 17 u.ś.r. jest jednoznaczne i wykładnia językowa powyższego przepisu daje możliwość jego rozumienia. Z tych względów brak jest podstaw do stosowania wykładni celowościowej czy funkcjonalnej.

Organy ponownie rozpoznając sprawę podejmą decyzję w przedmiocie złożonego wniosku o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego mając na uwadze decyzję z dnia 27 listopada 2019 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wymogi określone w art. 8 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak wyżej.