Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 118/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.18 ust.1e
journal: Dz.U. 2018 poz 1474
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Małgorzata Łoboz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2020r. znak [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 sierpnia 2020 r. znak [...] Prezydent Miasta K., na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f, ust. 5, art. 18 ust. 1, ust. 1e pkt 3, art. [...] ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474 ze zm.) w związku z art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a i ust. 2, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 203), orzekł:

- w punkcie 1 o ustaleniu na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. odszkodowania w wysokości 109 133,00 zł za składniki budowlane oraz prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0[...]2 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna K., objętej księgą wieczystą nr [...], które wygasło z mocy prawa z dniem 14 grudnia 2017 r., w związku z ostateczną decyzją nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 10 listopada 2017 r. znak [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa ul. L. w K. (...)";

- w punkcie 2 o wypłacie odszkodowania ustalonego w punkcie 1 na rzecz Spółdzielni

Mieszkaniowej "P." z K.;

- w punkcie 3 o niepowiększeniu odszkodowania ustalonego w punkcie 1 na podstawie

art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych;

- w punkcie 4 o ustaleniu na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. odszkodowania w wysokości 5 063,00 zł z tytułu wygaśnięcia z mocy prawa z dniem 14 grudnia

2017 r. ograniczonego prawa rzeczowego – służebności przesyłu;

- w punkcie 5 o wypłacie odszkodowania ustalonego w punkcie 4 na rzecz Tauron

Dystrybucja S.A. w K.;

- w punkcie 6 o zobowiązaniu Gminy Miejskiej K. do zapłaty sumy kwot ustalonych w punktach 1 i 4 w wysokości łącznej: 114 196,00 zł w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ podał, że działka nr [...] o pow. 0,0222 ha, obr. [...] jedn. ewid. K. znajduje się w liniach rozgraniczających teren inwestycji obejmującej drogę gminną, dla której wydano opisaną wyżej decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zatem zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych stała się z mocy prawa własnością Gminy Miejskiej K., z dniem w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, tj. 14 grudnia 2017 r.

Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej m. in. jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. wg stanu na dzień ostateczności decyzji jako właściciel ujawniona była Gmina K., jako użytkownik wieczysty - Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." w K.. W dziale III księgi wieczystej na prawie użytkowania wieczystego ujawnione ograniczone prawo rzeczowe tj. służebność przesyłu, polegająca na prawie budowy i eksploatacji linii kablowej SN na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K.. Dział IV był wolny od wpisów.

Wartość działki została ustalona na podstawie operatu szacunkowego z dnia 7 stycznia 2020 r. Zgodnie z ww. operatem wartość rynkowa prawa własności wycenianej nieruchomości gruntowej określona została na kwotę: 112399,00 zł, wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego wycenianej nieruchomości gruntowej obciążonej służebnością została określona na kwotę: 107336,00 zł, a wartość odtworzeniowa składników budowlanych określona została na kwotę 1797,00 zł. Na kwotę 5 063,00 zł została określona wartość rynkowa służebności. Jednostkowa wartość nieruchomości gruntowej określona została na kwotę: 506,30 zł/m2.

W piśmie z dnia 12 lutego 2020 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." poinformowała, iż nie wnosi uwag do operatu szacunkowego i zawnioskowała o powiększenie kwoty ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z racji wypełnienia dyspozycji wynikającej z artykułu 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Decyzja nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 10 listopada 2017 r. nie została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Odwołując się do brzmienia art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i orzecznictwa sądów administracyjnych organ wyjaśnił, że pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 18 ust. 1e ustawy należy rozumieć podjęcie i ujawnienie taki czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właściciele (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzeń i rozporządzania rzeczą. Zatem czynność zmierzająca do realizacji tej czynności musi być odpowiednio widoczna i rzeczywista. Nie musi być potwierdzona dokumentem, lecz winna być dostatecznie ujawniona w sposób ogólnie przyjęty, a dowodzona może być wszelkimi środkami dowodowymi, byle dotarła do adresata (nowego właściciela). W świetle powyższego, zgodnie z ww. przepisem trzydziestodniowy termin wydania nieruchomości upłynął w dniu 15 stycznia 2018 r.

Jak wynika z pisma Zarządu Dróg Miasta K. znak [...] z dnia 26 listopada 2018 r. nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] nie została wydana obustronnym protokołem przekazania - przejęcia lub jednostronnym oświadczeniem woli pod inwestycję przez dotychczasowych użytkowników wieczystych na rzecz Gminy Miejskiej K.. Nie można więc uznać, że zaistniały podstawy do podwyższenia należnego odszkodowania o 5%, o którym mowa w art. 18 ust.1e pkt 3 ustawy.

Odwołanie od punktu 3 decyzji złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." w K., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że wywłaszczona nieruchomość nie została wydana protokołem zdawczo-odbiorczym, ani przekazana jednostronnym oświadczeniem użytkownika wieczystego i pozbawienie na tej podstawie Spółdzielni prawa do powiększenia odszkodowania ustalonego w punkcie 1 na podstawie art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

W treści odwołania podniesiono, że organ oparł wyłącznie na twierdzeniu zawartym w piśmie Zarządu Dróg Miasta K., znak [...] z dnia 26 listopada 2018 r. Tymczasem obowiązujące przepisy nie przewidują żadnej szczególnej formy złożenia oświadczenia woli o przekazaniu (wydaniu) nieruchomości, zatem nie można oczekiwać, że przekazanie (wydanie) nieruchomości zostanie w jakikolwiek sposób sformalizowane. Ratio legis regulacji ustanowionej w przepisach art. 18 ust. 1e specustawy opiera się na założeniu, że zakresem szczególnego uprawnienia do premii odszkodowawczej są objęte sytuacje, w których w następstwie działania (np. poprzez wyraźne złożenie oświadczenia woli, protokolarne przekazanie nieruchomości) lub zaniechania (np. poprzez zaniechanie wykonywania władztwa nad rzeczą, rezygnację z wnoszenia środków odwoławczych, tolerowania faktycznego wkroczenia inwestora na teren nieruchomości i rozpoczęcia prac budowlanych) dotychczasowy właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości manifestuje wolę dobrowolnego wydania tej nieruchomości zarządcy drogi, przez co możliwe staje się niezwłoczne objęcie nieruchomości we władanie i rozpoczęcie realizacji inwestycji bez konieczności składania wniosku o wszczęcie postępowaniu egzekucyjnego. Wydanie nieruchomości w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy może zatem nastąpić również w sposób dorozumiany (per facta concludentia) w tym znaczeniu, że wola niezwłocznego wydania użytkowania nieruchomości może być zamanifestowana poprzez byłego właściciela lub wieczystego przez zaniechanie.

Ponadto Spółdzielnia wskazała, że nie odwołała się od decyzji z dnia 10 listopada 2017 r., znak [...], ani nie czyniła żadnych przeszkód Gminie Miejskiej K. w objęciu w posiadanie działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. S.. Po dacie wydania decyzji Spółdzielnia nie wykonywała też żadnych uprawnień właścicielskich w stosunku do działki nr [...]. W zawiadomieniu z dnia 15 listopada 2017 r., znak [...] Prezydent Miasta K. ograniczył się jedynie do zacytowania treści art. 18 ust. 1e specustawy. Taka forma pouczenia strony nie może być uznana za wystarczającą. Spółdzielnia informację o prawomocności decyzji z dnia 10 listopada 2017 r. oraz sposobie, w jaki sposób ma nastąpić przekazanie wywłaszczonej nieruchomości Zarządowi Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. próbowała uzyskać kierując do tego podmiotu pisma datowane na dzień 15 marca 2018 r. oraz 25 czerwca 2018 r. Odpowiedź na pytanie o datę przekazania tej nieruchomości nie była jednoznaczna, gdyż Zarząd najpierw w piśmie z dnia 23 marca 2018 r. poinformował, że "wydanie nieruchomości może nastąpić po wyłonieniu Wykonawcy tj. planowany termin maj 2018 r.", a następnie w piśmie z dnia 13 sierpnia 2018 r. poinformował, że plac budowy został przekazany 7 czerwca 2018 r., a rozpoczęcie prac planowane jest na dzień 21 sierpnia 2018 r. Prowadzi to do wniosku, że Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. nie oczekiwał żadnej aktywności ze strony Spółdzielni w przekazaniu wywłaszczonej nieruchomości drogowej, a przejęcie przez zarządcę drogi tej nieruchomości (przejęcie władztwa faktycznego nad nieruchomością) nastąpiło z dniem uprawomocnienia się decyzji.

Wojewoda M. decyzją z dnia 30 listopada 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 12 ust. 5 i art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżony punkt 3 decyzji.

W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, że dopuszczalne jest wniesienie odwołania jedynie co do niektórych części, które nie są ze sobą integralnie powiązane. Jeżeli zaś odwołanie dotyczy tylko niektórych postanowień (części) decyzji, w pozostałym zakresie decyzja staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania. W związku z powyższym, Wojewoda M. rozpoznał sprawę w granicach wyznaczonych treścią odwołania, tj. jedynie w zakresie zasadności powiększenia przyznanego już ostatecznie odszkodowania użytkownikowi wieczystemu.

Organ II instancji przypomniał, że decyzja nr [...] Prezydenta Miasta K. z 10 listopada 2017 r. znak: [...] nie została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności i rygoru takiego nie nadano jej odrębnym postanowieniem, w związku z czym termin na wydanie nieruchomości należy liczyć od momentu uzyskania przez ww. orzeczenie przymiotu ostateczności, co miało miejsce 14 grudnia 2017 r.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, co do zasady istotą uzyskania uprawnienia do zwiększenia wartości odszkodowania o dodatkowe 5 % jest "wydanie" nieruchomości w terminie 30 dni liczonym od jednej z ww. okoliczności. Owo wydanie nie oznacza bezczynności byłego właściciela nieruchomości lub biernego oczekiwania na działanie inwestora. Skoro ustawodawca połączył dodatkowy bonus z "wydawaniem" przez dotychczasowego właściciela nieruchomości na rzecz inwestycji, to po stronie takiego właściciela winny nastąpić działania zmierzające do wydania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że wydaniem nieruchomości nie jest w szczególności brak kwestionowania decyzji o zezwoleniu na realizacji inwestycji drogowej. Jednocześnie ukształtował się również słuszny pogląd, że przesłanki uzyskania podwyższonego o 5% odszkodowania, o jakim mowa w art. 18 ust. 1e, są spełnione także wtedy, gdy bez czynienia przez byłego właściciela nieruchomości przeszkód, dochodzi do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez zarządcę drogi, zanim dotychczasowy właściciel zostanie zawiadomiony o wydaniu decyzji rodzącej obowiązek wydania nieruchomości.

Powyższy pogląd dotyczy jednakże sytuacji, gdy dana nieruchomość została objęta we władanie przez inwestora w związku z realizacją planowanej inwestycji, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, bowiem faktyczne przejęcie przedmiotowej nieruchomości na potrzeby tego zamierzenia - jak wskazała sama odwołująca się powołując przy tym pismo Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z dnia 13 sierpnia 2018 r. - nastąpiło w czerwcu 2018 r., a zatem już po upływie ustawowego terminu (do 15 stycznia 2018 r., który przypadał w poniedziałek).

W treści pisma z dnia 15 marca 2018 r., skierowanego do Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. Spółdzielnia zwróciła się z prośbą o informację odnośnie prawomocności decyzji oraz terminu, w którym ma nastąpić wydanie nieruchomości, co Spółdzielnia wiązała z uregulowaniem stanu prawnego, jak również nieuzasadnionym ponoszeniem opłat za podatek od nieruchomości i za użytkowanie wieczyste.

W ocenie Wojewody M., choć nie zostało to wskazane wprost, powyższe wystąpienie można by potencjalnie uznać za wydanie nieruchomości, w rozumieniu art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, jednakże również w tym przypadku czynność ta nastąpiła po upływie 30 dni od daty uzyskania przez decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej waloru ostateczności (niezależnie zaś od powyższego organ II instancji zauważył, iż pismo to nie dotyczy w ogóle działki będącej przedmiotem postępowania).

Dla rozstrzygnięcia powyższej kwestii nie może mieć zasadniczego znaczenia fakt, iż zawiadomienie użytkownika wieczystego o wydaniu decyzji zawierało jedynie przytoczenie treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej, co w ocenie odwołującej się nie może być uznane za wystarczającą formę pouczenia strony, gdyż z treści tego zawiadomienia nie wynika, który konkretnie przypadek z pkt 1-3 art. 18 ust. 1e specustawy ma w niniejszej sprawie zastosowanie, a ponadto nie wskazuje podmiotu, któremu należy "wydać nieruchomość i w jakiej formie wydanie nieruchomości ma być uzewnętrznione.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jest z woli ustawodawcy postępowaniem odrębnym względem postępowania odszkodowawczego. Żaden z przepisów specustawy drogowej nie nakłada na organ wydający decyzję obowiązku zawarcia w zawiadomieniu o wydaniu takiej decyzji szczegółowego pouczenia o uprawnieniach przysługujących stronie w odrębnej sprawie. Także przepisy k.p.a. regulujące obowiązki informacyjne organów administracji odnoszą się do praw i obowiązków strony w konkretnej sprawie, a nie we wszystkich powiązanych ze sobą postępowań. Obowiązkiem organów, zgodnie z art. 8 ww. regulacji, jest bowiem należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zasada udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek odnosi się więc do danego postępowania i nie oznacza obowiązku udzielenia stronie porad prawnych, a już w szczególności poza zakresem danego postępowania. Na kwestię tę zwrócił uwagę m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 10 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 239/18. Nie ma przy tym znaczenia czy właściciel lub użytkownik wieczysty poinformowani byli uprzednio o przysługującym im uprawnieniu do powiększenia kwoty odszkodowania. Uprawnienie to wynika bowiem z samej treści przepisu. Okoliczność, iż niedotrzymanie powyższego terminu nastąpiło z przyczyny nie leżącej po stronie właścicieli, w tym także z powodu działań osób trzecich, nie może mieć wpływu na ocenę skutków prawnych określonych w ww. przepisie.

Na opisaną wyżej decyzję Wojewody M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." w K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

1. naruszenie art. 18 ust. 1e ustawy o gospodarce nieruchomościami wyrażające się w odmowie powiększenia ustalonego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości z uwagi na brak wydania nieruchomości w oznaczonym terminie, podczas gdy:

a) Spółdzielnia Mieszkaniowa "P." była gotowa do wydania nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0[...]2 ha, obręb [...] K. w terminie i nie podjęła żadnych kroków, które utrudniałyby jej wydanie, a ponadto

b) nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej nie stanowiła drogi wewnętrznej, lecz była miejskim ciągiem komunikacyjnym łączącym ul. D. z ul. M., po którym w sposób nieograniczony poruszali się nie tylko mieszkańcy K., ale również wyznaczony był regularny ruch autobusów MPK, co oznacza, że była w posiadaniu Gminy Miejskiej K. (ZIKIT) także przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej,

2. naruszenie art. 18 ust. 1e ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "niezwłoczne wydanie nieruchomości" przez osoby wywłaszczane wymaga od nich aktywnego działania, w szczególności podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego, podczas gdy do "niezwłocznego wydania nieruchomości", o którym mowa w tym przepisie, może dojść nawet poprzez zaniechanie wykonywania uprawnień właścicielskich przez wywłaszczane osoby.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie Wojewody M. do niezwłocznego wydania decyzji uchylającej decyzję Prezydenta Miasta K. w zaskarżonej części i orzeczenia co do istoty, poprzez przyznanie dodatkowych 5% odszkodowania. W przypadku nieuwzględnienia ww. żądania, strona skarżąca wniosła o uchylenie całości zaskarżonej decyzji organu I instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Domagała się także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi opisane wyżej zarzuty zostały rozwinięte.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpoczynając, wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sprawę rozpoznano i wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na podstawie powołanego przepisu Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wyznaczając termin posiedzenia na dzień 15 kwietnia 2021 r. Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skarga okazała się bezzasadna.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody M. utrzymująca w mocy punkt 3 decyzji Prezydenta Miasta K. w którym orzeczono o niepowiększeniu należnego Spółdzielni Mieszkaniowej "P." w K. odszkodowania na podstawie art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474 ze zm.). Rozstrzygniecie sprawy wymagało więc ustalenia czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy słusznie organy uznały, że nie doszło do wydania wywłaszczonej nieruchomości w terminach określonych w art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (decyzji nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności co wyłącza zastosowanie art. 18 ust. 1e pkt 1 i 2). Zgodnie zatem z treścią przepisu art. 18 ust. 1e pkt 3 cyt. ustawy powiększenie odszkodowania o 5 % wartości nieruchomości może nastąpić w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydał tę nieruchomość niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. W świetle powołanego przepisu przesłankami do powiększenia odszkodowania o 5 % są więc wydanie nieruchomości oraz zachowanie 30-dniowego terminu dla dokonania tej czynności. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji Wojewody M. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, że przesłanki te nie zostały spełnione.

Należy zauważyć, że omawiany przepis kreuje po stronie wywłaszczonego podmiotu szczególne uprawnienie do uzyskania dodatkowego (podwyższonego) świadczenia odszkodowawczego w związku z dobrowolnym i niezwłocznym wykonaniem ostatecznej decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Pozwala to na przyspieszenie przystąpienia do realizacji inwestycji drogowej bez konieczności stosowania środków przymusu przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. art. 16 ust. 3 o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427)).

Użyte przez ustawodawcę w art. 18 ust. 1e ww. ustawy pojęcie "wydania" nieruchomości zakłada takie postępowanie po stronie dotychczasowego właściciela (użytkownika wieczystego), które nie pozostawia wątpliwości, że w sposób świadomy wyzbywa się władztwa nad nieruchomością. Może to przejawiać się aktywnym działaniem na rzecz przekazania inwestorowi nieruchomości takim jak złożenie stosownego oświadczenia woli czy też podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego, bądź mieć charakter dorozumiany, czego przykładem będzie tolerowanie faktycznego wkroczenia inwestora na teren nieruchomości i rozpoczęcie przez niego prac budowlanych. Istotne jest aby właściciel (użytkownik wieczysty) w sposób jednoznaczny uzewnętrznił wolę wydania nieruchomości inwestorowi. Wypada podkreślić, że w tym drugim przypadku, a więc sytuacji gdy wydanie nieruchomości przejawia się w zaniechaniu podejmowania czynności władztwa, nie jest wystarczające samo bierne oczekiwanie dotychczasowego właściciela/użytkownika wieczystego na zajęcie nieruchomości przez inwestora. Samo pozostawanie w przeświadczeniu, że nie będzie się czyniło przeszkód w zagospodarowaniu nieruchomości nie odpowiada jeszcze pojęciu "wydania" nieruchomości. O dorozumianym przekazaniu nieruchomości można mówić dopiero w sytuacji gdy inwestor obejmie nieruchomość w posiadanie, przy braku sprzeciwu ze strony wywłaszczonego podmiotu.

Prezentowany pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 3776/18 wskazał: "W przepisie art. 18 ust. 1e ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wyraźnie jest mowa o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości, a nie o gotowości do jej wydania. To zaś jednoznacznie przesądza o aktywnej postawie byłego właściciela tej nieruchomości. Pod pojęciem wydania nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 18 ust. 1e ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wyraźnie jest mowa o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości należy zatem rozumieć podjęcie i ujawnienie takich czynności przez dotychczasowego jej właściciela, które zapewnią nowemu właścicielowi (inwestorowi) realną możliwość wykonywania w stosunku do niej wszelkich działań wynikających z prawa własności, a więc przede wszystkim posiadania, używania, pobierania pożytków, przetworzenia i rozporządzania rzeczą." Z kolei w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 1158/18 Naczelny Sąd Administracyjny wywodził w następujący sposób: "Skoro w treści art. 18 ust. 1e specustawy drogowej mowa jest o "wydaniu" nieruchomości w określonym terminie, to w tym terminie powinno dojść do przekazania nieruchomości inwestorowi albo w sposób wyraźny (przez złożenie stosownego oświadczenia woli), albo w sposób dorozumiany, tj. gdy właściciel nie czyni przeszkód w objęciu nieruchomości w posiadanie przez inwestora. Oczywistym jest jednak, że aby to bierne zachowanie byłego właściciela mogło skutkować otrzymaniem 5% bonusu, to konieczne jest aby w terminie określonym w tym przepisie inwestor objął nieruchomość w posiadanie. W przeciwnym wypadku nie można mówić o faktycznym wydaniu, ani o tym, że do niego doszło w przypisanym terminie. Do wydania w sposób dorozumiany nie wystarcza bowiem jedynie wola wydania po stronie wydającego. Potrzebne jest jeszcze objęcie tej nieruchomości w posiadanie przez inwestora. Dopiero wówczas można mówić o dorozumianym wydaniu (przekazaniu) nieruchomości inwestorowi." (por. również wyrok z dnia 10 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 2027/18). Wymóg aktywności po stronie wywłaszczonego właściciela (użytkownika wieczystego) został również zaakcentowany w wyroku z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 509/16, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podniósł: "W art. 18 ust. 1e ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wyraźnie stanowi się o wydaniu wywłaszczonej nieruchomości, a nie o gotowości do jej wydania, to zaś jednoznacznie przesądza o aktywnej postawie byłego właściciela tej nieruchomości."

W niniejszej sprawie niesporne jest, że strona skarżąca nie złożyła do dnia 15 stycznia 2018 r. oświadczenia o przekazaniu nieruchomości, nie został także podpisany żaden protokół zdawczo-odbiorczy. Spółdzielnia domagając się zastosowania regulacji określonej w art. 18 ust. 1e pkt 3 wskazuje na "zaniechanie czynności właścicielskich w stosunku do działki nr [...]", jednak nie wyjaśnia już w jaki sposób owo zaniechanie miałoby się przejawiać. Wywody Spółdzielni cechują w tym względzie brak logiki. Faktem jest, że decyzja stała się ostateczna z dniem 14 grudnia 2017 r., a zatem 30-dniowy termin wydania nieruchomości upływał w dniu 15 stycznia 2018 r. Tymczasem dopiero pismem z dnia 15 marca 2018 r. Spółdzielnia wystąpiła do Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. z zapytaniem o termin w jakim ma nastąpić przekazanie wywłaszczonej nieruchomości (przy czym jak trafnie zauważył organ II instancji w piśmie tym nie wymieniono działki nr [...], a jedynie działki nr [...], [...], [...] obr. [...] S.). Pytanie ponowiła pismem z dnia 26 czerwca 2018 r. Trudno zatem uznać, że Spółdzielnia "wydała nieruchomość" przed dniem powyższych wystąpień skoro wprost formułowała w nich żądanie wskazania w jakiej dacie ma to nastąpić. W kontekście treści pism kierowanych przez Spółdzielnię do Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu w K. zastrzeżenia musi też budzić podniesienie na etapie postępowania sądowego okoliczności, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej była "miejskim ciągiem komunikacyjnym łączącym ul. D. z ul. M., po którym w sposób nieograniczony poruszali się nie tylko mieszkańcy K., ale również wyznaczony był regularny ruch autobusów MPK, co oznacza, że była w posiadaniu Gminy Miejskiej K. (ZIKIT) także przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej". W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wyjaśnił, że "przedmiotowa nieruchomość znajduje się w liniach rozgraniczających teren inwestycji obejmującej drogę gminną, dla której wydano decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i stanowi fragment nawierzchni z kostki betonowej oraz fragment parkingu o nawierzchni żwirowej, usytuowany na osobnej działce i nie będący częścią nieruchomości drogowej". Powyższy opis znajduje potwierdzenie w operacie szacunkowym gdzie na stronie 7 zawarta została charakterystyka działki nr [...]. Lektura powyższego pozwala na ustalenie, że teren nieruchomości stanowi fragment niezabudowanego gruntu, bez składników roślinnych; działka jest nieogrodzona, częściowo stanowi fragment nawierzchni żwirowej – 28 m2 oraz częściowo chodnik i wjazd z kostki betonowej – 13 m2. Twierdzenia skargi odnośnie przejęcia nieruchomości przed wydaniem decyzji w sprawie nie odpowiadały zatem prawdzie.

Nie może także odnieść skutku zarzut niewystarczającego pouczenia w zawiadomieniu przez Prezydenta Miasta K. z dnia 15 listopada 2017 r., znak [...] o treści art. 18 ust 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Brak podstaw prawnych do wysuwania żądania, że prawidłowe informowanie o uprawnieniu wynikającym z tego przepisu wymaga wskazania podmiotu, któremu należy wydać nieruchomość oraz formy w jakiej ma to nastąpić. Sąd podziela pogląd WSA w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 8 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1788/19, gdzie wskazano, że: "wymaganie, aby organ w sposób szczegółowy "instruował" strony o wykładni art. 18 ust. 1e ustawy z 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wykracza poza zakres obowiązków organu wynikających z przepisów art. 8 i 9 k.p.a." Realizacja przez organ administracji publicznej obowiązku informowania stron, o którym mowa w art. 9 k.p.a., polega jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w danej sprawie i nie może być utożsamiane z udzielaniem stronie porad prawnych. Nietrafne jest także kwestionowanie pouczenia z uwagi na zacytowanie całego brzmienia art. 18 ust. 1e, bez wskazania który punkt ma zastosowanie w sprawie. Spółdzielnia jako podmiot biorący aktywny udział w postępowaniu posiadała wiedzę czy decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności czy też nie.

W konkluzji Sąd wskazuje, że podziela ustalenia organów administracji publicznej, że nie doszło do wydania przez Spółdzielnię nieruchomości w terminie 30 od dnia kiedy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna tj. do 15 stycznia 2018 r. stąd brak było podstaw do powiększenia należnego odszkodowania o kwotę równą 5% wartości prawa użytkowania wieczystego. Prawidłowo organy odmówiły zastosowania art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę.