Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1421/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant: Magdalena Tambelli po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] znak [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięciu) zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz [...] decyzją z 1 września 2010 r., na podstawie art. 6 pkt.1, art. 8 ust. 1 pkt.1, art. 17 ust. 1 pkt. 19, art. 37 ust.1 pkt. 1 i ust 2 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r.o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz., 1071 ze zm.), powoływanego dalej jako: kpa., odmówiło skarżącemu prawa do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego.

Powyższe rozstrzygnięcie organ oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Umiarkowany stopień niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący uprawniałby go do zasiłku stałego na mocy z art.6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyby nie okoliczność, że jego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł. Na dochód ten składa się; renta w wysokości [...] zł z której organ egzekucyjny dokonuje potrąceń na rzecz wierzyciela Funduszu Alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Zgodnie z art.8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dochód strony nie został pomniejszony o kwotę potrącanych alimentów, ponieważ zgodnie z zaświadczeniem o dokonywanych wpłatach z dnia [...]2010 r., alimenty są egzekwowane na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, a nie świadczone przez na rzecz innych osób. W konsekwencji, dochód skarżącego wyniósł [...]zł i przekroczył obowiązujące kryterium dochodowe.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu, skarżący zakwestionował fakt braku pomniejszenia od uzyskiwanego dochodu egzekwowanych alimentów, podnosząc, że ich potrącanie przez komornika, nie jest wynikiem zaniedbania czy uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, lecz stanowi konsekwencję zasądzenia [...].2008 r. kwoty alimentów [...] zł., która przekraczała ówczesne jego dochody w kwocie [...] zł., których dobrowolnie nie był w stanie płacić, w konsekwencji czego żona skierowała sprawę do komornika sądowego, którego czynności dodatkowo powiększają zadłużenie.

Strona podniosła, że w rzeczywistości znajduje się na skraju nędzy, bo pozostaje jej na utrzymanie kwota około [...] zł, a wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego i niezbędne leczenie wynoszą miesięcznie około [...] zł, więc na żywność przypada w skali miesiąca jedynie [...] zł., dlatego też skazana jest na pomoc najbliższych członków rodziny.

Skarżący dodał też, że ustalając wyższą kwotę alimentów od pobieranej przeze mnie renty, sąd powszechny sugerował się potencjalnymi możliwościami zarobkowymi, których jednak obecnie brak, albowiem wszelkie próby podjęcia pracy nie przyniosły oczekiwanego efektu ze względu na chorobę, która uniemożliwia wykonywanie większości prac. Skarżący przytoczył fakt, że w 2009 r. zdołałem podjąć jedną pracę w charakterze stróża, jednakże podczas zatrudnienia zachorował na zapalenie płuc, skutkiem czego nie przedłużono umowy o pracę. Skarżący wyjaśnił również, że wykonywał prace chałupnicze, które były nisko dochodowe i bardzo obciążały kręgosłup, w efekcie czego zarobione pieniądze przeznaczał na leki przeciwbólowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...]2010 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 2 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jak też ustalenia i stanowisko organu I instancji. Zwrócił uwagę, że przyznanie zasiłku nie jest świadczeniem uznaniowym i organ wydający zaskarżoną decyzję nie może dowolnie określać jego wysokości, będąc związany wyżej wskazanymi i przepisami prawa. W ocenie organu odwoławczego decyzja pierwszoinstancyjna jest zasadna, albowiem zostało przekroczone kryterium dochodowe. Organ podkreślił, że egzekucja należności alimentacyjnych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie stanowi podstawy do zmniejszenia o tę kwotę dochodu strony i dlatego zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W skardze złożonej do Sądu, skarżący podtrzymał swoje stanowisko zajęte w odwołaniu a nadto zarzucił wadliwą interpretację przepisu art. 8 ust. 3 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej, podnosząc, iż z powyższego przepisu nie wynika by przesłankę pomniejszenia dochodu stanowił fakt płacenia alimentów na rzecz jedynie osób fizycznych. Jak wywodził skarżący, w jego przypadku niemożliwym jest płacenie alimentów w pełnej wysokości bezpośrednio na ręce byłej żony, skutkiem czego zmuszony jest do płacenia ich na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, co nie świadczy wszakże o mniejszym obciążeniu jego budżetu, który wskutek prowadzonej egzekucji jest bardziej obciążony.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", potwierdza, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono przepisom postępowania oraz prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.

Z treści zaskarżonej, jak i jej poprzedzającej decyzji wynika, że okolicznością, która uniemożliwiła przyznanie skarżącemu dochodzonego świadczenia był fakt uzyskiwania przez stronę dochodu w kwocie [...] zł., który przekraczał kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące [...] zł., przy czym w ocenie organów nie zachodziły warunki do pomniejszenia powyższego dochodu o kwotę alimentów egzekwowanych przez komornika na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, albowiem nie oznacza to, że alimenty są świadczone na rzecz innych osób.

W ocenie Sądu organy zajmując powyższe stanowisko dopuściły się naruszenia prawa materialnego w postaci przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, co miało wpływ na wynik sprawy. Z powyższego przepisu wynika, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek stały, pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z akt sprawy wynika, że zgodnie z tytułem wykonawczym – wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z [...]2008 r., sygn. akt X C 2672/07 (zaopatrzonym w klauzulę wykonalności z [...].2008 r.), skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów w łącznej kwocie [...] zł. miesięcznie na rzecz swych małoletnich dzieci do rąk ich matki (dowód: wyrok k. [...] akt administracyjnych). Powyższe, ciążące na skarżącym alimenty są egzekwowane od niego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] (dowód: pismo komornika k. [...] w/w akt). Z dokumentów pochodzących od w/w komornika wynika, że egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela, którym są małoletnie dzieci skarżącego, reprezentowane przez ich matkę. W tej sytuacji, zachodzą przesłanki do pomniejszenia dochodu skarżącego o kwoty egzekwowanych alimentów, należnych małoletnim wierzycielom. Z przytoczonego przepisu art. 8 § 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, wynika bowiem obowiązek pomniejszenia dochodu strony (analizowanego pod kątem spełnienia uprawnień do przyznania zasiłku stałego) o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości okoliczność, że skoro celem prowadzonej egzekucji jest uzyskanie od skarżącego zasądzonych od niego na rzecz małoletnich wierzycieli alimentów, to tym samym alimenty te świadczone są "na rzecz innych osób", w rozumieniu tego pojęcia przez normę zawartą we wskazanym przepisie. Okoliczność natomiast, na którą powołuje się organ, a mianowicie, że alimenty egzekwowane są na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, co nie pozwala uznać, iż płacone są tym samym "na rzecz innych osób", stanowi niewłaściwą interpretację omawianej normy prawa materialnego, skoro egzekucja została wszczęta na wniosek wierzyciela, którym są małoletni określeni w tytule wykonawczym - wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] 2008 r.

Fakt, którego zresztą organy w sposób prawidłowy nie wykazały, - że Fundusz Alimentacyjny zastępczo wypłacał bądź wyrównywał do określonych sum, kwoty zasądzonych alimentów, które skarżący ma obowiązek zwrócić, - jest obojętny dla sprawy, albowiem jak już to wyjaśniono, płacone przez skarżącego alimenty służą zaspokajaniu potrzeb jego dzieci, a rola Funduszu Alimentacyjnego zawsze sprowadza się do płatnika zastępczego. Jeżeli więc nawet fundusz ten uzyskuje za pośrednictwem organu egzekucyjnego alimenty, to zawsze chodzi o świadczenia, które wcześniej wypłacił w zastępstwie zobowiązanego do alimentacji na rzecz innych osób.

Należy zauważyć, że zagadnienie interpretacji omawianej normy prawnej, było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 15 września 2009r. (sygn.akt I OSK 94/09), w uzasadnieniu stwierdził, że : "Art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. mówi wyraźnie o alimentach świadczonych na rzecz innych osób, nie precyzując czy świadczenie to ma być dobrowolne czy nie, a także czy mają to być alimenty bieżące czy zaległe. Stanowi on, że przychód ma być pomniejszony o alimenty. Żadnych wyłączeń z pomniejszenia ustawodawca nie przewidział". Taki sam pogląd wyrażono również w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych: - w wyroku WSA w Szczecinie z 27.10.2010 r., w sprawie o sygn. II SA/Sz 600/10, - w wyroku WSA w Szczecinie z 27.10.2010 r., w sprawie o sygn. II SA/Sz 598/10, - w wyroku WSA w Szczecinie z 27.10.2010 r., w sprawie o sygn. II SA/Sz 599/10, - WSA w Gliwicach z 25.03.2010 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 347/09.

Trzeba też stwierdzić naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 1 i 3 kpa. Zgodnie z powyższymi przepisami, organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7). Organy te są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), co winno zostać uwidocznione w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, która winna zawierać w uzasadnieniu faktycznym sprawy wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w uzasadnieniu zaś prawnym - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3).

Tymczasem w przedmiotowej sprawie brak jest podstawowych dla sprawy ustaleń faktycznych. Organ odwoławczy w ogóle nie ustalił dochodu strony, poprzestając na przytoczeniu informacji, iż uczynił to organ I instancji. Organ I instancji zaś nie wskazał w oparciu o jaki dokument, z jakiej daty (zamieszczony na jakiej karcie akt) poczynił ustalenia co do wysokości dochodu strony. Brak tych ustaleń jest istotny z punktu widzenia brzmienia przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, że za dochód strony, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek stały. Wniosek o zasiłek stały skarżący złożył [...]2010 r. (dowód: k. 1 akt administracyjnych). Dochód powinien więc zostać określony z [...] 2010 r., co w sposób nie budzący wątpliwości winno wynikać z przytoczonego dowodu przez organy. Ponadto organ odwoławczy w ogóle nie ustalił faktu dokonywania potrąceń alimentacyjnych z renty strony. Organ I instancji poprzestał zaś na ustaleniu, że organ alimentacyjny dokonuje "potrąceń na rzecz wierzyciela Funduszu Alimentacyjnego wraz z odsetkami". Takie ustalenia urągają wręcz przytoczonym wyżej przepisom postępowania administracyjnego i wynikającym z nich zasadom. Trzeba bowiem wytknąć organowi I instancji następujące uchybienia: Po pierwsze, to nie Fundusz Alimentacyjny jest wierzycielem, tylko małoletnie dzieci skarżącego. Po wtóre, organ nie wskazał tytułu potrąceń, ograniczając się do ustalenia w sposób zresztą wadliwy osoby wierzyciela oraz do tego, iż potrącenia są z odsetkami. Z treści decyzji nie wynika więc czy chodzi o potrącania kwot alimentów, czy kwot z innego tytułu, czy też kwot odsetek od alimentów. Po trzecie nie wskazano nie tylko kwoty potrąceń, lecz również ich daty, która jak wskazano wyżej jest istotna dla sprawy. Po czwarte nie przytoczono dowodu, na podstawie którego dokonano ustalenia o potrąceniach na rzecz Funduszu Alimentacyjnego.

Należy również zauważyć, że z załączonego do akt administracyjnych pisma komornika z [...].2010 r. (dowód: k. 7 akt administracyjnych), nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości jaka łącznie kwota została potrącona z renty strony w [...]2010 r. i jakie składniki złożyły się na nią. Dla Sądu niezrozumiała jest pozycja: "[...] [zł]", pod którą widnieje kwota [...]zł. Całe zaś obliczenie potrąceń dokonanych w w/w piśmie za [...]2010 r. jest niezrozumiałe, jeżeli zważyć, iż suma liczb [...] oraz [...] nie stanowi kwoty [...] zł., zamieszczonej pod pozycją: "przychód". W tych warunkach dane zamieszczone przez komornika nie mogą zostać uznane za wiarygodne i wymagają weryfikacji lub wyjaśnienia. Zachodzi też sprzeczność pomiędzy ustaleniem organu I instancji, że potrącane są odsetki, a treścią w/w pisma komornika, z którego wynika, że w [...]2010 r., nie były potrącane odsetki.

Przy tak podstawowych brakach w ustaleniach faktycznych oraz błędach w tych ustaleniach, brak było w ogóle możliwości dokonywania przeprowadzonych rozważań prawnych, które jednak podjęto z niekorzyścią dla strony.

Nad powyższymi uchybieniami, organ odwoławczy nie tylko przeszedł do porządku, lecz wobec tak ewidentnych braków w ustaleniach faktycznych i zaistniałych uchybień w poczynionych błędnych i niepełnych ustaleniach, nie poczynił ustaleń własnych.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, wobec naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt pierwszym sentencji wyroku. O wykonalności wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wyeliminuje stwierdzone uchybienia przepisów postępowania, oraz prawa materialnego, w szczególności dokonując właściwej interpretacji przepisu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, przyjmując, że w sytuacji, kiedy wierzycielem, na którego wniosek prowadzona jest egzekucja alimentów są małoletnie dzieci skarżącego, zachodzi konieczność pomniejszenia jego dochodu o kwoty egzekwowanych alimentów.