Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 589/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit. c;   art. 152;   art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7; art 11;   art. 77 par. 1;  art. 80;   art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia... listopada 2006 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T. K. kwotę ... zł. (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 2 stycznia 2007 r. wniesionej przez T. K., działającego przez kwalifikowanego pełnomocnika, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako Prezes Zakładu) z ....listopada 2006 r., ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako Zakład) z ... września 2005 r., nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Strona pismem z 4 kwietnia 2005 r. wystąpiła do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od... stycznia 2002 r. do... stycznia 2005 r. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że za wymienione powyżej okresy opłacała składki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływanej dalej jako: ,,KRUS’’, w której była ubezpieczona od 1 stycznia 2001 r. Nadmieniła, że działalność gospodarczą rozpoczęła w dniu 15 listopada 2001 r. i powiadomiła o tym fakcie KRUS, gdzie zapewniono ją, że ,,wszystko jest w porządzku’’. Problemy pojawiły się dopiero we wrześniu 2004 r., kiedy okazało się, że nie słuszne opłacała składki do KRUS przez lata 2002-2004. Strona wyjaśniła, że prawdopodobnie urzędnicy pomylili go z ojcem, który nosi takie samo imię i nazwisko oraz ma ten sam adres i był ubezpieczony w KRUS od 1980 r. Wobec powyższego strona stwierdziła, że nie ma możliwości zdobycia środków finansowych na spłatę przedmiotowych należności, tym bardziej że osiągane przez niego dochody z tytułu prowadzonej działalności, po odliczeniu wszelkich kosztów nie były wysokie. Dodatkowo strona wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku oraz, że w związku z problemami zdrowotnymi w dniu 7 stycznia 2005 r. zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą, wobec czego pozostaje na utrzymaniu rodziców.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia ... września 2005 r., Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s’’ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w jego ocenie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 i rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanym dalej jako ,,Rozporządzenie’’. W ocenie organu w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zakład zgodził się, ze stanowiskiem strony dotyczącym jej trudnej sytuacji finansowej, jednocześnie zaznaczając, że ocena ta nie oznacza automatycznie uznania, że spłata przedmiotowych należności pociągnie zbyt ciężkie skutki dla strony i jej rodziny. Zdaniem organu trudności finansowe strony nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się. Fakt pozostawania obecnie bez źródła dochodu nie daje podstaw do przyjęcia, iż strona nie posiada możliwości zarobkowania. Strona jest osobą młodą, nie obciążoną kosztami utrzymania rodziny, nie deklarującą posiadania zobowiązania wobec osób trzecich.

Strona pismem z dnia 10 października 2005 r. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając w nim, że powstałe zadłużenie powstało z przyczyn od strony niezależnych.

Decyzją z ... października 2005 r., nr ... Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję z ... września 2005 r. Na decyzję tę pełnomocnik strony wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wyrokiem z 28 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3489/05, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Uzasadniając wyrok Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako: ,,k.p.a.’’, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z ... września 2005 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.’’ w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.

W uzasadnieniu organ podał, że Strona nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba zatrudniona, nie podlega ubezpieczeniu w KRUS-ie. Strona jest kawalerem, nie posiada dzieci, pozostaje na utrzymaniu rodziców z którymi mieszka. Ponadto nie korzysta z pomocy społecznej, nie ma zaległości podatkowych ani z tytułu kredytów jak również zobowiązań finansowych wobec osób trzecich.

Następnie organ przypomniał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., która otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na osobie zobowiązanej zaś ocena i kwalifikacja przedstawionych okoliczności należy do organu orzekającego w sprawie.

W ocenie organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, przewidziane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec strony nie prowadzono dotychczas postępowania egzekucyjnego a należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne.

Zdaniem organu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że przesłanki art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. zostały spełnione. Oceniając możliwość spłaty zadłużenia organ miał na uwadze nie tylko aktualną kondycje finansową płatnika lecz także jego realne, przyszłe możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz fakt, iż spłata zadłużenia może być dokonywana stopniowo gdyż możliwość taką przewiduje art. 29 u.s.u.s. Organ wziął pod uwagę okoliczność, że zobowiązany nadal nie uzyskał stałego źródła dochodu i korzysta ze wsparcia rodziny. Fakt ten nie przesądza, że trudności mają charakter trwały i wykluczający zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Brak jest podstaw, że zobowiązany nie ma możliwości podjęcia pracy lub wznowienia działalności gospodarcze, a tym samym dochodu umożliwiającego zaspakajanie uzasadnionych potrzeb życiowych, także stopniową spłatę zadłużenia. Oceniając przedłożone przez stronę zaświadczenie lekarskie z dnia 24 sierpnia 2005 r. organ zaznaczył, że nie zawiera ono stwierdzeń co do niemożliwości lub niezdolności wykonywania przez stronę pracy zarobkowej. W przypadku strony możliwe jest skorzystanie z możliwości jakie stwarza art. 29 u.s.u.s., zgodnie z którym Zakład na wniosek dłużnika może rozłożyć należności na raty, uwzględniając możliwości finansowe dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że od składek których płatność rozłożona została na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi.

Na marginesie organ stwierdził, że zobowiązany spłacając zadłużenie uniknie negatywnych konsekwencji mających wpływ na zakres oraz wysokość przyszłych świadczeń jakie płatnikowi będą przysługiwać z tytułu ubezpieczeń społecznych. Przypomniał, że przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.

Reasumując organ podkreślił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w art. 28 u.s.u.s., będące podstawą do udzielenia ulgi.

Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Skarżący, działający przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wystąpił o jej uchylenie.

Skarżący zarzucił: błędne przyjęcie przez organ, iż wniesiona skarga na bezczynność jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; naruszenie prawa materialnego, powołanego w stanie prawnym decyzji, jako że strona nie składała wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz sprzeczność ustaleń organu ze stanem faktycznym istniejącym w sprawie, poprzez dowolne przyjęcie, że skarga strony jest wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że pismem z 2 listopada 2006 r. wniesiona została skarga na bezczynność organu, która błędnie zinterpretowana została jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał także, że oświadczenie złożone w dniu 17 października 2006 r. w siedzibie organu nie może być traktowane jako zapewnienie umożliwienia skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów gdyż zastosowany przez organ tryb ,,przesłuchania’’ strony na okoliczność jej aktualnego stanu majątkowego oraz zdrowotnego nie może być traktowany jako umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych i zgłoszonych żądań.

Prezes Zakładu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,p.p.s.a.’’, sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami procedury administracyjnej jak i z normami prawa materialnego doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona w sprawie decyzja została wydana z naruszeniem przepisów formalnych, zawartych w k.p.a., w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek (na które składają się składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata - art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s., która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu.

Regulacja zawarta w tym przepisie wskazuje, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje możliwość umarzania, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Uzupełnieniem tego przepisu jest wydane na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 28 ust. 3 b u.s.u.s., rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), przewidujące w § 3 możliwość umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodzin, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym, które jednak nie powinno i nie może oznaczać dowolności. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...). Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy.

Kierując się powyższym, należało stwierdzić, iż zaskarżona w sprawie decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, jest wadliwa z powodu naruszenia przez Prezesa Zakładu powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1, 80 jak również art. 107 § 3 k.p.a., na gruncie przepisu art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W rozpatrywanej sprawie zaległości wobec Zakładu, objęte zaskarżoną decyzją, dotyczą okresu prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej. Są to należności obciążające Skarżącego jako płatnika składek. W tej sytuacji wniosek skarżącego o umorzenie zaległości powinien być rozpatrywany także na podstawie przepisów art. 28 ust. 3 a i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w kontekście twierdzeń skarżącego o braku możliwości spłaty zadłużenia. Organ orzekający w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się wprawdzie na powyższe przepisy jednakże nie ocenił w sposób prawidłowy materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Niesporne jest to, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców z którymi mieszka, nie uzyskuje żadnego dochodu (nie jest zatrudniony nie prowadzi również działalności gospodarczej na własny rachunek), nie posiada nieruchomości ani ruchomości których zbycie pozwoliłoby na uregulowanie zadłużenia wobec Zakładu. Sytuacja materialna Skarżącego, ustalona przez organ orzekający na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wskazuje zatem, że nie ma on możliwości uregulowania zaległości w łącznej kwocie przekraczającej ... zł. W tej sytuacji nieuzasadnione jest przyjęcie przez organ, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających umorzenie należności, w trybie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. W szczególności nie można zgodzić się, że opłacenie przez Skarżącego należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie skonfrontował sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów, które - jego zdaniem – byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

Odmiennego stanowiska w powyższym zakresie nie może uzasadniać powoływanie się przez organ na perspektywy poprawy sytuacji materialnej Skarżącego, związane z możliwością podjęcia pracy zarobkowej w przyszłości, na prawo Skarżącego do ubieganie się o rozłożenie zadłużenia wobec Zakładu na raty, na podstawie przepisu zawartego w art. 29 u.s.u.s., czy wreszcie na konsekwencje umorzenia zadłużenia przejawiające się zmniejszeniem wysokości przyszłych świadczeń. Obowiązkiem organu administracji publicznej rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia jest ustalenie czy w sprawie zaistniały, w dacie rozpatrywania wniosku i wydawania decyzji, przesłanki warunkujące takie umorzenie.

Obowiązkiem organu orzekającego było nie tylko podjęcie kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej Skarżącego lecz również załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, co uszło uwadze organu orzekającego. Prezes Zakładu wydając zaskarżoną decyzję w ogóle nie rozważył zastosowania w sprawie zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, przez co naruszył przepis art. 7 k.p.a. nakładający na organy administracji publicznej ten obowiązek. W tej sytuacji próba przeprowadzenia takich rozważań i przedstawienie własnego stanowiska w tym zakresie przez Sąd, niejako ,,za organ orzekający’’ nie jest dopuszczalna. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny rozważania Sądu w powyższym zakresie nie mogą zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 k.p.a., przez organ orzekający w sprawie (vide wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 301/06 , nie publikowany).

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez Prezesa Zakładu winny zostać wyeliminowane wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności organ powinien wyjaśnić w sposób nie budzący wątpliwości czy w sytuacji bytowej Skarżącego nie zachodzi rzeczywiście przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z więc czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Powyższe winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Organ, orzekając na podstawie przepisu opartego na uznaniu administracyjnym, tak jak w niniejszej sprawie, ma bowiem prawo wyboru rozstrzygnięcia, a to znaczy, że nawet w sytuacji uznania, iż strona spełnia przesłanki w nim wskazane, może wydać negatywne dla niej orzeczenie, przy czym, przed jego podjęciem winien rozważyć interes społeczny i słuszny interes strony, tj. w odpowiedni logiczny sposób przedstawić swoje argumenty również i w tym zakresie.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.