Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2517/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] grudnia 2006 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę


UZASADNIENIE

III SA/Wa 2517/06

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] odmawiającą CC. umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w łącznej kwocie 13.961,95 zł.

W uzasadnieniu organ przytoczył stanowisko skarżącego przedstawione we wniosku o umorzenie składek i odwołaniu od decyzji wydanej w I instancji. W pismach tych skarżący podkreślał swoją trudną sytuacją materialną oraz poważne kłopoty zdrowotne. Jednocześnie wyjaśnił, że nie miał świadomości istnienia obowiązku uiszczania składek i działał w dobrej wierze. Powołał się również na przedłożone dokumenty: oświadczenie o możliwościach płatniczych, informację o sytuacji rodzinnej i okolicznościach powstania zadłużenia oraz sytuacji materialnej, a także szczegółową dokumentację zdrowotną, łącznie z zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym, że posiadane schorzenia stanowią bezpośrednie zagrożenie życia.

W dalszej części organ powołał się na art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (D. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast wg art. 28 ust. 3a w uzasadnionych przypadkach mogą być również umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ podkreślił, że decyzje w sprawach umorzenia takich należności oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej", nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia, na dowód czego powołał się na wyrok NSA z dn. 10 listopada 1999 r. III S.A. 7849/98, Lex nr 40704. Regulowanie zobowiązań jest bowiem zasadą, natomiast ich umarzanie wyjątkiem, który winien być stosowany jedynie w przypadku zaistnienia ustawowych przesłanek umorzenia należności, w wyjątkowej i niezależnej od zobowiązanego sytuacji faktycznej.

Zdaniem organu analiza wniosku i zebranego materiału dowodowego nie wykazała w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Skarżący bowiem osiąga przychód z prowadzonej osobiście działalności gospodarczej, świadczenia rentowego, a także posiada pewne ruchomości. Natomiast nieznajomość przepisów obligujących do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne nie może być argumentem w sprawie, z uwagi na obowiązek racjonalnego działania przedsiębiorcy. Również trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie może przesądzać o umorzeniu należności, z uwagi na brak wskazania wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności powstania zaległości oraz powszechny charakter takich sytuacji. W świetle zasady równego traktowania dłużników uwzględnienie takiej argumentacji obligowałoby Zakład do pozytywnego załatwiania wszystkich wniosków, w których zobowiązani podnoszą niskie dochody i trudną sytuację finansową. Odnosząc się do podeszłego wieku skarżącego oraz podnoszonej choroby wymagającej zapewnienia funduszów na leki, organ podkreślił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, której skutki nie mogą obciążać osób trzecich.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez C. C. Skarżący podniósł, że dobrowolnie i samodzielnie zgłosił Inspektoratowi ZUS w R. nieprawidłowość i zaległość w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne, wyjaśnił okoliczności jej powstania i wykazał szczególnie trudną sytuację materialną.

Zdaniem skarżącego zagmatwane uzasadnienie decyzji I instancji nie zawierało żadnego merytorycznego rozpatrzenia jego wniosku, w sposób sztuczny ".dopasowując" go do zacytowanych przepisów, bez wnikania, że nie spowodował uszczerbku w finansach państwa, ponieważ nie odzyskiwał składki zdrowotnej z podatku dochodowego. Skarżący powołał się na wieloletnią chorobę i ustawiczne kosztowne leczenie, ciężką chorobę żony i ogromny ryzykowny dla życia wysiłek z jego strony, aby dorobić do emerytury, w wysokości 1000 zł., która nie wystarcza na konieczne leki i opłaty.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a). Na podstawie art. 32 ustawy do umarzania składek na ubezpieczenia zdrowotne stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) do umorzenia takich należności jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącego kwestionowany. Zatem należy skupić się wyłącznie na analizie przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Przechodząc już na grunt § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzić należy, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W niniejszym przypadku zobowiązany mimo wieku emerytalnego i różnorodnych schorzeń, nadal pracuje i otrzymuje z tego tytułu dochód. Wprawdzie zapłata zaległej należności pogorszy sytuację jego rodziny (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć.

Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącego wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia.

Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z niniejszej sprawy nie wynika natomiast, aby choroba skarżącego i konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną, pozbawiały go możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu. Zobowiązany otrzymuje rentę w wysokości [...] zł., a jego żona - emeryturę w wysokości [...] zł. (k. 21 akt administracyjnych). Oprócz tego skarżący nadal kontynuuje działalność gospodarczą i otrzymuje z niej stały dochód, oceniany przez niego jako 500 zł. miesięcznie (we wniosku o umorzenie) lub 300 zł. (w skardze). C. C. jest człowiekiem wykształconym, zatem miał świadomość, że podejmując działalność gospodarczą powinien zasięgnąć informacji jakie obowiązki na nim ciążą. Nieznajomość tych obowiązków nie może uwalniać go od ich ponoszenia. Swoim działaniem skarżący istotnie nie spowodował uszczerbku w finansach państwa (jak się wyraził w skardze), ponieważ nie odzyskiwał składki na ubezpieczenie zdrowotne z podatku dochodowego. Naraził jednak na uszczerbek Narodowy Fundusz Zdrowia, na rzecz którego ZUS przekazuje takie składki. NFZ jest jednostką organizacyjną, której przychody pochodzą przede wszystkim ze składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 116 pkt 1 ustawy z dn. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.). Instytucji tej nie można utożsamiać ze Skarbem Państwa.

Mimo pewnej lakoniczności sformułowań, z treści decyzji wynika jednak, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną skarżącego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.