Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 218/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi I. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r.nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 218/13

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I. Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem S. Ł.

W podstawie prawnej Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., w dacie orzekania przez Sąd tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej w skrócie "k.p.a." oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.).

Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało na wniosek I. Ł. z 4.10.2012 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mężem S. Ł.

Po jego rozpoznaniu decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia.

Na skutek odwołania I. Ł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia z powodu naruszenia przepisów postępowania - art. 107 § 3 i art. 10 § 1 k.p.a.

Wydaną w ponownym postępowaniu decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania I. Ł. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem S. Ł. Przyczyną było ustalenie, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś wnioskodawczyni sama nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi przesłankę wyłączającą możliwość przyznania świadczenia.

I. Ł. odwołała się od tej decyzji, powołując się na orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach organ odniósł się do powołanych przez odwołującą wyroków Trybunału Konstytucyjnego, a następnie wskazał na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalającego podmioty uprawnione do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ zwrócił jednocześnie uwagę na regulację zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium stwierdziło, że wymieniona w powołanym przepisie (tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych) przeszkoda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zachodzi w niniejszej sprawie. Wniosek o przyznanie tegoż świadczenia w związku z opieką nad S. Ł. złożyła bowiem jego żona I. Ł., która zgodnie ze złożonym w dniu 4.10.2012 r. oświadczeniem nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium podkreśliło, że jako organ wyższego stopnia względem Prezydenta Miasta [...] rozpatrując niniejszą sprawę zobowiązany był w szczególności do zbadania zasadności przesłanek formalno-prawnych, a zatem do oceny prawidłowości rozpatrzenia sprawy pod kątem zgodności z wynikającymi z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz k.p.a. mechanizmami rządzącymi postępowaniem w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, iż kwestionowana decyzja pierwszoinstancyjna odpowiada prawu i dlatego utrzymało ją w mocy.

I. Ł. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na tę decyzję uznając ją za krzywdzącą i domagając się jej uchylenia wraz z decyzją poprzedzającą. Zwróciła uwagę, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, w tym finansowej, bowiem leczenie męża pociąga za sobą znaczne koszty. Konieczność sprawowania nad nim opieki wyklucza zaś podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Ponadto wskazała, że w podobnych do jej sprawach sądy administracyjne uchylają rozstrzygnięcia organów administracji, powołując się na odpowiednie regulacje Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do argumentacji skargi Kolegium wskazało, że skoro przepisy prawa uniemożliwiają w niniejszej sprawie przyznanie przedmiotowego świadczenia, to podniesione przez skarżącą okoliczności natury socjalno-bytowej muszą pozostać bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.).

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badanie legalności obejmuje ocenę prawidłowości zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego i ich wykładni, jak również przeprowadzonego postępowania administracyjnego.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo także z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki jego przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.). Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił w ust. 1, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przypadki wyłączenia możliwości uzyskania tego świadczenia. W pkt 2 lit. a) tego przepisu wskazał, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej przez Sąd sprawie S. Ł., nad którym sprawowana jest opieka, jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy orzekające w sprawie uznały tę okoliczność za przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z wymienionego przepisu.

Dokonując oceny czy zastosowana przez organy wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wystarczająca i urzeczywistnia normy, zasady i wartości konstytucyjne, sięgnąć należy do istoty świadczenia pielęgnacyjnego i genezy przepisów je statuujących.

Świadczenie to stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych.

W pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem – jego rodzicom albo opiekunowi faktycznemu. Odczytywany razem z nim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) tej ustawy (dodany z dniem 1.09.2005 r.) wskazywał jednoznacznie, że jeżeli dziecko, wymagające opieki pozostaje w związku małżeńskim, to świadczenie pielęgnacyjne należne wyłącznie matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przysługuje. W takiej sytuacji bowiem tworzy się nowa rodzina i obowiązek opieki, pomocy i wsparcia przechodzi z rodziców na współmałżonka.

Rozumienie wskazanych regulacji przestało być jednak tak oczywiste po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, uznającego, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż w art. 17 ust. 1 mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Nawiązując do obowiązku alimentacyjnego Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, godząc również w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny zwrócił również uwagę, iż wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tu Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy). Trybunał Konstytucyjny dał tym samym bezpośrednią wskazówkę, że to organ, orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, musi ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w dawnym brzmieniu (por. też wyrok NSA z dnia 30.04.2010 r., I OSK 115/10, LEX Nr 594927).

Na skutek tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w dalszej kolejności dodał do tej ustawy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

W ten sposób poszerzony został krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w dalszym ciągu nie dokonano zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na co Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasada przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dodanie w ww. przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zmiana ta zawarta została w art. 1 pkt 6 lit. b) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i weszła w życie w dniu 14.10.2011 r.

Biorąc pod uwagę dotychczas wyrażane w orzecznictwie poglądy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że dokonana zmiana nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych.

Nie można zatem zaakceptować zaprezentowanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) 1 w powiązaniu z art. 17 ust. 1 ustawy, która w ocenie Sądu nie tylko jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. Wywodząc bowiem z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność (zwrócił na to uwagę również WSA w Rzeszowie w wyrokach z dnia 23.05.2012 r., II SA/Rz 283/12 oraz z dnia 8.06.2012 r., II SA/Rz 387/12, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Taka zaś konstatacja uprawnia Sąd do zastosowania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69). Sąd kieruje się przy tym wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do wniosku, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Do takich osób niewątpliwie należą małżonkowie, na których na podstawie art. 27 w zw. z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spoczywa obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, a więc z wyprzedzeniem innych osób.

Należy przy tym nadmienić, że podobne poglądy prezentowane są w orzeczeniach wszystkich wojewódzkich sądów administracyjnych (dla przykładu można wskazać wyroki WSA w Lodzi z dnia 4.06.2012 r., II SA/Łd 398/12, WSA w Warszawie z dnia 4.07.2012 r., I SA/Wa 728/12, LEX Nr 1212679).

Reasumując, Sąd uznał przyjętą przez organy interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych za nieprawidłową, co wskazuje na naruszenie tego przepisu, które miało wpływ na wynik sprawy, zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2012 r., a także decyzji tegoż organu z dnia [...] października 2012 r., nr [...].

Jednocześnie, nie będąc związany granicami skargi Sąd stwierdza, że również decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. , nr [...], uchylająca ostatnio wymienioną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [..] października 2012 r., wydana w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., narusza prawo.

Zdaniem Kolegium, kwestionowane rozstrzygnięcie zapadło z naruszeniem przepisów procedury, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 10 § 1 k.p.a., bowiem organ I instancji nie umożliwił stronie zapoznania się z całością zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, przez co naruszył zasadę ogólną czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, a także nie umotywował należycie swojej decyzji.

Bezspornym jest w doktrynie i orzecznictwie, że decyzja organu odwoławczego o charakterze kasacyjnym dopuszczalna jest wyjątkowo, stanowi bowiem odstępstwo od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy.

Istotą postępowania odwoławczego, zgodnie z wprowadzoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, jest ponowne rozpoznanie i rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może więc ograniczać się wyłącznie do badania zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu i kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Jego obowiązkiem jest kompleksowe rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, tj. ocena we własnym zakresie stanu faktycznego i rozstrzygnięcie sprawy.

Art. 138 § 2 k.p.a., w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18, ze zm.) wprowadza dwie przesłanki, których łączne spełnienie skutkuje wydaniem decyzji kasacyjnej. Są to: 1) wydanie decyzji przez organ I instancji z naruszeniem przepisów postępowania, 2) istotny wpływ koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy na jej rozstrzygnięcie.

W przypadku decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. przesłanki te nie zachodzą. W decyzji tej Kolegium nie wyjaśniło w jaki sposób Prezydent Miasta [...] naruszył art. 107 § 3 k.p.a.

Uzasadniając natomiast naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. stwierdziło, że organ I instancji nie umożliwił stronie zapoznania się z całością zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji.

Zasada sformułowana w art. 10 k.p.a. oznacza prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania i tak jak wskazuje Kolegium, nie ogranicza się do dostępu do akt sprawy, ale obejmuje też prawo do zgłaszania dowodów, obowiązek zawiadamiania strony o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, prawo strony do wypowiadania się przed wydaniem decyzji. Uprawnieniom strony wynikającym z tego przepisu odpowiada obowiązek organu zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Wskazywany przez Kolegium w niniejszej sprawie brak zawiadomienia skarżącej o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji organu I instancji nie stanowi uchybienia mogącego być podstawę do uchylenia decyzji tegoż organu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 18.05.2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157, wyrok NSA z dnia 2.09.2009 r., II OSK 1317/08. LEX Nr 597191, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25.11.2010 r., II SA/Rz 928/10, LEX Nr 754715, wyroki NSA: z dnia 1.02.2011 r., I OSK 1098/10, LEX Nr 786594, z dnia 2.02.2011 r., I OSK 575/10, LEX Nr 1070853, z dnia 8.06.2011 r., I OSK 410/11, LEX Nr 1082753).

W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. Organ I instancji pouczył skarżącą o prawie czynnego udziału w postępowaniu w dniu, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ze wszystkimi załącznikami. W dalszej kolejności, jak wynika z akt sprawy, organ nie przeprowadzał już innych, nowych dowodów. Wszystkie okoliczności były zatem skarżącej znane, a ponadto nie skorzystała ona z prawa do zaznajomienia się z materiałami postępowania, nie zgłosiła też nowych dowodów.

Brak było wobec tego podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a organ odwoławczy przystępując do rozpoznania sprawy dysponował pełnym materiałem dowodowym, który winien był poddać ocenie i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne.

Wydanie decyzji kasacyjnej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nastąpiło zatem z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. skutkuje jej uchyleniem.

Biorąc wyżej wskazane okoliczności pod uwagę, Sad orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja nie nakłada żadnych praw i nie przyznaje obowiązków, Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. i określenia czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wezmą pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wykładnia ta jest zresztą zbieżna ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonym w decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] (k. 23-25 akt sądowych), którą przyznano I. Ł. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. Ł. w okresie od 1.11.2011 r. do 30.09.2012 r.

Wydając decyzję organy uwzględnią przepisy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), w tym art. 13 stanowiący, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe.