Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 465/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant st. spec. Łukasz Skóra po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 465/19

UZASADNIENIE

A. S., zwany dalej "stroną", "skarżącym" wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 roku z dnia [...] listopada 2018 roku, nr [...], którą organ ten utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzania egzaminu egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Skarżący w dniach od 20-23 marca 2018 roku przystąpił do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 z późn. zm.). Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzania egzaminu radcowskiego z siedzibą w W. uchwałą nr [...] z dnia 25 kwietnia 2018 r. stwierdziła, że A. S. uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynikało, że zdający z części pierwszej egzaminu (prawo karne) otrzymał ocenę dostateczną, z części drugiej egzaminu (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z części trzeciej egzaminu (prawo gospodarcze) ocenę dostateczną, z części czwartej egzaminu (prawo administracyjne) ocenę dostateczną i z części piątej egzaminu (etyka) ocenę dostateczną.

Komisja Egzaminacyjna powołała się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Pismem z dnia 18 maja 2018 r. skarżący wniósł odwołanie od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., zaskarżając ją w całości, zarzucając naruszenie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez ustalenie negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w oparciu o błędnie ustaloną ocenę niedostateczną z części drugiej egzaminu radcowskiego tj. zadania z zakresu prawa cywilnego, w wyniku:

1) naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny jedynie części pracy pisemnej sporządzonej w ramach zadania z zakresu prawa cywilnego, co skutkowało wystawieniem negatywnej oceny z części drugiej egzaminu radcowskiego, podczas gdy ocena ta nie znajduje uzasadnienia w kontekście całej pracy sporządzonej przez zdającego, ocenianej w oparciu o kryteria określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i w kontekście skali ocen, obowiązującej egzaminatorów przy ocenie każdej z części egzaminu radcowskiego;

2) naruszenia art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niezastosowanie, skutkujące brakiem oceny przygotowania prawniczego osoby zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały, zmianę niedostatecznej oceny z części drugiej egzaminu radcowskiego, tj. zadania z zakresu prawa cywilnego na pozytywną, co najmniej dostateczną ocenę oraz podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z tego egzaminu.

Uchwałą z dnia [...] listopada 2018 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), dalej k.p.a., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, wskazując w uzasadnieniu uchwały, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zdaniem Komisji, skarżący nie wykazał się poziomem przygotowania prawniczego w zakresie prawa materialnego i procesowego w stopniu wymaganym dla oceny pozytywnej. Ponadto Komisja II stopnia szczegółowo odniosła się do zarzutów skarżącego.

Komisja odwoławcza dokonując oceny trafności zarzutów stwierdziła, że zadanie z zakresu prawa cywilnego, przygotowane na egzamin radcowski w 2018 r. dotyczyło postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 2018 r., wydanego w sprawie z wniosku Ł. K. z udziałem P. K. o podział majątku wspólnego, zgodnie z którym Sąd w punkcie 1. ustalił, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków Ł. K. i P. K. wchodzi nieruchomość gruntowa zabudowana domem jednorodzinnym o wartości 1.200.000 złotych, w punkcie 2. ustalił, że udział Ł. K. w majątku wspólnym byłych małżonków Ł. K. i P. K. K. wynosi 0,75 (3/4), natomiast udział P. K. w tym majątku wynosi 0,25 (1/4); w punkcie 3. przyznał opisaną w punkcie pierwszym nieruchomość na wyłączną własność Ł. K.; w punkcie 4. oddalił żądanie uczestniczki postępowania P. K. o dokonanie rozliczenia nakładów z jej majątku osobistego na majątek wspólny; w punkcie 5. nakazał uczestniczce postępowania P. K. opuszczenie i opróżnienie nieruchomości opisanej w punkcie pierwszym wraz z osobami, których prawa reprezentuje i rzeczami i wydanie jej wnioskodawcy Ł. K. w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia; w punkcie 6. zasądził, tytułem spłaty, od Ł. K. na rzecz P. K. kwotę 300 000 złotych, płatną w terminie tygodnia od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności; w punkcie 7. ustalił, że każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Zadaniem egzaminacyjnym zdającego było sporządzenie apelacji lub opinii w razie uznania braku podstaw do jej wniesienia.

W stanie faktycznym sprawy uzasadnione było wniesienie apelacji w imieniu uczestniczki postępowania. Postanowienie powinno być zaskarżone w części odnoszącej się do punktów od 2 do 7, lub od 2 do 6. Wartość przedmiotu zaskarżenia powinna uwzględniać zarówno niesłuszne przyjęcie przez sąd nierównych udziałów, jak i odmowę rozliczenia nakładu poniesionego przez uczestniczkę postępowania na majątek wspólny stron i wynosić 500 000 zł. Zdający powinien zwrócić uwagę, że sąd niesłusznie zastosował art. 43 § 2 k.r.o., przyjmując, że udziały byłych małżonków w majątku nie są równe. W stanie faktycznym sprawy (który w tym zakresie został prawidłowo ustalony przez sąd) nie zachodziły przesłanki uzasadniające przyjęcie, że wnioskodawca w większym stopniu przyczynił się do powstania tego majątku. Przede wszystkim sąd nie wskazał na żaden ważny powód, o jakim mowa w art. 43 § 2 k.r.o., uzasadniający zastosowanie instytucji nierównych udziałów. Zdający powinien również zwrócić uwagę na bezzasadne oddalenie żądania uczestniczki postępowania rozliczenia nakładu poniesionego z majątku osobistego P. K. na majątek wspólny stron. W tym zakresie sąd naruszył art. 233 § 1 k.p.c. przez to, że odmówił wiarygodności zeznaniom świadków A. G., J. G., O. G., K. M. oraz uczestniczki postępowania oraz wyprowadził z zeznań świadków K. K., J. N. oraz wnioskodawcy wnioski, które z tych zeznań nie wynikają. W konsekwencji sąd błędnie ustalił, że rodzice P. K. przekazali kwotę 200 000 zł obojgu małżonkom, oraz że celem darowizny było wykończenie domu stron. To doprowadziło sąd do niezastosowania art. 33 pkt 2 k.r.o. oraz art. 45 § 1 zdanie drugie k.r.o. Zdający powinien też zwrócić uwagę na konieczność zwaloryzowania nakładu poniesionego przez P. K. z jej majątku osobistego na majątek wspólny stron. Zasadnym było podniesienie przez zdającego w apelacji, że sporna nieruchomość powinna być przyznana na własność P. K., tym bardziej, że wskazuje na to jej sytuacji rodzinna (zamieszkiwanie w domu stron wraz z trójką dzieci), zaś wnioskodawca posiada przy tym środki pozwalające mu na zakup innej nieruchomości.

Prawidłowo rozliczenia stron powinny przedstawiać się następująco: od wartości nieruchomości (1 200 000 zł) należy odjąć wartość nakładu poniesionego przez uczestniczkę postępowania z jej majątku osobistego (400 000 zł). Pozostała kwota (800 000 zł) powinna zostać podzielona na równe udziały w majątku wspólnym. Oznacza to, że uczestniczka postępowania powinna dokonać na rzecz wnioskodawcy spłaty w kwocie 400 000 zł.

Dodatkowym atutem pracy może być zgłoszenie wniosku o rozłożenie tej kwoty na raty bądź odroczenie terminu jej płatności.

Komisja II stopnia wskazała, że pracę skarżącego z prawa cywilnego oceniło dwóch egzaminatorów, którzy ocenili ją na ocenę niedostateczną, przygotowaną przez zdającego apelację w ramach egzaminu z prawa cywilnego.

Radca prawny w części oceny dotyczącej zachowania wymogów formalnych ocenił, że apelacja spełnia wymogi formalne w zakresie: oznaczenia sądu, do którego jest kierowana, oznaczenia wnioskodawcy, uczestniczki i pełnomocnika, oznaczenia rodzaju pisma, podpisania pisma, zachowania terminu do wniesienia apelacji. Natomiast oceniający wskazał, że zdający nieprawidłowo podał, że zaskarża wyrok w części, w jakiej sąd dokonał merytorycznego rozpoznania sprawy, zamiast postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 2018 r., wydanego w sprawie sygn. akt [...] w części od punktów od 2 do 7, ponadto nieprawidłowo wniesiono o uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania w drugiej instancji, zapominając, że jest to postępowanie nieprocesowe.

Błędnie również wskazano załączniki, bowiem powinien być dołączony jedynie odpis apelacji. W pracy nie wskazano wartości przedmiotu zaskarżenia, mimo że interes skarżącej został naruszony, co do kwoty 500 000 złotych.

W części dotyczącej prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, egzaminator wskazał, że nie uwzględniono zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie za niewiarygodnie zeznań świadków A. G., J. G., O. G., K. M. i uczestniczki postępowania co do przeznaczenia poczynionej darowizny, natomiast w zakresie wyprowadzenia błędnych wniosków z zeznań świadków K. K., J. N. oraz wnioskodawcy jakoby darowizna miała związek z budową domu – zdający wskazał zarzut, jednakże w pracy brakuje logicznego uzasadnienia. W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. zarzutów dotyczących sposobu podziału majątku: egzaminator podniósł brak zarzutów dotyczących art. 33 pkt. 2 k.r.o. oraz art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o., uwzględniono natomiast zarzut art. 43 § 2 k.r.o. poprzez uznanie, że udziały byłych małżonków w majątku wspólnym nie są równe. Zdaniem egzaminatora, zdający nie rozumie na czym polega zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazując, iż sąd "pominął w ocenie opinię biegłego", zeznania świadka.

W zakresie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazał, że nieprawidłowo sformułowano wnioski apelacyjne. Egzaminator podkreślił, że z treści apelacji wynika, iż zdający jedynie w stopniu minimalnym zauważył problem zawarty w zadaniu, jednakże nie sformułował w sposób właściwy wniosków i nie można ocenić, jakie żądanie miał na myśli zdający. W pracy brak jest logicznego i spójnego uzasadnienia, interes skarżącej, który zgodnie z założeniami zdający powinien reprezentować nie został zabezpieczony. Zdający nie wniósł o rozliczenie nakładu z majątku osobistego na wspólny, nie wskazał precyzyjnie żądanej kwoty (400.000 zł), nie obliczył kwoty należnej spłaty wnioskodawcy od uczestniczki postępowania. Zdaniem egzaminatora, praca wskazuje na brak umiejętności formułowania wniosków apelacyjnych, a uzasadnienie jest nielogiczne.

W części dotyczącej innych uwag, egzaminator podniósł, że praca została sporządzona starannie, zaś język i styl jest potoczny.

Drugi egzaminator w swej ocenie cząstkowej, w części dotyczącej wymogów formalnych stwierdził, że apelacja w zakresie wymogów formalnych i oznaczenia sądu, do którego jest kierowana, oznaczenia wnioskodawcy, uczestniczki i pełnomocnika, oznaczenia rodzaju pisma, podpisana pisma, zachowania terminu do wniesienia apelacji, jest prawidłowa. Również w zakresie oznaczenia orzeczenia, od którego wniesiona jest apelacja wraz ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, sędzia ocenił, że praca zawiera te elementy, natomiast w krótkim uzasadnieniu wskazał, że apelacja winna być wniesiona od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...].02.2018 r. wydanego w sprawie [...], zaś wskazane postanowienie winno być zaskarżone w zakresie punktów od 2 do 6. Egzaminator podkreślił, że zdający wniósł bezzasadnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania nie uzasadniając tego wniosku w żaden sposób. Sędzia stwierdził, że zdającemu zabrakło czasu na sformułowanie wniosków reformatoryjnych, przy czym zauważył, że Sąd nie jest związany wnioskami apelacji. W ocenie egzaminatora – sędziego, apelacja sprawia wrażenie niedokończonej czy też kończonej pośpiesznie. Egzaminator wskazał również, że do apelacji winien być dołączony jedynie odpis apelacji (prawidłowo), natomiast zdający nie miał obowiązku ustalania i wykazywania faktu uiszczenia opłaty sądowej, zaś odpis pełnomocnictwa z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej jest w aktach. Egzaminator podkreślił również, że nie została wskazana wartość przedmiotu zaskarżenia, mimo, że interes skarżącej został naruszony co do kwoty 500.000,00 zł.

W części dotyczącej prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji egzaminator stwierdził, że zdający co do zasady podniósł zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., aczkolwiek ich sformułowanie pozostawia wiele do życzenia. Odnośnie pozostałych zarzutów, sędzia wskazał, że sąd nie naruszył art. 207 § 6 k.p.c., albowiem nie pominął dowodu z dokumentu umowy, a jedynie dokonał wadliwej wykładni jego treści. Sąd dokonał, wbrew zarzutom apelacji, oceny zeznań członków rodziny uczestniczki i jej przyjaciółki, a jedynie bezzasadnie uznał je za niewiarygodne. W zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego, zdający podniósł jedynie naruszenie art. 43 § 2 i 3 k.r.o., nie dostrzegł natomiast naruszenia art. 33 pkt 2 k.r.o. oraz art. 45 § 1 k.r.o.

W części dotyczącej poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, która zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator wskazał, że w apelacji nie zostały prawidłowo sformułowane wnioski, które winny być tak ujęte, aby w sposób jak najpełniejszy uwzględnić interes skarżącej, który zgodnie z założeniami, zdający powinien reprezentować. Zakres zadania nie został rozstrzygnięty przez zdającego w sposób dostateczny. Sposób sformułowania zarzutów i wniosków apelacyjnych nie pozwala na rozliczenie przez sąd II instancji nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny. Zdający nie potrafił obliczyć kwoty nakładu oraz kwoty spłaty należnej wnioskodawcy. Nie uzasadnił w żaden sposób wniosku o uchylenie postanowienia do ponownego rozpoznania. W ocenie egzaminatora, zdający ma wyraźne trudności z formułowaniem zarzutów apelacyjnych. Sam środek zaskarżenia nie został przez zdającego sporządzony w sposób kompletny. Egzaminator podkreślił, że zdający w chwili obecnej nie posiada wiedzy i umiejętności niezbędnych do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, nie daje rękojmi właściwego wywiązywania się z obowiązków stąd płynących, co może skutkować działaniem na szkodę jego potencjalnych klientów.

W zakresie dotyczącym innych uwag, Egzaminator wskazał, że praca jest sporządzona dość starannie, pismem komputerowym, z wyodrębnieniem jednostek redakcyjnych. Zdający co do zasady prawidłowo posługuje się językiem polskim i prawniczym.

Ustosunkowując się do argumentów zdającego i ponownie oceniając pracę egzaminacyjną Komisja odwoławcza stwierdziła, że przyznana ocena nieostateczna za zadanie z prawa cywilnego była uzasadniona. Praca będąca przedmiotem egzaminu z zadania z zakresu prawa cywilnego winna odpowiadać wymogom formalnym określonym w art. 126 k.p.c. oraz art. 368 k.p.c. Apelacja przygotowana przez zdającego zawierała: oznaczenie sądu, do którego jest skierowana, imiona i nazwiska stron, ich pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis pełnomocnika oraz wymienienie załączników – tym samym spełnia wymogi wskazane w art. 126 k.p.c. Praca egzaminacyjna zawierała również: oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w części, przedstawienie zarzutów, część w której zdający uzasadnia zarzuty oraz wniosek o uchylenie postanowienia. Jednocześnie podkreślono, że nie ma korelacji pomiędzy zakresem zaskarżenia a wnioskiem, albowiem zdający w sposób wewnętrznie sprzeczny zaskarżył orzeczenie, wskazując, iż czyni to w części, a następnie wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania sądowi rejonowemu. Taki wniosek apelacyjny jest oczywistym błędem, skoro nie zachodziły w sprawie przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c. – ani nie doszło do nierozpoznania przez sąd istoty sprawy ani nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia postępowania w całości. Zdający nie uzasadnił zresztą w żaden sposób tak sformułowanego wniosku apelacyjnego. Ponadto, zdający nie wskazał w ogóle wartości przedmiotu zaskarżenia, który stanowi jeden z elementów formalnych apelacji, wskazanych w art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. Dlatego też Komisja odwoławcza nie zgodziła się ze stwierdzeniem zdającego wskazanym w odwołaniu, że praca spełniała wszystkie wymogi formalne, a podnoszone przez Egzaminatorów uwagi w powyższym zakresie nie mają znaczenia. Zdający nie wskazał jednego z podstawowych wymogów formalnych pisma procesowego jakim jest wartość przedmiotu zaskarżenia w apelacji, a brak korelacji pomiędzy zakresem zaskarżenia a wnioskowania, również znacząco wpływają na obniżenie wartości pracy.

Komisja odwoławcza podkreśliła, że zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Jak już wskazano, egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. W warunkach egzaminacyjnych osoba aspirująca do zawodu radcy prawnego winna zaprezentować na egzaminie pracę nie tylko kompletną formalnie, ale i poprawną merytorycznie. Inaczej nie jest możliwe zweryfikowanie umiejętności zawodowych zdającego. Ocena pracy egzaminacyjnej musi zatem uwzględniać poziom wiedzy wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika. Stąd uzasadnione jest stosowanie wysokich/surowych kryteriów tej oceny. Dlatego też, w trakcie oceny pracy zdającego wzięto pod uwagę prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Komisja odwoławcza wyjaśniła, że postawienie sądowi I instancji skutecznego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania naruszenia przepisów prawa procesowego o dowodach lub uchybienia zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, bowiem tylko takie zarzuty można przeciwstawić uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Zdający nie może ograniczyć się do przedstawienia własnego stanu faktycznego, ale musi, odwołując się do argumentów jurydycznych, wykazać, że sąd naruszył wynikające z art. 233 § 1 k.p.c. zasady wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Komisji odwoławczej, analiza podniesionych przez zdającego zarzutów prawa procesowego, prowadziła do wniosku, że stawiane przez niego zarzuty nie odniosłyby zamierzonego skutku, bo głównie odnosiły się do kwestii, które zostały właściwie ustalone przez sąd, ale niewłaściwie ocenione w świetle przepisów prawa materialnego, jak okoliczność, że uczestniczka prowadziła gospodarstwo domowe, zajmowała się dziećmi, aktywnie uczestniczyła przy budowie domu, co sąd ujął w ustaleniach faktycznych, lecz niewłaściwie ocenił w świetle art. 43 § 3 k.r.o. Sformułowanie zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. świadczy ponadto o tym, że zdający ma problem ze wskazaniem na czym może polegać przekroczenie swobodnej oceny dowodów przez sąd.

Natomiast odnośnie zarzutów w zakresie prawa materialnego, zdający podniósł zarzut naruszenia art. 43 § 3 i 43 § 2 k.r.o. bez dokonania jego wykładni w kontekście stanu faktycznego sprawy ani uzasadnienia jurydycznego powołanego przepisu, w szczególności braku wystąpienia przesłanek przewidzianych w tym przepisie w realiach zadania. Tym samym, mimo, że zdający prawidłowo podniósł zarzut naruszenia tego przepisu, nie wykazał się znajomością zasad jego stosowania.

Zdaniem Komisji odwoławczej zdający w sposób skrótowy i lakoniczny wspomniał w uzasadnieniu kwestię nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, jednakże nie sformułował w tym zakresie odpowiednich zarzutów czy wniosków. Zdający połączył tę kwestię z zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazując na brak wszechstronności oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i pominięcie opinii biegłego. Należy podkreślić, że zarzut ten jest całkowicie bezzasadny, albowiem sąd uwzględnił opinię biegłego przy ustalaniu stanu faktycznego. Sąd natomiast nie zastosował art. 33 pkt 2 k.r.o. oraz art. 45 § 1 k.r.o., w zakresie rozliczeń nakładów.

W ocenie Komisji odwoławczej, uchybienia zawarte w pracy egzaminacyjnej nie mają charakteru ubocznego – zakres błędów zarówno w zakresie wymogów formalnych, jak i merytorycznych (np. pominięcie szeregu zarzutów z zakresu prawa materialnego, nieprawidłowe sformułowanie zarzutów merytorycznych), całkowite pominięcie kwestii przyznania nieruchomości dla wnioskodawcy (oprócz zaskarżenia orzeczenia w tym zakresie, przy braku jakichkolwiek zarzutów czy argumentów wskazujących na błędne rozstrzygnięcie sądu w tym zakresie), jak również wnioskowanie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, mimo braku przesłanek do takiego żądania, wskazują, że oceny wystawione przez egzaminatorów co do zdolności zdającego do świadczenia pomocy prawnej, są uzasadnione.

Zdaniem Komisji odwoławczej, wbrew temu co twierdzi zdający w odwołaniu, ocena pracy z zakresu prawa cywilnego została dokonana zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, uzasadniona w sposób jasny i wystarczający i nie naruszyła zasady swobodnej oceny. Wystawienie oceny niedostatecznej przez obu egzaminatorów Komisji I stopnia nastąpiło po rozważeniu wszystkich okoliczności, ciężaru gatunkowego błędów popełnionych w pracy egzaminacyjnej i ich oceny w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jak i przy zastosowaniu gradacji ocen cząstkowych stosownie do treści art. 364 ust. 10 wskazanej ustawy. Egzaminatorzy wnikliwie przeanalizowali pracę i przedstawili swoje spostrzeżenia – zarówno pozytywne, jak i negatywne odnośnie pracy zdającego, oraz umotywowali swoją ocenę (np. wskazali prawidłowe elementy w zakresie wymogów formalnych, a także prawidłowe podniesienie zarzutu naruszenia art. 43 § 3 k.r.o.), jednakże ciężar gatunkowy błędów popełnionych w pracy egzaminacyjnej spowodował, że napisanej przez zdającego apelacji nie można było uznać za sporządzoną poprawnie.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zaskarżonej uchwale z dnia 30 listopada 2018 r. zarzucił:

1. naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy w zw. z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych;

2. naruszenie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych;

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej uchwały

2. zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W piśmie z dnia 25 marca 2019 roku skarżący uzupełnił skargę, wskazując, że skarżona uchwała narusza prawo w sposób następujący:

- art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, a to poprzez brak uwzględnienia stopniowalności ocen i rozważenia, że popełnione błędy nie wyłączają zasadności przyjęcia spełnienia kryteriów oceny pozytywnej z rozwiązania zadania, a rozwiązanie zadania uzasadnia przyjęcie spełnienia kryteriów pozytywnej oceny rozwiązania zadania, w tym kontekście nie uwzględniono i nie poddano ocenie istotnych okoliczności na korzyść skarżącego, a mianowicie, że skarżący właściwie rozpoznał problem z zadania i podjął w zdecydowanej większości czynności trafne oraz;

niedostosowanie przyjętej ustawą skali ocen do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a tym samym nieuwzględnienie i nieokreślenie stopnia, w jakim sporządzona praca egzaminacyjna z drugiego dnia egzaminu radcowskiego powinna odpowiadać ocenie pozytywnej;

- art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych skutkujące dokonaniem oceny pracy egzaminacyjnej z drugiego dnia egzaminu radcowskiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści przytoczonego artykułu, który polega na sprawdzeniu przygotowania osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego i w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu, na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych oraz Uchwale błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych;

- art. 7 k.p.a., 77 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. oraz 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, braku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, skutkującego pominięciem istotnych okoliczności, wskazujących na podejmowanie prawidłowych czynności w rozwiązaniu zadania z II dnia egzaminu radcowskiego przez skarżącego oraz ustaleniem, że określone a wymienione w uzasadnieniach ocen cząstkowych oraz Uchwale błędy dyskwalifikując pracę skarżącego w stopniu uniemożliwiającym uzyskanie ocen dostatecznych, a także poprzez błędne przyjęcie, że rozwiązanie zadania zawiera w istocie jedynie uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, wskutek braku rozważenia także okoliczności wskazujących na spełnienie przez skarżącego kryteriów poprawności rozstrzygnięcia rozwiązywanego zadania;

oraz poprzez błędne uznanie, że skarżący nie postawił zarzutu z art. 33 k.r.o., co wpłynęło w sposób istotny na ocenę pracy skarżącego, gdy zarzut taki znajduje się na str. 7 rozwiązania zadania egzaminacyjnego, gdzie skarżący łącznie 3 razy odwołuje się do naruszenia art. 33 k.r.o., przywołując do tego orzecznictwo i stanowisko doktryny – co wskazuje na zapoznanie się wyłącznie z petitum pracy skarżącego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej z tym, że kontrola, o której mowa wyżej zgodnie z § 2 w/w artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżona decyzja, postanowienie, akt bądź inna czynność z zakresu administracji publicznej nie narusza prawa materialnego oraz czy została wydana bez uchybień proceduralnych. Poza tym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm) dalej "p.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Ustosunkowując się w pierwszym rzędzie do podniesionych przez skarżącego zarzutów naruszenia przepisów postępowania Sąd stwierdza, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ II instancji szczegółowo odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącego, podniesionych w odwołaniu. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ wskazał na uchybienia popełnione przez skarżącego, które podlegały ocenie i rzutowały na ostateczne rozstrzygnięcie zawarte w sentencji zaskarżonej uchwały. Wbrew twierdzeniom skarżącego organ wskazał też na pozytywne elementy w pracy strony, jednakże ilość stwierdzonych błędów słusznie nie pozwalała na wystawienie skarżącemu oceny pozytywnej z tej części egzaminu.

Zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, który zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego Komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Sąd stwierdza, że egzaminatorzy oceniali pracę skarżącego z prawa cywilnego pod kątem kryteriów podanych w w/w art. 365 ust. 2 i precyzyjnie wskazali błędy popełnione przez skarżącego, jak również nieliczne zalety jego pracy. W tym miejscu należy wskazać, zgodnie z wyrokiem NSA z 7 grudnia 2017 r. II GSK 3362/17, LEX nr 2432805, że określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy możliwe jest wystawienie oceny pozytywnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego, jak i z całego egzaminu.

Twierdzenie skarżącego o nadmiernej surowości oceny jego pracy jest nieusprawiedliwione. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych celem egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Świadczenie pomocy prawnej na wysokim poziomie leży w interesie publicznym, stąd wymagania stawiane zdającemu muszą być wysokie. Powoływanie się przez skarżącego, że ewentualne błędy apelacji mogą być naprawione przez sąd orzekający w sprawie nie jest właściwe. Przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował środek zaskarżenia, który będzie leżał w interesie osoby przez niego reprezentowanej.

Odnosząc się do uwag skarżącego odnośnie wskazania zakresu zaskarżenia Sąd podzielił zdanie egzaminatorów i Komisji II stopnia, że skarżący uczynił to nieprawidłowo. Od profesjonalisty należy bowiem wymagać precyzyjnego formułowania środka zaskarżenia. Apelacja powinna zostać wniesiona od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] lutego 2018 roku, wydanego w sprawie sygn. akt [...] w zakresie punktów od 2 do 7. Tymczasem skarżący błędnie wskazał, że zaskarża wyrok w części, w jakiej sąd dokonał merytorycznego rozpoznania sprawy. Poza tym skarżący nie wskazał w ogóle wartości przedmiotu zaskarżenia, który stanowi jeden z elementów formalnych apelacji, wskazanych w art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. Wymienione wyżej uchybienia uzasadniają stwierdzenie, że praca jego nie spełnia wszystkich wymogów formalnych.

Należy również podnieść, że w pracy skarżącego nie ma korelacji pomiędzy zakresem zaskarżenia a wnioskiem, bowiem skarżący w sposób zaskarżył orzeczenie wskazując, że czyni to w części (przy czym zaskarżył wyrok, a nie postanowienie), a następnie wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie do ponownego rozpoznania sądowi rejonowemu. Ten wniosek nie został przez stronę uzasadniony. Należy go uznać za błędny, skoro nie zachodziły w sprawie przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c. ani nie doszło do nierozpoznania przez sąd istoty sprawy ani nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia postępowania w całości. Sąd zgadza się z oceną Komisji II stopnia, że wykazane uchybienia formalne nie stanowiły jedynie oczywistej omyłki skarżącego, są one bezsporne i o takim ciężarze gatunkowym, który znacząco wpłynął na obniżenie ogólnej oceny wystawionej z pracy z zakresu prawa cywilnego.

Odnosząc się do kwestii prawidłowego sformułowania przez skarżącego w apelacji zarzutów naruszenia prawa materialnego rzeczą niewątpliwą jest, że skarżący nie podniósł w apelacji, że sąd nie zastosował art. 33 pkt. 2 k.r.o. oraz art. 45 § 1 k.r.o. w zakresie rozliczeń nakładów. Okoliczność, że sąd II instancji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego nie ma o tyle znaczenia w tej sprawie, że w przypadku egzaminu radcowskiego to skarżący winien wykazać się należytą wiedzą i umiejętnością formułowania zarzutów apelacyjnych. Analogiczne stanowisko należy odnieść do kolejnej uwagi skarżącego, który powołując się na stanowisko doktryny podniósł, że sąd drugiej instancji nie jest związany wnioskami stron i może zmienić wyrok mimo, że wniosek apelacyjny dotyczył uchylenia wyroku. Niewątpliwie skarżący nie powinien wskazywać na uprawnienia sądu dla usprawiedliwienia swojej niewiedzy, co do prawidłowego konstruowania wniosków apelacyjnych.

Sąd podzielił również ocenę Komisji II stopnia, że skarżący podnosząc zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. odniósł je do kwestii, które zostały właściwie ustalone przez sąd, ale niewłaściwie ocenione w świetle przepisów prawa materialnego, jak np. okoliczność, że uczestniczka prowadziła gospodarstwo domowe, zajmowała się dziećmi, aktywnie uczestniczyła przy budowie domu, co sąd ujął w ustaleniach faktycznych, lecz niewłaściwie ocenił w świetle art. 43 § 3 k.r.o.

W takiej sytuacji postawiony zarzut nie odniósłby zamierzonego skutku. Całkowicie bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w kontekście pominięcia opinii biegłego sądowego. Sąd bowiem wziął pod uwagę opinię sądową i uwzględnił jej wyniki. Uchybienie jakiego dopuścił się sąd to brak uwzględnienia nakładu uczestniczki poczynionego z majątku osobistego na rzecz majątku wspólnego, nie zaś błędna ocena opinii.

Kolejna kwestia to "Opis istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (egzamin radcowski – 21 marca 2018 r.)", do którego odwołał się skarżący, podnosząc, że w przeważającej części zwrócił uwagę na wymienione w nim aspekty. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie zgadza się z opinią skarżącego, że uchybienia zawarte w jego pracy mają charakter uboczny. Zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja II stopnia oceniając pracę skarżącego stwierdzili szereg poważnych błędów zarówno w zakresie wymogów formalnych i merytorycznych. Sąd podziela trafność zarzutów wobec pracy skarżącego. W tym stanie rzeczy wbrew twierdzeniom skargi Sąd uznał, że ocena pracy z zakresu prawa cywilnego została dokonana zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, zaś ciężar gatunkowy uchybień, stwierdzonych w pracy skarżącego nie pozwalał na wystawienie oceny pozytywnej, a więc nie doszło również do naruszenia art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych.

Wobec tego, że zarzuty skargi okazały się bezzasadne Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.