Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 924/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 23 ust. 4aa, art. 23 ust. 4f, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi F. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 stycznia 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy G. - działając na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3 pkt 11, 15, 21, art. 17, art. 20 ust. 2-3, art. 23 ust. 1-3, art. 23b ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej w skrócie "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), a także art. 104 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") – odmówił przyznania F. M. (dalej zwanemu również "stroną", "wnioskodawcą", "skarżącym") świadczenia w formie: 1/ świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wnioskowanego na H. M.; 2/ składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką H. M.; 3/ składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką H. M.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja z dnia 24 sierpnia 2020 r. (nr [...]) odmówiono stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - H. M., jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 16 grudnia 2020 r. uchyliło tę decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wyjaśniając następnie, że F. M. jest synem H. M., tj. osoby nad którą sprawuje opiekę, a tym samym jest spokrewniony z ww. osobą w pierwszym stopniu, przy czym nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści złożonych przez stronę w dniu 7 stycznia 2021 r. wyjaśnień wynika, że żadne z rodzeństwa nie spełnia wymogów pozwalających na ubieganie się o przedmiotowe świadczenie ani też takiego świadczenia nie pobiera.

Organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż F. M. zakończył pracę zawodową w 2011 r.; umowy o pracę w tym okresie były zawierane na czas określony bez przedłużenia na dalszy okres. Zatrudnienie w okresie 01.07.2013 r. do 31.07.2013 r. oraz staż pracy na przełomie maja i czerwca 2016 r. były chwilowym zatrudnieniem. Organ wskazał także, że wnioskodawca w piśmie z dnia 7 stycznia 2021 r. złożył obszerne wyjaśnienia w zakresie sprawowanej nad matką opieki, w tym szczególności wskazał jaki jest zakres niesamodzielności H. M. oraz jaki jest zakres i częstotliwość czynności wykonywanych w ramach opieki. Ponadto wskazał, jakie są aktualnie źródła utrzymania rodziny oraz jak zmieniała się sytuacja dochodowa i finansowa rodziny w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając to na uwadze Wójt Gminy G. stwierdził, że wnioskodawca spełnia warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem wykazał, że pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy.

Organ przytoczył także treść art. 17 ust. 5 u.ś.r. stwierdzając, że wnioskodawcy przyznano co prawda decyzją z dnia 10 sierpnia 2020 r. (nr [...]) prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. M., jednakże F. M. dołączył oświadczenie, w którym wskazał, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego ww. decyzją.

Organ przywołał również treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., zwracając uwagę, że zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności H. M. z dnia 30 czerwca 2010 r. nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność i w konsekwencji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym kontekście wskazano także, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie organ przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 399/17, w którym zaprezentowano argumentację wskazującą, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niekonstytucyjny nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W podsumowaniu Wójt Gminy G. stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą wątpliwości co do sprawowania opieki, ponieważ wnioskodawca obecnie jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a przed przyznaniem tego świadczenia został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, który potwierdził, że F. M. faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką - H. M., jednakże odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., wskazując, że w dniu 10 sierpnia 2020 r. F. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - H. M. wraz z wymienionymi załącznikami, m.in. kopią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. dnia 30 czerwca 2010 r. (nr [...]), z którego wynika, że matka wnioskodawcy - H. M. (ur. [...]1936 r.) została na stałe zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 lutego 2006 r. Wpisane symbole przyczyn niepełnosprawności to: 10-N - choroby neurologiczne, 05-R - upośledzenie narządu ruchu, 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia.

Organ odwoławczy szczegółowo przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz zgromadzony przez organ I instancji, a także przez organ odwoławczy w trybie art. 136 k.p.a., materiał dowodowy.

Kolegium wskazało, że należy przychylić się do utrwalonego stanowiska prezentowanego przez sądy administracyjne, w których wskazywana jest konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (por. wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19, a także wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt III SA Gd/662/19, z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20, z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20; w Rzeszowie z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1356/19, z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1355/19; w Krakowie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 60/20). W związku z tym Kolegium uznało, że w tym zakresie organ I instancji błędnie przyjął przy rozstrzyganiu sprawy, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust.1b u.ś.r.

Kolegium wyjaśniło, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie, a są nimi: sprawowanie rzeczywistej, osobistej i stałej i bezpośredniej opieki nad wymagającą jej osobą niepełnosprawną oraz rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie, które spowodowane musi być koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo-skutkowy. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane, jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie bowiem prawa do tegoż świadczenia jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania permanentnej opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11).

Mając to na uwadze Kolegium zwróciło uwagę, że - jak wynika z dokumentacji sprawy - strona wskazując na potrzebę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wielokrotnie wskazywała na sytuację finansową swoją oraz swojej matki, w której aktualnie się znajduje (renta rodzinna po zmarłym ojcu oraz specjalny zasiłek opiekuńczy), zaś w stanowisku zawartym w piśmie z dnia 11 sierpnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na wystąpienie Kolegium, F. M. wskazał, iż przyczyną dla której wystąpił o przedmiotowe świadczenie była analiza sytuacji materialno-prawnej oraz zaistniałych skutków prawnych po wydanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13, co pozwoliło mu złożyć wniosek o ustalenie prawa do korzystniejszego dla niego (pod każdym względem) świadczenia pielęgnacyjnego, a rezygnując z otrzymywanego aktualnie specjalnego zasiłku opiekuńczego dał organowi pomocowemu sygnał, że chce uzyskać prawo do świadczenia w zamian za posiadany od wielu lat specjalny zasiłek opiekuńczy, który uważa "za marny substytut posiadanego wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego".

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że prezentowana przyczyna wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie znajduje uzasadnienia w celu, jaki przyświeca udzieleniu takiego świadczenia, gdyż celem tym nie jest stworzenie wnioskującemu możliwości uzyskania dochodu, bądź jego podwyższenia, lecz jest rekompensatą za stratę w postaci braku wynagrodzenia za pracę spowodowaną rezygnacją, bądź niepodejmowaniem pracy zarobkowej w związku ze stałą, długotrwałą i ciągłą opieką nad osobą niepełnosprawną. W związku z tym nie taki jest cel tego świadczenia, jaki upatruje w nim strona postępowania, lecz ma związek z zakresem opieki, który całkowicie wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegająca na "niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" powinna być rozumiana, jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 624/12). Wobec powyższego nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka taka nie może być również fikcyjna bądź stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia.

W związku z takim sposobem rozumienia – jak stwierdziło Kolegium - uniemożliwienie podjęcia pracy zarobkowej musi być poprzedzone i wynikać z gotowości podjęcia pracy przez stronę. Tymczasem z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wraz z matką zamieszkują nie w samej wsi C., lecz w oddalonej o około 5 km leśniczówce, zaś w kwestii pracy zawodowej strona w oświadczeniu z dnia 5 stycznia 2021 r. wprost wypowiedziała się, że nie może wrócić do pracy zawodowej, gdyż mieszka w małej wsi, gdzie zlikwidowano połączenie z miastem z przyczyn ekonomicznych, a własnego samochodu nie posiada. Kolegium podkreśliło przy tym, że podana okoliczność była przez organ kilkukrotnie na przestrzeni 9 lat wskazywana przy ocenie sytuacji rodziny przy rozpatrywaniu wniosków o specjalny zasiłek opiekuńczy, jako problem ze znalezieniem pracy (np. zapis w pkt 6 wywiadu środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2013 r., w którym podano, że ww. ma problemy ze znalezieniem zatrudnienia ze względu na brak dojazdu do pracy - ok. 3,5 km do najbliższego przystanku PKS). Poza tym ww. jest mało mobilny, dlatego – jak wskazało Kolegium - stan co do gotowości podjęcia przez stronę zatrudnienia nie uległ zmianie na przestrzeni podanych lat, a strona nie wykazywała również w tym względzie, że podejmowała konkretne działania (jedynym jakim się deklarowała było uczestnictwo w 2016 r. w stażu organizowanym przez Powiatowy Urząd Pracy w W.).

Z materiału dowodowego, w tym z oświadczeń wnioskodawcy, nie wynika, by jego sytuacja czy sytuacja rodziny w ostatnim czasie diametralnie uległa zmianie i by z tego powodu zmuszony był w ogóle podjąć aktywność zawodową. Wręcz przeciwnie, co zostało już wcześniej zauważone strona sama przyznała, iż sytuacja finansowa nie uległa zmianie zarówno w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak i na czas dotychczasowy. Natomiast to co Kolegium ustaliło to to, że wnioskodawca jest osobą, która, jak wynika z dokumentacji sprawy (z wywiadu środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2013 r.), legitymuje się wykształceniem średnim - ma ukończone liceum ekonomiczne. Z dołączonych do spraw o specjalny zasiłek opiekuńczy świadectw pracy wynika, że ma przepracowane kilka lat, a jego stanowiska pracy m.in. oscylowały wokół prac biurowych, księgowych. W odpowiedzi natomiast na zapytanie Kolegium, jaką pracę strona gotowa byłaby podjąć gdyby nie konieczność opieki nad matką, padła odpowiedź: pracę księgowego. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że po stronie wnioskodawcy istnieje możliwość większego spektrum wyboru ofert na rynku pracy, co stawia go w sytuacji korzystniejszej w stosunku do osób, których wykształcenie czy specjalizacja takich możliwości nie dają, dodając i zauważając na marginesie rozważań, że podany - preferowany przez stronę charakter pracy może być realizowany także w systemie zdalnym czy hybrydowym.

Następnie Kolegium stwierdziło, że na tle analizowanej sprawy pojawia się także czasowy brak związku pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie, spowodowane koniecznością sprawowania opieki, bowiem H. M. została na stałe zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 30 czerwca 2010 r., zaś w orzeczeniu tym podano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 lutego 2006 r. Aktywność zawodowa strony postępowania natomiast kształtowała się w okresach: 1.08.2005-31.03.2006 r. – księgowy; 14.04.2006-31.05.2006 r. - samodzielny księgowy; 15.03.2007-14.09.2007 r. – referent; 17.09.2007-15.10.2007 r. – portier; 1.04.2009 r.-30.09.2009 r. – referent; 1.10.2009- 31.10.2011 r. - referent, pomoc administracyjna; 01.07.2013-31.07.2013 r. - pomoc lakiernika. Prawidłowo interpretowana hipoteza normy wynikającej z art. 17 ust. 1 u.śr. nakazuje konieczność poszukiwania związku m.in. także czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przytoczonych okolicznościach takiego związku czasowego brak. W tym miejscu Kolegium stwierdziło, że ważnym zauważenia jest fakt, iż decyzją z dnia 3 października 2011 r. organ I instancji przyznał F. M. świadczenie w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką na okres od 5.09.2011 r. do bezterminowo.

Dalej Kolegium podkreśliło, że główną przesłanką wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej nie podejmowanie w tymże celu, dlatego przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, przy czym chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Rozmiar natomiast tej opieki musi być też na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej, nawet w częściowym wymiarze czasu pracy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może być to opieka świadczona niecodziennie, bądź nawet codziennie, ale przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Oznacza to, że musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowana opieką, bowiem jeśli opieka nie nosi cechy stałej (ciągłej) lub długotrwałej, to wymagany związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje, i o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia związku przyczynowo-skutkowego w konkretnym przypadku musi być ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności w zakresie faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez wnioskodawcę, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Taka ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej.

Kolegium wskazało, że wg dokumentacji zawartej w aktach sprawy, niepełnosprawność H. M. związana jest z chorobą neurologiczną — 10-N; upośledzeniem narządu ruchu - 05-R; chorobą układu oddechowego i krążenia - 07-S. Z oświadczenia strony, matka przebyła dwa udary niedokrwienne mózgu. Po pierwszym udarze nastąpiło otępienie i utrata pamięci, z kolei drugi udar spowodował niedowład połowiczny prawej strony ciała. Według strony matka jest osobą leżącą, nie może się samodzielnie poruszać, sama podnieść, ubrać czy najeść. Wspominane czynności wykonuje wnioskodawca, przez co nie może zostawić mamy nawet samej w domu, a tym bardziej z osobą obcą lub inną osobą, na co reaguje głośnym krzykiem; jest osobą cierpiąca na demencję, ma objawy schizofrenii (omamy wzrokowe), nie poznaje znajomych rodziny.

Kolegium wskazało, że nie jest w stanie potwierdzić wymienionych przez stronę postępowania chorób i stanów H. M., a też nie jest organowi również wiadomym pod jakim względem strona jest leczona i jakie ma w związku z tym zalecenia. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest, że gdy Kolegium wystąpiło do organu I instancji pismem z dnia 17 maja 2021 r. o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie - celem weryfikacji podanych wyżej informacji m.in. co do ustalenia aktualnego stanu zdrowia matki wnioskodawcy, a w szczególności wyjaśnienia, w jakim zakresie jest osobą samodzielną, jakiemu leczeniu podlega, czy realizowane są wobec niej jakiekolwiek świadczenia w ramach NFZ, a jeśli tak to z jaką częstotliwością i w jakim zakresie - F. M. odmówił udostępnienia dokumentacji medycznej swojej matki. Kolegium podkreśliło, że obowiązek wykazania istnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia rodzinnego spoczywa przede wszystkim na wnioskodawcy, gdyż to on posiada wiedzę, dokumentację, która jest niezbędna dla organu do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem domagając się przyznania konkretnego prawa strona jest zobowiązana współdziałać z organem celem ujawnienia i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na sposób rozstrzygnięcia.

Kolegium stwierdziło, że w oświadczeniu złożonym do sprawy w dniu 31 maja 2021 r. matka podała, że ma demencję, jest osobą po dwóch udarach, a syn jest jej opiekunem. Zajmuje się nią od wielu lat, musi sprzątać, obcinać paznokcie, przeprowadzać codzienną toaletę, mierzyć ciśnienie i cukier, podawać insulinę, pomagać przy ubieraniu się, prać, prasować, przygotowywać opał, załatwiać sprawy urzędowe, opłacać rachunki, umawiać wizyty lekarskie. Bez syna nie jest w stanie funkcjonować i zostać sama w domu. Pozostałe dzieci się nią nie opiekują. Przemieszcza się po mieszkaniu przy pomocy balkoniku lub syna.

W wywiadzie środowiskowym przy ocenie sytuacji zdrowotnej zapisano, że H. M. ma trudności z poruszaniem się. Potrzebuje drugiej osoby do asysty. Jest leżąca, wstaje przy pomocy syna, który podaje jej balkonik, i przy asekuracji pokonuje 5 metrów. Po przebyciu tej trasy musi odpocząć. Jak zapisał pracownik socjalny w rubryce "potrzeby i oczekiwania osoby", H. M. prosi, aby syn nadal się nią opiekował, ponieważ potrzebuje drugiej pomocy do dalszego funkcjonowania w codziennym życiu. Dlatego syn nie może podjąć zatrudnienia, a jej dzieci nie pomagają bratu w opiece, bo pracują i mają własne rodziny. Kolegium zaznaczyło, że informacje zawarte "w ocenie sytuacji osoby lub rodziny" stanowią powielenie informacji uzyskanych od strony postępowania. Jedynie dodano do nich, że - jak poinformowała H. M. - syn cały czas się nią zajmuje i może na niego liczyć. Córki przyjadą, porozmawiają i odjeżdżają ponieważ mają swoje rodziny, pracują i nie mogą się nią zaopiekować. Syn jak wyjeżdża po zakupy, wykupić lekarstwa musi poprosić sąsiadów, aby zaopiekowali się 3 godziny mamą. Mieszkanie jest czyste, zadbane, a H. M. szczęśliwa, że syn tak dobrze się nią opiekuje, bo żeby nie on, to byłaby przywiązana do łóżka, a tak chociaż z pomocą porusza się i przejdzie z pokoju do kuchni.

Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że strona jako czynności wchodzące w skład wykonywanej opieki nad matką wymieniła te związane z bieżącym prowadzeniem gospodarstwa domowego typu: sprzątanie - 1 x dziennie; prasowanie; pranie - 2 x w tygodniu; wizyty lekarskie - co 2-gi miesiąc; opłacanie rachunków - co miesiąc; robienie zakupów – codziennie; realizacja recept - 1 x w miesiącu; załatwianie spraw urzędowych - wg potrzeby; wyjścia do kościoła - 1 x w miesiącu - przyjeżdża ksiądz; wyjścia na spacery – codziennie; przygotowanie opału i przynoszenie go; palenie w piecu - palenie w kominku zimą; zakup opału; odśnieżanie. Z kolei wśród czynności wykonywanych przy matce wymieniono te związane z utrzymaniem higieny osobistej wykonywane co drugi dzień. Prowadzenie do toalety; wymiana pieluchomajtek - 2 x dziennie; przygotowanie ubrań i pomoc przy ubieraniu – 1 x dziennie (rano); przygotowywanie i podawanie posiłków 3 x dziennie plus owoc, jogurt itp.; podawanie leków - 3 x na dobę; ćwiczenia fizyczne -1 x dziennie; mierzenie ciśnienia - co 2 tygodnie; codziennie czytanie książek; wykonywanie ćwiczeń rozwijających mowę, czytanie, pisanie; masaże oklepywanie - 2 x dziennie.

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że ze złożonych oświadczeń nie wynika, by H. M. była osobą stale leżącą i z tego tytułu wymagającą całkowitej, całodobowej opieki takiej jak karmienie, przebieranie, przeciwdziałanie odleżynom itp. Z informacji podanych w materiale dowodowym wynika, że ww. jest aktywna fizycznie poprzez poruszanie się w obrębie mieszkania - przy pomocy chodzika, uczestniczy także z synem w spacerach. Może samodzielnie siedzieć. Spożywa przygotowane przez syna posiłki, który, jak wskazał, pomaga jej w karmieniu. Pomaga także w prowadzeniu do toalety, zaś pampersowanie mamy dobywa się 2 x dziennie poprzez "podanie dwóch sztuk pampersów do wymiany". Pomoc matce potrzebna jest przy wstaniu z łóżka i podaniu balkoniku, podaniu leków, w tym insuliny oraz co drugi dzień - na utrzymaniu higieny osobistej pod względem kąpieli, obcinania paznokci, włosów, mycia protezy, moczenia nóg.

Do powyższej analizy Kolegium włączyło także opisany przez stronę dzienny tryb postępowania z matką, w którym podano, że: o godz. 8.00 - pobudka; o 8:30 -pomoc w ubieraniu się; o 8:45 przygotowywane jest śniadanie, które wspólnie jest spożywane; o 8:45-9:00 - pomoc w karmieniu, gdyż jak strona podała matka nie może sama jeść, podawane są też leki i insulina; o 9:30 - poranna toaleta - mycie, czesanie, obcinanie paznokci; o 10:00 - przygotowywanie kolejnego posiłku, którym jest obiad; o 11:00-12:00 - masaż rąk, nóg, codzienne ćwiczenia; 12:45 - codzienne pranie; 13:00 - obiad (karmienie + podanie leków oraz insuliny dziennej); od 14:00 do 15:00 czytanie książek - jest to wskazanie od neurologa; od 15:15 do 16:00 – kąpiel; o 16:15 - rozpalenie ognia w kominku; o 16:30 - przygotowanie kolacji; o 17:15 - spożywanie kolacji + podanie leków i insuliny; o 18:00 - smarowanie stóp maścią przeciw reumatyczną; o 19:30 podawanie matce owocu bądź jogurtu; ok. godz. 20:30 podawanie insuliny nocnej i kładzenie spać.

Po analizie powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że wymienione przez stronę czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką są realizowane w pewnych odstępach czasu - rano, w południe, bądź po południu i wieczorem. Należą do nich czynności higieniczne, przygotowywanie, spożywanie posiłków i podanie leków, pomoc w ubieraniu, co zajmuje część dnia. Niektóre z nich, jak przygotowywanie posiłków może następować wcześniej - z wyprzedzeniem. Natomiast czynności takie jak: pomiar ciśnienia, cukru (które, jak wynika z oświadczenia strony z 10.08.2020 r. wykonywane są co 2 tygodnie), czy smarowanie stóp maściami, czytanie książek - nie jest tak absorbujące, by były one realizowane przez długi okres czasu. W zakresie czynności fizjologicznych - o czym strona wspomniała - ma możliwość korzystania z pampersów dla dorosłych, co zresztą czyni. Aktualnie mama korzysta z nich w ilości dwóch. Świadczona natomiast pomoc w zakresie prania, sprzątania, prasowania, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywania recept, czy wyjść na spacery zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie członkowie pracują i nie wiążą się one ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki. Poza tym strona wykonuje je także w ramach prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, natomiast opieka, o której mowa w przepisie 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Kolegium nadmieniło także, że przy analizie czynności wykonywanych przy matce, których wpływ również znajduje odzwierciedlenie w czasowym realizowaniu, wątpliwości wzbudziły niektóre rozbieżności, np. pozostawanie matki w domu, gdzie - jak oświadczono - nie może ona zostać sama nawet na chwilę, a tym bardziej z osobą obcą lub inną osobą na co reaguje krzykiem, gdy tymczasem w czynnościach wykonywanych przez stronę codziennie, wymienione zostało robienie zakupów, zaś matka sama oświadczyła, że w tej sytuacji syn pozostawia ją na 3 godziny z sąsiadką.

Kolegium stwierdziło także, że okolicznością nie mającą również wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest brak sprawowania opieki przez pozostałe rodzeństwo F. M. Do alimentacji bowiem w myśl art. 128 k.r.i.o. są zobowiązani m.in. krewni w linii prostej, zatem wobec H. M. prócz wnioskodawcy zobowiązanymi są także jego bracia i siostry. Co prawda wszyscy oni, a przynajmniej ich znaczna większość jest aktywna zawodowo, zamieszkują bliżej bądź dalej (tj. do ok. 50 km) poza miejscem zamieszkania matki, to jednak okoliczności te nie zwalniają osób spokrewnionych w linii prostej od realizacji opieki nad H. M., bowiem obowiązek alimentacyjny może polegać albo na osobistych staraniach, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów do życia, albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych. Kolegium stwierdziło, że wprawdzie w przedstawianych w sprawie okolicznościach opieka przez rodzeństwo strony doznaje ograniczeń w sprawowaniu jej w sposób osobisty, lecz może być realizowana poprzez np. środki finansowe przeznaczone na opiekuna dla osoby potrzebującej pomocy tak, by wspomóc drugą stronę w jej aktywności zawodowej i rodzinnej. Świadczenie bowiem, o które ubiega się wnioskodawca ma za zadanie wspierać, a nie zastępować rodzinę w funkcjach opiekuńczych i wychowawczych.

Kolegium końcowo wskazało, iż nie podzieliło zaprezentowanego przez stronę poglądu, że skoro w 2011 r. strona miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to i teraz takie świadczenia powinna otrzymać, bowiem organy orzekając w sprawie opierają się na aktualnie obowiązującym stanie faktycznym i prawnym. Natomiast decyzje wydane w poprzednim stanie prawnym, w tym i decyzja strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, została wygaszona z mocy prawa. Poza tym, Kolegium nie może weryfikować, co legło u podstaw, że w poprzednim stanie faktycznym i prawnym takie świadczenie zostało przez organ I instancji stronie przyznane.

F. M. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także na mocy art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem zmiany sytuacji prawnej strony po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) i zobowiązanie organów do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiednio do złożonych w tej sprawie - oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wniosku o ustalenie prawa do korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego (zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.).

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

a) błędne zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi brak związku między rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącego a konicznością właściwego, stałego i długoterminowego zaopiekowania się matką w rezultacie przyjęcie, że istnieje możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej choćby w minimalnym zakresie czasu lub w formie pracy hybrydowej bez uwzględnienia, że skarżący sprawuje stałą, ciągłą i długoterminową opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym, 85-letnią matką z jednoczesnym pominięciem faktu, iż Wójt Gminy G. od 2011 r. ustanowił dla skarżącego (wnioskowane na matkę) kolejno: prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejne okresy zasiłkowe i ustanawia do dzisiaj prawo na podstawie art. 16a u.ś.r. (dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego), którego pozytywne przesłanki wymienione w ust. 1 są analogiczne z przesłankami z art. 17 ust. 1 u.ś.r., które rzutują na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r. i przez to nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz aktualnie posiadanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba uprawniona tj. skarżący ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, tj. tego korzystniejszego dla strony, jak to wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. (wybór świadczenia został przez stronę dokonany poprzez złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz wnioskowanego świadczenia);

2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, niezgodne z logiką prowadzenie postępowania, wykonanie nieobowiązkowego wywiadu środowiskowego i ustalanie okoliczności innych niż wskazane w przepisie art. 23 ust. 4aa u.ś.r., co w konsekwencji prowadziło do wydania rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony tj. przyznania stronie prawa do wnioskowanego korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego, które jest niejako kontynuacją pobieranego przez okres ostatnich kilku lat specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z uwagi na wiek i stan zdrowia matki, stale pogarszający się koniecznym stała się opieka nad nią, dlatego skarżący zdecydował się jej pomagać i w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia, gdyż wykonywanie jakiejkolwiek pracy uniemożliwiałoby w pełni odpowiedzialne i nieprzysparzające dodatkowych problemów sprawowanie stałej, osobistej, ciągłej i długoterminowej opieki nad rodzicielką. Skarżący wskazał, że z powodzeniem należycie wywiązuje się z tego obowiązku, a teraz w dobie pandemii opieka nad starszym i mocno schorowanym człowiekiem stanowi dodatkowe wyzwanie. Stałą, ciągłą i długoterminową opiekę nad swoją matką sprawuje od 2011 r. i przez pierwsze dwa lata posiadał ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna; od natomiast roku 2013 (z wyłączeniem półtoramiesięcznej przerwy w sprawowaniu opieki w połowie roku 2016) jest stałym beneficjentem specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznawanego na matkę na kolejne okresy zasiłkowe na podstawie art. 16a u.ś.r. Z porównania art. 16a ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne mogła je otrzymać muszą być spełnione w istocie tożsame przesłanki, co jest dla skarżącego, jako beneficjenta specjalnego zasiłku opiekuńczego, niezrozumiałe. W jego ocenie nie można także pominąć tego, że Wójt Gminy G., na podstawie m.in. art. 17 u.ś.r. przyznał stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2011 – bezterminowo, jednakże decyzja ta została bezprawnie - co potwierdził wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 – wygaszona a skarżący pozbawiony nabytego słusznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto zaznaczył, że organ I instancji w obu swoich zaskarżonych przez stronę decyzjach powołał się na negatywną przesłankę, uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak ten przepis - który stanowił dla organu pomocowego podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), został uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą. Mimo posiadania wiedzy, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego został uznany, jako niezgodny z ustawą zasadniczą w określonym jego zakresie organ I instancji niestety dwukrotnie wydał decyzję orzekając o odmowie przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia wskazując za każdym razem w podstawie wydanych decyzji art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skarżący wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala organ właściwy w konsekwencji rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, złożonego wraz z wymaganymi przez ten organ dokumentami, określonymi w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest jednym z podstawowych dokumentów wymaganych, przez organ właściwy administracji publicznej, podczas składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym stanowi najbardziej obiektywne i zgodne z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, kryterium oceny stanu zdrowia osoby chorej (na dzień jego wydania). Na podstawie zgromadzonej dokumentacji od lekarzy specjalistów oraz przeprowadzając badanie osoby chorej ww. orzeczenie wystawia upoważniony i wyspecjalizowany do tego podmiot, posiadający wiedzę specjalną z zakresu szeroko pojętej medycyny, potrzebną do wydania takiego orzeczenia. Z tego też powodu organy pomocowe nie mają umocowania, aby wchodzić w kompetencje Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności i - jak życzyło sobie Kolegium - np. ustalać wnikliwie stan zdrowia H. M. na podstawie dokumentacji medycznej, z której wynikałoby dokładnie na jakie schorzenia cierpi matka wnioskodawcy oraz, czy jest samodzielna, czy nawet posuwając się jeszcze dalej, ustalać stan zdrowia rodzeństwa strony.

Skarżący wskazał, że rodzeństwo wypełnia obowiązki alimentacyjne wobec matki, to jednak tylko skarżący z konieczności podjął się i sprawuje od wielu lat stałą, osobistą, ciągłą opiekę nad chorą matką i dlatego jedynie on wnioskował w tym czasie i był beneficjentem kolejno świadczenia pielęgnacyjnego, zasiłku dla opiekuna i kilkukrotnie specjalnego zasiłku opiekuńczego, który posiada do dzisiaj. Rodzeństwo jak tylko ma możliwość pomaga skarżącemu i chorej matce w formie kupna np. środków chemii gospodarczej lub środków higieny lub żywności, a czasem wspiera finansowo. Zaznaczył, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu, który obligowałby organ do poszukiwania wśród pozostałych krewnych H. M., na których podobnie jak na skarżącym ciąży obowiązek alimentacji, osób mogących czynnie, codziennie wesprzeć w opiece skarżącego, tak aby on mógł podjąć pracę zarobkową w mniejszym lub większym wymiarze czasowym. Kolegium "rozdysponowując" niejako opiekę i jej formę na poszczególne inne osoby spokrewnione i obowiązane alimentacyjnie w tym samym stopniu co skarżący wobec matki, wkracza w zakres kompetencji przewidzianych dla sądów powszechnych, co nie powinno mieć miejsca tym bardziej, że nikt z rodzeństwa skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym do świadczeń alimentacyjnych na rzecz matki.

Wyjaśnił, że człowiek, niebędący opiekunem osoby chorej, pracuje zawodowo (jeśli w ogóle pracuje) od 4 do np. 12 godzin dziennie i pozostałą część doby wykorzystuje tak jak chce np. na różne uciechy z rodziną (dziećmi) znajomymi, czy na konieczny wypoczynek (sen). Natomiast skarżący jako opiekun osoby niepełnosprawnej - u której lekarze specjaliści stwierdzili stopień znaczny ze wskazaniem wymogu konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - sprawuje opiekę wykonując przy osobie chorej konieczne codzienne czynności bez ograniczeń czasowych. Opiekun, czego niestety nie rozumie Kolegium, musi być gotowy do udzielenia pomocy w każdej chwili w ciągu całej doby, jeśli chora osoba tego wymaga. Strona np. wypoczywa wyłącznie wówczas, gdy nadarzy się okazja do wypoczynku (snu), a nie w nocy, jak jest na to standardowo (wydawałoby się) odpowiedni czas. Te same czynności konieczne do wykonania przy osobie chorej np. higiena osobista, karmienie lub inne - jak choćby zwykłe, ale konieczne ciągłe obserwowanie, coraz częściej irracjonalnego zachowania osoby chorej na postępującą demencję (Alzheimera) i szybkie reagowanie - jednego dnia zajmą mniej czasu, a w innym dniu znacznie więcej, a wszystko to zależne jest nie od samego opiekuna, ale wyłącznie od osoby chorej i jej stanu psychiczno-fizycznego i chęci współpracy z opiekunem w danej chwili czy w danym dniu. Często zachodzi sytuacja, że skarżący wykonując konieczne określone czynności przy chorej, odkłada na później lub w ogóle pomija te, które winien zrobić przy sobie. Życie opiekuna nie jest łatwe, tym bardziej gdy mieszka i funkcjonuje się z dala od większych miast.

Skarżący stwierdził, że dotychczas nie istniały i aktualnie nie istnieją żadne wątpliwości co do okoliczności związanych z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem faktycznej i koniecznej opieki nad matką, na którą od wielu lat posiada przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a od sierpnia 2020 r. (będąc na prawie do ww. zasiłku) ubiega się o korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne. Ten fakt potwierdzają wszystkie rodzinne wywiady środowiskowe wykonane przez organ pomocowy u skarżącego i jego podopiecznej co 6 miesięcy w okresie ostatnich kilku lat w związku z pobieranym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Skoro od wielu lat nie istnieją żadne wątpliwości związane z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania faktycznej opieki nad matką, na którą strona ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, to w ocenie strony jest ciągłość takiego stanu, dlatego dziwną i całkowicie niezrozumiałą jest ocena Kolegium wyrażona w zaskarżonej decyzji, dotycząca braku związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania przez skarżącego stałej, ciągłej i długoterminowej opieki nad matką i co bezpośrednio z tym związane, brakiem możliwości podjęcia przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zarobkowej choćby w minimalnym zakresie czasowym lub pracy w systemie hybrydowym. Skarżący wyjaśnił, że nie uchyla się od podejmowania pracy zarobkowej, ale od kilku lat takiej pracy wyłącznie z przyczyn obiektywnych (z uwagi na konieczność osobistego, stałego, ciągłego i długotrwałego zaopiekowania niepełnosprawnej mamy) podjąć nie może. Zaznaczył, że "nie jest osobą znikąd", tzn. nie od wczoraj opiekuje się schorowaną 85 letnią matką, jak doskonale wie organ pomocowy, bowiem robi to od kilkunastu lat, a z pomocy finansowej korzysta od 2011 r. Nie miga się od pracy zarobkowej w żadnym wypadku i nie jest także osobą, która chce wyłudzić wyższe świadczenie rodzinne, ale jest opiekunem, który kilka lat temu z konieczności zrezygnował z pracy zarobkowej i od tamtej pory jej nie podejmuje, gdyż permanentna opieka nad matką uniemożliwia pracę nawet w minimalnym zakresie czasu, także w trybie zdalnym. Twierdzeniem całkowicie błędnym, w ocenie strony, jest wymóg wykonywania pracy online i jednoczesne sprawowanie opieki. Tak dalece błędne stanowisko mogły przyjąć tylko osoby orzekające, które nigdy bezpośrednio nie miały dłuższego kontaktu z osobami chorymi i które nie zdają sobie sprawy na czym polega i z czym wiąże się opieka nad niepełnosprawną po udarach, leżącą, pampersowaną, obarczoną postępującą demencją starszą osobą.

Skarżący wyjaśnił, że zawnioskował o korzystniejsze od specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenie pielęgnacyjne, gdyż dotarł do informacji (m.in. potwierdzonych na infolinii Rzecznika Praw Obywatelskich), że po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uległa zmianie sytuacja prawna opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a także, że jako opiekun w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r., ma pełne prawo dokonać wyboru jednego najbardziej korzystnego dla siebie świadczenia rodzinnego z kilku świadczeń wymienionych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których spełnia warunki. Fakt korzystania aktualnie ze specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czego nie uwzględniły obydwa orzekające w sprawie organy. Tym bardziej, że to w gestii organów jest obowiązek tak przeprowadzać postępowania, aby strona nie poniosła krzywdy w związku z wydawanymi przez organy decyzjami. Skarżący podkreślił, że nie zamierzał i nie zamierza mieć ustalonego prawa i pobierać dwóch świadczeń rodzinnych jednocześnie (specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnioskowanego korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego). Złożeniem wniosku o korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne jednoznacznie wskazał organowi z jakiego świadczenia chciałaby od sierpnia 2020 r. korzystać.

Wskazał również, że przesłanką, która powinna mieć decydujące znaczenie przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy jest interes społeczny i słuszny interes strony tj. fakt przejęcia przez stronę obowiązków nałożonych Konstytucją na państwo, bowiem ustawodawca przewiduje, iż w pewnych okolicznościach związanych z wiekiem i złym stanem zdrowia, osoby chore mogą korzystać z ochrony państwa m.in. z Domów Pomocy Społecznej, a wówczas za ich pobyt w tych ośrodkach płaci przede wszystkim państwo (są to koszty w okolicach 4-6 tysięcy złotych od osoby na miesiąc pobytu w DPS), więc to strona po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przejmuje na siebie opiekę nad chorą matką i tym samym znacząco odciąża państwo.

Podsumowując skarżący wskazał, że w sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie przez organ I instancji oraz organ odwoławczy, treści normy prawnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwzględnieniem jednoznacznie brzmiącej sentencji wyroku TK w sprawie o sygn. akt K 38/13, wzięcie pod uwagę jednolitej linii orzeczniczej NSA i WSA w podobnych sprawach (co trzeba podkreślić - w zaskarżonej decyzji Kolegium uwzględniło), a przede wszystkim uwzględnienie dotychczasowych (od roku 2011) ustaleń co do kwestii związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej i koniecznością sprawowania opieki, a przez to brakiem możliwości podjęcia pracy nawet w minimalnym zakresie godzinowym, a także zastosowanie się do oświadczenia strony o rezygnacji z zasiłku na rzecz wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz uwzględnienie przysługującego stronie prawa wyboru świadczenia korzystniejszego - prowadzi do wniosku, że F. M. opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania wnioskowanego, korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. od dnia 1 sierpnia 2020 tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego w dniu 10 sierpnia 2020 r. skarżący - F. M. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - H. M. wraz z oświadczeniem o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego, wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. dnia 30 czerwca 2010 r. (nr [...]), wynika, że H. M. (ur. [...]1936 r.) została zaliczona na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; jej niepełnosprawność istnieje od: "nie da się ustalić", natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 lutego 2006 r. Wpisane symbole przyczyn niepełnosprawności to: 10-N - choroby neurologiczne, 05-R - upośledzenie narządu ruchu, 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia.

W rozpoznawanej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się przy tym na art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz i ust. 1b u.ś.r., przy czym – jak w istocie skonstatował to organ odwoławczy – odmowę świadczenia oparto na braku spełnienia przez skarżącego przesłanek objętych dyspozycją art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. braku stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia przez wnioskodawcę niepełnosprawnej matce opieki a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej, natomiast organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niespełnienie "przesłanki wiekowej" w nim określonej.

Jeżeli chodzi o ocenę legalności decyzji organu I instancji, należy w pełni zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż wydając swoje rozstrzygnięcie organ ten naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez w istocie jego błędną wykładnię. Należy bowiem podkreślić - tym samym w pewnym zakresie powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia 28 stycznia 2021 r. lecz całkowicie zignorowaną przez organ w procesie subsumpcji i podejmowanego rozstrzygnięcia - że regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Okoliczność ta ma niewątpliwie wpływ na sytuację prawną skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy.

Wskazać w tym zakresie należy, że przedmiotowy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć zatem od tego momentu zastosowania.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

W związku z powyższym, jak słusznie przyjęło Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie mogła stanowić podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne było w tej mierze stanowisko organu I instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przyjął w istocie, że skoro - jak to wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność matki skarżącego istnieje (natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2006 r. tj. 70. roku życia), to stanowi to okoliczność wyłączającą przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc natomiast do kontroli legalności decyzji odwoławczej należy w pierwszej kolejności podkreślić, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej lub niepodejmującym jej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem zaniechania aktywności zawodowej. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2792/16). Wykładnia zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie/niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, a świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu rekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (por. wyroki NSA: z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19 oraz z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17).

Jak wynika ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego skarżący zamieszkuje w G.-C. wraz z matką – H. M. (wdową, lat 86), legitymującą się – jak to zostało wcześniej już zaznaczone – orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. H. M. jest po dwóch udarach niedokrwiennych mózgu. Po pierwszym udarze nastąpiło otępienie, utrata pamięci. Z kolei drugi udar miał miejsce w grudniu 2019 r. i spowodował niedowład prawej strony, co z kolei spowodowało, że jest osobą leżącą. Nie może się samodzielnie poruszać, sama podnieść, ubrać czy najeść. Wszystkie te czynności wobec matki wykonuje skarżący. Ponadto H. M. jest osobą cierpiącą na demencję, ma objawy schizofrenii (omamy wzrokowe), nie poznaje znajomych rodziny i jak podał skarżący jest wyłącznie uzależniona od jego opieki, która sprawowana jest całodobowo. Do obowiązków związanych z opieką nad matką – jak oświadczył skarżący - należą: pomoc w ubieraniu się z uwagi na niedowład prawej strony po 2-gim udarze (ok. 8.00-8.30); przygotowywanie śniadania, pomoc w karmieniu i podawanie leków oraz insuliny (ok. 8.45-9.00); poranna toaleta - mycie, czesanie, obcinanie paznokci (ok. 10.00); przygotowywanie kolejnego posiłku, którym jest obiad; masaż rąk, nóg, codzienne ćwiczenia (11.00-12.00); codzienne pranie (12.45); obiad, karmienie, podanie leków oraz insuliny dziennej (ok. 13.00); czytanie - wskazane przez neurologa (14.00-15.00); kąpiel (15.15-16.00); rozpalenie ognia w kominku (16.15); przygotowanie kolacji (16.30); spożywanie kolacji, podanie leków i insuliny (17.15); smarowanie stóp maścią przeciw reumatyczną (18.00); podanie owocu bądź jogurtu (19.30); podanie insuliny nocnej, kładzenie spać (ok. 20.30). Skarżący wskazał, że u matki stwierdzono demencję starczą oraz nieuleczalną i stopniowo postępującą chorobę Alzheimera. Od wielu lat matka jest osobą leżącą, pampersowaną, karmioną. Osobiście sprawuje pełną kontrolę i obserwację jej zachowania musząc odpowiednio szybko reagować. Codziennie wykonuje przy matce niezliczoną ilość uniesień, przesunięć, masaży kończyn dla utrzymania prawidłowego krążenia. Wykonuje zabiegi przy odleżynach, pionizuje matkę, jak również wykonuje pozostałe standardowe czynności (zakupy, sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków itp.), które są koniecznym codziennym dodatkiem, uzupełniającym sprawowaną opiekę i wspólną egzystencję. Opieka którą wykonuje jest sprawowana od wielu lat. Jest ona ciężka, codzienna, całodobowa, wyczerpująca fizycznie (notoryczny brak wypoczynku) i obciążająca psychicznie, uniemożliwiająca podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet w minimalnym zakresie godzinowym (vide: oświadczenie skarżącego z dnia 5 stycznia 2021 r. w aktach organu I instancji oraz wyjaśnienia skarżącego zawarte w piśmie z dnia 8 sierpnia 2021 r. w aktach organu odwoławczego).

Z oświadczenia H. M. - spisanego przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego - wynika, że cierpi na demencję, jest osobą po dwóch udarach, a syn jest jej opiekunem. Zajmuje się nią od wielu lat, musi sprzątać, obcinać paznokcie, przeprowadzać codzienną toaletę, mierzyć ciśnienie i cukier, podawać insulinę, pomagać przy ubieraniu się, prać, prasować, przygotowywać opał, załatwiać sprawy urzędowe, opłacać rachunki, umawiać wizyty i kontrole lekarskie. Bez syna nie jest w stanie funkcjonować i zostać sama w domu. Pozostałe dzieci się nią nie opiekują. W razie wyjazdu po leki syn prosi sąsiadkę o pomoc. Przemieszcza się po mieszkaniu przy pomocy balkonika lub syna czy osoby trzeciej (vide: oświadczenie H. M. z dnia 31 maja 2021 r. w aktach organu odwoławczego).

Z kolei w trakcie przeprowadzonego w dniu 31 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny stwierdził, że "H. M. jest osobą chorą, potrzebującą całodobowej opieki i pielęgnacji. Jest po dwóch udarach niedokrwiennych mózgu – po pierwszym nastąpiło otępienie i utrata pamięci a drugi spowodował niedowład prawej strony. Samodzielnie H. M. nie może się poruszać, nie może się podnieść. Przy tych czynnościach musi być syn. Ww. cierpi na demencję i ma objawy schizofrenii, ma omamy co objawia się głośnym krzykiem, często nie poznaje znajomych, rodziny. Pani H. musi mieć opiekuna – syna, ponieważ musi być nakarmiona, musi mieć podane leki, zrobiony zastrzyk z insuliny, kąpiel, pomoc w ubieraniu, przygotowaniu posiłków, codzienne masaże rąk, nóg (zapobieganie zaniku mięśni), pranie, prasowanie, sprzątanie. Te wszystkie czynności wykonuje syn. Bez pomocy syna p. H. nie mogłaby funkcjonować. Dochody rodziny są niskie – renta rodzinna w kwocie 1.300 zł oraz specjalny zasiłek opiekuńczy – 620 zł, który otrzymuje syn w zamian za opiekę nad matką. Rozmawiając z p. H. poinformowała, że tylko >syn cały czas się nią zajmuje, i że tylko może liczyć na niego, ponieważ on naprawdę bardzo dobrze wykonuje opiekę nade mną. Córki przyjadą, porozmawiają i odjeżdżają ponieważ mają swoje rodziny, pracują i nie mogą się zaopiekować mną. Syn nawet jak wyjeżdża po zakupy, wykupić lekarstwa musi prosić sąsiadów aby zaopiekowali się na te 3 godziny mamą<. Mieszkanie jest bardzo czyste, zadbane a p. H. jest bardzo szczęśliwa, że syn tak dobrze opiekuje się nią. Poinformowała, że >żeby nie syn, który tak dobrze się nią opiekuje może już dawno byłaby przywiązana do łóżka, a tak chociaż z pomocą się porusza i przejdzie z pokoju do kuchni<" (vide: pkt VII - "Ocena sytuacji osoby lub rodziny i wnioski pracownika socjalnego" kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 31 maja 2021 r. w aktach organu odwoławczego).

W ocenie Sądu zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, a w szczególności odnoszący się do zobrazowania stanu zdrowia H. M. oraz zakresu wymaganej i koniecznej opieki, sprawowanej wobec niej przez skarżącego, był w pełni wystarczający do stwierdzenia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od wyjaśnień i oświadczeń w tym zakresie złożonych przez podopieczną – H. M. oraz jej opiekuna – skarżącego F. M., ustalenia dotyczące faktycznej opieki skarżącego w powiązaniu ze stwierdzonym zakresem sprawności (stanem zdrowia) jego matki i koniecznością, rodzajem i natężeniem wykonywania wobec niej czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych, zostały potwierdzone przez pracownika socjalnego. Podnoszona przez organ odwoławczy okoliczność, na którą organ ten zwrócił uwagę w uzasadnieniu swojej decyzji, iż "informacje zawarte >w ocenie sytuacji osoby lub rodziny< stanowią powielenie informacji uzyskanych od strony postępowania", nie stanowi sama w sobie okoliczności, która w jakikolwiek sposób mogłaby podważać wiarygodność stwierdzonych przez pracownika socjalnego ustaleń czy uzyskanych informacji w trakcie przeprowadzonego w dniu 31 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego.

Wskazać w tym miejscu należy, że stosownie do art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818 – dalej "u.p.s."), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Przyjmuje się, że rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzany na podstawie art. 107 i nast. u.p.s., jak również jego aktualizacja, jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (czy też – jak rozpoznawanej sprawie - świadczeń rodzinnych), który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną. Na wywiad składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (por. LEX/el – komentarz do art. 23 u.ś.r. [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021). Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 766/19).

W ocenie Sądu nie sposób zatem bagatelizować czy też umniejszać wagi ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w oparciu o przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącego i jego matki wywiad środowiskowy, czy też poddawać tych ustaleń konieczności dodatkowej ich weryfikacji. W niniejszej sprawie, co istotne, skarżący pozostaje beneficjentem pomocy w formie świadczeń rodzinnych z tytułu sprawowanej opieki nad matką od 2011 r., a w związku z tym od tego momentu objęty jest "ciągłym kontaktem" monitorującym aktualną sytuację życiową (rodzinną, zdrowotną) jego oraz jego matki. W przekazanych aktach sprawy znajduje się wiele kwestionariuszy rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z F. M. z uwagi na wnioskowany i pobierany przez niego z tytułu opieki nad matką specjalny zasiłek opiekuńczy (np. w dniu: 16 września 2019 r., 20 marca 2020 r., 6 sierpnia 2020 r.), co wynika zresztą z konieczności aktualizacji wywiadów środowiskowych zgodne z art. 23 ust. 4f u.ś.r. Należało tym bardziej przyjąć, że sytuacja rodziny skarżącego, w tym wiedza o poziomie sprawności i samodzielności matki skarżącego, jej stanie psychofizycznym (biorąc pod uwagę w szczególności jej wiek, schorzenia i dolegliwości, na które cierpi), oraz związany z tymi okolicznościami poziom koniecznego zaabsorbowania skarżącego czynnościami opiekuńczymi, pozostaje bardzo dobrze znany pracownikom socjalnym (organowi świadczeniowemu), a tym bardziej nie wymaga dodatkowego udokumentowania. Przyznał to w istocie sam organ I instancji wskazując w uzasadnieniu decyzji, że "w niniejszej sprawie nie zachodzą wątpliwości co do sprawowania opieki, ponieważ wnioskodawca obecnie jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a przed przyznaniem tego świadczenia został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy, który potwierdził, że F. M. faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką H. M.". Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać za okoliczność istotną dla ustalenia spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. udostępniania przez skarżącego "dokumentacji medycznej H. M." z uwagi na to, że organ odwoławczy – jak wskazał – "nie jest w stanie potwierdzić wymienionych przez stronę postępowania chorób, stanów H. M. Organowi w ten sposób nie jest również wiadomym pod jakim względem strona jest leczona i jakie ma w związku z tym zalecenia". Całokształt okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, stwierdzonych w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności ustalenia i wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wskazują na to, że H. M. – ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia – niewątpliwie wymaga stałej i ciągłej (całodobowej) opieki, która – co nie ulega wątpliwości - jest faktycznie sprawowana przez skarżącego.

Nie sposób też podzielić stanowiska organu odwoławczego, co do oceny czasowego zaabsorbowania, rodzaju i wagi czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach sprawowanej nad matką opieki. Organ odwoławczy stwierdził w tym zakresie, że czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką są realizowane w pewnych odstępach czasu (rano, w południe bądź po południu i wieczorem czy też w dłuższych odstępach czasowych), natomiast część z wykonywanych przez skarżącego czynności zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie członkowie pracują i nie wiążą się one ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki. W okolicznościach niniejszej sprawy, akcentowane przez Kolegium czynności związane z wykonywaniem prac domowych, jakkolwiek będących zasadniczo "zwykłymi czynnościami prowadzenia każdego gospodarstwa domowego", nie sposób jednak – w świetle istniejącego materiału dowodowego i ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego sprawy – uznać za czynności niezwiązane z koniecznością opieki i pielęgnacji nad matką skarżącego, a w konsekwencji czynności niezwiązane z umożliwieniem 86-letniej niepełnosprawnej osobie godnej egzystencji. Z materiału dowodowego nie wynika, by czynności te codziennie była w stanie samodzielnie wykonywać matka skarżącego. Wręcz przeciwnie z treści ww. wywiadu środowiskowego i oceny dokonanej przez pracownika socjalnego na podstawie odbytego spotkania wynika jednoznacznie, że matka skarżącego – choć, jak podkreślił organ odwoławczy, nie jest osobą "stale leżącą" i z tego powodu wymagającą opieki w zakresie karmienia, przebierania czy przeciwdziałania odleżynom, a także "może samodzielnie siedzieć" – to jednak jest osobą bez wątpienia wymagającą pomocy osób drugich przez całą dobę, nie będącą w stanie funkcjonować samodzielnie bez opieki (choćby z uwagi na konieczną pomoc w ubieraniu, chodzeniu, spożywaniu posiłków, pampersowaniu itp.). Trudno zatem w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, a także przez pryzmat doświadczenia życiowego przyjąć, że opisany zakres podejmowanych przez skarżącego czynności w odniesieniu do niepełnosprawnej w stopniu znacznym (z przyczyn: 05–R, 10-N, 07-S) oraz będącej w podeszłym wieku matki, nie jest w rzeczywistości konieczny ani pomocny dla możliwości jej samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu owych "zwykłych czynności dnia codziennego" przez skarżącego mógłby zostać spożytkowany na podjęcie przez niego aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy w systemie zdalnym czy hybrydowym.

Mając powyższe na uwadze dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego w powyższym zakresie nie znajduje koniecznego dla wywodzonych wniosków potwierdzenia w aktach sprawy, co prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy naruszył art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., gdyż rozpatrując w tym zakresie zgromadzony materiał dowodowy dokonał tego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co – w ocenie Sądu – miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odniesieniu do stanowiska Kolegium odnośnie "czasowego braku związku pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowaniem, spowodowanym koniecznością sprawowania opieki", w ocenie Sądu, wykazywanie "bierności zawodowej" skarżącego na tle realiów związanych ze stanem zdrowia matki i zakresem sprawowanej opieki nie może być uznane za przesłankę braku związku pomiędzy sprawowaną aktualnie przez skarżącego opieką i niemożnością podjęcia przez niego zatrudnienia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, iż rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 408/20). Co więcej, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o to świadczenie, dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Zaznaczenia przy tym wymaga także, że skarżący od 2011 r. sprawuje nad matką opiekę wykluczającą podjęcie aktywności zawodowej, będąc z tego tytułu beneficjentem najpierw świadczenia pielęgnacyjnego a od dnia 1 lipca 2013 r. zasiłku dla opiekuna, a następnie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W realiach niniejszej sprawy konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie niewątpliwie uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie "odmawianie istnienia związku czasowego pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną" z tego powodu, że ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od 2 lutego 2006 r., zaś od sierpnia 2005 r. z przerwami do października 2011 r. skarżący podejmował aktywność zawodową (a także w lipcu 2013 r.), nie może świadczyć o braku spełnienia przesłanki wskazującej na konieczność istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki, gdyż – abstrahując już od konieczności wyjaśnienia przy formułowaniu takiego wniosku chociażby rzeczywistego stanu zdrowia i sprawności H. M. w 2006 r., który by istotnie wskazywał na konieczność już wtedy sprawowania tak całościowej, wszechstronnej i permanentnej opieki nad matką przez skarżącego (a być może też w tym czasie inny członek rodziny sprawował taką opiekę) – to, jak już zaznaczono powyżej, treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje na niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ocenianych na moment i w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co niewątpliwie odnosi się do osoby skarżącego, który aktualnie nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki (pomocy) w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez H. M.

Także fakt posiadania przez skarżącego licznego rodzeństwa i możliwości – jak sugerowało Kolegium - realizacji przez pozostałe dzieci H. M. opieki nad matką, która może być przez nich "realizowana poprzez np. środki finansowe przeznaczone na opiekuna dla osoby potrzebującej pomocy, tak by wspomóc druga stronę w jej aktywności zawodowej i rodzinnej", nie może mieć znaczenia w świetle przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie podnosi się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego kto z takich osób w rodzinie winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Wykonywanie wobec matki określonych czynności opiekuńczych przez inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny (np. rodzeństwo skarżącego), nie może podważać uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna pozostającego w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, udzielającego mu na co dzień wszechstronnej pomocy oraz wykazującego ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21). Skoro rodzina H. M. podjęła decyzję o opiece nad matką sprawowanej przez brata F. M., a jednocześnie brak jest wśród okoliczności sprawy takich ustaleń, z których wynikałoby, że sposób sprawowania opieki przez F. M. jest podważany, a w szczególności, że H. M. zgłasza zastrzeżenia, wskazując chociażby, iż skarżący nie jest tą osobą, która powinna się nią opiekować, to w tym stanie rzeczy na prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego (który to na co dzień zamieszkuje z matką i pozostaje w ciągłej gotowości sprawowania nad nią opieki), nie może mieć wpływu ewentualna pomoc rodzeństwa w opiece nad matką, realizowana czy to w formie faktycznej – cyklicznej czy incydentalnej – pomocy w opiece nad matką czy też poprzez wsparcie finansowe. Innymi słowy, ewentualna realizacja obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe z dzieci H. M. nie podważa prawa F. M. do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby, która podjęła się i faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP, a także dokonując ponownej oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wyrażoną w niniejszym wyroku oceną prawną, będą miały na uwadze - stosownie do dyspozycji art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. - okoliczność złożenia przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sierpniu 2020 r. oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc wyborze świadczenia pielęgnacyjnego.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).