Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2235/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 pkt 2, art. 23,  27 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 922
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Ewa Kwiecińska, , Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) oraz art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1, art. 22, art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922), w zw. z art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. ([...], dot. [...]), w przedmiocie nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych J.K. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej z siedzibą przy ul. [...], w szczególności poprzez udostępnienie ich na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z siedzibą przy ul. [...], jak również skargi na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych K.P., reprezentowanej przez Skarżącą, przez MOPS w [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga J.K., zam. w [...]. przy ul. [...], zwanej dalej Skarżącą, na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej z siedzibą przy ul. [...], dalej zwany MOPS, w szczególności poprzez udostępnienie ich na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z siedzibą przy ul. [...], jak również skarga na nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych jej siostry, K.K. (obecnie: P.), zam. w [...] przy ul. [...], reprezentowanej przez Skarżącą, przez MOPS w [...]. W treści skargi zarzucono MOPS w [...], iż cyt.: "pomimo braku jakiegokolwiek wniosku z mojej strony o udzielenie pomocy społecznej, [MOPS] wystąpił w dniach [...] i [...] listopada 2011 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] przy ul. [...], o przekazanie informacji: czy otrzymuje świadczenia emerytalno-rentowe ZUS i czy odprowadzane są składki zdrowotne z podmiotu gospodarczego. Ponadto MOPS wystąpił do mojej siostry K.K. (obecnie: P.) z prośbą o udzielenie informacji odnośnie mojej aktualnej sytuacji, w tym sytuacji zdrowotnej". Skarżąca wskazała, iż przetwarzanie danych osobowych jej oraz jej siostry w powyższym zakresie pozostaje bez związku z pobieraniem dodatku mieszkaniowego, a innych świadczeń z MOPS Skarżąca nie pobiera. Kwestionowała również legalność pozyskania danych adresowych swojej siostry K.K. (obecnie: P.). Skarżąca domagała się przyjęcia wycofania swojej zgody na przetwarzanie danych osobowych przez MOPS, w jej opinii pobranej w sposób nieuprawniony.

W decyzji z dnia [...] czerwca 2016 organ odmówił uwzględnienia wniosku.

W dniu [...] lipca 2016 r., w ustawowym terminie, do Biura GIODO wpłynął wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Generalny Inspektor podniósł, że zgodnie z art. 7 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, dalej zwanej ustawą, przetwarzanie danych to jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych.

Przepisem uprawniającym administratorów danych do przetwarzania danych tzw. zwykłych (jak np. imię, nazwisko, adres zamieszkania), w tym ich udostępniania, jest art. 23 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy spełniona jest jedna z przesłanek taksatywnie wskazanych w tym przepisie. Stosownie do treści powołanego przepisu, przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy: osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych (pkt 1), jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (pkt 2), jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy, na żądanie osoby, której dane dotyczą (pkt 3), jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego (pkt 4), jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą (pkt 5). Katalog przesłanek wymienionych w art. 23 ww. aktu prawnego jest zamknięty. Z kolei art. 27 ust. 2 ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek umożliwiających przetwarzanie tzw. danych osobowych wrażliwych, wśród nich przepis szczególny innej ustawy, zezwalający na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarzający pełne gwarancje ich ochrony (art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy). Dane wrażliwe obejmują m.in. informacje o stanie zdrowia, czy orzeczeniach wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym (art. 27 ust. 1 ustawy). Każda z przesłanek legalizujących proces przetwarzania danych osobowych ma charakter autonomiczny niezależny. Oznacza to, że przesłanki te co do zasady są równoprawne, a wobec tego spełnienie co najmniej jednej z nich stanowi o zgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych.

W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie MOPS przetwarza dane osobowe Skarżącej na podstawie przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015. poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, przy czym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1).

Organ wskazał, że pomoc społeczna polega w szczególności na przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń, a także pracy socjalnej (art. 15 pkt 1 i 2). Art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określa zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym, wśród nich wymieniono przyznawanie zasiłków oraz pracę socjalną. Do zadań własnych powiatu należy natomiast m.in. prowadzenie specjalistycznego poradnictwa (art. 19 pkt 2). Praca socjalna oraz poradnictwo specjalistyczne zostały wymienione jako formy świadczenia z pomocy społecznej o charakterze niepieniężnym w art. 36 pkt 2 lit. a i g. Świadczenia w tych dwóch postaciach nie wymagają wydania decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 2).

Do realizacji ww. ustawowych obowiązków konieczne jest przetwarzanie danych osobowych klientów urzędu. Prawodawca uwzględnił to w art. 100 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej można przetwarzać dane osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczące: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. MOPS może zatem przetwarzać nie tylko dane osobowe "zwykłe", ale również część informacji, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych - zaliczanych do tzw. danych wrażliwych.

Nadto, zgodnie z art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jednostki sektora finansów publicznych, w tym sądy, Policja, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i organy administracji publicznej, a także kuratorzy sądowi, pracodawcy, podmioty wykonujące działalność leczniczą, przedszkola, szkoły, placówki, poradnie i ośrodki, o których mowa w art. 2 pkt 1-7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), szkoły wyższe, organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy są obowiązani niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku kierownika ośrodka pomocy społecznej lub pracownika socjalnego udostępnić informacje, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej, dla ustalenia wysokości odpłatności za świadczenia pomocy społecznej lub dla weryfikacji uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, wysokości tych świadczeń lub odpłatności za te świadczenia.

Organ podniósł, że Skarżąca pobiera dodatek mieszkaniowy, w oparciu o art. 7 ustawy z dniu 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 966 ze zm.). Zadania gminy w tym zakresie realizowane są bowiem przez MOPS w [...]. Natomiast, jak wynika z materiału dowodowego, sprawy MOPS podejmował również wobec Skarżącej działania o charakterze pracy socjalnej. Skarżąca składała także skargi na działanie samego MOPS. W związku z powyższym - w ocenie organu - uzyskanie zgody Skarżącej z dnia [...] listopada 2010 r. na przetwarzanie danych osobowych Skarżącej przez MOPS w [...] uznać należy za zbędne. Treść takiego oświadczenia może również wprowadzać klientów Ośrodka w błąd sugerując, iż zastosowanie ma art. 23 ust. 1 pkt 1 oraz art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Przepisy te nie mają jednak zastosowania do przetwarzania danych osobowych przez MOPS, jest ono bowiem legalizowane przez treść art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w związku z przepisami regulującymi przetwarzanie danych osobowych na potrzeby realizacji zadań MOPS - art. 100 ust. 2 oraz 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - co stanowi samoistną przesłankę przetwarzania danych. Kwestia ta została zasygnalizowana w wystąpieniu skierowanym do MOPS w [...] w oparciu o art. 19a ustawy o ochronie danych osobowych.

Zdaniem organu, wystąpienie przez MOPS w [...] do ZUS w [...] o informacje czy Skarżąca otrzymuje świadczenia z ZUS lub czy toczy się postępowanie w sprawie przyznania świadczeń, a także czy do ZUS odprowadzane są składki zdrowotne, jeśli tak, to z jakiego podmiotu gospodarczego - przetwarzanie danych osobowych Skarżącej w tym zakresie znajduje oparcie w art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Art. 105 ust. 1 tej regulacji bezpośrednio wymienia ZUS jako podmiot zobowiązany udostępnić potrzebne do realizacji zadań MOPS informacje. Podstawę wystąpienia stanowił natomiast art. 41 oraz 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 41 tej regulacji w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową, zgodnie zaś z art. 102 ust. 2 ww. ustawy, pomoc społeczna może być udzielana z urzędu.

Organ odnosząc się do wskazania Skarżącej, że już [...] października 2011 r. poinformowała MOPS, iż nie oczekuje od niego pomocy finansowej, podniósł, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż ośrodek rozważał przyznanie takiej pomocy z urzędu. Uprawnienie takie wynika z art. 102 ust. 2 w zw. z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym w zakresie sporów między MOPS a Skarżącą odnośnie zasadności oraz profesjonalizmu podejmowanych działań właściwy wydaje się sąd. Podejmowane przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych działania nie mogą bowiem wkraczać w zakres kompetencji zastrzeżonych zgodnie z prawem dla innych podmiotów, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 2 marca 2001 r. (sygn. akt II SA 401/00) NSA stwierdził, że: "Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, (...), nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, służb czy sądów, których orzeczenia podlegają ocenom w toku instancji czy w inny sposób określony odpowiednimi procedurami".

Organ wskazał, iż na tym tle przetwarzanie danych osobowych przez MOPS odbywa się zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków (Dz. U. z 2002 r. Nr 5, poz. 46).

Odnosząc się do zarzutu na wystąpienie przez MOPS do siostry Skarżącej, tj. K.P., w celu uzyskania danych Skarżącej, organ wskazał, iż działanie to znajduje oparcie w art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ zważył, iż podstawą wystąpienia było wykonywanie przez pracowników pracy socjalnej (art. 15 pkt. 2 oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej). Podniósł, że doktrynie wskazuje się, iż praca taka cyt.: "Opiera się na fachowych technikach ustalania stanu faktycznego spraw z zakresu pomocy społecznej, analizie problemów i patologii społecznych dosięgających osoby i ich rodziny, a ponadto na wskazywaniu i podejmowaniu adekwatnych do tych ustaleń dozwolonych działań organów pomocy społecznej. Działania te ukierunkowane są na poprawę kondycji psychicznej, zażegnanie poczucia bezsilności życiowej i rozwijanie inicjatywy w odgrywaniu ról społecznych". (W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, uwagi do art. 45).

Wskazał, iż działania podejmowane przez MOPS w ramach pracy socjalnej motywowane były również niepokojącymi informacjami przekazywanymi m.in. przez samą Skarżącą, związanymi z zagrożeniem jej życia i zdrowia. Generalny Inspektor podkreślił, że MOPS nie udostępnił danych osobowych Skarżącej jej siostrze K.P., lecz jedynie zwrócił się do niej z prośbą o kontakt.

W kwestii pozyskania danych osobowych (adresu) siostry Skarżącej – K.P., wskazano, iż ich pozyskanie jest uzasadnione wykonywaniem ustawowych zadań MOPS (praca socjalna), a więc również opiera się na przesłance z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Mimo, iż siostra Skarżącej nie była klientem MOPS, jako najbliższa rodzina mogła pomóc w uzyskaniu informacji koniecznych dla realizacji jego zadań.

Zdaniem organu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (mimo odmiennego stanowiska wyrażonego w piśmie Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. skierowanym do Skarżącej) wynika, iż nastąpiło to podczas rozmowy telefonicznej pracownika MOPS z pracownikiem Urzędu Gminy w [...]. Zgodnie jednak z art. 44h ust. 1 pkt 4 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., uchylona dnia 1 marca 2015 r.), dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach. Zgodnie zaś z art. 44h ust. 2 pkt 1, muszą one wykazać interes prawny. Dane jednostkowe ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się na wniosek zainteresowanego podmiotu złożony w formie pisemnej lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Dane są przekazywane w formie odpowiadającej złożonemu wnioskowi (art. 44h ust. 3 tej ustawy). Analogiczne przepisy zawierają obecnie art. 46 i 47 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2016. r., poz. 722 ze zm.), w których również mowa o udostępnianiu danych na wniosek złożony w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Za pozbawione podstaw prawnych organ uznał pozyskiwanie takich danych w drodze rozmowy telefonicznej miedzy pracownikami urzędów, co również zostało zasygnalizowane w wystąpieniu skierowanym do MOPS w [...], w oparciu o art. 19a ustawy o ochronie danych osobowych.

W zakresie żądania usunięcia danych osobowych Skarżącej oraz jej siostry K.P. organ podkreślił, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie posiada uprawnień do nakazywania usunięcia z akt postępowania innych podmiotów danych osobowych, gdyż kwestia zawartości akt określonego postępowania podlega kontroli wyłącznie ze strony organu wyższej instancji (co znajduje potwierdzenie w przywołanym wyżej wyroku NSA z dnia 2 marca 2001 r.).

W dniu [...] listopada 2016 r. skargę na powyższą decyzję złożyła J.K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Zdaniem Skarżącej, organ niewłaściwie odczytał treść przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przywołując jedynie samą treść przepisu, nie wskazując szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który to by umożliwiał zastosowanie art. 105 w związku z art. 41 pkt 1 oraz art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Podniosła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie uzasadnił, co należy w jej sytuacji do szczególnie uzasadnionego przypadku z punktu widzenia pomocy społecznej. Wskazała, że, jak wynika z przepisów, zasiłek specjalny jest szczególną formą pomocy, a sytuacje, w których miałby być przyznany muszą być w sposób wyraźny i wyczerpujący uzasadnione. Powołała się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że w sytuacji przyznania specjalnych zasiłków szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn.. akt I S.A. 1138/98 LEX nr 45766). W ocenie skarżącej, z tego względu nie można mówić o prawidłowym zastosowaniu przepisu art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz 27 ust.2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, co stanowi o braku podstawy do przetwarzania moich danych poprzez przekazanie ich do ZUS.

Skarżąca podniosła, że decyzja została wydana w oparciu tylko o materiały dowodowe zdarzeń, które jeszcze nie wydarzyły się w czasie, a po roku 2011 również o materiały dowodowe, których stan faktyczny się przedawnił, czyli z lat 2002 i 2003. A wysłanie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w roku 2011 wniosku do ZUS nie było kontynuacją działań z lat 2002 i 2003. Ponadto, skoro dnia [...] października 2011 r. czyli przed wysłaniem przez MOPS wniosku do ZUS, wysłała e-maila do MOPS z informacją, że nie oczekuje pomocy finansowej, to tym bardziej uprawnienie wynikające z art. 102 ust. 2 w związku z art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje zastosowania, bowiem zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o brzmieniu "w ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy", MOPS nie mógł w ramach pracy socjalnej wysłać wniosku do ZUS w sprawie postępowania dowodowego, gdyż to właśnie wywiad środowiskowy jest swoistym trybem postępowania dowodowego, a kwestionariusz szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach zakresu pomocy społecznej (orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I S.A. 3337/01 LEX nr 81651)

W ocenie Skarżącej, w kwestii przetwarzania danych przez MOPS w postaci wystąpienia do K.P. art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust 2 ustawy o pomocy społecznej również nie mógł mieć zastosowania, gdyż podstawą wystąpienia nie mogło być wykonanie przez pracowników socjalnych pracy socjalnej, o której mowa w art. 15 pkt 2 oraz 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ siostra z nią nie mieszka, brak więc przesłanek określonych w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca podniosła, że w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca stwierdził, że rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Wskazała, że w wyroku z 11 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 3139/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m. in., że faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób, zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). W ocenie skarżącej, wspólne zamieszkanie jest więc przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega on zaś na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się bowiem na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wyjaśniła, że Naczelny Sąd Administracyjny powołał się również na uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, ONSP 1996 r. nr 16, poz 240 ), w którym stwierdzono, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwieniu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Zdaniem Skarżącej, pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza wyłącznie przyczynienia się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, ale także na współdecydowaniu o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonaniu czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Podniosła, że MOPS miał z nią kontakt e-mailowy, pocztowy i telefoniczny, miał więc możliwość zapytania jej o różne informacje odnoszące się do jej osoby, czy to stanu zdrowia czy sytuacji socjalno-bytowej. Natomiast nie można przyjmować, że skoro ponad dziesięć lat temu były "niepokojące sygnały", to taki sam charakter miały mieć w roku 2011 r., bowiem MOPS oparł swoje wyjaśnienia na latach przeszłych i przyszłych, a nie roku 2011. W ocenie Skarżącej, wysłanie pisma MOPS do jej siostry, która jak wynika z powyżej zacytowanych orzeczeń Sądu nie może być zaliczana do rodziny, ponieważ razem nie mieszkają i nie prowadzą razem gospodarstwa domowego, stoi w sprzeczności z art. 100 ust. 1 ustawy stanowiącego, iż nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej.

Odnosząc się do kwestii pozyskania danych osobowych (adresu) K.P., Skarżąca wskazała, że skoro z wyżej przytoczonych orzeczeń wynika, iż jej siostra - w myśl ustawy o pomocy społecznej - nie może być zaliczana do najbliższej rodziny, to w związku z tym MOPS nie mógł w ramach pracy socjalnej pozyskiwać jej adresu, na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto MOPS miał możliwość pozyskania danych bezpośrednio od niej, czy to drogą e-mailową, czy też pocztową. Skoro jednak nie skorzystał z tego, to przesądza to o nieprawidłowym działaniu MOPS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Rozpoznawana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowy (Dz. U. z 2016 r., poz. 922, dalej ustawa), przetwarzanie danych to jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych. Uprawnienie administratorów danych do przetwarzania danych osobowych niewrażliwych statuuje art. 23 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy spełniona jest jedna z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Tak więc, przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy: osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych (pkt 1), jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnieniu lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (pkt 2), jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy, na żądanie osoby, której dane dotyczą (pkt 3), jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego (pkt 4), jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą (pkt 5). Katalog przesłanek wymienionych w art. 23 ww. aktu prawnego jest zamknięty. Z kolei art. 27 ust. 2 ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek umożliwiających przetwarzanie tzw. danych osobowych wrażliwych, wśród nich przepis szczególny innej ustawy zezwalający na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarzający pełne gwarancje ich ochrony (art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy). Dane wrażliwe obejmują m.in. informacje o stanie zdrowia, czy orzeczeniach wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym (art. 27 ust. 1 ustawy).

Każda z przesłanek legalizujących proces przetwarzania danych osobowych ma charakter autonomiczny niezależny. Oznacza to, że przesłanki te co do zasady są równoprawne, a wobec tego spełnienie co najmniej jednej z nich stanowi o zgodnym z prawem przetwarzaniu danych osobowych.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że, jak słusznie wskazał na to Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, w zaskarżonych decyzjach podstawą przetwarzania danych osobowych J.K. są przepisy art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, przy czym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1).

Pomoc społeczna polega w szczególności na przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń, a także pracy socjalnej art. (15 pkt 1 i 2). Art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej określa zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym, wśród nich wymieniono przyznawanie zasiłków oraz pracę socjalną. Do zadań własnych powiatu należy natomiast m.in. prowadzenia specjalistycznego poradnictwa (art. 19 pkt 2). Nadto praca socjalna oraz poradnictwo specjalistyczne zostały wymienione jako formy świadczenia z pomocy społecznej o charakterze niepieniężnym w art. 36 pkt 2 lit. a i g. Świadczenia w tych dwóch postaciach nie wymagają wydania decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 2).

Do realizacji ww. ustawowych obowiązków konieczne jest przetwarzanie danych osobowych klientów urzędu. Dlatego też w art. 100 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazano, że w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej można przetwarzać dane osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczące: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. MOPS może zatem przetwarzać nie tylko dane osobowe "zwykłe", ale również część informacji, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych - zaliczanych do tzw. danych wrażliwych.

Nadto wedle tresci art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jednostki sektora finansów publicznych, w tym sądy, Policja, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i organy administracji publicznej, a także kuratorzy sądowi, pracodawcy, podmioty wykonujące działalność leczniczą, przedszkola, szkoły, placówki, poradnie i ośrodki, o których mowa w art. 2 pkt 1-7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), szkoły wyższe, organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 tej ustawy, są obowiązani niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku kierownika ośrodka pomocy społecznej lub pracownika socjalnego udostępnić informacje, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia o przyznaniu lub wysokości świadczeń z pomocy społecznej, dla ustalenia wysokości odpłatności za świadczenia z pomocy społecznej lub dla weryfikacji uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, wysokości tych świadczeń lub odpłatności za te świadczenia.

W sprawie nadto należy uwzględnić, że J.K. pobierała dodatek mieszkaniowy, w oparciu o art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t. j. Dz.U. z 2017, poz.180), a zadania gminy w tym zakresie realizowane są przez MOPS w [...]. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, MOPS podejmował wobec Skarżącej również działania o charakterze pracy socjalnej. Skarżąca składała także skargi na działanie samego MOPS. W związku z powyższym uzyskanie zgody Skarżącej z dnia [...] listopada 2010 r. na przetwarzanie danych osobowych Skarżącej przez MOPS w [...] uznać należy za zbędne, ponieważ do przetwarzania danych osobowych przez podmiot, realizujący zadania gminy w zakresie opieki społecznej, podstawę legalizacyjną, o której mowa w art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy, stanowią ww. przepisy art. 100 ust. 2 oraz 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Podkreślić również należy, że MOPS w [...] był uprawniony do pozyskania danych Skarżącej z ZUS, gdyż art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej bezpośrednio wymienia ZUS jako podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji potrzebnych do realizacji zadań MOPS. Podstawę wystąpienia stanowił natomiast art. 41 i art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 41 tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zgodnie zaś z art. 102 ust. 2 ww. ustawy pomoc społeczna może być udzielana z urzędu.

Natomiast przetwarzanie danych przez MOPS w postaci wystąpienia do siostry J.K. – K.P. znajduje oparcie w art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż dotyczą one ustalenia stanu faktycznego sprawy, a motywowane były również niepokojącymi informacjami przekazywanymi m.in. przez samą Skarżącą, wiązanymi z zagrożeniem jej życia i zdrowia. Ma rację Skarżąca, że ze względu na brak wspólnego prowadzenia z nią gospodarstwa domowego – K.P. nie odpowiada definicji rodziny z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, ale ta definicja jest skonstruowana na potrzeby ustalania i wypłaty świadczeń, a nie postępowania administracyjnego, którego celem jest dopiero ustalenie prawa do otrzymania świadczenia. Tak więc pozyskanie danych osobowych (adresu) siostry J. K. było uzasadnione wykonywaniem ustawowych zadań MOPS, a więc również opiera się na przesłance z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych w związku z art. 100 ust. 2 oraz art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Mimo, iż siostra Skarżącej nie była klientem MOPS, jako najbliższa rodzina mogła pomóc w uzyskaniu informacji koniecznych dla realizacji jego zadań.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.