Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 719/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska (spr.) sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1122/10 w sprawie ze skargi H. D., K. K., M. T., Ł. D. i K. D. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza solidarnie od H. D., K. K., M. T., Ł. D. i K. D. na rzecz Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1122/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi H. D., K. K., M. T., Ł. D. i K. D. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2010 r. oraz decyzję Wojewody M. z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że Wojewoda K., na podstawie art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz art. 236 kc, decyzją z dnia [...] lipca 1991 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Krakowskie Fabryki Mebli w Krakowie prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w Krakowie przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

M. T., K. K., H. D., Ł. D. i K. D. w dniu 14 sierpnia 2008 r. wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją Wojewody K. co do dawnej działki (parcelę katastralną) nr [...], która weszła w skład działki nr [...], ujętej w ww. decyzji uwłaszczeniowej. Wniosek o wznowienie został oparty na przesłance określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. braku udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Wojewoda M., decyzją z dnia [...] października 2008 r. odmówił wznowienia postępowania administracyjnego.

Organ wskazał, że T. D., aktem notarialnym z dnia 30 marca 1977 r. Rep. [...] nr [...] sprzedał parcelę katastralną 1. kat. [...] b. gm. kat. B., stanowiące jego wyłączną własność K. Fabrykom Mebli, w związku z przeznaczeniem ich pod budowę. Sprzedaż nieruchomości nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. T. D. zmarł dnia 16 maja 1994 r., a spadek po nim nabyli na podstawie ustawy wprost: J. D., M. T., S. D. i Z. D.. Następnie J. D. zmarła 16 lutego 2001 r., a spadek po niej nabyli na podstawie ustawy wprost: M. T., K. K., B. M., Ł. D. i K. D. . S. D. zmarł w dniu 29 stycznia 1997 r., a spadek po nim nabyli na podstawie ustawy: H. D., K. D. i Ł. D.. Z. D. zmarła w dniu 1 października 1998 r., a spadek po niej, nabyła

wprost, na podstawie testamentu notarialnego, K. K.. Organ ustalił, że T. D. nie brał udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym. W okresie przed wydaniem decyzji Wojewody K. z dnia [...] lipca 1991 r. nie został też złożony wniosek o zwrot parceli katastralnej 1 kat[...] o pow[...] b. gm. kat. B..

W ocenie organu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem i jest stroną wszystkich postępowań administracyjnych toczących się względem takiej nieruchomości. Zdaniem organu, T. D. nie przysługiwał przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M. T., K. K., H. D., Ł. D. i K. D..

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister wskazał, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Z ustaleń organu wojewódzkiego, jak i z akt, w tym z wniosku o wznowienie, wynika, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie był złożony, a więc nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich. Z akt nie wynika także, aby odwołujący po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej uzyskał prawa rzeczowe do działki objętej tą decyzją (lub części tej działki). Zdaniem Ministra wnioskodawcy nie posiadają interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., a więc i legitymacji prawnej do żądania wznowienia postępowania uwłaszczeniowego. W myśl art. 69 ww. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. (obecnie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.), regulującego sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, obok zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, przepis ten stawiał jeszcze wymóg złożenia przez poprzedniego właściciela (lub jego następcę prawnego) stosownego wniosku, gdyż postępowania o zwrot nie prowadzi się z urzędu. Od samych uprawnionych zależało zatem, czy postępowanie zwrotowe zostanie wszczęte. Dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu, powodowało ujawnienie względem tej nieruchomości praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Minister zauważył, że w trakcie postępowania uwłaszczeniowego nie są też badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, gdyż należy to do postępowania o zwrot. Oznacza to, że interes prawny materializuje się dopiero z chwilą złożenia przez osobę uprawnioną wniosku o zwrot nieruchomości. W związku z powyższym, zdaniem organu, skoro roszczenia o zwrot nie były zgłoszone ani do dnia 5 grudnia 1990 r. ani do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie było podstaw do wznowienia postępowania.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli M. T., K. K., H. D., Ł. D. i K. D., zarzucając naruszenie art. 149 § 1 k.p.a. i art. 28 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 września 1990 r., art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 12 marca 1958 r. w związku z art. 7-10 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną.

W ocenie Sądu, organy orzekające w pierwszym etapie postępowania, o którym mowa w art. 149 k.p.a., przedwcześnie podjęły się badania (analizy) przyczyny wznowienia postępowania wskazanej przez wnioskodawcę i ujętej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., czym naruszyły art. 149 § 2 w zw. z § 1 k.p.a.

Sąd wskazał, że odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., gdy wskazywaną podstawą wznowienia jest art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu) nie może opierać się na ocenie, że wnoszący podanie nie jest stroną postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W takim, jedynym zresztą przypadku, ustalenie istnienia podmiotowej przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania łączy się z ustaleniem istnienia podstawy wznowienia, jednakże kwestia ta podlega badaniu po wznowieniu postępowania, w więc w drugim etapie postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że w odniesieniu do odmowy wznowienia postępowania z powodu braku przymiotu strony w sprawie, wydanie takiego rozstrzygnięcia staje się możliwe tylko wówczas, gdy okoliczność ta jest oczywista. Jeśli istnieją wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca jest stroną, badanie tego przymiotu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) następuje po wznowieniu postępowania. Natomiast w pozostałych przypadkach organ ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie według reguł określonych w art. 150 i art. 151 k.p.a. Jeżeli wskazaną przesłanką wznowienia postępowania administracyjnego jest okoliczność wymieniona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., organ rozpatrujący podanie nie bada, czy podmiot wnoszący podanie istotnie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, jako że kwestia ta będzie przedmiotem ustaleń i oceny w drugim etapie postępowania, a więc po wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 149 § 2 k.p.a.

W sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu okoliczność, czy wnioskodawcy są podmiotami legitymowanymi do skutecznego uruchomienia postępowania wznowieniowego została błędnie oceniona przez organy orzekające. Skarżący bowiem wykazali następstwo prawne po dawnym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości. Ponadto, jak wynika z akt sprawy skarżący wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Okoliczności te, w ocenie Sądu, decydują o posiadaniu przez skarżących uprawnień strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., we wznowieniu postępowania uwłaszczeniowego.

A zatem organ właściwy do wznowienia postępowania powinien wydać postanowienie, o którym mowa w art. 149 § 1 k.p.a., by następnie móc przystąpić do badania istnienia lub nieistnienia przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Sąd podkreślił, iż w ramach tego etapu postępowania administracyjnego organ winien więc badać czy uwłaszczenie państwowej osoby prawnej - zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - nie narusza praw osób trzecich. Sąd wskazał także, iż dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r.

Przytaczając obszerną ocenę prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 630/08, w którym Sąd dokonał analizy przesłanek art. 2 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Sąd I instancji stwierdził, że ponownie rozpoznając sprawę organy administracyjne uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w tym wyroku. Uprzednio jednak ustalą, czy został zachowany termin do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody K. z dnia [...] lipca 1991 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister infrastruktury.

Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września

1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz

art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ

uwłaszczeniowy miał obowiązek informowania byłego właściciela o toczącym się

postępowaniu uwłaszczeniowym.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464, ze zm.), grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich.

Cytowany przepis określa materialnoprawne warunki uzyskania przez państwowe osoby prawne prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. Są to zarówno warunki pozytywne - pozostawanie gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie państwowej osoby prawnej przed określonym w przepisie dniem, jak i warunek negatywny - nabycie to nie narusza praw osób trzecich.

Procedura potwierdzenia spełnienia warunków wskazanych w cytowanym przepisie określona została w art. 2 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który stanowi, że nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w ust. 1 oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali, o których mowa w ust. 2, stwierdza się decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Przedmiotem decyzji wojewody jest zatem stwierdzenie nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności znajdujących na tym gruncie budynków z czego wynika, iż wojewoda zobowiązany był do ustalenia, czy spełnione zostały pozytywne warunki takiego nabycia oraz czy wydaniu decyzji stwierdzającej nabycie tych praw nie stoją na przeszkodzie prawa osób trzecich.

Ustawowe zastrzeżenie nie naruszania praw osób trzecich oznacza zatem

materialnoprawny warunek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, nie zaś warunek

procesowy, dlatego wojewoda zobowiązany był przy wydawaniu decyzji w trybie

określonym w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o

gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ustalić jedynie, czy w chwili

orzekania istniały prawa osób trzecich na nieruchomości będącej przedmiotem

orzekania, które stanowiłyby przeszkodę do wydania decyzji o potwierdzeniu

uwłaszczenia państwowej osoby prawnej. Przy ustaleniu braku przysługiwania praw do

przedmiotowej nieruchomości osobom trzecim i stwierdzeniu spełnienia pozytywnych

warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie

ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nastąpił skutek uwłaszczenia państwowej osoby prawnej z dniem 5 grudnia 1990 r., dlatego wojewoda

zobowiązany był w takim przypadku wydać deklaratoryjną decyzję potwierdzającą to

uwłaszczenie.

Jeżeli jednak przed wydaniem omawianej decyzji wojewody osoby trzecie zgłosiły we właściwej do tego procedurze roszczenie o uzyskanie do przedmiotowej nieruchomości stosownych praw, to rozstrzygnięcie o tym roszczeniu stanowiło procesową przeszkodę do wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej uwłaszczenie państwowej osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r. do czasu rozstrzygnięcia o prawach osób trzecich. Natomiast niezgłoszenie przez osoby trzecie roszczeń o uzyskanie prawa do nieruchomości będącej przedmiotem orzekania przez wojewodę przed wydaniem omawianej decyzji, skutkowało brakiem procesowych przeszkód do wydania takiej decyzji. Przedmiotem omawianej decyzji w sprawie uwłaszczenia nie jest bowiem rozstrzyganie o prawach osób trzecich, lecz jedynie ocena zaistnienia ustawowo określonych warunków do tego uwłaszczenia.

Uprawnienie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej stanowi rodzaj roszczenia o przywrócenie osobie uprawnionej wywłaszczonego prawa, które to roszczenie dochodzone jest w trybie administracyjnym. Roszczeniowy charakter tego uprawnienia wynika bowiem z faktu, iż skuteczność jego zrealizowania nie jest zależna od woli organu administracji lub woli aktualnego właściciela danej nieruchomości, lecz od zaistnienia ustawowo określonych przesłanek, którą to okoliczność stwierdza wskazany przez ustawodawcę organ administracji we właściwej do tego procedurze.

Sąd podziela zatem zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 1999 r. sygn. akt OPS 15/98, w której stwierdzono, że złożenie po dniu 5 grudnia 1990 r. wniosku na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) o zwrot nieruchomości, o której mowa w art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. Nr 79, poz. 464 ze zm.), nie stanowi przeszkody w dochodzeniu tego roszczenia, w szczególności jeżeli w dniu 5 grudnia 1990 r. zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy należy jednak odrzucić pogląd zawarty w uzasadnieniu powołanej uchwały, jakoby wojewoda zobowiązany był przed wydaniem decyzji w przedmiocie uwłaszczenia państwowej osoby prawnej poinformować osoby uprawnione o możliwości, złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Poinformowanie to wiązałoby się bowiem nie tylko z poszukiwaniem osób uprawnionych, ale przede wszystkim z koniecznością ustalania przez wojewodę w postępowaniu uwłaszczeniowym okoliczności stanowiących o spełnieniu ustawowych przesłanek do zwrotu nieruchomości, co należy do oceny innego organu administracji w odrębnym postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości wywłaszczonej wszczynanym na wniosek osoby uprawnionej, a nie z urzedu. Brak jest zatem podstaw prawnych dla dokonywania przez wojewodę w postępowaniu uwłaszczeniowym oceny okoliczności zastrzeżonych do takiej oceny przez inny organ w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Informowanie przez wojewodę uprawnionych osób o możliwości zgłoszenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej wymagałoby bowiem ustalenia przez wojewodę, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego spełnia ustawowe przesłanki do zgłoszenia wniosku o jej zwrot. W przeciwnym razie każdorazowe poszukiwanie przez wojewodę osób uprawnionych do wnioskowania o zwrot nieruchomości niezależnie od spełnienia się przesłanek do takiego zwrotu wypaczałoby ratio legis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Należy przy tym podkreślić, iż ustawowe zastrzeżenie w art. 2 ust. 1 nienaruszania praw osób trzecich dotyczy nie tylko roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, lecz każdego roszczenia o uzyskanie prawa wykluczającego uwłaszczenie na podstawie powołanego art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Konieczność informowania przez wojewodę (przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia) osób mogących ubiegać się o prawa do nieruchomości będącej przedmiotem uwłaszczenia oznaczałoby zatem ustalanie nie tylko zaistnienia przesłanek do zwrotu tej nieruchomości, lecz także zaistnienia wszelkich przesłanek, z którymi ustawodawca wiąże skutek uzyskania przy ich spełnieniu przez osoby trzecie praw do danej nieruchomości. Taka wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości podważałaby jednak cel, tego przepisu poprzez każdorazowe ustalanie przez wojewodę przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej, czy dana nieruchomość nie mogłaby się stać przedmiotem jakichkolwiek roszczeń, aby w wyniku takiego ustalenia poszukiwać i informować uprawnione osoby o możliwości zgłoszenia wniosku o uzyskanie praw do przedmiotowej nieruchomości w określonej do tego procedurze.

Należy więc podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1731/09, iż sformułowanie "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się do praw hipotetycznych, ale praw skonkretyzowanych - już ujawnionych. Z tego względu, skoro powstanie nowego stanu prawnego w dniu 5 grudnia 1990 r. wymagało potwierdzenia deklaratoryjną decyzją wojewody, to prawa osób trzecich do danej nieruchomości musiały być zgłoszone najpóźniej do dnia wydania tej decyzji.

Odmiennych poglądów w tym zakresie formułowanych w przeszłości w sądowej praktyce orzeczniczej Sąd w niniejszej sprawie nie podziela.

Dopiero bowiem zgłoszenie praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia czyniło te osoby stronami postępowania uwłaszczeniowego. Jeżeli natomiast roszczenia te zostały zgłoszone po wydaniu decyzji w sprawie uwłaszczenia, to brak jest podstaw prawnych do przypisania wojewodzie naruszenia prawa w postaci pominięcia tych osób przy wydawaniu decyzji uwłaszczeniowej, jako stron postępowania, skoro osoby te nie ujawniły swoich praw lub roszczeń przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej. W takim przypadku osoby te nie są stroną postępowania uwłaszczeniowego.

Ponadto do 1991 r. w sądowej praktyce orzeczniczej stosowania przepisów o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przyjmowano, iż zwrot nieruchomości nabytej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – jak w niniejszej sprawie – mógł być dochodzony jedynie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, skoro przedmiotem oceny były okoliczności dopuszczalności zawarcia takiej umowy. Dopiero uchwałą z dnia 19 września 1991 r. sygn. akt III CZP 82/91 Sąd Najwyższy przyjął, iż omawiane roszczenie powinno być dochodzone w trybie administracyjnym. Tym bardziej więc nie można zarzucać w niniejszej sprawie organowi wojewódzkiemu pominięcia byłego właściciela nieruchomości w postępowaniu uwłaszczeniowym, skoro przysługujące jemu ewentualnie roszczenie o zwrot mogło być przez niego dochodzone przed wydaniem decyzji wojewody, o ile właściciel ten złożył stosowny pozew do sądu cywilnego.

Podkreślenia wymaga, iż w rozpatrywanej sprawie nie został złożony wniosek o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej w 1991 r., jak również wniosek taki nie został złożony także przed wnioskiem o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego, co tym bardziej uzasadnia przyjęcie, iż były właściciel nieruchomości w żaden sposób nie przejawił w przeszłości zamiaru ubiegania się o jej zwrot. Zgłoszenie wniosku o zwrot nieruchomości nie jest bowiem obowiązkiem osób uprawnionych lecz jedynie uprawnieniem zależnym od ich woli. Niezłożenie takiego wniosku było zatem wynikiem woli osoby uprawnionej ą nie wynikiem braku wiedzy o możliwości złożenia takiego wniosku

Sąd pierwszej instancji błędnie zatem uznał, iż w postępowaniu uwłaszczeniowym wojewoda zobowiązany był poszukiwać osób uprawnionych do poinformowania ich o możliwości złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przed wydaniem decyzji w sprawie uwłaszczenia, skoro przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego nie jest poszukiwanie osób uprawnionych do zgłoszenia określonych roszczeń, lecz stwierdzenie spełnienia ustawowych przesłanek do uwłaszczenia państwowej osoby prawnej na dzień 5 grudnia 1990 r.

Błędna wykładnia Sądu pierwszej instancji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 47 ust. 4 i art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości doprowadziła do niewłaściwego zastosowania przez ten Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270), dlatego skargę kasacyjną należało uznać za usprawiedliwioną.

W związku z powyższym, na podstawie art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.