Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 659/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art.32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2012 r. do czerwca 2015 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z.S. (dalej: zobowiązana/skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS/organ) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu z [...] marca 2021 r. nr [...], którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2012 r. do czerwca 2015 r.

Pismem z dnia 4 kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu w/w należności, motywując to trudną sytuacją materialną. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. organ zawiesił postępowanie, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii wysokości zadłużenia, rozpatrywanej w odrębnym postępowaniu.

Po podjęciu zawieszonego postępowania, decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2021 r. organ umorzył w części postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to jest za okres do marca 2012 r., wskazując, że wcześniejsze należności uległy przedawnieniu.

Z kolei rozpatrzywszy wniosek skarżącej, decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] ZUS odmówił wnioskowanego umorzenia należności. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ, mając na uwadze oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym oraz dane z rejestrów centralnych, ustalił następujący stan faktyczny. Skarżąca jest wdową. Jest również mikroprzedsiębiorcą, a sytuacja finansowa firmy na przestrzeni lat kształtowała się następująco: za rok 2018 - przychód wyniósł 19.155,00 zł, koszty 12.000,00 zł, zaliczka na podatek dochodowy 1.380,00 zł, dochód 5.775,00 zł; za rok 2019 przychód wyniósł 18.450,00 zł, koszty 12.000,00 zł, zaliczka na podatek dochodowy 1.380,00 zł, dochód 5.070,00 zł; rok 2020: przychód wyniósł 5,880,00 zł, koszty 6.000,00 zł, zaliczka na podatek dochodowy 708,00 zł, strata wyniosła 828,00 zł. Działalność rozliczana jest w formie karty podatkowej, więc skarżąca nie posiada dokładnej ewidencji przychodów i rozchodów. Skarżąca pobiera waloryzowane corocznie świadczenie emerytalne (w wysokości 1460 zł brutto/1155,73 netto miesięcznie) i nie posiada dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z pomocy społecznej lub innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżąca oszacowała na łączną kwotę 1.038,00 zł w tym: 388,00 zł czynsz, 150,00 zł opłaty eksploatacyjne, 500,00 zł koszty związane z leczeniem. Ponadto posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów na okres dwóch lat w wysokości 9.000,00 zł, które są spłacane w formie dobrowolnych wpłat po 312,00 zł miesięcznie. Organ ustalił, że skarżąca posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe w J. o powierzchni 37,70 m2, mieszkanie do remontu o powierzchni 40 m2 w J., jest właścicielką w 1/4 części przedsionka położonego w J. o powierzchni 5,76 m2 oraz jest właścicielką w 32/350 części lokalu niemieszkalnego położonego w J. o powierzchni 36,39 m2. Dodatkowo, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, mieszka u niej bezrobotna córka, która nie dokłada się do rachunków. Swoją sytuację zdrowotną skarżąca przedstawiła w załączonych zaświadczeniach.

Odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, która zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: ustawa systemowa) jest warunkiem umorzenia należności, organ, analizując treść art. 28 ust. 3, skonstatował, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 (śmierć dłużnika) ustawy systemowej nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b przywołanego przepisu nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy– Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka wymieniona w pkt 3 (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku) nie zachodzi, bowiem skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. Z kolei przesłanka określona w pkt 4a nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w pkt 5 nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dalej organ stwierdził, że przesłanka opisana w pkt 6 nie zachodzi, skoro nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podkreślił, że wobec zadłużenia prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddział w [...] poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego. Należności nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

W dalszej kolejności organ przeanalizował zasadność umorzenia należności przez pryzmat art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie w sprawie umarzania należności). Organ wskazał, że należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ zaznaczył, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 cytowanego powyżej rozporządzenia w sprawie umarzania należności należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Okoliczności stanu epidemii mogłyby stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy doprowadziłyby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie do utraty jedynego źródła zarobkowania.

Odnosząc się do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, organ podkreślił, że podchodzi ze zrozumieniem do stanu zdrowia skarżącej, konieczności stałego leczenia oraz przyjmowania leków. Jednocześnie stwierdził, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, wypłacanego bez względu na stan zdrowia oraz nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Z kolei przeprowadzając analizę możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej w kontekście treści § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia w sprawie umarzania należności, organ podał, że w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość ich spłacania. W ocenie organu, analizowana przesłanka nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ zaznaczył, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza może w przyszłości przynieść dochody pozwalające na sukcesywne uregulowanie zadłużenia. Zwrócił również uwagę na możliwości przedsiębiorców ubiegania się o pomoc publiczną w stanie epidemii, z której to możliwości skarżąca korzysta.

Organ dodał ponadto, że z jego ustaleń wynika, że córka skarżącej od 25 maja 2020 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń oraz nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W tym miejscu organ wskazał, że stosownie do art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Odnosząc się z kolei do ponoszonych kosztów utrzymania, organ stwierdził, że podniesione przez skarżącą okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Natomiast zobowiązania cywilnoprawne wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Organ zestawił dochód gospodarstwa domowego skarżącej z danymi statystycznymi Instytutu Pracy i Praw Socjalnych, stwierdzając, że dochód skarżącej kształtuje się poniżej minimum socjalnego, lecz stanowczo powyżej minimum egzystencji, w związku z czym nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Podsumowując, organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały lub pogłębiający się oraz występować w dłuższym okresie czasu. Ustalony stan faktyczny wskazuje, że brak jej cech wyjątkowości sytuacji skarżącej, jaką odznaczają się wypadki losowe. Wysokość pobieranego przez skarżącą świadczenia umożliwia prowadzenie skutecznego dochodzenia należności, przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych. Przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Z powyższą decyzją skarżąca nie zgodziła się i wniosła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności poprzez niezastosowanie powyższej normy i odmówienie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 03.2012 r., do czerwca 2015 r., w łącznej kwocie 33.871,21 zł, podczas gdy skarżąca spełnia wszystkie wymagane przesłanki, w szczególności wykazała że z uwagi na aktualny stan majątkowy spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych związanych z codzienną egzystencją, a stan zadłużenia jest następstwem wprowadzenia skarżącej w błąd przez pracowników ZUS, że jest zwolniona z opłacania składek, po czym okazało się, że ma je uiszczać i to od 2008r., ponieważ nie zostało uchylone świadczenie, które nie było wypłacane, a zostało zawieszone. Ponadto – w ocenie skarżącej – organ całkowicie pominął, że za zastosowaniem instytucji umorzenia przemawia aktualna sytuacja zdrowotna skarżącej, która z uwagi na przewlekłe choroby i konieczność ciągłego leczenia, pozostałą po zajęciach komorniczych kwotę przeznacza na skromne utrzymanie i kosztowne leczenie;

b) art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do umorzenia należności składkowych, podczas gdy z dokładnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto organ całkowicie pominął, iż skarżąca poniosła niewymierną stratę z powodu nadzwyczajnego zdarzenia – wprowadzonego stanu epidemii, a jej działalność z powodu powszechnie panujących obostrzeń była decyzją rządu zamknięta, nie przynosiła zysków, wobec czego opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności, w szczególności gdy przynosi ona cały czas stratę;

c) art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek, podczas gdy z powodu przewlekłych chorób skarżącej i pogarszającego się stanu jej zdrowia nie osiąga ona w chwili obecnej dochodu pozwalającego jej na opłacenie należności z tytułu zaległych składek;

d) art. 9 ust. 4c ustawy systemowej, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i posiada z tego tytułu zaległość, podczas gdy pomimo ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy nie pobierała ona tego świadczenia;

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istoty wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia:

a) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej: K.p.a.) poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, stwierdzając przy tym, że skarżąca nie spełnia przesłanek do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek, gdyż posiada stałe źródło dochodu – emeryturę i w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarcza, która z istoty jest działalnością nakierowaną na pozyskiwanie zysku, podczas gdy dopiero dokładna i wnikliwa analiza stanu faktycznego sprawy umożliwia dojść do przekonania że zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia zaległych należności. Takie rozumowanie organu, w ocenie skarżącego, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie;

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy obu instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym w powyższych przepisów, a w szczególności przez zaniechanie oceny zgodności rozstrzygnięcia z obecną sytuacją zdrowotną i finansową skarżącej;

c) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności, a przede wszystkim poprzez brak wnikliwego odniesienia się do stanu zdrowia skarżącej i jej sytuacji materialnej, podczas gdy ewentualna konieczność uiszczenia tych należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej;

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że utrzymuje się jedynie z emerytury (ok 1400 zł), zaś z powodu stanu epidemii nie ma możliwości zarobkowania. Zamieszkuje wspólnie z bezrobotną córką. W ostatnim czasie pogorszył się stan zdrowia skarżącej, a na wizyty lekarskie i leki przeznacza znaczną część emerytury. Po poniesieniu miesięcznych kosztów związanych z egzystencją, pozostaje jej kwota, z której nie sposób spłacić należności względem organu. Skarżąca podkreśliła także, że posiada zobowiązania cywilnoprawne – spłaca miesięczną ratę kredytu w wysokości 312 zł. Ponadto, zdaniem skarżącej, istotny w sprawie jest fakt, że rzekoma zaległość powstała bez jej winy. W ocenie skarżącej, gdyby organ dokonał wnikliwej analizy jej sytuacji, doszedłby do przekonania, że zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy systemowej. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, solidarnościowy fundusz wsparcia osób niepełnosprawnych, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy systemowej (w stanie prawnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji), całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W ocenie Sądu, ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do uznania niewypłacalności skarżącej, tj. ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej. Organ zasadnie przeanalizował ustalony stan faktyczny pod kątem każdego punktu przywołanego przepisu (zob. część historyczna niniejszego uzasadnienia) i prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącej nie zachodzą żadne z podstaw wskazujących na całkowitą nieściągalność. Z przedstawionych Sądowi akt sprawy można wysnuć, że skarżąca pozostaje przy życiu, nie oddalono wniosku o ogłoszenie jej upadłości i nie umorzono postępowania upadłościowego, skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, wysokość nieopłaconej składki (ponad 26 000 zł) przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (w stanie na dzień wydania zaskarżonej decyzji – 11,60 zł), nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku zdatnego do egzekucji, zaś skoro wobec skarżącej jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne, to nie można stwierdzić, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Argumentom i ustaleniom organu nie sposób zarzucać uchybień. Zresztą, z konstatacjami organu w tym zakresie zdaje się zgadzać skarżąca, której argumentacja odnosi się w głównej mierze do przepisów warunkujących umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Jak stanowi art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tych sytuacjach określa – na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy systemowej – rozporządzenie wykonawcze, którym jest powoływane wyżej rozporządzenie w sprawie umarzania należności.

Podstawą umorzenia należności na podstawie powołanych przepisów są okoliczności inne niż świadczące o całkowitej nieściągalności, które da się zakwalifikować jako "uzasadnione przypadki". Okoliczności takie należy ocenić przez pryzmat ważnego interesu osoby zobowiązanej (pojmowanego w kategoriach stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej) oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b ustawy systemowej oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności). Są to sytuacje przykładowo wyliczone w § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, które poprzez opłacenie należności mogą wywołać zbyt ciężkie skutki dla utrzymania koniecznego zobowiązanego i jego rodziny. Należą do nich takie przypadki, jak: niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny na skutek opłacenia należności z tytułu składek; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Niewątpliwie celem regulacji określonej w art. 28 ust. 3a ustawy oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego zobowiązanego i jego rodziny oraz niedoprowadzanie do niepożądanych z punktu widzenia społecznego skutków (aby koszty społeczne nie okazały się wyższe od korzyści fiskalnych), a wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Udzielenie ulgi powinno zatem następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia żądania mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby. Jednak ciężar wykazania okoliczności określonych w § 3 rozporządzenia (przykładowo tam wyliczonych lub innych, które w świetle art. 28 ust. 3a ustawy systemowej można traktować jako "uzasadnione przypadki" mogące wywołać "zbyt ciężkie skutki"), ciąży jednak na osobie ubiegającej się o udzielenie ulgi.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, organ ustalił, że skarżąca uzyskuje miesięczny dochód ze świadczenia emerytalnego na poziomie 1155,73 zł netto miesięcznie. Skarżąca nie przedstawiła informacji o dochodach generowanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w 2021 roku. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. O ile samo niekorzystanie z niej, może wynikać z wielu różnych względów, wobec czego nieuzyskiwanie tego rodzaju wsparcia nie może być automatycznie utożsamiane z dobrą sytuacją materialną, to fakt pobierania tego rodzaju pomocy może być już znaczącym argumentem, przemawiającym za przyjęciem takiego założenia. Z przedstawionych akt nie wynika, żeby skarżąca zalegała z bieżącym regulowaniem wydatków związanych z codzienną egzystencją. Co więcej, skarżąca posiada zobowiązanie cywilnoprawne z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 9000 zł, którego miesięczna rata wynosi 312 zł. Słusznie organ zwraca uwagę, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed spłatą należności publicznoprawnych. Nie można bowiem zgodzić się na stan, w którym zobowiązana wybiera, które ze zobowiązań będzie swobodnie regulowane i że nie będzie to dotyczyć zobowiązań publicznoprawnych. Taka postawa nie mogłaby zostać zaakceptowana przez organ, który został przez ustawodawcę zobowiązany do dbania o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Tym samym nie jawią się jako zasadne zarzuty naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy systemowej w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności.

Wbrew zarzutom skarżącej, organ odniósł się do stanu zdrowia skarżącej oraz jej sytuacji materialnej. Organ nie zanegował istnienia przewlekłej choroby, którą skarżąca udokumentowała przedstawionymi obszernymi załącznikami. Wskazał jednak, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżąca natomiast posiada stałe źródło dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, wypłacanego bez względu na stan zdrowia oraz nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Odnosząc się z kolei do sytuacji materialnej skarżącej, organ zaznaczył, że nie kwestionuje negatywnego wpływu obowiązku uregulowania należności na sytuację bytową skarżącej, jednak umorzenie należności jest zarezerwowane dla zupełnie wyjątkowych okoliczności, związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, w sytuacji gdy status materialny zobowiązanego, uniemożliwiający spłatę długów, ma charakter trwały lub pogłębiający się oraz występuje w dłuższym okresie. W odniesieniu do okoliczności stanu epidemii organ słusznie zaakcentował, że nie doprowadziły one do likwidacji działalności gospodarczej, która ponadto – mając na uwadze świadczenie emerytalne – nie jest jedynym źródłem utrzymania skarżącej. Organ wskazał również na możliwość udzielenia skarżącej ulgi w spłaceniu należności w postaci układu ratalnego. Okoliczność, że po przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji analizie organ wysnuwa odmienne wnioski niż skarżąca, nie może być podstawą czynienia zarzutów naruszenia prawa.

W tej sytuacji skarżonej decyzji nie można ocenić jako dowolnej, ponieważ poprzedzona została dostatecznym wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a podjęte rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, czym dopełniono także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania skodyfikowanej w art. 11 K.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 K.p.a..

Stwierdzenie pozytywnej prognozy co do odzyskania należności w przypadku skarżącej oparte na stwierdzonej sytuacji majątkowej i aktualnych dochodach zasługiwało zaś na uwzględnienie, ponieważ nie jest pozbawione racjonalności. Skarżaca niezależnie od otrzymywanego stałego dochodu miesięcznego oraz perspektywy uzyskiwania dochodów z działalności gospodarczej, skoro decyduje się na jej kontynuację, posiada składniki majątku – nieruchomości, oraz na bieżąco reguluje zobowiązanie prywatne. Trudno zatem w takich okolicznościach przyjąć konieczność definitywnej rezygnacji przez Zakład z odzyskania zaległych składek, skoro w okolicznościach tych Zakład dopatruje się szansy na odzyskanie zaległości składkowych.

Organ nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla skarżącej, lecz powinien odpowiednio i bezstronnie wyważyć tak słuszny interes zobowiązanego jak i interes społeczny (art. 7 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), co też w ocenie Sądu w niniejszej sprawie należycie uczynił.

Niezależnie od powyższego, zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że nawet spełnienie przez skarżącą przesłanek uprawniających do ubiegania się umorzenie należności, nie rodzi po stronie organu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Przepisy regulujące procedurę udzielenia powyższej ulgi stanowią bowiem dla organu nie obowiązek, lecz możliwość jej udzielenia, w razie spełnienia określonych przesłanek (art. 28 ustawy systemowej – "należności z tytułu składek mogą być umarzane", § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania zaległości – "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek"). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że w sprawach o umorzenie należności, szczególnie mocno akcentowany musi być interes publiczny, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy systemowej zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10). Organ silnie akcentuje, że dostrzega możliwości wyegzekwowania długu, jeżeli nawet nie obecnie to w dalszej, przewidywalnej perspektywie, a jako, że w ustalonych okolicznościach sprawy nie jest to twierdzenie dowolne, to zgodzić się należy z organem, że definitywna rezygnacja z dochodzenia składek byłaby przedwczesna i pochopna.

Końcowo, w nawiązaniu do podnoszonego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 9 ust. 4c ustawy systemowej, wskazać należy, że okoliczności podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i posiadania z tego tytułu zaległości, były przedmiotem innego postępowania, w którym wyrokiem z dnia 24 września 2020 r. sygn. III UK 38/19 Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną skarżącej. W niniejszej zaś sprawie, kontroli Sądu została poddana decyzja organu dotycząca odmowy umorzenia należności i okoliczności związane z tym rozstrzygnięciem były przedmiotem rozważań Sądu. Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek badaniu podlega aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego, a nie powody powstania zadłużenia. Nie ma także wątpliwości, że Zakład jest wierzycielem dochodzonych należności, a że chodzi o należności publicznoprawne, to ich realizacja jest nie tylko prawem, ale i jego obowiązkiem.

Mając powyższe na uwadze, nie stwierdzając podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).