Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 439/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 1, 2, 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 4, ust. 5b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia A. H. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] kwietnia 2020 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w dniu 22 czerwca 2011 r. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] Tytułami tymi objęto zaległe składki na ubezpieczenie społeczne należne od A. H., od marca do sierpnia 2007 r. i od października 2007 do lutego 2008 roku oraz odsetki za zwłokę. W celu wyegzekwowania należności objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi, Dyrektor Oddziału ZUS w [...] zawiadomieniami z 28 czerwca 2011 r. o numerach od [...] do [...] dokonał zajęcia świadczenia emerytalno- rentowego zobowiązanego w ZUS. Dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu doręczono 4 lipca 2011 r., natomiast zobowiązanemu wraz z odpisami tytułów wykonawczych - w dniu 18 lipca 2011 r. (w trybie art. 44 k.p.a.).

Pismem z 11 lipca 2011 r. ZUS Oddział w [...] poinformował organ egzekucyjny, iż od 1 czerwca 2011 r. zobowiązany nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. W tych warunkach Dyrektor Oddziału ZUS [...] zawiadomieniami z 26 października 2011 r. o numerach od [...] do [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w T. Sp. z o.o. w W.. Dłużnik zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu otrzymał 2 listopada 2011 r., natomiast zobowiązanemu odpisy zawiadomień o zajęciu doręczono w dniu 17 listopada 2011 r. (w trybie art. 44 k.p.a.). Pracodawca pismem z 8 listopada 2011 r. poinformował organ egzekucyjny, iż dokonanie potrącenia z wynagrodzenia nie jest możliwe, gdyż wysokość wynagrodzenia równa jest minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, które jest wolne od zajęć.

Dyrektor Oddziału ZUS [...] postanowieniem z [...] stycznia 2014 r., na podstawie art. 56 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone m. in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...] (tj. wobec należności, co do których toczy się postępowanie w sprawie umorzenia należności). W dniu [...] czerwca 2015 r. ZUS [...] wydał decyzję o odmowie umorzenia należności, zaś Dyrektor Oddziału ZUS [...] pismem z 21 stycznia 2016 r. zawiadomił zobowiązanego o podjęciu zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

W celu wyegzekwowania należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, Dyrektor Oddziału ZUS w [...] zawiadomieniem z 4 lutego 2020r. dokonał zajęcia wynagrodzenia zobowiązanego za pracę w N. Sp. z o.o. Zajęcie doręczono 10 lutego 2020 r. W odpowiedzi na zajęcie, pracodawca pismem z 28 lutego 2020 r. poinformował organ egzekucyjny, iż zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i pobiera wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto.

W dniu 26 lutego 2020 r. zobowiązany złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] podanie zatytułowane "skarga na zajęcie egzekucyjne dokonane zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę w N. spółka z o.o. z 4 lutego 2020 r." Organ wezwał do wskazania czy pismo stanowi skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy wniosek o umorzenie postępowania, w oparciu o art. 59 ustawy egzekucyjnej. W wezwaniu tym organ egzekucyjny zawarł pouczenie, iż w przypadku niezłożenia wyjaśnień w zakreślonym terminie, podanie zostanie rozpatrzone jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.

W tych okolicznościach Dyrektor Oddziału ZUS w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Na postanowienie to zobowiązany złożył zażalenie. Zarzucił m.in. błędne wskazanie przez ZUS, iż w sprawie dochodzenia zaległych składek nie ma zastosowania art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, a w szczególności bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu przez podjęcie jakichkolwiek czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Skarżący podniósł, że w księgach wieczystych Nr [...] i [...], prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...] zostały wpisane hipoteki w wysokości [...] zł i [...] zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] które zostały spłacone przez skarżącego. Organ nie wskazał, na poczet jakich zaległości zostały zaliczone dokonane wpłaty. Nadto, postępowanie egzekucyjne prowadzone jest z naruszeniem art. 33 § 1 pkt 7 w związku z art. 15 § 1 ustawy egzekucyjnej, z uwagi na brak uprzedniego skierowania upomnienia, (zostały one doręczone nie bezpośrednio skarżącemu, bądź doręczono je w okresie, gdy cierpiał na chorobę psychiczną wyłączającą jego zdolność do podejmowania czynności prawnych).

Rozpoznając zażalenie organ odwoławczy wskazał, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca zawarł w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna). Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały w przepisie tym wymienione enumeratywnie.

W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 59 u.p.e.a., uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego. We wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz w zażaleniu zobowiązany wskazał wprost na wystąpienie przesłanek z art. 59 § 1 pkt 1 i 2 ustawy egzekucyjnej oraz pośrednio przesłanki z art. 59 § 1 pkt 7 tej ustawy, podnosząc wygaśnięcie egzekwowanych należności z powodu zapłaty i przedawnienia oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia przedegzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu uregulowania należności zabezpieczonych hipoteką organ wyjaśnił, iż dotyczą one innych należności niż egzekwowane na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Tytułami wykonawczymi z 22 czerwca 2011r. o numerach od [...] do [...] objęto zaległe składki na ubezpieczenia społeczne od marca do sierpnia 2007 r. i od października 2007 do lutego 2008 roku, natomiast na nieruchomości będącej własnością zobowiązanego, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadził księgę wieczystą KW nr [...], na wniosek ZUS zostały wpisane hipoteki przymusowe na należności z tytułu składek odpowiednio w wysokości: [...] zł za okres od kwietnia 2002 do stycznia 2005 roku, w dniu 30 maja 2005 r. - hipoteka przymusowa zwykła; [...] zł za okres od lutego 2005 do września 2005 roku, w dniu 6 września 2006 r. - hipoteka przymusowa kaucyjna.

Wpłatą z 1 października 2012 r. w kwocie [...]zł dłużnik rzeczowy uregulował należności zabezpieczone hipoteką, tzn. za okres od kwietnia 2002 do września 2005 roku.

Ponadto wnioskiem z 31 marca 2008 r. ZUS wystąpił o wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na należności za okres od marca 2007 do stycznia 2008 roku na kwotę [...]zł. Wniosek ten postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 28 kwietnia 2008 r. został oddalony, z uwagi na przeniesienie w dniu 16 kwietnia 2008 r. prawa własności nieruchomości na jej nabywcę. ZUS nie kierował natomiast wniosków o wpis hipoteki w KW nr [...]

W ocenie organu, egzekwowane należność nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378), która weszła w życie 1 stycznia 2012 r., zmienił brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ustawodawca określił w art. 27 ust. 1 i 2 przepisy przejściowe. Do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia polega na tym, że po rozpoczęciu jego biegu pojawiają się okoliczności, które wstrzymują ten bieg. Okresu trwania tych okoliczności nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia co oznacza, że po ich ustaniu, bieg terminu przedawnienia nie biegnie od początku, lecz w dalszym ciągu z wyłączeniem okresu w jakim występowała okoliczność zawieszająca ten bieg.

W oparciu o wskazane przepisy organ uznał, że należności z tytułu składek od marca do sierpnia 2007 r. oraz od października 2007 r. do lutego 2008 r. objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu. Składka za marzec 2007 r. posiadała termin płatności w dniu 17 kwiecień 2007 r., a ustawowy termin przedawnienia w przypadku braku okoliczności przerywających bądź zawieszających bieg terminu przedawnienia (5 lat liczone od 1 stycznia 2012 r.) mijał 1 stycznia 2017r. Okolicznością zawieszająca bieg terminu przedawnienia na podstawie cyt. art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, było doręczenie zobowiązanemu w dniu 13 lipca 2007 r. upomnienia z 2 lipca 2007 r. - odbiór potwierdził pełnoletni domownik - żona B. H.. Podobnie rzecz się miała z pozostałymi składkami za okres od kwietnia 2007 r. do lutego 2008 r. Bez względu na ich zapadalność, termin przedawnienia upływałby co do zasady (5 lat liczone od 1 stycznia 2012 r.) w dniu 1 styczeń 2017 r. Każdorazowo okolicznością zawieszającą bieg terminu przedawnienia było doręczenie zobowiązanemu upomnienia. Organ przedstawił w postanowieniu szczegółowe daty i sposób doręczenia każdego z tych dokumentów, co dodatkowo obrazują akta administracyjne.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, doręczenie upomnień przedegzekucyjnych było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu przedmiotowych składek. Zgodnie zaś z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Upomnienie należy zatem uznać za obligatoryjną czynność wierzyciela, bez którego egzekucja nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe (zasada ostatniego ostrzeżenia zobowiązanego). W przedmiotowej sprawie nie zachodzi zatem przesłanka z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej, tj. brak doręczenia upomnień przedegzekucyjnych. W aktach sprawy znajdują się upomnienia i dowody doręczenia przedmiotowych upomnień, daty dokonania tych doręczeń zgodnie z przepisami k.p.a. Podniesiony w zażaleniu argument doręczenia upomnień w okresie choroby psychicznej dłużnika i wyłączenia jego zdolności do podejmowania czynności prawnych, zdaniem organu, nie znajduje potwierdzenia w dokumentach (nie złożono na tę okoliczność żadnego dowodu).

W świetle powyższego organ stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] wobec wystąpienia przed upływem okresu przedawnienia okoliczności zawieszających bieg jego terminu, które trwają nadal, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało do dnia dzisiejszego zakończone, nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą także inne przesłanki określone w art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej. Organ egzekucyjny wyegzekwował cześć środków w wyniku zajęcia wynagrodzenia za pracę w N. Sp. z o.o., egzekucja jest zatem efektywna.

A. H. złożył na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzucił naruszenie przepisów ustawy egzekucyjnej i k.p.a. poprzez:

1. błędne wskazanie, że w sprawie nie ma zastosowania art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu, a w szczególności bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu przez podjęcie jakichkolwiek czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek ,

2. zbyt ogólne wskazanie, kiedy nastąpiło zawieszenie terminu przedawnienia roszczeń w stosunku do skarżącego z tytułu zaległych składek. Organ nie wskazał, na poczet jakich zaległości zostały zaliczone dokonane spłaty ujęte w ustanowionej hipotece, a także czy i jakich należności ujętych w wystawionych tytułach wykonawczych dotyczyły powyższe spłaty, jak wyliczono okresy, które nie uległy przedawnieniu,

3. nie został wskazany sposób, w jaki zostały wyliczone dochodzone w egzekucji należności, a także w jaki sposób dokonane przez skarżącego wpłaty zostały rozliczone.

Ponadto skarżący konsekwentnie podnosił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wobec niego z naruszeniem art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 15 § 1 u.p.e.a., z uwagi na brak uprzedniego skierowania upomnienia. Upomnienia te, jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, zostały bądź to nie doręczono bezpośrednio skarżącemu lecz jego byłej żonie B. H., z którą już wówczas był w faktycznej (nie prawnej) separacji, zakończonej następnie rozwodem, a która nie przekazywała skarżącemu tych dokumentów, czy wręcz je przed nim ukrywała bądź niszczyła. Ponadto w tamtym okresie skarżący cierpiał na chorobę psychiczną, wyłączającą jego zdolność do podejmowania czynności prawnych. Na tę okoliczność skarżący wskazał we wniosku o umorzenie należności z dnia 11 grudnia 2013 r., a także we wcześniejszych pismach, z załączoną dokumentacją medyczną. Organ – zdaniem skarżącego - nie podjął żądnych czynności w celu przeprowadzenia w tym zakresie niezbędnego postępowania wyjaśniającego. W szczególności nie zwrócił się do ZUS lub do skarżącego o uzupełnienie dokumentów. Podkreślono, że w sprawie nie wyjaśniono zasadniczej z punktu widzenia skarżącego okoliczności, czy w okresie powstania zaległości wobec ZUS, a następnie w zakresie kierowanych w stosunku do niego pism, w tym także pism otrzymywanych ewentualnie od jego żony, był o w stanie wyłączającym pokierowanie swoim postępowaniem oraz miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia podejmowanych czynności. Dowodem w tym zakresie jest – w ocenie skarżącego - przede wszystkim opinia sądowo-psychiatryczna, sporządzona przez biegłego sądowego w toku postępowania przygotowawczego, prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w [...] w sprawie sygnatura akt 2 Ds. [...], którą dołączył do skargi. Ponadto skarżący podniósł, że w dniu 6 kwietnia 2009 r. lekarz orzecznik ZUS wydał orzeczenie, w którym stwierdził całkowitą niezdolność do pracy od lipca 2008 r. do 30 kwietnia 2010 r., na podstawie dokumentacji stwierdzającej jego leczenie z powodu choroby psychicznej. Orzeczenie także dołączył do akt.

Skarżący dodatkowo zarzucił nierozpoznanie jego wniosku, zawartego w zażaleniu, o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania.

Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, umorzenie postępowania egzekucyjnego jako prowadzonego bez podstaw faktycznych i prawnych, alternatywnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zabezpieczenie uzasadnionych interesów skarżącego poprzez uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych lub też uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, poparł stanowisko prezentowane w sprawie. Podkreślił, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 56 § 1 u.p.e.a., podobnie jak nie istniały podstawy do wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zażalenia, na podstawie art. 17 § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Z uwagi na fakt, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Pozostałe wnioski skargi (o umorzenie postępowania egzekucyjnego , zawieszenie postępowania egzekucyjnego, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych) nie są natomiast objęte kognicją Sądu w niniejszym postępowaniu. Pozostają one nieadekwatne do granic niniejszej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, którym utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Istota sporu pomiędzy stronami sprowadza się do oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że czynności egzekucyjne mogą być kontynuowane wobec stawianego przez zobowiązanego zarzutu przedawnienia zobowiązania, objętego tytułami wykonawczymi o numerach [...] do [...] (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W jego ocenie, postępowanie egzekucyjne winno podlegać umorzeniu także z uwagi na niedoręczenie zobowiązanemu upomnień (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Nadto, w ocenie skarżącego, postępowanie to powinno podlegać umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., z uwagi na dokonaną zapłatę należności zabezpieczonych hipoteką.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17 czerwca 1966r. (w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie) zawiera zespół norm określających postępowanie egzekucyjne i środki przymusu stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego jego obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów tego postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego pomiędzy podmiotami tego postępowania powstaje stosunek procesowy, w ramach którego organ orzeka o uprawnieniach i obowiązkach wierzyciela i zobowiązanego (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20). Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonywania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Uregulowanie to nie pozostawia zatem organowi wyboru, nakładając na niego prawny obowiązek podjęcia odpowiednich działań w celu wszczęcia egzekucji, w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Organ przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 880/10). Niewykonanie wymagalnego obowiązku nakłada zatem na wierzyciela obowiązek zainicjowania działań zmierzających do jego wyegzekwowania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym, niewywiązanie się z niego przez dłużnika oznacza brak dokonania płatności w terminie (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1957/10).

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a., co oznacza, iż w przypadku wystąpienia, którejkolwiek z przesłanek wskazanych w powołanym przepis organ egzekucyjny jest zobowiązany do umorzenia prowadzonego postępowania. Zgodnie ze wskazanym w podstawie rozstrzygnięcia przez organ przepisem art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania,

2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał,

3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisów prawa,

4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego,

5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny,

6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego,

7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu,

8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania,

9. na żądanie wierzyciela,

10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

W myśl art. 59 § 2 ustawy, umorzenie może nastąpić w przypadkach stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Skarżący domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 7 u.p.e.a. W zakresie pierwszej z podstaw podniósł, że jego obowiązek został wykonany, bowiem 1 października 2012 r. dłużnik rzeczowy dokonał zapłaty kwoty [...]zł. Jak jednak wyjaśnił organ i co znajduje pełne potwierdzenie w aktach egzekucyjnych, wpłata ta została dokonana i rozliczona na należności zabezpieczone hipoteką, a zatem inne niż wskazane w tytułach wykonawczych o nr [...] do [...] Z uzasadnienia postanowienia wprost okoliczność ta wynika, a zatem twierdzenie pełnomocnika skarżącego, że organ nie wskazał sposobu rozliczenia kwoty jest niezasadne. Zaległości objęte wskazanymi tytułami, których dotyczy obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie zostały zabezpieczone hipotecznie. Wpłata dłużnika rzeczowego, dokonana przed zbyciem nieruchomości obciążonej wpisem hipotek, rozliczona została zatem na te należności wobec ZUS, których zabezpieczenie to dotyczyło. Należy przy tym wskazać, że zabezpieczenie dotyczyło kwot [...]zł (hipoteka przymusowa zwykła) i [...] zł (hipoteka przymusowa kaucyjna).

Co do drugiej ze wskazanych podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący twierdził, że zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi wygasły wskutek przedawnienia. Wprawdzie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania dopuszczalności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (co ma istotne znaczenie z puntu widzenia jednego z zarzutów skargi), nie jest on jednak zwolniony od badania dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej w ogóle (wyrok NSA z dnia 22 września 1997 r., sygn. akt III SA 774/96).

Stanowiący podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia - art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymienia cztery odrębne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, których wspólną cechą jest szeroko pojęte nieistnienie obowiązku, który ma stanowić przedmiot egzekucji administracyjnej. Jedną z przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego wyżej przepisu stanowi upływ terminu przedawnienia należności, który to termin, w zależności od charakteru egzekwowanej należności, jest uregulowany w odrębnych aktach prawnych.

W rozpoznawanej sprawie termin płatności składek za miesiące od marca 2007 r. do lutego 2008 r. (za wyjątkiem września 2007 r.) przypadały kolejno na: 17 kwietnia 2007 r., 16 maja 2007 r., 16 czerwca 2007 r., 17 lipca 2007 r., 17 sierpnia 2007 r., 18 września 2007 r., 16 listopada 2007 r., 18 grudnia 2007 r., 16 stycznia 2008 r., 16 lutego 2008 r., 11 marca 2008 r. (fakt niesporny). W tych datach skarżący miał obowiązek odprowadzić na rzecz ZUS należne składki na ubezpieczenie społeczne. W związku z tym, że skarżący nie uiścił należności, organ był uprawniony przyjąć, że uchyla się od obowiązku i wszcząć postępowanie egzekucyjne. Należności niezapłacone w terminie stają się zaległością, a powstanie zaległości powoduje możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1722/09). Zgodnie jednak z treścią art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.), należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Stosownie zaś do art. 25 ust. 5b tej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 24 ust. 4 we wskazanym wyżej brzmieniu został zmieniony ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378). Nowa treść przepisu weszła w życie od 1 stycznia 2012 r. Stanowi on, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepisem przejściowym jest art. 27 ust. 1 i 2 tej ustawy, z którego wynika, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Jak słusznie zatem wskazano w zaskarżonym postanowieniu wszystkie należności przedawniłyby się co do zasady z dniem 1 stycznia 2017 r. Upływ terminu przedawnienia powoduje, że zobowiązanie podatkowe wygasa, w związku z czym nie można skutecznie domagać się od zobowiązanego zachowania wynikającego z treści stosunku zobowiązaniowego, w tym zapłaty należności z tytułu składek.

W myśl przywołanego art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, a zawieszenie to trwa do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepisy wskazanej ustawy nie zawierają wprawdzie legalnej definicji czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, jednakże orzecznictwo sądowe w tym względzie wypracowało jednolitą linię, zgodnie z którą termin ten należy rozumieć szeroko i przyjmować, że chodzi tu o czynność zmierzającą nie tylko bezpośrednio do wyegzekwowania należności, ale również czynność, która jest władana wywołać ten skutek w sposób pośredni. Nie chodzi przy tym, jak w art. 70 § 4 O.p. o czynność egzekucyjną (zastosowanie środka egzekucyjnego), ale każdą pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek można uznać takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności, np. - jak wskazał to organ w niniejszej sprawie - doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 637/16; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19).

Organ w uzasadnieniu postanowienia przeanalizował akta egzekucyjne i wskazał, że w wypadku każdego z tytułów wykonawczych skarżącemu doręczono upomnienie. Doręczeń upomnień i tytułów wykonawczych dokonano w okresie od 13 lipca 2007 r. do 27 maja 2008 r. W części dokumenty te zostały odebrane osobiście przez zobowiązanego w trybie art. 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (upomnienia nr: UP [...] z dnia 31 grudnia 2007 r. (k. 24 akt egzekucyjnych); UP [...] z 31 grudnia 2007 r. (k. 24 akt egzekucyjnych); UP [...] z dnia 31 stycznia 2008 r. (k. 27 akt egzekucyjnych); UP [...] z dnia 29 lutego 2008 r. (k. 30 akt egzekucyjnych). Upomnienie Nr UP [...] z dnia 27 marca 2008 r. (k. 32 akt egzekucyjnych) doręczone zostało w trybie zastępczym (art. 44 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Przesyłka doręczona została na dotychczasowy adres, pod który trafiała poprzednio korespondencja, a następnie – po uzyskaniu informacji od Komendanta KP w [...] (k. 35 akt egzekucyjnych) – przekierowana na adres: ul. [...] P., gdzie została dwukrotnie awizowana: w dniach 13 maja 2008 r. i 20 maja 2008 r., a następnie zwrócona do nadawcy w dniu 29 maja 2008 r. Skutek doręczenia nastąpił- zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - z dniem 27 maja 2008 r. Pozostałe upomnienia, nadane na adres: K. [...], [...] T. zostały odebrane i potwierdzone przez dorosłego domownika – żonę zobowiązanego B. H., na co zezwala przepis art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego, powyższe czynności doręczeń upomnień i tytułów wykonawczych były nieskuteczne, a zatem nie został on zawiadomiony o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Twierdzenia te są jednak w ocenie Sądu we wskazywanych w skardze okolicznościach bezzasadne. Korespondencja doręczana była przez organ każdorazowo na aktualny adres zamieszkania skarżącego (czego nie kwestionuje w skardze). Ponieważ do czasu rozwodu zamieszkiwał on razem z małżonką, część korespondencji odebrała B. H. jako dorosły domownik. Ani wobec organu egzekucyjnego (będącego równocześnie wierzycielem), ani też wobec doręczyciela pocztowego skarżący nie zastrzegł, by korespondencja wydawana była wyłącznie do jego rąk, z pominięciem dorosłych domowników, w tym w szczególności B. H.. Przyznał przy tym, że wspólnie zamieszkiwali i nie byli w tym okresie w separacji. Równocześnie zobowiązany nie uprawdopodobnił nawet prawdziwości swoich twierdzeń o nieprzekazywaniu mu przez małżonkę korespondencji. Podkreślenia nadto wymaga, że znaczną część wskazanych w postanowieniu upomnień zobowiązany odebrał i skwitował osobiście.

Jak podkreślił organ, w toku postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie informował też organu o chorobie, która utrudniała mu postrzeganie, kierowanie swoim postępowaniem oraz codzienne czynności, w tym odbiór korespondencji oraz zapoznanie się z jej treścią. Dokumentów takich brak jest w aktach egzekucyjnych. Te zaś, które złożono do akt sądowych razem ze skargą pochodzą z 2009 r. i stwierdzają stan zdrowia skarżącego na datę przeprowadzenia badania lekarskiego (co do okresu wcześniejszego, w opinii psychiatrycznej wskazano na leczone przez skarżącego stany depresyjne – od 2003 r., a silniejsze zaburzenia psychotyczne – od drugiej połowy 2008 r.). Oznacza to, że w okresie dokonywania doręczeń przez organ egzekucyjny (2007 r. i pierwszy kwartał 2008 r.) brak jest podstawy do stwierdzenia, że zobowiązany nie był w stanie racjonalnie pokierować swoim działaniem i zapewnić należytego obrotu korespondencji. Trzeba podkreślić, że skarżący był przedsiębiorcą i zapewnienie prawidłowego obrotu pocztowego było podstawowym elementem staranności w działaniu. Jego choroba trwała od 2003 r., zdawał sobie zatem sprawę z utrudnień z niej wynikających oraz okresów, w których stany chorobowe przybierały na sile. W takim wypadku winien zadbać o ustanowienie pełnomocnika. Trzeba też wskazać, że we wskazanym okresie zobowiązany prowadził działalność gospodarczą, założył rodzinę, posiadał dzieci, co oznacza że uczestniczył w życiu społecznym i publicznym. Należy podkreślić, że sam fakt występowania schorzeń - nawet ciężkich - nie przemawia o wadliwości (bezskuteczności) czynności doręczeń. Nie wynika bowiem z niego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej, nie mogła posłużyć się pomocą innych osób (w szczególności domownika lub pełnomocnika). Fakt choroby nie jest równoznaczny z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez osobę trzecią (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/05; z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1162/08; z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10; z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11). Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt I FSK 2066/15, choroba skarżącego i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie uzasadniały przyjęcia braku zdolności do czynności procesowych (art. 65 § 1 k.p.c.), choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych (art. 12 i 13 k.c.). Pozbawienie, bądź ograniczenie zdolności do czynności prawnych następuje dopiero w wyniku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym, czego w wypadku skarżącego nie stwierdzono. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 23 września 1999 r., sygn. akt II UKN 131/99, opubl. OSNAP z 2001 r., nr 3, poz. 77).

Skarżący nie podniósł zatem żadnych argumentów podważających skutecznie przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu sposób wykładni zastosowanych przepisów prawa oraz dokonane ustalenia. W tych okolicznościach stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jest w pełni uzasadnione.

Jak podkreślono w zaskarżonym postanowieniu (a ustaleń takich dokonano z urzędu, niezależnie od treści zarzutów strony), brak jest też podstawy do uwzględnienia wniosku strony na innej z podstaw wskazanych w art. 59 § 1 i 2 ustawy.

Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.