Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SO/Lu 31/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 243 par. 1, art. 245 par. 1, art. 246 par. 1-2, art. 260 par. 1-2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2016 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając wniosek wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał 31 decyzji podatkowych. Wysokość wpisu w każdej zainicjowanej skargą sprawie wynosi [...] zł, co łącznie daje kwotę [...]zł. Według podatnika jest to kwota, której nie może uiścić ze względu na swoją sytuację materialną. Wskazał on, że mieszka z rodzicami, utrzymującymi się ze świadczeń emerytalnych. Z żoną ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. W rubryce formularza dotyczącej dochodów własnych nie podał żadnych danych.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 marca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz podał, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony, co jest niezbędne do oceny zdolności płatniczych skarżącego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz wywodził, że skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku pomimo pozostawania z nią w ekonomicznym związku na mocy przepisów prawa rodzinnego (obowiązek wzajemnej pomocy).

Z akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył (oświadczenie w aktach sprawy sygn. I SO/Lu 1/17), że nie posiada rachunku bankowego, nie składał zeznania podatkowego za 2016 r., gdyż nie pracował w tym czasie i nie prowadził działalności gospodarczej. Dopiero od stycznia 2017 r. jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto. Nie jest w stanie uzyskać informacji o sytuacji majątkowej małżonki. Wyjaśnił też, że mieszkanie jest własnością rodziców i to oni ponoszą głównie koszty jego utrzymania. Dzieci są dorosłe, ale uczą się jeszcze i są na utrzymaniu żony. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową jego i najbliższych członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Referendarz sądowy popierając swoje stanowisko orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony, z która łączą go więzy ekonomiczne takie jak koszt utrzymania wspólnych dzieci. Wskazał, że zgodnie z informacjami zamieszonymi w ogólnodostępnej sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji KRS małżonka skarżącego jest wspólnikiem – A. spółka jawna z siedzibą w B. P. - co czyni sytuację materialną i finansową przedstawioną przez skarżącego niepełną i niewiarygodną.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z taką oceną, podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że stanowisko referendarza w zakresie partycypacji w kosztach postępowań sądowych przez małżonka jest niezasadne. Na poparcie swojego stanowisko przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wynika taki wniosek z wykładni ustawowego określenia "gdy wykaże", która prowadzi do stwierdzenia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem to wnioskodawca obowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., winno nastąpić przez złożenie stosownych wyjaśnień.

Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie.

Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszym postępowaniu referendarz sądowy skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i pismem z 31 stycznia 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego dnia 8 lutego 2017 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni odpowiednich dokumentów i złożenia uzupełniających wyjaśnień. Wezwany nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił wyjaśnień co do większości postawionych w nim pytań oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga zaś, że rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeżeli należyta ocena wniosku wymaga uzupełnienia niezbędnych danych, o które zwrócono się w wezwaniu, bierna postawa zobowiązanego musi wywołać dla niego negatywne skutki.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonania oceny całokształtu jego sytuacji materialnej.

Niewątpliwe okoliczność podnoszona przez skarżącego o wniesieniu 31 skarg do sądu administracyjnego wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów od skarg w znacznej kwocie ( łącznie [...] zł). Jednak skarżący nie może pomijać takich okoliczności, jak to, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się już w 2015 r., a zatem skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą powinien liczyć się z ewentualnymi przyszłymi kosztami sądowymi. Jego obowiązkiem było uwzględnienie w prowadzonej działalności ryzyka związanego z tą działalnością, to jest ryzyka prowadzenia sporów sądowych.

Sąd podziela przy tym reprezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie (w sytuacji braku środków na pokrycie stosownych należności, np. wpisów). Prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (zob. np. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/1, postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15, postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15).

Raz jeszcze należy podkreślić, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15).

Skarżący nie wykazał, że z tego obowiązku się wywiązał przy dołożeniu należytej staranności przy prowadzeniu swoich spraw. Wręcz przeciwnie, na wezwanie referendarza sądowego wzywającego do przedłożenia szczegółowych dokumentów takich jak zeznania podatkowe czy dokumentów potwierdzających koszty utrzymania gospodarstwa domowego nie udzielono odpowiedzi zgodnie z wezwaniem (poza wyjaśnieniem braku zeznania podatkowego za rok 2016). Z akt sprawy bezspornie wynika, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i w żaden sposób nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie sądu przyznanie prawa pomocy, w sytuacji kiedy skarżący wyczerpująco nie opisuje swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, może doprowadzić do nieuzasadnionego pokrycia ze środków publicznych kosztów postępowania, które powinna ponosić strona.

W odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, z powołaniem się na stanowisko NSA przedstawione w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16 przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie oznacza to zanegowanego przez NSA we wskazanym wyżej postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 170/16 wywodzenia z art. 23 i art. 27 k.r.o. obowiązku pokrywania przez jednego z małżonków kosztów postępowań sądowych inicjowanych przez drugiego z małżonków w związku z jego działalnością gospodarczą, która nie jest prowadzona w ramach przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego. Chodzi bowiem jedynie o możliwość rzetelnej oceny rzeczywistych możliwości majątkowych strony ubiegającej się o prawo pomocy.

Nie kwestionując zatem prawa do dowolnego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem Skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę wniosku.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.