Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 18/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2015 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: Kpa) oraz art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) a także art. 16a ust 1 i ust 2 oraz art. 24 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456, dalej: "ustawa" lub "uśr"), a także rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 3 ze zm., dalej: rozporządzenie), po rozpatrzeniu odwołania – R.K. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem W. S. – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że organ pierwszoinstancyjny przytoczoną powyżej decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił stronie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem W. S.. Zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że ojciec wnioskodawczyni posiada znaczny stopień niepełnosprawności i że strona faktycznie sprawuje opiekę nad nim jednakże nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia. Tym samym specjalny zasiłek opiekuńczy jej nie przysługuje.

Od decyzji tej strona pismem z dnia 29 września 2014 r. wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Nie zgodziła się ona z argumentacją organu pierwszej instancji i zarzuciła jej naruszenie zarówno prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na treść decyzji, jak i prawa materialnego, a to:

1) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy,

2) art. 16 a ust. 8 uśr poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że osobie bezrobotnej nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

3) art. 32 Konstytucji RP poprzez pozbawienie osoby pozostającej bez pracy możliwości ubiegania się o wnioskowane świadczenie.

W uzasadnieniu – co do istoty – podniosła, że nie może podjąć pracy zarobkowej, gdyż jej ojciec wymaga całodobowej opieki. Zaznaczyła także, że w związku z tym nie jest w stanie zaspokoić potrzeb materialnych swojej rodziny.

Odwołując się do poglądów judykatury zaprezentowała pozycję prawną osób bezrobotnych w aspekcie prawa do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego i odniosła się do przesłanek stypizowanych w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w jej art. 17 ust. 1. Jednocześnie autor uzasadnienia odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagrodzeniem (rekompensatą) oferowanym przez Państwo osobom opiekującym się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku – jak stwierdził "Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku nad swoim obywatelem". Na poparcie wyrażonego poglądu przytoczył wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13. W jego ocenie gdyby ustawodawcy "zależało na pozbawieniu osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy i posiadających status osoby bezrobotnej możliwości ubiegania się o to świadczenie, to z pewnością by to uczynił w tym przepisie".

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ drugoinstancyjny podniósł, że w obecnym stanie prawnym prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od łącznego spełnienia określonych przez ustawodawcę w art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek. Podkreślając przy tym, że przestrzeganie ustawowych kryteriów jest obligatoryjne, a niespełnienie chociażby jednego z nich nie pozwala organowi na przyznanie wnioskowanego świadczenia opiekuńczego.

Wyjaśnił przy tym, że zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli:

1) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także

2) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 623 zł.

Jednocześnie podniósł, że zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej – oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ocena, jednakże jak zaznaczył, czy w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego miała miejsce faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zdefiniowanego w art. 22 pkt 3 ustawy należy do kompetencji organu właściwego. Również ocena, czy w indywidualnej sprawie ustalona faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, związana była z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność lub znaczny stopień niepełnosprawności, należy do kompetencji organu właściwego.

Mając powyższe na uwadze stwierdził, że z materiału dowodowego rozpatrywanej sprawy wynika, że sześcioosobowa rodzina strony w 2012 r. legitymowała się miesięcznym dochodem na osobę w rodzinie w wys. 233,39 zł, co oznacza, że spełnia ona kryterium dochodowe ponieważ kwota ta nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Jednocześnie wskazał, że ojciec strony legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia [...] r., z którego wynika, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wymaga także stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Zaznaczył także, że opiekę tę sprawuje strona.

Niemniej jednak zdaniem Kolegium, rację ma organ pierwszoinstancyjny, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych aby sprawować opiekę nad ojcem. Argumentując zwrócił uwagę, że strona pracowała zawodowo w latach 2000-2013. Wyeksponował, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w wyniku wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Po ustaniu zatrudnienia w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 15 listopada 2013 r. pobierała zasiłek chorobowy a w okresie od dnia 7 grudnia 2013 r. do de facto do nadal jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jego zdaniem warunkiem koniecznym do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego nie spełnia strona, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przedmiotowej opieki nad ojcem. W dalszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że skoro strona pracowała zarobkowo do dnia 31 maja 2013 r., to nie można stwierdzić, iż rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z koniecznością podjęcia opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r. Tym samym zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję strona, pismem z dnia 8 grudnia 2014 r., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zarzuciła naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

1) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy,

2) naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP,

3) dowolną i niezgodną z jakimikolwiek zasadami interpretację art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na uznaniu, że osobie bezrobotnej nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Formułując powyższe zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] r.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zanegowała prawidłowość wykładni art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej przez organy pierwszej i drugiej instancji w aspekcie wyrażeń ustawowych "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w okolicznościach stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a tym samym nie odniesienie ich do jej sytuacji życiowej. Powtórzyła zasadnicze wywody zawarte w odwołaniu, cytując fragmenty orzeczeń sądów administracyjnych. Uwaga ta jest istotna albowiem – na marginesie – zauważyć należy, że w wyniku zapewne kopiowania wpisano, że "(...) Skarżąca będąc zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna jak sama podaje, uczestniczyła w wielu szkoleniach, kursach przysposabiających do wykonywania określonej pracy będąc gotową do podjęcia pracy ale od 2001 r. nie otrzymała żadnej oferty pracy".

W odpowiedzi na skargę organ drugoinstancyjny wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Na rozprawie w dniu 28 lipca 2015 r. strona oświadczyła, że w całości podtrzymuje skargę, wnosząc i wywodząc jak w niej. Nadto podniosła, że kiedy zmarła jej matka, to opieki nad ojcem strony podjęła się jej córka, gdyż ona na ów czas pracowała. Jednocześnie oświadczyła, że w Miejskim Ośrodki Pomocy Społecznej (dalej: MOPS) została poinformowana, że nie musi się zwalniać, gdyż prawo opieki przysługuje także wnuczce. Córka strony, jak dalej argumentowała wywiedzenie skargi, z tytułu opieki nad dziadkiem (a ojcem strony) otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł, które wygasło, a ona straciła pracę. Oświadczyła, nota bene okoliczność bezsporną, że cały czas opiekuje się ojcem. Wskazała także, że jej córka wystąpiła o przyznanie jej zasiłku dla opiekuna ale odmówiono jej, gdyż stwierdzono, że to ona – skarżąca, ma pierwszeństwo w sprawowaniu opieki nad ojcem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kryterium sprawowania tej kontroli stanowi zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: Ppsa) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona w oparciu o wyżej wskazane kryteria wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Przystępując do rozważenia zarzutów skargi w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów postępowania. Rozpatrzenie tych zarzutów powinno bowiem poprzedzać rozpoznanie zarzutów dotyczących naruszenia norm prawa materialnego. Sąd bada – w tym zakresie – czy ustalenia faktyczne poczynione przez organy dokonane zostały zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Zarzuty naruszenia prawa materialnego można natomiast rozpatrywać wówczas, gdy ustalony w jego toku stan faktyczny, będący przedmiotem badania legalności działania organów administracji publicznej, a więc i zaskarżonej decyzji, nie nasuwa wątpliwości.

Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zasiłek ten wprowadzony został do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2013 r. przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Zgodnie z art. 16a ust. 1 uśr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie koncentruje się wokół uznania – czy skarżąca jest osobą, która "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, którego niepełnosprawność datuje się na rok 2010 a rozwiązanie jej stosunku pracy na rok 2013". Organy tak pierwszej jak i drugiej instancji stwierdziły bowiem, że jest spełnione kryterium dochodowe do przyznania tego świadczenia.

Sąd zauważa, że organy nie kwestionują także, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim ojcem. Przy czym w ocenie organu pierwszoinstancyjnego, co utrzymał organ drugiej instancji, strona nie zrezygnowała z zatrudnienia albowiem jej stosunek pracy ustał z dniem 31 maja 2013 r., podczas gdy W. S. (ojciec strony) legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r. Organy nie ustaliły jednakże od kiedy opieka ta jest przez stronę realizowana i wykonywana.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy wyraził wątpliwość, której nie zbadał i w toku postępowania nie podjął nawet takiej próby, podnosząc, że "skoro strona pracowała zarobkowo do dnia 31 maja 2013 r., to nie można stwierdzić, iż rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku z koniecznością podjęcia opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r." W tych okolicznościach skonstatował, że strona nie wypełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Tymczasem – w aspekcie tak wyrażonej wątpliwości przez organ, jak i stanowiska strony zaprezentowanego na rozprawie – jawi się potrzeba wyjaśnienia czy w sytuacji gdyby strona nadal pracowała a córka nie utraciłaby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to czy zrezygnowałaby z zatrudnienia, czy też nie, a także kto opiekowałby się ojcem strony gdyby strona pracowała a jej córka utraciłaby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego a następnie jak przekłada się to na grunt przedmiotowego wniosku strony.

Jednocześnie z wyrażonego stanowiska wynika wniosek, że zdaniem organów, aby spełnić warunki do nabycia prawa do omawianego zasiłku, strona winna zrezygnować z pracy bezpośrednio lub w krótkim czasie po uzyskaniu przez jej ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych takiego wymogu nie zawiera.

Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana w art. 16a ust. 1 ustawy niewątpliwie wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej, powiązanym z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź inną pracą zarobkową, a koniecznością sprawowania opieki. Sąd podziela w pełni pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych co do tego, że wymagany dla spełnienia się przesłanki rezygnacji z zatrudnienia związek przyczynowy wymaga określonego związku czasowego pomiędzy decyzjami podejmowanymi przez sprawującego opiekę. Natomiast aspekt czasowy, w tym wypadku, sprowadza się do stwierdzenia, że rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce w okresie, gdy po stronie osoby wymagającej opieki istniał już stan niepełnosprawności, o którym mowa w przepisie art. 16a ust. 1 powołanej ustawy. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1219/13, por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1136/13 – wszystkie przypomniane w wyroku tut. Sądu z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 402/14).

Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie oznacza to jednak, by odmowa przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wynikać mogła z faktu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie późniejszym, niż ustalenie stopnia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Przesłanka rezygnacji z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej zamieszczona w art. 16a ust. 1 ustawy nie została bowiem obwarowana limitem czasu, w jakim miałaby się spełnić w stosunku do uzyskania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności. Istotne jest jedynie czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej opiekuna a sprawowaniem opieki. Natomiast aspekt czasowy w tym wypadku sprowadza się do stwierdzenia, że rezygnacja z zatrudnienia miała miejsce w okresie, gdy po stronie osoby wymagającej opieki istniał stan niepełnosprawności, o którym mowa w przepisie art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, co w praktyce w zasadzie odnosi się do dowolnego momentu w okresie od daty powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności do dnia złożenia wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy. Wystąpienie o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest bowiem obowiązkiem osoby sprawującej opiekę nad taką osobą. Opiekun może decyzję taką podjąć w czasie właściwym ze swojego punktu widzenia. Może decyzji takiej nie podejmować w ogóle, godząc swoje obowiązki zawodowe ze sprawowaniem opieki, względnie sprawować ją bez udziału środków z budżetu państwa. Wszak chodzi o uprawnienie, z którego strona może ale nie musi korzystać. Stanowisko tożsame z powyższym wyraził tut. Sąd w przytoczonym już powyżej wyroku z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 402/14, z którym skład orzekający w pełni się utożsamia.

Organ odwoławczy zaprzeczając spełnieniu się w sprawie przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia opiekuna osoby niepełnosprawnej wyprowadził zatem swoje twierdzenie z nieistniejącego w ustawie warunku. Nie odniósł się do twierdzeń skarżącej o pogarszającym się stanie zdrowia ojca, który wymaga jej stałej opieki, oraz że de facto to ona taką opiekę od zaprzestania wykonywania pracy sprawuje.

Ponadto Sąd stwierdza, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na słownikowe rozumienie słowa "rezygnacja", które – z uwagi na zaistniały spór – nie może w sprawie zostać pominięte. Otóż przez "rezygnację" rozumie się nie tylko "zrzeczenie się", ale również "zaniechanie czegoś" (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego. Tom IV, Warszawa 2003, s. 86). Toteż rezygnacją z zatrudnienia jest każdy stan, w którym osoba zdolna do podjęcia zatrudnienia pozostaje poza stosunkiem zatrudnienia. Wtedy bowiem osoba taka odstępuje od zatrudnienia. Celem niepodejmowania zatrudnienia bądź rezygnacji z niego powinna być zawsze konieczność sprawowania opieki nad osobą, o której mowa w art. 16a ustawy i na tym powinny skupić środki dowodowe organy administracyjne rozpoznające wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Interpretacja taka wynika z faktu, że celem przedmiotowego świadczenia jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia dla sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami – tak: WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 463/13 przypomniany w wyroku WSA w Krakowie w wyroku z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1144/14 .

W przytoczonych powyżej wyrokach, z których argumentacją utożsamia się skład orzekający, podkreśla się, że art. 16a ust. 1 ustawy nie określa czasu pracy, po upływie którego osoba rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może starać się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istotny pozostaje motyw, przyczyna i cel, dla którego zatrudnienie ustaje. W każdym indywidualnym stanie faktycznym należy zweryfikować, czy da się wyodrębnić związek przyczynowy między ustaniem zatrudnienia, a sprawowaniem przez stronę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Rzeczywiste czyli faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z realną pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, że została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy, a więc do uznania, że strona zrezygnowała z zatrudnienia.

Tymczasem organy w ogóle nie podjęły się ustalenia tak istotnej kwestii, pomimo, iż – jak wskazano powyżej – zwróciły na to uwagę. Widząc potrzebę nie ustaliły jednak: "czy" i "kto" sprawował opiekę nad W.S. od 2010 r. do 31 maja 2013 r., skoro – jak wywiodły – ojciec strony legitymował się orzeczeniem o niepełnosprawności oraz wymagał (ale i wymaga) "stałej" i "długotrwałej" opieki lub pomocy.

W ocenie Sądu, rozpoznając niniejszą sprawę organy administracji powinny położyć główne akcenty postępowania wyjaśniającego na ustalenie celu niepodejmowania zatrudnienia, rezygnacji z niego, przez stronę.

Innymi słowy w postępowaniu w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego organ ma za zadanie ustalić, czy rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawczynię wynika z konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą, o której mowa w art. 16 a uśr. Jeżeli taka okoliczność jest choćby jedną z licznych przyczyn rezygnacji z zatrudnienia, wspomniane świadczenie powinno zostać przyznane po spełnieniu pozostałych kryteriów (podmiotowego oraz dochodowego). Niewyjaśnienie tej okoliczności oznacza, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. Tymczasem ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie przeprowadziły wnikliwego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, a uzasadnienie decyzji oparły na przesłankach nieznajdujących potwierdzenia w obowiązującym prawie i sprzecznych z celem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponownie rozpoznając wniosek strony o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego organy administracji zastosują wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia. W tym zakresie organ musi przede wszystkim ustalić, czy skarżąca nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoim ojcem.

Wobec powyższego złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca w realiach sprawy musi być rozpatrywane nie jako oddzielne zdarzenia, ale jako ciąg logicznych działań strony skarżącej, pozostających w związku przyczynowo - skutkowym. Rolą organów było zatem wnikliwe zweryfikowanie tych okoliczności. Dopiero ich ocena w całokształcie okoliczności sprawy umożliwiała prawidłowe zastosowanie art. 16 a ustawy.

Toteż w rozpatrywanej sprawie należy zbadać czy przyczyny rezygnacji z zatrudnienia czy też jego niepodejmowania, w następstwie wynikłych po sobie zdarzeń, miały bezpośredni związek z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie Sądu w toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne naruszyły przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Ustalając istotne dla sprawy fakty z pominięciem wskazywanych przez stronę skarżącą okoliczności, organy naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów obowiązującą w postępowaniu administracyjnym, która zapewnia organom prowadzącym postępowanie możliwości samodzielnego badania stanu faktycznego sprawy i swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ocena ta musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny (por. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I; Lex 2010r., Wydanie 3, uwagi do art. 7 i art. 80). Powyższe naruszenia norm postępowania doprowadziły w niniejszej sprawie do niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj. art. 16 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując ponownie sprawę organy obowiązane będą ustalić stan faktyczny sprawy z uwzględnieniem okoliczności wskazywanych przez stronę skarżącą w kontekście spełnienia przez nią przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, rozumianej w sposób wskazany w niniejszym uzasadnieniu. Organy winny zatem ustalić te elementy stanu faktycznego i dokonać ich oceny zgodnie z art. 80 Kpa.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo, i jako takie powinny zostać uchylone na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Ppsa.