Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 550/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk ( spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej ZUS lub organ rentowy), w związku z wpływem dnia 30 grudnia 2016 r. wniosku M. K. (dalej wnioskodawca lub zobowiązany) o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm. dalej K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm. - dalej u.s.u.s.) postanowił:

1. uchylić decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nr [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 230,39 zł:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych

- na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych

i umorzyć postępowanie organu I instancji prowadzone w tym zakresie;

2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. nr [...] z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał, iż zgromadzony dotychczas materiał dowodowy poddany został ponownej analizie pod kątem zbadania i oceny wystąpienia ustawowych przesłanek stanowiących podstawę uwzględnienia zgłoszonego żądania. W związku z powyższym zobowiązany został powiadomiony o możliwości uzupełnienia materiału o nowe, istotne dla sprawy dokumenty. ZUS podniósł także, iż zgodnie z treścią art. 10 § 1 K.p.a. stronie umożliwiono czynny udział w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a przed wydaniem decyzji umożliwiono jej wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego.

Jak dalej wyjaśnił, w dniu [...] r. ZUS wydał decyzję mocą której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 7932,71 zł. Pismem z dnia 28 grudnia 2016 r. zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W toku analizy rozliczenia ustalono, że należność zawarta w ww. decyzji z dnia [...] r. została podana nieprawidłowo. Po ponownym rozliczeniu ustalono bowiem, że zaległość z tytułu nieopłaconych w terminie składek wynosi łącznie 7701,61 zł:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04- 07/2014 - w kwocie 3995,36 zł

- Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04 - 07/2014 - w kwocie 2009,82 zł

- Fundusz Pracy za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04-07/2014 w kwocie 336,43 zł

- odsetki liczone na 7.10.2016 r. w kwocie 1360 zł.

Okoliczność ta uzasadniała uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej w części wskazanej w sentencji niniejszej decyzji i umorzenie postępowania prowadzonego w tym zakresie przez organ I instancji.

W pozostałym zakresie ZUS uznał decyzję za prawidłową. Wskazał, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w oparciu o które rozpoznano wniosek oraz wydano decyzję, stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności - zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Przez należności z tytułu składek zgodnie z art. 24 ust. 2 powołanej ustawy rozumie się składki, jak również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz opłatę dodatkową. Przypadki całkowitej nieściągalności w sposób wyczerpujący i zamknięty określa art. 28 ust. 3 ww. ustawy stanowiący, iż całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji Podatkowej,

-nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- wysokość nieopłaconej składki me przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, ze w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

ZUS podkreślił, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie tworzy natomiast prawnego obowiązku ich umorzenia. Organ nawet w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego (wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2007 r., sygn. akt II GSK 141/079 LEX nr 368197). Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalonej według podanych wyżej kryteriów, organ podejmujący decyzję pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia składek.

Odnośnie przesłanki nieskuteczności egzekucji organ podniósł, że w stosunku do zadłużenia nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Okoliczność ta nie pozwala na stwierdzenie, że egzekucja należności będzie nieskuteczna oraz, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W toku postępowania ustalono, że działalność gospodarczą zobowiązany wyrejestrował w dniu 13 lipca 2015 r. Nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego oraz stałego źródła dochodu, pozostaje w związku małżeńskim.

Złożony przez stronę wniosek został także rozpoznany pod względem wystąpienia okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, gdyż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Wykonanie tegoż przepisu reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), który stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego najbliższej rodziny, a w szczególności:

-gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłyby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

-poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dalej wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich odzyskania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy uprawnione do ich poboru zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Powyższe uzasadnia wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Zatem jeżeli tak, jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego, negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne

ZUS zaznaczył również, iż we wskazanym zakresie umorzenie zaległych składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych w nadzwyczajnych okolicznościach, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania płatnika, a więc w sytuacji gdy ze względu na wiek, poważny stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania względem ZUS. Dodał, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, strona odpowiada za terminowe regulowanie ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek, ryzyko związane z prowadzeniem działalności obciąża bowiem przedsiębiorcę

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust 1 rozporządzenia organ odwołał się do aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego a nie przyczyny powstania zaległości, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (Wyrok NSA z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II GSK 832/10, LEX nr 1068881).

Z analizy zgromadzonej dokumentacji wynika, iż zobowiązany zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia posiada dochód z prac dorywczych w kwocie 200 zł. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką, która nie posiada dochodu. Na utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci, na które małżonkowie otrzymują 1000 zł z programu 500+ oraz zasiłek rodzinny w wysokości 180 zł

Wskazane koszty z tytułu miesięcznych opłat wynoszą - 70 zł, opłat eksploatacyjnych - 400 zł, oraz koszty związane z leczeniem - 50 zł oraz inne 500 zł. Strona posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej kwocie 70.000 zł, które są spłacane po 480 zł miesięcznie. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że strona nie korzysta z pomocy MOPS lub GOPS, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Powołuje się natomiast na pomoc rodziców.

W tym miejscu organ podkreślił, że jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a płatnik nie ma podstaw aby przedkładać ich interesy ponad zobowiązania względem ZUS. Sytuacja taka koliduje bowiem z interesem Zakładu i wskazuje na wybiórcze traktowanie posiadanych zobowiązań.

Zdaniem organu, pomimo obiektywnych trudności finansowych brak jest okoliczności pozwalających uznać, że zobowiązany znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako trwała i pogłębiająca się niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Przemawia za tym jego wiek, zdobyte doświadczenie zawodowe i związane z tym faktem predyspozycje i motywacja do czynnego poszukiwania pracy i uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zaległości. Ponadto spłata zaległości następować może w ratach dostosowanych do możliwości finansowych strony.

Zdaniem ZUS nie wystąpiły również przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W złożonym wniosku zobowiązany powołał się na istniejące problemy zdrowotne, które wymagają stałego leczenia z uwagi na przewlekłe choroby, co generuje dodatkowe koszy leczenia. Przedłożone zostały dokumenty potwierdzające problemy zdrowotne. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje powagi podnoszonych problemów, jednak podkreślił, że strona nie przedstawiła dokumentów, które jednoznacznie potwierdzałyby jej niezdolność do pracy, w szczególności z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia uniemożliwiał jej codzienne funkcjonowanie i zarobkowanie. Nie powołała się również na przesłanki natury losowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, którym nie można było przeciwdziałać, a które miałyby bezpośredni wpływ na powstałe zaległości.

Ważny interes osoby zobowiązanej powinien być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc choćby pod uwagę przeznaczenie składek. Zasadą jest płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika najniżej w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym.

Biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie ZUS stwierdził, że umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania

administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego:

- art. 28 ust. 3a w zw. § 3 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie w sytuacji ustalenia znikomych źródeł dochodu skarżącego oraz przyjęcie, że podstawa do umarzania składek została stworzona jedynie dla sytuacji szczególnie drastycznych i wyjątkowych zaistniałych w nadzwyczajnych okolicznościach spowodowanych czynnikiem niezależnym od sposobu postępowania płatnika

2. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia (powinno być decyzji - uwaga Sądu):

- art. 7, art. 8, art. 77 I art. 80 K.p.a polegające na nie podjęciu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niedokonaniu wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i naruszenia zasad postępowania wynikających z wyżej wskazanych przepisów,

- art. 8, art. 11 i art. 107 K.p.a. polegający na braku dogłębnej analizy zdolności wnioskodawcy do ponoszenia obciążenia z tytułu składek, przy jednoczesnym zaspokajaniu podstawowych potrzeb rodziny, osiąganych dochodach i możliwościach zarobkowych z uwzględnieniem jego stanu zdrowia ujawniającego przewlekłą chorobę oraz innych okoliczności przemawiających za umorzeniem wobec zobowiązanego składek,

- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie znajduje się w stanie ubóstwa,

- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia składek z uwagi przewlekłą chorobą, konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny,

- dowolne przyjęcie, że nie przedstawił dokumentów, które jednoznacznie potwierdzałyby niezdolność do pracy, podczas gdy do zaistnienia przesłanki umorzeniowej wystarczająca jest przewlekłość choroby.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji organu I i II instancji w całości z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego i naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, dopuszczenie dowodów z załączonych dokumentów na okoliczność znikomych źródeł dochodu, przewlekłej choroby, klęski żywiołowej w postaci pożaru, sprawowania opieki nad chorą córką oraz o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, albowiem nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny.

W obszernym uzasadnieniu skargi (12 stron) jej autor opisał przebieg postępowania i podniósł odnośnie naruszenia art. 7, 8, 77 I 80 K.p.a., że organ nie podjął się ustalenia z jakich przyczyn nie może znaleźć pracy, jak również nie przeanalizował jego sytuacji zdrowotnej. Dodał, że w dniu 7 września 2016 r. podczas badań profilaktycznych lekarz wydał zaświadczenie, w którym stwierdził, że jest niezdolny do pracy. Twierdzenie organu, że jego doświadczenie pozwała na zdobycie pracy uznał za dowolne. W dniu 2 marca 2017 r. został skierowany na zabiegi rehabilitacyjne z powodu zespołu bolącego kręgosłupa, pogłębiające się schorzenie kręgosłupa uniemożliwia prace na budowie. Podkreślił, iż do wniosku dołączył dokumenty medyczne na okoliczność zmagania się z przewlekłą chorobą w postaci karty leczenia szpitalnego, wyników badań i zaświadczenia lekarskiego.

Skarżący dodał, że w dniu 15 października 2016 r. miało miejsce zdarzenie losowe w postaci klęski żywiołowej, a mianowicie miał miejsce pożar w przewodzie kominowym znajdującym się w domu, w którym zamieszkuję wraz z rodziną, co powinno zostać przeanalizowane przez organ pod kątem ewentualnego spełnienia przesłanek do umorzenia składek. W związku z powyższym sytuacja jego rodziny jest bardzo trudna i przytłaczająca, gdyż dom wymaga znacznego remontu po pożarze (dowód - potwierdzenie przekazania terenu, obiektu lub mienia objętego działaniem ratowniczym z dnia 15 października 2016 r.)

Zatem stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie przez organ wyjaśniony, stosownie do wskazanych przepisów.

Ponadto organ dowolnie przyjął, że nie wystąpiły przesłanki wynikające z §3 ust 1 pkt rozporządzenia, gdzie przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić przesłankę umorzenia składek. Zdaniem skarżącego zaistniały przesłanki do umorzenia składek w postaci jego przewlekłej choroby, sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny oraz zaistniał przypadek, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby go oraz rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ze względu na znikome dochody, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, mojej przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Tymczasem materiał dowodowy został oceniony przez organ dowolnie w oderwaniu od wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego i reguł prawidłowego rozumowania. Powyższe doprowadziło organ do błędnych ustaleń, że nie wystąpiła ani jedna przesłanka umożliwiająca umorzenie składek.

Wskazał dalej, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest wobec tego do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Odwołał się do treści art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym to na organie administracji spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie zgodnie z art. 80 K.p.a., dokonania na tej podstawie oceny czy dana okoliczność została udowodniona. Jak zaznaczył, art. 77 § 1 k.p.a. jak i art. 80 k.p.a. stanowią emanację naczelnej zasady postępowania administracyjnego, mającej istotny wpływ na ukształtowanie całego postępowania, a zwłaszcza na rozłożenie w nim ciężaru dowodu, jaką jest zasada ogólna prawdy obiektywnej.

Skarżący wskazał, że sprawuje opiekę nad chorą córką, co uniemożliwia mu podjęcie pracy w innych charakterze. U małoletniej córki prowadzona jest diagnostyka w kierunku schorzenia nerek oraz układu moczowego. Obecnie córka poddana jest dodatkowym badaniom w zakresie stwierdzenia, czy schorzenie te mają charakter choroby przewlekłej. (Dowód: - karta zdrowia dziecka z dnia 25.01.2017 r.).

Organ nie rozpoznał jego wniosku pod względem wystąpienia okoliczności przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż w żaden sposób nie poddał analizie osiąganych przeze niego dochodów i nie dokonał ich zestawienia z wydatkami. Twierdzenie jakoby organ poddał analizie pod względem przesłanek z tego przepisu jest niewiarygodne.

Skarżący przytoczył ww. przepis rozporządzenia i podniósł, że organ sam wskazał w zaskarżonej decyzji, że we wskazanym zakresie umorzenie zaległości zastrzeżone jest dla sytuacji drastycznych, a więc sytuacji, gdy ze względu na wiek, poważny stan zdrowia oraz znikome źródło przychodów jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania względem ZUS. Jego zdaniem wadliwość procedowania organu polega na tym, że pomimo ewidentnego braku źródeł dochodów, wychowywania dwójki dzieci i wydatków w kwocie 1500 zł miesięcznie organ zignorował, że zapłacenie całości albo części zadłużenia w ratach pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Ponadto skarżący podniósł, że organ nie wskazał żadnego ważnego interesu społecznego, który przemawiałby za odmową uwzględnienia jego wniosku mimo wykazania przeze niego spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia składek. Jak wskazuje się w orzecznictwie przy analizie organ nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem bowiem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt: II GSK 724/09, LEX nr 746112.

Skarżący ze swojej strony przedłożył dokumenty potwierdzające jego niezdolność do pracy. Stosowne zaświadczenia dołączył również do skargi. Zaznaczył, że ZUS winien był rzetelnie uzasadnić twierdzenia o możliwości podjęcia przez niego zarobkowania, zwłaszcza, że nie zakwestionował wysokości wskazanych przez stronę dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak analizy na jakiej podstawie organ doszedł do przekonania, że skarżący nie znajduje się w stanie ubóstwa.

Ponadto jego zdaniem organ dopuścił się przekroczenia granic uznaniowości wskazując, że jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a płatnik nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad interesy zobowiązania względem ZUS. Odnosząc się do powyższego zarzucił organowi, że nie został sprawiedliwie rozważony słuszny interes obywatela z interesem społecznym. W sprawie istniały przesłanki do podjęcia korzystnej dla strony decyzji poprzez umorzenie składek, a mimo to organ podjął niekorzystną decyzję, która jest dla zobowiązanego krzywdząca. Brak ze strony organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakiegokolwiek argumentacji, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście nie pociągnęłoby dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków i w szczególności nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych sprawia, że doszło ze strony organu do naruszenia art. 107 k.p.a. Pojęcia użyte w powołanych wyżej przepisach rozporządzenia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny i omówienia w świetle okoliczności danej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn w niej niewskazanych.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 7701,61 zł na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04-07/2014, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04-07/2014, Fundusz Pracy za okres 07/2011, 10-11/2013, 02/2014, 04-07/2014.

Organy obu instancji uznały, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu - w pkt od 1 do 6 albo gdy zachodzą inne szczególne względy wskazane w rozporządzeniu.

Podkreślenia przy tym wymaga, że merytoryczne decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach niniejszej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy istnieją należności (zaległości) składkowe, których umorzenia domagał się skarżący. Za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 K.p.a.), należy bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji w ramach tzw. uznania administracyjnego, na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Wskazać w tym miejscu należy, że od dnia 1 stycznia 2012 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. obowiązuje w brzmieniu nadanym przez art. 11 pkt 1 ustawy deregulacyjnej z 16 września 2011 r. Przepisowi temu nadano brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6". Zgodnie z przepisem przejściowym, a to art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym znowelizowaną ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczas obowiązującymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). Inaczej rzecz ujmując, do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10 - letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5 - letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r.

` W rozpoznawanej sprawie postępowaniem objęto m.in. należności składkowe za miesiąc lipiec 2011 r., a zatem zastosowanie znajdą przepisy w znowelizowanym brzmieniu. Oznacza to, że 5 - letni bieg terminu przedawnienia dla tych należności rozpoczął się 1 stycznia 2012 r. a zakończył się z dniem 1 stycznia 2017 r., o ile nie wystąpiły zdarzenia powodujące zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia.

W zaskarżonej decyzji zagadnienie to w ogóle nie zostało poruszone, stwierdzono jedynie, że wobec wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Również w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o czynnościach podjętych wobec zobowiązanego w celu ściągnięcia należności, o których dłużnik byłby zawiadomiony. Nie ma też informacji co do innych zdarzeń powodujących zawieszenie (np. zawarcie umowy o rozłożeniu na raty zaległych należności) bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia (np. ogłoszenie upadłości dłużnika). Znajduje się w nich jedynie odpowiedź pracownika organu rentowego (nadesłana drogą elektroniczną), że należności za lipiec 2011 nie uległy przedawnieniu, która nie została poparta żadną argumentacją.

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż ZUS w ogóle nie rozważał problemu przedawnienia części należności objętej niniejszym postępowaniem. W tej sytuacji Sąd nie miał możliwości weryfikacji czy w badanej sprawie nastąpił upływ czasu skutkujący przedawnieniem.

W tym stanie rzeczy Sąd stanął na stanowisku, iż niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności strony skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Brak ustaleń w ww. zakresie oznacza bowiem, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Mając jednak na uwadze zarzuty skargi ponownie rozpoznając sprawę organ winien szczegółowo ustalić we własnym zakresie i następnie omówić w uzasadnieniu decyzji stan majątkowy strony skarżącej (w zakresie nieruchomości i ruchomości), stan rodzinny i możliwości zarobkowe członków rodziny (skarżącego i jego małżonki) oraz odnieść się do stanu zdrowia skarżącego.

Z powyższych względów zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji określone w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.