Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 377/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 135, art. 134 , art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 64 par. 1 pkt 4 i pkt 14, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 132 par. 1 par. 2, art. 144
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 08 grudnia 2011 r. na rozprawie sprawy ze skargi [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] uchylające w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. nr [...] dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł ([...]); II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. wstrzymuje wykonanie postanowień wymienionych w punkcie pierwszym do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. otrzymał do realizacji tytuł wykonawczy nr[...] , wystawiony przez [...] w K. jako wierzyciela należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej na T.J, D. J. i J. S. prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą [...] s.c. w kwocie [...]zł. Tytuł został wystawiony na zobowiązanego: [...] T. J, D. J., J.S. spółka cywilna.

Organ egzekucyjny stwierdziwszy dopuszczalność egzekucji administracyjnej nadał tytułowi wykonawczemu klauzulę w dniu [...] stycznia 2009 r. Po wszczęciu postępowania, w dniach [...] lutego 2009 r. oraz [...] maja 2009 r. organ egzekucyjny spisał protokoły o stanie majątkowym spółki w obecności jej wspólników, tj. T. J. oraz D. J. Jak wynika z treści protokołów spółka nie osiągała w ostatnim czasie zysków. Nie posiada żadnych składników majątkowych. Siedzibą spółki jest mieszkanie przy ul W.[...] której właścicielem jest matka wspólnika spółki – D. J. W ramach podejmowanych czynności zmierzających do ustalenia majątku zobowiązanej spółki, organ egzekucyjny ustalił, że[...] nie jest właścicielem ani też współwłaścicielem środków transportu. Brak jest również danych w Starostwie Powiatowym Wydziale Geodezji i Kartografii odnośnie posiadanych przez Spółkę nieruchomości.

Wskazując na podejmowane czynności egzekucyjne oraz protokoły o stanie majątkowym zobowiązanego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. umorzył postanowieniem z dnia [...]września 2010 r., Nr [...] skierowanym do [...] w J., na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59§2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954, ze zm. – dalej u.p.e.a.), prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne, ponieważ w opinii organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. nr [...] ww. organ obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Wierzyciel wniósł zażalenie na ww. postanowienie, w którym zarzucił organowi I instancji braki w uzasadnieniu faktycznym postanowienia, ponieważ organ nie wskazał, jakie opłaty i w jakiej wysokości składają się na kwotę kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela. Nadto zauważył również naruszenie art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. [...] podkreślił, iż zastosowanie tego przepisu, a więc nałożenie na wierzyciela obowiązku poniesienia kosztów egzekucyjnych, może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy koszty egzekucji nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie, w opinii[...] , nie zostało udowodnione, iż zobowiązani są niewypłacalni. W zażaleniu podkreślono, iż zobowiązanymi są trzej wspólnicy spółki cywilnej, natomiast organ egzekucyjny wszelkie czynności egzekucyjne kierował wyłącznie w stosunku do majątku spółki, pomijając całkowicie fakt, iż spółka cywilna jest to wyłącznie umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy przedsiębiorcami i w przypadku zobowiązań zaciągniętych w imieniu spółki odpowiadają za nie wspólnicy spółki solidarnie, całym swoim majątkiem - niezależnie od posiadanych udziałów. W przekonaniu strony wnoszącej zażalenie organ egzekucyjny nie dokonał żadnych czynności w celu ustalenia majątku poszczególnych wspólników.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. postanowieniem nr [...] z dnia [...] października 2010 r. uchylił w trybie art. 132 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w całości swoje postanowienie z dnia [...] września 2010 r. z uwagi na braki w postanowienia, podnosząc przede wszystkim, że w postanowieniu podano co prawda prawidłową kwotę kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela, jednakże nie wskazano, jakie opłaty i w jakiej wysokości składają się na koszty egzekucyjne.

Następnie w dniu [...] stycznia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. ponownie wydał postanowienie nr [...] w sprawie obciążenia wierzyciela [...] K. kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr[...]. W uzasadnieniu wskazano, ze kosztów egzekucyjnych nie można ściągnąć od zobowiązanego, wobec czego zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. kosztami organ egzekucyjny obciąża wierzyciela. W uzasadnieniu organ wskazał jakie opłaty składają się na kwotę [...]zł, którą obciążono wierzyciela.

Na powyższe postanowienie [...] wniósł zażalenie, w wyniku którego Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] utrzymał ww. postanowienie w mocy.

[...] pismem z dnia[...] kwietnia 2011 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia[...] marca 2011 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] stycznia 2011 r. Powyższym postanowieniom zarzucił naruszenie przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 64 § 4 w zw. z art. 64 § 1 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające w szczególności na obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy koszty te obciążają zobowiązanego, a także art. 7 § 1 u.p.e.a. poprzez nieskierowanie egzekucji w stronę majątku wspólników spółki cywilnej oraz art.7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu przez organ egzekucyjny, iż zobowiązanym do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego i jednocześnie stroną postępowania egzekucyjnego jest spółka cywilna [...] T. J., D. J., J. S. Spółka Cywilna, a nie każdy ze wspólników spółki cywilnej. Strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia I i II inastancji oraz o wstrzymanie ich wykonania.

W odpowiedzi na skargę [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie argumentując, iż zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim w opinii Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do prowadzenia egzekucji z majątku odrębnego wspólników, skoro w tytule wykonawczym wierzyciel wskazał jako zobowiązanego spółkę cywilną. Skierowanie egzekucji do majątku poszczególnych wspólników byłoby możliwe dopiero po przeniesieniu na nich odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej. W świetle powyższego oraz w świetle faktu, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej spółki cywilnej [...] T.J, D. J., J. S. okazało się bezskuteczne, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P., zasadnym było obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oznacza to, że sąd administracyjny ma obowiązek skontrolować nie tylko bezpośrednio zaskarżoną decyzję organu drugiej instancji. Powołane przepisy obligują Sąd do objęcia kontrolą wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezależnie od tego, w jakiej fazie postępowania administracyjnego zapadły, jeżeli mieszczą się w granicach stosunku administracyjnoprawnego wyznaczającego daną sprawę. Rozpoznaniem tym winny być zatem objęte wszystkie rozstrzygnięcia w tej samej sprawie, czyli dotyczące konkretyzacji danego stosunku materialnoprawnego.

Opierając się na powyżej przytoczonych przepisach p.p.s.a. Sąd rozpatrując skargę, dopatrzył się w sprawie – w toku postępowania pierwszoinstancyjnego - istotnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego .

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdził, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające go postanowienie organu I instancji z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz postanowienie z dnia [...]października 2010 r. uchylające w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] września 2010 r. dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł, naruszyły przepisy postępowania w sposób, który uzasadniał ich uchylenie.

W wyniku wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia z dnia [...] .01.2011 r., a następnie przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. powstała sytuacja, w wyniku której w obrocie prawnym pozostało postanowienie z dnia [...].10.2010 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. wydane z naruszeniem przepisu art. 132 § 1 k.p.a., w związku z art. 144 k.p.a. Należy podkreślić, iż wskazane postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. w przedmiocie uchylenia w całości w trybie art. 132 § 1 k.p.a. postanowienia tegoż organu z dnia [...] 09.2010 r. dotyczącego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł, nie spełnia warunków przewidzianych w zastosowanym przepisie.

Zgodnie bowiem z treścią art. 132 § 1 k.p.a. jeśli odwołanie wniosły wszystkie strony, a organ administracji publicznej, który wydał decyzję, uzna, że to odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, może wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Organ I instancji może więc bez przekazywania akt organowi odwoławczemu uwzględnić w całości odwołanie i wydać decyzję, w której uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję. Przepis art. 132 k.p.a. daje organowi I instancji uprawnienie do "samokontroli" decyzji, ale tylko w przypadku spełnienia przesłanek określonych w § 1 i § 2 tego przepisu. Przesłanka materialna samokontroli w postępowaniu odwoławczym przybiera postać uznania przez organ I instancji, że odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie. Ustalenie jej zaistnienia wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy będącej przedmiotem decyzji nieostatecznej, a następnie zestawienia ponownego rozstrzygnięcia z żądaniem strony. Należy więc przestrzegać tożsamości sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji i zestawić ją z żądaniami (zarzutami, wnioskami) odwołującej się strony.

W toku postępowania autokontrolnego przy ocenie, czy odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie należy uwzględniać zarówno wnioski odwołania co do zaskarżonej decyzji, jak i merytoryczną treść żądania. Oznacza to, że organ pierwszej instancji jest związany i zarzutami odwołania, i wnioskami w nim zawartymi. Nie jest zatem dopuszczalne wyjście poza granice odwołania ani też ograniczenie środka odwoławczego. Odwołanie zasługuje na uwzględnienie tylko wtedy, gdy organ pierwszej instancji uzna żądanie strony zawarte w odwołaniu za usprawiedliwione w całości. Wyjście poza zarzuty i wnioski odwołania jest w omawianym postępowaniu niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. postanowieniem z dnia [...] października 2010 r. uchylił w całości wydane przez siebie w dniu [...] września 2010 r. postanowienie dotyczące obciążenia [...] jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uznając je za wadliwe. Dokonał tego jednak z naruszeniem art. 132 § 1 k.p.a., ponieważ orzekał w sposób niespójny z granicami zakreślonymi w odwołaniu. Organ I instancji poprzestał na uchyleniu własnego postanowienia, z tego powodu, że w zaskarżonym postanowieniu nie wskazano, jakie opłaty składają się na koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela. Tymczasem z treści zażalenia wynika jednoznacznie, że wierzyciel poprzez złożone zażalenie dążył do całkowitego uwolnienia się od ciężaru poniesienia kosztów egzekucyjnych, uznając m.in. obowiązek ich uiszczenia za gospodarczo nieuzasadniony. W uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] października 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. stwierdził, iż postanowienie z dnia [...] września 2010 r. nie może się ostać z tej oto przyczyny, iż nie zawiera wyliczenia i wyszczególnienia kosztów egzekucyjnych i opłat manipulacyjnych, które składają się na nałożone na wierzyciela koszty egzekucyjne, a więc sposób, w jaki przedstawił owe koszty, nie odpowiada przepisowi art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 14 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. Uzasadniając swe postanowienie organ I instancji nie odniósł się natomiast do zarzutów i wniosków sformułowanych przez [...] w zażaleniu z dnia [...]września 2010 r. naruszając w ten sposób cytowany przepis kodeksu postępowania administracyjnego.

Uchylenie przez organ I instancji na podstawie art. 132 § 1 k.p.a. postanowienia, na które zostało wniesione zażalenie, z powołaniem się jedynie na jedną z kilku przesłanek, które wskazano w zażaleniu, narusza ten przepis. Sąd I instancji podkreśla również, że ograniczenie rozstrzygnięcia postanowienia wydanego na podstawie tego przepisu wyłącznie do uchylenia postanowienia będącego przedmiotem zażalenia jest niedopuszczalne. Wprawdzie art. 132 § 1 in fine k.p.a. przewiduje wydanie nowej decyzji, w której organ pierwszej instancji uchyli lub zmieni zaskarżoną decyzję, jednak należy przyjąć, że wbrew literalnemu brzmieniu tego przepisu niedopuszczalne jest wydanie jedynie decyzji kasacyjnej, która ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji, ani też decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania (por. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, str. 769-770). Rozstrzygnięcie ograniczające się tylko do uchylenia decyzji objętej odwołaniem nie załatwia bowiem sprawy administracyjnej. Natomiast decyzja administracyjna co do zasady ma rozstrzygać sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończyć sprawę w danej instancji, co wynika wprost z art. 104 k.p.a. Organ pierwszej instancji może więc uchylić własną decyzję i orzec co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem odwołania lub umorzyć postępowanie, jeżeli taki był wniosek odwołującego się. Przepis art. 132 § 1 k.p.a. nie przewiduje natomiast możliwości swobodnego kształtowania rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nie było więc dopuszczalne wydanie w tym trybie postanowienia jedynie kasacyjnego, ograniczającego się do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

W związku z powyższym uznać należy, iż na skutek wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowienia z dnia [...] października 2010 r. z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, nieprawidłowym rozstrzygnięciem było również ponowne wydanie postanowienia w przedmiocie obciążenia [...] kosztami egzekucyjnymi z dnia [...] stycznia 2011 r., a także postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] marca 2011 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Sąd jest obowiązany przy sądowej kontroli aktów administracyjnych doprowadzić do takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał żaden akt administracyjny, wydany w granicach sprawy, niezgodny z prawem.

W przedmiotowym stanie faktycznym wyeliminowanie postanowień I i II instancji z dnia [...] stycznia 2011 r. oraz [...] marca 2011 r., jak również postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2010 r. powoduje, że rozstrzygnięciu przez organy egzekucyjne będzie podlegało zażalenie z dnia [...] września 2010 r.

W związku z powyższy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające go postanowienie organu I instancji z dnia [...]stycznia 2011 r. oraz postanowienie z dnia [...] października 2010 r. uchylające w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] września 2010 r. dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, nie podlegają wykonaniu.

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stosownie do wyniku sprawy.