Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 144/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Natalia Kopiś po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi B. F.-C. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] r., po rozpatrzeniu odwołania B. F. (dalej jako: skarżąca), Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z [...] r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił następujący stan sprawy:

Decyzją P. L. z [...] r. została wywłaszczona na rzecz Państwa między innymi nieruchomość położona w L. przy ul. [...], wykazana na planie jako działka nr [...] o łącznej pow. [...] ha, stanowiąca własność skarżącej. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia

12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego "[...]".

Wnioskiem z 9 lutego 2018 r. skarżąca wystąpiła o zwrot dawnej działki nr [...], w części wchodzącej w obszar aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] lub o wypłatę odszkodowania.

W toku postępowania pozyskano dokumenty m.in. kopię decyzji P. L. z [...] r., zatwierdzającej plan ogólny zagospodarowania osiedla "[...]" wraz z załącznikiem graficznym. W ramach tego planu nie określono przeznaczenia terenu objętego wnioskiem. Pozyskano również decyzję zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego im. [...] z 19 listopada 1985 r., wydaną po wywłaszczeniu przedmiotowej działki. Według ustaleń ww. planu, wnioskowany do zwrotu grunt przeznaczony był pod rezerwę terenu na potrzeby Szkoły Specjalistycznej Zawodowej. W materiale dowodowym sprawy znalazła się również kopia obowiązującego w dacie wywłaszczenia Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego [...] m. L., zatwierdzonego Uchwalą Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L. z dnia 3 czerwca 1969 r. Zgodnie z tym planem wnioskowany do zwrotu grunt przewidziany był pod tereny obsługi technicznej komunikacji (symbol: G 25 KS).

W trakcie postępowania sporządzona została dokumentacja geodezyjno-prawna wywłaszczonej działki nr [...]. W dokumentacji tej wnioskowana do zwrotu część wywłaszczonej działki nr [...], o pow. [...] ha, aktualnie wchodząca w obszar działki ewidencyjnej nr [...], oznaczona została nr [...].

Z załączonego do akt sprawy odpisu z księgi wieczystej, jak również z dokumentów dołączonych do księgi wieczystej wynika, że działka nr [...], w obszar której weszła część wywłaszczonej działki nr [...], została oddana na 99 lat w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym z 3 [...] r. na rzecz [...] Sp. z o.o. (dalej także jako: Spółka), celem wzniesienia na niej obiektu zespołu szkól dla Prywatnego Studium Zawodowego im. W. P.. Zawarcie umowy poprzedzone zostało uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w L. z

26 marca 1998 r. o wyrażeniu zgody na oddanie w trybie bezprzetargowym w użytkowanie wieczyste gruntu oznaczonego jako działka nr [...]. Prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 27 października 1998 r. Dokumenty księgi wieczystej zawierają również inwentaryzację powykonawczą budynku Zespołu Szkół Prywatnych im. [...] z [...] r. oraz inwentaryzację alejek dla pieszych i wejścia do budynku z 7 grudnia 1999 r.

Podczas przeprowadzonych przez Starostę w dniu 7 sierpnia 2018 r. oględzin nieruchomości z udziałem geodety ustalono, że objęty wnioskiem teren znajduje się w ogrodzeniu nieruchomości użytkowanej przez Spółkę i stanowi teren Wyższej Szkoły [...] w L.. Ustalono, że większa część nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot zajęta jest po centralną część budynku szkoły, a całość przedmiotowej nieruchomości stanowi infrastrukturę szkoły i służy do obsługi tego obiektu, obejmując również tereny zielone, parking, schody wejściowe i podjazd dla niepełnosprawnych oraz podziemne sieci infrastruktury technicznej.

W dniu 8 sierpnia 2018 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną. Pełnomocnik wnioskodawcy podniósł w jej trakcie, że objęty wnioskiem teren nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, a szkoła zrealizowana na nim jest inwestycją prywatną, komercyjną i w jego ocenie nie stanowi realizacji celu publicznego. W dacie wywłaszczenia przedmiotowy teren przeznaczony był na inny cel - pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Pełnomocnik Gminy L. stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, gdyż budowa osiedla mieszkaniowego to nie tylko budowa budynków mieszkalnych, ale także towarzyszącej infrastruktury osiedlowej, w tym szkół. Przedstawiciel Spółki podniósł, że prowadzone przez nią szkoły są jednostkami non profit i otrzymują dotacje z subwencji oświatowej na swoją działalność; nie dzielą ewentualnego zysku, ale przeznaczają go na cele statutowe. Po wybudowaniu obiektu szkolnego funkcjonowały w nim liceum ogólnokształcące i liceum ekonomiczne, obecnie funkcjonują w nim Wyższa Szkoła [...]

i policealne studium zawodowe, posiadające uprawnienia szkół publicznych i wydające dyplomy państwowe. Placówki posiadające uprawnienia szkół publicznych są równoprawne z państwowymi niezależnie od faktu, czy właścicielem jest Skarb Państwa, czy podmiot prywatny.

Decyzją z [...] r., Starosta L. odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnym nr [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnej działki ewidencyjnej nr [...], wykazanej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako obszar o pow. [...] ha, oznaczony nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że objęta wnioskiem nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem, w związku z realizacją którego nastąpiło wywłaszczenie tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto teren wywłaszczonej nieruchomości stanowi część działki pozostającej obecnie w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, co również stanowi przeszkodę do jej zwrotu.

W odwołaniu od decyzji Starosty pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia szczegółowego celu wywłaszczenia nieruchomości, wadliwe uzasadnienie decyzji. Ponadto pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204, ze zm.; dalej jako: u.g.n.) poprzez błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że sporna nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] r., Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w ramach uzupełnienia materiału dowodowego uzyskał wyjaśnienia z Wydziału Planowania Urzędu Miasta L. dotyczące posiadanych w zasobach archiwalnych dokumentów planistycznych.

Wojewoda powołał się na ustalony w sprawie stan faktyczny, z którego wynika, że objęty wnioskiem teren został wywłaszczony w [...] r. pod budowę osiedla mieszkaniowego. Teren dawnej działki nr [...], oznaczony w dokumentacji geodezyjno-prawnej nr [...], został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia tj. pod infrastrukturę oświatową osiedla mieszkaniowego. Na spornym gruncie wybudowano pod koniec lat 90-tych ubiegłego wieku szkołę. Objęty wnioskiem grunt w całości znajduje się w ogrodzeniu terenu, na którym znajduje się część budynku, parking oraz teren zielony stanowiący otoczenie szkoły. Grunt ten został oddany w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółki z przeznaczeniem pod budowę zespołu szkół dla Prywatnego Studium Zawodowego im. [...].

Zdaniem organu odwoławczego, zagospodarowanie tego terenu jest zgodne z dokumentacją planistyczną, obowiązującą w dacie wywłaszczenia tj. Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego [...] m. L., zatwierdzonym Uchwałą Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady N. w L.

z 3 czerwca 1969 r. oraz rysunkiem planu "[...] Miejscowy Plan Szczegółowy 1:2000 Bilans Terenu" (z wpisem ręcznym "zatwierdzony - [...] uchwałą Prez. M.R.N. w L. z [...]1972 r."). Zgodnie z tymi planami wywłaszczony grunt w dacie wywłaszczenia przewidziany był pod tereny obsługi technicznej komunikacji (symbol: G25 KS) i usługi oświaty w ramach osiedla mieszkaniowego. Budynek szkoły zrealizowano na wnioskowanym do zwrotu gruncie, a drogę na terenie sąsiednim, pochodzącym również z wywłaszczonej nieruchomości.

Powołując się na poglądy wyrażane w orzecznictwie Wojewoda wywiódł, że przy analizie realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak szkoły, przedszkola, ciągi komunikacyjne, parkingi, place zabaw, boiska sportowe, zieleń osiedlowa i sklepy osiedlowe, różnorakie miejsca wypoczynku. Ponadto wnioskowany do zwrotu teren został zagospodarowany przez datą 22 września 2004 r. tj. przed nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami, wprowadzająca 7-letni termin na rozpoczęcie i 10-letni termin na zakończenie inwestycji stanowiącej realizację celu wywłaszczenia. Skoro nieruchomość została zagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. pod szkołę stanowiącą infrastrukturę osiedla mieszkaniowego, to nie jest możliwy zwrot tej nieruchomości na rzecz byłej właścicielki.

Ponadto o braku możliwości zwrotu nieruchomości przesądza w ocenie Wojewody fakt oddania spornej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością.

W konkluzji Wojewoda stwierdził, że w sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem cel wywłaszczenia na nieruchomości został zrealizowany, poprzez wybudowanie na niej infrastruktury osiedlowej - szkoły, jak również aktualny stan prawny nieruchomości nie pozwala na orzeczenie o jej zwrocie wobec ustanowienia spornej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich.

Zdaniem Wojewody rozstrzygnięcie ewentualnej kolizji prawa własności nowego właściciela bądź użytkownika wieczystego z prawem do zwrotu wywłaszczonego właściciela należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa

i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych.

W skardze do sądu administracyjnego B. F.-C. zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu przez organy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zaniechaniu wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonaniu oceny tego materiału z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Uchybienia te skutkowały błędnym ustaleniem, że na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że zrealizowana przez Spółkę inwestycja nie ma charakteru publicznego, a stanowi komercyjną i prowadzoną na zasadach rynkowych działalność edukacyjną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 6 czerwca 2019 r. pełnomocnik skarżącej podniósł zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu

I instancji pomimo naruszenia przez ten organ art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. W ocenie pełnomocnika organy dokonały błędnej wykładni przepisów, prowadzącej do przekonania, że wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości jest tożsame z celem, na który została ona wywłaszczona, w sytuacji gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że na wywłaszczonej nieruchomości prowadzona jest działalność komercyjna, a co za tym idzie nie można zgodzić się z twierdzeniem, że przedmiotowa nieruchomość wykorzystana została do celów publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta takimi wadami prawnymi, które dawałyby podstawę do jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

W rozpatrywanej sprawie istnieją dwa kluczowe problemy wymagające rozważania: pierwszym podstawowym, jest to, czy doszło do realizacji celu publicznego określonego w decyzji o wywłaszczeniu z 1978 r. Jest to kluczowa ustawowa przesłanka powstania roszczenia o zwrot (art. 136 ust. 3 u.g.n.), o podstawach konstytucyjnych (art. 21 ust. 2 Konstytucji RP). Skoro niezbędność nieruchomości dla realizacji celu publicznego jest kluczową przesłanką wywłaszczenia, to argumentując na odwrót: zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia nakazuje swoiste "odwrócenie" władczej ingerencji i zwrot przedmiotu wywłaszczenia.

Pozytywna odpowiedź na pierwsze pytanie, zwalnia z rozważania drugiego problemu, gdyż wyklucza powstanie roszczenia o zwrot nieruchomości, z kolei odwrotnie – odpowiedź negatywna aktualizuje konieczność rozstrzygnięcia drugiego problemu: czy dopuszczalny jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy została ona oddana w użytkowanie wieczyste podmiotowi prywatnemu.

Odnosząc się do pierwszego z przedstawionych problemów, należy poczynić na wstępie pewne uwagi o ogólniejszym charakterze. Badanie realizacji celu publicznego w odniesieniu do aktów wywłaszczeniowych wydawanych przed laty, jeszcze w okresie poprzedniego ustroju społeczno-gospodarczego, wymaga znalezienia swoistego "złotego środka" między dwiema sprzecznymi grupami argumentów: z jednej strony, wywłaszczenie jest tak istotną ingerencją w prawo własności, że musi być stosowanie w sposób bardzo ścisły, w tym znaczeniu, że zasadnicza przesłanka dopuszczalności wywłaszczenia – niezbędność na cel publiczny, musi być wykładana i stosowana w konkretnym przypadku nader ściśle. Z drugiej strony, nie można abstrahować od faktu, że standardy w tym zakresie, jakie panowały w praktyce w okresie poprzedniego ustroju społeczno-gospodarczego są zasadniczo odmienne od standardów, którymi muszą kierować się organy w demokratycznym państwie prawnym, jakim jest III RP, zwłaszcza od czasu związania się konwencyjnymi standardami ochrony własności oraz wejścia w życie Konstytucji z 1997 r.

Z tych względów, oceniając przesłankę realizacji celu wywłaszczenia w odniesieniu do aktów pochodzących z okresu poprzedniego ustroju, trzeba brać poprawkę na czynnik nader ogólnikowego określania tych celów. W przeciwnym razie, mówiąc obrazowo, gdyby chcieć stosować współczesne standardy precyzji ingerencji wywłaszczeniowej do tych aktów, mogłoby się okazać, że trzeba zwrócić większość wywłaszczonych nieruchomości. Podobne poglądy są wyrażane również przez inne składy orzekające sądów administracyjnych (por. przykładowo wyrok WSA w Krakowie z 27 lutego 2018 r., II SA/Kr 1698/17).

Kierując się tymi argumentami trzeba z jednej strony zgodzić się ze stanowiskiem organów orzekających w rozpoznawanej sprawie, które trafnie co do zasady wywodzą, że realizacja tak ogólnego celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, mogła obejmować nie tylko budowę budynków mieszkalnych, ale też i całej infrastruktury publicznej, jaka towarzyszy osiedlom, w postaci ciągów komunikacyjnych, obiektów handlowych i usługowych oraz oczywiście obiektów służących edukacji, a zatem szkół, docelowo służących przede wszystkim (choć nie wyłącznie) mieszkańcom osiedla. Stanowisko organów w tym względzie opiera się na utrwalonym już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądzie (por. przykładowo w nowszym orzecznictwie: wyrok NSA z 10 sierpnia 2018 r., I OSK 789/18; wyrok WSA w Białymstoku z 8 listopada

2018 r.; II SA/Bk 496/18).

Z drugiej jednak strony, w orzecznictwie podkreśla się, że realizacja celu wywłaszczenia zawsze musi być rozumiana jako celowe działania organów lub innych uprawnionych podmiotów mające realizować choćby ogólnie nakreślone cele, dla których wywłaszczenia dokonano (por. wyrok WSA w Krakowie z 29 marca 2019 r.,

II SA/Kr 1614/18; wyrok WSA w Gliwicach z 10 kwietnia 2019 r., II SA/Gl 1017/18).

Z ustaleń poczynionych w sprawie przez organy wynika, że sporna nieruchomość objęta w 1978 r. wywłaszczeniem na cele budowy osiedla mieszkaniowego, do 1998 r. pozostawała niezagospodarowana (zgodnie z treścią aktu notarialnego o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, w 1998 r. nieruchomość była niezabudowana - k. 88 akt adm.). Dopiero po oddaniu nieruchomości Spółce w użytkowanie wieczyste, inwestor wybudował na niej budynek Zespołu Szkół Prywatnych im. [...]. Inwestycję zrealizowano w 1999 r.

W ocenie sądu nie można w tych okolicznościach mówić o realizacji na spornej nieruchomości celu publicznego, a tym bardziej celu publicznego zgodnego z celem wywłaszczenia. Nie da się racjonalnie przyjąć, że oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste podmiotowi prywatnemu, prowadzącemu komercyjną działalność w zakresie oświaty, po 20 latach od dnia, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a następnie zrealizowanie prze ten podmiot na tej nieruchomości budynków służących tej działalności, mieści się w zakresie realizacji nawet najszerzej rozumianego celu "budowy osiedla mieszkaniowego", określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Biorąc pod uwagę nader długi okres czasu, jaki upłynął od wywłaszczenia oraz charakter inwestycji, w istocie służącej prowadzeniu działalności komercyjnej w dziedzinie edukacji, nie pozwala absolutnie na przyjęcie istnienia jakiegokolwiek związku między wywłaszczeniem w 1978 r. na cele budowy osiedla mieszkaniowego, a budową zespołu szkół dla Prywatnego Studium Zawodowego.

Nie zmienia tej oceny ustalona przez organy okoliczność, że zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego z [...] r., sporna działka przeznaczona była pod rezerwę na potrzeby Specjalistycznej Szkoły Zawodowej.

Po pierwsze, w art. 136 ust. 3 u.g.n. mowa jest o zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu a nie na cel określony w planie miejscowym, czy też decyzji o pozwoleniu na budowę (por. podobnie wyrok WSA w Białymstoku z 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bk 37/19). Po drugie, przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym z oczywistych względów nie jest równoznaczne z realizacją celu publicznego, może jedynie służyć ocenie, czy inwestycja, która została zrealizowana na nieruchomości jest zgodna z prawem. Z oczywistych względów nie sposób racjonalnie wywodzić, że zapis w planie miejscowym o przeznaczeniu nieruchomości pod budowę szkoły jest równoznaczny z faktem realizacji tej inwestycji. Po trzecie, rozstrzygający pozostaje argument, że o ile w przypadku, gdyby na spornym terenie powstała szkoła publiczna, można byłoby taką inwestycję uznać za element realizacji ogólnie określonego celu publicznego budowy osiedla mieszkaniowego, o tyle w sytuacji, gdy na nieruchomości (po 20 latach od wywłaszczenia) powstały obiekty służące komercyjnej działalności edukacyjnej podmiotu prywatnego, a zatem bez wątpienia nie będące szkołą publiczną, nie można mówić o realizacji celu publicznego wywłaszczenia.

Aby dodatkowo wykazać zasadność argumentu, że budowa budynku służącego komercyjnej działalności w dziedzinie oświaty, realizowanej przez podmiot prywatny, nie jest celem publicznym, wystarczy odpowiedzieć na pytanie, czy w obecnym stanie prawnym można byłoby dokonać wywłaszczenia nieruchomości na taki cel publiczny,

tj. na potrzeby budowy prywatnej szkoły zawodowej. Odpowiedź na to pytanie jest oczywiście negatywna. Jeśli sięgniemy do katalogu zawartego w art. 6 u.g.n., to celem publicznym, związanym z szeroko pojętą oświatą jest budowa i utrzymywanie uczelni publicznych, szkół publicznych, a także publicznych przedszkoli (pkt 6). Ustawodawca nie kwalifikuje zatem realizacji obiektów służących działalności edukacyjnej prowadzonej przez podmioty prywatne jako celu publicznego, co wyklucza możliwość skorzystania z instytucji wywłaszczenia.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, osiedle mieszkaniowe jest traktowane jako swego rodzaju mikroorganizm urbanizacyjny, rządzący się szczególnymi zasadami, to jest uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. (por. przykładowo wyrok NSA z

13 czerwca 2018 r., I OSK 340/18). Nie da się żadną miarą przyjąć, aby obiekt służący komercyjnej działalności w dziedzinie edukacji miał jakikolwiek związek z zaspokajaniem potrzeb mieszkańców osiedla.

Argumenty Spółki, która powołuje się na fakt, że prowadzone przez nią szkoły mają uprawnienia szkół publicznych pozostają bez znaczenia dla sprawy. Pojęcie szkoły niepublicznej posiadającej uprawnienia szkoły publicznej odnosi się do regulacji z zakresu prawa oświatowego, wiąże się z kwestią mocy prawnej świadectw, dyplomów i innych dokumentów wystawianych przez takie szkoły, jak również z kwestiami finansowania jej działalności (dotacja). Z oczywistych względów posiadanie przez szkołę niepubliczną uprawnień szkoły publicznej na gruncie prawa oświatowego, nie zmienia charakteru takiej szkoły. Budowa budynków służących działalności takiej szkoły żadną miarą nie może być uznana za realizację celu publicznego, określonego w art. 6 pkt 6 u.g.n.

Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że została spełniona podstawowa przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – sporna nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdyż pomimo upływu ponad 20 lat nie doszło do realizacji celu publicznego określonego w decyzji o wywłaszczeniu z [...] r. Konstatacja ta aktualizuje konieczność rozstrzygnięcia drugiego ze wskazanych na wstępie problemów: czy na możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wpływa jej oddanie w użytkowanie wieczyste podmiotowi prywatnemu (w rozpoznawanej sprawie – Spółce).

Choć w tej kwestii swego czasu orzecznictwo prezentowało poglądy rozbieżne, to jednak od pewnego momentu można już mówić o ugruntowanej linii orzeczniczej. Kluczowym punktem w tym procesie "utrwalania" linii orzeczniczej była uchwała NSA z 13 kwietnia 2015 r., I OPS 3/14, powoływana zresztą przez Wojewodę. Uchwała ta ma następujące brzmienie: "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 [u.g.n.], podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 [u.g.n.]".

Uchwała odnosi się do pojęcia zbycia nieruchomości, co w ocenie Sądu obejmuje przypadki nie tylko przeniesienia własności, ale również ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu prywatnego. Przyjęcie przeciwnego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której zachodziłaby konieczność rozwiązania umowy użytkowania wieczystego (o ile byłoby to prawnie dopuszczalne w danych warunkach), a w konsekwencji, to użytkownik wieczysty, który nabył to prawo w dobrej wierze, ponosiłby konsekwencje błędu podmiotu publicznego, który oddał nieruchomość w użytkowanie wieczyste z naruszeniem podstawowej zasady, zakazującej przeznaczenia nieruchomości na inny cel niż cel publiczny określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zasadność tego stanowiska znajduje dodatkowe potwierdzenie w poglądach Sądu Najwyższego, który w aktualnej linii orzeczniczej wyłącza uznanie za nieważną umowy sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości, zawartej z naruszeniem zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej (por. uchwałę SN z 15 września 2015 r., III CZP 107/14, OSNC 2016/2, poz. 16).

Pogląd wskazujący na negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w postaci jej zbycia na rzecz podmiotu prywatnego jest wyrażany również w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku z 13 lutego 2019 r. (I OSK 772/17) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że już samo ustalenie, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie jest aktualnie, tj. w chwili orzekania przez organ, właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot lub na nieruchomości tej ustanowiono użytkowanie wieczyste, jest wystarczające do wydania decyzji odmownej. Utrata przez Skarb Państwa lub gminę prawa dysponowania wywłaszczoną nieruchomością, w związku z ustanowieniem na niej prawa użytkowania wieczystego, w istocie rzeczy z uwagi na zakres prawa użytkowania wieczystego, skutkuje tym, że przestaje istnieć nieruchomość, w stosunku do której można - co do zasady - orzec o jej zwrocie.

W tym kontekście trzeba jednak zauważyć, że konieczne jest zachowanie właściwej kolejności badania przesłanek negatywnych zwrotu nieruchomości: w pierwszej kolejności trzeba jednak ustalić, czy doszło do realizacji celu publicznego, na który dokonano wywłaszczenia, a dopiero w przypadku zanegowania tej przesłanki, należy zbadać, czy na przeszkodzie zwrotowi nie stoi aktualny stan prawny nieruchomości. Takie wniosek płynie z analizy sentencji przywołanej wyżej uchwały NSA w sprawie I OPS 3/14: jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 [u.g.n.], podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości na rzecz podmiotu prywatnego. Podobne poglądy są wyrażane również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 września 2018 r., II SA/Kr 661/18; wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 883/18).

Powyższe rozważania prowadzą do następujących konkluzji: zaskarżona decyzja jest dotknięta błędami argumentacji, bowiem Wojewoda (podobnie jak Starosta orzekający w pierwszej instancji) błędnie przyjął, że cel publiczny został zrealizowany na spornej nieruchomości, naruszył zatem art. 136 ust. 1 i art. 137 u.g.n. Tym niemniej jednak samo rozstrzygnięcie jest prawidłowe, bowiem nie można było zwrócić skarżącej nieruchomości, która została w 1998 r. oddana w użytkowanie wieczyste podmiotowi prywatnemu i taki jest jej aktualny stan prawny. W tym zakresie argumentacja Wojewody jest prawidłowa. Należy w tym kontekście przypomnieć, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) podstawą uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji jest naruszenie przepisów prawa materialnego, ale tylko wtedy, gdy miało wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie, błąd organu nie miał wpływu na samą treść rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.