Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 158/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 60 ust. 1,  art. 61 ust. 1 pkt 2 i  ust. 3,  art. 59 ust. 1,  art. 64
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] roku nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego kwotę 514 złotych (słownie: pięćset czternaście złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: Kpa) w związku z art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 59 ust. 1, art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm., dalej: ups), po rozpatrzeniu odwołania J.P. od decyzji działającego z upoważnienia Wójta Gminy J. – Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt matki Z.P. w Domu Pomocy Społecznej w T. poprzez częściowe zwolnienie z ponoszenia odpłatności w kwocie 300 zł miesięcznie i ustalenia odpłatności w wysokości 368,06 zł miesięcznie – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 tej ustawy, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 60 ust. 1-3 powoływanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają organy, o których mowa w pkt 1 - 3, w tym prezydent miasta (ust. 2). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 3).

Z przepisów art. 61 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1):

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2):

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2 a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3).

Krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

W dalszych motywach Kolegium wskazało, że obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy. Przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie – tak też, jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09; wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Tym samym organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek ten wynika z mocy ustawy, ale w celu jego realizacji konieczne jest skonkretyzowanie tego obowiązku poprzez zawarcie stosownej umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, bądź też poprzez wydanie władczego aktu (decyzji konstytutywnej na podstawie jej art. 104 ust. 3) przez organ gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 3 ups), jeżeli wystąpi sytuacja, o której mowa w art. 61 ust. 3 ustawy. Toteż decyzja ustalająca odpłatność (wysokość należności podlegającej zwrotowi i termin zwrotu tej należności) może zostać wydana tylko wówczas, gdy osoby obowiązane do wnoszenia opłat nie wywiązują się z tego obowiązku.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazał, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. ustalającą odpłatność J.P. za pobyt matki w domu pomocy społecznej, wskazując, że ustalając wysokość odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej jednocześnie organ rozpatruje wniosek tej osoby o zwolnienie całkowite lub częściowe z ponoszenia tej odpłatności.

W przedmiotowej sprawie – na co także zwrócił uwagę – organ pierwszej instancji orzekł tylko o ustaleniu odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej (dalej także DPS), natomiast nie rozważył przesłanek z art. 64 ups w zakresie odstąpienia od ustalenia tej opłaty. Następnie wyjaśnił, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ pierwszej instancji ponowił ustalenia w zakresie wysokości dochodów wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt Z.P. w Domu Pomocy Społecznej w T. i ustalił, że tylko w przypadku syna J.P. miesięczny dochód przekracza 300% ustawowego kryterium. Podkreślił, że równocześnie organ pierwszoinstancyjny ocenił wniosek strony o odstąpienie od ustalania odpłatności za pobyt matki w DPS i uznał, że wniosek strony zasługuje w części na uwzględnienie, zwalniając stronę od ponoszenia odpłatności w kwocie 300 zł miesięcznie i ustalając odpłatność w wysokości 368,06 zł miesięcznie. Zwalniając stronę z ponoszenia odpłatności, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, organ pierwszoinstancyjny wziął pod uwagę sytuację finansową, zdrowotną oraz wydatki ponoszone na leczenie strony. Nakładając z kolei obowiązek ponoszenia odpłatności w kwocie 368,06 zł wskazał, że pozostałe środki finansowe umożliwią zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny i nie wpłyną na pogorszenie jej egzystencji.

Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji. Eksponując, że w toku ponownego rozpoznania sprawy organ przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia sytuacji dochodowej wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt Z.P. w domu pomocy społecznej. W jego ocenie organ pierwszoinstancyjny wskazał, że dochody pozostałych dzieci nie przekraczają 300% kryterium dochodowego, a zatem nie są zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Ustalenia te, jak dalej argumentowało, są równoznaczne z tym, że organ nie rozstrzyga o ustaleniu odpłatności od tych członków rodziny, których dochód nie przekracza 300% kryterium ustawowego, gdyż w takim przypadku z mocy samej ustawy nie ciąży na nich obowiązek pokrywania kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej).

Jednocześnie organ drugoinstancyjny podkreślił, że organ rozważył również propozycję strony w zakresie możliwości zabrania matki do siebie i sprawowania nad nią osobistej opieki. W zakresie, jak podał, organ pierwszoinstancyjny zwrócił się pisemnie z zapytaniem do Z.P., czy wyraża zgodę na opuszczenie domu pomocy społecznej. W odpowiedzi Z.P. odmówiła zamieszkania u syna.

Argumentując za organem pierwszoinstancyjnym powtórzył, że z przeprowadzonego wywiadu rodzinnego wynika, iż dochody w rodzinie strony wynoszą 3.752,06 zł i przekraczają 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie o kwotę 668,06 zł. Zatem – jak wywiódł – bezspornym jest, że dochody rodziny odwołującego przekraczają ustawowe kryterium o kwotę 668,06 zł i że zgodnie art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej to na stronie ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie w kwocie stanowiącej nadwyżkę dochodu nad 300% kryterium, tj. w kwocie 668,06 zł.

Jednakże w związku z tym, że w toku prowadzonego postępowania strona złożyła wniosek o zwolnienie z ponoszenia odpłatności to organ rozpoznał go w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej i biorąc pod uwagę wydatki ponoszone na leczenie zwolnił stronę w części z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie w wysokości 300 zł miesięcznie, a ustalił odpłatność w kwocie 368,06 zł, tj. w pozostałej kwocie będącej nadwyżką nad 300% kryterium dochodowym, przedstawiając przy tym równanie: 668,06 zł - 300zł = 368,06zł.

W tym stanie faktycznym i prawnym Kolegium uznało, że rodzina strony posiada miesięczne dochody w wysokości 3.752,06 zł i zapłata kwoty 368,06 zł tytułem opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie stanowi dla budżetu rodziny strony nadmiernego obciążenia i nie spowoduje zagrożenia dla niej, gdyż po uiszczeniu kwoty 368,06 zł rodzinie pozostanie na zaspokojenie swoich potrzeb dochód w wysokości 3.384,00 zł, przekraczający 300% kryterium dochodowego (3.084,00zł).

Tym samym organ drugoinstancyjny zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zarzuciła:

a) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na braku ustalenia, sytuacji materialnej skarżącego i bezzasadnym przyjęciu, iż kwota dochodów skarżącego umożliwi mu częściowe uiszczanie opłaty z tytułu pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej, gdzie z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika wprost, iż skarżący nie jest w stanie dokonać powyższego wydatku bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny,

b) naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7, 8, 9, 10 w zw. z art. 77 Kpa poprzez brak poinformowania skarżącego o możliwości zaznajomienia się z aktami sprawy.

Formułując powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie autora skargi zaskarżona decyzja nie jest zgodna z istniejącym stanem faktycznym i dlatego winna zostać uchylona.

Autor skargi wskazał na wadliwe – jego zdaniem – ustalenia dotyczące stanu faktycznego, poprzez nie uwzględnienie przy ustalaniu dochodów rodziny skarżącego zarówno wydatków koniecznych i to nie tylko na cele mieszkaniowe ale także na leczenie rzędu 700 zł – 1000 zł, jak i jego sytuacji zdrowotnej oraz jego małżonki. Podkreślił, iż skarżący wielokrotnie, bezskutecznie, proponował matce, aby z nim zamieszkała.

Wyraził także pogląd, że organy powinny mieć na uwadze darowiznę, którą to w zamian za opiekę otrzymała córka Z.P., a siostra strony – H. Zdaniem autora skargi istotne jest także, że matka strony nie wymagając ustawicznej pomocy osób trzecich "poszła do Domu Opieki Społecznej jedynie dla swojej wygody, bez poinformowania o powyższym fakcie skarżącego".

Na zakończenie autor skargi odwołując się do paremii ignorantia iuris nocet podniósł, ze organy nie mogą się na nią powoływać, a mając na uwadze właśnie nieznajomość prawa przez uczestnika postępowania winny właściwe uzasadniać swoje działania, czego w jego ocenie nie uczyniły w przedmiotowej sprawie. Organ administracji nie może – jak kontynuował – wykorzystywać nieznajomości prawa przez stronę, zatajać przed nią informacji o prawie, a tym bardziej nie może udzielać stronie fałszywych informacji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1674 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.) – wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga okazała się zasadna, bowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że został on nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiocie częściowego zwolnienia strony z ponoszenia odpłatności za pobyt matki strony w DPS w T. oraz zobowiązania strony do częściowego ponoszenia tej odpłatności.

Zaskarżona decyzja zapadła na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Jedną z form pomocy nią regulowanej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, pozbawionej możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, że nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Wysokość odpłatności ustalana jest zarządzeniem organu wykonawczego gminy. W przypadku, gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni. Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak, odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w placówce opiekuńczej. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy.

W ocenie Sądu oczywiste jest, że realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy rodzina beneficjenta posiada wystarczające środki na co najmniej partycypowanie w tym obowiązku. Wystarczające i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowały się dwie rozbieżne linie, co do wykreowania się obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie z pierwszym z poglądów – przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady, konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji administracyjnej. Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy i nie wywiązują się z tego obowiązku. Zgodnie z przedstawianym poglądem judykatury obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do domu pomocy społecznej osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy powinien zatem zostać określony już w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt. Zatem nawet udokumentowana okoliczność odmowy zawarcia umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (o ustaleniu opłaty za pobyt mieszkańca w domu społecznej) przez osobę wskazaną w treści art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty ponoszonej za taką osobę (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2726/12, z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12, z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10, oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Bydgoszczy z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1062/15, we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 603/14, w Białymstoku z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 449/14, w Olsztynie z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1182/14, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Go 202/15, czy w Gliwicach z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 573/14, z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1355/13, a także z dnia 15 grudnia 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 345/15).

Zgodnie natomiast z drugim poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, zawarcie umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania tej opłaty wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11).

Niezależnie jednak od zajęcia przez organ stanowiska akceptującego jeden z przytoczonych powyżej poglądów postępowanie administracyjne, którego przedmiotem jest ustalenie tejże odpłatności musi być przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi zasadami legalności i praworządności. Zapadłe w jego toku rozstrzygnięcie musi poprzedzone zostać zebraniem materiału dowodowego i właściwym udokumentowaniem twierdzeń wywodzonych przez organ – czemu w tej sprawie nie sprostał organ pierwszej instancji a zaaprobował to organ odwoławczy.

Skoro art. 61 ust. 1 ustawy przedstawia katalog podmiotów zobowiązanych, to wymagane jest skonkretyzowane ich sytuacji z uwzględnieniem szeregu indywidualnych okoliczności, o których mowa w art. 64 ustawy. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy podmiotami zobowiązanymi do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być, co wymaga powtórzenia, w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić:

po pierwsze – skonkretyzowany i

po drugie – zindywidualizowany.

Przy czym, obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej. Osoby te można zwolnić z opłaty ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną, o czym stanowi art. 64 ustawy. Podmioty zobowiązane muszą zatem zostać wskazane, jako zobowiązane, a ich odpłatność, zgodnie z regułami określanymi w treści art. 61 ust. 2 ustawy, musi zostać ustalona albo w drodze umowy zaakceptowanej przez organ albo w drodze decyzji. O tym, że opłatę ustala się w drodze decyzji, oraz który z organów jest właściwy w tej sprawie, określone zostało w art. 59 ust. 1 ustawy, który stanowi, że decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika ani kiedy, ani nawet na jakich warunkach matka strony została skierowana do DPS w T. Brak dokumentacji o skierowaniu matki strony i ewentualnie ponoszonych opłatach, już od momentu umieszczenia, uniemożliwia ocenę skonkretyzowanego i zindywidualizowanego w stosunku do strony obowiązku.

Z akt sprawy ale i z uzasadnień decyzji nie wynika na podstawie jakiego orzeczenia, czy też decyzji matka strony została umieszczona w DPS-ie, czy jeżeli tak, to na podstawie jakiej decyzji ustalono odpłatność za jej pobyt w DPS, a w konsekwencji w jakiej w kwocie i za jaki okres.

Powyższe jest istotne zwłaszcza, że J.P. konsekwentnie podnosi, a organ nie dowiódł przeciwnie, że "nie byłem informowany ani przez moją matkę, ani przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w J. (...) o umiejscowieniu jej w domu opieki w T.". Nadto strona wskazuje, co znajduje poparcie we wnioskach pracownika socjalnego z dnia 06 października 2015 r., (k 163), że wyraża gotowość przyjęcia matki do siebie i otoczenia ją opieką. Poza stanowiskiem organu, że "Z.P. odmówiła zamieszkania u syna" brak jest dokumentów w jaki sposób się do tego ustosunkowała, jak to argumentowała i dlaczego w rezultacie uznano, że korzystniejszy będzie dla niej pobyt w domu opieki. Dalej – co także nie zostało zweryfikowane przez organy odmiennie – strona podnosi, że jej rodzice w zamian za opiekę przenieśli posiadane nieruchomości na siostrę strony a ich córkę. Przy czym – jak wskazano powyżej – brak jest jakiegokolwiek dowodzenia w tym zakresie, Nie dołączono do akt ani aktów notarialnych, ani wypisów z Ksiąg Wieczystych danych nieruchomości, obrazujących stan majątkowy pensjonariuszki, czyli matki strony, co z kolei skutkowało wadliwością dowodzenia gdyż miało wpływ na ustalenie odpłatności podmiotów zobowiązanych. Okoliczność ta wymaga szczegółowego odniesienia się i zweryfikowania. Zwłaszcza, że H.G. w oświadczeniu o stanie majątkowym, z dnia 25 czerwca 2014 r. (k 19) wskazała, iż posiada m.in. dom 100 m2 we współwłasności (nie wiadomo czy małżeńskiej czy innej) oraz grunty o powierzchni 1,1195 ha przeliczeniowego, nie wiadomo jednak gdzie zlokalizowanych. Z kolei z zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia [...]r. wynika, że A.G. nie posiada gospodarstwa rolnego na terenie gminy S., posiada teren zabudowany o powierzchni 2000m2 i grunt nie stanowiący gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,53 ha (k 18).

Brak jest natomiast ustaleń co do odrębności majątkowej tychże składników i ewentualnych przyczyn rozbieżności w podawanych danych.

Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego małżonków H. i A.G. (k 29) wynika, że "rodzina nie udziela żadnej pomocy na rzecz Z.P." i "nie deklaruje żadnej pomocy" na jej rzecz. Wskazano w nim wysokość renty H.G. w kwocie 728,45 zł i dochód z działalności gospodarczej A.G. w wysokości 969,86 zł, jednakże nie wiadomo jakiego okresu dane te dotyczą, gdyż nie znajdują one pokrycia w innych materiałach, w tym ich zeznaniu podatkowym PIT-36 za rok 2013. Jednakże ponieważ nie wiadomo czy dane z tychże dokumentów dotyczą tegoż samego okresu 2013, to nie sposób też się do nich w ogóle odnieść. Jednocześnie jawi się ogólna uwaga, że brakuje dokumentacji źródłowej dowodzącej wysokości osiąganych dochodów przez H.G. zebranych w sposób analogicznych jak w stosunku do J.P..

Podkreślenia przy tym wymaga, że w zaskarżonych decyzjach pierwszej i drugiej instancji, jakkolwiek szeroko organy opisują i cytują regulacje prawne przedmiotu rozpoznania, to już w marginalnej części odnoszą je do sytuacji życiowej strony. Twierdzenie to wzmacnia całkowite pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej wniosków pracownika socjalnego wywiedzionych z analizy sytuacji strony, z dnia 06 października 2015 r. (k 163), że nie ma możliwości, bez uszczerbku dla egzystencji strony, do zobowiązania jej do finansowego partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS-ie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu.