Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1602/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 109  ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 8 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 1477/10 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej 1. uchyla zaskarżany wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 11 marca 2011 r., o sygn. akt VI SA/Wa 1477/10, uwzględnił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. pismem z [...] stycznia 2010 r. wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o zajęcie stanowiska oraz wydanie - na podstawie art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" - decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M.M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w latach 1999-2006 r. Jednocześnie ZUS Oddział w Z. poinformował Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, iż M. M. złożyła do Sądu Okręgowego w G. odwołanie od decyzji ZUS z [...] listopada 2008 r. stwierdzającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ pismem z 1 lutego poinformował ZUS Oddział w Z., że w związku z toczącym się postępowaniem w Sądzie Okręgowym w G., ustali okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia przez M.M. pozarolniczej działalności gospodarczej po uprawomocnieniu się decyzji ZUS z [...] listopada 2008 r.

W piśmie z 19 lutego 2010 r. ZUS Oddział w Z. ponownie zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ o zajęcie stanowiska oraz wydanie stosownej decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. M.

Postanowieniem z [...] marca 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach - zawiesił z urzędu postępowania w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego M. M. do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Okręgowy - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozpatrzenie sprawy zainicjowanej wnioskiem ZUS Oddział w Z. i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w G. odwołania M. M. od decyzji ZUS z [...] listopada 2008 r.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia wniesionego przez ZUS Oddział w Z., Prezes NFZ postanowieniem z [...] kwietnia 2010 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach - utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] marca 2010 r.

Według organu odwoławczego uznanie przez sąd powszechny, że podleganie bądź niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności warunkuje podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu, a tym samym jest okolicznością, której przesądzenie będzie miało istotny wpływ na decyzję wydaną przez organ I instancji w sprawie podlegania przez M. M. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w latach 1999-2006. Prezes NFZ wskazał, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jest związany z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi (ust. 1), które są m.in. pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (lit. a) oraz osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą (lit. c). Stosownie zaś do art. 69 ust. 1 cyt. ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zdaniem Prezesa NFZ uznanie przez sąd powszechny, że osoba nie spełniała przesłanek do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w przypadku, gdy był to jedyny tytuł do ubezpieczenia społecznego oznacza, że osoba ta nie podlegała także obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W związku z tym organ odwoławczy uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż w przypadku uznania przez sąd powszechny, że M.M. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności będzie oznaczało, że w okresach, gdy był to jedyny tytuł do ubezpieczenia społecznego, nie powinna ona podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Sąd powszechny w swoim wyroku rozstrzygnie, czy M. M. prowadziła w latach 1999-2006, działalność gospodarczą, czy też jej nie prowadziła, co w konsekwencji będzie oznaczało objęcie lub nieobjęcie jej obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, a w konsekwencji objęcie lub nieobjęcie jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Na powyższą decyzję skargę do WSA w W. złożył ZUS Oddział w Z. WSA w W. zaskarżonym wyrokiem uchylił postanowienie Prezesa NFZ z [...] kwietnia 2010 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z [...] marca 2010 r. WSA zgodził się z twierdzeniem strony skarżącej, według której organy NFZ wadliwie przyjęły, że pomiędzy rozstrzygnięciem sporu sądowego zawisłego przed Sądem Okręgowym w G. – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, prowadzonego w związku z odwołaniem M.M. od decyzji ZUS w sprawie podlegania ubezpieczeniom społecznym, a postępowaniem administracyjnym prowadzonym przed NFZ w sprawie o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, występuje zależność, o jakiej mowa w przepisie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zatem warunkiem (przesłanką) podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie jest uprzednie rozstrzygnięcie przez ZUS lub sąd powszechny kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu.

W ocenie Sądu I instancji z powołanych przez organy NFZ przepisów art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach - nie wynika, aby przesłanką objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym było uprzednie wydanie przez ZUS prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. W tym kontekście WSA podkreślił, że w większości przypadków związanych z ustaleniem przez organy NFZ podlegania przez dany podmiot obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, zachodzi sytuacja, która wiąże się z koniecznością rozważenia różnicy między "podleganiem ubezpieczeniu" a "objęciem ubezpieczeniem" (czy też jak stanowi obecna ustawa – "spełnianiem warunków do objęcia ubezpieczeniem"). Kategoria osób spełniających warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym jest szersza niż podlegających temu ubezpieczeniu. Podleganie wynika bowiem z objęcia ubezpieczeniem, ale jest kategorią węższą niż objęcie. Objęcie ubezpieczeniem (spełnianie warunków do objęcia ubezpieczeniem), to przynależność do określonej kategorii podmiotów w razie spełnienia ustawowych przesłanek. Podleganie zaś oznacza przyznanie (na ogół z mocy ustawy, czasem tylko na wniosek) prawa powiązanego z nałożeniem obowiązku. Zatem obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne powiązany został nie z "podleganiem" ubezpieczeniu społecznemu, a z objęciem nim, czy też wyrażając się bardziej precyzyjnie - ze "spełnianiem warunków do objęcia nim".

Jak podkreślił Sąd I instancji w judykaturze wyraźnie przyjmuje się, że przyczyną zawieszenia postępowania administracyjnego nie może być taka okoliczność, którą organ prowadzący postępowanie administracyjne może ocenić we własnym zakresie, nawet, gdy okoliczność ta może być przedmiotem oceny dokonywanej także przez inne organy lub sądy w odrębnych postępowaniach. Ocena spełnienia ustawowo określonych przesłanek, koniecznych do rozstrzygnięcia danej sprawy, jest podstawowym obowiązkiem organów administracji, dlatego też organy te nie mogą się od niej uchylać, jeżeli nie zostało to wyłączone z ich właściwości, oczekując na dokonanie takiej oceny przez inne organy lub sąd. Zatem wobec obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ również nie może uchylać się od swoich ustawowych obowiązków, gdyż rozstrzygnięcie przez niego kwestii podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu nie jest uzależnione od zakończenia innych postępowań prowadzonych zarówno przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i sąd powszechny (sąd pracy i ubezpieczeń społecznych), badający legalność stosownych decyzji ZUS.

II

Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi ZUS Oddział w Z., ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.

Ponadto Prezes NFZ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez:

1) błędną wykładnię art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 66 ust.1 pkt 1 lit. c i art. 109 ust.1 ustawy o świadczeniach, polegającą na uznaniu, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie, z tej racji, że dokonanie oceny spełniania przez daną osobę warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, od czego zależy ustalenie podlegania przez tę osobę obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, pozostaje w obowiązku dyrektora oddziału wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatrującego sprawę objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a co za tym idzie uprzednie rozstrzygnięcie tej kwestii przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w niniejszej sprawie przez sąd powszechny jako organ odwoławczy od decyzji ZUS - nie stanowi zagadnienia prejudycjalnego uzasadniającego zawieszenie postępowania administracyjnego,

2) błędną wykładnię art. 3 ust.1 pkt 1 i art. 68 ust.1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych polegającą na przyjęciu dopuszczalności ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych przez inny niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych podmiot - dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ w ramach rozpatrywanej przez niego sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

II. Naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. (zamiast zastosowania jej art.151) i uchyleniu zaskarżonego postanowienia Prezesa NFZ oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w oparciu o niewłaściwą ocenę zastosowania przez organy administracji obu instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie skargi kasacyjnej przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wykluczają możliwość dokonywania samodzielnej oceny spełniania przez podmiot warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi przez inne niż wymienione w tych przepisach podmioty, w tym dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Brak wyłączenia takiego uprawnienia wprost w przepisach ustawy o świadczeniach nie powoduje rozszerzenia kręgu podmiotów uprawnionych do realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Działanie wkraczające w kompetencje innego uprawnionego organu należy zdaniem kasatora uznać za niedopuszczalne i sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Według kasatora dokonana przez ZUS w decyzji ocena podlegania M. M. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (a w konsekwencji wniesienia od niej odwołania do sądu powszechnego) i co za tym idzie i ustalenie spełniania przez nią warunków do objęcia tymi ubezpieczeniami w okresie, którego dotyczyć ma decyzja o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym, nie może zostać pominięta przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ przy wydawaniu przez niego decyzji w sprawie, na skutek dokonania ustaleń własnych. Tym samym, skoro w sprawie dotyczącej podleganiu ubezpieczeniom społecznym doszło już do wydania decyzji administracyjnej, od której wniesiono odwołanie, a co za tym idzie istnieje wątpliwość co do prawidłowości dokonanych ustaleń, rozstrzygnięcie w sprawie będzie miało bezpośredni wpływ na ocenę podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu M. M. w poszczególnych okresach.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna oparta jest na usprawiedliwionych podstawach.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy postępowanie w sprawie wydania decyzji przez organ NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia przez osobę fizyczną (Panią M.) pozarolniczej działalności gospodarczej zostało zasadnie zawieszone przez ten organ z urzędu do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sprawy wszczętej z odwołania od decyzji ZUS w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Za zasadne uznać należało zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania wskazanych w punkcie II petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (zamiast zastosowania jej art.151) w wyniku czego Sąd I instancji uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa NFZ oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w oparciu o niewłaściwą ocenę zastosowania przez organy administracji obu instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie stwierdził, że Sąd I instancji – czyniąc szerokie rozważania dotyczące instytucji zawieszenia postępowania na gruncie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w oparciu o poglądy doktryny i orzecznictwa sądów administracyjnych (s. 8, 9, 12 i 13 uzasadnienia wyroku) – w ogóle nie odniósł swoich rozważań do okoliczności stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Kwestią wymagającą wyjaśnienia jest pojęcie zagadnienia wstępnego. Przez to pojęcie rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego (B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 377).

Na konstrukcję "zagadnienia wstępnego", o jakim mowa w powołanym przepisie, składają się cztery istotne elementy, a mianowicie: 1) zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego i dotyczy istotnej dla sprawy przesłanki albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej; 2) jego rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub sądem; 3) wymaga ono "uprzedniego" rozstrzygnięcia, a więc musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji, a ponadto 4) istnieje bezpośrednia zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien wziąć pod uwagę, iż o wystąpieniu czwartego elementu, w istocie najważniejszego w konstrukcji zagadnienia wstępnego, decyduje treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Ustalenie istnienia tego związku należy do organu prowadzącego postępowanie administracyjne (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 627/10). Zatem organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej, musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 28 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 1698/07, Lex nr 489631; zob. też A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz, Warszawa 2005, s. 572).

Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji powinien ocenić - w okolicznościach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - czy zachodzi bezpośrednia zależność pomiędzy decyzją wydawaną przez organ NFZ w trybie art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zakresie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Pani M. M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej a rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego (prejudycjalnego) przez Sąd Okręgowy w G. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd I instancji powinien odnieść swoje rozważania do analizy przepisów prawa materialnego obowiązujących w latach 1999-2006, mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i ocenić, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie objęcia osoby wykonującej pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczeniem społecznym powinno poprzedzać czy nie rozstrzygnięcie w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Wymaga bowiem podkreślenia, że w okresie 1999-2006 obowiązywał różny stan prawny regulujący kwestie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Bowiem z przepisu art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), która obowiązywała od 1 stycznia 1999 r. do 1 kwietnia 2003 r. wynika, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby objęte ubezpieczeniem społecznym, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą. Stosownie zaś do art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), która obowiązywała od 1 kwietnia 2003 r. do 1 października 2004 r. - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. I wreszcie analogiczne unormowanie ustawodawca zawarł w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, która obowiązuje od 1 października 2004 r. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem w trybie art. 109 ust. 3 ustawy o świadczeniach do właściwego organu NFZ o wydanie decyzji w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Nie ulega wątpliwości, że - stosownie do art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach - do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego rozstrzyganych w drodze decyzji przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ należą sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Natomiast ZUS - zgodnie z art. 109 ust. 2 tej ustawy - jest właściwy do rozstrzygania spraw z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne i do wydania w tym zakresie decyzji niezbędna jest decyzja dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ o objęciu danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym i ustaleniem prawa do świadczeń, która powinna poprzedzać rozstrzygnięcie sprawy należącej do właściwości organów ZUS w przedmiocie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Natomiast całkowicie odrębnym zagadnieniem wymagającym rozważenia przez Sąd I instancji jest kwestia istnienia lub braku bezpośredniej zależności pomiędzy objęciem osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczeniem społecznym a objęciem jej z tego tytułu ubezpieczeniem zdrowotnym.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że Sąd I instancji nie rozważał, czy prawidłowe było prowadzenie postępowania wskutek złożonego przez ZUS zażalenia na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] marca 2010 r. oraz czy w związku z tym ZUS nabywa uprawnienia strony w postępowaniu w sprawach o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu sądowi Administracyjnemu w W. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 203 pkt 2 p.p.s.a.