Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3006/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 90 poz 593
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia WSA del. Iwona Bogucka (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 969/13 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 marca 2013 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 4 września 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 969/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z 15 marca 2013 r., nr [..]/DDS, którą uchylono decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego we [..] z 13 grudnia 2013 r., nr [..]o odmowie wypłaty świadczenie pieniężnego przysługującego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i odmówiono przyznania tego świadczenia za okres od 1 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych przyjętych przez Sąd I instancji:

Z dniem 31 sierpnia 2011 r. J.G. został zwolniony ze służby na skutek upływu okresu wypowiedzenia. Pismem z dnia 21 czerwca 2012 r. złożył do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego we [..] wniosek o wypłatę jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego przysługującego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm., dalej ustawa). Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego we [..] decyzją nr 1355 z dnia 16 lipca 2012 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pieniężnego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Na skutek odwołania wniesionego przez Stronę, rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Ministra Obrony Narodowej decyzją nr [..]/DSS z 16 października 2012 r, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Prowadząc ponownie postępowanie Dyrektor WBE we [..] pismami z dnia 31 października i 21 listopada 2012 r. wezwał zainteresowanego do złożenia oświadczenia, czy wobec zbiegu prawa do świadczeń wybiera on świadczenie należne sędziemu przeniesionemu w stan spoczynku, czy też świadczenie pieniężne przysługujące przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. W odpowiedzi zainteresowany pismami z dnia 12, 21 i 28 listopada 2012 r. oświadczył, że podtrzymuje swój wniosek o wypłatę świadczenia określonego w art. 95 pkt 1 ustawy. Decyzją nr 2166 z dnia 13 grudnia 2012 r. Dyrektor WBE we [..] ponownie odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu podał w szczególności, że pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku wyklucza możliwość wypłaty wnioskowanego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z dnia 15 marca 2013 r., nr [..]/DSS Minister Obrony Narodowej uchylił w całości decyzję organu I instancji i odmówił sędziemu w st. spoczynku mjr. rez. J.G. przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w okresie od 1 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r. W podstawie prawnej decyzji podano przepisy art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej k.p.a.) oraz art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 3, 6, 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm., dalej ustawa).

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że J.G. pełnił zawodową służbę wojskową w okresie od 1 lipca 2002 r. do 30 sierpnia 2010 r., ostatnio na stanowisku sędziego Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..] (z dokumentu przebiegu służby wynika okres od 15 września 1999 do 31 sierpnia 2011 r.). W związku ze zniesieniem Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..], Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..]decyzją nr [..]z dnia 1 września 2010 r. ustalił zainteresowanemu prawo do uposażenia w stanie spoczynku, którego płatnikiem jest wojskowy organ emerytalny we [..]. Następnie Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..]decyzją nr [..] z dnia 20 grudnia 2010 r. ustalił zainteresowanemu nową wysokość uposażenia w stanie spoczynku należnego w roku 2011 od dnia 1 stycznia 2011 r. Minister Obrony Narodowej wypowiedzeniem nr 9 z dnia 27 stycznia 2011 r. wypowiedział zainteresowanemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. W następstwie powyższego zainteresowany został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z mocy prawa z dniem 31 sierpnia 2011 r., wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez właściwy organ. Sąd Okręgowy Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [..]wyrokiem z dnia 30 grudnia 2011 r. (sygn. akt [..]) uchylił wyrok Sądu Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [..]z dnia 27 lipca 2011 r. i ustalił, że sędziemu w st. spocz. mjr. rez. J.G. przysługuje prawo do uposażenia sędziego w stanie spoczynku za miesiąc lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. Następnie Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..]decyzją nr 2[..]z dnia 2 stycznia 2012 r. ustalił zainteresowanemu nową wysokość uposażenia w stanie spoczynku od dnia 1 stycznia 2012 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że właściwość wojskowego organu emerytalnego w przedmiocie uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wynika z treści art. 96 ust. 9 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowisko to ma oparcie również w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 757/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 920/09). Zatem jednostkowa wykładnia tych przepisów, dokonana w przywołanym przez zainteresowanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2009 r., (sygn. akt II SA/Wa 1558/2008), nie została zaakceptowana w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organ II instancji, wskazując na treść art. 96 ust. 1, art. 96 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stwierdził, iż J.G. spełnił, co do zasady, warunki wymagane do uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia. Jednak, zdaniem organu, ustawodawca wprowadził przepisy wyłączające wypłatę należności z tego tytułu, w przypadku zbiegu z prawem do innych świadczeń. Zgodnie bowiem z art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1, nie może być wypłacane razem ze świadczeniem emerytalnym lub rentowym, przy czym wybór świadczenia należy do osoby uprawnionej. Organ wskazał, że jakkolwiek z brzmienia przepisu art. 96 ust. 3 wprost nie wynika, że pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku wyklucza możliwość wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, to jednak nie oznacza to, że sędziowie – żołnierze są uprawnieni do wypłaty obydwu świadczeń. Celem reguły zawartej w art. 96 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej jest niedopuszczenie do kumulowania świadczeń finansowych w sytuacji wypłaty należności z budżetu państwa, gdyż już jedna z wypłacanych należności ma charakter wyjątkowy, a nawet uprzywilejowany w stosunku do innych grup zawodowych, a ponadto wypłacane należności nie są związane z kontynuowaniem aktywności zawodowej. W ocenie organu (który powołał się w tym zakresie na orzecznictwo sądów administracyjnych) intencją ustawodawcy – w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych z kilku tytułów, jak również w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń z innymi świadczeniami wypłacanymi z budżetu państwa, a wynikającymi ze stosunku służbowego – było wypłacanie tylko jednego ze świadczeń.

Organ przyznał, że zainteresowany na skutek wezwań do sprecyzowania wniosku, kilkakrotnie podtrzymał żądanie wypłaty spornego świadczenia. Nie znajduje zatem oparcia w stanie faktycznym stanowisko zajęte przez organ I instancji, że zainteresowany nie dokonał wyboru świadczenia. Ta okoliczność uzasadnia w ocenie organu II instancji uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i orzeczenie co do istoty. W ocenie organu odwoławczego, ze względu na fakt złożenia wniosku po ok. 10 miesiącach od daty zwolnienia, w myśl przepisów art. 96 ust. 6, w związku z art. 96 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej, żądanie strony mogło dotyczyć jedynie miesięcznych wypłat spornego świadczenia. W tym przypadku wojskowy organ emerytalny winien spowodować zawieszenie realizacji decyzji Prezesa Wojskowego Sądu Garnizonowego w [..]i zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 96 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej istniałaby podstawa do wypłaty przedmiotowego świadczenia za pozostały okres przysługiwania świadczenia (za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2012 r.), w którym sporne świadczenie mu przysługiwało. Jednakże, skoro zainteresowany złożył wniosek o jednorazową wypłatę świadczenia za cały okres, nie było możliwe jego uwzględnienie. Nadto, ze względu na wypłatę konkurencyjnego świadczenia nie zachodzą przesłanki zastosowania przepisów art. 75 wojskowej ustawy pragmatycznej, które stanowią, iż roszczenia z tytułu uposażenia i innych należności pieniężnych wymienionych w art. 73 ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, bowiem roszczenie skarżącego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej zostało zaspokojone – ze względu na wyżej wspomniany zakaz kumulowania prawa do świadczeń określony w art. 96 ust. 3 wojskowej ustawy pragmatycznej.

W skardze do sądu administracyjnego J.G. zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego – przepisu art. 95 ust. 1 w zw. z art. 96 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 3 w zw. z art. 96 ust. 4 a contrario ustawy, poprzez odmowę wypłaty świadczenia przewidzianego w art. 95 ust. 1 ustawy, mimo spełnienia przez skarżącego wszystkich ustawowych przesłanek warunkujących wypłatę świadczenia;

2. naruszenie prawa materialnego – art. 96 ust. 3 ustawy poprzez błędną wykładnię przyjmującą, że przepis ten w swojej hipotezie obejmuje zakaz łączenia świadczenia z art. 95 ust. 1 ustawy z pobieranym przez skarżącego uposażeniem z tytułu stanu spoczynku, w szczególności poprzez zakładanie, iż pojęcie "świadczenie emerytalne" występujące w hipotezie tego przepisu jest w istocie tożsame z pobieranym przez skarżącego uposażeniem z tytułu sędziowskiego stanu spoczynku, podczas, gdy nie istnieją ku temu żadne prawne podstawy;

3. naruszenie prawa materialnego - art. 96 ust. 2 pkt 1 i art. 96 ust. 3, 5 i 6 w zw. z art. 95 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że wypłata jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego określonego w art. 95 ust. 1 ustawy nie może nastąpić ze względu na pobierane uposażenie sędziego w stanie spoczynku;

4. naruszenie przepisów postępowania - art. 19 i 20 k.p.a. w zw. z art. 36 a § 2 a contrario Prawa o ustroju sądów wojskowych w zw. z art. 97 § 9 ustawy pragmatycznej poprzez podjęcie decyzji merytorycznej o odmowie wypłaty świadczenia z art. 95 ust. 1 ustawy– w miejsce przekazania sprawy skarżącego w zakresie odmowy wypłaty świadczenia oraz zakazu łączenia ze świadczeniem uposażenia z tytułu stanu spoczynku właściwemu organowi;

5. rażące naruszenie przepisów art. 6 i 7 k.p.a. określających naczelną zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę praworządności jako podstawę wszelkich decyzji i działań organów zobowiązanych do stania na jej straży, poprzez wydanie decyzji w oparciu o nieznaną Kodeksowi postępowania administracyjnego (ani żadnej innej ustawie mającej zastosowanie w sprawie) – zasadę sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu przedstawiono zakres i kryteria sądowej kontroli administracji. Zarzuty skargi oceniono jako niezasadne. Wskazano, że materialnoprawną podstawą decyzji jest art. 95 pkt 1 i art. 96 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 7 , a także art. 111 pkt 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 95 pkt 1 tej ustawy, świadczenie pieniężne, o którym mowa w tym przepisie, nie przysługuje żołnierzowi, w przypadku, gdy żołnierza zawodowego zwolniono na podstawie art. 111 pkt 1, 6, 15 i 16 albo wskutek wypowiedzenia przez żołnierza stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, jeżeli pełnił on zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż 10 lat. Zgodnie zaś z art. 96 ust. 2 pkt 1 prawo do świadczenia pieniężnego nabywa także żołnierz, który nie spełnia wymogu posiadania 15 lat nieprzerwanej czynnej służby wojskowej, jeżeli zwolnienie ze służby wojskowej nastąpiło w wyniku wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że J.G. pełnił służbę wojskową w okresie od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 30 sierpnia 2010 r.(z dokumentu przebiegu służby wynika okres od 15 września 1999 do 31 sierpnia 2011 r.), co oznacza, że co do zasady spełnione są warunki wymagane do uzyskania prawa do świadczenia, o które wnosił na podstawie art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Organ, odmawiając wypłaty mu tego świadczenia, powołał się na treść art. 96 ust. 3 usatwy, zgodnie z którym w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 i świadczenia emerytalnego żołnierzowi przysługuje, według jego wyboru, tylko jedno z tych świadczeń.

Sąd I instancji stwierdził, że decyzja organu, odmawiająca skarżącemu wypłaty świadczenia, w sytuacji pobierania przez skarżącego uposażenia sędziego w stanie spoczynku jest prawidłowa. Sąd przyznał, że świadczenie emerytalne i uposażenie sędziego w stanie spoczynku to dwa odmienne świadczenia. Nie oznacza to jednak, że w określonych sytuacjach świadczenia te nie są traktowane przez ustawodawcę w sposób tożsamy. Świadczy o tym na przykład uregulowanie zawarte w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), gdzie w art. 100 § 6 ustawodawca przewidział w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłatę wyłącznie uposażenia z zastrzeżeniem § 7. Podobnie w ustawie z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) w art. 94 § 5 również w razie zbiegu uposażenia sędziego Sądu Najwyższego Izby Wojskowej w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty wojskowej wypłaca się osobie uprawnionej wyłącznie świadczenie wyższe lub przez nią wybrane. Podobnie sytuacja przedstawia się w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 ze zm.), gdzie w art. 32 § 5 ustawodawca również przewidział, że w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty wojskowej, wypłaca się osobie uprawnionej wyłącznie świadczenie wyższe albo przez nią wybrane. Podane przykłady wyraźnie wskazują, że przy całej odmienności uregulowań dotyczących uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz świadczeń emerytalnych i rentowych są one w razie zbiegu tych świadczeń traktowane przez ustawodawcę w sposób tożsamy, a to oznacza, że uprawniony był pogląd organu odnośnie zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 95 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Jakkolwiek z brzmienia przepisu art. 95 ust. 3 ustawy wprost nie wynika, że pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku wyklucza możliwość wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, nie oznacza to, że skarżący uprawniony jest do uzyskania obu tych świadczeń. Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w sytuacji, gdy sędziowie – żołnierze objęci są regulacjami dwóch odrębnych ustaw, to przy interpretacji art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych konieczne jest dokonanie systemowej i celowościowej wykładni przepisów. W wielu sytuacjach prawo pozwala odstąpić od wyraźnego sensu językowego przepisu, na przykład wtedy, gdy interpretacja językowa prowadzi ad absurdum lub do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia i w tego rodzaju sytuacjach odstąpienie od sensu językowego przepisu nie uważa się za wykładnię niezgodną z prawem (por. Lech Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Dom Organizatora, Toruń 2002, str. 18, Komentarz). Wykładnia prawa opierać się musi na założeniu racjonalnego i prawidłowego działania ustawodawcy oraz na przyjęciu wewnętrznej spójności zarówno aktu prawnego, ale i całego systemu prawa. Zdaniem Sądu I instancji celem regulacji zawartej w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest niedopuszczenie do kumulowania korzyści finansowych, w sytuacji wypłaty należności z budżetu państwa, gdyż już jedna z wypłacanych należności ma charakter wyjątkowy, a nawet uprzywilejowany w stosunku do innych grup zawodowych, a ponadto wypłacane należności nie są związane z kontynuowaniem aktywności zawodowej. Świadczą o tym podane wyżej przykłady dotyczące zarówno sędziów Sądu Najwyższego Izby Wojskowej czy też sędziów sądów wojskowych. Odmawiając wypłaty skarżącemu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, organ zasadnie uznał, że z punktu widzenia funkcji jaką świadczenia te spełniają, ustawodawca postawił między nimi znak równości. Zakaz łączenia prawa do wypłaty uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty dodatkowo przemawia za zamiarem ustawodawcy wypłaty tylko jednego świadczenia. Uwzględnienie wniosku skarżącego prowadziłoby do uprzywilejowania pozycji sędziów sądów wojskowych w stosunku do innych sędziów, w tym sędziów Sądu Najwyższego Izby Wojskowej. Zakaz łączenia praw do wypłaty uposażenia odnosi się również do sędziów Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 października 2010 r. sygn. akt III AUa 153/10). Brak w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraźnego wskazania uposażenia w stanie spoczynku, nie oznacza, że wolą ustawodawcy było dopuszczenie do zbiegu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 przywołanej ustawy, z uposażeniem sędziego w stanie spoczynku. Sąd I instancji uznał, że prawo do świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy związane jest z pełnieniem służby wojskowej, nie zaś ze sprawowaniem urzędu sędziego. Podstawową funkcją jaką skarżący pełnił było wykonywanie przez niego obowiązków sędziego, z równoczesnym pozostawaniem w służbie wojskowej. Świadczenia emerytalne oraz uposażenie sędziego w stanie spoczynku spełniają taką samą funkcję, służą zapewnieniu środków utrzymania po zaprzestaniu aktywności zawodowej. świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy wypłacane jest jedynie przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, uposażenie zaś sędziego w stanie spoczynku, które przyznane zostało skarżącemu, wypłacane jest do uzyskania przez niego wieku emerytalnego. Niewątpliwie zatem regulacja dotycząca sędziów jest rozwiązaniem korzystniejszym niż to ma miejsce w stosunku do żołnierzy. Sąd I instancji przyjął, na podstawie przedstawionych regulacji prawnych dotyczących różnych grup sędziów, że zasadą zamierzoną przez ustawodawcę jest, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych lub rentowych z kilku tytułów, jak również w przypadku zbiegu prawa do tych świadczeń z innymi świadczeniami wypłacanymi z budżetu państwa, a wynikającymi ze stosunku służbowego – wypłacanie tylko jednego z tych świadczeń. Niewątpliwie zatem uprawniony jest pogląd, że intencją ustawodawcy było stosowanie zakazu kumulacji świadczeń dotyczących uposażenia sędziego w stanie spoczynku z innymi świadczeniami emerytalnymi czy rentowymi. Nieuzasadniony byłby zatem pogląd dopuszczający możliwość innego traktowania sędziów sądów wojskowych w stosunku do sędziów innych sądów. Także pozostali żołnierze zawodowi zostali objęci wyłączeniem kumulacji świadczeń, o którym mowa w art. 95 pkt 1 powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Wyłączenie kumulacji świadczeń w przypadku sędziego – żołnierza nie pozostaje wobec tego w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości, której nie można rozpatrywać w oderwaniu od zasady sprawiedliwości społecznej, o której mowa w art. 2 Konstytucji RP.

Sąd I instancji nie uznał także zarzutu naruszenia przez organ właściwości, przyjmując, że zgodnie z art. 96 pkt 9 ustawy, organem tym jest wojskowy organ emerytalny, co potwierdza stanowisko judykatury (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 757/09). Podał, że nie podziela również zarzutów odnoszących się do naruszenie prawa procesowego.

W skardze kasacyjnej J.G. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sądowi I instancji zrzucono naruszenie prawa materialnego:

1. art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną wykładnię tego przepisu i zastosowanie go w niniejszej sprawie, co polegało na przyjęciu - wbrew jasnej wykładni językowej i wbrew zakazowi stosowania wykładni rozszerzającej - istnienia zakazu łączenia świadczenia z art. 95 pkt. 1 cyt. ustawy z pobieranym przez skarżącego uposażeniem z tytułu sędziowskiego stanu spoczynku, w sytuacji gdy ów wyjątkowy przepis (ani żaden inny) takowego zakazu nie zawiera;

2. art. 95 pkt. 1 w zw. z art. 96 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 ustawy - poprzez nie zastosowanie przedmiotowych przepisów do skarżącego, skutkujące usankcjonowaniem odmowy wypłaty świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt. 1 ustawy, mimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek do wypłaty tego świadczenia i braku zaistnienia przesłanek do jego nie wypłacania;

3. art. 96 ust. 3 ustawy polegające na niezastosowaniu wobec skarżącego przedmiotowego przepisu w zakresie w jakim pozostawia kwestię decyzji co do wyboru świadczeń konkurencyjnych tylko i wyłącznie dyskrecjonalnej woli wnioskodawcy;

4. art. 96 ust 5 ustawy poprzez nie zastosowanie tego przepisu i tym samym usankcjonowanie odmowy wypłaty świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt. 1 ustawy jednorazowo i to z góry za okres 12 miesięcy;

5. art. 96 ust. 2 pkt 1 i art. 96 ust. 3, 5 i 6 w zw. z art. 95 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie w sprawie, że wypłata jednorazowo z góry świadczenia pieniężnego określonego w art. 95 ust 1 ustawy nie może nastąpić, albowiem została dokonana poprzez realizację uposażenia sędziego w stanie spoczynku;

6. art. 19 i 20 k.p.a. w zw. z art. 36a § 2 a contrario Prawa o ustroju sądów wojskowych w zw. z art. 97 pkt 9 ustawy pragmatycznej poprzez podjęcie decyzji merytorycznej o odmowie wypłaty świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy pragmatycznej - w miejsce przekazania sprawy skarżącego w zakresie odmowy wypłaty świadczenia oraz zakazu łączenia ze świadczeniem uposażenia z tytułu stanu spoczynku właściwemu organowi;

7. art. 2 oraz art. 32 pkt. 2 Konstytucji RP w zakresie w jakim statuują one zasadę sprawiedliwości społecznej obowiązującą w demokratycznym państwie prawa i zasadę równości w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez błędne bezpośrednie zastosowanie tych przepisów skutkujące odmową zastosowania do skarżącego przepisu art. 95 pkt. 1 w zw. z art. 96 ust. 1 i ust 2 pkt. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a w konsekwencji odmową wypłaty świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt. 1 ustawy;

8. art. 100 § 1 - 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 12 września 2001 r. ze zm.) w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr. 90, poz. 593 ze zm.) poprzez błędną wykładnię tego przepisu zakładającą, iż uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest uposażeniem tożsamym ze świadczeniem o jakim mowa w art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, podczas gdy nie istnieją ku temu żadne prawne podstawy;

9. art. 70 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych w zw. z art. 73 ust 1. pkt. 9 w zw. z art. 95 pkt. 1 ustawy poprzez błędne nie zastosowanie tych przepisów;

10. art. 2 i 7 Konstytucji RP poprzez rażące niezastosowanie tych przepisów statuujących konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawa i praworządności .przejawiające się w:

- błędnym zastosowaniem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej do przepisu art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sytuacji gdy wykładnia językowa tego przepisu daje jasne i zgodne z wolą ustawodawcy rozumienie tej normy w zakresie warunków wypłaty świadczenia pieniężnego z art. 95 pkt. 1 tejże ustawy i w konsekwencji niezastosowanie przepisu art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 1 i ust 2 pkt.1 wojskowej ustawy pragmatycznej,

- daniu prymatu konstytucyjnej zasadzie sprawiedliwości społecznej i równości nad konstytucyjną zasadą praworządności i demokratycznego państwa prawa.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi sądu I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

1. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 89 § 2 u.s.p w zw. z art. 70 § 1 u.s.w . poprzez ich niezastosowanie mimo, że sprawa nie należała do właściwości sądu administracyjnego, lecz powszechnego, co skutkowało rozpoznaniem skargi i jej oddaleniem, zamiast odrzuceniem,

2. art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez bezzasadne niezastosowanie przedmiotowych przepisów, co w niniejszej sprawie przejawiało się w:

- nieprawdziwym ustaleniu faktycznym, istotnym dla rozstrzygnięcia z punktu widzenia art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który zdaniem sądu I Instancji powinien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie - którego istotą jest przypisanie skarżącemu żądania jednoczesnej wypłaty zarówno uposażenia sędziego w stanie spoczynku jak i zawnioskowanego świadczenia z art. 95 pkt. 1 ustawy,

- pominięciu w ustaleniach faktycznych wypłacania przez organ świadczenia innego niż wybrane przez skarżącego, na podstawie samodzielnego i bezprawnego aktu (czynności technicznej) dokonanego przez WBE we [..];

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie przedmiotowego przepisu do sporządzonego uzasadnienia, w szczególności przez skopiowanie rozważań faktycznych i prawnych z uzasadnień wyroków WSA w Warszawie zapadłych w tożsamych przedmiotowo sprawach sędziów wojskowych, a nadto poprzez wewnętrzną sprzeczność i niejasność uzasadnienia przejawiającą się brakiem wyjaśnienia dlaczego sąd uznał, że jego zdaniem interpretacja językowa art. 96 ust 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych prowadzi do absurdu lub do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia i na czym to miałoby polegać, oraz w jaki sposób poprzestanie na wykładni językowej naruszałoby założenia racjonalnego i prawidłowego działania ustawodawcy oraz wewnętrzną spójność aktu i całego systemu prawa w aspekcie prac legislacyjnych, w szczególności w kontekście proponowanej zmiany w/w przepisu - co nie tylko utrudnia, ale wręcz uniemożliwia rzeczowe dokonanie oceny zasadności zapadłego wyroku w zakresie powołanych podstaw zaskarżenia, jak też przedstawienie zarzutów merytorycznych do zapadłego rozstrzygnięcia. Tego typu naruszenie przepisów postępowania ogranicza również kontrolę instancyjną Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dając poznać przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji przy uznaniu niezasadności podstaw zaskarżenia.

W skardze kasacyjnej powołano się nadto na podtrzymanie wszystkich zarzutów zgłoszonych w skardze do Sądu I instancji wraz z argumentacją wyłożoną we wszystkich złożonych do akt sprawy pismach procesowych, gdyż stanowią one meritum zaskarżenia i tam zostały one szczegółowo opisane.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art.176 p.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym, nie jest w konsekwencji możliwe sformułowanie zarzutu poprzez odwołanie się do treści pism składanych w postępowaniu przed sądem I instancji, przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej jest bowiem wyrok Sądu I instancji, a nie decyzje administracyjne i postępowanie administracyjne, kontrolowane przez Sąd I instancji. Z tego powodu nie jest skuteczne powołanie się w skardze kasacyjnej na zarzuty zgłoszone w skardze do sądu I instancji, nie mogą one podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a, zarzucając zarówno naruszenie prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Zarzut naruszenia prawa procesowego może odnieść skutek w przypadku wykazania, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zarzutu błędnej wykładni związane jest z wykazaniem, że przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie określonego przepisu narusza uznane dyrektywy interpretacyjne. Wymaga zatem z jednej strony wskazania, na czym polega błąd Sądu w interpretacji przepisu, jakie dyrektywy zostały naruszone, zaś z drugiej strony wykazania, jakie winno być prawidłowe rozumienie przepisu. Zarzut niewłaściwego zastosowania natomiast wymaga wykazania, że w ustalonych okolicznościach faktycznych doszło do wadliwej kwalifikacji prawnej i stan faktyczny nie odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej. Jak się wobec tego wskazuje, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego może odnieść skutek w sytuacji, gdy nie jest kwestionowany stan faktyczny sprawy (por. wyrok NSA z 13 lutego 2009 r., sygn. I OSK 414/08, wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., sygn. II OSK 270/08).

W pierwszej kolejności rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny podlegały zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Nie jest zasadny zarzut dotyczący braku dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie. Powołane dla uzasadnienia postawionej tezy postanowienie NSA z 14 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 929/11 nie jest trafnie dobrane, albowiem przedmiotem sprawy była w nim kwestia dodatku za wysługę lat do uposażenia sędziego. W niniejszej sprawie zaś wniosek dotyczył świadczenia pieniężnego dla żołnierza zwolnionego ze służby wojskowej. Orzekanie o nim następuje w drodze decyzji, a sprawa nie mieści się w katalogu wyłączeń określonych w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. To, że wniosek o wypłatę tego świadczenia złożył sędzia w stanie spoczynku nie oznacza, że sprawa dotyczy roszczenia ze stosunku służbowego sędziego. Skoro został złożony wniosek o wypłatę, to podlegał on rozpoznaniu, zaś kwestia zasadności tego wniosku zależy od stanu regulacji materialnoprawnej i ograniczeń związanych ze zbiegiem uprawnień.

Nie są także zasadne zarzuty odnoszące się do wadliwości ustaleń faktycznych związanych z przyjęciem, że skarżący domaga się równolegle z pobieranym uposażeniem sędziego w stanie spoczynku także świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy, i pominięciem faktu, że świadczenie inne niż wybrane (z tytułu stanu spoczynku) jest mu wypłacane "na podstawie samodzielnego i bezprawnego aktu". Żadne okoliczności nie pozwalają na powzięcie przekonania, że wypłata należności z tytuł stanu spoczynku odbywała się i odbywa wbrew woli skarżącego, który jako były sędzia sądu wojskowego niewątpliwie dysponował wiedzą, jak szybko i skutecznie stan ten zmienić. Świadczenie z tytułu zwolnienia ze służby dotyczyło okresu od 1 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r., wniosek zaś o jego jednorazową wypłatę został złożony w piśmie z 21 czerwca 2012 r., czyli niewątpliwie w trakcie pobierania uposażenia sędziego w stanie spoczynku. Rozstrzygnięcie zaś nastąpiło już po upływie okresu roku od zwolnienia ze służby. Tym okolicznościom skarżący nie zaprzeczył. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji nie zapadło wobec tego w oparciu o wadliwe ustalony stan faktyczny. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wypłatę świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wyczerpująco ustalono okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego i prawidłowo je oceniono, a więc bez naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W żadnym też zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie uznaje zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 k.p.a. Wyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie musi odnosić się szczegółowo do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeżeli argumentacja sądu łącznie przesądza o ich bezzasadności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1696/06), zwłaszcza jeśli istota problemu tkwi w zagadnieniu prawnym, związanym z interpretacją prawa, a nie w ocenie stanu faktycznego. Jest bowiem wymagane, aby uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie było jedynie syntezą stanowiska sądu. Nie można też zgodzić się z zarzutem, że stanowisko Sądu I instancji nie jest wyrazem powodów, dla których wydano wyrok o określonej treści, a stanowi powielenie uzasadnień wydanych w tożsamych sprawach. Faktem jest, że również skarga i skarga kasacyjna skarżącego stanowią w znacznym zakresie powielenie zarzutów stawianych w innych sprawach przez innych skarżących, ale dotyczących analogicznego problemu (niniejsza skarga kasacyjna powiela w szczególności szereg zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej rozstrzygniętej wyrokiem NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2712/12). Nie powinno w takiej sytuacji budzić zdziwienia, że rozpoznając analogiczne zagadnienia prawne sądy posługują się takimi samymi argumentami. W żadnym przypadku stan taki nie świadczy zaś o braku bezstronności sędziów orzekających, zaś skarżący jako sędzia w stanie spoczynku winien zdawać sobie sprawę z wagi tego rodzaju zarzutu i trybów, w jaki powinny być w sposób odpowiedzialny zgłaszane. Mając na względzie wiążące skarżącego, jako sędziego w stanie spoczynku, standardy etyczne, nie jest dopuszczalne wysuwanie takiego zarzutu w formie argumentu erystycznego. W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stwierdzono, że uzasadnienie w sprawie zostało sporządzone po kilku miesiącach od daty wyrokowania. Stan ten nie odpowiada prawdzie, albowiem wyrok zapadł na rozprawie w dniu 4 września 2013 r., wniosek o sporządzenie uzasadnienia wpłynął do Sądu I instancji 12 września 2013 r., uzasadnienie zostało sporządzone przez sędziego sprawozdawcę 24 września 2013 r. i po podpisaniu przez pozostałych członków składu sędziowskiego wysłane 4 października 2013 r., a odebrane przez skarżącego 15 października 2013 r. W tym stanie faktycznym postawiony zarzut wydaje się bazować na okolicznościach innej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zgłoszonych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego. Należy podkreślić, że kwestia zasadności stosowania do sędziów sądów wojskowych w stanie spoczynku przepisu art. 95 ust. 1 ustawy była przedmiotem badania w szeregu postępowań. Orzekający w niniejszej sprawie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela stanowisko zajęte w tym zakresie przez NSA w wyrokach z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. I OSK 2712/12, z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 2321/12, z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. I OSK 2395/12, z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. I OSK 2328/12, z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. I OSK 2321/12, zgodnie z którym niedopuszczalna jest taka wykładnia przepisów, zgodnie z którą możliwe byłoby pobieranie przez sędziów wojskowych w stanie spoczynku podwójnego uposażenia - uposażenia w stanie spoczynku i uposażenia na podstawie art. 95 pkt. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia określonych przepisów prawa materialnego sprowadza się do zakwestionowania przyjętego w oparciu o metody wykładni systemowej stanowiska Sądu I instancji, że sędziemu sądu wojskowego przeniesionemu w stan spoczynku z uwagi na zniesienie sądu wojskowego, pobierającemu uposażenie spoczynkowe, po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, jako byłemu żołnierzowi nie przysługuje świadczenie przewidziane w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz że przewidziany w art. 96 ust. 3 tej ustawy zbieg świadczeń dotyczy sędziego w stanie spoczynku.

Wbrew stanowisku skarżącego trzeba w pierwszej kolejności zastrzec, że kwestia prymatu tzw. wykładni "językowej" czy też istnienia przypadków "jasnych" i nie wymagających interpretacji jest w teorii prawa sporna i zajęcie w tych sprawach stanowiska jest z reguły połączone z akceptacją określonej postawy teoretycznej, dotyczącej w szczególności rozumienia wykładni i jej celu. W szczególności stan, w którym możliwe są konkurencyjne rozumienia przepisu, przeczy tezie o jego jasności. Powstała kontrowersja wymaga rozstrzygnięcia, które nie jest możliwe na gruncie samego języka, właśnie bowiem tekst prawny jest źródłem kontrowersji. Wybór jednego z możliwych rozumień musi się wobec tego odbyć z uwzględnieniem kompleksowo rozważonych dyrektyw interpretacyjnych, o jego trafności może przesądzić tylko spójność osiągnięta przy zastosowaniu możliwe szerokiego katalogu dyrektyw i argumentów interpretacyjnych, a nie ich wykluczenie z powołaniem się na jasność językowego rozumienia. Natomiast powoływana zarówno przez Sąd I instancji, jak i w skardze kasacyjnej praca dotycząca wykładni jest przeglądem i prezentacją stanowisk wyrażanych w orzecznictwie. Płynie z niej zasadniczy wniosek, że dyrektywy interpretacyjne w danej kulturze prawnej mają względnie ustaloną hierarchię i wagę, i nie wiążą bezwarunkowo. Wzgląd na określone, uzasadnione racje może być powodem do odstąpienia od stosowania danej dyrektywy czy też zmiany ich wzajemnej relacji. Co do zasady należy jednak zgodzić się, że rozumienie znajdujące uzasadnienie w szeregu argumentów w większym stopniu zasługuje na akceptację, niż rozumienie oparte na wkluczeniu i redukcji argumentów interpretacyjnych. Z tego powodu Sąd nie akceptuje stanowiska skargi kasacyjnej, bazującego na założeniu o językowej granicy wykładni i nie uznaje przyjętych przez Sąd I instancji dyrektyw systemowych za naruszenie jakiegoś standardu dokonywania interpretacji (por. Z. Tobor: W poszukiwaniu intencji prawodawcy. Warszawa 2013; A. Bielska-Brodziak: Interpretacja tekstu prawnego na podstawie orzecznictwa podatkowego. Warszawa 2009).

Skarżący, w związku ze zniesieniem sądu wojskowego, w którym pełnił zawodową służbę wojskową na stanowisku sędziego sądu wojskowego, został przeniesiony w stan spoczynku, a następnie zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Po zwolnieniu ubiegał się o świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przechodząc w stan spoczynku, na podstawie art. 100 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze. zm.) w związku z art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 2007 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 226, poz. 1676 ze zm.), zachował prawo do uposażenia w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku. Zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94, przysługuje m.in. przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia, termin i tryb jego wypłaty określa art. 96 powołanej ustawy. Ustęp 3 tego przepisu reguluje kwestie związane ze zbiegiem uprawnienia do omawianego świadczenia z prawem do zaopatrzenia emerytalnego, stanowiąc, że w razie posiadania uprawnień do świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1, żołnierzowi przysługuje – według jego wyboru – tylko jedno z tych świadczeń. Oznacza to, że były żołnierz po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, w przypadku gdy spełnia wskazane przesłanki ustawowe, może nabyć prawo do dwóch odrębnych świadczeń, przy czym według jego wyboru wypłaca się mu tylko jedno z nich. Ustawodawca wykluczył zatem możliwość równoczesnego (łącznego) korzystania przez osobę uprawnioną z obu wskazanych (prawidłowo nabytych) świadczeń. A zatem w przypadku, gdy były żołnierz zawodowy nie nabył w ogóle prawa do świadczeń emerytalnych, przez okres 12 miesięcy po rozwiązaniu z nim stosunku służbowego można mu wypłacać świadczenie pieniężne przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Natomiast w przypadku, gdy były żołnierz zawodowy nabył prawo do ogólnych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, musi on dokonać wyboru, czy przez wskazany okres po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej ma być mu wypłacane świadczenie emerytalne, czy świadczenie pieniężne przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W tej drugiej sytuacji nie ma możliwości pobierania świadczeń z obu tytułów.

Przepisy art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych mają zastosowanie do wszystkich żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, w tym również sędziów sądów wojskowych, albowiem w rozumieniu ustawy (art. 6 pkt 15) są oni również żołnierzami zawodowymi. Status sędziów sądów wojskowych będących żołnierzami zawodowymi reguluje ustawa – Prawo o ustroju sądów wojskowych i określone w jej art. 70 § 1 przepisy ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Jedynie w sprawach tam nieuregulowanych, prawa i obowiązki żołnierzy określają przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Status tej grupy żołnierzy zawodowych sprawia, że ich roszczenia, zarówno w trakcie pełnionej służby, jak i po jej zakończeniu, muszą być oceniane systemowo, z uwzględnieniem unormowań zawartych we wszystkich powyższych aktach prawnych, z uwzględnieniem ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r., Nr 8, poz. 66 ze zm.), a nie tylko ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 124, poz. 782), począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r., od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. W aktualnym stanie prawnym kwestię tę reguluje art. 91 § 9 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, który na podstawie art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych ma zastosowanie także do sędziów sądów wojskowych. Ustrojodawca konstytucyjny przewidział także możliwość przeniesienia sędziego w stan spoczynku w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych (art. 180 ust. 5 Konstytucji RP). Stan spoczynku sędziego jest instytucją jednolitą (całościową), niezależnie od podstawy prawnej przejścia w taki stan. Zgodnie z art. 100 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, sędziemu, który został przeniesiony w stan spoczynku, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, przysługuje do czasu osiągnięcia wieku 67 lat albo do osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 69 § 1a ustawy, uposażenie w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku. Sędziemu przechodzącemu lub przeniesionemu w stan spoczynku z powodu wieku, choroby lub utraty sił przysługuje uposażenie w wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat, pobieranych na ostatnio zajmowanym stanowisku. Powyższy przepis, na mocy art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych, ma również zastosowanie do sędziego sądu wojskowego przeniesionego w stan spoczynku. Analiza powołanych przepisów wskazuje, że wpływ na wysokość uposażenia spoczynkowego mają przyczyny, z jakich dochodzi do przejścia w taki stan, a nie sam charakter omawianej instytucji.

Natomiast w świetle art. 100 § 6 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, sędziemu z tytułu pracy na stanowisku sędziego nie przysługuje prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 91 § 10 ustawy. W przypadku zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się (z pewnym zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy) wyłącznie uposażenie – art. 100 § 6 ustawy. Stosownie do zawartego w art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych odesłania, zasada ta odnosi się także do sędziów sądów wojskowych. Została ona również powtórzona w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Przepis ten stanowi, że "w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej".

Analiza regulacji prawnej, dotycząca uzyskiwania przez sędziów sądów powszechnych i sędziów sądów wojskowych uprawnień związanych z przejściem w stan spoczynku prowadzi do wniosku, że ma ona charakter szczególny. Uprawnienia sędziego w stanie spoczynku nie są tożsame ze świadczeniami z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych ani resortowego systemu zaopatrzenia emerytalnego, aczkolwiek w sensie ekonomicznym cel tych świadczeń jest analogiczny. Mają one zapewnić uprawnionemu środki utrzymania po zaprzestaniu aktywności zawodowej. Z tego względu zasadna jest ich kwalifikacja do wspólnej kategorii świadczeń z szeroko pojmowanego zabezpieczenia społecznego.

W sferze zabezpieczenia społecznego jedną z podstawowych zasad jest prawo do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego. Dotyczy ona także uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz wojskowych i powszechnych świadczeń emerytalno-rentowych. Relacja pomiędzy wskazanymi świadczeniami jest podstawą do przyjęcia, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest świadczeniem alternatywnym do świadczeń wymienionych w art. 100 § 6 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 70 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych oraz w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Ustawodawca, dostrzegając cel, jaki te świadczenia spełniają, potraktował je jednakowo i wykluczył dopuszczalność ich jednoczesnej wypłaty.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgłoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia określonych w niej przepisów prawa materialnego nie mogły w konsekwencji odnieść zamierzonego skutku. Nietrafny jest pogląd, co wyżej już zasygnalizowano, że z pozoru jasny wynik wykładni językowej , użytego w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych terminu "świadczenie emerytalne" nie uprawnia do stosowania wykładni systemowej i celowościowej. Nie są wyjątkowe sytuacje, w których przepis rozpatrywany w oderwaniu od innych wydaje się jasny, natomiast analizowany w związku z innymi przepisami staje się wątpliwy (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09, ONSAiWSA 2010/2/21, uchwała TK z dnia 29 stycznia 1997 r., W 6/96, OTK 1997, nr 1, poz. 14). Także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 kwietnia 1999 r., I KZP 11/99 (OSNKW 1999 r., nr 5-6, poz. 28) stwierdzi, że jakkolwiek "w procesie wykładni prawa podstawowe znaczenie ma wprawdzie wykładnia językowa, ale nie jest to metoda jedyna, gdyż w wypadku, gdy okazuje się niewystarczająca, należy sięgnąć do wykładni systemowej". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie do zaakceptowania jest stanowisko skarżącego, że skoro przewidziany w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zbieg świadczeń nie dotyczy wprost uposażenia sędziego w stanie spoczynku, to sędzia sądu wojskowego przeniesiony w stan spoczynku, zwolniony z zawodowej służby wojskowej, powinien otrzymać zarówno stosowne uposażenie spoczynkowe, jak i świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Brak jest bowiem podstaw do uznania, że intencją ustawodawcy było kolejne uprzywilejowanie sędziów sądów wojskowych w stanie spoczynku oraz mnożenie możliwych do otrzymania przez nich świadczeń z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i to w sytuacji, gdy pobierane uposażenie spoczynkowe – co do zasady – jest korzystniejsze w porównaniu z możliwymi do uzyskania przez innych zwalnianych żołnierzy świadczeniami emerytalnymi. Tego rodzaju pogląd byłby nie do pogodzenia z ustanowioną Konstytucji RP zasadą sprawiedliwości społecznej. Ponadto z uwagi na ogólną i powszechną w sferze zabezpieczenia społecznego regułę prawa do korzystania z jednego świadczenia – dopuszczalność jednoczesnego (za ten sam okres) pobierania uposażenia w stanie spoczynku z innym świadczeniem służącym temu samemu celowi wymagałaby wyraźnej regulacji dopuszczającej taki wyjątek. W stanie prawnym przepisu takiego nie ma. Nie jest także możliwe do zaakceptowania w okolicznościach faktycznych sprawy, że w istocie skarżący ubiegał się, wobec dokonanego wyboru, o wypłatę świadczenia wynikającego z faktu zwolnienia ze służby wojskowej. Przeczą temu powyżej omówione okoliczności faktyczne związane z faktem zgłoszenia żądania jednorazowej wypłaty tego świadczenia pod koniec rocznego okresu, za jaki ustawa je przewiduje. W konsekwencji stwierdzić należy, że skoro ustawodawca obie kategorie analizowanych świadczeń traktuje jednakowo i wyklucza jednoczesne pobieranie przez sędziego uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz wojskowych i powszechnych świadczeń emerytalno-rentowych, to brak jest podstaw do różnicowania konsekwencji ich przyznania z punktu widzenia możliwości wypłaty jednocześnie ze świadczeniem przewidzianym w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W związku z powyższym, dokonując wykładni systemowej przyjąć należy, że użytego w art. 96 ust. 3. ustawy określenia "świadczenie emerytalne" nie można ograniczać wyłącznie do emerytury wojskowej, czy emerytury z powszechnego ubezpieczenia społecznego. Prawidłowe dla rozumienia uregulowanej w tym przepisie instytucji jest przyjęcie, że zakres tego określenia obejmuje wszystkie świadczenia w sferze szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego, do których uprawnienia żołnierz zawodowy oraz sędzia sądu wojskowego w stanie spoczynku mogą nabyć z tytułu zwolnienia ze służby.

Akceptując konieczność przeprowadzenia w sprawie wykładni systemowej i celowościowej zauważyć należy, że celem regulacji zawartej w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie jest przysporzenie żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej dodatkowych korzyści finansowych, lecz czasowe zapewnienie mu środków utrzymania w wysokości uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Niewątpliwie funkcję taką realizuje wypłata sędziemu zniesionego sądu wojskowego, przeniesionemu w stan spoczynku, uposażenia spoczynkowego. Prawidłowo zatem uznano, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku oraz świadczenia z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych i resortowego systemu zaopatrzenia emerytalnego mieszczą się pojęciu "świadczenie emerytalne’, o którym mowa w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Oznacza to, że w razie zbiegu uprawnień do któregokolwiek z tych świadczeń z uprawnieniami do świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierzowi – sędziemu w stanie spoczynku przysługuje, według jego wyboru, tylko jedno z tych zbiegających się, konkurencyjnych świadczeń.

Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wymienionych w skardze kasacyjnej, art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 3, art. 96 ust. 2 pkt 1, art. 96 ust. 3, ust. 5 i ust 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie są w przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z podanych wyżej względów uzasadnione. Nie doszło także do naruszenia art. 100 § 1 -4 ustawy o ustroju sądów powszechnych i art. 70 § 2 Prawa o ustroju sądów wojskowych. Bynajmniej w sprawie nie przyjęto, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest świadczeniem tożsamym ze świadczeniem z art. 95 pkt 1 ustawy, ale że jest świadczeniem alternatywnym. Przyjęte stanowisko nie narusza także konstytucyjnych zasad równości, sprawiedliwości i praworządności. Omawiane regulacje wprowadzają przywieje dla określonych grup podmiotów, i już z tego powodu ich interpretacja nie może odbywać się z pominięciem kontekstu systemowego, jeśli chodzi o przyjęte metody wykładni, oraz kontekstu społecznego, jeśli chodzi o względy sprawiedliwości i równości.

Mając na względzie podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.