Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 2244/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.)Małgorzata Jaśkowska Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.) Asesor WSA Andrzej Kołodziej Protokolant Antoni Jasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia[...] czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie likwidacji Stowarzyszenia [...] w L. i przeznaczenia jego majątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

W sprawie jest prezentowany pogląd, że po II wojnie światowej Stowarzyszenie [...] jeszcze działało, jednak po powojennych prześladowaniach politycznych jego władze nie występowały do organów administracji o uregulowanie statusu prawnego. Prezydent Miasta L. uznał, że Stowarzyszenie [...] w L. faktycznie przestało istnieć i wydał decyzję z dnia[...] stycznia 1948 r. o jego likwidacji. Jako podstawę prawną wskazał - Prawo o stowarzyszeniach z 27 października 1932 r. Likwidatorem mianował [...] A.G., a majątek przeznaczono Towarzystwu [...] w W. Wobec tego, że siedziba zarządu Stowarzyszenia była nieznana, dokonano ogłoszenia, w sprawie decyzji o likwidacji stowarzyszenia w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego w L.. Ogłoszenia zawierały pouczenie, że niezgłoszenie się po odbiór decyzji spowoduje, iż decyzję uważać się będzie za doręczoną w dniu drugiego ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego w L.

Po uprawomocnieniu decyzji została przeprowadzona likwidacja. Majątek został [...] czerwca 1948 r. aktem notarialnym darowizny przekazany Towarzystwu [...] ten stanowiła nieruchomość położona w L. przy ul. [...] (obecnie [...]), dla której założono księgę wieczystą nr [...]. Następcą prawnym Towarzystwa [...] została Liga [...] , która [...] kwietnia 1953 r. przekazała nieodpłatnie wskazaną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa (do dyspozycji Obrony Narodowej). Dla nieruchomości założono księgę wieczystą nr [...]. W księdze tej wpisany jest właściciel Skarb Państwa Ministerstwo Obrony Narodowej.

Sąd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia [...] grudnia 1991 r. sygn. akt [...] orzekł o wpisaniu do rejestru stowarzyszeń reaktywowanego Stowarzyszenia [...] w L. ul. [...]. Po uzyskaniu statusu reaktywowanego Stowarzyszenia [...] w L. jego pełnomocnik wystąpił w styczniu 1992 r. do Prezydenta Miasta L. o uchylenie decyzji o likwidacji stowarzyszenia z dnia [...] stycznia 1948 r. i zwrot całego majątku. Podniesiono, że decyzja jest bezprawna i nie była doręczona stronie.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 1998 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r., a po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 1998 r. utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję. W uzasadnieniu wskazano na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 1995 r. sygn. akt I SA 2035/95, w którym Sąd ten stwierdził, że nowo powstałe i zarejestrowane stowarzyszenie, choćby nawet podejmowało wszelkie kroki dla udowodnienia, że jego działalność stanowi kontynuację stowarzyszenia wcześniej zlikwidowanego decyzją administracyjną z powołaniem się na art. 26 prawa o stowarzyszeniach z 27 października 1932 r., nie może być stroną domagającą się stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji. Natomiast weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o jego likwidacji.

W wyniku skargi Stowarzyszenia Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 1999 r. sygn. akt I SA 1569/98 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 1998 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 1998r. W ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wskazał, że w sprawie występowali członkowie Stowarzyszenia [...] w L., którym przysługiwał przymiot strony. Zatem minister powinien ocenić, czy istnieją przesłanki z art. 156 § 1 kpa pozwalające stwierdzić nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r., a nie eksponować brak przymiotu strony reaktywowanego w 1991 r. Stowarzyszenia [...] w L. Zwrócono uwagę, że postanowienie Sądu Wojewódzkiego w L. z [...] grudnia 1991 r. orzekało o wpisaniu do rejestru nie nowopowstałego a reaktywowanego Stowarzyszenia [...] w L., z pominięciem faktu likwidacji tego stowarzyszenia i nie podjęto skutecznych środków prawnych do usunięcia z obrotu tego postanowienia. Tym samym reaktywowane stowarzyszenie mogło wystąpić jako strona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. stwierdził, że bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie kwestii zgodności z prawem decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. w części zarządzającej likwidację Stowarzyszenia [...] w L. oraz, że przekazanie majątku zlikwidowanego Stowarzyszenia dokonane w poświęconej temu części decyzji Prezydenta Miasta L. nastąpiło z naruszeniem prawa, ale z uwagi na to, iż decyzja wywoła nieodwracalne skutki prawne nie można stwierdzić jej nieważności.

Podano, że w sprawie są wiążące wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 1999 r. Z uwagi, że nie zostało wyeliminowane postanowienie Sądu Wojewódzkiego w L. o wpisaniu reaktywowanego Stowarzyszenia [...] w L., to jest ono następcą prawnym zlikwidowanej w 1948 r. organizacji o tej samej nazwie i działającej w oparciu o taki sam statut. Zachowana ciągłość prawna powoduje, że bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie kwestii zgodności z prawem decyzji Prezydenta Miasta L. w części zarządzającej likwidację. Odnośnie majątku stowarzyszenia minister uznał, że jego przekazanie nastąpiło z naruszeniem prawa, bowiem Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] stycznia 1948 r. przekazał Towarzystwu [...] majątek stowarzyszenia, które uznane zostało przez sąd za prawnie niezlikwidowane. Dlatego takie działanie należy obecnie uznać jako działanie przez organ bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie stwierdził, że zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 1948 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność hipoteczną Skarbu Państwa.

Stowarzyszenie [...] w L. wystąpiło z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. uchylił swoją uprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2000 r. i stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r.

W uzasadnieniu podano, że fakt wpisania przez Sąd Wojewódzki w L. do rejestru stowarzyszeń obecnego Stowarzyszenia [...] w L. jako stowarzyszenia reaktywowanego przesądził, iż decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. faktycznie uznawana jest obecnie za nieważną od samego początku. W związku z tym poglądem należy konsekwentnie uznać roszczenie obecnego Stowarzyszenia [...] w L. do majątku po zlikwidowanej w 1948 r. organizacji o tej samej nazwie, za w pełni uzasadnione. Z uwagi, że majątek po zlikwidowanym w 1948 r. Stowarzyszeniu w postaci nieruchomości w formie zabudowanej działki o powierzchni [...] położonej w L. stanowi obecnie własność hipoteczną Skarbu Państwa, pozostającą w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, należy również uznać, że brak jest dostatecznych podstaw do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Prezydent Miasta L. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej zaskarżył powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc, że minister nie wykazał na czym polegało wydanie decyzji z dnia [...] stycznia 1948 r. bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie, że wpisanie do rejestru Stowarzyszenia [...] w L. jako stowarzyszenia reaktywowanego stanowi o przesądzeniu kwestii nieważność decyzji administracyjnej jest błędne, gdyż postępowanie sądowe jest niezależne od postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 1902/00 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r.

W uzasadnieniu stwierdził, że wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 1999 r. sygn. akt I SA 1569/98 jest kwestia legitymacji czynnej. Taką legitymację posiadają występujący w sprawie członkowie dawnego Stowarzyszenia [...] w L.(ze statutem z 1921 r.), jak również Stowarzyszenie [...] w L. wpisane postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia [...] grudnia 1991 r. Natomiast Sąd ten nie przesądził żadnych kwestii dotyczących ważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. Sąd rejestrowy mógł tylko zarejestrować Stowarzyszenie [...] w L. W jego zakres kognicji nie wchodzi bowiem stwierdzanie nieważności decyzji administracyjnych. Dlatego podstawy nieważności decyzji nie może stanowić, niezależnie jak jest zredagowane, postanowienie sądu rejestrowego. Minister powinien w wyniku wnikliwej analizy prawnej wykazać, że decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. została wydana w myśl obowiązującego wtedy prawa bez podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. w sprawie likwidacji Stowarzyszenia [...] i przeznaczenia jego majątku na rzecz Towarzystwa [...].

W uzasadnieniu podał, że przed wydaniem decyzji należało rozstrzygnąć dwie kwestie: czy można stwierdzić nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. i czy nie wywołała ona nieodwracalnych skutków prawnych. Przytoczył przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którymi stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe, jeżeli wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Podstawę prawną decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. stanowiły przepisy art. 25, 26 pkt 4 i art. 27 prawa o stowarzyszeniach z 27 października 1932 r. z powołaniem się, że stowarzyszenie to praktycznie przestało istnieć. Przepis art. 25 powołanej ustawy ustalał procedurę w przypadku likwidacji lub rozwiązania stowarzyszenia. Natomiast art. 26 pkt 4 stanowił, że jeżeli zajdą inne okoliczności świadczące o tym, że stowarzyszenie faktycznie przestało istnieć władza rejestracyjna stwierdzi te okoliczności i zadecyduje likwidację. Decyzja z [...] stycznia 1948 r. nie zawiera uzasadnienia ale też nie wskazuje na jakich faktach opierał się Prezydent Miasta L. ustalając, że stowarzyszenie faktycznie przestało istnieć. Majątek został przeznaczony na rzecz Towarzystwa [...], gdy z treści art. 27 ustawy wynika, że majątek stowarzyszenia rozwiązanego przez władzę względnie, co do którego władza rejestracyjna zadecydowała likwidację, będzie użyty na cel w statucie przewidziany. Zgodnie z § 21 statutu Stowarzyszenia [...] w razie rozwiązania stowarzyszenia jego majątek przekazuje się na cele [...] Stowarzyszeń [...]. Nie istniała zatem przesłanka, która uprawniała władzę do stwierdzenia, że majątek ten przeznacza się na rzecz Towarzystwa [...]. Zatem treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisów prawa, na podstawie których została wydana. Badano też zgodnie z art. 156 § 2 kpa, czy decyzja z dnia [...] stycznia 1948 r. nie wywoła nieodwracalnych skutków prawnych. Powołano się na art. 5 i następne ustawy o księgach wieczystych i hipotece, które chronią nabycie prawa osoby ujawnionej w księdze wieczystej bez względu na to, czy była ona rzeczywiście uprawniona. Ustawa w określonym zakresie sankcjonuje przewagę stanu formalnego, wynikającego z treści księgi nad rzeczywistym stanem prawnym. Zwrócono uwagę, że ochrona nabywcy obejmuje jedynie prawo nabyte odpłatnie. Natomiast nabycie nieodpłatne nie może zostać ocenione jako powodujące nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Majątek stowarzyszenia przekazany został nieodpłatnie, zatem decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Z uwagi, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, możliwe było stwierdzenie jej nieważności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezydent Miasta L.. Podniósł, że w jego ocenie argumentacja podana w uzasadnieniu decyzji nie daje podstaw do przyjęcia, iż decyzja Prezydenta Miasta L. i z [...] stycznia 1948 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, gdyż przywrócenie stanu prawnego powstałego przed jej wydaniem jest niemożliwe, bowiem nowy właściciel wpisany został do księgi wieczystej i jego prawa chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2002 r. z taką samą argumentacją.

Prezydent Miasta L. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji znak [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. utrzymującą w mocy uprzednią decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2002 r., w której stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r., nr [...] w sprawie likwidacji Stowarzyszenia [...] w L. i przeznaczenia jego majątku na rzecz [...] Towarzystwa [...]. Wniósł o uchylenie obu decyzji.

Zdaniem skarżącego minister niezgodnie z prawem, powołując się na przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa, stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L.. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a także z twierdzeń zarejestrowanego w 1991 r. Stowarzyszenia [...] w L. wynika, że Stowarzyszenie to nie prowadziło działalności prawem przewidzianej, co równoznaczne jest z tym, że przestało ono istnieć. Podnieść również należy, że w sprawie nie został przedłożony żaden dowód na to, że stowarzyszenie prowadziło taką działalność zarówno w dacie wydania decyzji przez Prezydenta Miasta L., tj. [...] stycznia 1948 r., jak i później do 1989 r. Odnosząc się do części decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku Stowarzyszenia, zwrócił uwagę, że Minister Spraw Wewnętrznych, powołując się na § 21 statutu stowarzyszenia, nie poczynił w ogóle żadnych ustaleń, czy [...] Stowarzyszeń [...] istniał i prowadził działalność w dacie wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1948 r. Gdyby bowiem okazało się, że Związek ten nie istniał i nie prowadził działalności, to przeznaczenie majątku Stowarzyszenia mógł określić Prezydent Miasta L. w sposób, jak to uczynił w decyzji z dnia [...] stycznia 1948 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie z argumentacją taką jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że nie można się zgodzić z zarzutami, że Stowarzyszenie nie prowadziło działalności prawem przewidzianej, co jest równoznaczne, iż przestało istnieć. Stowarzyszenie działało jawnie w latach 1945 - 1946, a w wyniku prześladowania jego członków działalność została utajniona. Z tych względów władze Stowarzyszenia nie występowały do organów administracyjnych o uregulowanie swojego statusu prawnego w oparciu o obowiązujące przepisy. Wyraził również pogląd, że Prezydent Miasta L. w przedmiotowej sprawie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, tylko w części decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku zlikwidowanego Stowarzyszenia i tylko w tym zakresie może wnieść skargę. Podkreślił, że obowiązujące w dniu wydania decyzji przez Prezydenta Miasta L. prawo o stowarzyszeniach z dnia 27 października 1932 r. /Dz.U. Nr 94, poz. 808/ nie dawało władzy rejestracyjnej uprawnień do dowolnego dysponowania majątkiem zlikwidowanego stowarzyszenia. Musiał być on użyty na cel przewidziany w statucie, a dopiero w sytuacji, gdy brak było odpowiednich postanowień przeznaczenie majątku mogła określić władza rejestracyjna, uwzględniając cele stowarzyszenia. Zatem stwierdzić należy, że władza rejestracyjna obowiązana była zbadać, czy w dniu wydania decyzji [...] istniał. Z treści decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. nie wynika, aby takie ustalenia poczyniono, zaś przekazanie nieodpłatnie majątku Stowarzyszenia na rzecz Towarzystwa [...] w W. nie było wypełnieniem dyspozycji statutowej Stowarzyszenia. Biorąc pod uwagę fakt, że majątek należało użyć uwzględniając cele stowarzyszenia, dyskusyjnym jest jego przekazanie na rzecz Towarzystwa [...] w W..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052/ sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić.

W pierwszej kolejności należy rozważyć wyrażony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pogląd, że Prezydent Miasta L. w przedmiotowej sprawie jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa, tylko w części decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku zlikwidowanego Stowarzyszenia i tylko w tym zakresie może wnieść skargę. Zgodnie z częścią V rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów /Dz.U. Nr 103, poz. 652/ L. ma status miasta na prawach powiatu. Zgodnie z art. 23 w zw. art. 4 pkt 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 11, poz. 12 ze zm./, zasobem nieruchomości Skarbu Państwa gospodarują, z zastrzeżeniem art. 60, starostowie, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, a przez starostę należy również rozumieć prezydenta miasta na prawach powiatu. Zatem Prezydent Miasta. L. reprezentuje Skarb Państwa w odniesieniu do nieruchomości położonej w L. - majątek zlikwidowanego na podstawie decyzji z dnia [...]stycznia 1948 r. Stowarzyszenia [...] w L..

Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek - art. 28 kpa. Wynika stąd jedynie wymaganie, aby postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku. W niniejszej sprawie postępowaniem objęta była decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. stwierdzająca likwidację Stowarzyszenia [...] w L. i przekazanie jego majątku na rzecz Towarzystwa [...]. Majątek ten stanowiła nieruchomość położona w L. przy ul. [...] (obecnie [...]), dla której założono księgę wieczystą nr [...] Następcą prawnym Towarzystwa [...] została Liga [...], która [...] kwietnia 1953 r. przekazała nieodpłatnie wskazaną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa (do dyspozycji Obrony Narodowej). To postępowanie dotyczy zatem Prezydenta Miasta L., jako wykonującego zadania administracji rządowej, gospodarującego nieruchomością Skarbu Państwa, której tytuł własności wywodził się wprost z obecnie kwestionowanej decyzji. Podnieść również należy, że według art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61 § 4 kpa o wszczęciu każdego postępowania administracyjnego z urzędu czy na żądanie strony, organ obowiązany jest zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Natomiast w myśl art. 28 kpa stroną jest nie tylko ten, kto żąda czynności organu, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wynika stąd, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Z powyższego wynika, że Prezydent miasta L. jest legitymowany do zaskarżenia do sądu administracyjnego ostatecznej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji również w części dotyczącej stwierdzenia jej nieważności.

Przechodząc do meritum należy ocenić, czy istniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta L. z dnia [...] stycznia 1948 r. Zgodnie z art. 156 § 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że decyzja nie ma podstawy w żadnym obowiązującym przepisie prawa materialnego. W przypadku przedmiotowej decyzji przesłanka ta nie ma zastosowania, bowiem jej podstawą prawną było ówcześnie obowiązujące rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach /Dz.U. Nr 94, poz. 808/. Należy zatem rozważyć czy wydanie jej nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Cechę rażącego ma takie naruszenie prawa, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki nie dające się pogodzić z wymaganiami praworządności, którą należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji. Przede wszystkim należy zatem stwierdzić naruszenie prawa i dopiero oceniać je jako rażące przez pryzmat skutków wywołanych przez wadliwą decyzję. W decyzji Prezydenta L. podano, że Stowarzyszenie [...] w L. faktycznie przestało istnieć. Przepis art. 26 Prawo o stowarzyszeniach z 1932 r. stanowił, że jeżeli: 1) liczba członków stowarzyszenia spadnie poniżej 10, lub 2) stowarzyszenie nie posiada przewidzianego statutowo zarządu i nie ma warunków do jego wyłonienia, względnie nie wyłania w ciągu najmniej rocznego okresu czasu, lub 3) organ ten nie był odnawiany najmniej w ciągu 3 okresów przewidzianego statutowo czasu jego urzędowania, albo też 4) zajdą inne okoliczności, świadczące, że stowarzyszenie faktycznie istnieć przestało, lub że istnienie jego stało się bezprzedmiotowe, - władza rejestracyjna, z własnej inicjatywy, na wniosek wyznaczonego w myśl art. 30 kuratora albo na czyjkolwiek wniosek, stwierdzi te okoliczności i zadecyduje likwidację stowarzyszenia. Jak trafnie zauważył organ przedmiotowa decyzja nie zawiera uzasadnienia i nie wskazuje na jakich faktach opierał się prezydent uznając, że stowarzyszenie faktycznie przestało istnieć, zwłaszcza jeżeli weźmie się pod uwagę twierdzenie Stowarzyszenia, że podjęło ono działalność po wojnie, a od września 1947 r. wobec aresztowań członków, działalność została utajniona. Jeżeli chodzi o majątek stowarzyszenia to zgodnie z brzmieniem art. 27 obowiązującym w dacie wydania decyzji majątek stowarzyszenia rozwiązanego przez władzę, względnie takiego, co do którego władza zadecydowała likwidację na podstawie art. 26, będzie użyty na cel w statucie jego przewidziany. W braku odpowiednich postanowień przeznaczenie majątku określi władza rejestracyjna, uwzględniając cele stowarzyszenia. Prezydent majątek ten w postaci nieruchomości zabudowanej położonej w L. przeznaczył na rzecz Towarzystwa [...], gdy zgodnie z § 21 statutu Stowarzyszenia [...]w L.w razie rozwiązania Stowarzyszenia jego majątek przekazuje się na cele [...] Stowarzyszeń [...]. Trafnie zatem organ uznał, że decyzja Prezydenta miasta L. wydana została z rażącym naruszeniem przepisów art. 26 i 27 Prawa o Stowarzyszeniach. Podniesiony w skardze zarzut, że brak jest dowodu w sprawie, iż Stowarzyszenie prowadziło działalność prawem przewidzianą zarówno w dacie wydania decyzji z dnia [...] stycznia 1948 r. jak i później do 1989 r. nie może się ostać. Argumentem takim nie może też być brak w rejestrze stowarzyszeń prowadzonym przez organ administracji państwowej adnotacji o istnieniu tego Stowarzyszenia, bowiem wykazanie tych faktów w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, spoczywało na organie wydającym decyzję. Podobnie zresztą jak ustalenie przed przekazaniem majątku, czy istnieje i prowadzi działalność Związek [...].

Do rozważenia pozostaje jeszcze kwestia, czy decyzja Prezydenta Miasta L. z [...] stycznia 1948 r. wywołała nieodwracalne skutki prawe. W takim wypadku bowiem nie można stwierdzić jej nieważności - art. 156 § 2 kpa. Problem dotyczy majątku Stowarzyszenia w postaci nieruchomości zabudowanej położonej w L. przy ul. [...] (obecnie [...]), dla której założono księgę wieczystą nr [...]. Nieruchomość ta przekazana została Towarzystwu [...]. Jego następcą prawnym była Liga [...] , która [...] kwietnia 1953 r. przekazała nieodpłatnie wskazaną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa (do dyspozycji Obrony Narodowej). Z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy brak jest przepisów prawnych, które mogłyby stanowić dla organów administracji podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności mogących cofnąć, znieść lub odwrócić skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotknięta wadą nieważności. Okoliczność, że nieruchomość znajduje się we władaniu Skarbu Państwa sama przez się nie oznacza, że decyzja administracyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Ochrona, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz.U. Nr 19, poz.147 ze zm./, obejmuje jedynie prawa nabyte odpłatnie. Według utrwalonego już orzecznictwa sądowego nieodpłatne nabycie prawa nie jest chronione rękojmią wiary publicznej, por. m.in. wyrok NSA z dnia 9 lutego 1995 r. IV SA 495/94, opubl. w Prawo Gospodarcze 1995 r. Nr 9, poz. 15. Stąd też nieodpłatne nabycie tego prawa nie może być oceniane jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej - por. wyrok NSA z dnia 16 października 1995 r. IV SA 747/94, opubl. we Wspólnocie 1997 r. Nr 7, str. 26. Podobne stanowisko w odniesieniu do uwłaszczenia zajęte zostało w wyroku z dnia 20 września 1994 r. IV SA 212/94 nie publ.

Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.