Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 942/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza N. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Burmistrz N. odmówił E. M. (skarżącej) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – G. K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że przeszkodą dla przyznania wnioskowanego świadczenia jest to, iż niepełnosprawność matki skarżącej powstała – jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – po ukończeniu przez nią 25 roku życia, nie została więc spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."). Zdaniem organu skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. II K 38/13, w którym stwierdził, że art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności , jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji , nie jest uchylenie spornego przepisu, ani wykreowania prawa do żądania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy oraz treści art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., organ odwoławczy stwierdził, że o ile organ I instancji dokonał błędnej oceny spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14, to jednak przeszkodą dla przyznania wnioskowanego świadczenia pozostaje to, iż opieka wykonywana nad matką nie ma charakteru stałego, a jej zakres nie pozbawia skarżącej możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał, że czynności sprawowane przez skarżącą (zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, wizyty u lekarza, czynności higieniczne) nie są czynnościami wykraczającymi poza obowiązki domowe wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Wskazał, że wobec zakresu sprawowanej opieki, jej częstotliwości, odległości od miejsca zamieszkania (27 km) nie zachodzi konieczność niepodejmowania zatrudnienia. Wyjaśniwszy istotę formy wsparcia jaką jest świadczenie pielęgnacyjne (rekompensata za niemożność podjęcia zatrudnienia z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) stwierdził, że ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego nie potwierdzają, by sprawowana przez skarżącą opieka była opieką stałą i długotrwałą, zwłaszcza, że niepełnosprawna matka prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. M. zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego podnosząc, że sprawuje ona całodzienną, czasem również nocną opiekę nad matką. Wskazała, że przebywa z matką od godzin porannych do godzin nocnych, przy czym dystans dzielący miejsca zamieszkania jej i matki nie jest problemem, albowiem pokonanie go zajmuje jej samochodem ok. 20 minut. Skarżąca stwierdziła, że opieka nad matką skutkuje brakiem możliwości podjęcia pracy zarobkowej, w zakresie jej obowiązków jest bowiem wykonywanie przy matce wszystkich czynności dnia codziennego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia przez Sąd.

Przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie stanowiło uznanie przez organ odwoławczy, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ uargumentował swoje stanowisko tym, że skarżąca nie sprawuje stałej, długotrwałej opieki nad niepełnosprawną osobą (matką) w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia. Powyższe kwestionuje skarżąca podnosząc, że jej pomoc jest sprawowana w wymiarze wykluczającym podjęcie zatrudnienia, przy czym nie stoi na przeszkodzie takiemu uznaniu to, że nie dzieli ona miejsca zamieszkania z matką i dojeżdża do niej z miejscowości oddalonej o 27 km.

Nadmienić w pierwszej kolejności należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska wobec stosowalności w sprawie skarżącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ I instancji wskazał bowiem, że wyłącznym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej był fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po okresach o których mowa w punktach 1 i 2 tego przepisu (do dnia ukończenia 18. roku życia, lub 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej).

Sąd podziela i potwierdza stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw powoływania się na negatywną przesłankę wynikającą z ww. przepisu, a to ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. W orzeczeniu tym Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia, w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości wobec prawa). Kwestia powyższa stała się i pozostaje już w sprawie bezsporna, nie ma więc potrzeby ponownego odnoszenia się do niej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Skarżąca - jako córka G. K. legitymującej się orzeczeniem Powiatowej Komisji ds. Orzeczeń o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] stycznia 2021 r. o zaliczeniu ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności - jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że mąż G. K. – J. K. (ur. [...].08.1938 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...].01.2012 r. ([...]) o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne (ze środków publicznych) nie jest świadczeniem należnym z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – czyli realizacji ustawowego obowiązku alimentacyjnego najbliższych członków rodziny osoby niepełnosprawnej. Świadczenie to na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których z woli ustawodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny jeżeli nie podejmują lub "rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...).

Oznacza to, ze oprócz spełnienia warunków formalnych i ustalenia czy nie zachodzą ustawowe przeszkody w przyznaniu tego świadczenia wnioskodawcy, zasadniczym obowiązkiem organów administracji jest ustalenie w okolicznościach każdej indywidualnej sprawy jaki jest faktyczny zakres koniecznej sprawowania opieki nad dana osoba niepełnosprawną nawet w stopniu znacznym, jej sytuacja rodzinna, zamieszkania, czy i jakie osoby z grona osób zobowiązanych uczestniczą w sprawowaniu opieki.

Podkreślenia wymaga, że prawidłowo ustalony stan faktyczny jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Wobec tego organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 k.p.a. i przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób określony w przepisach art. 75 i nast. k.p.a. Dopiero zebranie pełnego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Nadto zwrócić należy uwagę, że jedna z zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest zasada zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.). Zasada ta została rozwinięta w art. 79a k.p.a., który w § 1 stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Po myśli § 2 w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nadto podkreślenia wymaga, że zasada ogólną postępowania administracyjnego jest także jego dwuinstancyjność (art. 15), z której wynika prawo strony do tego aby jej sprawa administracyjna została merytorycznie rozpatrzona i rozstrzygnięta w jej całokształcie dwukrotnie przez odrębne organy administracji publicznej.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę utrzymując w mocy wadliwą decyzję Burmistrza N. z [...] kwietnia 2021 r., wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji bez właściwego rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, Kolegium orzekło z istotnym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 i wskazanych wyżej przepisów postępowania. Samo przy tym, wbrew możliwościom wynikającym z art. 136 k.p.a., nie uzupełniło postępowania wyjaśniającego w sprawie, a nawet nie zapewniło stronie możliwości wykazania zakwestionowanej dopiero w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej – nie zastosował art. 79a k.p.a. W istocie zatem, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy uniemożliwił stronie dochodzenie jej prawa w toku postępowania administracyjnego. Dopiero w uzasadnieniu ostatecznej decyzji w tym postępowaniu organ administracji publicznej zakwestionował zaistnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia – uznając, że z akt sprawy nie wynika, że aby wymiar i charakter sprawowanej opieki uzasadniał przyznanie prawa do świadczenia.

W świetle dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osoba niepełnosprawną. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osoba niepełnosprawną tj. wymiaru indywidualnej opieki wnioskodawcy w kontekście braku możliwości podjęcia przez niego pracy.

W ocenie Sądu przedwczesne jest stanowisko Kolegium, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zakres sprawowanej nad matką opieki. Kwestia ta nie została bowiem przez organy administracji dostatecznie wyjaśniona.

Kwestionując możliwość sprawowania przez skarżącą opieki nad matką w zakresie wymaganym przez cytowany przepis organ wskazał, że opieka ta polega na wykonywaniu podstawowych czynności domowych w sposób nieangażujący skarżącej na tyle, by nie mogła ona podjąć zatrudnienia. Organ oparł się w tym zakresie na materiale dowodowym (oświadczeniu skarżącej, kwestionariuszu wywiadu środowiskowego i notatkach pracownika organu socjalnego), na podstawie którego – w ocenie Sądu - nie da się ponad wszelką wątpliwość ustalić okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Okoliczności wynikające z akt sprawy zgromadzonych przez organ I instancji pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca codziennie przyjeżdża z miejscowości oddalonej o 27 km od miejsca zamieszkania niepełnosprawnych w stopniu znacznym rodziców. Wykonuje takie obowiązki jak sprzątanie, gotowanie, dbanie o higienę matki, obsługuje ogrzewanie domu, umawia i dowozi na wizyty lekarskie, robi zakupy, realizuje recepty (kwestionariusz wywiadu środowiskowego z [...] marca 2021 r., oświadczenie skarżącej z [...] lutego 2021 r.). Pracownik organu pomocowego, we wnioskach z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdził m.in., że skarżąca sprawuje codzienną, niezbędną i konieczną opiekę nad matką, która nie pozwala podjąć jej pracy zawodowej.

Ustalenia wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, na którym oparł się też organ odwoławczy, nie pozwalają na jednoznacznie stwierdzenie, czy (tak lub nie) nad niepełnosprawną w istocie sprawowana jest permanentna opieka uniemożliwiająca opiekunowi podjęcie pracy. Wbrew kategorycznemu rozstrzygnięciu tej kwestii przez organ odwoławczy nie jest jasne, jak kształtuje się zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w związku ze sprawowaną opieką i organ nie ustalił jaki wpływ na konieczny zakres opieki ma okoliczność, że również ojciec legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak jakichkolwiek dowodów odnoszących się do tego czy np. inny członek rodziny zobowiązany do alimentacji również nie świadczy opieki wespół ze skarżącą, lub czy np. ktoś inny uzyskał świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienie z powodu sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki na nim. Kolegium nie wyjaśniło, jak kształtuje się rzeczywisty zakres czynności opiekuńczych nad matką. Apriorycznie za to stwierdziło, że skarżąca wykonuje opiekę w sposób i wymiarze niepozwalającym na uznanie jej za opiekę "stałą i długotrwałą", z tytułu której nie może ona podjąć zatrudnienia.

Zauważyć należy przede wszystkim, że powołana przez SKO okoliczność przyjeżdżania przez skarżącą "na kilka godzin" do niepełnosprawnych rodziców jest na tyle nieprecyzyjna, że nie wiadomo, o jakich godzinach przyjazdu mowa, i na jaki czas (na ile godzin). Konkretne informacje w tym zakresie nie wynikają z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji. Jak zaś wskazuje treść oświadczeń skarżącej, deklaruje ona całodzienną opiekę nad matką (rodzicami) od rana do wieczora, a czasem również w nocy. Jednocześnie w kontekście tej bezspornej okoliczności, że skarżąca nie dzieli miejsca zamieszkania z niepełnosprawnymi rodzicami, dostrzec należy, że o ile słuszne jest stanowisko organu co do tego, iż konieczność sprawowania opieki w poszczególnych okresach dnia nie wyklucza podjęcia zatrudnienia w porze, w której opieka ta nie jest sprawowana, to jednak w takich okolicznościach precyzyjnie należy ustalić dobową proporcję czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych i czasu, w którym ewentualnie opiekun mógłby świadczyć pracę. W niniejszej sprawie organ w sposób nieuzasadniony przyjął, że skarżąca może pozostać aktywna zawodowo przy jednoczesnym sprawowaniu opieki nad matką (rodzicami) w dotychczasowym zakresie. Wyjaśnić przy tym należy, że stała opieka to nie tylko nieustające, ciągłe przebywanie z podopiecznym (nieodstępowanie go) i wyręczanie we wszystkich codziennych czynnościach. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy taka potrzeba w danym momencie zaistnieje (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. I SA/Wa 681/17, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe powoduje, że samo opuszczanie miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki na kilka godzin w ciągu doby nie oznacza utraty charakteru sprawowanej opieki jako opieki stałej i długotrwałej. Błędne jest też założenie, że dla uznania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną koniecznym jest zamieszkiwanie z tą osobą, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wymaga bowiem wspólnego zamieszkiwania, jak i stałego (całodobowego) przebywania z podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala to na podejmowanie pracy zarobkowej. Te okoliczności wymagają jednak każdorazowego dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2178/20, dostępny jw.). Rozważenia wymaga (a przedtem: zbadania) czy opuszczanie osoby wymagającej opieki wpisane jest w model dnia opiekuna, czy ma charakter regularny czy incydentalny (np. w związku z załatwianiem doraźnych potrzeb urzędowych, robieniem zakupów), jak długo trwa i – co najistotniejsze – czy oznacza, że rzeczywiście blokowana jest możliwość podjęcia przez opiekuna zatrudnienia. Precyzyjnych ustaleń co do powyższych okoliczności, na podstawie materiału dowodowego sprawy, dokonać nie można, toteż konstatacja organu odwoławczego co do "niestałego" wymiaru sprawowanej opieki jest przedwczesna.

Sąd zgadza się, że okoliczność zamieszkiwania przez skarżącą w odległości ok. 27 kilometrów od matki może budzić wątpliwości co do sprawowania rzeczywistej osobistej stałej i długotrwałej opieki, we wskazanym wyżej rozumieniu, aczkolwiek nie może być samoistna okolicznością przesądzającą. Przykładowo zabrakło ustalenia chociażby takich elementarnych kwestii jak, czy i kto zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawnymi rodzicami, ewentualnie kto z osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym zamieszkuje w pobliżu, czy i jak przyczynia się do wykonywania opieki.

Po drugie Sąd stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zostało dostatecznie wykazane, iż czynności wykonywane przez skarżącą są w istocie czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i w takim wymiarze, który pozwala skarżącej podjąć zatrudnienie. Na uwagę zasługuje tutaj przede wszystkim fakt, nadmieniany już wcześniej, że skarżąca sprawuje opiekę nie tylko nad matką, ale również nad ojcem, podobnie jak matka legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 5 akt adm.). W związku z tym wymiar sprawowanej opieki musi podlegać ocenie również z uwzględnieniem tej okoliczności, że owe podstawowe czynności dnia codziennego skarżąca wykonuje wobec dwóch niepełnosprawnych osób, co w sposób istotny wpływa na to, jakiego zaangażowania (również czasowego) wymagają one od skarżącej. W tym kontekście traci na znaczeniu uwaga organu, że niepełnosprawna prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, skoro z racji na znaczną niepełnosprawność ich obojga prowadzenie tego gospodarstwa wymaga udziału opiekuna. W sposób nieuzasadniony organ różnicuje też kategorie obowiązków wykonywanych w związku z opieką nad niepełnosprawną na podstawowe czynności wykonywane w gospodarstwie domowym, oraz – jak można domniemywać – obowiązki o charakterze ponadstandardowym. Jasnym jest, że opieka nad niepełnosprawną osobą polega również na wykonywaniu takich podstawowych czynności jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, i to te czynności – umożliwiające przecież egzystencję osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym – stanowią rdzeń tej opieki. W zależności od sytuacji osoby niepełnosprawnej mogą one jednak przybierać postać czynności bardziej czasochłonnych i angażujących. Rolą organu jest zaś ustalenie charakteru i koniecznego wymiaru w tej konkretnej sprawie tej pomocy, a dalej ocena, czy wykonywanie czynności domowych związanych z opieką nad niepełnosprawną rzeczywiście pozbawia wnioskodawcę możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Powyższe uwagi kontestują też ustalony przez organ odwoławczy brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Również w tym przypadku ustalenie organu jest przedwczesne. Zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaniechaniem pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą stanowi bezpośredni warunek przyznania wnioskowanego świadczenia i wynika to wprost z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Bez precyzyjnego ustalenia zakresu sprawowanej opieki (zarówno pod względem wykonywanych czynności, jak i pór dnia przeznaczonych na tę opiekę) nie jest możliwe tak jednoznaczne, jak uczynił to organ odwoławczy, przesądzenie przedmiotowej kwestii. Oczywiście wymagane jest równoległe ustalenie, czy w istocie skarżąca zrezygnowała z działalności zarobkowej. W kontekście oświadczenia skarżącej o niedawnej rezygnacji z działalności rolniczej i jej sytuacji ubezpieczeniowej (k. 7 akt adm.) organ winien przeprowadzić weryfikację nakierowaną na to, czy skarżąca nie prowadzi gospodarstwa rolnego i nie osiąga z tego tytułu dochodów.

Zwrócić należy końcowo uwagę, że w sprawie organ I instancji w ogóle nie poczynił rozważań faktycznych ukierunkowanych na to, jaki wymiar ma sprawowana przez skarżącą opieka. Tym wnikliwiej zatem organ odwoławczy winien przedmiotową kwestię wyjaśnić, dając temu wyraz w uzasadnieniu powziętego rozstrzygnięcia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy za nienależycie zaś uzasadnione uznać należy twierdzenia organu co do tego, że zakres wykonywanej opieki, jej częstotliwość i odległość miejsca zamieszkania skarżącej wskazują na brak po jej stronie konieczności niepodejmowania zatrudnienia.

Ustalenia organu co do istotnych okoliczności w sprawie z wniosku skarżącej powinny polegać przede wszystkim na pozyskaniu dodatkowych oświadczeń wnioskodawczyni i osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, których treść pozwoli bez wątpienia stwierdzić, że skarżąca sprawuje osobiście i samodzielnie stałą, niezbędną, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ewentualne wątpliwości w tym zakresie powinny zaś skłonić organ do ponownego skorzystania z instrumentu procesowego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa u.ś.r. Pamiętać przy tym należy, że o ile wywiad środowiskowy jest zasadniczym instrumentem procesowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości co do zakresu sprawowanej opieki, to organy dysponują również możliwością pozyskania innych dowodów, w myśl reguły wyrażonej w art. 75 § 1 k.p.a., takich jak np. oświadczenia osób bliskich lub sąsiadów zarówno niepełnosprawnej, jak i skarżącej.

Reasumując, w sprawie nie zostało wykazane konkretnie, jak kształtują się czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matką i w jakim wymiarze dobowym opieka ta jest sprawowana. Organ założył przy tym, że pomoc udzielana matce skarżącej nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co w kontekście ogólnych twierdzeń o zwykłych czynnościach dnia codziennego w sposób oczywisty uznać należy za twierdzenie aprioryczne i niepotwierdzone głębszą analizą rzeczywistego stanu rzeczy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z decyzją I instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842). Stronom zapewniono możliwość pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie.