Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 504/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1,  ust. 2 pkt 1;  art. 1 ust. 2 pkt 1,  ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...]maja 2018 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. (dalej: skarżąca, strona) od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z dnia [...]marca 2018 r., znak: [...], uznającej, że kwota wypłacona stronie za okres od [...] marca 2008 r. do [...] sierpnia 2017 r. w łącznej wysokości [...]zł była nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i jednocześnie zobowiązującej stronę do zwrotu tej kwoty łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, wynoszącymi na dzień wydania decyzji [...]zł, łącznie w wysokości [...]zł, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Decyzją Wójta z [...] października 2005 r. znak: [...] przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł, płatny miesięcznie od [...] września 2005 r. na czas nieokreślony. Decyzją zmieniającą znak: [...] z dnia [...] lipca 2006 r. przyznano zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie również na czas nieokreślony.

W dniu [...]czerwca 2017 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] (dalej: GOPS) skarżąca złożyła oświadczenie, w którym poinformowała, że w marcu 2008 r. wyjechała w celach zarobkowych do [...] i nadal tam zamieszkuje. Ponadto, zgodnie z oświadczeniem strony z [...]sierpnia 2017 r., przebywa ona wraz z dziećmi na terytorium [...] od marca 2006 r. Prowadzone postępowanie administracyjne wykazało, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z brakiem uprawnienia do pobierania odpowiedniego świadczenia przewidzianego przepisami ustawodawstwa [...] (pismo [...]Centrum Polityki Społecznej w [...]- data wpływu [...]sierpnia 2017 r.).

Wobec faktu niezamieszkiwania skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: RP) w okresie wypłacania świadczenia, decyzją z [...]września 2017 r. znak: [...] uchylono ww. decyzje, tj. z [...]października 2005 r. i z [...]lipca 2006 r. Decyzja została doręczona stronie [...]września 2017 r. i nie złożono od niej odwołania.

Pismem z [...]września 2017 r. organ I instancji wszczął postępowanie

w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jednocześnie pouczono stronę o możliwości przedstawienia dowodów, składania wyjaśnień oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także złożenia końcowego oświadczenia przed wydaniem decyzji. W terminie zakreślonym w zawiadomieniu nie wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia.

Decyzją z [...]października 2017 r. znak: [...] uznano, że kwota wypłacona za okres od [...]października 2007 r. do [...] sierpnia 2017 r. w łącznej wysokości [...]zł była nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Jednocześnie zobowiązano stronę do zwrotu powyższej kwoty łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, wynoszącymi na dzień wydania decyzji [...]zł.

Decyzją z [...] grudnia 2017 r. znak: [...] Kolegium, na skutek odwołania skarżącej, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji wskazało na rozbieżności pomiędzy oświadczeniem złożonym przez skarżącą w GOPS w dniu [...] czerwca 2017 r., a przyjętym początkowym okresem przebywania jej na terytorium [...], tj. od marca 2006 r. W aktach sprawy brak było oświadczenia skarżącej, na które wskazano w piśmie [...] Centrum Polityki Społecznej w [...] (dalej: [...]CPS) z [...] sierpnia 2017 r. Za zasadną uznano także konieczność wyjaśnienia, w jaki sposób zasiłek pielęgnacyjny był skarżącej wypłacany.

W toku ponownego postępowania administracyjnego ustalono, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacany był w okresach miesięcznych, przelewem na wskazany przez stronę i potwierdzony w sentencji decyzji rachunek bankowy. Zasiłek pielęgnacyjny za okres od [...]marca 2008 r. do [...] marca 2008 r. został wypłacony na rachunek bankowy na podstawie listy wypłat nr [...], sporządzonej w dniu [...]marca 2008 r. Wobec powyższego, dopiero świadczenia wypłacone przed tym terminem ulegają 10 – letniemu przedawnieniu, zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., zwanej dalej: u.ś.r.).

Decyzją z [...] marca 2018 r. Wójt, działając na podstawie art. 1-3, art. 20 ust. 3, art. 23 - 25, art. 30 i art. 48 ust. 3 u.ś.r., uznał, że kwota [...]zł za okres od

[...]marca 2008 r. do [...]sierpnia 2017 r. jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym oraz zobowiązał stronę do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami

w wysokości [...]zł, liczonymi od [...]kwietnia 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia wskazał na przepis art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.ś.r., z którego wynika, że świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przedmiotowej sprawie nie można mówić o spełnieniu warunku, o którym mowa w ww. przepisie, ponieważ skarżąca nie zamieszkiwała w Polsce w okresie wypłacania powyższego świadczenia.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, której dotyczy wniosek, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

O powyższych zobowiązanych skarżąca została pouczona w decyzji znak: [...]z [...] października 2005 r. oraz w decyzji znak: [...] z [...] lipca 2006 r. Poza tym stosowne pouczenie zostało zawarte w formularzu wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia rodzinnego z [...] września 2005 r., które to oświadczenie skarżąca podpisała, zobowiązując się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym zarzuciła nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a., a także naruszenie prawa materialnego: art. 30 ust. 1 w związku

z art. 23a ust. 7 pkt 2, art. 30 ust. 1 pkt 1 oraz art. 30 ust. 2b u.ś.r. Skarżąca zarzuciła, że organ I instancji w dalszym ciągu nie wyjaśnił rozbieżności dotyczących daty, od kiedy nie zamieszkuje ona na terytorium RP. Przyjmując, że pobierała nienależne świadczenia od marca 2008 r., organ I instancji oparł się wyłącznie na przepisach o okresie przedawnienia, a nie ustalił, od kiedy strona nie zamieszkuje na terytorium RP. Nie zbadano, czy takiej zmianie towarzyszył zamiar zamieszkiwania

w [...]. Skarżąca zarzuciła nadto, że nie została prawidłowo pouczona, albowiem pouczenie zawarte w obu decyzjach nie zawierało informacji o zasadach przyznawania prawa do świadczenia rodzinnego. Wobec nieprawidłowego pouczenia skarżąca nie miała świadomości, że przedmiotowe świadczenia były przez nią pobrane nienależnie.

Organ odwoławczy decyzją wskazaną na wstępie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wójta. W jej uzasadnieniu wskazał na treść przepisów art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 2b i ust. 5 u.ś.r. oraz uznał, że w niniejszej sprawie wystąpiła okoliczność powodująca ustanie prawa skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego,

a mianowicie od marca 2006 r. nie zamieszkuje ona na terytorium RP. Od tego więc okresu nie spełniała warunku wskazanego w art. 1 ust. 3 u.ś.r.

Kolegium jednocześnie zauważyło, że zarówno we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jak również w decyzji z [...] października 2005 r. oraz decyzji zmieniającej z [...] lipca 2006 r. skarżąca była pouczona, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ma ona obowiązek do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie. Nadto we wniosku z [...] września 2005 r., w części II zawarte zostało oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, pod którym to skarżąca złożyła własnoręczny podpis. Zatem zobowiązała się do niezwłocznego powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku,

w tym również w przypadku wyjazdu poza granicę RP.

W związku z takimi ustaleniami Kolegium uznało, że organ I instancji

w sposób prawidłowy i wyczerpujący pouczył skarżącą o warunkach przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego, a w przypadku wyjazdu poza granicę RP nałożył na skarżącą obowiązek niezwłocznego powiadomienia o tym organu. Skarżąca natomiast - jak wyżej wskazano - zobowiązała się do wykonania takiego obowiązku, czego jednak nie uczyniła. Konsekwencją niewykonania tego obowiązku było z kolei nieuprawnione pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego, a tym samym zakwalifikowanie go jako nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Kolegium odniosło się również do zarzutów odwołania uznając, że nie zasługują one na uwzględnienie. Organ I instancji dokonał bowiem ustalenia daty wyjazdu skarżącej za granicę RP od kiedy przebywa na terytorium [...], jak również sposobu wypłaty tego zasiłku. Tym samym Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia przez organ I instancji zarówno przepisów prawa procesowego, jak również prawa materialnego w zakresie wskazanym w odwołaniu.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając:

1/ naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania

i rzetelnego, wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, błędną ocenę okoliczności sprawy skutkującą uznaniem, że skarżąca od marca 2008 r. nie miała miejsca zamieszkania w Polsce;

- art. 107 § 3 k.p.a. przez wadliwe uzasadnienie prawne decyzji, niezawierające wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub przepisów dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, pomimo że zgodnie z art. 1 ust. 3 u.ś.r. przepisy takie mogły przyznawać stronie prawo do świadczeń rodzinnych pomimo niezamieszkiwania na terytorium RP;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 30 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że przyznane skarżącej świadczenia były nienależnie pobrane w sytuacji, gdy nie została ona pouczona przez organ I instancji o braku prawa do pobierania świadczeń lub o okolicznościach, których zaistnienie spowoduje ustanie prawa do pobierania świadczeń.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że okoliczność wyjazdu w celach zarobkowych za granicę nie przesądza jeszcze o zamiarze stałego pobytu za granicą, a przynajmniej taki zamiar skarżącej nie wynika z okoliczności przedmiotowej sprawy. Zdaniem strony, uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji jest wadliwe, ponieważ nie zawiera przytoczenia i wyjaśnienia przepisów

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym. O ile bowiem wskazane źródła prawa stanowiłyby inaczej, fakt zamieszkiwania na terytorium RP nie byłby warunkiem prawa do świadczeń rodzinnych. Z zaskarżonej decyzji nie wynika, czy przepisy te nie stanowią inaczej niż polska ustawa.

Skarżąca uznała, że zobowiązania, które podpisała we wniosku o przyznanie świadczenia, w żaden sposób nie można uznać za dostateczne pouczenie o braku prawa do świadczeń. Treść podpisanego oświadczenia nie wiąże bowiem wyjazdu

z Polski z utratą prawa do zasiłku, a poza tym oświadczenie złożone we wniosku

o przyznanie świadczenia mogło dotyczyć tylko informowania o danym fakcie

w okresie od złożenia wniosku do wydania decyzji, a nie w okresie późniejszym.

W decyzjach o przyznaniu świadczenia skarżąca także nie była dostatecznie pouczona w tym zakresie. Pouczenie zawarte w treści obu decyzji nie zawierało informacji o obowiązujących zasadach przyznających prawo do świadczenia rodzinnego, ani nie wskazywało na okoliczności, których zmiana ma wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie

i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3

§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z powyższymi kryteriami należało uznać, że skarga jest zasadna o tyle, że skutkowała wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że decyzją Wójta z [...]października 2005 r. został przyznany skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł miesięcznie, poczynając od [...]września 2005 r. na stałe, którego następnie wysokość zmieniono decyzją z [...]lipca 2006 r. na kwotę [...]zł, poczynając od 1 września 2006 r. również na stałe. Okolicznością bezsporną jest też, że skarżąca od marca 2006 r. przebywa w [...], co organ I instancji ustalił w toku postępowania.

W związku z treścią art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.ś.r., z których wynika, że świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium RP przez okres zasiłkowy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, Wójt decyzją z [...]września 2017 r. uchylił ww. decyzje tego organu o ustaleniu skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (art. 30 ust. 5 u.ś.r.).

Jak wynika z treści odwołania i skargi, między stronami sporna jest kwestia, czy skarżąca była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia

w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

W aktach administracyjnych niniejszej sprawy znajduje się wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z [...]września 2005 r. złożony na formularzu, w którym w części II są liczne oświadczenia, m.in. że w przypadku wyjazdu poza granicę RP wnioskodawca zobowiązuje się do niezwłocznego poinformowania o tym fakcie właściwego organu. Skarżąca podpisała to oświadczenie, jak również i zobowiązanie do powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Takie samo zobowiązanie z powołaniem się na art. 30 u.ś.r. widniało na decyzji Wójta z [...]października 2005 r. o przyznaniu tegoż zasiłku oraz na decyzji zmieniającej jego wysokość z dnia [...]lipca 2006 r.

W związku z powyższym organy obu instancji uznały, że skarżąca została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania przedmiotowego świadczenia rodzinnego. Sąd orzekający w tym składzie nie podziela jednak tego stanowiska organów uznając, że pouczenia adresowane do stron winny być czytelne, jasne

i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy, ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Oznacza to, że organy winny uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób czytelny dla tego adresata. Celem pouczenia jest uświadomienie świadczeniobiorcy o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do dyspozycji normy prawnej. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Nie może ono też odnosić się do wszystkich hipotetycznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń.

Tym samym pouczenia zawarte w decyzjach przyznających skarżącej zasiłek pielęgnacyjny nie spełniają tych warunków. Natomiast pouczenie zawarte

w formularzu wniosku zostało przez skarżącą złożone na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i mogło dotyczyć okresu od złożenia wniosku do daty wydania decyzji w tym przedmiocie, tym bardziej, że wniosek ten następnie spoczywał w urzędzie jako część akt sprawy i skarżąca nie miała go w swojej dyspozycji. Aby pouczenie było czytelne, jasne i rzetelne, powinno być zamieszczone albo w odrębnej ulotce, z której strona mogłaby korzystać w okresie późniejszym, albo w uzasadnieniu decyzji. Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie

w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczeń musi odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, a nie zawierać normy ogólne, nieodnoszące się

w danym momencie w ogóle do konkretnej sytuacji świadczeniobiorcy.

W tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych jest jednolite (por. np. wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2078/10, publ. Lex nr 957287, wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 79/17, publ. Lex nr 2309992, wyrok WSA w Gdańsku z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 191/17, publ. Lex nr 2276890, wyrok WSA w Krakowie z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 206/17, publ. Lex nr 2274656).

W związku z powyższym rację ma skarżąca, że organ I instancji, pouczając

o obowiązku powiadomienia o "zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego" odnosił się do wszelkich hipotetycznych sytuacji, co nie może stanowić prawidłowego pouczenia. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącej (jej matki) złożonego na rozprawie, zmiany mające wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, o których organ pouczał w decyzjach, odbierane były przez nich jako zmiany dotyczące stanu zdrowia skarżącej. Strona nie miała świadomości, że wyjazd poza teren RP uniemożliwia pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego (k. 61 akt sądowych).

W ocenie Sądu, sformułowania ogólne w pouczeniach, w szczególności

z powołaniem się na przepis ustawy, dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego, są zupełnie nieczytelne i niezrozumiałe, a więc nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia.

Znamienne jest, że w decyzji zmieniającej z [...]lipca 2006 r. w ramach pouczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wskazano na jedną tylko okoliczność, tj. nabycie uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego, co jednak nie jest adekwatne do sytuacji skarżącej. Ona powinna otrzymać konkretne pouczenie z wyliczeniem okoliczności, które mają wpływ na ustanie czy zawieszenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, aby skarżąca była świadoma, że pobiera to świadczenie, pomimo braku prawa do jego pobierania. Dopiero należyte pouczenie daje podstawę do ustalenia, czy świadczenie pobrane przez uprawnionego było świadczeniem nienależnie pobranym. Ta okoliczność jest związana ze świadomością danej osoby, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych jej się nie należy.

W orzecznictwie wskazuje się na konieczność zaistnienia jednocześnie dwóch elementów przesądzających o uznaniu danego świadczenia za nienależnie pobrane, a mianowicie elementu obiektywnego, polegającego na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączających uprawnienie do danego świadczenia oraz elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości osoby korzystającej z danej formy pomocy. Analiza orzecznictwa prowadzi do wniosku, że chwila, w której świadczeniobiorca powziął wiadomość, że dane świadczenie mu się nie należy, jest determinująca dla uznania, od kiedy jest ono pobierane nienależnie i może być przypisane do zwrotu. Innymi słowy, obowiązek zwrotu obciąża wyłącznie tego, kto przyjął świadczenie rodzinne w złej wierze wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok WSA

w Poznaniu z 17 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Po 1069/11, publ. Lex nr 1124221, wyroki WSA w Szczecinie z 1 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 1219/11, publ. Lex nr 1110827 i z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 780/10, publ. Lex nr 754942, wyroki WSA w Bydgoszczy z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 1392/10, publ. Lex nr 752026 i 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 1483/10, publ. Lex nr 752030, wyrok WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1224/13, publ. cbosa).

Skarżąca skutecznie więc zarzuciła naruszenie przez organy art. 30 ust. 1

i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przez uznanie, że w okresie od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2017 r. (po uwzględnieniu 10 lat przedawnienia) pobierała świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie, pomimo braku pouczenia przez organ, że nie ma prawa do jego pobierania.

Niezasadne są pozostałe zarzuty skarżącej zawarte w skardze. Organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca w [...]przebywa od marca 2006 r., jak to wskazała w oświadczeniu z [...]sierpnia 2017 r. Tam wyjechała z dziećmi, zamieszkała w [...] (tym adresem posługuje się w korespondencji), a pierwszą pracę podjęła tam [...]sierpnia 2008 r. Niewątpliwie te okoliczności wskazują na brak zamieszkiwania skarżącej i członków jej rodziny na terenie RP w okresie od marca 2006 r., co jest negatywną przesłanką do przyznania świadczeń rodzinnych, zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zresztą matka skarżącej potwierdziła na rozprawie, że centrum życiowe skarżącej jest w [...]od marca 2006 r. (k. 41 akt sądowych).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśnia się, że ustalenie zamiaru stałego pobytu, a więc woli zamieszkiwania, powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe. Samo więc zameldowanie nie dowodzi zamieszkiwania w danej miejscowości, czyli adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania (por. wyrok WSA w Szczecinie z 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 301/16, publ. Lex nr 2136120).

Organy ustaliły również prawidłowo, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

w związku z brakiem uprawnienia do pobierania odpowiedniego świadczenia przewidzianego przepisami ustawodawstwa [...] (pismo [...]CPS z [...]sierpnia 2017 r.). Zgodnie z art. 23a ust. 2 i ust. 5 u.ś.r. obowiązek powyższych ustaleń spoczywa na marszałku województwa i taką informację organ I instancji uzyskał

w toku postępowania. Nie było więc potrzeby analizy tych przepisów, bowiem

w takim wypadku świadczenie rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje jedynie wówczas, gdy obywatel polski zamieszkuje na terytorium RP (art. 1 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.).

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu obu kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dokona analizy, czy skarżąca miała świadomość pobierania nienależnie przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego, przy uwzględnieniu wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. dokonanej przez Sąd

w zakresie należytego pouczenia świadczeniobiorcy przez organ o braku prawa do jego pobierania.