Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 85/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246+ par 1 pkt 2 w zw. z art 255 i art 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 6 ust 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.G. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r., wniesionym wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu, S.G. wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

W treści formularza wniosku skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z żoną i pełnoletnim synem dochód miesięczny wynosi 0,00 zł. Podał, że nie posiada żadnego źródła dochodu od dnia [...] czerwca 1998 r., natomiast żona i syn są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku.

Wedle oświadczenia, rodzina skarżącego nie posiada żadnych oszczędności, nie posiada nieruchomości ani innego majątku. Jednocześnie skarżący wskazał, że posiada wierzytelność pieniężną należną od Skarbu Państwa w wysokości 30.000 zł, lecz utracił ją w wyniku postępowania przed sądem powszechnym. Ponadto wskazał, że wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych.

Do wniosku skarżący nie dołączył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku.

Z tego powodu, w piśmie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2013 r. o sygn. akt II SAB/Wa 85/13, skarżący został wezwany do złożenia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody, stan majątkowy oraz możliwości płatnicze, a w szczególności: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym za ten okres, oświadczenia o aktualnym źródle utrzymania skarżącego i jego rodziny, dokumentów urzędowych wskazujących przyczyny nieosiągania dochodu przez skarżącego oraz zaświadczeń o przyznanym statusie bezrobotnego żonie i synowi, aktualnych dokumentów potwierdzających wysokość zobowiązań pieniężnych, których skarżący jest stroną, a także aktualnego odpisu z rejestru dłużników niewypłacalnych oraz dokumentów potwierdzających okoliczność prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego.

Wezwanie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu w dniu [...] kwietnia

2013 r.

W terminie otwartym do wykonania powyższego wezwania, w dniu [...] kwietnia 2013 r., skarżący złożył do akt pismo, w którym zakwestionował zasadność wezwania. Skarżący nie złożył żadnych innych, dalszych pism procesowych, ani dokumentów źródłowych, do których przedstawienia został wezwany.

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II SAB/Wa 85/13 odmówiono S.G. przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia S.G. wniósł "środek prawny" z dnia [...] maja 2013 r., zarzucając ww. postanowieniu rażące naruszenie prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że o tym, czy dane pismo jest sprzeciwem, w rozumieniu art. 259 § 1 cytowanej ustawy, decyduje jego treść materialna, a nie tytuł czy forma. Podobne stanowisko przyjęte jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2004 r. o sygn. akt OZ 584/04, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem pismo skarżącego z dnia 31 maja 2013 r. (k. 31-32 akt sądowych) odpowiada wymogom pism procesowych, ustanowionym w art. 46-47 cytowanej ustawy, a ponadto zawiera wyraz niezadowolenia wobec postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy – to nie może być przez Sąd zakwalifikowane inaczej, niż jako sprzeciw od tego postanowienia. Nie ma bowiem w ustawie innych środków prawnych pozwalających skarżącemu skutecznie kontestować przedmiotowe postanowienie referendarza sądowego.

Zgodnie z art. 243 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ww. ustawy). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3 cyt. ustawy).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Ciężar zatem dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wobec tego wykazanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle ustawowych przesłanek. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. H. Knysiak-Molczyk, Zwolnienie od kosztów sądowych, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Warszawa 2011, s. 973 i cyt. tam orzecznictwo).

Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Dokonując jej Sąd musi pamiętać, że środki przeznaczone na realizację prawa pomocy są środkami publicznymi, z czego wypływa obowiązek szczególnie dokładnego nimi gospodarowania.

Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/80 (niepubl), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane zasadniczo w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2010 r. o sygn. akt II FZ 157/10; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Nie może być zatem rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2011 r. o sygn. akt I FSK 1633/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, po przeanalizowaniu pism wnioskodawcy, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie wykazał on, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie uzupełnił niewystarczających danych zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji złożone oświadczenie nie pozwala na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Z oświadczenia tego nie wynika bowiem, z czego utrzymują się trzy dorosłe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym w sytuacji, gdy, wedle oświadczenia, żadna z nich nie osiąga żadnego dochodu, a wniosek nie zawiera informacji o przyznanych tym osobom świadczeniach socjalnych. Jednocześnie skarżący odstąpił od wyjaśnienia przyczyn, z powodu których osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe pozostają bez pracy lub nie mogą jej podjąć.

W tym zakresie skarżący nie przedstawił ani zaświadczeń o przyznanym statusie bezrobotnego żonie i synowi, ani też nie złożył jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przyczyny braku dochodu po jego stronie (np. orzeczenie o niezdolności do pracy).

W oparciu o samo oświadczenie nie można też ustalić jaka jest łączna kwota zobowiązań pieniężnych obciążających skarżącego i jego rodzinę i czy, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości i z jakich źródeł, są one spłacane. Sama informacja o istniejących sprawach cywilnych skarżącego przed sądami powszechnymi czy o czynnościach komornika względem niego nie są wystarczające.

W rezultacie, skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek wymaganych treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nietrafne są także zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) przez odmowę przyznania jemu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Konieczność odpowiedniego gospodarowania groszem publicznym i wyważenia potrzeb wnioskującego o przyznanie prawa pomocy względem interesu publicznego jest bowiem akcentowana w orzecznictwie tak Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyrok z dnia 16 lipca 2002 r. nr 56547/00, publ. http://hudoc.echr.coe.int/), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia z dnia: 21 grudnia 2010 r. o sygn. akt I GZ 424/10; 20 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 498/11 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) jako nienaruszająca ani przepisów Konwencji, ani Konstytucji RP. Jest wszak zabiegiem uzasadnionym i proporcjonalnym.

Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 i 260 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.