Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1075/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 74 § 3, art.74e § 2 i 4, art.74f § 1, art. 74h § 1, art. 74f § 2, art. 74h § 12
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 77 § 1, art. 7, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. sprawy ze skargi Anny B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 4-5 września 2014 r. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] września 2014 r. (nazywana dalej "Komisją II stopnia") uchwałą z [...] lutego 2015 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164, z późn. zm., dalej "u.p.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm. dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. B. (dalej nazywanej "skarżącą"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] września 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego (dalej jako: "Komisja I stopnia"), w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu notarialnego.

Decyzję wydano w następujących ustaleniach:

W dniach [...] września 2014 r. A. B. przystąpiła do egzaminu notarialnego organizowanego przez Komisję Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...]. Zadaniem skarżącej było przygotowanie dwóch projektów aktów notarialnych oraz projektu opinii prawnej.

Organ wskazał, że w uzasadnieniu wystawionych ocen z pracy cząstkowej – opracowania projektu opinii prawnej – obaj członkowie komisji sprawdzający pracę wskazali, że przygotowana opinia tylko częściowo spełnia warunki przewidziane dla tego typu opracowań, zdająca nie dostrzegła zasadniczego problemu występującego w zadaniu jakim było uzależnienie skutku prawnego fikcji prawnej zastąpienia oświadczenia woli stron czynności prawnej orzeczeniem sądowym wydanym w trybie art. 64 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej jako "k.c.") w zw. z art. 1047 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm., dalej jako "k.p.c."). od równoczesnego wykonania przez wierzyciela świadczenia wzajemnego, tj. zapłaty ceny. Dalej wskazywał, że zdająca nie zwróciła też uwagi na okoliczność, iż przedłożony wyrok opatrzony był jedynie wzmianka o jego prawomocności, a nie został zaopatrzony o klauzulę wykonalności. Ponadto nie przytoczono art. 1047 § 2 k.p.c., art. 786 § 1 k.p.c. i art. 788 § 1 k.p.c.

Oceniający podkreślali, że zdająca nie wyjaśniła czy wyrok uwzględniający powództwo w sprawie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli zastępuje oświadczenie woli jednej czy obu stron. W tym zakresie nie przywołano ani uchwał ani orzeczeń Sądu Najwyższego. Nie poruszyła także, jaki skutek odniesie ujawnienie w księdze wieczystej roszczenia o przeniesienie jej prawa własności na rzecz wierzyciela oraz nie omówiono regulacji art. 17 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 .r poz. 707 ze zm., dalej jako "u.k.w.h."), a także wadliwie stwierdziła, że wyrok w sprawie o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną stanowi podstawę dokonania zmian w dziale II księgi wieczystej.

Uchwałą nr [...] z [...] września 2014 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wydaną na podstawie art. 74f § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1 158, z późn. zm.), stwierdziła, że A. B., córka S. i J., uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego, Komisja ustaliła, że zdająca otrzymała z projektów aktów notarialnych - ocenę dostateczną, natomiast z opinii prawnej - ocenę niedostateczną.

Zgodnie z art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającą oceny, Komisja ustaliła, że A.B. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Skarżąca wniosła odwołanie od ww. uchwały, w którym zakwestionowała wystawioną ocenę z projektu opinii prawnej.

W tych okolicznościach została wydana wymieniona na wstępie decyzja administracyjna Komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...] września 2014 r.

W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że nie mogło być uznane za wystarczające do uzyskania oceny pozytywnej samo tylko poprawne udzielenie odpowiedzi na pytanie zawarte w zadaniu. Sporządzona opinia zawiera braki formalne o jakich napisał jeden z egzaminatorów, a jej wartość merytoryczna jest niedostateczna.

Dalej organ podkreślił, że zdająca winna dostrzec fakt, że przed wydaniem wyroku doszło do zbycia nieruchomości i wyjaśnić jakie wiążą się z taką sytuacją problemy prawne, a zatem, że wskazany wyrok uzależnił złożenie oświadczenia woli przez dłużnika o przeniesieniu własności od równoczesnego wykonania przez wierzyciela świadczenia wzajemnego, tj. zapłaty ceny. Zdająca powinna następnie wyjaśnić, że fikcja prawna złożenia oświadczenia woli przez dłużnika (art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 1 k.p.c.), a tym samym zastąpienie orzeczeniem sądu umowy pomiędzy stronami nastąpiłaby dopiero z chwilą prawomocnego nadania wyrokowi klauzuli wykonalności, co było możliwe po złożeniu przez wierzyciela dowodu spełnienia świadczenia (art. 64 k.c:. w zw. z art. 1047 § 2 k.p.c. i z art. 786 § 1 k.p.c.). Tymczasem zdająca w ogóle pominęła w rozważaniach okoliczność, że wyrok uzależniał złożenie oświadczenia woli przez pozwaną od świadczenia wzajemnego.

Zdająca pominęła też problem zbycia nieruchomości przez pozwaną w toku procesu o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, co wymagało sięgnięcia do art. 192 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 788 § 1 k.p.c., bądź wskazania na potrzebę wytoczenia procesu o ustalenie, że zobowiązanym w zakresie obowiązku rzeczowego, wynikającego z umowy przyrzeczonej ujętej w wyroku, jest nabywca nieruchomości.

Organ zwrócił też uwagę na błędne rozważania w pracy na temat przedawnienia roszczenia z art. 59 k.c. mimo, że przepis ten zawiera termin zawity prawa materialnego, a także na brak omówienia skutków wpisu roszczenia o przeniesienie prawa własności nieruchomości, określonych w art. 17 u.k.w.h.

Konkludując organ podkreślił, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem dwuinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Jednakże jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę.

Od wymienionej na wstępie uchwały A. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów. W skardze tej podniesiono zarzuty naruszenia:

a) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a., przez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności dopuszczalności oraz trafności rozwiązania zaproponowanego w pracy egzaminacyjnej skarżącej;

b) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 74e § 2 Prawa o notariacie, przez brak zmiany oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej na ocenę pozytywną, w sytuacji, w której złożona przez skarżącą praca egzaminacyjna winna zostać oceniona pozytywnie z uwagi na zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu.

W uzasadnieniu wskazała, że zaskarżona uchwała jest nieprawidłowa z uwagi brak rozważenia całości materiału - braku rozważenia prawidłowości rozwiązania zadania egzaminacyjnego przez skarżącą, a organ dokonał oceny pracy w całkowitym podporządkowaniu do rozwiązania proponowanego w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej do zadania polegającego na opracowaniu opinii prawnej w dniu [...] września 2014 r., który to nie jest podstawą do ustalenia oceny z egzaminu notarialnego. Podkreśliła, że jedyną podstawę takiej oceny zawiera art. 74e § 2 Prawa o notariacie. "Opis istotnych zagadnień" nie ma charakteru wiążącego i nie może tworzyć jedynego możliwego sposobu rozwiązania zadania.

"Opis istotnych zagadnień" powinien stanowić jedynie wzór poprawnego rozwiązania zadania, materiał pomocniczy, a zatem nie zwalnia Komisji II stopnia od oceny, czy zaproponowane rozwiązanie może być zakwalifikowane, jako spełniające wymogi przewidziane w art. 74e § 2 Prawa o notariacie, tj. zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Konkludując podniosła, że uzasadnienie oceny negatywnej przez organ, jedynie przez zestawienie zaproponowanego przez nią rozwiązania z "opisem istotnych zagadnień" prowadzi do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., przez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy. Tym bardziej, że w jej ocenie, zaproponowane rozwiązanie co prawda wskazuje na dokonanie innych czynności, niż wskazane w "opisie istotnych zagadnień", to jednak prowadzi do tego samego - oczekiwanego skutku - uzyskania stanu, w którym możliwe będzie sporządzenie aktu notarialnego umowy sprzedaży przenoszącej prawo własności nieruchomości z J. K. na A. Z. Dlatego też sposób rozwiązania zadania winien być oceniony jedynie w oparciu o przesłanki z art. 74e § 2 Prawa o notariacie.

W odpowiedzi na skargę Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] września 2014 r. wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Rozpoznając sprawę w świetle powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała Komisji II stopnia z [...] lutego 2015 r. oraz poprzedzająca ją uchwała Komisji I stopnia z [...] września 2014 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Egzamin notarialny zgodnie z art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. W myśl przepisów ustawy Prawo o notariacie przeprowadzany jest raz do roku, składa się z trzech części, które polegają na opracowaniu dwóch projektów aktu notarialnego na podstawie opisanych przypadków oraz na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia do jej dopuszczalności albo opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny. Oceny każdego z zadań dokonuje dwóch członków komisji.

Z kolei art. 74e § 4 u.p.n. stanowi, że ostateczną ocenę z prący pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną.

W myśl art. 74f § 1 stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Jak wynika natomiast z treści art. 74h § 1 u.p.n. od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 74f § 2 u.p.n. Jednocześnie § 12 art. 74h u.p.n. przewiduje, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie A. B. otrzymała z dwóch projektów aktów ocenę dostateczną (przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę dobrą, a za projekt drugiego aktu notarialnego ocenę niedostateczną), natomiast z opinii prawnej otrzymała ocenę niedostateczną.

Na ogólny wynik tego egzaminu rzutowała zatem ocena niedostateczna, jaką skarżąca uzyskała z trzeciej części egzaminu, która polegała na opracowaniu opinii prawnej. Skarżąca w oparciu o podany stan faktyczny miała rozstrzygnąć i uzasadnić odpowiedzi na postawione pytanie: Czy notariusz może sporządzić akt notarialny obejmujący umowę sprzedaży przenoszącą własność nieruchomości na rzecz A. Z.?

Obaj egzaminatorzy, dokonujący zgodnie z art. 74e § 2 Prawo o notariacie oceny tej części egzaminu wystawili oceny niedostateczne. Zgodnie wskazywali na jedynie częściowe spełnienie przez pracę skarżącej wymogów przewidzianych dla tego typu opracowań, a także na niedostrzeżenie przez nią zasadniczego problemu występującego w zadaniu. Oceny wystawione przez członków komisji zostały przez Komisję II stopnia uznane za prawidłowe, a uzasadnienie ich wystawienia za wyczerpujące i dające podstawę do wystawienia oceny niedostatecznej skutkującej uzyskaniem przez skarżącą negatywnego wyniku egzaminu.

Ustosunkowując się zatem do zarzutów skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości Sąd uznał je za niezasadne. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia wskazała powołując się na odpowiednie obowiązujące przepisy ustawy Prawo o notariacie jak i na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz przywołane przez organ wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydane w sprawach II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10), w jakim zakresie rozpoznawała odwołanie skarżącej. Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że postępowanie odwoławcze przed Komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Polega ono bowiem nie na kontroli przeprowadzenia egzaminu, a jego zakres wyznaczać mają zarzuty zawarte w odwołaniu. Z uwagi zatem na fakt, że Komisja II stopnia rozpoznała odwołanie skarżącej właśnie w takim zakresie wbrew twierdzeniom skargi nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego. Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd stoi zatem na stanowisku, że w obie Komisje egzaminacyjne dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy k.p.a.

Należy przyznać w tym miejscu rację organowi II instancji, który uznał, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 u.p.n., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.

Z uwagi na powyższe, sporządzając opinię skarżąca powinna przede wszystkim wykazać się znajomością przepisów prawnych, które mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz powołać się na te przepisy, dokonując umiejętnej ich interpretacji. Egzamin notarialny, do którego przystąpiła skarżąca jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez osoby, które w sposób należyty są przygotowane do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.

Kluczowym aspektem decydującym o negatywnym wyniku egzaminu składanego przez skarżącą była okoliczność, że sporządzona przez nią opinia zawierała mankamenty merytoryczne. Należy wszak wskazać, że nie można za wystarczające do uzyskania oceny pozytywnej uznać samego poprawnego udzielenia odpowiedzi na pytanie zawarte w zadaniu. Abstrahując od braków formalnych jakimi też charakteryzuje się sporządzona przez skarżącą opinia, należy zgodzić się z uzasadnieniem obydwu egzaminatorów w zakresie zarzutów merytorycznych. Słusznie bowiem uznali oni, iż w opinii prawnej skarżąca nie dostrzegła uzależnienia skutku prawnego fikcji prawnej zastąpienia oświadczenia woli stron czynności prawnej orzeczeniem sądowym wydanym w trybie art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 2 k.p.c. od równoczesnego wykonania przez wierzyciela świadczenia wzajemnego, tj. zapłaty ceny.

Trafnie organ zauważył, że rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą, to jest wystąpienie z pozwem na podstawie art. 59 k.c., nie może zostać uznane za trafne jako rozwiązanie casusu egzaminacyjnego. Skarżąca pominęła problem zbycia nieruchomości przez pozwaną w toku procesu o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, co wymagało sięgnięcia do art. 192 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 788 § 1 k.p.c., bądź wskazania na potrzebę wytoczenia procesu o ustalenie, że zobowiązanym w zakresie obowiązku rzeczowego, wynikającego z umowy przyrzeczonej ujętej w wyroku, jest nabywca nieruchomości. Ponadto prowadziła ona błędne rozważania w pracy na temat przedawnienia roszczenia z art. 59 k.c. mimo, że przepis ten zawiera termin zawity prawa materialnego. Te okoliczności zostały przez organ trafnie uznane za osłabiające wartość merytoryczną opinii i uzasadniające wystawienie skarżącej dwóch ocen niedostatecznych przez egzaminatorów, które skutkowały uzyskaniem przez nią oceny niedostatecznej z całego zadania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów, w ocenie Sądu sporządzony przez skarżącą projekt opinii prawnej został zbadany przez organ przede wszystkim pod kątem kryteriów wymienionych w art. 74e § 2 u.p.n. Opis istotnych zagadnień stanowi jedynie materiał pomocniczy dla egzaminatorów i nie ma mocy wiążącej. Zwrócenie uwagi na tożsame uchybienia jakimi cechuje się praca skarżącej nie przesądza o wystawieniu ocen w oparciu jedynie o "opis istotnych zagadnień".

Z wyżej wymienionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.