Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 475/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,77, par. 1 art. 10,7 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 25
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi Ż. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie wypłaconego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Ż. B. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. [...] Wójt Gminy R., na podstawie art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, at. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017r. poz. 1851) orzekł:

1. ustalić że zostało wypłacone Ż. B. nienależne świadczenie wychowawcze na P. B. w kwocie [...]zł za okres od [...].06.2017r. do [...].09.2017r. do którego prawo ustalono ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...].09.2016r. w łącznej wysokości [...] zł \,

2. zobowiązać Ż. B. do zwrotu kwoty [...]zł z tytułu świadczenia ustalonego jako nienależne i wypłaconego za okres od [...].06.2017r. do [...].09.2017r., określonego w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu wskazano, że na wniosek z [...].08.2016r.ustalono, że dochód rodziny Ż. B. wynosi [...] zł, i nie przekracza kryterium dochodowego, zatem decyzją z [...].09.2016r. [...]) organ odmówił świadczenia wychowawczego na P. B. na okres od [...].08.2016r. do [...].08.2016r. (pkt 1) i ustalił prawo do tego świadczenia w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...].09.2016r. do [...].09.2017r.

W dniu [...].08.2017r. wpłynęła do Ośrodka kserokopia wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy X Wydział Cywilny i Rodzinny sygn. XC 2501/16 z dnia 4 maja 2017r. ze stwierdzeniem prawomocności z dniem 26.05.2017r., z którego wynika, że rozwiązane zostało małżeństwo Ż. B. a wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem P. B. powierzono M. B., ograniczając stronie władzę rodzicielską do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka. Jednocześnie strona została zobowiązana do płacenia renty alimentacyjnej na rzecz małoletniej P. B. w kwocie [...]zł miesięcznie.

Organ stwierdził, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb. Art. 4 ust. 2 reguluje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka.

Z chwilą zasądzenia przez Sąd alimentów na rzecz małoletniej strona córki nie jest już uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego. Z uwagi na fakt rozwiązania małżeństwa w dniu [...].05.2017r. i powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej nad P. B. jej ojcu, Ż. B. nie jest uprawniona do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko.

Dalej Wójt przywołał treść art. 25 ust. 1 ww. ustawy określające przypadki uznania świadczeń za nienależnie pobrane oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Uznał, że przyznane decyzją z dnia [...].09.2016r. świadczenie wychowawcze na dziecko P. B. w kwocie [...]zł miesięcznie za okres od [...].06.2017r. do [...].09. 2017r. jest kwotą nienależnie pobraną i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Stronę zawiadomiono o wszczęciu postępowania oraz jego zakończeniu w trybie art. 10 § 1 k.p.a.

W odwołaniu od powyższej decyzji Ż. B., zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z dnia 11.02.2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poprzez wydanie rozstrzygnięcia o uznaniu przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane oraz nakazanie jego zwrotu, pomimo faktu, iż świadczenie wskazane w przedmiotowej decyzji w kwotach po [...] zł miesięcznie za okres od [...].06.2017r. do [...].09.2017r. – nie zostało w rzeczywistości w ogóle pobrane przez nią pobrane. Strona wniosła zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ewentualnie o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy.

Odwołująca się podniosła, że organ błędnie przyjął, iż kwota świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł łącznie została wypłacona skarżącej, pomimo faktu, iż skarżąca nie miała dostępu we wskazanym okresie do dokonywania jakichkolwiek dyspozycji związanych z rachunkiem bankowym nr [...], na który według wiedzy skarżącej świadczenie organ wypłacał. Na potwierdzenie powyższego odwołująca się załączyła wycia z ww. rachunku bankowego, który otrzymała na prośbę jej syna P. B. – wskazująca na wpływ środków 500+ z GOPS w R. .

Decyzją z dnia [...] lutego 2018r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 2 pkt 7 w zw. z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 6, ust. 7 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji. Podkreślił, że w decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego w decyzji z [...] września 2016r. organ ten pouczył, że "w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy". Czego skarżąca nie uczyniła. Zdaniem organu stanowi to o wyczerpaniu dyspozycji art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Nadto organ II instancji odniósł się do argumentu odwołania dotyczącego przekazywania kwoty [...]zł miesięcznie tytułem świadczenia wychowawczego na wskazany rachunek bankowy stwierdzając, że [...] września 2016r. strona wystąpiła do Ośrodka z prośba o przekazywanie należności z tytułu świadczenia wychowawczego na nazwisko P. B. wskazując nowy numer rachunku bankowego (inny niż w pierwotnym wniosku), na który zgodnie z jej dyspozycją przekazywano należności. Wobec tego argumenty przytoczone w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji zasadnie orzekł o uznaniu wypłaconego świadczenia wychowawczego za okres [...] czerwca 2017r. do [...] września 2017r. za nienależne świadczenie i zobowiązał skarżącą do zwrotu [...] zł. Dodatkowo organ II instancji pouczył o możliwości umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 25 ust. 10 ustawy, na wniosek strony.

Ż. B., reprezentowana przez radcę prawnego P. H., zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją Wójta Gminy R. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, iż skarżąca w dniu [...].09.2016r. a więc jeszcze przed uzyskaniem pierwszej wypłaty przedmiotowego świadczenia wystąpiła o zmianę pierwotnie wskazanego numeru rachunku bankowego właściwego do wypłaty świadczenia wychowawczego, podczas gdy skarżąca żadnej tego typu dyspozycji nie składała, co w zestawieniu z okolicznościami wskazanymi przez skarżącą w odwołaniu tj. przekazywaniem przez organ wskazanych kwot na rachunek nienależący do skarżącej – jednoznacznie wskazuje na brak pobrania jakiejkolwiek kwoty świadczenia wychowawczego przez skarżącą,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 9 oraz art. 28 ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poprzez wydanie rozstrzygnięcia o uznaniu przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane oraz nakazanie jego zwrotu pomimo faktu iż świadczenie wskazane w przedmiotowej decyzji w kwotach po [...] zł miesięcznie za okres od [...].06.2017r. do [...].09.2017r. – nie zostało w rzeczywistości w ogóle pobrane przez skarżącą.

W uzasadnieniu skargi podniesiono analogicznie jak w odwołaniu, a nadto wywiedziono, że to nie skarżąca dokonała dyspozycji zmiany rachunku bankowego właściwego do wypłaty świadczenia. Jak się bowiem okazuje – na wniosku z dnia [...].09.2016r. zawierającym stosowną dyspozycję widnieje podpis, ale nie złożony przez skarżącą, co podczas wizyty w GOPS R. w dniu [...].03.2018r. skarżąca podniosła. W wyniku powyższego organ I instancji [...].03.2018r. wystąpił do skarżącej z zapytaniem – czy to ona składała przedmiotowy podpis. W odpowiedzi skarżąca kategorycznie temu zaprzeczyła. Do skargi dołączono kopię korespondencji z GOPS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2017. 2188 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2018r. poz. 1302 ze zm. dalej "p.p.s.a."). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.)

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji naruszyły przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co uzasadniało uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wynik postępowania wyjaśniającego powinien być przedstawiony w uzasadnieniu decyzji skonstruowanym zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organy wskazały m.in. przepis art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 poz. 1257 tj.), dalej zwanej ustawą. W brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie stanowił on, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Przy czym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się (ust. 2):

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Zdaniem organów administracji orzekających w sprawie stan sprawy uzasadnia przyjęcie, że podstawę taką stanowił art. 25 ust. 2 pkt 1, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Przyjmuje się, że przepis powyższy znajduje zastosowanie w sytuacji, kiedy nie została jeszcze uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego i osoba dotychczas uprawniona, pomimo wystąpienia tych przesłanek, nadal pobiera takie świadczenie, ale także dotyczy przypadku, w którym została uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia, a organ mimo to wypłaca świadczenie.

Orzekając o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego świadczenia oraz o obowiązku jego zwrotu organy mają obowiązek zbadać dwie zasadnicze okoliczności – po pierwsze, czy osoba, która przyjęła świadczenie uczyniła to w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy. Decydujące znaczenie dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Jak wskazał w wyroku z dnia 8 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, II SA/Łd 261/18 (LEX nr 2501058) powołując również inne orzeczenia sądów administracyjnych: "Przy wykładni instytucji świadczenia nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jakkolwiek "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Niewątpliwie, przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tu odpowiednio art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy) odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Po drugie organy winny ustalić w sposób nie budzący wątpliwości wysokość nienależnie pobranego świadczenia. Tylko bowiem kwota pobrana w sytuacji wskazującej bez wątpienia na istnienie po stronie świadczeniobiorcy wskazanych wyżej cech stanu świadomości stanowi kwotę nienależnie pobranego świadczenia.

Z akt przedstawionych Sądowi wynika, że Ż. B. w dniu [...] sierpnia 2016r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, na pierwsze dziecko P. B. (ur. [...].05.2000r.). Zgodnie z wnioskiem w skład rodziny wchodzili wnioskodawczyni, jej mąż M. B., syn P. B. (ur. [...].07.1998r.) oraz córka P. B.. W części II wniosku skarżąca wniosła o wpłatę świadczenia wychowawczego na numer rachunku bankowego w [...] oddział w Ż. [...]. W aktach sprawy zalega także podanie z [...] września 2016r. jako pochodzące od Ż. B. [...] skierowane do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (na urzędowym druku), o treści "ja niżej podpisany zwracam się z uprzejmą prośbą o przekazanie należności z tyt. świadczenia wychowawczego na niżej podany rachunek bankowy" niżej wpisano w oznaczonych miejscach imię i nazwisko "P. B.", nazwa banku "[...]" oddział nr miejscowości "Ż. " numer rachunku bankowego "[...]". Pod treścią tego dokumentu w miejscu oznaczonym jako czytelny podpis osoby uprawnionej do świadczenia podpisano "B. "

Decyzją z [...] września 2016r. z upoważnienia Wójta Gminy R. przyznano Ż. B. świadczenie wychowawcze na córkę P. B. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] września 2016r. do [...] września 2017r.

Ponadto w aktach znajduje się kopia wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy X Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 4 maja 2017r. sygn. akt XC 2501/16 (z datą wpływu do GOPS w R. [...].08.2017r.), którym orzeczono rozwiązanie małżeństwa Ż. B. i M. B. przez rozwód, a wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron P. K. B. ur. [...] maja 2000r. sąd powierzył pozwanemu M. B. ograniczając władzę rodzicielską powódki (skarżącej). W pkt 3 Sąd obowiązek utrzymania i wychowania małoletniej P. B. nałożył na strony w ten sposób, że zasądził od Ż. B. alimenty na rzecz dziecka w kwocie [...]zł miesięcznie płatne do rąk ojca dziecka M. B., pozostałymi kosztami utrzymania i wychowania dziecka obciążył pozwanego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 26 maja 2017r. i zaopatrzony w klauzulę wykonalności w zakresie pkt 3.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż sama tylko zmiana okoliczności faktycznych wynikająca z ww. wyroku, nie została przez organu właściwie odniesiona do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż z treści przywołanych przez organy przepisów ustawy tj. art. 2 pkt 7 i pkt 11, art. 4 nie wynika konsekwencja w postaci utraty przez skarżącą prawa do świadczenia wychowawczego.

Przepisem art. 2 pkt 7 (wskazanym w podstawie prawnej decyzji organu II inst.) zawiera definicję pojęcia "gospodarstwo rolne", a art. 2 pkt 11 definicję pojęcia "organ właściwy". Zgodnie z cytowanym przez organ I instancji art. 4 ust. 1 określa cel świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl ust. 4 świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Także i te przepisy samodzielnie nie wskazują, a wykładni w tym zakresie nie przedstawiły organy, na jakiej podstawie stwierdziły, że świadczenie wychowawcze przyznane Ż. B. uprzednią decyzją od dnia [...] czerwca 2017 jest nienależne. Wszakże poprzez sam tylko fakt rozwodu z ojcem dziecka i powierzenia mu wykonywania władzy rodzicielskiej skarżąca nie przestała być matką dziecka.

W ocenie Sądu aczkolwiek zasadnie organy przyjmują, że okoliczności wynikające z ww. wyroku i zmiany w sytuacji rodzinnej mogą mieć wpływ na prawo do świadczenia, a skarżąca winna o zmianie w postaci orzeczenia rozwodu i powierzenia opieki nad dzieckiem ojcu niezwłocznie poinformować, jednak w aspekcie materialnoprawnym należałoby rozważyć skutki tego orzeczenia sądowego w kontekście stosownych przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z uwzględnieniem pojęć rodziny, osoby samotnie wychowującej dziecko (art. 2 pkt 13 i 16), art. 8 ust. 2 określającym przypadki w których świadczenie na dane dziecko nie przysługuje oraz przepisu art. 22 ustawy regulującego kwestię zbiegu prawa do świadczeń.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organy pominęły w swoich rozważaniach okoliczność, iż nawet potwierdzając, że skarżąca uchybiła obowiązkowi niezwłocznego poinformowania organu o istotnych zmianach w sytuacji rodzinnej, to jednak odpis wyroku znalazł się w aktach sprawy 17 sierpnia 2017r., Nie ustalono w jaki sposób to nastąpiło, ale winno to skutkować niezwłocznym działaniem organu, w okresie, kiedy jeszcze nie trwał określony decyzją okres świadczeniowy. Z pewnością zatem ewentualne wypłaty dokonane po tej dacie winny być przez organ wnikliwiej zweryfikowane w zakresie możliwości uznania za świadczenie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1.

Ustalając natomiast fakt pobrania nienależnie świadczenia organy winny były wykazać, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie w okolicznościach pozwalających przypisać jej określone cechy dotyczące stanu świadomości lub określone działania czy też że przyjęła świadczenie w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy. Powinny były także wykazać, że skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia w okolicznościach faktycznych sprawy (w taki sposób aby mogła odnieść treść pouczenia do swojej sytuacji faktycznej). Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji a także decyzji ją poprzedzającej wynika, że okoliczności tych organy nie rozważały dostatecznie i nie poddały ocenie w odniesieniu do regulacji art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy. Tym bardziej istotnym naruszeniem organu odwoławczego jest w zasadzie zignorowanie istotnej okoliczności w aspekcie uznania nienależnego pobrania przez skarżącą świadczenia, bez uzupełniania w tym zakresie materiału dowodowego, na podstawie art. 136 k.p.a. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż w odwołaniu strona skarżąca pośrednio podniosła, iż sporne świadczenie wychowawcze nie zostało jej wypłacone, a w zasadzie zakwestionowała możliwość dokonywania dyspozycji związanych z rachunkiem bankowym na które organ dokonał wypłaty świadczeń. Z kolei z dołączonych do odwołania wydruków z przelewów na rachunek bankowy wskazany w odwołaniu wynika, że jego posiadaczem jest P. R. B., a nadto, że GOPS w R. przelewał na ten rachunek kwoty po [...] zł z tytułem R.500plus P. B..

W aktach sprawy brak jest przede wszystkim wykazu wypacanych na podstawie ww. decyzji z [...] września 2016r. na rzecz Ż. B. (strony) kwot, w tym za okres od [...].06.2017 r. do [...].09.2017r., nie można zatem zweryfikować na jakie numer rachunku i na czyją rzecz organ właściwy organ wypłacał sporne świadczenie. Czy było ono jednolicie wypłacane przez cały okres świadczeniowy określony ww. decyzją czy nastąpiły jakieś zmiany. Organ odwoławczy nie wyjaśnił również bardzo istotnej okoliczności, czy przykładowo P. B. (osoba pełnoletnia) nie miał przyznanego świadczenia wychowawczego na swoją rzecz inną decyzją.

Bez wyjaśnienia istotnych w tej sprawie wątpliwości, wobec niejednoznacznego twierdzenia odwołania, przedwcześnie i dowolnie organ odwoławczy powołując się na dyspozycję z [...] września 2016r. uznał, że na jej podstawie mogła nastąpić nie tylko zmiana numeru rachunku bankowego, ale organ I instancji na podstawie tego dokumentu mógł zmienić osobę świadczeniobiorcy i przekazywać świadczenie wychowawcze ustalone na rzecz Ż. B. – na rzecz P. B.. Czym innym bowiem jest prawa wnioskodawcy do wskazywania dowolnego rachunku bankowego, na który organ ma dokonywać wypłaty świadczenia wychowawczego, a czym innym i nieuprawnionym dowolne wypłacanie przez organ świadczenia innej osobie, niż ta której prawo przyznano ostateczną decyzją.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, iż zgodnie z art. 25 ust. 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się także:

- świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2),

- świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Wskazane wyżej uchybienia a także brak rozważenia istnienia innych przesłanek mogących skutkować ustaleniem, że miało miejsce nienależne pobranie świadczenia przez skarżącą lub inną osobę na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy stanowią naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 3 oraz art. 138 w zw. z art. 15 k.p.a. Niewątpliwie mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tych względów stanowiły o konieczności uchylenia zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.

Podkreślenia wymaga, iż niedostatecznie ustalony stan faktyczny sprawy i powyższe wątpliwości zyskują na znaczeniu w kontekście nowego zarzutu skargi, w której skarżąca zarzuciła fałsz dokumentu z [...] września 2016r. wskazanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - podnosząc, że podpis pod tym dokumentem nie jest jej podpisem. Skarżąca nie wskazał jednak kto złożył ten dokument, kto go podpisał, i jeżeli nie ona to kto dysponował świadczeniem wychowawczym, prawdopodobnie wypłacanym na rachunek bankowy jej syna P. B..

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny (odzyskanie ewentualnie nienależnie pobranego ze środków publicznych świadczenia) i słuszny interes skarżącej (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 20 i art. 23 ustawy). Konieczne jest zatem w pierwszej kolejności wyczerpujące uzupełnienie materiału dowodowego, a dopiero w dalszej kolejności jego ocena zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.).

Wobec istotnych wątpliwości co do tego czy i kiedy świadczenie rodzinne przyznane Ż. B. na podstawie ww. wniosku stało się nienależnym, a nadto kto je pobierał i na jakiej podstawie, uwzględniając także podpisy na wniosku i kwestionowanym przez stronę dokumencie z [...] września 2016r., w oceni Sądu w tej sprawie niezbędne jest wnikliwe przesłuchanie w charakterze świadków na okoliczność złożenia wniosku, spornego pisma z [...] września 2016r., wypłaty środków, zmiany sytuacji rodzinnej i kiedy ona nastąpiła: M. B. oraz P. B. oraz odebranie ustnych osobistych wyjaśnień od Ż. B.,. Jeżeli pozostaną mimo tego niewyjaśnione okoliczności przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem wszystkich tych osób. Nadto organ winien szczegółowo wyjaśnić na podstawie dokumentów księgowych, wypłat i ewentualnie także zeznań pracowników na jakie konto i komu wypłacano świadczenie wychowawcze przyznane Ż. B. decyzją z [...] września 2016r. na jej córkę P. B., kto złożył pismo z [...] września 2016r., czy podpis został złożony w obecności pracownika organu, czy przed wniesieniem odwołania Ż. B. kwestionowała fakt wypłaty świadczenia wychowawczego innej osobie. Na jakiej podstawie GOPS wypłacał przedmiotowe świadczenie z określeniem adresata jako P. B.

Odnośnie zarzutu w skardze, że podpis pod dyspozycją złożoną [...].09.2016r. w imieniu Ż. B. do przekazywania środków na rzecz innej osoby, w zależności od powyższych czynności i dokonanych na ich podstawie ustaleń organ oceni wiarygodność twierdzenia skarżącej, iż to nie ona dokonała powyższej dyspozycji i podpisała dokument. Jeżeli zostanie uprawdopodobnione podrobienie podpisu pod dokumentem należy zgłosić to organom właściwym do ścigania przestępstw. Winna to również uczynić skarżąca jeżeli twierdzi, że dokument nie został przez nią podpisany, a w konsekwencji pieniądze bez jej wiedzy i woli pobierała osoba nieuprawniona.

Przy podejmowaniu rozstrzygnięcia organy winny mieć więc na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu w kwestii spełnienia wymogów do wydania decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie i zobowiązującej do jego zwrotu. Decyzja winna zostać uzasadniona stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania w kwocie 480 zł (wynagrodzenie radcy prawnego stosowne do nakładu pracy).