Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1052/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 pkt 5, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, na podstawie art.2 pkt 2, art. 3 pkt. 11, pkt 21 lit. c, art.17, art. 24, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 roku, poz.111 ze zm., dalej jako u.ś.r.) oraz art. 66 ust 1 pkt 28a, art. 73 pkt 10, art.75 ust.11, art. 79, art 81 ust. 8 pkt 9b, art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004r. (Dz. U. z 2019r. poz. 1373 ze zm.), art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U z 2021 r., poz. 735 ze zm. dalej jako k.p.a.) odmówił I.D. świadczenia w formie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem R.D.

Organ wskazał, iż powodem odmowy jest: 1. brak podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bratu, gdy żyje matka osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie została pozbawiona praw rodzicielskich do syna, 2. osoba sprawująca opiekę ma prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustalone decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2020r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż I.D. - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - w dniu 17 marca 2021 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem R.D., posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. organ odmówił wnioskowanego świadczenia, powołując się na art.17 ust. 1a pkt 1 oraz art.17 ust 5 pkt 1 lit b u.ś.r. Na skutek odwołania strony decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w/w decyzję, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W ramach ponownie przeprowadzonego postępowania organ uzupełnił materiał dowodowy o wywiad środowiskowy utrwalony na kwestionariuszu z dnia [...] czerwca 2021 r. W oparciu o powyższe organ ustalił: Strona deklaruje, że sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym bratem, gdyż stan zdrowia brata nie pozwala mu na samodzielne zabezpieczenie jego potrzeb i z tego powodu wnioskodawca nie poodejmuje zatrudnienia. Od [...] sierpnia 2016 r. przez kolejne okresy zasiłkowe strona była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym bratem. Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca dotychczas nie podejmował stałej pracy zawodowej, przed uzyskaniem prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego utrzymywał się z niesystematycznych prac dorywczych, parokrotnie korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej. Strona oświadczyła, że mimo wspólnego zamieszkiwania z matką i bratem każdy z domowników prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ wskazał, iż brat strony jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], która istnieje od urodzenia i określający znaczny stopień niepełnosprawności bezterminowo (przyczyna niepełnosprawności: symbolem 01-U tj. upośledzenie umysłowe, niepełnosprawność intelektualna). Organ zauważył, iż R.D. nie jest osobą ubezwłasnowolnioną, mieszka w jednym lokalu z bratem i matką, ojciec zmarł w 1990 r. Podczas wywiadu R.D. oświadczył, że brat udziela mu pomocy: robi opłaty, drewno w lesie, podaje leki, pomaga w kąpieli, ścieli łóżko, sprząta pokój. Jednocześnie w wywiadzie pracownik zwrócił uwagę, iż wymagający opieki od kilku lat korzysta z pomocy OPS i podczas wcześniejszych wywiadów określał, że jest samodzielny i nie wymaga pomocy ze strony brata czy matki, nie wskazywał też uzyskiwania pomocy ze strony innych osób, a problemy z samodzielnym dbaniem o własne potrzeby brat strony deklaruje od momentu uzyskania informacji, że strona może skorzystać ze świadczeń pieniężnych związanych ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednocześnie w wywiadzie środowiskowym podano, iż według przeprowadzonego rozeznania w środowisku R.D. samodzielnie porusza się w lokalnym środowisku, jeździ rowerem, zbiera runo leśne, załatwia sprawy urzędowe w imieniu własnym i swojej rodziny, pisze pisma, podania, odwołania. Zgłaszane podczas wywiadu potrzeby wymagającego opieki, w odczuciu organu, nie wymagają świadczenia stałej pomocy. Są czynnościami, które można wykonać bez konieczności pozostawania na stałe przy osobie niepełnosprawnej. Można je wykonać organizując plan dnia tak, aby podejmując pracę zawodową strona mogła wesprzeć brata w codziennym funkcjonowaniu bez konieczności korzystania ze świadczeń wypłacanych z budżetu państwa. Organ wskazał, iż zgłaszane przez niepełnoprawnego potrzeby są rzeczywiste, jednakże nie wymagają one stałego towarzyszenia i wyręczania w wykonywaniu tych czynności. Ponadto domownicy korzystają wspólnych sprzętów, m.in. pieca do centralnego ogrzewania, zatem przygotowując opał dla brata, strona, jak i wspólnie zamieszkująca matka, również osiąga korzyść dla siebie.

Następnie organ wskazał, iż zgodnie z oświadczeniem K.D. złożonym 23 marca 2021 r., nie była ona pozbawiona praw rodzicielskich i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dniu 25 marca 2021r. wnioskodawca złożył kopię zaświadczenia lekarskiego wydanego przez lekarza rodzinnego stwierdzającego, że K.D. ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki nad synem. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka strony ma 66 lat i utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego z ZUS. Ponadto zadeklarowała, że wszyscy domownicy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe i określona została jako osoba samodzielna, chodząca, samoobsługowa, kontaktowa, gotuje obiady, sprząta. Organ wskazał, iż matka strony podała podczas wywiadu, że nie ubiega się i nie będzie ubiegać się o orzeczenie o niepełnosprawności, jednocześnie nie potrafiła określić na co konkretnie choruje, nie przedstawiła rachunków, faktur za leki, dokumentów potwierdzających leczenie. Mimo wspólnego zamieszkiwania w jednym lokalu matka Strony nie zadeklarowała żadnej formy pomocy dla niepełnosprawnego syna, określając przy tym, że ma pozytywny stosunek do syna R.D. i utrzymuje z nim stały kontakt.

Zdaniem organu matka strony jest w stanie pomóc niepełnosprawnemu synowi w zabezpieczeniu jego deklarowanych potrzeb. Następnie organ podał, iż wymagający opieki posiada rodzeństwo: E.D., która mieszka w [...], K.D., która mieszka w [...], P.D., który mieszka w [...] oraz M.G., który mieszka w [...].

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ stwierdził, iż wnioskodawca spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednak przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie tzw. przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 1a pkt 1 oraz z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Organ wyjaśnił, iż strona jest bratem osoby niepełnosprawnej, czyli jego krewnym w linii bocznej. Niemniej jednak wymagający opieki posiada matkę, a w takiej sytuacji zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, matka ma obowiązek alimentacyjny w stosunki niepełnosprawnego syna w pierwszej kolejności. W tych okolicznościach organ stwierdził brak możliwości przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1a u.ś.r., wskazując, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom spokrewnionym w dalszym stopniu jest ustalenie, że osoby spokrewnione w bliższym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (co w omawianej sprawie nie ma miejsca – K.D. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Organ I instancji stwierdził, iż uwzględniając orzecznictwo NSA świadczenie pielęgnacyjne mogłoby zostać przyznane stronie pod warunkiem, że matka niepełnosprawnego rzeczywiście nie jest w stanie opiekować się synem, ale z ustalonego stanu faktycznego w sprawie wynika, że żyje matka osoby niepełnosprawnej, która pomimo opinii lekarza rodzinnego, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu.

Jednocześnie organ I podał, iż z chwilą ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne strona winna zrezygnować z uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego, by mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, wskazując, iż strona złożyła jedynie oświadczenie, dołączone do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji:

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz brata.

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., polegającą na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 17, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W pierwszej kolejności SKO za błędne uznało stanowisko organu I instancji wskazujące jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego fakt pobierania przez wnioskodawcę specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem, gdyż zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądowym strona ma prawo do zrezygnowania ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. SKO wskazało przykładowo na wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19, w którym wskazano, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. I aby ten wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane.

Jednak mimo błędnego stanowiska organu I instancji w opisanym zakresie SKO uznało, iż odwołujący nie spełnia warunków pozwalających na przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad bratem. Za bezsporne uznał organ, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez I.D., który jest bratem R.D., a więc jest osobą zobowiązaną do alimentacji, przy czym jest krewnym w stosunku do swojego brata w drugim stopniu w linii bocznej. Ponadto w sprawie ustalono, że żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z wymagającym opieki tj. jego matka. W świetle art. 17 ust. 1 a u.ś.r. skoro niepełnosprawny ma matkę, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla strony, będącej jego bratem, mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że nie jest ona w stanie sprawować stałej opieki nad synem, a także stwierdzenia, że stronę obciąża obowiązek alimentacyjny.

Tymczasem organ odwoławczy uznał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny odwołującego względem brata przed obowiązkiem alimentacyjnym matki niepełnosprawnego, która to osoba w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki nad swoim synem.

Nadto SKO zauważyło, że w przypadku matki wymagającego opieki nie wystąpiła żadna przyczyna obiektywna, taka jak niepełnosprawność czy długotrwała ciężka choroba, uniemożliwiająca jej jako osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną sprawowanie opieki. Zgodnie z przepisami u.ś.r. tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. SKO zauważyło ponadto, iż obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Okoliczności podniesione przez matkę niepełnosprawnego są wynikiem dokonanego w sposób świadomy jej wyboru i nie zwalniają jej z obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany).

Kolegium dodało, iż z racji występowania różnych sytuacji i stanów faktycznych, orzecznictwo sądowoadministracyjne na gruncie wykładni funkcjonalnej i systemowej komentowanego przepisu wypracowało również pogląd, że mając także na uwadze uregulowanie art. 132 k.r.o. oraz zasady konstytucyjne z art. 2, art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ograniczenia wynikające z ust. 1a ustawy mogą doznać odstępstwa, gdy osoba uznawana przez ustawodawcę w ujęciu ust. 1a ustawy za posiadającego legitymację materialną do prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest w stanie sprawować opieki. W takim jednak wypadku muszą zaistnieć szczególne okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolne kształtowania stosunków rodzinnych, i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji, takie jak starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym.

W ocenie Kolegium, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stronie byłoby więc możliwe, ale tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której matka nie byłaby w stanie wypełnić swojego obowiązku alimentacyjnego, z przyczyn obiektywnych, od niej niezależnych. Po przeanalizowaniu zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, SKO zauważyło, iż w niniejszej sprawie takie obiektywne względy nie występują. K.D. ma 66 lat, jest osobą samodzielną, chodzącą, sprawną fizycznie i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dlatego też, jak już powyżej wskazano, to nie wola członków rodziny, która jest przejawem subiektywnego nastawienia i decyzji, jest wystarczająca dla naruszenia ustawowych reguł przyznawania świadczenia. Ponadto Kolegium zauważyło, że materiał dowodowy zgromadzony w j sprawie potwierdza, iż matka wymagającego opieki jest w stanie pomóc niepełnosprawnemu synowi w zabezpieczeniu jego deklarowanych potrzeb: robienie opłat, podanie leków, pomoc w kąpieli, zaścielenie łóżka, czy sprzątanie pokoju.

Następnie SKO wskazało, iż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, które jest przyznawane w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny i ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z niego na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zatem zachodzi konieczność istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia. Inaczej ujmując, to konieczność sprawowania stałej opieki a nie inne okoliczności (np. brak chęci podjęcia pracy lub problemu z jej znalezieniem) powinny być przyczyną niepodejmowania zatrudnienia.

Zdaniem SKO w świetle obowiązującego stanu prawnego oraz orzecznictwa sądowego, nie zawsze osoba nieaktywna zarobkowo oraz zarazem opiekująca się osobą niepełnosprawną spełnia ustawową przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Znaczenie ma bowiem charakter i zakres sprawowanej opieki, który rzeczywiście czyni niemożliwym podjęcie lub kontynuowanie aktywności zarobkowej. Opieka ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Ponadto również samo legitymowanie się przez osobę niepełnosprawną odpowiednim orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie przesądza o tym, że osoba ta wymaga opieki, która czyni niemożliwym podjęcie lub kontynuowanie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zdaniem SKO podejmowane przez stronę czynności pomocnicze względem brata nie mają bezpośredniego związku ze sprawowaniem nad nim opieki jako osobą niepełnosprawną, i są jedynie czynnościami, które wspomagają jego funkcjonowanie. Co więcej czynności te mieszczą się w ramach zwykłej pomocy, które wykonują standardowo osoby pozostające w rodzinie i jednocześnie aktywne zawodowo. SKO zgodziło się z organem I instancji, iż zgłaszane podczas wywiadu środowiskowego potrzeby R.D. nie wymagają świadczenia stałej pomocy, są to czynności, które można wykonać bez konieczności pozostawania na stałe przy osobie niepełnosprawnej i które pozwalają podjąć pracę zawodową. A tym samym brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez odwołującego zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad bratem. Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu osoby, która nie odnajdowała się nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowanej opieki nad niepełnosprawną osobą. W sytuacji więc, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. Zdaniem SKO zakres sprawowanej opieki nad bratem nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez stronę, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca głównie robi bratu opłaty, dostarcza drewno z lasu, podaje mu leki, pomaga w kąpieli, ścieli bratu łóżko do spania oraz sprząta mu pokój. Podany wyżej zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym nie wymaga konieczności rezygnacji przez stronę z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym bratem zajmowały taką ilość czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie SKO obiektywnie jest zatem możliwe takie zorganizowanie opieki przez stronę nad bratem, aby dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Biorąc pod uwagę powyższe SKO stwierdziło, iż w sytuacji odwołującego nie została spełniona dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r., a to z tego powodu, że brat strony ma matkę a zatem ma krewnego w linii prostej spokrewnionego w pierwszym stopniu i to na matce spoczywa obowiązek alimentacyjny względem syna, a K.D. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), gdyż w rozpoznawanej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem.

Powyższa decyzja stałą się przedmiotem skargi wniesionej przez I.D., reprezentowanego przez pełnomocnika, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego, odwołującego się do orzecznictwa sądów administracyjnych, warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie, przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego podał, że wnosi o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i dokumentacji medycznej małżonki osoby niepełnosprawnej, załączając potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię orzeczenia z dnia [...] listopada 2021 r. Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności K.D. oraz kartę informacyjną jej leczenia szpitalnego w dniach [...] października 2021 r. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, iż małżonka osoby niepełnosprawnej nie ze względu na wybór, a ze względu na niezależne od niej okoliczności tj. zły stan zdrowia nie jest w stanie opiekować się swoim mężem, a zatem jest obiektywnie niezdolna do sprawowania nad nim opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył skarżący, organ zaś nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2021 r., nr [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na brata R.D.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w, pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i związana z tym rezygnacja lub niepodejmowanie z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. K.r.o. ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Zgodnie z art. 129 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te w konfrontacji z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona w dalszej kolejności może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w bliższym stopniu lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest także stanowisko pozwalające w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych przypadkach, przede wszystkim, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji zaawansowanego wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, na odczytywanie wskazanych regulacji z uwzględnieniem zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP oraz celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (zob. np. wyroki NSA z dnia 7 maja 2020 r., I OSK 2831/19, z 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zdaniem Sądu zasadniczo uwzględnić należy jednak wykładnię językową przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazującą, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki.

W rozpoznawanej sprawie nie było kwestionowane, iż wymagający opieki R.D., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Wymagający opieki potwierdził sprawowanie nad nim opieki polegającej w szczególności na: dokonywaniu opłat, dostarczaniu drewna z lasu, podawaniu leków, pomocy w kąpieli, ścieleniu łóżka oraz sprzątaniu pokoju, która została zadeklarowana przez skarżącego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym matka wymagającego opieki, wspólnie zamieszkująca z nim oraz z jego bratem – I.D., nie została pozbawiona praw rodzicielskich i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tych okolicznościach organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji orzekł o odmowie wskazując na: 1. brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., z uwagi na fakt, iż żyje matka osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie została pozbawiona praw rodzicielskich do syna, 2. wystąpienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i ust. 5 pkt 5 u.ś.r. związanej z faktem posiadanego przez skarżącego ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem. Z kolei SKO utrzymując decyzję organu I instancji w mocy, podzieliło stanowisko organu I instancji co do brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., z uwagi na fakt, iż żyje matka osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz nie została pozbawiona praw rodzicielskich do syna, dodatkowo wskazując jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego brak spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotyczącej bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem.

Jednocześnie jednak SKO uznało za błędną dokonaną przez organ I instancji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i powołanie się przy odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na okoliczność posiadanego przez skarżącego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem, wskazując na wynikające z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru przez stronę świadczenia korzystniejszego.

Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności jako prawidłowe ocenił stanowisko SKO odnoszące się do braku wystąpienia w sprawie przedmiotowej sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Słusznie organ II instancji wskazał, iż cyt. przepis wyklucza co prawda możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia korzystniejszego wówczas, gdy jedno z mioch jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Wybór ten gwarantuje art. 27 ust. 5 u.ś.r., przy czym w orzecznictwie w istocie wskazuje się, iż nie zachodzi w takiej sytuacji konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Jak wynika z powyższego, w sytuacji, gdy skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, podstawę do odmowy skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła stanowić okoliczność ustalonego na jego rzecz prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad bratem.

W dalszej kolejności należało poddać zatem ocenie zasadność stanowiska zaskarżonego organu co do braku spełnienia w przedmiotowej sprawie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1 a u.ś.r., z uwagi na fakt, iż wymagający opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz z art. 17 ust. 1 u.ś.r., z uwagi na brak bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem.

Zdaniem Sądu organy prawidłowo uznały w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak spełnienia wymaganej przez ustawodawcę przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Jak wynika z akt sprawy, skarżący jest bratem osoby wymagającej opieki, czyli jest jego krewnym drugiego stopnia w linii bocznej. Jednocześnie niepełnosprawny, którego dotyczy opieka – R.D., ma matkę, a zatem osobę spokrewnioną z nim w pierwszym stopniu i w świetle art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. i powiązanych z nimi przepisami k.r.o., cytowanymi wcześniej, w pierwszej kolejności zobowiązaną do sprawowania opieki nad dzieckiem. Dodać należy, iż matka wymagającego opieki syna, mieszka z nim oraz ze skarżącym, nie była pozbawiona praw rodzicielskich i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym, jak wynika z akt sprawy (w szczególności wywiad środowiskowy k. 56 i 63 akt administracyjnych) matka R.D. ma 66 lat, jest sprawna, chodząca, samoobsługowa, sprawna fizycznie, sprząta, gotuje obiady. Powyższe okoliczności, w świetle wcześniej przytoczonych rozważań Sądu na tle art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. oraz przepisów k.r.o., nie pozwoliły zdaniem Sądu uznać, że obowiązek alimentacyjny skarżącego, jako brata osoby wymagającej opieki, zaktualizował się. W ocenie Sądu z akt sprawy nie wynika, aby w sprawie wystąpiły jakiekolwiek obiektywne przyczyny uniemożliwiające matce wymagającego opieki, jako osobie spokrewnionej z nim w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, sprawowanie opieki nad synem. W sprawie za okoliczność taką nie można uznać wskazanego przez skarżącego stanu zdrowia matki niepełnosprawnego, który miały uniemożliwić jej sprawowanie opieki nad synem. Potwierdzenia takiej okoliczności nie może stanowić załączone do akt sprawy zaświadczenie wydane przez lekarza rodzinnego matki. Wyłączną podstawę do stwierdzenia, iż mimo że niepełnosprawny ma matkę, następuje aktualizacja obowiązku alimentacyjnego brata, stanowi legitymowanie się przez rodzica (w tym wypadku matkę) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a orzeczenia takiego K.D. nie posiada. Ponadto zauważyć należy, iż w wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny wskazał, iż matka wymagającego opieki jest osobą sprawną, sprząta, gotuje, co w zestawieniu z zakresem wymaganej opieki opisanej przez R.D. (k. 61 akt administracyjnych i pokrywającym się z wykazem załączonym do wniosku – k. 16) obejmującej czynności: dokonywania opłat, dostarczania drewna z lasu, podawania leków, pomocy w kąpieli, ścienia łóżka oraz sprzątania pokój, nie wskazuje, aby nie była ona w stanie podołać w/w potrzebom wymagającego opieki.

Odnosząc się zaś do kwestii podniesionego przez organ braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy okolicznością sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności pojęcia przez sprawującego opiekę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, Sąd na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego uznał stanowisko Kolegium w tym zakresie za uzasadnione.

U.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15). Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy. Podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Natomiast w sytuacji, gdy wymagający opieki brat skarżącego jako zakres wymaganej opieki (k. 61 akt administracyjnych) wskazał: dokonywanie opłat, dostarczanie drewna z lasu, podawanie leków, pomoc w kąpieli, ścielenia łóżka oraz sprzątanie pokój, nie jest przy tym osobą leżącą, wymagającą czynności pielęgnacyjnych, a jak wynika z wywiadu środowiskowego osobą samodzielnie poruszającą się, samodzielnie spożywającą posiłki i załatwiającą potrzeby fizjologiczne, a nawet poruszającą się rowerem, załatwiającą także sprawy urzędowe, wykonującą dorywcze prace w gospodarstwach, to taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a opieką budzi istotne wątpliwości i wskazuje na brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z wywiadu środowiskowego wynika także, że skarżący mając 43 lata utrzymywał się uprzednio głównie z prac dorywczych, a obecnie utrzymuje się ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dodać przy tym należy, iż w tym samym mieszkaniu z wymagającym opieki i skarżącym funkcjonuje także ich matka, niepozostająca w zatrudnieniu.

We wskazanych powyżej okolicznościach Sąd uznał stanowisko SKO za prawidłowe. Podkreślić należy, iż brak spełnienia choćby jednej z dwóch wskazanych przez SKO przesłanek uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu prawa świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie.

W ocenie Sądu organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy w sprawie, a także uzasadniły swoje stanowisko w zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogami określonymi art. 7, 77, 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał zarzuty podniesione w skardze i w piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2021 r. za nieuzasadnione.

Ustosunkowując się do złożonego w skardze wniosku dowodowego, Sąd stwierdza, iż podlegał on oddaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość prowadzenia dowodów jest wyjątkowa, bo obejmuje tylko dowód z dokumentów i tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z biegłego, który jest niedopuszczalny w procedurze sądowo administracyjnej (art. 106 § 3 p.p.s.a.) oraz dowód z dokumentów stanowiących element akt sprawy i na podstawie których sąd orzeka zgodnie z art. 133 p.p.s.a. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności K.D. zostało wydane [...] listopada 2021 r. (stopień niepełnosprawności ustalony został od [...] października 2021 r.) zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie było podstaw do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z tego dokumentu zakreślonych art. 106 § 3 p.p.s.a., w sytuacji, gdy ocena legalności decyzji dokonywana jest na dzień jej wydania. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok. NSA z 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSA WSA 2006/2, poz. 45). Ponadto na marginesie zwrócić należy uwagę, iż orzeczenie stanowi o umiarkowanym, nie zaś o znacznym stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r.

Dodać należy, że pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z [...] grudnia 2021 r. wskazał na błędną interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który niniejszej sprawie nie miał zastosowania i wskazał na zasadność uwzględnienia stanu zdrowia małżonka osoby niepełnosprawnej uniemożliwiającego sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym, podczas gdy w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony został przez brata osoby wymagającej opieki, która to osoba niepełnosprawna jest bezdzietnym kawalerem.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd w oparciu o treść art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.