Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 220/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i wstrzymano wykonanie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 252/22 o odmowie wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 11 października 2021 r. nr [...] w sprawie ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 252/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku K. Ś., odmówił wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 11 października 2021 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 11 października 2021 r. wydaną w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt P. Ś. w domu pomocy społecznej. Skarżący zakwestionował pkt 2 ww. decyzji Prezydenta ustalający opłatę za okres od 1 września 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. i od 1 lutego 2021 r. do maja 2021 r. w wysokości w nim wskazanej. Poza zarzutami odnoszącymi się do kwestionowanej decyzji skarżący zwrócił się o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji w zakresie jej pkt 2. Podał, że decyzja ustala wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej z datą wsteczną, tj. od dnia 1 września 2019 r. Wykonanie decyzji sprawi, że wystąpi znaczna szkoda w jego majątku. Wyjaśnił, że jest jedynym żywicielem rodziny, a na utrzymaniu posiada dwójkę dzieci. Natychmiastowe wykonanie decyzji determinuje konieczność poniesienia wielotysięcznych kosztów. W uprzednio wydanej decyzji organ ustalił, że w ogóle nie kwalifikuje się do ponoszenia opłat. W załączeniu skarżący przedłożył zaświadczenie o zarobkach za okres od 2019 r. do 2021 r., a które w jego ocenie potwierdzają jego sytuację materialną. Do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Sąd zasadne jest jego zdaniem wstrzymanie wykonania decyzji z uwagi na zagrożenie spowodowania uszczerbku w jego codziennym utrzymaniu i zaspokojenia potrzeb rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmawiając wstrzymania wykonania decyzji organu I instancji stwierdził, że poza ogólnymi twierdzeniami nawiązującymi do ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie zostało wykazane, że uiszczenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej będzie wiązało się z realnym zagrożeniem dla możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny skarżącego. Skutków takich, zdaniem Sądu, nie sposób wyprowadzać na podstawie samego oświadczenia w tym zakresie, bez szczegółowych danych (dokumentów) obrazujących aktualną sytuację finansową i materialną skarżącego, w tym m.in. posiadanego majątku, szczegółowych wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawcy i jego rodziny.

Sąd zauważył, że wprawdzie skarżący przedłożył zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za lata 2019-2021 r., jednak obrazują one tylko wysokość wynagrodzenia otrzymanego we wskazanych latach. Brak natomiast informacji o aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, o wysokości ponoszonych wydatków. Także z akt administracyjnych nie wynika jaki dochód posiada skarżący, a to z uwagi na uniemożliwienie przez niego samego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalenia ww. okoliczności.

W ocenie Sądu brak wskazania przez skarżącego szczegółowych informacji dotyczących wydatków i wskazania źródeł ich pokrycia, aktualnej sytuacji majątkowej powoduje, że niemożliwym jest ustalenie czy rzeczywiście uiszczenie przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, przed rozpoznaniem skargi mogłoby spowodować następstwa, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a.

Dodatkowo Sąd podniósł, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata należności ma bowiem charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. Ś., zarzucając naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez wadliwą wykładnię tego przepisu polegającą na odmowie wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 11 października 2021 r., w sytuacji gdy zostały spełnione przesłanki określone wyżej wskazanym przepisem, przy jednoczesnym wykazaniu ich istnienia za pomocą przedłożonych dokumentów w postaci zaświadczeń o wynagrodzeniu za lata 2019-2021, w konsekwencji czego nieprawidłowo Sąd przyjął że nie istnieje realne zagrożenie dla możliwości zaspokajania potrzeb jego rodziny.

W uzasadnieniu wnoszący zażalenie wskazał, że do akt sprawy zostały dołączone zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za lata 2019-2021, z których wprost można wywnioskować że za ostatni rok wynagrodzenie skarżącego wyniosło 2.800 zł brutto miesięcznie. Skarga została złożona w styczniu 2022 r., a więc zaraz po zakończeniu 2021 r., którego dotyczy jedno z przedłożonych zaświadczeń.

W konsekwencji powyższego nie sposób uznać, aby nie wykazano obecnej sytuacji majątkowej i osiąganego dochodu. Oczywistym jest że w tak krótkim czasie nie doszło do żadnych istotnych zmian w tym zakresie i Sąd winien na tej podstawie ustalić, że wykonanie decyzji będzie wiązać się z realnym zagrożeniem zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny.

Ponadto, zdaniem skarżącego, należy mieć na uwadze, że wykonanie decyzji zmuszałoby stronę do uiszczenia wartości przekraczającej w sposób znaczny całoroczne dochody. W obliczu takiej sytuacji nie można uznać, że nie dojdzie czy to do niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody czy trudne do odwrócenia skutki. Bezpośrednim skutkiem wykonania wobec decyzji będzie utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym małoletnich dzieci.

Zdaniem K. Ś. nie bez znaczenia pozostaje fakt że jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny, która utrzymuje się głównie z jego wynagrodzenia za pracę oraz z zasiłków z MOPS. Jednocześnie ewentualny późniejszy zwrot wyegzekwowanego roszczenia o równowartości przekraczającej całoroczny dochód, nie będzie miał już wtedy żadnego znaczenia, gdyż rodzina nie będzie w stanie do tego czasu jakkolwiek funkcjonować i zaspokajać swoje potrzeby, wobec uprzedniej utraty kwoty o tak wielkim dla rodziny znaczeniu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 29 listopada 2021 r. - na okoliczność sytuacji dochodowej i materialnej rodziny, spełnienia kryterium dochodowego kwalifikującego żonę skarżącego do otrzymywania zasiłków na dzieci, możliwości wyrządzenia znacznej szkody oraz nieodwracalnych skutków w przypadku wykonalności decyzji;

2) uchylenie zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy akt lub czynność zostanie wykonana. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W przepisie tym chodzi bowiem o szczególne i wyjątkowe zagrożenie odpowiadające specjalnemu rodzajowi ochrony tymczasowej strony postępowania. Podkreślenia również wymaga, że wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że obowiązkiem strony wnoszącej o udzielenie ochrony tymczasowej jest przedstawienie tez, twierdzeń oraz dokumentów, które uprawdopodobnią zasadność uwzględnienia wniosku. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że w sytuacji faktycznej, w jakiej się znajduje, wykonanie decyzji powodować będzie znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki. Należy jednak podkreślić, że sąd administracyjny, rozpoznając wniosek, powinien dokonać analizy sytuacji strony i ocenić konieczność udzielenia ochrony tymczasowej z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. Z uwagi na ocenny charakter postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania danego aktu, sąd administracyjny może pewne okoliczności, które wynikają z akt sprawy, wziąć pod uwagę z urzędu, co nie oznacza jednak, że jest zobowiązany poszukiwać za stronę argumentów na poparcie zgłoszonego przez nią żądania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II OZ 567/17 oraz z dnia 28 października 2020 r. sygn. akt II OZ 884/20).

W niniejszej sprawie K. Ś. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 17 grudnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 11 października 2021 r. w zakresie pkt 2, tj. w zakresie, w jakim ustalono stronie opłatę za pobyt ojca – P. Ś. w Domu Pomocy Społecznej w P. za okres od 1 września 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. w łącznej kwocie 36.784,20 zł oraz od 1 maja 2021 r. w wysokości 2.468,22 zł miesięcznie. Ponadto ustalono termin zwrotu opłaty za miniony okres w terminie do 14 dni, gdy decyzja stanie się ostateczna. W skardze zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Zasadnie Sąd I instancji wskazał, że strona we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie przedstawiła szczegółowych informacji dotyczących wydatków i wskazania źródeł ich pokrycia oraz aktualnej sytuacji majątkowej. Mając jednak na uwadze wszystkie okoliczności sprawy oraz podnoszone przez stronę w uzasadnieniu zażalenia argumenty Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący uprawdopodobnił wystąpienie okoliczności, o których stanowi art. 61 § 3 P.p.s.a. Kierując się zasadą szybkości postępowania określoną w art. 7 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie, której wstrzymania skarżący domagał się wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

Zauważyć trzeba, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z niskich dochodów K. Ś. oraz świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia za lata 2019-2021 skarżący osiągał w tym okresie zarobki w wysokości 2.250 zł – 2.800 zł brutto. Dodatkowo na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia 29 listopada 2021 r., w związku ze spełnieniem przez rodzinę kryterium dochodowego, A. Ś. (żonie skarżącego) zostało przyznane świadczenie w formie zasiłków rodzinnych na dzieci. Bez wątpienia wykonanie nałożonego na K. Ś. obowiązku uiszczenia opłat za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej za okres od 1 września 2019 r. do 30 kwietnia 2021 r. w łącznej kwocie 36.784,20 zł, tj. przekraczającej w całości dochód rodziny skarżącego za 2021 r. oraz ustalającej opłatę za okres od 1 maja 2021 r. w wysokości 2.468,22 zł miesięcznie, stanowić będzie znaczne obciążenie dla budżetu rodziny, które w sposób istotny wpłynie na jej sytuację majątkową. Powołane przez skarżącego okoliczności, w zestawieniu z wielkością kwoty przewidzianej do uiszczenia, w sposób dostateczny uprawdopodabniają wystąpienie w sprawie przesłanki niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić przy tym trzeba, że art. 61 § 3 P.p.s.a. nie wymaga udowodnienia zaistnienia przesłanek wstrzymania, a jedynie ich uprawdopodobnienia.

W tej sytuacji przyjąć należało, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wstrzymania wykonania decyzji w myśl art. 61 § 3 P.p.s.a. Wstrzymanie wykonania ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa w zakresie pkt 2, tj. w części w jakiej ustalono K. Ś. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ojca oznacza natomiast, że decyzja organu I instancji w ww. zakresie, jako nieostateczna, również nie może być wykonana.

Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie świadczenie pieniężne, co do spełnienia którego toczy się spór w niniejszej sprawie, jest z natury rzeczy świadczeniem odwracalnym, jednakże, rozważając skutki zapłaty orzeczonej należności, należy mieć na uwadze sytuację majątkową strony skarżącej oraz wysokość należności, która w rozpoznawanej sprawie jest znaczna. Konieczność dokonania zwrotu kwoty ponad 36.784,20 zł oraz uiszczanie kwoty 2.468,22 zł miesięcznie bez wątpienia może stanowić znaczne obciążenia dla budżetu strony skarżącej. Potencjalna egzekucja rzeczonej należności mogłaby w tej sytuacji doprowadzić do następstw trudnych do odwrócenia.

Jednocześnie stwierdzić należy, że Sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie bada zasadności skargi, a jedynie spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu incydentalnym ocenie podlegał zatem tylko wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, zaś skarga zostanie rozpatrzona w postępowaniu głównym.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 61 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.