Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SO/Lu 6/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki - w związku ze sprzeciwem skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 marca 2017 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2016 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

Uzasadniając wniosek wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej wydał 31 decyzji podatkowych. Wysokość wpisu w każdej zainicjowanej skargą sprawie wynosi 500 zł, co łącznie daje kwotę 15.500 zł. Według podatnika jest to kwota, której nie może uiścić ze względu na swoją sytuację materialną.

Wskazał on, że mieszka z rodzicami, utrzymującymi się ze świadczeń emerytalnych. Z żoną ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa. W rubryce formularza dotyczącej dochodów własnych nie podał żadnych danych.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego oświadczył (oświadczenie w aktach sprawy sygn. I SO/Lu 1/17), że nie posiada rachunku bankowego, nie składał zeznania podatkowego za 2016 r., gdyż nie pracował w tym czasie i nie prowadził działalności gospodarczej. Dopiero od stycznia 2017 r. jest zatrudniony na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 2.000 zł brutto. Nie jest w stanie uzyskać informacji o sytuacji majątkowej małżonki. Wyjaśnił też, że mieszkanie jest własnością rodziców i to oni ponoszą głównie koszty jego utrzymania. Dzieci są dorosłe, ale uczą się jeszcze i są na utrzymaniu żony. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową jego i najbliższych członków rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 marca 2017 r. (sygn. akt I SO/Lu 6/17) odmówił T. T. przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że obciążająca go kwota 15.500 zł z tytułu opłat od skarg jest nierealna i niemożliwa do poniesienia. Zanegował też obowiązek wzajemnej pomocy finansowej małżonków, która miałaby polegać na uiszczeniu należnych wpisów od skarg. Zdaniem skarżącego nieprzyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawi go konstytucyjnego prawa do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawsze jest formą jej finansowania z budżetu państwa, wobec czego winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i – co istotne - wykaże to w sposób przekonujący.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zatem to wnioskodawca obowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., winno nastąpić przez złożenie stosownych wyjaśnień.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszym postępowaniu referendarz sądowy skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i pismem z 31 stycznia 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego dnia 8 lutego 2017 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni odpowiednich dokumentów i złożenia uzupełniających wyjaśnień (k. 7-9). Wezwany nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił wyjaśnień co do większości postawionych w nim pytań oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga zaś, że rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeżeli należyta ocena wniosku wymaga uzupełnienia niezbędnych danych, o które zwrócono się w wezwaniu, bierna postawa zobowiązanego musi wywołać dla niego negatywne skutki.

Skarżący w piśmie z dnia 15 lutego 2017 r. poinformował, że odcinki emerytur rodziców, rachunki dotyczące mieszkania, zostaną przesłane do dnia 15 marca 2017 r. Do chwili obecnej nie złożył jedna tych dokumentów.

W tych okolicznościach nie wiadomo zatem, jakimi środkami finansowymi dysponuje gospodarstwo domowe skarżącego, które prowadzi wspólnie z rodzicami. Kwestia sytuacji majątkowo-finansowej małżonki skarżącego jest tylko jednym z wielu aspektów omawianej sprawy, niemniej jednak w odniesieniu do podniesionej rozdzielności majątkowej małżonków, przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm., dalej: "k.r.o.") małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, osiąganych przez nią dochodów, posiadanych zasobów pieniężnych, to okoliczność ta również wpływa negatywnie na ocenę wniosku.

Raz jeszcze podkreślić trzeba, że w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Rzeczą wnioskodawcy jest zatem rzetelnie odnieść się do wezwania sądu, aby ten mógł, w oparciu o przedstawione dane, w sposób jak najpełniejszy zrekonstruować obraz sytuacji finansowej, materialnej i życiowej osoby wnioskującej. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.

Brak w tym zakresie współpracy strony skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, iż prawidłowa była ocena referendarza sądowego wyrażona w treści postanowienia odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy.

W tej sytuacji na podstawie przepisu art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w postanowieniu.