Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 547/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 -3, ust. 3 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2018 r., nr [...]


UZASADNIENIE

1.Zaskarżoną decyzją z dnia 26 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i 3b, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 r. ze zm.), w skrócie "u.s.u.s.", art. 138 § 1 pkt 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), w skrócie ,,k.p.a.’’, po rozpatrzeniu wniosku A. Z. (dalej zwany "Wnioskodawca" lub "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia 5 stycznia 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

2. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

2.1. W dniu 20 października 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A. Z. o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że w dniu 3 kwietnia 2015 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które dotyczy zaległości wobec Zakładu. W postanowieniu wskazano na brak majątku, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

Skarżący podniósł, że wciąż nie poprawił się jego stan majątkowy ani status finansowy. Nie ma możliwości spłacenia zadłużenia wobec Zakładu, ponieważ wynagrodzenie ledwo wystarcza na pokrycie potrzeb życiowych. Skutkuje to między innymi zadłużeniem we wspólnocie mieszkaniowej. Wnioskodawca dodał, że nie ma zdolności kredytowej.

Ponadto Skarżący wyjaśnił, że w 2007 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego nastąpiło złamanie otwarte kości śródstopia, a następnie długotrwałe unieruchomienie i leczenie i w związku z tym utracił możliwość prowadzenia firmy budowlano - remontowej i podjął pracę biurową na etacie. Wnioskodawca wskazał, że w 2008 r. ponownie złamał tę samą stopę. Od 2007 r. dochody ograniczają się do pensji za pracę na etacie i nie udało mu się wznowić działalności gospodarczej z powodu braku środków finansowych. W 2016 r. znowu doszło do złamania tej samej stopy. Wnioskodawca podkreślił, że jego możliwości zarobkowania bardzo się zmniejszyły. Z powodu braku pieniędzy nie może skorzystać z ustawy abolicyjnej, ponieważ nie mógł spłacić należności warunkowych.

2.2. Decyzją z dnia 5 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek i odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwotach i za okresy wskazane w powyższej decyzji.

2.3. Pismem z dnia 2 lutego 2018 r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Skarżący podniósł, że w jego przypadku przesłanka, dotycząca stwierdzenia całkowitej nieściągalności, została spełniona. Ponadto dodał, że nie ma możliwości finansowych, aby uregulować zaległości wobec ZUS, a jego problemy zdrowotne mają wpływ na osiągane dochody, sprzedaż zaś mieszkania na opłacenie zaległości wobec ZUS pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego oraz jego rodziny.

2.4.Decyzją z dnia 26 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 stycznia 2018 r.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że obowiązek rozliczania składek na poszczególne fundusze i ich terminowego przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa wyłącznie na płatniku, który decyduje się na prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto zatrudniając pracowników obowiązany jest na bieżąco monitorować stan konta w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Organ zaznaczył, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie sprawa ewentualnego spełnienia przesłanek umorzeniowych określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Organ podkreślił, że obowiązek terminowego opłacania składek na poszczególne fundusze istnieje bez względu na uzyskiwanie, bądź też nie, dochodu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności i nie może być uzależniony np. od wypłacalności podmiotów trzecich.

Mając na uwadze treść art. 28 u.s.u.s., organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie podejmowane są czynności mające na celu egzekucyjną realizację zadłużenia z tytułu składek. Zakład bowiem dokonał zabezpieczenia powstałych zaległości z tytułu składek przez wpis hipotek przymusowych do nieruchomości objętej księgą wieczystą KW Nr [...] (nieruchomość lokalowa). Powyższa nieruchomość należy, według stanu na dzień 21 marca 2018 r., do D. L. Z. i A. M. Z. na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej.

Dalej organ wskazał, że procedowaniu na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podlegają wyłącznie należności składkowe na koncie osobistym płatnika. Natomiast należności z tytułu składek finansowane przez A. Z. z tytułu ubezpieczenia społecznego ubezpieczonych niebędących płatnikami składek mogłyby zostać umorzone jedynie w przypadku całkowitej nieściągalności, która jest obecnie wyłączona.

Dodatkowo organ wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., co wynika wprost z postanowień art. 30 u.s.u.s.

W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że A. Z. jest zobowiązany do bezzwłocznego wpłacenia (przekazania) składek, które na dzień 20 października 2017 r. wynosiły 6.941,01 zł (na ubezpieczenia społeczne) i 11.187,54 zł (na ubezpieczenie zdrowotne). Powyższe składki (tj. należności główne) finansują ubezpieczeni niebędący płatnikami składek, a zobowiązany nie przekazał ich do Zakładu w terminach i wysokości wskazanej w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Płatnik nie finansuje tych składek i jego obowiązkiem jest zawsze bezzwłoczne i bezwarunkowe przekazanie ich do Zakładu w celu zasilenia kont osób ubezpieczonych. Składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie podlegają z mocy ustawy umorzeniu.

Organ dodał, że w przypadku należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika z tytułu ubezpieczenia społecznego osób niebędących płatnikami składek ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje instytucji swobodnego uznania administracyjnego w przypadku, gdy nie stwierdzono stanu całkowitej nieściągalności, co oznacza, że w sytuacji braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności Zakład nie może dokonać umorzenia należności składkowych, dotyczących ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Organ wyjaśnił, iż przepisom rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podlegają wyłącznie nieopłacone należności z tytułu składek na koncie osobistym zainteresowanego. Analizując treść § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 ww. rozporządzenia, wydanego na podstawie art. 3b u.s.u.s., organ podniósł, że nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji nie obliguje Zakładu do umarzania należności z tytułu ubezpieczenia własnego płatnika, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie, ponieważ obowiązkiem ustawowym Zakładu jest wykorzystanie wszystkich instrumentów prawnych z zakresu przymusowego dochodzenia zaległych należności składowych.

Oceniając sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanego, Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ww. rozporządzenia, a więc na koncie osobistym Wnioskodawcy. Zdaniem organu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. W ocenie wierzyciela, na podstawie posiadanych danych nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie osobistym Wnioskodawcy pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto Wnioskodawca nie udowodnił stanu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Organ zaznaczył przy tym, że przesłanki umorzenia w myśl § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Organ zauważył, że wprawdzie Wnioskodawca wskazał na problemy zdrowotne, jednak z przedłożonej dokumentacji nie wynika wprost, że okoliczność ta wyklucza całkowicie i trwale z szeroko rozumianego rynku pracy.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z akt sprawy nie wynika, że nie jest możliwa w przypadku Wnioskodawcy dalsza aktywność zawodowa i stopniowa spłata zadłużenia (np. w formie dogodnego układu ratalnego).

Organ podkreślił, że pojęcie uzyskiwania dochodu jest pojęciem obiektywnym, o czym świadczy fakt, iż ustawodawca umożliwia prowadzenie egzekucji administracyjnej np. z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń rentowych i emerytalnych oraz z wierzytelności zobowiązanego (możliwe jest ich egzekucyjne zajęcie). Tym samym np. renta lub emerytura są źródłami dochodu, które mogą być przeznaczone (oczywiście do pewnej wysokości) na spłatę zadłużenia z tytułu składek, tak dobrowolne, jak i przymusowe (egzekucja administracyjna).

Końcowo organ powtórzył, że do składek (należności główne ) finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, wynoszących 6.941,01 zł (na FUS) i 11.187,54 zł (na NFZ), zgodnie ze stanem na dzień 20 października 2017 r., na mocy art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28, a więc również art. 28 ust. 3 a i 3b. Z kolei należności z tytułu składek finansowane przez płatnika za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, mogą (ewentualnie) ulec umorzeniu dopiero po stwierdzeniu stanu całkowitej nieściągalności. Organ dodał, że do należności z tytułu składek finansowanych przez Skarżącego za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2018 r. Skarżący zarzucił, że ustalenia dokonane przez organ są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonywującej treści, przez co dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Skarżący podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przeprowadzono matematycznej analizy jego sytuacji materialnej. Zdaniem Skarżącego, organ uchylił się od jednoznacznej oceny, czy w jego przekonaniu opłata należności z tytułu składek pozbawi go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym samym, w ocenie Skarżącego, w niniejszej sprawie nie dokonano ustalenia istnienia przesłanek istotnych z punktu widzenia wymogów zawartych w art. 28 ust.3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżący podniósł również, że nie wiadomo, na czym Zakład opiera swe pozytywne prognozy co do możliwości jego zatrudnienia. Dodał, że status materialny jego rodziny od wielu lat plasuje ją na granicy ubóstwa, która to okoliczność winna być szczegółowo rozważona w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ.

Skarżący wskazał także, że potwierdzeniem, iż Zakład niedokładanie przeanalizował jego status materialny jest fakt przywołania w uzasadnieniu decyzji fragmentów wyroków sądów administracyjnych, które go nie dotyczą, ponieważ od 10 lat nie ma zdolności kredytowej i nie zaciągnął żadnych pożyczek, nie ma żadnych zobowiązań publicznoprawnych.

4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

5.3. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 26 marca 2018r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 5 stycznia 2018 odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek. Spór koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

We wniosku o umorzenie należności Skarżący wskazał na fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. w sprawie należności wobec ZUS z powodu braku majątku oraz na trudną sytuację finansową i zdrowotną uniemożliwiającą spłatę zobowiązania.

W tym miejscu należy wskazać, iż nie budzi wątpliwości w orzecznictwie to, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553).

Tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, że kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09 LEX nr 746251).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że jak wynika z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z treścią ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

W sprawie budzi wątpliwości ustalenie organów o niespełnieniu przez stronę przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., czyli dotyczącego sytuacji gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik skarbowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Jak wynika z akt sprawy Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r. umorzył na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. ) postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Skarżącego dotyczącego należności z tytułu składek z powodu braku majątku, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

Natomiast organ odmawiając umorzenia należności stwierdził, że nie można przyjąć w niniejszym przypadku, iż zaistniał stan całkowitej nieściągalności, gdyż w sprawie podejmowane są czynności egzekucyjne oraz przeprowadzono czynności zabezpieczające.

Jednakże organ nie wskazał w uzasadnieniu decyzji do jakiego postępowania egzekucyjnego się odnosi, a więc nie jest wiadome jakie czynności egzekucyjne prowadzone są wobec majątku Skarżącego. Nie udokumentował również wskazanego faktu dokonania zabezpieczenia na majątku Skarżącego.

Należy podkreślić, że organ wydając decyzję o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy oraz do oparcia rozstrzygnięcia na należycie zebranym i wszechstronnie rozpatrzonym materiale dowodowym w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych.

W ocenie Sądu w sytuacji wskazania przez stronę postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organy stwierdzając brak istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zgromadzenia w sposób pełny całego materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia naruszyły przepisy art. art. 7 i art. art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, organ drugiej instancji dokonał błędnej wykładni przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przyjmując, że dla domagania się umorzenia należności z tytułu składek nie wystarczy wykazanie choćby jednej z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. jeżeli bowiem zaistnieje już tylko jedna niespełniona przesłanka, spośród wymienionych w przywołanych wyżej przepisach, zdaniem organu stanowi to przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Taka wykładnia, pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki, skoro, jak wynika z analizy wskazanych w tym przepisie przesłanek, są one niejednokrotnie sprzeczne i niemożliwe do jednoczesnego spełnienia. Gdyby bowiem przyjąć sposób rozumowania organu, to żaden z żyjących zobowiązanych nie mógłby ubiegać się o umorzenie zaległych składek, skoro w punkcie 1) ustępu 3 art. 28 u.s.u.s. wskazano jako jedną z przesłanek śmierć dłużnika (przy spełnieniu tam określonych dalszych kryteriów). Poza tym np. postępowanie likwidacyjne (pkt 4) może dotyczyć tylko niektórych kategorii płatników składek.

W świetle powołanego przepisu jest oczywiste, że niemożliwe jest jednoczesne spełnienie wszystkich przesłanek zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności. Przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame, czy zbieżne. Nie można je wzajemnie odnosić do siebie, czy uzupełniać.

Zdaniem Sądu brzmienie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należy interpretować w ten sposób, że do umorzenia należności na tej podstawie wystarczające jest spełnienie choćby jednej z wymienionych w nim przesłanek. Tym samym całkowicie nietrafny jest prezentowany przez organ pogląd, formułowany w oparciu o wyrok WSA w Kielcach z dnia z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Ke 80/12, że jeżeli niespełniona będzie chociażby jedna, spośród wymienionych w tym przepisie przesłanka, to fakt ten stanowić będzie przeszkodę dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nawet pomimo braku całkowitej nieściągalności przewidziano możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należnośc składkowych oparte na wyżej przywołanym przepisie rozporządzenia ma charakter uznaniowy. W związku z tym stwierdzenie przez organ istnienia w danej sprawie przesłanek prowadzących do umorzenia może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Jednocześnie organ musi przedstawić uzasadnienie przyczyn dokonania pozytywnego lub negatywnego wyboru dla strony. Przyjmuje się więc dwuetapowość procesu podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składek na ubezpieczenie społeczne – pierwszy etap to ustalenie istnienia przesłanek stanowiących podstawę orzekania, a drugi to dokonanie wyboru przez organ w przedmiocie zastosowania umorzenia bądź wydania rozstrzygnięcia odmownego. Należy zaznaczyć, że uznaniowość nie dotyczy oceny istnienia lub nie przesłanek stanowiących podstawę orzekania. Organ winien jest dokonać jej w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i kierując się kryteriami obiektywnymi.

W kontrolowanej sprawie organ uznał, oceniając sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanego, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przywołanego rozporządzenia. Zdaniem organu z akt sprawy nie wynika, że nie jest możliwa dalsza aktywność zawodowa Skarżącego i stopniowa spłata zadłużenia.

Natomiast w świetle zebranego materiału dowodowego należy zauważyć, że status materialny Skarżącego i jego rodziny plasuje go na granicy ubóstwa, bowiem uzyskuje dochody w wysokości 1413,00 zł ( netto ) i przy stałych wydatkach miesięcznych wynoszących 950,00 zł. pozostaje mu kwota 463,00 zł.

Mając na uwadze znaczną wysokość zadłużenia z tytułu składek i konieczność ponoszenia niezbędnych wydatków na utrzymanie trudno przyjąć, że Skarżący posiada możliwości finansowe do spłaty zaległości z tego tytułu.

Jedynie posiadany lokal mieszkalny, w którym Skarżący zamieszkuje wraz z małżonką, a na którym to jak to wskazał organ, Zakład ustanowił zabezpieczenie należności poprzez wpis hipotek przymusowych przedstawia wartość majątkową, Jednakże sprzedaż w takiej sytuacji lokalu mieszkalnego celem wyegzekwowania należności z tytułu składek, w ocenie Sądu niewątpliwie pozbawiłoby Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast organ nie dokonał zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jego i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacić zadłużenie bez pociągnięcia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek, w celu ustalenia, czy strona jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania, obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać czy jego dochody, w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia oraz zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych, czego w tej sprawie nie uczynił.

Ponadto organ nie uwzględnił wieku i sytuacji zdrowotnej Skarżącego przyjmując, że możliwa jest jego dalsza aktywność zawodowa, natomiast Skarżący wskazywał, że wskutek wypadków, których efektem było trzykrotne złamanie kości śródstopia, jego dalsza aktywność zawodowa jest znacznie utrudniona oraz ograniczona.

W tym kontekście wskazać należy, że przekonanie organu odwoławczego, iż pomimo aktualnie trudnej sytuacji finansowej i ograniczonych zdolności płatniczych, realna pozostaje możliwość podjęcia spłaty przedmiotowego zadłużenia w systemie ratalnym, co przewiduje art. 29 ust. 1 u.s.u.s. nie zostało oparte na prawidłowych ustaleniach faktycznych, a to z kolei było wynikiem pominięcia dowodów złożonych przez stronę.

Tymczasem - jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1490/17 - w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien wskazać, na czym opiera przekonanie o realnej możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

W tych okolicznościach uzasadniony jest zarzut Skarżącego o naruszeniu art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. wskutek wydania decyzji z pominięciem dowodów mających istotne znaczenie dla oceny tej przesłanki ("zagrożenie egzystencji") w postaci dokumentów złożonych przez Skarżącego. Te dowody niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ich uwzględnienie i pogłębiona ocena mogły doprowadzić organ do odmiennych wniosków, w tym w zakresie uznania, czy przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia została spełniona. Nieuwzględnienie tych dowodów przy orzekaniu doprowadziło również do naruszenia art. 7 k.p.a.

Jednocześnie brak uwzględnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na pełną ocenę realnych możliwości spłaty zobowiązania i skutków dla Skarżącego i jego rodziny w zakresie istnienia przesłanki umorzenia uzasadnia zarzut niespełnienia wymogów uzasadnienia decyzji określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

5.4. Organ ponownie rozpatrzy sprawę, w pierwszej kolejności dokonując oceny istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, uwzględniając wykładnię przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s wskazaną przez Sąd. W przypadku stwierdzenia braku spełnienia tej przesłanki, mając na uwadze aktualną sytuację materialną i życiową Skarżącego, organ dokona oceny, w oparciu o zgromadzony względnie uzupełniony materiał dowodowy, czy spłata zobowiązania mogłaby pociągnąć zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego i jego rodziny i dopiero wówczas rozstrzygnie merytorycznie sprawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

5.5. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.