Wyrok NSA, sygn. akt I SA 642/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Organizacje społeczne
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 1991 nr 4 poz. 17
law: Ustawa z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Jeżeli roszczenia zakładowej organizacji związkowej z tytułu utraty majątku w wyniku wprowadzenia stanu wojennego zostały zaspokojone w całości przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991  nr 4 poz. 17/, w sprawie takiej nie mogą mieć zastosowania przepisy tej ustawy /niedopuszczalna jest droga administracyjna/.

TEZY

Jeżeli roszczenia zakładowej organizacji związkowej z tytułu utraty majątku w wyniku wprowadzenia stanu wojennego zostały zaspokojone w całości przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991  nr 4 poz. 17/, w sprawie takiej nie mogą mieć zastosowania przepisy tej ustawy /niedopuszczalna jest droga administracyjna/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Fabryce Urządzeń Górniczych w K. na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia 4 lutego 1992 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego.


UZASADNIENIE

Społeczna Komisja Rewindykacyjna orzeczeniem z dnia 4 lutego 1992 r. nr KR-051/605/91, wydanym na podstawie art. 5 ust. 1 oraz art. 6 i art. 7 w związku z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991  nr 4 poz. 17/ oraz art. 105 par. 1 Kpa, umorzyła postępowanie w sprawie zwrotu na rzecz NSZZ "Solidarność" przy Fabryce Urządzeń Górniczych w K. majątku przejętego przez Fabrykę Urządzeń Górniczych w K. i NSZZ Pracowników tej fabryki. W uzasadnieniu decyzji Społeczna Komisja Rewindykacyjna podała, że NSZZ "Solidarność" przy Fabryce Urządzeń Górniczych w K. wnioskiem z dnia 5 sierpnia 1991 r. zwrócił się do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej przy Ministrze Pracy i Polityki Socjalnej w Warszawie o wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Na utracony majątek składały się środki pieniężne w wysokości 249.203,80 zł i rzeczowe składniki majątkowe, wymienione w załączniku nr 2 do pisma wnioskodawcy do dyrekcji Fabryki. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca posiadał wymienioną we wniosku kwotę w dniu wprowadzenia stanu wojennego. Kwota złotych 249.203,80 została następnie przejęta przez NSZZ Pracowników Fabryki Urządzeń Górniczych w K. Komisja Zakładowa NSZZ "Solidarność" w związku z przejęciem jej majątku przez NSZZ Pracowników Fabryki Urządzeń Górniczych zwróciła się wnioskiem z dnia 17 maja 1989 r. do dyrektora Fabryki o jednorazową dotację w wysokości 1.500.000 zł. Dyrekcja Fabryki Urządzeń Górniczych w K. przekazała w dniu 7 września 1989 r. wyżej wymienioną kwotę na rzecz wnioskodawcy, uznając ją jednocześnie - w piśmie skierowanym do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej - za równowartość środków finansowych i majątku przejętego przez NSZZ Pracowników Fabryki. Społeczna Komisja Rewindykacyjna dała wiarę stanowisku dyrekcji Fabryki Urządzeń Górniczych w K. Z powyższego jednoznacznie wynika, że roszczenie wnioskodawcy z tytułu utraty majątku zostało zaspokojone przed wejściem w życie ustawy, a więc obecny wniosek, skierowany do Społecznej Komisji Rewindykacyjnej, jest bezzasadny.

Omówioną wyżej decyzję Społecznej Komisji Rewindykacyjnej zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Komisja Zakładowa NSZZ "Solidarność" przy Fabryce Urządzeń Górniczych w K., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, że stanowisko Komisji nie znajduje żadnego uzasadnienia w świetle przedstawionych w postępowaniu dokumentów. Załączona uchwała nr 14/89 z dnia 18 maja 1989 r. Rady Pracowniczej Fabryki Urządzeń Górniczych w pkt 6 jednoznacznie dowodzi, że obie strony traktowały dotację 1.500.000 zł jako zaliczkę, a nie całkowity ekwiwalent poniesionej straty. Stosowny zapis w uchwale znalazł się tam po dyskusji, jaka odbyła się na posiedzeniu Rady Pracowniczej w dniu 18 maja 1989 r., o czym świadczy strona 10 protokołu, pkt 5. Przewodniczący Rady Pracowniczej, zapoznając zebranych z pismem NSZZ "Solidarność" w sprawie dotacji w wysokości 1.500.000 zł, wyraźnie zaznaczył, że Związek traktowałby powyższą kwotę jak zaliczkę tytułem częściowego zwrotu zagarniętego mienia. Związek bowiem zastrzega sobie w przyszłości prawo dochodzenia reszty utraconego majątku. Wydając orzeczenie, Społeczna Komisja Rewindykacyjna pominęła te okoliczności i oparła się wyłącznie na twierdzeniach strony przeciwnej. W tej sytuacji wniosek o uchylenie orzeczenia jest w pełni uzasadniony. Skarżąca Komisja wnosi o zwrot majątku utraconego w dniu 13 grudnia 1981 r., zrewaloryzowanego i pomniejszonego o kwotę zaliczki.

W odpowiedzi na skargę Społeczna Komisja Rewindykacyjna wniosła o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto podała, że wnioskodawca, zwracając się o dotację 1.500.000 zł, nawiązywał do przejęcia jego majątku w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. W przedstawionej dopiero przy skardze uchwale nr 14/89 z dnia 18 maja 1989 r. Rady Pracowniczej w pkt 6 jest mowa o wyrażeniu zgody na dotację w kwocie 1,5 mln zł dla NSZZ "Solidarność" tytułem zwrotu zagarniętego mienia; kto i kiedy dokonał poprawki w tym protokole przez dopisanie ręcznie "częściowego" - nie wiadomo.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Po wprowadzeniu stanu wojennego zarząd majątkiem byłych zakładowych organizacji związkowych sprawowali kierownicy zakładów pracy, na których terenie majątek się znajdował - zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 października 1982 r. w sprawie tymczasowego zarządu majątkiem byłych związków zawodowych /Dz.U. nr 34 poz. 226/. W myśl par. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1982 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania majątku byłych zakładowych organizacji związkowych /Dz.U. 1983  nr 1 poz. 1/ kierownicy zakładów pracy byli zobowiązani majątek ten przekazać związkom zawodowym powstałym w ich zakładach po dniu 31 grudnia 1982 r.

Na podstawie tych przepisów dyrekcja Fabryki Urządzeń Górniczych w K. w dniu 29 grudnia 1983 r. protokolarnie przekazała majątek Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy tej Fabryce na rzecz NSZZ Pracowników Fabryki. Na majątek ten składała się zdeponowana na rachunku bankowym suma 249 113,80 zł, pozostające w kasie KZ NSZZ "Solidarność" 90,10 zł oraz 8 szt. portmonetek skórzanych, 2. szt. rajstop damskich, 8 szt. lamp naftowych i 8 szt. świeczników drewnianych. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991  nr 4 poz. 17/ ani dyrekcja Fabryki Urządzeń Górniczych w K., ani NSZZ Pracowników tej Fabryki nie miały obowiązku zwrócić Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" majątku przejętego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Mimo to na podstawie uchwały Rady Pracowniczej nr 14/89 z dnia 18 maja 1989 r. wyrażono "zgodę na dotację w kwocie 1,5 mln zł dla NSZZ "Solidarność"" z zysku 1989 r. tytułem zwrotu zagarniętego mienia wg protokołu z dnia 29.12.1983 r.". Przelewem z dnia 7 września 1989 r. dyrekcja Fabryki przekazała na konto KZ NSZZ "Solidarność" wyżej wymienioną kwotę. Tym samym roszczenia KZ NSZZ "Solidarność", związane z utratą majątku w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, w dniu 7 września 1989 r. zostały zaspokojone. W tym czasie obowiązywała zasada nominalizmu zobowiązań pieniężnych, wynikająca z art. 358 par. 2 Kc. Przepis ten stanowił, że spełnienie świadczenia pieniężnego następuje przez zapłatę sumy nominalnej, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej; w odniesieniu do świadczenia, o którym mowa, nie było przepisów szczególnych. Przepis art. 358 Kc został znowelizowany ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. /Dz.U. nr 55 poz. 321/. Obecnie art. 358 w par. 3 przewiduje możliwość zrewaloryzowania nie spełnionego świadczenia ze względu na zmianę siły nabywczej pieniądza, z zastosowaniem zasad współżycia społecznego. Świadczenia spełnione przed wymienioną wyżej nowelizacją nie podlegają już rewaloryzacji.

Skoro zatem wypłacona Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" w dniu 7 września 1989 r. kwota 1500 000 zł przy obowiązującej wówczas zasadzie nominalizmu znacznie przekraczała wartość mienia przejętego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego, to z nawiązką zaspokajała ona roszczenie i nie można mówią o "częściowym zwrocie zagarniętego mienia". Dlatego też dopisek /ręczny/ w maszynopisie uchwały z dnia 18 maja 1989 r. słowa "częściowego" nie miał żadnego sensu w świetle obowiązującego wówczas stanu prawnego.

Okazuje się przy tym, że drugi, oryginalny egzemplarz rzeczonej uchwały, będący w posiadaniu dyrekcji Fabryki, zasadniczo różni się od egzemplarza będącego w posiadaniu Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność", gdyż nie zawiera dopisku słowa "częściowego".

Ponieważ roszczenia skarżącej Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" z tytułu utraty majątku w wyniku wprowadzenia stanu wojennego zostały zaspokojone - jak wynika z powyższego - w całości przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego /Dz.U. 1991  nr 4 poz. 17/, w sprawie niniejszej nie mogą mieć zastosowania przepisy tej ustawy. Sprawa została załatwiona w drodze cywilnoprawnej i niedopuszczalna jest droga administracyjna. Trafnie więc Społeczna Komisja Rewindykacyjna na podstawie art. 105 par. 1 Kpa umorzyła postępowanie, uznając wniosek Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność" przy Fabryce Urządzeń Górniczych w K. za bezzasadny.

W rezultacie zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę należało oddalić.