Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1187/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-10-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par.3, art. 246 par.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jest osobą bezrobotną z zasiłkiem w wysokości 470 zł. Czasami pracuje dorywczo za granicą uzyskując 200-400 zł miesięcznie, z czego większość przeznacza na dwoje swoich dzieci (jedno z nich ma dwa lata). Wnioskodawca nie ma żony, nie posiada mieszkania, samochodu ani oszczędności. Mieszka w pokoju, który użyczają znajomi – w miarę możliwości dopłaca do rachunków za media. Dotychczasowe oszczędności zostały przeznaczone na opłacenie skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej. Skarżący jednak obecnie nie jest w stanie co tydzień lub dwa zgromadzić kilkuset złotych opłacenie skarg od kolejnych decyzji ww. organu podatkowego.

Z dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że wnioskodawca w 2011 r. uzyskał przychód ze stosunku pracy oraz z innych źródeł w wysokości 24.842,71 zł oraz że od maja 2012 r. miesięcznie dokonuje przelewu 500 zł tytułem alimentów (w maju 2012 r. z własnego rachunku bankowego, od czerwca do sierpnia 2012 r. – z rachunku osoby trzeciej) Wcześniej dokonywał z tego tytułu wpłat w kwotach 200 i 400 zł.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącego wskazał, że poza zasiłkiem wnioskodawca uzyskuje dochód z prac dorywczych, które nie mają stałego charakteru. Większość tych dochodów przeznacza na opłacenie alimentów, z pozostałych kwot – średnio 350 zł – stara się przyczynić do utrzymania pokoju, w którym mieszka i pokryć wydatki związane z własnym utrzymaniem (na wyżywienie, środki higieny). Skarżący nie jest w stanie złożyć szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków, bowiem z uwagi, że poza zasiłkiem, jego dochód nie jest stały, nie jest w stanie z początkiem każdego miesiąca rozpisać kosztów na kolejnych 30 dni. Dysponuje zarobioną kwotą oszczędnie, szukając następnej pracy. Często zmuszony jest pożyczać pieniądze od znajomych na wyżywienie, aby po uzyskaniu zarobku pożyczkę zwrócić. Wnioskodawca nie posiada mieszkania, nie płaci zatem rachunków, a jedynie w przypadku "przypływu" gotówki, dopłaca do własnego utrzymania u znajomych, choć nie wie, jak długo potrwa sytuacja życzliwego użyczania miejsca do zamieszkania.

Posiadany rachunek bankowy został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym i z tego względu alimenty są wypłacane z rachunku członka rodziny.

Podkreślono, że formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wypełniany pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, stąd – zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy – nie ma żadnych podstaw do uznania, że dane z wniosku są nieprawdziwe.

Profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżącego wyjaśnił, że po zapoznaniu się z aktami sprawy uznał, iż konieczność poniesienia kosztów jego wynagrodzenia nie może stanąć na przeszkodzie w uzyskaniu przez skarżącego dostępu do sądu. W związku z tym podjął się reprezentowania skarżącego za wynagrodzenie uiszczone po zakończeniu postępowania z kosztów zasądzonych przez Sąd. Wskazał, że fakt korzystania przez skarżącego z jego usług nie może stanowić okoliczności wpływającej na ocenę sytuacji finansowej. Na poparcie tego stanowiska powołał postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. I FZ 508/11.

Wskazał końcowo, że w sprawie I SA/Wr 824/12 przedłożone było postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w W. z 15 czerwca 2012 r. o nadaniu jednej z decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Wynika z niego, że na dzień wydania postanowienia skarżący posiadał 360.541 zł nieuregulowanych zaległości podatkowych, prowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna – skarżący nie posiada majątku ani wierzytelności, z których mogłaby być prowadzona, natomiast z informacji z ZUS wynika, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że są to fakty znane z urzędu, które winne być brane pod uwagę.

Strona skarżąca nie przedłożyła, mimo wezwania, zaświadczenia o statusie bezrobotnego, oświadczenia o miejscu i charakterze pracy dorywczej, z której pozyskuje dochody oraz dokumentów, które by potwierdziły wysokość dochodów, wydruków historii posiadanego rachunku bankowego ani kopii dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny. Nie udzielił też w tym zakresie żadnych wyjaśnień.

Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Wskazać należy, że skarżący składał w tutejszym Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach i zostały one rozpoznane postanowieniami Referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2012 r., 3 września 2012 r., 18 września 2012 r. i 1 października 2012 r., którymi odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując na wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych. Rozstrzygnięcia te zostały wydane niemalże o tożsame okoliczności faktyczne, jednak wnioskodawca nie podjął stosownych kroków celem usunięcia wskazanych wątpliwości.

Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Powtórzyć wypada uwagi przytoczone w powołanych wyżej postanowieniach, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie powołanej regulacji, należy pamiętać, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765).

Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce w przypadku przedmiotowego wniosku. W istocie oświadczenia na urzędowym formularzu są składane wraz z oświadczeniem, że znana jest wnioskodawcy treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Nie jest to jednak jednoznaczne z obowiązkiem Sądu/ Referendarza sądowego bezkrytycznego przyjęcia udzielonych informacji, zwłaszcza gdy budzą wątpliwości. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek podania rzeczywistego, wiarygodnego stanu rzeczy. Z kolei wiarygodne dane przede wszystkim są zawsze spójne i logiczne. Tymczasem argumentacja skarżącego ogranicza się wyłącznie do takich okoliczności, które miałyby wskazywać na jego trudną sytuację materialną. W rezultacie, zestawienie wszystkich udzielonych w ten sposób danych skutkuje ujawnieniem licznych sprzecznych informacji, których ostatecznie nie można ocenić jako wiarygodnych.

Nie można zatem dać wiary, że jedynymi dochodami, jakimi dysponuje wnioskodawca, jest zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 470 zł, zwłaszcza, że podana kwota ma wystarczać na własne utrzymanie, to jest na wyżywienie, środki czystości itp., a nadto na dokładanie się – w miarę możliwości – do rachunków znajomych, u których skarżący mieszka. W istocie, jednocześnie wskazane zostało, że uzyskuje też drobne kwoty z pracy dorywczej. Jednakże, po pierwsze – jak wskazał pełnomocnik skarżącego, nie są to dochody stałe, regularne, po drugie – zgodnie z oświadczeniem wynoszą około 200-400 zł. Poza tym, w całości są przeznaczane na utrzymanie dzieci, skoro regularnie od kilku miesięcy wnioskodawca płaci 500 zł alimentów.

Wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów budzi też oświadczenie, że średnio miesięcznie skarżący dysponuje kwotą około 350 zł, którą przeznacza na partycypowanie w opłacaniu rachunków związanych z zajmowaniem pokoju u znajomych, wyżywienie i środki higieny. Już sama logika i doświadczenie życiowe nie pozwalają na uznanie takiego oświadczenia za wiarygodne. Podana kwota bowiem może wystarczać co najwyżej na bardzo skromne wyżywienie. Powyższych wątpliwości nie usuwają też dodatkowe wyjaśnienia, w których skarżący podał że często zmuszony jest pożyczać od znajomych na wyżywienie, a tylko przy "przypływie" większej gotówki dopłaca do utrzymania swoim znajomym. Przyjmując nawet górną granicę zarobków (400 zł), nie jest realne rozdysponowanie takiej kwoty na własne utrzymanie (wyżywienie, środki czystości) i zwrot pożyczek.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że w celu weryfikacji złożonych oświadczeń co do dochodów i kosztów utrzymania, wnioskodawca został wezwany do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródła ich finansowania, co zostało dodatkowo zaakcentowane w wezwaniu. Powyższe informacje nie zostały jednak udzielone. Nie wydaje się natomiast, aby sporządzenie takiego zestawienia, nawet z przybliżonymi kwotami, przysparzało trudności, gdy zwykle przy niewielkich środkach do życia ważony jest każdy wydatek, a – jak wynika z informacji udzielonych przez skarżącego – jego aktualna sytuacja finansowa utrzymuje się już od kilku miesięcy. Tym samym wyjaśnienia co do braku żądanego zestawienia należało uznać za bezzasadne.

Dodać wypada, że pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył też zaświadczenia o statusie bezrobotnego, które pozwoliłoby na weryfikację złożonego oświadczenia w tym zakresie i wskazywałoby na okres pozostawania bez pracy.

Ponadto, w kontekście dotychczasowych uwag, nie można zapominać, że wnioskodawca – w sytuacji, jaką przedstawia – stale i regularnie opłaca alimenty w wysokości 500 zł. Powyższej uwagi nie należy utożsamiać z negowaniem obowiązku alimentacyjnego, czy też sugestią powstrzymania się od jego wypełniania. Niemniej zauważyć należy, że wysokość alimentów jest regulowana przede wszystkim możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Są one determinowane m.in. jego wiekiem, stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym zobowiązany mieszka (zob. red. H. Dolecki, t. Sokołowski, "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", LEX 2010). Co za tym idzie, wysokość alimentów nie może skutkować ubóstwem zobowiązanego z przyczyn od niego niezależnych.

Poza tym nie przedłożono dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny. Wprawdzie wnioskodawca nadesłał wydruki potwierdzeń przelewów tytułem alimentów, jednak nie można ich uznać za dokument, z którego wynikałby obowiązek alimentacyjny. Wyjaśnienie kwestii, co jest podstawą wysokości alimentów – porozumienie pomiędzy rodzicami dzieci i ich dobrowolna płatność, czy orzeczenie sądowe – ma dość istotne znaczenie w procesie dokonywania oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy. Sądowe ustalenie kwoty alimentów opiera się bowiem m.in. na wskazanej wyżej przesłance możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego, wynikającej z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ważkie znaczenie ma też data takiego orzeczenia dla oceny aktualnych możliwości płatniczych.

Nie zostały też nadesłane wydruki z posiadanego rachunku bankowego. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego podał, iż rachunek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, jednak zauważyć trzeba, że w wezwaniu żądanie obejmowało wydruki historii posiadanych rachunków za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2012 r. Przedłożenie potwierdzenia przelewu alimentów w dniu 31 maja 2012 r. z rachunku należącego do wnioskodawcy, świadczy o tym, że była możliwość wygenerowania wydruków historii tego rachunku przynajmniej za ten miesiąc. Przy czym zajęcie egzekucyjne nie stoi na przeszkodzie pozyskaniu również wydruków za pozostałe wymienione miesiące.

Odnosząc się do treści postanowienia organu podatkowego I instancji z 15 czerwca 2012 r., powtórzyć wypada argumentację przedstawioną w postanowieniu z dnia 14 sierpnia 2012 r., wydanym w sprawie I SA/Wr 824/12, iż jeśli chodzi o bezskuteczność egzekucji, to okoliczność ta nie jest jednoznaczna z brakiem środków finansowych. Z treści postanowienia organu podatkowego wynika, że skarżący nie ma majątku ani wierzytelności. Jednak przykładowo pozyskuje dochody za granicą, które nie mogą być objęte egzekucją, jeśli uzyskiwane są w gotówce. Zauważyć trzeba, że inne są zasady prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a inne przesłanki rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym chodzi o wykazanie obiektywnej niemożliwości pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie sądowej.

Powtórzyć też trzeba, że okoliczności, które strona powołuje jako uzasadniające żądanie wniosku oraz przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej – formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Tymczasem strona skarżąca, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych, w znacznej mierze ignoruje treść kolejnych wezwań w sprawach toczących się przed tutejszym Sądem i nie przedkłada żądanych dokumentów ani jakichkolwiek wyjaśnień, które by wskazywały na brak możliwości ich pozyskania. Ogranicza się jedynie do powtarzania dotychczasowej argumentacji.

Końcowo na marginesie zwrócić należy uwagę, że na dzień wydania niniejszego postanowienia do tutejszego Sądu wpłynęło 31 skarg wniesionych przez skarżącego. We wszystkich sprawach umocowanych jest czterech profesjonalnych pełnomocników (z jednej kancelarii). W kontekście tej okoliczności trudno dać wiarę oświadczeniu pełnomocnika, z którego wynika, że pomoc prawna udzielana jest nieodpłatnie. Wynagrodzenie bowiem, którego pełnomocnik się spodziewa z kosztów zasądzonych przez Sąd, jest przyszłe i niepewne – przyjęte źródło jego pokrycia opiera się na założeniu uwzględnienia skargi, czego na dzień dzisiejszy nie można jednoznacznie stwierdzić. Co do orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I FZ 508/11), który stwierdził, iż oceniając sytuację finansową wnioskodawcy, nie można brać pod uwagę okoliczności korzystania przez niego z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, zwrócić trzeba uwagę, że Sąd II instancji powołał się w tym względzie na inne postanowienie, wydane pod sygn. I GZ 304/10. W tym ostatnim orzeczeniu NSA dodał, że uzasadnieniem tego twierdzenia jest, iż strony stosunku prawnego, obejmującego udzielanie pomocy prawnej, mogły dowolnie ukształtować formę i sposób wynagrodzenia za tę pomoc. W niniejszej sprawie jednak pełnomocnik udzielił wyjaśnień w tym zakresie i właśnie te wyjaśnienia stały się przedmiotem oceny ich wiarygodności na tle całokształtu stanu faktycznego mającego uzasadniać żądanie wniosku, a nie sam fakt korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika.

Reasumując, wnioskodawca nie wykazał obiektywnej niemożliwości pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie sądowej. Nie przedstawił wymaganych dokumentów i oświadczeń, a złożonym oświadczeniom należało odmówić wiarygodności z przyczyn wyżej podanych.

Z tych też przyczyn należało odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, w związku z czym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.