Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 292/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1, ust. 2pkt 2, ust. 3
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 6 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 października 2007 r., nr [...], wydaną przez Zastępcę Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Głubczycach z upoważnienia Starosty Głubczyckiego, H. W. uznana została z dniem 2 października 2007 r. za osobę bezrobotną, jak również przyznano jej od dnia 10 października 2007 r. prawo do zasiłku w wysokości 120 % tj. w kwocie 646 zł miesięcznie.

Pismem z dnia 11 czerwca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu Inspektorat w Prudniku poinformował organ o przyznaniu H. W. świadczenia przedemerytalnego od dnia 12 kwietnia 2008 r., w związku z czym Starosta Głubczycki decyzją z dnia 17 czerwca 2008 r. orzekł o utracie przez H. W. statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku, z dniem 12 kwietnia 2008 r.

W dniu 24 stycznia 2011 r. Starosta Głubczycki, powołując się na przepisy art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 149 § 1 i art. 150 K.p.a., wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznania H. W. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku oraz w sprawie ich utraty. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 20 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Opolu poinformował organ o tym, że w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku H. W. była właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,14 ha, co potwierdza akt własności ziemi, zatem wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne nieznane wcześniej organowi.

We wznowionym postępowaniu Starosta Głubczycki wydał decyzję z dnia 2 lutego 2011 r., którą uchylił swoje dwie wcześniej wydane decyzje, a to z dnia 2 października 2007 r. i z dnia 17 czerwca 2008 r., orzekając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), zwanej dalej ustawą, o odmowie przyznania H. W. statusu osoby bezrobotnej z dniem 2 października 2007 r.

Decyzja ta utrzymana została w mocy przez Wojewodę Opolskiego decyzją z dnia 25 marca 2011 r., która została zaskarżona przez H. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

W konsekwencji wydania powyższych decyzji Starosta Głubczycki decyzją z dnia 27 kwietnia 2011 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez H. W. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 3940,70 zł. Z decyzją tą nie zgodziła się H. W., wnosząc odwołanie do Wojewody Opolskiego.

W wyniku rozpoznania skargi na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 25 marca 2011 r., tut. Sąd wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Op 244/11, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Głubczyckiego z dnia 2 lutego 2011 r., w części dotyczącej uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 17 czerwca 2008 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej. W pozostałej części Sąd skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organ właściwie wznowił postępowanie w formie postanowienia w stosunku do dwóch decyzji ostatecznych i właściwie orzekł, na zasadzie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a., odnośnie decyzji z dnia 2 października 2007 r. w przedmiocie przyznania statusu bezrobotnej, uchylając tę decyzję i orzekając o odmowie przyznania stronie statusu bezrobotnej. W odniesieniu do decyzji z dnia 17 czerwca 2008 r. błędnie zaś ograniczył się jedynie do jej uchylenia, nie podejmując natomiast nowego rozstrzygnięcia. Sąd uznał przy tym za prawidłowe stanowisko organów, że na dzień rejestracji skarżąca nie spełniała warunku do przyznania jej statusu osoby bezrobotnej i tym samym prawa do zasiłku, z uwagi na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdyż w tym czasie - od 1976 r. do 2010 r. - była właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 4, 14 ha. Skoro okoliczność ta nie była znana organowi w dacie wydawania decyzji ostatecznej, to po jej ujawnieniu organ zasadnie wszczął postępowanie wznowieniowe wskazując na przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Po uprawomocnieniu się powyższego wyroku Starosta Głubczycki decyzją z dnia 17 października 2011 r. uchylił decyzję z dnia 17 czerwca 2008 r. i na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy oraz art. 104 i art. 105 § 1 K.p.a. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie utraty przez H. W. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku, z dniem 12 kwietnia 2008 r., z powodu nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowania w sprawie utraty przez stronę statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku uznać należało za bezprzedmiotowe z uwagi na odmowę przyznania jej statusu osoby bezrobotnej, z powodu posiadania w dniu rejestracji gospodarstwa rolnego powyżej 2 ha przeliczeniowych.

Z kolei w postępowaniu odwoławczym od decyzji Starosty Głubczyckiego z dnia 27 kwietnia 2011 r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, Wojewoda Opolski decyzją z dnia 8 grudnia 2011 r., nr [...], uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decyzją z dnia 30 grudnia 2011 r., nr [...], Starosta Głubczycki orzekł o obowiązku zwrotu przez H. W. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 2174, 90 zł, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, na podany rachunek bankowy, zastrzegając, że po bezskutecznym upływie wskazanego terminu wszczęte zostanie postępowanie w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepisy art. 76 ust. 1 i art. 76 ust. 2 pkt 1 i ust. 5 oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że rozpoznając ponownie sprawę wziął pod uwagę przepis art. 73 ust. 3 ustawy, określający trzyletni okres przedawnienia roszczeń powiatowego urzędu pracy z tytułu zasiłków, a także art. 76 ust. 5 ustawy, odsyłający do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w odniesieniu do przerwania biegu terminu przedawnienia oraz znajdujący zastosowanie na jego podstawie art. 123 § 1 pkt 1 K.c. W oparciu o wskazane uregulowania organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie przerwa w biegu przedawnienia nastąpiła w dniu 24 stycznia 2011 r. kiedy to wznowiono postępowanie w sprawie przyznania stronie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku oraz ich utraty. W związku z tym uznał, że świadczenie wypłacone za okres od 10 października do 31grudnia 2007 r. uległo przedawnieniu, zaś zwrotowi podlega zasiłek za okresy od 1 do 31 stycznia 2008 r., od 1 do 29 lutego 2008 r., od 1 do 31 marca 2008 r., wypłacony odpowiednio w dniach 11 lutego, 11 marca i 9 kwietnia 2008 r. w kwocie po 646 zł oraz za okres od 1 do 11 kwietnia 2008 r. w kwocie 236 zł, wypłacony w dniu 12 maja 2008 r., co stanowi łącznie 2174,90 zł.

Nie godząc się z tą decyzją H. W. wniosła odwołanie, podnosząc, że roszczenie zwrotu kwoty 2174,90 zł jest przedawnione. W oparciu o regulacje art. 76 ust. 3 i ust. 5 ustawy wywiodła, że na gruncie art. 123 § 1 pkt 1 K.c. przerwanie biegu przedawnienia następuje w granicach żądania. Wszczęcie postępowania wznowieniowego miało natomiast na celu ukształtowanie jej sytuacji prawnej i nie zmierzało bezpośrednio do ustalenia obowiązku zwrotu świadczenia. Działania podjęte przez organ 24 stycznia 2011 r. z całą pewnością nie zmierzały do realizacji żądania, wobec czego nie mogły przerwać biegu przedawnienia. Dopiero postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia mogło przerwać bieg tego terminu. Decyzję w tym przedmiocie wydano dopiero 30 grudnia 2011 r. i doręczono 3 stycznia 2012 r., stąd ewentualna przerwa przedawnienia nastąpiła dopiero w tym dniu, podczas gdy termin przedawnienia dla najpóźniej pobranego świadczenia, wypłaconego w dniu 12 maja 2008 r., upłynął z dniem 12 maja 2011 r. Dalej skarżąca oświadczyła, że nie miała wiedzy o przysługującym jej prawie własności nieruchomości, której zresztą nigdy nie posiadała i nie użytkowała. Wskazała, że wprawdzie istnieje akt własności ziemi z dnia 21 sierpnia 1976 r., stwierdzający, że stała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości o łącznej powierzchni 4,14 ha, niemniej jednak nie była świadoma, że otrzymała jakąkolwiek darowiznę. Przedmiotową ziemię użytkowała początkowo jej babcia a następnie matka, które regulowały również opłaty dotyczące nieruchomości. Ponadto w Dziale II księgi wieczystej wpisana była E. R. (babcia), a w wyniku postępowania spadkowego, spadek po matce, w skład którego wchodziła sporna nieruchomość, dziedziczyły dzieci spadkodawczyni (w tym odwołująca) oraz mąż. Skutkiem tego każdemu ze współspadkobierców przypada udział w nieruchomości obejmujący obszar mniejszy niż 2 ha.

Decyzją z dnia 6 kwietnia 2012 r., nr [...], Wojewoda Opolski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując regulacje art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazał, że w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy strona złożyła oświadczenie, że nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Z pisma Sądu Okręgowego w Opolu wynika natomiast, że strona w okresie posiadania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku była właścicielem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni ponad 4,14 ha, co potwierdza akt własności ziemi i akt notarialny z dnia 28 maja 2010 r. dotyczący darowizny posiadanego gospodarstwa na rzecz brata. W ocenie organu okoliczność ta skutkowała brakiem podstawy do pobierania przez stronę zasiłku dla bezrobotnych, co jak podkreślił zostało przesądzone ostatecznie decyzją z dnia 25 marca 2011 r. Brak podstaw do pobierania świadczenia spowodował natomiast, że pobrany przez stronę zasiłek na podstawie art. 76 ust.2 pkt 1 winien być uznany za nienależnie pobrane świadczenie. Organ odwoławczy przyjął, że w tym zakresie nie ma znaczenia to czy gospodarstwo jest w posiadaniu tej, czy innej osoby, czy zostało wydzierżawione, bądź czy jest uprawiane. W oparciu o art. 76 ust. 3 i ust. 5 ustawy zgodził się również z tym, że czynność wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania stronie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, z dnia 24 stycznia 2011 r., stanowi na gruncie niniejszej sprawy czynność, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 K.c. Powołując się na orzeczenie sądowe zaznaczył m.in., że odpowiednie przeniesienie zasad przewidzianych w art. 123 K.c. nie może nastąpić bez uwzględnienia specyfiki postępowania administracyjnego, w toku którego organ ma prawo dochodzić należności od osób, które pobrały nienależne świadczenie. W postępowaniu administracyjnym powiatowy urząd pracy przed wydaniem decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, a nawet przed wszczęciem postępowania w tym zakresie, musi wzruszyć i w prawie przewidzianym trybie wyeliminować decyzję przyznającą prawo do danego świadczenia. Wskazując okresy za które strona pobrała zasiłek uznał, że zwrotowi podlega zasiłek za okres od 1 stycznia do 11 kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 2.174,90 zł. Zaznaczył przy tym, że na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy, strona ma prawo ubiegać się o odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty, bądź umorzenie w całości lub części nienależnie pobranego świadczenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na powyższą decyzję H. Wi. domagała się jej zmiany poprzez "niezobowiązywanie skarżącej do zwrotu przedmiotowego świadczenia", bądź jej uchylenie i "nieobciążanie skarżącej obowiązkiem zwrotu pobranego świadczenia". Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie art. 76 ust. 3 ustawy, poprzez jego niezastosowanie, a w efekcie przyjęcie, iż roszczenia organu w stosunku do skarżącej nie uległy przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty,

- naruszenie art. 123 § 1 pkt 1 K.c. w zw. z art. 76 ust. 5 ustawy, poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż wznowienie postępowania przez Starostę Głubczyckiego przerywa bieg przedawnienia roszczenia organu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia,

- naruszenie art. 7 i 8 K.p.a. poprzez niewłaściwe wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w związku z nieuwzględnieniem faktu, że skarżąca nie była nigdy posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, nie miała świadomości, że jest jej właścicielem ani nie wykonywała jakichkolwiek czynności faktycznych i prawnych wynikających z prawa własności, oraz poprzez nie uwzględnienie słusznego interesu skarżącej i jej uczciwego postępowania wobec organu.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca powtórzyła argumentację przedstawioną wcześniej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto stwierdziła, że pobrane przez nią świadczenie przedawniło się z dniem 12 maja 2011 r., zaś na gruncie art. 123 § 1 pkt 1 K.c. w zw. z art. 76 ust. 5 ustawy wywiodła niedopuszczalność stosowania wykładni rozszerzającej w odniesieniu do instytucji przedawnienia, w szczególności w zakresie czynności zmierzających do przerwania biegu terminu przedawnienia. Powołując się na orzecznictwo w sprawach cywilnych wywiodła, że czynność taka musi być podjęta wprost w celu egzekwowania świadczenia, a postępowanie wznowienie na które powołują się organy miało na celu ukształtowanie jej sytuacji prawnej i nie zmierzało bezpośrednio do dochodzenia roszczenia. Zdaniem skarżącej, dopiero postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia przerwało bieg terminu przedawnienia, przy czym wydanie decyzji nastąpiło w dniu 30 grudnia 2011 r. Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia słusznego interesu strony skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu decyzji organ powołał się na interes społeczny i wskazując go jako jedną z podstaw rozstrzygnięcia, jednak nie uwzględnił słusznego interesu strony, który w ocenie skarżącej został naruszony.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski przytoczył stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Na zasadzie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sąd nie jest związany granicami skargi, jednak nie może wyjść poza granice sprawy będącej przedmiotem rozpoznania. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż brak jest podstaw do jej uchylenia.

Przedstawienie rozważań, jakie doprowadziły Sąd do takiego przekonania należy poprzedzić uwagą, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W myśl wskazanego jako podstawa prawna decyzji organu pierwszej instancji przepisu art. 76 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Według ustawowej definicji zamieszczonej w art. 76 ust. 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1), a także świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2).

W świetle powołanych wyżej uregulowań należy skonstatować, że zasadniczą kwestią w rozpoznawanej sprawie było zbadanie, czy zostały spełnione przesłanki do uznania wypłaconego skarżącej zasiłku dla bezrobotnych za świadczenie nienależnie pobrane w świetle regulacji zawartej w art. 76 ust. 2 ustawy. Przedmiotem zaskarżonej decyzji nie było natomiast ustalenie zasadności pozbawienia skarżącej statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kwestie te zostały już bowiem ostatecznie przesądzone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Op 244/11, którym oddalono skargę H. W. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 25 marca 2011 r. w części dotyczącej uchylenia, po wznowieniu, decyzji z dnia 2 października 2007 r. oraz orzeczenia o odmowie przyznania skarżącej statusu bezrobotnej. W uzasadnieniu Sąd wywiódł, że postępowanie wznowieniowe w odniesieniu do decyzji z dnia 2 października 2007 r. - o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną i o przyznaniu prawa do zasiłku – zostało wszczęte i zakończone prawidłowo. Sąd podzielił stanowisko organów, że ujawniła się okoliczność, stanowiąca przesłankę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., polegająca na tym, iż w latach 1976-2010 skarżąca była właścicielką gospodarstwa rolnego, co z mocy art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy wyłączało możliwość uzyskania statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych i stanowiło podstawę do uchylenia decyzji dotychczasowych oraz wydania nowej decyzji w sprawie, rozstrzygającej o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej i zasiłku dla bezrobotnych. Zaakcentowania wymaga także wynikająca z art. 170 P.p.s.a. moc wiążąca prawomocnych orzeczeń sądowych, co w odniesieniu do sądów oznacza obowiązek przyjmowania, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Z tego względu w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2011, s. 477).

Zaznaczyć również należy, że w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony został pogląd, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenie jest wcześniejsze zachowanie określonej sekwencji czynności procesowych, związanych ze wzruszeniem prawomocnych decyzji przyznających stronie określony status oraz świadczenie w określonej wysokości. Polegają ona na wznowieniu postępowania w sprawie przyznania statusu osoby bezrobotnej i przyznania świadczenia dla bezrobotnych, a następnie na uchyleniu lub zmianie decyzji przyznającej tenże status i świadczenie. Powołany wyżej wyrok przesądził zatem o tym, że decyzja z dnia 25 marca 2011 r. w części rozstrzygającej o uchyleniu przyznanego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz o odmowie przyznania statusu osoby bezrobotnej stała się ostateczna. Wyrok w sprawie o sygn. akt II SA/Op 244/11 z dnia 19 lipca 2011 r. stał się prawomocny w dniu 6 września 2011 r., a zatem wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia 30 grudnia 2011 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nastąpiło po uprawomocnieniu się wyroku, którym przesądzono, że skarżącej nie przysługiwał status osoby bezrobotnej, gdyż była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,14 ha.

Wracając do głównego nurtu rozważań, dotyczących prawidłowości stanowiska organów odnośnie uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, należy wskazać, iż organy przyjęły, że brak było obiektywnych podstaw do pobierania przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych wobec posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na stanowisko prezentowane na tle art. 23 ust. 2 ustawy z 16 października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz. U. Nr 106, poz. 457 z późn. zm.), zawierającego uregulowania analogiczne, jak przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, wedle których za nienależnie pobrane uważa się już świadczenie wypłacone na podstawie oświadczenia nieprawdziwego, czyli obiektywnie niezgodnego ze stanem rzeczywistym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 1992 r., sygn. akt SA/Wr 795/92, OSP 1995 nr 6, poz. 123). Odnotować w związku z tym wypada, że w nowszym orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, który powinien mieć zastosowanie w sprawie, ukształtowany został pogląd, iż istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że jej się ono nie należy, pod warunkiem, że została prawidłowo pouczona o przesłankach nabycia lub utraty prawa do zasiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1034/08, opubl. na stronie internetowej Centralna Baza orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na podstawie akt sprawy stwierdzić trzeba, że skarżąca w dniu 2 października 2007 r., tj. w dacie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w Głubczycach, podpisała informację odnośnie statusu bezrobotnego, co pozwala na uznanie, że została pouczona o tym, iż status bezrobotnego nie przysługuje osobie będącej właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych. Nie jest też kwestionowany fakt, że skarżąca złożyła oświadczenie, iż nie jest właścicielem nieruchomości rolnej. Prawdziwości tego oświadczenia nie potwierdzają natomiast zgromadzone dowody, w szczególności treść przedłożonego przez skarżącą pisma Starosty Głubczyckiego z dnia 18 lutego 2011 r., dotyczącego zawartości akt uwłaszczeniowych, w których zalega podpisany protokół przesłuchania w dniu 30 marca 1976 r. skarżącej, noszącej wówczas nazwisko panieńskie "D." i będącej osobą pełnoletnią, z którego wynika, że właścicielem spornej nieruchomości była E. R., a H. D. znajdowała się w jej posiadaniu od roku 1970 na podstawie nieformalnej umowy darowizny. Powyższe dokumenty urzędowe, którym służy walor domniemania prawdziwości oraz zgodności z prawdą co do stwierdzanych faktów, rzutują w istotny sposób na zasadność twierdzeń skarżącej o braku wiedzy odnośnie przysługującego jej prawa do nieruchomości rolnej. O ile fakt doręczenia decyzji, w tym aktu własności ziemi, mógł zostać pokwitowany przez inną osobę (np. matkę skarżącej – M. D.), o tyle nie sposób przyjąć, że osoba ta mogła zamiast skarżącej zostać przesłuchana do protokołu przez organ na okoliczność stanu prawnego nieruchomości i złożyć oświadczenie o posiadaniu nieruchomości oraz podpisać protokół przesłuchania. Na powyższą ocenę nie mają wpływu pozaustawowe argumenty dotyczące nieuzyskiwania dochodów z tytułu własności spornej nieruchomości, jak również nieponoszenia opłat i braku ujawnienia osoby skarżącej jako właścicielki w księdze wieczystej, bowiem już tylko sam fakt przysługiwania prawa własności jest ustawową przesłanką wyłączającą możliwość uzyskania statusu bezrobotnego. Nie można nawet zakładać, że wszystkie czynności i działania organów, mające tak doniosłe znaczenie prawne, odbywały się całkowicie bez wiedzy i woli skarżącej. Z tego względu należało uznać, że pobrane świadczenia były świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, co z kolei z mocy art. 76 ust. 1 ustawy skutkuje obowiązkiem ich zwrotu.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji pod kątem przedawnienia roszczeń, należy mieć na względzie, że przepis art. 76 ust. 3 ustawy stanowi, iż roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty, przy czym, stosownie do art. 76 ust. 5 ustawy, odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. Wedle art. 123 § 1 K.c., bieg przedawnienia przerywa się: przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (pkt 1); przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje (pkt 2), przez wszczęcie mediacji (pkt 3). Zaznaczyć trzeba, że odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost, bądź z modyfikacjami, a w pewnych okolicznościach może w ogóle wykluczać ich stosowanie. Zdaniem Sądu, odpowiednie zastosowanie zasad przewidzianych w art. 123 K.c. nie może nastąpić bez uwzględnienia specyfiki procedury administracyjnej, w ramach której organ ma prawo dochodzić nienależnie pobranych świadczeń. Nie jest zatem uzasadnione bezpośrednie przenoszenie zasad wypracowanych w orzecznictwie sądów powszechnych. Nawiązując do przedstawionego już wyżej trybu procedowania poprzedzającego orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jaki winien zostać zachowany przez organ, nie można nie dostrzegać istotnych odmienności na gruncie postępowania cywilnego i administracyjnego. Podzielić w związku z tym trzeba stanowisko organu odwoławczego, oparte o pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1298/09, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), że stosując odpowiednio rozwiązania związane z przedawnieniem roszczeń wynikające z art. 123 § 1 K.c., za czynność bezpośrednio związaną z odzyskaniem przez organ nienależnie pobranych świadczeń, można uznać wszczęcie postępowania wznowieniowego, co rozpoznawanej sprawie miało miejsce w dniu 24 stycznia 2011 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że o ile w postępowaniu cywilnym za czynność bezpośrednio związaną z dochodzeniem roszczenia może być uznane wniesienie powództwa, to wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie świadczeń uwarunkowane jest uprzednim przeprowadzeniem złożonej procedury, zainicjowanej wdrożeniem postępowania wznowieniowego, w wyniku którego musi nastąpić wyeliminowanie z porządku prawnego decyzji przyznającej stronie status osoby bezrobotnej i zasiłek dla bezrobotnych, a także wydanie ostatecznego orzeczenia o odmowie uznania za osobę bezrobotną. Uwzględnienia wymaga również, że na gruncie procedury administracyjnej obowiązuje zasada dwuinstancyjności postępowania, zasada oficjalności, jak również strona może korzystać z prawa do sądu, co w istotny sposób wpływa na termin, w jakim możliwe jest wydanie przez organ decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, uzasadnione jest stwierdzenie, że wszystkie czynności procesowe organu, poczynając od postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania statusu bezrobotnego oraz zasiłku dla bezrobotnych, wiążą się z orzeczeniem o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w sposób bezpośredni. Tym samym, skoro przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 24 stycznia 2011 r., to roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi, z uwzględnieniem trzyletniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 76 ust. 3 ustawy, obejmuje świadczenia wypłacone od dnia 11 lutego 2008 r. do dnia 12 maja 2008 r., których łączna kwota wynosi 2.174,90 zł, jak prawidłowo wyliczono w zaskarżonej decyzji.

Z przedstawionych względów Sąd nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w tym nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie administracyjne, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji