Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1492/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6280 Utworzenie Kościoła lub innego związku wyznaniowego, wykreślenie z rejestru
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Minister Administracji i Cyfryzacji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 2, art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 41 poz 251
law: Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 26 poz 319
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 marca 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny /spr./ Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1519/12 w sprawie ze skargi Związku [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Związku [...] na rzecz Gminy [...] z siedzibą w [...] kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Związku [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z [...] czerwca 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2003 r. o wpisaniu Gminy [...] do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] lipca 2010 r.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2003 r., na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2000 r. Nr 26, poz. 319 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 1 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych (Dz. U. Nr 38, poz. 374), do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wpisał Gminę [...].

Wnioskiem z 12 sierpnia 2008 r. Związek [...] wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 2003 r. wskazując, że po dniu 11 maja 1997 r., tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251 z późn. zm.), dalej: ustawa z 1997 r., utworzenie jakiejkolwiek gminy żydowskiej mogło nastąpić jedynie w oparciu o przepisy tejże ustawy. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z [...] lipca 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie w sprawie gdyż uznał, iż Związek [...] nie posiada interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o wpisaniu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Gminy [...]. W ocenie organu, Gmina ta nie jest gminą żydowską w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r. i nie ma do niej zastosowania art. 7 tej ustawy, lecz art. 18 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] grudnia 2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2010 r.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez Związek [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 14 września 2011 r. I SA/Wa 319/11 ją uchylił. Sąd stwierdził naruszenie przez organ art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2012 r. po raz kolejny utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2010 r. Minister wskazał, że regulacje zawarte w statucie Gminy [...] są odmienne od regulacji dotyczącej gminy żydowskiej zawartej w ustawie z 1997 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r., do gminy wyznaniowej żydowskiej mogą należeć osoby bez względu na pochodzenie, co jest wykluczone w odniesieniu do osób należących do Gminy [...]. Do Gminy, zgodnie z jej statutem, mogą należeć, co do zasady, jedynie osoby pochodzenia żydowskiego, zamieszkałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Ponadto Gmina nie rządzi się w swoich sprawach własnym prawem wewnętrznym uchwalonym w trybie przewidzianym w art. 3 ust. 2 ustawy z 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Również zapisy statutu Gminy nie są tożsame z art. 4 ustawy z 1997 roku. Gmina [...] nie jest zatem gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z 1997 r., a w konsekwencji Związek [...] nie posiada interesu prawnego w postępowaniu w sprawie wpisu Gminy do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Ministra. W ocenie Sądu ocena, iż Związek [...] nie jest stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wpisie do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Gminę [...] narusza art. 28 k.p.a. Sąd w całości zaaprobował stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 marca 2010 r., II OSK 498/09, w którym Sąd ten przyjął, że tworząc jednostkę określoną jako gmina wyznawcy religii mojżeszowej weszli w sferę zastrzeżoną przepisami ustawy z 1997 r. o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej dla działań Związku [...]. Istotnym postanowieniem ustawy z 1997 r. zawartym w jej art. 24 jest to, że w przypadku zniesienia gminy żydowskiej jej majątek przechodzi na własność Związku [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzenie nowej jednostki organizacyjnej wyznawców religii mojżeszowej określonej jako gmina z pominięciem regulacji prawnych zawartych w ustawie z 1997 r., a także w prawie wewnętrznym określającym organizację gmin żydowskich dotyczy interesu prawnego Związku [...]. Związek ten ma bowiem wynikający z obowiązującego prawa bezpośredni wpływ na tworzenie i działalność nowopowstających gmin żydowskich. Istnienie tego interesu uzasadnia przyznanie Związkowi [...] praw strony postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności rejestracji nowoutworzonej gminy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku wniesionej przez Gminę [...] skarżąca Gmina podniosła zarzuty naruszenia:

1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że Związek [...] ma wynikający z obowiązującego prawa bezpośredni wpływ na tworzenie i działalność nowopowstających gmin żydowskich, podczas gdy Gmina [...] nie jest typową gminą żydowską

b) art. 1 ust. 1 ustawy z 1997 r. poprzez niego niezastosowanie prowadzące do przyjęcia, że ustawa ta reguluje stosunek między Państwem a wszystkimi gminami wyznaniowymi żydowskimi w Polsce, podczas gdy reguluje ona stosunek między Państwem a tymi gminami, które są zrzeszone w Związku [...],

c) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 7 ustawy z 1997 r. w zw. z art. 53 ust. 1 Konstytucji, poprzez przyjęcie możliwości zrzeszania się osób wyznania mojżeszowego wyłącznie w ramach Związku [...],

d) art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania w zw. z art. 53 ust. 1,2,5,6 Konstytucji poprzez przyjęcie, że obywatele polscy wyznania mojżeszowego mogą korzystać z wolności sumienia i wyznania tworząc gminy wyznaniowe jedynie w ramach Związku [...], nie mogą natomiast tworzyć związków wyznaniowych od niego odrębnych,

e) art. 18 ust. 1 w zw. z art. 30-32 i art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania poprzez przyjęcie, że tryb rejestracji Gminy [...] określa ustawa ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy tryb ten określa ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego,

b) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna opiera się na uzasadnionych podstawach.

Skarżący kasacyjnie zasadnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.

Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w zaskarżonym wyroku prawidłowo przyjęto, że Związek [...] ma interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o wpisaniu Gminy [...] do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Artykuł 28 k.p.a. przymiot strony postępowania nadaje każdemu, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo temu, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego nie zostało zdefiniowane, jednakże w świetle poglądów przyjętych w orzecznictwie i wyrażanych w doktrynie, kształt tego interesu jest wyznaczony przez prawo materialne. Posiadanie interesu prawnego przez określony podmiot jest równoznaczne z posiadaniem przez ten podmiot legitymacji do udziału w postępowaniu administracyjnym. Sąd I instancji trafnie zauważył, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.

Analizowana sprawa dotyczy kwestii korzystania z wolności wyznania i uzewnętrznianie przekonań w ramach określonego związku religijnego (wyznaniowego), a także szeroko rozumianych wzajemnych stosunków państwa i związków wyznaniowych. W skardze kasacyjnej skarżący słusznie podnosi, iż brak odniesienia się przez Sąd do kluczowej kwestii występującej w tej sprawie, dotyczącej zakresu podmiotowego ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, jest istotną wadą zaskarżonego wyroku uzasadniającą jego uchylenie. W świetle przepisów tej ustawy Związek [...] ma bezpośredni wpływ na tworzenie i działalność nowopowstających gmin żydowskich (art. 2 ust. 2, art. 7). Sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji o wpisaniu związku wyznaniowego zrzeszającego osoby wyznania mojżeszowego do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania może dotyczyć interesu prawnego Związku [...] o ile zostałoby ustalone, że zarejestrowany związek jest gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z 1997 r. Warunkiem skutecznego żądania zaniechania lub uchylenia czynności organu rejestrującego sprzecznych z interesem prawnym Związku jest zatem ustalenie, czy czynności te dotyczą gminy wyznaniowej żydowskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r.

Ustawa z 1997 r. określa stosunki między Państwem a gminami wyznaniowymi żydowskimi w Rzeczypospolitej Polskiej oraz ich sytuację prawną i majątkową (art. 1). Przynależność osób fizycznych do gmin żydowskich uwarunkowana jest wyznaniem mojżeszowym, pełnoletnością, posiadaniem obywatelstwa polskiego i zamieszkaniem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 ust. 1). Zgodnie zaś z art. 2 ust. 2 ustawy z 1997 r., gminy żydowskie tworzą Związek [...] w Rzeczypospolitej Polskiej, zwany dalej Związkiem Gmin. Ustawa z 1997 r. reguluje sytuację prawno-majątkową jednego związku wyznaniowego - dotyczy wspólnot religijnych zrzeszających osoby wyznania mojżeszowego funkcjonujących w określonej formie organizacyjno-prawnej, tj. gminy wyznaniowej żydowskiej.

Ustawa z 20 lutego 1997 r. nie wprowadziła przymusu przynależności Żydów ani osób wyznania mojżeszowego do związku wyznaniowego podlegającego tej ustawie. Przynależność do tego związku jest w pełni dobrowolna. Pamiętać należy zarazem, że judaizm w skali globalnej nie jest zorganizowany w jedną ogólnoświatową wspólnotę religijną, a nadto nierzadko w jednym państwie urzeczywistniany jest w kilku związkach wyznaniowych. Z tego względu wskazuje się, że byt pozostałych żydowskich związków wyznaniowych może być regulowany na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (T.J. Zieliński [w:] A. Czohara, T.J. Zieliński, Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce, Komentarz, Warszawa 2012, s. 37). Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko przyjęte w wyroku tego Sądu z dnia 14 października 2014 r., II OSK 200/13, iż rozwiązanie przeciwne sprzeczne byłoby z określonymi w Konstytucji normami odnoszącymi się do wolności sumienia wyznania i religii.

W świetle art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka istnienie pluralizmu religijnego jest jednym z konstytutywnych fundamentów demokratycznego społeczeństwa. Model relacji państwa i kościołów oraz związków wyznaniowych tworzą krajowe przepisy określające status prawny kościołów i związków religijnych. Zarówno ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, jak i ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania pochodzą z okresu przed uchwaleniem Konstytucji RP, która w sprawach z zakresu wolności sumienia i religii ustanowiła o wiele bardziej szczegółowy reżim prawny niż wcześniejsze przepisy konstytucyjne. Zasada autonomii związków religijnych wyrażona w art. 25 ust. 3 Konstytucji jest jedną z naczelnych zasad określających relację pomiędzy państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Z autonomii związków wyznaniowych wywodzi się przede wszystkim ich uprawnienie do samodzielnego określania swej struktury organizacyjnej (M. Pietrzak, Prawo wyznaniowe, Warszawa 2011, s. 81). Zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji, stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Zasada wynikająca z art. 25 ust. 3 Konstytucji jest wyrazem i realizacją fundamentalnej zasady wynikającej z art. 25 ust.1 Konstytucji, zgodnie z którą związkom wyznaniowym Konstytucja gwarantuje równouprawnienie bez względu na formę prawną regulacji ich stosunków z państwem.

Do problematyki wolności jednostki w zakresie przekonań religijnych i światopoglądowych odnosi się przywołany w podstawach kasacyjnych art. 53 Konstytucji, gwarantujący każdemu wolność sumienia i religii (ust. 1). Wolność religii została określona w sposób bardzo szeroki, uwzględniający wszystkie aspekty jej przejawiania. Wolność religii to wolność wyznawania lub przyjmowania religii według własnego uznania, wolność uzewnętrznienia swych przekonań religijnych indywidualnie lub grupowo, publicznie lub prywatnie, a także uprawiania kultu i uczestniczenia w obrzędach (art. 53 ust. 2). Obejmuje ona posiadanie świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują. Zgodnie z art. 53 Konstytucji, każdy związek wyznaniowy określa kryteria nabywania w nim członkostwa lub alternatywnych form przynależności.

Ze względu na obowiązującą w Polsce hierarchię źródeł prawa, na czele której stoi Konstytucja, osoby korzystające z ochrony mają prawo w procesie urzeczywistnienia tych norm dochodzić realizacji standardu określonego w Konstytucji. Istotne gwarancje w zakresie wolności sumienia i religii zawiera ustawa z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, która w art.1 ust. 1 stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu obywatelowi wolność sumienia i wyznania. Wolność sumienia i wyznania obejmuje swobodę wyboru religii lub przekonań oraz wyrażania ich indywidualnie i zbiorowo, prywatnie i publicznie (art. 1 ust. 2). Korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności tworzyć wspólnoty religijne, zwane dalej "kościołami i innymi związkami wyznaniowymi", zakładane w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę o obrzędy kultowe (art. 2 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, przepisy rozdziału 2 i działu III regulują stosunek państwa tylko do tych kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami. Ustawa ta w dziale III określiła zasady rejestrowania kościołów i innych związków.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, iż ocenę, że Gmina [...] nie jest gminą żydowską w rozumieniu ustawy o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. Minister przyjął po analizie statutu Gminy [...] oraz przepisów ustawy z 1997 r., która pozwoliła organowi wskazać różnice pomiędzy Gminą a gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z 1997 r., odnoszące się do kwestii zasad nabywania członkostwa, posiadania prawa wewnętrznego odrębnego od prawa gmin wyznaniowych żydowskich zrzeszonych w Związku oraz niezależności organizacyjnej. W oparciu o stwierdzone różnice Minister uznał, że Gmina [...] nie jest gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r. i nie ma do niej zastosowania art. 7 tej ustawy. Ustalenie, że sytuacja prawna i majątkowa Gminy nie podlega przepisom ustawy z 1997 r. doprowadziła Ministra do przyjęcia, że stosunek państwa do Gminy regulowany jest przepisami ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1, art. 3 i art. 4 ustawy z 1989 r.).

Dokonana przez organ analiza stanu faktycznego i prawnego sprawy nie została przez Sąd I instancji prawidłowo oceniona. Uznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż usprawiedliwione podstawy kasacyjne stanowią zarzuty naruszenia art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 w związku z art. 7 ustawy z 1997 r. wynika z tego, iż podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie Sąd I instancji uchylił się od dokonania wykładni powyższych przepisów i oceny ich zastosowania w okolicznościach faktycznych sprawy. Sąd nie dokonał oceny statutu Gminy [...] w odniesieniu do przepisów ustawy z 1997 r., wskazał jedynie, że zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy gminy żydowskie zrzeszają pełnoletnie osoby wyznania mojżeszowego, posiadające obywatelstwo polskie, zamieszkałe na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z 1997 r. tworzenie nowych gmin oraz znoszenie lub przekształcanie już istniejących następuje w trybie przewidzianym w prawie wewnętrznym. Prawem tym zaś jest statut zawierający szczegółowe zasady powstawania lub likwidacji gmin, który zawiera też konkretne uprawnienia przyznane Zarządowi Związku Gmin do podejmowania decyzji w tych kwestiach. Sąd powołał się następnie na ten fragment zaskarżonej decyzji w której Minister wskazał, że zgodnie ze statutem członkiem Gminy [...] może zostać każda osoba pochodzenia żydowskiego, wyznania mojżeszowego, posiadająca obywatelstwo polskie, ukończony 18 rok życia, miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Dokonanie powyższych ustaleń nie znajduje potwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2012 r. Sąd powołuje się na statut podmiotu, który nie brał udziału w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym (tj. Gminy [...]) i nie został wymieniony w treści decyzji, co wskazuje na to, że Sąd nie zapoznał się szczegółowo ze stanem faktycznym sprawy.

Stwierdzenie przez Sąd I instancji, iż utworzenie Gminy jako nowej jednostki organizacyjnej wyznawców religii mojżeszowej z pominięciem regulacji prawnych zawartych w ustawie z 1997 r. dotyczy interesu prawnego Związku [...] było wynikiem podzielenia przez ten Sąd stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 marca 2010 r., II OSK 498/09. W wyroku tym istnienie interesu prawnego Związku [...] w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji nowej gminy Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł z art. 24 ustawy z 1997 r. stanowiącego, że w przypadku zniesienia gminy żydowskiej jej majątek przechodzi na własność Związku Gmin. Należy jednak mieć na uwadze, że przyjęta w powołanym wyroku ocena potwierdzająca interes prawny Związku Gmin w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o wpisie do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych uwarunkowana była ściśle określonymi okolicznościami faktycznymi, na co trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 października 2014 r., II OSK 200/13. Z tego względu ocena ta nie powinna być odnoszona automatycznie do innych rodzajowo podobnych spraw. Przyjęcie przez Sąd I instancji za własnego poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyżej powołanym wyroku z 3 marca 2010 r., jako relewantnego w rozpoznawanej sprawie było nieuprawnione. Gmina [...] nie powstała w miejsce rozwiązanej wcześniej gminy należącej do Związku [...], problem roszczeń nowopowstałej gminy do majątku zlikwidowanej gminy wyznaniowej żydowskiej w rozpoznawanej sprawie nie występuje. W tych warunkach upatrywanie interesu prawnego Związku Gmin w art. 24 ustawy z 1997 r. jest całkowicie pozbawione podstaw.

W świetle powyższego należało uznać, że przyjęcie przez Sąd I instancji, iż Gmina [...] jest gminą żydowską w rozumieniu ustawy z 1997 r. zostało dokonane a priori. W skardze kasacyjnej skarżący zasadnie podnosi więc, że takie stwierdzenie wymagało dokonania przez Sąd I instancji wnikliwej oceny przyjętej w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy. Zasięg dokonanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji z pewnością nie może być uznany za wystarczający zważywszy, iż do uchylenia zaskarżonej decyzji doszło przy całkowitym braku odniesienia się przez Sąd I instancji do argumentacji Ministra w niej zawartej. Wzgląd na okoliczność, że kontroli zgodności z prawem decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 września 2003 r., wydanej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. gwarancjach wolności sumienia i wyznania Sąd dokonał z całkowitym pominięciem przepisów tejże ustawy sprawia, że za uzasadnione należało uznać także przywołane przez skarżącego zarzuty naruszenia art. 2 ust.1 i art. 18 ust. 1 w związku z art. 30-32 i 34 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie. Zarzuty oparte na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skierowane muszą być przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, nie zaś zaskarżonemu aktowi organu administracji. Skuteczność postawionych Sądowi I instancji zarzutów naruszenia przepisów postępowania przed organem administracji publicznej prowadzącym postępowanie w sprawie zależy zatem od powiązania ich z odpowiednimi przepisami postępowania sądowego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku, w szczególności w nawiązaniu do ustaleń stanu faktycznego sprawy odniesie się do stanowiska prawnego wyrażonego przez Ministra w zaskarżonej decyzji i oceni czy prawidłowo w niej przyjęto, że określone w statucie Gminy [...] zasady odnoszące się do sposobu działania Gminy oraz wskazujące warunki, jakie muszą spełniać osoby, które chcą być przyjęte w poczet jej członków pozwalają uznać, że podmiot ten nie jest gminą żydowską w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1997 r. i nie ma do niej zastosowania art. 7 tej ustawy, lecz art. 18 ust. 1 ustawy z 1989 r. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy Związek [...] posiada prawnie chroniony interes w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym decyzji o wpisie Gminy do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.