Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 857/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r., nr [...] Starosta [...], na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), oraz art. 142 i 216 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm. – dalej ugn), działając jako organ wyznaczony do załatwienia sprawy postanowieniem Wojewody Wielkopolskiego z dnia 31.07.2009r. - umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonych w [...],

W uzasadnieniu organ podał, że o zwrot w/w nieruchomości, oznaczonych uprzednio jako [...] wystąpił pismem z [...] 26.05.2009r. B. K., który, obok innych wnioskodawców wystąpił również o zwrot innych nieruchomości położonych w [...]. Wszczęte zostało postępowanie administracyjne, które zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...].06.1998r.( w sprawie [...] – sprawa sądowo administracyjna IV SA/Po 856/10) z uwagi na wystąpienie wnioskodawców o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 30[...] 01.1953r. o wywłaszczeniu. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia[...] .08.1995r. odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia. Odwołanie od tej decyzji zostało złożone z uchybieniem terminu, a rozpoznając zażalenie na rozstrzygnięcie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia[...].06.1998r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15.02.1099r. oddalił wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego (sygn. akt IV SA 1623/98).

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z [...].01.1953r. nr [...], w trybie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz. U. nr 20, poz. 138) wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...]– nieruchomości zapisane w księdze wieczystej [...], na cele użyteczności publicznej.

Spadkobiercami właścicieli [...] są ustaleni na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku: [...]– uczestnicy postępowania.

Organ ustalił, że dawna parcela [...] stanowi późniejszą działkę [...] (obecne działki nr [...]) oraz część działki nr [...]; dawna parcela nr [...] stanowi obecne działki nr[...];[...] Przedmiotowe postępowanie dotyczy działek nr [...] i [...].

Organ I instancji powołał przepisy art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ugn, w których mowa jest kto może ubiegać się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości i w jakich okolicznościach, jednak głównie analizował art. 216 ugn stwierdzając, że w przepisie tym mowa jest o tych aktach prawnych, na podstawie których Skarb Państwa przejął nieruchomości, i które umożliwiają ubieganie się o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ugn. Organ dochodząc do wniosku, że skoro nie ma tam mowy o dekrecie z 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. – a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie – to niemożliwy jest zwrot przedmiotowych nieruchomości. Ponadto organ zauważył, że dekret ten dotyczył nieruchomości, na których cel użyteczności publicznej, dla których zostały one wywłaszczone, został już zrealizowany. W tej sytuacji, uznając, że postępowanie jest bezprzedmiotowe należało je umorzyć.

Na skutek odwołania od tej decyzji złożonego przez pełnomocnika wnioskodawców – Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda podniósł, że organ I instancji nie przeanalizował jaki charakter miał dekret z 7.04.1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r., czy miał on charakter przepisów "wywłaszczeniowych", jaki był stan faktyczny i prawny tych nieruchomości w chwili przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa (nie wynika to z akt administracyjnych). Organ stwierdził, że braki te czynią umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego niedopuszczalnym; wskazał, że należy zbadać w pierwszej kolejności, czy zachodzą przesłanki umożliwiające zwrot wywłaszczonych nieruchomości, przeanalizowania celu na jaki nieruchomości zostały wywłaszczone i czy cel ten został zrealizowany. Polecił również zbadanie czy w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa jest w art. 219 ugn, co wyłączałoby możliwość zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Od tej decyzji skargę złożyło Miasto [...] zarzucając jej naruszenie art. 7 i 77 kpa oraz art. 137 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wnosząc o jej uchylenie i wnosząc o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Skarżący podnosił, że uregulowania przepisu art. 216 ugn mają charakter wyczerpujący (zamknięty) i nie jest dopuszczalna jego wykładnia rozszerzająca; ma on także charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 136 ust 3 ugn – na poparcie czego przytoczył szereg wyroków sądów administracyjnych. Według skarżącego zgodnie z przepisami dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. nieruchomość mogła być wywłaszczona jeżeli zostały spełnione określone przesłanki (nieruchomość została zajęta w okresie od 1.09.1939r. do 8.05.1945r. na określone w dekrecie cele, nieruchomość nadal jest użytkowana na te cele i została całkowicie lub częściowo zagospodarowana z funduszów publicznych, bądź ich zagospodarowanie jest przewidziane w pierwszej kolejności planu, w dniu wejścia w życie dekretu znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych). Dalej skarżący podniósł, że dekretem tym mogły zostać objęte jedynie nieruchomości na których cel był już zrealizowany – stoi to w kontraście z art. 216 ugn,, gdzie w świetle wymienionych tam ustaw - nieruchomości mogły być wywłaszczone tylko na cel przyszły, planowany. Tak więc nie można twierdzić, że dekret z 7.04.1948r. ma zastosowanie do przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, a omawiany dekret nie może być zaliczony do ustaw "wywłaszczeniowych".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w swej decyzji.

Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga nie mogła być uwzględniona.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.).dalej zwane p.p.s.a., tj w przypadku uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania, jak również w przypadku wad, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności, w niniejszej sprawie należało ustalić, czy dekret z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. (Dz.U. z 1948r., nr 20, poz. 138 ze zm.) ma charakter ustawy "wywłaszczeniowej". Przepis art. 112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (ugn) mówi, że poprzez wywłaszczenie nieruchomości rozumieć należy pozbawienie albo ograniczenie, poprzez decyzję – prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Organ I instancji słusznie zauważył, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić jedynie na podstawie przepisu art. 136 ugn, który w ust. 3 przewiduje, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przy czym, jak podkreśla się to w doktrynie, wyrażenie "zwrot wywłaszczonej nieruchomości" nie jest zawężony jedynie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie przepisów ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (por. np. "Komentarz do Ustawy o Gospodarce Nieruchomościami" Gerard Biniek, wyd. 2000r. Zielona Góra, tom II, str. 181-182). Autor ten stwierdził, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone, niezależnie od tego kiedy to wywłaszczenie nastąpiło, o ile oczywiście nastąpiło ono na podstawie obowiązującej w danym czasie ustawy wywłaszczeniowej.

Zdaniem Sądu analiza dekretu z dnia 7 kwietnia 2948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945r. wskazuje, że akt ten jak najbardziej należy do aktów prawnych dotyczących ‘wywłaszczenia". W dekrecie używane jest wyłącznie określenie "wywłaszczenie", a nie np. "przejęcie" lub "nabycie" nieruchomości. Zgodnie z art. 4 dekretu do wywłaszczenia nieruchomości należało stosować odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 24.09.1934r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (ze zmianami określonymi w dekrecie), a w myśl art. 1 ust. 3 dekretu wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności. Zdaniem Sądu odjęcie prawa własności nieruchomości przewidziane tym dekretem odpowiada definicji wywłaszczenia sformułowanej w art. 112 ugn – zatem dekret z dnia 7 kwietnia 1948r. należy uznać za ustawę wywłaszczeniową. W konsekwencji zobowiązuje to organy administracji publicznej rozpatrujące wnioski o zwrot wywłaszczonych nieruchomości do bezpośredniego stosowania przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organu I instancji, iż ewentualny zwrot nieruchomości jest niedopuszczalny z tego względu, iż dekret z dnia 7 kwietnia 1948r. nie jest wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten przewiduje, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych przez Skarb Państwa na podstawie aktów prawnych w nim wymienionych. Stosowanie tych aktów prawnych "odpowiednio" nie oznacza, że zwrot nieruchomości dopuszczalny jest jedynie w przypadku, gdy miało miejsce odjęcie prawa własności na podstawie wymienionych tam ustaw. Dlatego normy przepisu art. 216 powyższej ustawy należy rozpatrywać łącznie z przepisem art. 136 tej ustawy. Podobne stanowisko zajął tutejszy Sąd w sprawie II SA/Po 77/08 w wyroku z dnia 28 maja 2008r. i w sprawie II SA/Po 206/09 w wyroku z dnia 18 listopada 2009r.- a Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela ten pogląd.

Sąd niniejszy oparł się również na orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2009r. sygn. SK 43/07, który wskazał, że analiza dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. prowadzi do wniosku, że odjęcie prawa własności, o którym mowa w dekrecie stanowi wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc stosuje się do niego wprost przepisy rozdziału 6, działu III ustawy. Trybunał stwierdził m. in., że z brzmienia przepisów dekretu wynika, że akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określony cel i były nadal użytkowane na te cele, wymienione w dekrecie. Z drugiej – dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były przewidziane na wymienione cele, chociażby w chwili wywłaszczenia nie były jeszcze wykorzystywane na te cele. Nie można więc, zdaniem Trybunału, wykluczyć sytuacji, w której wywłaszczone na podstawie dekretu nieruchomości nie zostały w praktyce wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej.

Wobec powyższego słuszne jest stanowisko organu II instancji (Wojewody Wielkopolskiego), że organ I instancji nie dokonał analizy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] 01.1953 r. i treści samego dekretu, co uniemożliwiło pełną ocenę tych przepisów oraz aktu wywłaszczenia i co było podstawą decyzji z dnia [...] 12.2009r. o umorzeniu postępowania. Brak merytorycznej oceny tak przepisów jak i aktu prawnego, na który powołali się wnioskodawcy należy uznać za niedopuszczalne jako naruszające przepisy art. 7 i 77 kpa – stąd akceptacja orzeczenia organu II instancji przez Sąd.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji winien wziąć powyższe rozważania pod uwagę i w pierwszej kolejności sprawdzić, czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające zwrot wywłaszczonej nieruchomości (działek oznaczonych w decyzjach) – wymienione w art. 137 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niezbędne jest także przeanalizowanie orzeczenia Prezydium WRN z dnia [...] .01.1953r. i określenie celu, na jaki wywłaszczono nieruchomość, a także czy cel wywłaszczenia został zrealizowany ( a jeżeli tak – to czy na całości nieruchomości). Wreszcie konieczne jest określenie czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające możliwość zwrotu nieruchomości lub jej części określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając, że zaskarżona decyzja nie jest wadliwa i nie naruszyła prawa, na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.