Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 96/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska - Krupa, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], Prezes Rady Ministrów (dalej także: "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku rozpoznania wniosku A. F. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") z dnia [...] listopada 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2015 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego - renty specjalnej, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2015 r. skarżący A. F. z zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie mu "jednorazowej pomocy finansowej" lub "przyznanie renty specjalnej" lub "udzielnie pomocy w znalezieniu zatrudnienia". Skarżący przy tym przedstawił swoją sytuację życiową i materialną. Skarżący wskazał, że od urodzenia jest osobą niepełnosprawną i uznany jest tym samym za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Skarżący podniósł, że nie posiada żadnego prawa do renty, zaś od dnia [...] czerwca 2014 r., z przerwą, przebywa do dnia dzisiejszego na długotrwałych zwolnieniach lekarskich. Skarżący wskazał, że od dnia [...] stycznia 1996 r. zatrudniony jest w Urzędzie [...] na stanowisku [...]. W dalszej części skarżący wskazał, że od dnia [...] marca 2015 r. nie otrzymuje zasiłku chorobowego ZUS, jak też odmówiono mu świadczenia rehabilitacyjnego. Skarżący podniósł także, że obecnie, "z wielu powodów politycznych" Prezydent [...] za pracę w Stowarzyszeniu [...]chce go zwolnić. Skarżący zauważył, że, "jest to konflikt personalny", w wyniku którego od dnia [...] marca 2015 r. nie posiada środków do życia. Strona skarżąca podniosła także, że w -jej opinii - powinna otrzymywać zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne (strona podniosła, iż tym zakresie trwa zresztą postępowanie sądowe).

Ustosunkowując się do wniosku strony skarżącej organ udzielił stosownych wyjaśnień, w tym poinformował, jakie przesłanki powinny być spełnione, aby możliwe było przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów renty lub emerytury na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie "przyznanie renty specjalnej" na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że od dnia [...] marca 2015 r. jest bez środków do życia, zaś jego staż zawodowy wynosi 20 lat i 10 miesięcy. Skarżący podniósł ponadto, że obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie chce mu przyznać renty ani świadczenia rehabilitacyjnego. Wskazał jednocześnie, iż sam niestety nie może znaleźć zatrudnienia.

Ponadto, skarżący podkreślił, że przez ponad 23 lata prowadzi społecznie Stowarzyszenie [...] i tym samym poprosił "o zaliczenie tego stażu do świadczenia rentowego lub emerytalnego".

Pomimo wielokrotnych wezwań ze strony organu o przedstawienie udokumentowanych zasług, skarżący dopiero w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. podniósł dodatkowo, że jest laureatem nagrody [...], nadsyłając kserokopię zdjęcia statuetki. Ponadto, wskazał, że prowadzi Stowarzyszenie "[...]" od dnia [...] lutego 1996 r. do chwili obecnej bez wynagrodzenia i po raz kolejny nadesłał ulotkę zachęcającą do wpłaty 1% podatku na Stowarzyszenie [...], przedstawiającą działania i cele stowarzyszenia. Skarżący poinformował, że jest pomysłodawcą edycji [...] Olimpiady [...], a także wskazał, że wszystkie imprezy prowadzone są pod kierownictwem skarżącego. Skarżący podkreślił ponownie, że potrzebuje środków do życia.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego, Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - odmówił przyznania skarżącemu A. F. świadczenia specjalnego - renty specjalnej.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów wskazał na wstępie, iż w toku całego postępowania informacje i dokumenty nadesłane przez skarżącego oraz dokumenty otrzymane z Ośrodka Pomocy Społecznej [...], nie potwierdzają, aby spełnione zostały przesłanki mogące uzasadniać przyznanie skarżącemu świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Prezes Rady Ministrów uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż istnieje szczególny przypadek dający podstawę do przyznania skarżącemu przez Prezesa Rady Ministrów specjalnego dodatku do emerytury.

Powołując się na treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ wskazał, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Organ uznał, że podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, naukowej, społecznej, politycznej, gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań.

Prezes Rady Ministrów uznał jednak, że powyższa okoliczność nie występuje w niniejszej sprawie.

W ocenie organu, kwestią bezsporną jest to, że skarżący, sam będąc osobą niepełnosprawną, jest zaangażowany w działalność na rzecz Stowarzyszenia [...], które prowadzi od dnia [...] lutego 1996 r., tj. od czasu podjęcia pracy zawodowej. Jednocześnie, Prezes Rady Ministrów wskazał, że skarżący prowadzi tą działalność bez wynagrodzenia, a także, że jest pomysłodawcą [...] Olimpiady [...], zaś wszystkie imprezy prowadzone są pod kierownictwem skarżącego. Organ zauważył również, iż skarżący "pisze pisma, realizuje projekty, pomaga innym", co - zdaniem organu - zasługuje na uznanie.

Prezes Rady Ministrów podniósł jednak, że przedstawione przez skarżącego osobiste dokonania, w tym działania wynikające z pełnionej w przywołanym stowarzyszeniu funkcji, nie pozwalają na uznanie, że działalność ta szczególnie wyróżnia skarżącego w gronie wielu innych osób zaangażowanych w społeczną działalność na rzecz różnych organizacji i stowarzyszeń, w tym działających na rzecz osób niepełnosprawnych.

Ponadto, Prezes Rady Ministrów, powołując się na akta sprawy - zaznaczył, że nie została spełniona druga z przesłanek mogących uzasadnić przyznanie świadczenia specjalnego, a mianowicie skarżący nie wykazał, aby jego obecna, niewątpliwie trudna, sytuacja bytowa spowodowana była zdarzeniami losowymi o charakterze nadzwyczajnym, w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawa o emeryturach i rentach z FUS.

Konkludując, Prezes Rady Ministrów uznał, że trudna sytuacja bytowa, w tym zdrowotna czy też materialna, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji skarżącego za szczególną, w rozumieniu powołanego wyżej przepisu cyt. ustawy, nie daje podstawy do przyznania świadczenia specjalnego, co zostało potwierdzone przez dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ wskazał, że świadczenia specjalne nie mają bowiem charakteru socjalnego i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są uzasadnione. Prezes Rady Ministrów podkreślił także, że pozostałe, podnoszone przez skarżącego okoliczności, w tym dotyczące wieloletniej pracy zawodowej, zwolnienia z pracy, brak prawa do zasiłku chorobowego, czy też świadczenia rehabilitacyjnego, a także zarzuty podnoszone pod adresem różnych organów i instytucji, w tym ośrodka pomocy społecznej, nie stanowią okoliczności szczególnych, w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawa o emeryturach i rentach z FUS.

Niezależnie od powyższego, organ podniósł, że renty i emerytury specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią formy odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu.

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący wskazał, że "osobiście nadzorował, wymyślił [...] Olimpiadę [...], osobiście organizował akcję letnią, obozy, imprezy rekreacyjno-sportowe, walczył o indywidualne dobro innych niepełnosprawnych i dalej to robi, pomagał i pomaga innym i nie patrzy na medale, dyplomy, blankiety". Skarżący podniósł także, że żyje skromnie, a po 22 latach, 3 miesiącach i 4 dniach pracy zawodowej został bez środków do życia, a także prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Skarżący wskazał, że pobiera rentę socjalną w wysokości 872 złotych.

W wyniku ponownego rozpatrzenie sprawy Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów, dokonując szczegółowej analizy zgromadzonych w toku postępowania materiałów dowodowych - uznał, że nie wskazują one na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia specjalnego.

Organ wskazał ponownie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca na niwie swojej dotychczasowej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, czy też gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi.

Mając powyższe na względzie, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że skarżący nie wskazał we wniosku i nie udokumentował na dalszym etapie postepowania żadnych zasług o wymaganym charakterze. Zdaniem organu, pełnienie służby wojskowej w ramach powszechnego poboru nie może być postrzegane, jako wybitna zasługa dla kraju i nie ma znamion wyjątkowości

Ponadto, organ uznał, że w sprawie nie została spełniona również druga z przesłanek mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów emerytury specjalnej, albowiem w przypadku skarżącego nie wystąpiło szczególne zdarzenie losowego, czyli takie, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości w skali kraju.

Mając powyższe na względzie, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że w niniejszej sprawie skarżący A. F. nie wykazał występowania takiego zdarzenia.

Organ podkreślił, że w zakresie wypłaty świadczenia specjalnego zostały ustanowione powszechnie obowiązujące zasady i w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wyróżnienia w formie świadczenia specjalnego właśnie skarżącego z grona innych obywateli.

Mając powyższe na względzie, organ uznał, że kierując się zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej, doszedł do przekonania, iż wykazane w toku postępowania okoliczności i zgromadzony materiał dowodowy nie wypełniają celu ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie dają podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia specjalnego.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. skarżący, działając za pośrednictwem organu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2018 r.

Wnosząc o przyznanie prawa do renty specjalnej za okres od dnia [...] marca 2015 do dnia [...] stycznia 2019 r. oraz o zwolnienie z kosztów sądowych w całości, jak i przyznanie prawa pomocy z urzędu, skarżący zarzucił organowi:

1. naruszenie zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego,

2. błędną interpretację przepisów prawa proceduralnego i prawa materialnego,

3. brak rozpatrzenia odwołania strony skarżącej i ustosunkowania się do jego treści oraz zgromadzonego materiału dowodowego.

Jednocześnie, skarżący wniósł o stwierdzenie, że "Polska zostawiła A. F. w okresie od [...] marca 2015 r. do [...] stycznia 2017 r. bez środków do życia, z brakiem prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, z brakiem prawa do świadczenia rehabilitacyjnego oraz brakiem prawa (...) do świadczenia rehabilitacyjnego".

W uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przyznał skarżącemu renty z uwagi na brak lat pracy i niezdolność do pracy powstałą od dzieciństwa. Podkreślił jednocześnie, iż toczy spór sądowy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie.

Skarżący zaznaczył ponadto, iż zwolnienie z pracy w dniu [...] lipca 2016 r, nie ma wpływu na wniosek o rentę, albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych po 22 latach pracy w decyzji z dnia [...] maja 2017 r. stwierdził, że niezdolność do pracy powstała od dzieciństwa i dopiero w grudniu 2016 r. przyznano skarżącemu rentę socjalną, na którą skarżący w ogóle nie musi pracować.

W ocenie skarżącego, taka sytuacja jest rażącą niesprawiedliwością i powinna być przez Państwo Polskie naprawiona.

Reasumując, skarżący stwierdził, że w przedmiotowej sprawie pogwałcono standardy Unii Europejskiej, a Prezes Rady Ministrów wykazał ignorancję w rozwiązywaniu tego typu problemów społecznych, co niestety ujawnił wydając zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej, organ wyraźnie zaznaczył, powołując się na brzmienie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, że dyspozycja tego przepisu jednoznacznie wskazuje na szczególny charakter przewidzianego w nim trybu przyznawania emerytury lub renty.

Organ wskazał również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., wydany w sprawie sygn. akt P 38/05, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również dopuszczalność istnienia w obrocie prawnym demokratycznego państwa decyzji uznaniowych, o ile delegację do ich wydawania przewiduje ustawa, zawarty w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."

Prezes Rady Ministrów, odnosząc się do wykładni wyrażenia "szczególnie uzasadnionego przypadku", powołał się na dotychczasowe orzecznictwo sądowoadministracyjne, cytując stanowisko wyrażone m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt Il SA/Wa/1954/04, a także wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt Il SA/Wa/144/05.

Prezes Rady Ministrów podkreślił, że organ nie kwestionuje faktu, że skarżący, jako prezes stowarzyszenia, prowadzi działalność niewątpliwie zasługującą na uznanie. Niemniej, organ stwierdził, że przedstawione przez skarżącego osobiste dokonania, w tym działania wynikające z pełnionej w stowarzyszeniu funkcji, nie pozwalają na uznanie, że działalność ta szczególnie wyróżnia skarżącego w gronie wielu innych osób zaangażowanych w społeczną działalność na rzecz różnych organizacji i stowarzyszeń, w tym działających na rzecz osób niepełnosprawnych.

Prezes Rady Ministrów zauważył, że postawa skarżącego bez wątpienia budzi szacunek, jednak nie ma ona - wymaganego w postępowaniach o świadczenia specjalne - elementu wyjątkowości. Organ uznał również, że okoliczność otrzymania przez skarżącego nagrody za prowadzoną działalność jest niewystarczająca do uznania tej postawy za szczególną, w rozumieniu art. 82 ust. 1 cyt. ustawy.

Organ wskazał również, że ów przywilej wsparcia jest przyznawany autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są powszechnie znane i cenione. Tymczasem, w ocenie organu, skarżący nie udokumentował skutecznie takich osiągnięć.

Odpowiadając na zarzuty skargi organ ponownie wskazał na ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne, w tym na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt Il SA/Wa 69/12, czy też dnia 19 października 2007 r., sygn. akt Il SA/Wa 456/07.

Organ stwierdził ponadto, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - nie została spełniona również druga z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie skarżącemu świadczenia specjalnego, tj. wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego, które można uznać za nadzwyczajne, co - w ocenie organu - wskazuje, że podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności nie mają takiego wymiaru. W tym zakresie organ odwołał się do stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. akt Il SA/Wa 1828/09, a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 980/09, w którym to orzeczeniu NSA wyraźnie podniósł, że "Świadczenie to może być przyznane również ze względu na wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego. które musi mieć charakter nadzwyczajny i wyjątkowy, ma ono powodować, że dana osoba znajduje się w sytuacji uzasadniającej korzystniejsze potraktowanie jej w stosunku do innych obywateli, otrzymujących świadczenia na zasadach ogólnych".

W związku z powyższym, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że świadczenie specjalne może być przyznane ze względu na wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, które jednakże musi mieć charakter nadzwyczajny i wyjątkowy. W ocenie organu, wskazywane przez skarżącego okoliczności nie mają takiego wymiaru oraz nie stanowią zdarzenia losowego o nadzwyczajnym charakterze, posiadającego element wyjątkowości.

Prezes Rady Ministrów, odnosząc się jednocześnie do sytuacji bytowej i materialnej skarżącego - wskazał, że sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego, gdyż zabezpieczenie potrzeb socjalno-bytowych osób znajdujących się w niedostatku, a także wsparcie takich osób pozostaje w gestii instytucjonalnej pomocy społecznej. Organ zauważył, że trudna sytuacja materialna i problemy ze zdrowiem, bez wykazania przesłanek uzasadniających uznanie sytuacji wnioskodawcy za szczególną, w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie daje podstawy do przyznania świadczenia specjalnego, co zostało potwierdzone przez orzecznictwo sądów administracyjnych. W tym miejscu organ przywołał stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 2833/12, a także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 790/14. Organ odwołał się także do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt Il SA/Wa 916/16, w którym wyraźnie uznano, iż "Powoływanie się na trudną sytuację bytową oraz socjalną nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego".

Organ stwierdził ponadto, że pozostałe podnoszone przez skarżącego okoliczności (vide: dotyczące wieloletniej pracy zawodowej, zwolnienia z pracy, brak prawa do zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, czy też renty z tytułu niezdolności do pracy oraz zarzuty podnoszenie pod adresem różnych organów i instytucji, w tym ośrodka pomocy społecznej) nie stanowią okoliczności szczególnych, w rozumieniu powołanego przepisu art. 82 ust. 1 cyt. ustawy.

Ustosunkowując się z kolei do kwestii braku po stronie skarżącego prawa do świadczeń chorobowych, czy też rehabilitacyjnych, Prezes Rady Ministrów wskazał, że świadczenie specjalne przyznawane przez ten organ nie stanowi alternatywy dla sytuacji, w których organ rentowy odmówił przyznania prawa do świadczenia emerytalnego lub przyznał takie świadczenie jakkolwiek w wysokości, która w ocenie wnioskodawcy nie pozwala na pokrycie wszystkich kosztów życia i leczenia. Organ stwierdził, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie są świadczeniami zastępczymi w przypadku odmowy przyznania świadczenia przez organ rentowy (Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też KRUS), bądź mającymi prowadzić do zwiększenia wysokości otrzymywanego świadczenia, albowiem są to świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które podlegają zdecydowanie innym regulacjom prawnym, aniżeli renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa.

Prezes Rady Ministrów wskazał, że świadczenia specjalne przyznawane przez organ nie mają charakteru socjalnego, co potwierdził jednoznacznie również Trybunat Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, w którym stwierdził, że "świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych i wybitnych".

Prezes Rady Ministrów wskazał także, że świadczenie specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie może stanowić żadnego odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia, gdyż o jego charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących go je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że świadczenie to nie ma charakteru roszczeniowego. Organ zauważył, że stanowisko to znajduje swoje potwierdzenie zarówno w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3069/12, jak i w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1535/08 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt I OSK 361/09.

Konkludując, Prezes Rady Ministrów uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - przeprowadził w niniejszej sprawie szczegółowe postępowanie dowodowe, gromadząc przy tym wszechstronny materiał, który potwierdza, że organ - prowadząc postępowanie - podejmował wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyjaśnienia wszelkich wątpliwości. Organ uznał ponadto, że - wbrew zarzutom skargi - cały materiał dowodowy został w sprawie szeroko omówiony i opisany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skierowanym do Sądu piśmie procesowym z dnia [...] maja 2019 r. Prezes Rady Ministrów poinformował, że skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego sporną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do renty specjalnej, a także wniósł o wystąpienie przez organ z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przekazanie akt administracyjnych z powrotem do organu, jak również o zawieszenie, na czas rozpoznania tej sprawy przed organem, toczącego się postepowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Jednocześnie, organ wskazał, że - w jego ocenie - brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego i zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.

Z załączonego przez organ pisma skarżącego z dnia [...] kwietnia 2019 r. wynikało, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt [...], zostało przyznane skarżącemu świadczenie rehabilitacyjne na okres 12 miesięcy. W tej sytuacji, jak wynika z pisma skarżącego, strona za okres od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] lutego 2016 r. ma pozostawać bez środków do życia. Skarżący poinformował jednocześnie w przedmiotowym piśmie, iż wyrokiem z dnia [...] marca 2019 r., wydanym w sprawie sygn. akt [...], Sąd Okręgowy [...] w [...] przyznał skarżącemu prawo do renty na stałe z tytułu niezdolności do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga A. F. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezes Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2018 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] października 2018 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że - wbrew zarzutom skargi - Prezes Rady Ministrów, wydając obie sporne decyzje administracyjne w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego - nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Organ prawidłowo ocenił bowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotowe decyzje administracyjne, Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przechodząc do oceny legalności obu spornych decyzji Prezesa Rady Ministrów, wskazać trzeba, iż będący podstawą materialnoprawną wydania wspomnianych decyzji administracyjnych przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w tej ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Rady Ministrów. Uregulowanie takie oznacza, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego.

Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracji publicznej jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608).

Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por. m. in. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11).

Z całą pewnością podkreślić należy jednocześnie, iż sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice wyraźnie określone w przepisach art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Należy podkreślić, że wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", co oznacza, że wypełnienie hipotezy powołanego przepisu ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. Dokonując zatem wyboru rozstrzygnięcia, według kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku", organ przy ocenie bierze pod uwagę te okoliczności, które jego zdaniem, z uwagi na ich szczególną cechę, uzasadniają przyznanie świadczenia specjalnego.

W literaturze podkreśla się, że mamy tu do czynienia z szerokim upoważnieniem, które pozostawia Prezesowi Rady Ministrów znaczny margines swobody oceny (por. m. in. J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006, s. 149). Znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek wyraźnie podkreśla się, że nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zaakceptował również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 38/05 (OTK-A 2006/9/123), stwierdzając wyraźnie, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał w przedmiotowym orzeczeniu, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności.

Wskazać należy, że świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Nie mają one również charakteru stricte socjalnego.

W ocenie Sądu, uznać należy, że świadczenia specjalne nie mogą zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Samej poprawie egzystencji bytowej służą bowiem zupełnie inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej. Należy również przywołać ponownie ww. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono wyraźnie, że świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym emerytura/renta wyjątkowa, o której stanowi przepis art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.

Kierując się wskazaną wykładnią, która - co należy podkreślić - jest utrwalona i powszechnie akceptowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, Sąd podziela stanowisko Prezesa Rady Ministrów, że w sytuacji skarżącego A. F. nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Sąd uznał, iż organ administracji, wydając obie sporne decyzje, w sposób prawidłowy podkreślił zasługi skarżącego, jako prezesa stowarzyszenia, w ramach którego strona skarżąca prowadzi niewątpliwie działalność zasługującą na uznanie. Niemniej jednak, jak słusznie zwrócił uwagę organ, przedstawione przez skarżącego osobiste dokonania, w tym działania wynikające z pełnionej w stowarzyszeniu funkcji, nie pozwalają na uznanie, że działalność ta szczególnie wyróżnia skarżącego A. F. w gronie wielu innych osób zaangażowanych w społeczną działalność na rzecz różnych organizacji i stowarzyszeń, w tym również działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Owszem, organ w pełni zasadne podkreślił, że wskazana postawa skarżącego bez wątpienia winna budzić ogromny szacunek, jednak nie ma ona - wymaganego w postępowaniach o świadczenia specjalne - elementu wyjątkowości. Jednocześnie, uznać trzeba, że także podnoszona przez skarżącego okoliczność związana z otrzymaniem nagrody, wręczonej przez władze komunalne [...], z tytułu prowadzonej działalność społecznej nie jest wystarczająca do uznania owej postawy skarżącego za szczególną, w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy.

W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów zgromadził i rozważył wszechstronnie cały materiał dowodowy istotny z punktu widzenia normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie. Należy uznać, iż analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że ocena okoliczności faktycznych sprawy została dokonana przez organ prawidłowo, przy uwzględnieniu wszystkich wskazanych na wstępie okoliczności i kryteriów. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych.

Sąd pragnie jednocześnie wyraźnie podkreślić, że istotą przyznania świadczenia socjalnego jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych.

Należy wskazać, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru kompensacyjnego, którego zadaniem jest wyrównanie wyrządzonych, czy odczuwanych przez wnioskodawców krzywd i uszczerbków.

Reasumując, stwierdzić należy, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku.

Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Rady Ministrów, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] października 2018 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

Według Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy, a argumentacja organu nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia specjalnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.