Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 23/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzje Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] października 2005 nr [...] oraz z dnia [...] października 2005 roku nr [...] w przedmiocie Przystąpienia Skarbu Państwa do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przekazania przedsiębiorstwa oraz odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę ; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. G. z kancelarii adwokackiej w W. ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych oraz kwotę 52,80 zł ( pięćdziesiąt dwa złote, osiemdziesiąt groszy) należnego podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej A. Z.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. [...] Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2005 r. [...] mocą której odmówiono wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r. w przedmiocie przyznania na rzecz I. K., Z. K., H. K., L. W. i K. O. odszkodowania z tytułu utraconego mienia ruchomego i nieruchomego przedsiębiorstwa Cegielnia J. w B. pow. [...].

W ocenie Ministra Gospodarki i Pracy wznowienie postępowania było niedopuszczalne z przyczyn formalnych bowiem skarżąca nie posiadała przymiotu strony tego postępowania. Organ podkreślił, że decyzją z dnia [...] sierpnia1996 r. Minister Przemysłu i Handlu stwierdził nieważność:

1) zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia1949 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod nazwą Cegielnia J. w B. pow. [...],

2) zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] stycznia 1955 r. w sprawie zmiany zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia1949 r. dotyczącego ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad w/w przedsiębiorstwem.

Z kolei Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] grudnia 1958 r. o przejęciu na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r. przedsiębiorstwa o którym wyżej mowa.

W następstwie wydania w/w decyzji zgodnie z art. 160 § 1 kpa (w pierwotnym brzmieniu) strona która poniosła szkodę na skutek stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych uprawniona została do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym za poniesioną rzeczywistą szkodę.

W tym celu należało zwrócić się ze stosownym wnioskiem do organu który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa w zawitym trzyletnim terminie, który rozpoczął swój bieg w momencie gdy stała się ostateczna ostatnia z w/w decyzji nieważnościowych tj. decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 1999 r.

W terminie określonym w art. 160 § 6 kpa do Ministra Gospodarki z roszczeniem odszkodowawczym wystąpili : I. K., Z. K., H. K., L. W. i K. O. - spadkobiercy J.K. byłego właściciela wadliwie znacjonalizowanej Cegielni.

Z wnioskiem takim nie wystąpiła jedynie A. Z. dziedzicząca 34/160 udziałów w spadku po J. K.

Minister Gospodarki rozpatrzył wnioski w/w i podjął w tej sprawie ostateczną decyzję z dnia [...] lipca 2002 r. Dopiero wnioskiem z dnia 10 lipca 2002 r. A. Z. wystąpiła z roszczeniem odszkodowawczym za szkodę poniesioną w związku z przejęciem z rażącym naruszeniem prawa na własność Państwa przedmiotowej Cegielni. W następstwie rozpoznania tego wniosku Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania odszkodowania ze względu na przekroczenie przez nią ustawowego zawitego terminu określonego w art. 160 § 6 kpa, a następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2003 r. odmówił na podstawie art. 134 kpa ponownego rozpatrzenia sprawy oraz uzupełnienia w/w decyzji (z dnia 16 grudnia 2002 r. ).

W dniu 10 stycznia 2003 r. A. Z. złożyła podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] sierpnia1996 r. stwierdzającej nieważność zarządzenia w sprawie zmiany tego zarządzenia. Po rozpatrzeniu tego podania decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] sierpnia1996 r. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2004 r. wydanym w sprawie IV SA/Wa 2064/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na decyzję z dnia [...] kwietnia 2003 r.

W dniu 22 września 2003 r. A. Z. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1996 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Gospodarki i Pracy wydał w dniu [...] lutego 2005 r. decyzję utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nie stwierdzającą nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1996 r.

W dniu 31 grudnia 2004 r. A. Z. wystąpiła z kolejnym wnioskiem tym razem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r. (przyznającej odszkodowanie pozostałym spadkobiercom J. K.), jednakże również i ten wniosek nie zyskał aprobaty. Minister Gospodarki i Pracy odmówił bowiem wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji, a to dlatego że A. Z. nie posiadała przymiotu strony w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] lipca 2002 r.

W dniu 26 lipca 2005 r. A. Z. zwróciła się do Ministra Gospodarki i Pracy o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. i to z jej udziałem i przyznanie odszkodowania za wyszczególnione przez nią straty związane z ustanowieniem nad Cegielnią przymusowego zarządu państwowego i przejęciem jej na własność Państwa.

W ocenie organu wniosek o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną jeżeli postępowanie w którym ona zapadła było dotknięte co najmniej jedną z wadliwości wyliczonych wyczerpująco w art. 145 § 1 kpa.

Wobec okoliczności, iż zainteresowana nie wskazała przepisu kpa mającego stanowić podstawę wznowieniową organ mając na uwadze treść wniosku potraktował go jako złożony w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa.

Powołał się jednocześnie na przepis art. 148 § 1 i 2 kpa z którego wynika, iż strona ze skutkiem prawnym może złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia w terminie 1-go miesiąca od dnia w którym dowiedziała się o decyzji, bądź okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia. To wszystko oznaczało konieczność ustalenia kwestii legitymacji prawnej A. Z. do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, oraz konieczność ustalenia czy zachowany został termin do wniesienia podania o wznowienie (art. 148 § 1 i 2 kpa).

Odnosząc się do tych kwestii organ podniósł, że legitymację procesową do występowania z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego posiada tylko strona tj. osoba która brała udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 kpa uzasadniającego jej udział. Po dokonaniu analizy akt sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r. organ stwierdził, że A. Z. nie była stroną postępowania zakończonego tą decyzją i nie posiada interesu prawnego w tej sprawie. Skarżąca nie może zatem żądać wznowienia tego postępowania, gdyż o jej uprawnieniu do żądania przyznania odszkodowania wynikającemu z dziedziczenia 34/160 udziałów w spadku po J. K. nie rozstrzygała decyzja z dnia [...] lipca 2002 r., lecz inna decyzja a mianowicie decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2002 r. Dodatkowo zaznaczono, iż A. Z. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie z naruszeniem miesięcznego terminu przewidzianego w art. 148 § 1 kpa. Wszystko to oznacza, iż ze względów formalnych nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2002 r.

Jeśli chodzi o drugą z zaskarżonych decyzji tj. decyzji z dnia [...] października 2005 r. [...] to Minister Gospodarki i Pracy utrzymał nią w mocy własną decyzję z dnia [...] września2002 r. [...] mocą której umorzono postępowanie w sprawie wydania decyzji dotyczącej przystąpienia Skarbu Państwa do sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przekazania przez dotychczasowego właściciela - Skarb Państwa Cegielni J. w B. na rzecz spadkobierców J. K.

W uzasadnieniu w/w decyzji organ podkreślił, że w odniesieniu do prośby skarżącej o wyjaśnienie obecnego statusu prawnego nieruchomości na której funkcjonowała Cegielnia stwierdzić należy, iż prawo własności składników majątkowych tego przedsiębiorstwa zostało przywrócone spadkobiercom J.K. stosownie do przysługujących im udziałów w spadku po właścicielu Cegielni.

Kwestie fizycznego zwrotu składników majątkowych Cegielni oraz wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobiercami J.K.- aktualnymi właścicielami składników majątkowych tego przedsiębiorstwa, a ich faktycznymi użytkownikami mogą być dochodzone w drodze powództwa cywilnego przed sądem powszechnym. W sytuacji gdy A. Z. jako jedna ze spadkobierców J.K. dochodząc dalszych roszczeń związanych z faktycznym odzyskaniem nieruchomości domaga się przystąpienia Skarbu Państwa do sporządzenia kolejnego protokołu zdawczo - odbiorczego to organem właściwym byłby tu właściwy Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Zatem do tego organu należy kierować wnioski w przedmiotowej kwestii, przy czym jej istota nie ma charakteru sprawy administracyjnej, stąd do jej załatwienia nie mogą być stosowane przepisy kpa.

Jako podstawę złożonego wniosku A. Z. wskazała art. 104 § 1 kpa. Tenże przepis nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy do wydania decyzji administracyjnej. Poza tym brak jest przepisu prawa, który przewidywałby konieczność lub możliwość wydania decyzji administracyjnej na okoliczność sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego i przekazania istniejących składników majątkowych przedsiębiorstwa jego właścicielom.

Protokół zdawczo - odbiorczy jest bowiem dokumentem potwierdzającym jedynie, że pomiędzy dwoma zainteresowanymi podmiotami dokonano czynności faktycznej wydania przez jednego z nich i jednoczesnego odbioru przez drugi podmiot określonej rzeczy.

Powyższe oznacza, iż żądanie A. Z. jest bezpodstawne, a prowadzone postępowanie bezprzedmiotowe. W konsekwencji prowadzi to do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa.

Skargę na wyżej opisaną decyzję Ministra Gospodarki i Pracy wniosła A. Z. zaskarżając ją w całości.

Decyzji z dnia [...] października 2005 r. [...] zarzuciła rażące naruszenie przepisów:

1) art. 7 i 107 § 3 kpa,

2) art. 32 ust. 1 i 2, oraz 64 ust. 2 Konstytucji RP,

3) art. 14 rozdział I Konwencji praw Człowieka, oraz art. 1 Protokołu nr 1 do tejże Konwencji.

Decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] października 2005 r. [...] zarzuciła rażące naruszenie przepisów:

1) art. 65 § 1 kpa,

2) art. 35 § 3 kpa.

Ponadto zakwestionowana została podstawa wydania decyzji z dnia [...] lipca 2002 r., a pośrednio także i decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przyznanie prawa do odszkodowania, wskazanie organu który w imieniu Skarbu Państwa zobowiązany będzie do przystąpienia do sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego i przekazania Cegielni przez dotychczasowego właściciela, oraz wycofanie z obiegu prawnego obu wersji Protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 17 sierpnia 2001 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie o podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna i jako taka została oddalona.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie można mówić o tym iż doszło do naruszenia jakiegokolwiek z przepisów powoływanych w skardze.

Przepis art. 7 kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Analiza materiału zgromadzonego w aktach sprawy prowadzi do wniosku, iż w toku prowadzonego postępowania nie doszło do naruszenia powołanego przepisu. Trzeba bowiem przypomnieć, iż decyzja z dnia [...] października2005 r. [...], oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały w tzw. postępowaniu wznowieniowym, które zakończyło się przed organem słuszną decyzją odmawiającą wznowienia.

W tym miejscu należy podkreślić, iż postępowanie prowadzone na podstawie przepisów rozdziału 12 kpa jest swojego rodzaju postępowaniem szczególnym, które może być prowadzone w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o ile wystąpią przesłanki przewidziane w art. 145 § 1 kpa. Ponieważ skarżąca nie wskazała podstawy prawnej ewentualnego wznowienia organ w sposób prawidłowy dokonał rozważenia takiej możliwości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, jako że treść korespondencji którą skarżąca kierowała na adres organu uzasadniała przyjęcie co najwyżej takiej podstawy prawnej.

Przywołany przepis stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, lub też gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję.

Spełnienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych przez przepis art. 145 § 1 pkt 1-8 kpa nie jest jednak wystarczające i nie przesądza o konieczności wznowienia postępowania przez uprawniony organ. Niezbędnym warunkiem dodatkowym, który musi zostać spełniony jest zachowanie terminu przewidzianego w art. 148 § 1 kpa. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się bowiem do organu który wydał w sprawie decyzję w I - ej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, przy czym termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 kpa).

W ocenie Sądu skarżąca ponad wszelką wątpliwość terminu o którym wyżej mowa nie zachowała. Wnosiła bowiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., której treść, uzasadnienie i okoliczności wydania znała dużo wcześniej. Świadczy o tym choćby to, że już w dniu 31 grudnia 2004 r. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności, a następnie zakwestionowała decyzję wydaną w następstwie rozpoznania tego wniosku.

Powyższe oznacza, iż z przyczyn formalnych nie mogło dojść do wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie, a co za tym idzie i do wydania w pierwszej kolejności postanowienia przewidzianego w art. 149 § 1 kpa. Podstawa odmowy wznowienia postępowania, którą stanowi m.in. przywołany przez organ przepis art. 148 § 1 i 2 kpa pozwala na twierdzenie, iż w sprawie nie doszło do naruszenia art. 107 § 3 kpa. Uzasadnienie faktyczne decyzji jest bowiem inne w przypadku gdy decyzja jest dla strony pozytywna tzn. gdy kształtuje prawa bądź nakłada określone obowiązki, inne natomiast gdy decyzja z przyczyn formalnych nie uwzględnia żądania strony. W uzasadnieniu tej ostatniej organ zazwyczaj nie musi przywoływać faktów, które uznał za udowodnione, ani też dokonywać oceny dowodów.

Niezależnie jednak od powyższego należy przyznać rację organowi, który stawia tezę, iż skarżąca nie była uprawniona do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lipca2002 r., albowiem nie miała w tym interesu prawnego. Postępowanie w tej sprawie (zakończonej w/w decyzją) toczyło się wprawdzie bez jej udziału i zakończyło się pozytywnie dla pozostałych spadkobierców J. K., jednak zważyć należy iż skarżąca wystąpiła z roszczeniem odszkodowawczym, a więc z takim samym jak spadkobiercy J.K. w innej sprawie (już po zakończeniu tego pierwszego postępowania). Sprawa ta zakończyła się decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. i to właśnie w niej skarżąca wykazała istnienie po jej stronie interesu prawnego w dochodzeniu stosownego odszkodowania.

Zupełnie inną kwestią jest natomiast wynik postępowania w tej sprawie. Jak słusznie zauważył organ legitymację procesową do występowania z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego posiada strona tj. osoba która brała udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 kpa uzasadniającego jej udział.

W ocenie Sądu w sprawie będącej przedmiotem osądu skarżąca nie wykazała interesu prawnego w żądaniu wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Wydaje się, iż postępowanie zarówno w sprawie niniejszej jak i liczne postępowania inicjowane przez skarżącą wcześniej, a które szczegółowo opisują uzasadnienia zaskarżonych decyzji świadczą o niewłaściwym pojmowaniu przez nią istoty problemu z jakim de iure mamy do czynienia.

Otóż z faktu, że skarżąca jako jeden ze spadkobierców J.K. i jako ta której należy się stosowne odszkodowanie została pominięta w decyzji z dnia [...] lipca 2002 r. nie można wyprowadzać wniosku, iż decyzję tą można skutecznie kwestionować w terminach i trybie sugerowanym przez skarżącą. Możliwość wznowienia postępowania jest bowiem obwarowana warunkami których spełnienie pociąga za sobą, wydanie postanowienia (art. 149 § 1 kpa) będącego w istocie podstawą do prowadzenia przez właściwy organ stosownego postępowania co do przyczyn wznowienia, oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 kpa). Jednym z takich warunków jest zachowanie terminu z art. 148 § 1 kpa tj. terminu 1 - go miesiąca. Jak już wyżej wskazano skarżąca terminu tego nie zachowała co było wystarczającym powodem odmowy wznowienia postępowania i to nawet bez potrzeby czynienia pozostałych rozważań. Oznacza to, iż obecnie praktycznie jedyną drogą pozwalającą na dochodzenie racji przez skarżącą jest droga procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Jeśli bowiem pozostali spadkobiercy uzyskaliby całość stosownego odszkodowania które obejmowało udział skarżącej która w postępowaniu nie uczestniczyła to winni oni rozliczyć się ze skarżącą. Spadkobiercy ci o ile istotnie uzyskali odszkodowania w kwotach przewyższających wysokość ich udziałów spadkowych winni otrzymane "nadwyżki" przekazać właśnie skarżącej stosownie do przepisów art. 405 kc nast.

Powyższe prowadzi także do wniosku, że zarzut naruszenia przywołanych w skardze przepisów Konstytucji RP, oraz Konwencji Praw Człowieka jest bezzasadny w sposób oczywisty i nie wymaga merytorycznego rozważenia ze strony Sądu.

Zdaniem Sądu trafna była również decyzja Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] października2005 r. [...].

Nie istnieje bowiem taki przepis prawa który pozwalałby na przystąpienie Skarbu Państwa do sporządzenia kolejnego protokołu zdawczo - odbiorczego przekazania Cegielni na rzecz spadkobierców J. K., oraz na sporządzenie takiego protokołu. Jak słusznie zauważa organ kwestia fizycznego zwrotu składników majątkowych Cegielni, oraz wzajemnych rozliczeń pomiędzy spadkobiercami J.K. a ich faktycznymi użytkownikami mogą być dochodzone jednakże również w drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym w oparciu o przepis art. 222 kc i nast.

Ponieważ Sąd Administracyjny bada jedynie legalność zaskarżonych decyzji czyli ich zgodność z prawem przeto nie jest możliwe wydawanie w ramach postępowania sądowego orzeczeń reformatoryjnych. Oznacza to także brak możliwości przyznania skarżącej prawa do odszkodowania i zawarcie go w treści sentencji wyroku.

Co do decyzji z dnia [...] lipca 2002 r., oraz z dnia [...] grudnia 2002 r. to skarżąca nie może ich kwestionować w ramach niniejszego postępowania, albowiem ich legalność była badana w innych sprawach.

Podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 151 ppsa.