Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 871/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 2 ust. 2 art. 89 art. 93 ust. 2 pkt 1 art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lipca 2022 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2021 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2020/2021 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] (dalej: "Rektor", "organ") z dnia [...] maja 2021 r. (bez numeru) odmawiająca przyznania K. P. (dalej: "strona", "skarżąca") stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2020/2021.

W podstawie prawnej ww. decyzji organ powołał art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 i 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478) dalej: "u.p.s.w.n.", art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej: "k.p.a.", oraz § 18, § 19, § 20 i § 25 ust. 1-3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego Załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (Monitor [...] z 2019 r., poz. [...]), dalej: "Regulamin świadczeń".

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] listopada 2020 r. K. P., studentka pierwszego roku studiów magisterskich na kierunku [...], złożyła wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2020/2021.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], doręczoną w dniu 23 lutego 2021r., Rektor odmówił przyznania stronie stypendium dla osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż stypendium nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich posiadał status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące (zgodnie z § 5 ust. 3 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 Regulaminu świadczeń oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.). Z danych zawartych w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów (USOS) oraz deklaracji przy wypełnieniu wniosku o przyznanie świadczenia wynika, że w przypadku strony ww. okres 72 miesięcy minął [...] września 2009 r. Brak jest zatem podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku.

Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. K. P. złożyła do Rektora wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2020/2021.

Strona zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej poprzez nieuwzględnienie w trakcie postępowania § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r., poz. 857 ze zm.), dalej: "rozporządzenie MPiPS z dnia 15 lipca 2006 r.", a także błędną wykładnię art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n.

Strona podniosła, że za datę powstania niepełnosprawności należy uznać - w jej przypadku - datę złożenia wniosku do Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W., tj. [...] października 2015 r., co wynika z § 14 pkt 6 ww. rozporządzenia. Okoliczność ta, zdaniem skarżącej, oznacza spełnienie przesłanki z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n., tj. powstania niepełnosprawności w czasie studiów.

Strona wskazała również, że stypendium dla osób niepełnosprawnych zostało jej przyznane cztery razy w toku wszystkich studiów. W zaskarżonej decyzji organ, obliczając okres 6-letni, uwzględnił okres posiadania statusu studenta przez stronę (czyli ponad 72 miesiące), a nie okres pobierania świadczenia (40 miesięcy). Interpretacja art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. dokonana przez organ, nieuwzględniająca okresu pobierania świadczenia, a zamiast tego wyłącznie okres posiadania statusu studenta, jest nieprawidłowa.

Strona stwierdziła, że prawidłową wykładnią ww. przepisu odnośnie sposobu liczenia terminu 6-letniego ("nie dłużej niż przez okres 6 lat") jest okres faktycznego pobierania świadczenia, a nie okres samego posiadania statusu studenta. Wynika to z takich czynników jak spełnienie określonych wymogów materialnych będących podstawą do przyznania i wypłaty świadczeń dla osób niepełnosprawnych, a także dopełnienia przesłanek formalnych, tj. złożenia prawidłowo przygotowanego wniosku o przyznanie stypendium w wyznaczonym przepisami terminem. Odmienna wykładnia sformułowania "nie dłużej niż przez okres 6 lat" mogłaby prowadzić do wykluczenia z katalogu podmiotów uprawnionych do pobierania stypendium osoby, które spełniły przesłanki otrzymania stypendium, jednak z powodów zdrowotnych, ekonomicznych czy losowych ich okres kształcenia się i edukacji uległ wydłużeniu.

Strona wskazała również, że art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n wprowadza wyjątek od ogólnej regulacji przewidzianej w art. 93 ust. 2 u.p.s.w.n. Okres 6 lat, o którym mowa w ww. przepisie, ulega "odnowieniu" na nowym (kolejnym) kierunku studiów. W takiej sytuacji sumować należy miesiące obecnych studiów, tj. [...] od dnia 1 października 2020 r., co stanowi okres 5 miesięcy, zatem decyzja stypendialna powinna być pozytywna.

Motywując podjęte rozstrzygnięcie Rektor wskazał, że w październiku 2013 r. strona przedstawiła w Biurze Osób Niepełnosprawnych orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu lekkim, wydane w S. w dniu [...] września 2013 r. W punkcie IV orzeczenia wyraźnie wskazano, że "niepełnosprawność istnieje od: powstała przed 16-tym rokiem życia", a więc przed rozpoczęciem studiów. Jest to dokument, wobec którego nie przeprowadzono przeciwdowodu, zatem jest dowodem tego, co w nim urzędowo stwierdzono (art. 76 k.p.a.). Pominięcie ww. orzeczenia stanowiłoby naruszenie art. 7, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. W sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 91 ust. 4 u.p.s.w.n., zgodnie z którym, w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Organ podtrzymał stanowisko odnośnie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. powołując się na stanowisko Ministerstwa Edukacji i Nauki (odpowiedź na interpelację nr [...] w sprawie przepisów dotyczących pobierania świadczeń przysługujących studentom), w którym wskazano, iż nie jest zasadne finansowe wspieranie ze środków publicznych kształcenia trwającego dłużej niż standardowy okres studiów, niezbędny do uzyskania wykształcenia wyższego. Terminowa realizacja procesu kształcenia przez studenta ma istotne znaczenie także z punktu widzenia finansów publicznych, szczególnie w przypadku kształcenia na studiach stacjonarnych w uczelniach publicznych, które są bezpłatne dla studentów, zaś ciężar ich finansowania spoczywa solidarnie na podatnikach. Tymczasem interpretacja wojewódzkich sądów administracyjnych pozwala na dalsze wspieranie studentów, którzy przedłużają okres studiowania poprzez rozpoczynanie studiów i rezygnowanie z ich ukończenia, a następnie podejmowanie studiów na innych kierunkach. Może to generować zarzuty nierównego traktowania obywateli i naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej w stosunku do studentów, którzy są w stanie zdobyć wykształcenie wyższe w okresie 6 lat.

Odnośnie zastosowania w sprawie art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. organ wskazał, że strona studiowała w okresie: 1 października 2003 - 1 października 2009 r. na kierunku [...], jednolite magisterskie na Uniwersytecie L. (łącznie 73 miesiące). Następnie, 1 października 2011 r. podjęła jednolite studia magisterskie (stacjonarne) na Uniwersytecie [...] na programie [...], gdzie uczyła się z przerwami do [...] grudnia 2019 r. - łącznie przez okres 81 miesięcy oraz na kierunku [...], studia jednolite magisterskie (niestacjonarne - wieczorowe), gdzie utrzymywała aktywny status studenta łącznie przez 12 miesięcy. Równolegle w październiku 2017 r. strona podjęła naukę na kolejnym kierunku: [...], dodatkowo [...] - studia stacjonarne pierwszego stopnia, gdzie studiowała w okresie [...] października 2017 r. – [...] lipca 2018 r.

Zgodnie z przytaczanym przez studentkę pismem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] lutego 2019 r.[...], art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). Świadczenia nie będą zatem przysługiwały studentowi, który na studiach pierwszego stopnia studiuje łącznie ponad 6 lat. Strona podejmowała już zarówno studia na [...] w trybie stacjonarnym oraz niestacjonarnym, jak i na innym kierunku studiów ([...]). Kluczowy jest bowiem zwrot "kolejny kierunek studiów", a zatem nie może to być ten sam kierunek studiów, choćby ponownie podejmowany, na którym student pobierał świadczenia w ramach "podstawowego" okresu 72 miesięcy. Z systemowej wykładni art. 93 ust. 1 i 2 w zw. z ust. 4 u.p.s.w.n. wynika, że "kolejny kierunek studiów", to odmienny kierunek studiów niż wskazywany zgodnie z ust. 1 lub odmienny niż ten, na którym uzyskano tytuł zawodowy określony w art. 93 ust. 2 pkt 2 u.p.s.w.n. Strona pozostaje zaś na tym samym kierunku – [...].

Pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. K. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Rektora Uniwersytetu [..] z dnia [...] maja 2021 r. zarzucając naruszenie:

- art. 107 § 1 pkt 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej (w szczególności art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n.) i faktycznej zaskarżonej decyzji, w tym poprzez pominięcie w jej uzasadnieniu dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r. oraz niewyjaśnienie przyczyn, z powodu których organ odmówił temu dokumentowi urzędowemu wiarygodności i mocy dowodowej, co skutkowało wydaniem w sprawie decyzji odmownej,

- art. 77, art. 7, art. 8 oraz art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dowodu z dokumentu urzędowego - orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015r., przez co nie dokonano wszechstronnej oceny materiału zebranego w sprawie i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, a co skutkowało wydaniem w sprawie decyzji odmownej,

- art. 76 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie i nieuwzględnienie dowodu z dokumentu urzędowego jakim jest orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r., co skutkowało błędnym uznaniem, że niepełnosprawność skarżącej powstała przed rozpoczęciem studiów, a w konsekwencji uznaniem, iż skarżącej stypendium dla niepełnosprawnych nie przysługuje,

- art. 81a § 1 k.p.a., poprzez naruszenie przez organ obowiązku rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony w przypadku, gdy zgromadzony materiał dowodowy budzi wątpliwości co do stanu faktycznego, a wątpliwości tych nie da się usunąć,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy decyzji I instancji pomimo wskazanych uchybień,

- art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że okres 6 lat na jaki przysługują świadczenia oblicza się biorąc pod uwagę okres, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, a nie okres faktycznego pobierania przez niego świadczenia,

- § 14 pkt 6 rozporządzenia MGPiPS z dnia 15 lipca 2003 r. poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że z orzeczenia z dnia [...] listopada 2015 r. wynikało, że "nie da się ustalić" od kiedy istnieje niepełnosprawność, co skutkowało błędnym uznaniem przez organ, iż niepełnosprawność powstała przed podjęciem studiów.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W motywach skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie ww. zarzutów zbieżną z argumentacją zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała zarzuty i wnioski skargi. Podniosła również, że argumentacja przedstawiona w odpowiedzi na skargę jest całkowicie chybiona i pozbawiona podstaw prawnych. Prawidłowa wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. odnośnie sposobu liczenia terminu 6-letniego polega na uznaniu, że okres 6 lat na jaki przysługują świadczenia oblicza się biorąc pod uwagę okres faktycznego pobierania przez wnioskodawcę świadczenia, a nie okres w którym wnioskodawca posiadał status studenta. Organ błędnie przyjął, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Zarówno § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń jak i przywołane w odpowiedzi na skargę pismo Ministra Nauki i Szkolnictwa stanowią przykład błędnej interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. i nie mogą jako takie uzasadniać prawidłowości wydanych w sprawie decyzji. Na poparcie powyższego stanowiska pełnomocnik powołała orzeczenia sądów administracyjnych.

Zdaniem pełnomocnik, skarżąca spełnia przesłanki do otrzymywania stypendium określonego w ustawie, stąd jest uprawniona do jego otrzymania. Po pierwsze, skarżąca pobierała stypendium tylko przez 40 miesięcy, a nie przez 6 lat (72 miesiące). Zatem mogła ubiegać o stypendium na kolejne miesiące (lata) nauki. Po drugie, organ bezpodstawnie uznał, że niepełnosprawność skarżącej powstała przed rozpoczęciem studiów, na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2013 r. wskazującego, że jej niepełnosprawność powstała przed 16-stym rokiem życia, całkowicie pomijając orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r., z którego wynika, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność skarżącej.

Postanowieniem z dnia 15 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2514/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę jako wniesioną po upływie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.). Na skutek zażalenia pełnomocnika skarżącej na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2022 r. uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 15 marca 2022 r. uznając, że w świetle obowiązującego na dzień wydania decyzji art. 46 § 3 i § 5 k.p.a., skarga z dnia 10 czerwca 2021 r. została złożona z zachowaniem ustawowego 30-dniowego terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2021 r. utrzymująca w mocy w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej – K. P. stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2020/2021.

Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 i 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz m.in. § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...].

Zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). W myśl art. 89 u.p.s.w.n. stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 92 ust. 1 u.p.s.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Natomiast w myśl art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n.).

Organ, wydając decyzje w sprawie, uznał, iż dla obliczenia ww. 6-letniego terminu kluczowy jest okres, w jakim dana osoba posiadała status studenta, a bieg tego terminu rozpoczyna się z dniem podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy na pierwszym kierunku studiów, przy czym dla biegu terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie oraz czy je pobiera. Stąd na gruncie rozpoznawanej sprawy organ uwzględnił wszystkie okresy, w których skarżąca była wpisana na listę studentów (a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n.), ustalając tym samym, że okres 6 lat, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium dla osób niepełnosprawnych upłynął w przypadku skarżącej w dniu [...] września 2009 r. (tj. wraz z upływem 72 miesiąca posiadania statusu studenta, który to okres należy liczyć od dnia 1 października 2003r.). W związku z powyższym, zdaniem organu, uprawnienie skarżącej do uzyskania ww. stypendium wygasło, co skutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych.

Sąd powyższego stanowiska organ nie podziela. Sąd opowiada się natomiast za stanowiskiem wyrażonym w utrwalonej już linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym pojęcia "przysługiwania świadczenia" nie można utożsamiać z pojęciem "posiadania statusu studenta" (por. wyroki NSA: z 13 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 4740/21, z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21; z 8 lipca 2021 r. sygn. III OSK 3913/21; z 15 czerwca 2021 r. sygn. III OSK 3978/21; publ. CBOSA).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów.

Uzasadnione jest zatem stanowisko, że zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium.

W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 u.p.s.w.n. wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 u..s.w.n. warunki przyznania zapomogi, w art. 91 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium rektora, a w art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, a nie do okresu, w którym dana osoba posiadała status studenta.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat" (druk sejmowy 2446). Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie będą mu już przysługiwać. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zauważyć należy, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium dla niepełnosprawnych lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Nie można zatem, jak przyjmuje organ, wiązać początku okresu 6-letniego, o którym mowa w art. 93 ust. 1 pkt 2 u.p.s.w.n., z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże otrzymywania świadczeń z art. 86 ust.1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 u.p.s.w.n., to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania prawa do wnioskowanego w sprawie stypendium dla niepełnosprawnych.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń, który stanowił podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania stypendium, świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, w tym na studiach za granicą. Powołany przepis nakazuje sumować okresy, w których dana osoba posiada status studenta, a nie okresy przysługiwania świadczeń. Wskazuje to na istnienie konfliktu pomiędzy obiema normami prawnymi, tj. pomiędzy prawem wewnętrznym uczelni (Regulaminem świadczeń), a prawem powszechnie obowiązującym jakim jest ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Przedstawioną wyżej wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. potwierdza wynik wykładni art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. Ustawodawca w art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. wyraźnie stanowi, że student "może otrzymać świadczenie przez 6 lat" a nie, że będzie mógł ubiegać się o świadczenie przez okres 6 lat. Ustawodawca jednoznacznie przyjął w tym przepisie, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o stypendium dla osób niepełnosprawnych, ale o możliwość jego "otrzymania", nie dłużej niż przez okres 6 lat, oczywiście tylko na jednym, kolejnym kierunku studiów. Ponadto nie można wiązać początku tego okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez niepełnosprawnego studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy, bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych. Zatem nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21, publ. CBOSA).

Podsumowując należy stwierdzić, że organ badając zaistnienie przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego stypendium, do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., wliczył okres studiowania przez skarżącą nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało, tj. czy otrzymywała ww. świadczenie (przy czym, jak podnosiła skarżąca, pobierała ona świadczenie przez okres 40 miesięcy). W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organ stanowiska, iż sześcioletni okres upłynął [...] września 2009 r., a tym samym, że odmowa przyznania skarżącej stypendium dla niepełnosprawnych z tej przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Wskazać również należy, że otrzymanie przez studenta świadczenia w oparciu o art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. ustawodawca uzależnił od tego, czy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów. Odnosząc się do stanowiska skarżącej, iż przesłanka ta została spełniona w niniejszej sprawie wskazać należy, że w orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] listopada 2015r. stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności skarżącej "nie da się ustalić". Natomiast w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] września 2013 r. stwierdzono, iż niepełnosprawność skarżącej powstała "przed 16-tym rokiem życia". Zatem w oparciu o ww. dokumenty organ nie mógł przyjąć, jak podnosi skarżąca, że niepełnosprawność powstała w dniu [...] października 2015 r., tj. w dacie złożenia wniosku do Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. (stosownie do brzmienia § 14 pkt 6 rozporządzenia MGPiPS z dnia 15 lipca 2003 r.). Niepełnosprawność skarżącej istniała bowiem już przed tą datą, o czym świadczy sam fakt wydania orzeczenia z dnia [...] września 2013 r.

Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] lutego 2021 r. zostały wydane z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.n. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku ocenę prawną.

Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.