Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4712/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 35a, art. 140aa ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Cezary Pryca sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz Irena Wiszniewska-Białecka (spr.) Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2375/15 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [... lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. B. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wyrokiem z 25 maja 2016 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2375/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. B. (skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) z [...] lipca 2015 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 4 marca 2015 r. w Byczynie na drodze krajowej nr 11 przeprowadzono kontrolę dwuosiowego pojazdu marki MAN z naczepą marki Van Eck, którym kierował P. M., wykonując w imieniu skarżącego przejazd drogowy z ładunkiem w postaci mąki i panierki w workach umieszczonych na paletach. Podczas kontroli (której przebieg utrwalono protokołem z 4 marca 2015 r.) stwierdzono, że nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu wyniósł (po uwzględnieniu przewidzianej przepisami korekty) 14,76 t, przekraczając o 4,76 t (czyli o 47,6%) normę dopuszczalną na kategorii dróg, do jakich jest zaliczona droga krajowa nr 11.

Decyzją z [...] kwietnia 2015 r. Opolski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (WITD) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 15 000 zł za brak zezwolenia kategorii VII. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 64 oraz art. 140aa ust. 1 - 3 i a. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 z późn. zm.; p.r.d.) i art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.; k.p.a.).

Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji.

Decyzją z [...] lipca 2015 r. GITD utrzymał w mocy decyzję WITD z 21 października 2014 r. Organ odwoławczy stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym karę pieniężną należało nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii VII, stosownie do art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) i ust. 2 p.r.d. GITD nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w odwołaniu, że: 1) pojazd nienormatywny pod względem nacisku osi to taki pojazd, którego więcej niż jedna oś przekracza dopuszczalne normy, 2) karę pieniężną można nałożyć jedynie w przypadku stwierdzenia przejazdu po drogach publicznych więcej niż jednego pojazdu nienormatywnego, 2) to kierowca (a nie skarżący) był podmiotem wykonującym przejazd.

Skarżący wniósł do WSA skargę na decyzję GITD. Zarzucił, że w sprawie wszczętej kontrolą z 4 marca 2015 r. nie doręczono mu decyzji WITD z 21 października 2014 r., która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją GITD. Skarżący wskazał, że w jego sprawie WITD wydał decyzję z [...] kwietnia 2015 r. Stwierdził, że utrzymanie przez GITD w mocy decyzji nieistniejącej i nieznanej skarżącemu czyni zaskarżoną decyzję niezrozumiałą i powoduje niepewność w zakresie sytuacji prawnej skarżącego.

Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę.

Po pierwsze, WSA uznał, że błędne wskazanie w sentencji zaskarżonej decyzji daty i numeru decyzji WITD stanowiło oczywistą omyłkę w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. Zdaniem WSA, z uzasadnienia decyzji GITD jednoznacznie wynika, jakiej sprawy skarżącego decyzja ta dotyczy. Opis stanu faktycznego (obejmujący datę, miejsce i ustalenia kontroli, datę i numer protokołu kontroli, wskazanie skontrolowanego pojazdu członowego, kierowcy i skarżącego) nie pozostawiają wątpliwości, że GITD rozpoznał odwołanie od decyzji WITD z [...] kwietnia 2015 r. Wobec tego popełniona przez GITD pomyłka w dacie i numerze decyzji WITD nie miała żadnego wpływu na wynik sprawy.

Po drugie, WSA ocenił, że WITD prawidłowo nałożył na skarżącego karę pieniężną na podstawie art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. - jak za brak zezwolenia kategorii VII. Sąd wyjaśnił, że stosownie do lp. 7 załącznika nr 1 do p.r.d. zezwolenie kategorii VII dotyczy pojazdów nienormatywnych o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-VI oraz o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. W niniejszej sprawie przekroczony został nacisk pojedynczej osi napędowej na drodze o dopuszczalnym nacisku do 10 t, a przekroczenie to było wyższe od 11,5 t. Przy takich parametrach pojazdu w razie przewożenia ładunku niepodzielnego w grę wchodzi jedynie zezwolenie kategorii VII.

Po trzecie, WSA wskazał, że w p.r.d. ustawodawca rozróżnia pojęcia "podmiot wykonujący przejazd" i "kierujący pojazdem". W rozumieniu art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d. "podmiotem wykonującym przejazd" nie jest kierujący pojazdem, lecz przedsiębiorca, w imieniu którego wykonywany jest przejazd i który odpowiada za jego wykonanie oraz za działania zatrudnianego przez siebie kierowcy.

Po czwarte, WSA nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, że w świetle art. 140aa ust. 1 oraz art. 2 pkt 35a p.r.d. kara pieniężna może być nałożona tylko za przejazd po drodze publicznej pojazdów nienormatywnych, a nie jednego pojazdu nienormatywnego oraz że pojazdem nienormatywnym ze względu na przekroczenie nacisku osi jest wyłącznie pojazd, w którym stwierdzono przekroczenie tego parametru w przypadku więcej niż jednej osi. Zdaniem Sądu, zaprezentowana przez skarżącego literalna wykładnia art. 140aa ust. 1 i art. 2 pkt 35a p.r.d. prowadzi do nieracjonalnych wniosków o konieczności rozłączenia pojazdu członowego przed dokonaniem ważenia i osobnego zważenia ciągnika oraz naczepy, jak również o możliwości bezkarnego poruszania się po drogach publicznych pojedynczego pojazdu nienormatywnego. WSA uznał, że należy uwzględnić wykładnię funkcjonalną i systemową, co w niniejszej sprawie oznacza, że art. 140aa ust. 1 p.r.d. dotyczy zarówno nienormatywnego pojazdu, jak i zespołu pojazdów (w tym członowego), a art. 2 pkt 35a p.r.d. - pojazdów, w których został przekroczony dopuszczalny nacisk również jednej osi.

II

Skarżący złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych. Skarżący zrzekł się rozprawy i wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Skarżący zarzucił wyrokowi WSA:

1) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; p.p.s.a.), przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 2 pkt 35a p.r.d. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, przejawiające się uznaniem, że pojazd członowy będący przedmiotem postępowania wypełniał zapisaną w tym przepisie definicję pojazdu nienormatywnego;

3) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie lp. 7 tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do p.r.d. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, przejawiające się uznaniem, że będący przedmiotem kontroli zespół pojazdów wypełnia parametry odpowiednie dla zezwolenia kategorii VII;

4) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, przejawiające się uznaniem skarżącego za podmiot wykonujący przejazd.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził w szczególności, że błędne oznaczenie w zaskarżonej decyzji numeru i daty wydania decyzji WITD nie może być uznane jedynie za "oczywistą omyłkę" w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., ponieważ decyzja organu I instancji jest najistotniejsza w całym postępowaniu administracyjnym, gdyż na niej opiera się cała dalsza procedura odwoławcza.

Zdaniem skarżącego, dla ustalenia treści normy objętej art. 2 pkt 35a p.r.d. (definicja pojazdu nienormatywnego) wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej, zaś nieuprawnione jest przechodzenie do innych metod wnioskowania prawniczego. Wobec tego wykładnia dokonana przez WSA była contra legem.

Skarżący stwierdził również, że ustawodawca określając parametry odpowiednie dla zezwolenia kategorii VII operuje pojęciem "nacisków osi" wyrażonym liczbą mnogą. Skontrolowany zespół pojazdów przekroczył nacisk jednej osi, a zatem nie można uznać, że spełniał swoimi parametrami warunki do wydania zezwolenia kategorii VII.

W ocenie skarżącego, "podmiot wykonujący przejazd" to podmiot, który przejeżdża danym pojazdem pomiędzy miejscem podjęcia ładunku a miejscem jego przeznaczenia. Czynność taką wykonał kierowca, a zatem to on powinien być stroną postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną GITD wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Organ wniósł również o przeprowadzenie rozprawy.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. Naruszenia tego skarżący upatruje w tym, że w decyzji GITD błędnie oznaczono zaskarżoną decyzję WITD. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo uznał, że wadliwe wskazanie w sentencji zaskarżonej decyzji numeru i daty decyzji WITD nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że przedmiotem badania GITD było odwołanie od decyzji WITD z [...] kwietnia 2015 r., o czym świadczą przywołane tam okoliczności (w tym szczegóły związane z przebiegiem i wynikami kontroli utrwalonej protokołem z 4 marca 2015 r.). W takiej sytuacji nie ma podstaw do twierdzenia, że gdyby GITD prawidłowo wskazał datę i numer decyzji WITD, to wydałby rozstrzygnięcie inne niż utrzymanie w mocy tejże decyzji WITD. Notabene [...] września 2015 r. GITD wydał postanowienie o sprostowaniu - wskazanej wyżej - oczywistej omyłki w sentencji zaskarżonej decyzji; brak jest informacji, czy skarżący kwestionował to postanowienie.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutu, że skarżący został bezpodstawnie uznany za podmiot wykonujący przejazd w rozumieniu art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d. Co prawda p.r.d. nie definiuje pojęcia "podmiot wykonujący przejazd", zawiera jednak definicję kierującego pojazdem (art. 2 pkt 20 p.r.d.). Na gruncie p.r.d. nie ma podstaw, aby utożsamiać kierowanie pojazdem z wykonywaniem przewozu, ponieważ ustawa ta odróżnia pojęcia kierującego pojazdem i wykonującego przejazd. Zezwolenie na przejazd pojazdem nienormatywnym wydaje się dla podmiotu wykonującego przejazd (art. 64d ust. 9 p.r.d.). Natomiast kierujący pojazdem nienormatywnym jest obowiązany mieć przy sobie i okazać uprawnionym osobom odpowiednie zezwolenie, albo wypis zezwolenia w przypadku zezwolenia kategorii I (art. 64 ust. 4 p.r.d.). Wynika z tego w sposób oczywisty, że osoba jedynie kierująca pojazdem nie musi ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na wykonanie przejazdu pojazdem nienormatywnym. W świetle tych przepisów nie jest wykluczona sytuacja, w której ta sama osoba wystąpi w roli wykonującego przejazd i kierującego pojazdem. Całkowicie bezzasadny jest jednakże zarzut, że w przypadku wykonywania przewozu samochodem należącym do przedsiębiorcy zajmującego się świadczeniem usług transportowych, wykonującym przewóz jest kierowca zatrudniony przez przedsiębiorę i to on, a nie przedsiębiorca, powinien posiadać wydane na niego zezwolenie na przejazd.

Pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego zostały oparte na bezzasadnej interpretacji z jednej strony pojęcia pojazdu nienormatywnego (art. 2 pkt 35a p.r.d.), a z drugiej strony - przesłanki nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia (art. 140aa ust. 1 p.r.d.). Autor skargi kasacyjnej twierdzi po pierwsze, że pojazdem nienormatywnym jest wyłącznie pojazd, którego naciski osi, a więc naciski na więcej niż jedną oś są większe od dopuszczalnych i po drugie, że karę pieniężną na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. można nałożyć wyłącznie za przejazd więcej niż jednym pojazdem nienormatywnym. Przywiązuje więc zasadniczą wagę do liczby mnogiej, jakiej użyto w tych przepisach w odniesieniu do osi pojazdu i do pojazdów nienormatywnych.

Należy przypomnieć, że w rozpatrywanej sprawie podstawą nałożenia kary był przejazd jednym pojazdem, tylko z naruszeniem dopuszczalnych nacisków na jedną oś. Warto też mieć na uwadze, że rzeczowniki odmieniają się nie tylko przez liczby, lecz również przez przypadki. Naciskami osi są zatem naciski, jakie na drogę wywierają koła znajdujące się na jednej osi. Taką interpretację art. 2 pkt 35a p.r.d. potwierdza art. 2 pkt 57 p.r.d. Potwierdza ją również art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) i b) p.r.d. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że karę nakłada się za przekroczenie nacisku jednej osi, czyli - w myśl art. 2 pkt 57 p.r.d. - za nienormatywną sumę nacisków jednej osi.

W taki sam sposób należy potraktować zarzut naruszenia art. 140aa ust. 1 p.r.d. oparty na stwierdzeniu, że przepis ten dopuszcza nałożenie kary pieniężnej jedynie w razie przejazdu więcej niż jednym pojazdem nienormatywnym. Taka wykładnia całkowicie wypacza sens regulacji prawnej mającej na celu ograniczenie przejazdów pojazdami, które ze względu na przekroczenia dopuszczalnych parametrów, m.in. nacisku osi i masy całkowitej, niszczą drogi. Trzeba ponadto zauważyć, że stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej opiera się na bardzo wybiórczym potraktowaniu treści art. 140aa ust. 1 p.r.d., który mówi o przejeździe "pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia". Zezwolenie (jedno) wydaje się na przejazd jednym pojazdem (art. 64 ust. 1 pkt 1 i art. 64d ust. 1 i ust. 9 pkt 4 p.r.d.). Stąd podlegający karze pieniężnej przejazd "bez zezwolenia" może oznaczać tylko przejazd jednym pojazdem. Inaczej art. 140aa ust. 1 p.r.d. powinien stanowić o "przejeździe pojazdów nienormatywnych bez zezwoleń". Należy uznać, że użycie w tym przepisie liczby mnogiej ("pojazdy nienormatywne") mogło służyć podkreśleniu, że pojazdy mogą być w różny sposób nienormatywne (nie ma więc jednego wzorca pojazdu nienormatywnego).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804) w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1667).