Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 74/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. W. i B. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2018r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w S., działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. nr 49, poz. 279), wydała w dniu [...] sierpnia 1947 r. orzeczenie nr [...] o nadaniu J. W. (ojcu odwołujących się) działki gr. [...], ul. [...], gm. [...] pow. [...], obejmującej grunty o powierzchni ok. 0,10 ha oraz budynki: dom mieszkalny 11 x 9,7 cegła - dachówka; dom letni 7,5 x 4 cegła - dachówka; garaż 5x3 cegła - papa. W dalszej części zostało stwierdzone, że ujawnienie prawa własności nadanej nieruchomości w księgach wieczystych nastąpi po ustaleniu ceny nabycia i granic nadanego gospodarstwa.

Z akt sprawy wynika, że nazwa ulicy [...] została zmieniona na [...].

Miejska Komisja Ziemska przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...] lipca 1961 r., nr [...] postanowiła nadać J. M. (matce odwołujących się) gospodarstwo rolne o pow. 0,10 ha wraz z zabudowaniami, położone w osiedlu [...] przy ul. [...]. W uzasadnieniu zostało wyjaśnione, że J. M. jako osadnik wojskowy osiedliła się na spornym obiekcie w kwietniu 1946 r., a w listopadzie tego roku zawarła związek małżeński (ślub kościelny) z J. W., a ponieważ uważała go za głowę rodziny wyraziła zgodę na przepisanie tego gospodarstwa na jego nazwisko. W dalszej części zostało podkreślone, że J. W. stał się właścicielem użytkowanego gospodarstwa, ale w 1953 r. opuścił to gospodarstwo i zawarł związek małżeński z inną niewiastą. Ponadto organ stwierdził, że "w świetle prawa J. W. i J. M. nie stanowią małżeństwa, a ponieważ sporny obiekt opuścił w 1953 r. nie pozostawiając na nim nikogo z członków rodziny, w związku z tym na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. sporna nieruchomość przeszła na własność Państwa, a tym samym posiadany przez J. W. akt nadania stał się bezprzedmiotowy. Natomiast fakt użytkowania spornej nieruchomości przez J. M. bez przerwy od 1946 r. stwarza podstawy do uznania jej jako uprawnionej do otrzymania tej nieruchomości w trybie przepisów art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r."

W wyniku rozpoznania odwołania J. W. Wojewódzka Komisja Ziemska przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...] października 1961 r., nr [...] uchyliła opisane powyżej orzeczenie (błędnie została określona data wydania tego rozstrzygnięcia jako [...].06.1961 r., zamiast [...].07.1961 r. ) i przekazała sprawę tejże Komisji do ponownego rozpatrzenia argumentując, że zaskarżona decyzja oparta jest na przyjęciu, że J. W. sporne gospodarstwo opuścił w 1953 r., zatem z mocy art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Państwa z mocy prawa. Zapatrywania tego nie podzieliła Wojewódzka Komisja Ziemska, gdyż dla stwierdzenia, że opuszczone gospodarstwo przeszło na własność Państwa w myśl powołanych przepisów wymagane jest wydanie orzeczenia przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa. Dlatego organ uznał, że przedwczesne było nadanie J. M. spornej nieruchomości przed wydaniem orzeczenia o przejęciu jej na własność Państwa.

Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1962 r., nr [...] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S., działając na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71) orzekło o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolno - pracowniczego o pow. ca 0,10 ha położonego w osiedlu [...] ul. [...]. W dalszej części wskazano, że nieruchomość ta przejęta zostaje bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na niej umarza się za wyjątkiem służebności gruntowych. Jednocześnie tracą moc prawną wszelkie dokumenty uwłaszczeniowe wydane odnośnie tej nieruchomości na nazwisko W. J. W uzasadnieniu wyjaśniono, że J. W. będący właścicielem przedmiotowego gospodarstwa opuścił je w 1953 r. nie pozostawiając na nim członków rodziny, gdyż J. M. wprowadzona na tą nieruchomość jako osadnik wojskowy w 1946 r. i zamieszkująca tam do dnia wydania tego orzeczenia, nie była prawną żoną J. W., który po opuszczeniu własnego gospodarstwa zawarł prawny związek małżeński z inną niewiastą, nie troszcząc się o opuszczoną samowolnie nieruchomość i zamieszkał na stałe w innej miejscowości.

Powiatowa Komisja Ziemska przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. decyzją z dnia [...] września1962 r., nr [...] orzekła o nadaniu J. M. gospodarstwa robotniczego obejmującego działkę siedliskową o pow. 0,07 ha położoną w [...] przy ul. [...].

Wojewódzka Komisja Ziemska przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...] października 1962 r., nr [...] uchyliła powyższą decyzję albowiem została ona podjęta w niewłaściwym składzie.

Powiatowa Komisja Ziemska przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. decyzją z dnia [...] grudnia 1962 r., nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy orzekła o nadaniu na własność i wydaniu aktu nadania nr [...] J. M. na gospodarstwo robotnicze obejmujące działkę siedliskową o pow. 0,07 ha, w części zabudowaną domem mieszkalnym murowanym krytym dachówką o wymiarach 11 x 9,70 m, domem letnim murowanym krytym dachówką o wymiarach 7,50 x 4 i garażem murowanym krytym papą o wymiarach 5x3 m, położone w [...] przy ul. [...].

Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...].02.2015 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po J. W. nabyli J. syn J. i J. oraz B. W. córka J. i J.

Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] października 1996 r., sygn. akt [...] ustanowił dla całkowicie ubezwłasnowolnionej B. W. opiekuna prawnego, na którego powołał J. W.

Pismem z dnia [...] października 2008 r. p. J. W. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia 1962 r. nr [...] o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. W uzasadnieniu podniesiony został zarzut rażącego naruszenia prawa.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...],. nr [...] przejmującego na własność Państwa nieruchomość o pow. 0,10 ha, położoną w [...], przy ul. [...] oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0688 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w wyniku analizy dokumentów nie stwierdził nieprawidłowości, które świadczą o rażącym naruszeniu przepisów prawa, albo też stanowią podstawę unieważnienia orzeczenia w myśl art. 156 k.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. W. w imieniu własnym i B. W.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę podniósł, że podstawą materialnoprawną kwestionowanego orzeczenia były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych gospodarstw rolnych oraz uprządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Zgodnie z jej art. 9 ust. 1 nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy (tj. do dnia 05.04.1958 r.), przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Z treści przytoczonego przepisu wynika m. in., że dotyczy on nieruchomości, które w dniu [...] kwietnia 1958 r. nie stanowiły własności Skarbu Państwa, ale zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Minister wskazał, że nieruchomość przejęta orzeczeniem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w: S. z dnia [...] stycznia 1962 r. została w 1947 r. nadana J. W. orzeczeniem nr [...]. Z materiału dowodowego nie wynika, aby wydane zostało orzeczenie o wykonaniu tego aktu nadania. W dniu 7 września1951 r. wszedł w życie dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.) W myśl art. 2 ust. 1 tego aktu prawnego osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Jednocześnie w przypadku gospodarstw rolnych, co do których nie wydano aktów nadania, w celu poświadczenia własności, zgodnie z art. 5 ust. 1 dekretu z 1951 r. starosta wydawał akty nadania z urzędu, natomiast akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów stanowiły - stosownie do art. 5 ust. 2 poświadczenie własności, o którym mowa w ust. 1. Granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustalało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, wydawane z urzędu przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r.

Tym samym w świetle uregulowań dekretu z 1951 r. J. W. z mocy samego prawa stał się właścicielem nieruchomości o powierzchni około 0,10 ha, położonej w osiedlu [...] przy ul. [...]. Nie budzi również wątpliwości, że po opuszczeniu tej nieruchomości w 1953 r. przez J. W. była ona w użytkowaniu J. M., a ówczesne organy państwowe podejmowały działania zmierzające do zalegalizowania tego stanu i przyznania J. M. prawa własności do użytkowanej przez nią nieruchomości. Tym niemniej , jak stwierdził Minister, ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada w pełni dyspozycji zawartej w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r., ale przy ocenie legalności orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia1962 r. nie można nie uwzględnić tego, że zostało ono wydane jako realizacja wytycznych orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] października 1961 r. nr [...], po to, aby po przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nadać ją następnie na własność J. M., co ostatecznie zostało zrealizowane w dosyć krótkim okresie czasu. Tego typu de facto proobywatelskie skutki kwestionowanego orzeczenia sprawiają, że wad przy jego wydaniu nie można zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa, ponieważ w tej konkretnej sprawie skutki badanego orzeczenia są jak najbardziej do zaakceptowania oceniając je z perspektywy praworządności. Nie wydaje się aby w wyniku kwestionowanego orzeczenia ucierpiał interes prawny odwołujących, ponieważ jego konsekwencją było przejście prawa własności do nieruchomości z jednego z ich rodziców na drugiego rodzica. Odwołujący w swoim stanowisku koncentrują się na wadliwym uzasadnieniu orzeczenia, w którym stwierdzono, że J. W. nie pozostawił na nieruchomości członków rodziny, gdy tymczasem odwołujący, czyli jego dzieci, pozostali na tej nieruchomości razem ze swoją matką J. M. Zarzut skarżących jest więc zasadny, ale nie może on doprowadzić do unieważnienia orzeczenia, ponieważ kluczową przesłanką wymaganą do jego wydania było to, aby nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa w dniu [...] kwietnia 1958 r., co w tej sprawie miało miejsce.

Wykraczając poza zakres niniejszej sprawy Minister zwrócił uwagę, że nie są zasadne roszczenia wysuwane przez skarżących do nieruchomości o powierzchni 0,1 ha, ponieważ z żadnego dokumentu funkcjonującego w obrocie prawnym nie wynika, żeby ich rodzice otrzymali nieruchomość o takiej właśnie powierzchni. W akcie nadania z 1947 r. mowa jest jedynie o nieruchomości o powierzchni około 0,1 ha, natomiast powszechnie wiadomym jest, że powierzchnie gospodarstw wskazywane w aktach nadania, w sytuacjach gdy nie nastąpiło jeszcze ich geodezyjne wyodrębnienie, miały charakter orientacyjny, ulegając ostatecznemu skonkretyzowaniu na późniejszym etapie przez precyzyjne określenie granic lub dokładne wskazanie powierzchni nieruchomości.

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. odpowiada prawu.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. W. i B. W. zarzucając jej obrazę:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono nieprawidłowości, które świadczą o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy na podstawie orzeczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia 1962 roku, nr [...], a także następnych decyzji rodzinie skarżących przyznano znacznie mniejszą nieruchomość w porównaniu do tej, której właścicielem był ojciec skarżących.

2. art. 7 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało przyjęciem, iż skarżone orzeczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] stycznia 1962 roku nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa,

3. art. 7 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego polegającego na przyjęciu, iż podawanie powierzchni nieruchomości w akcie nadania z 1947 roku miało jedynie charakter orientacyjny, ulegający skonkretyzowaniu na późniejszym etapie.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddano decyzję wydaną w trybie stwierdzenia nieważności. Dokonanie oceny jej zgodności z prawem poddane jest więc specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności oznacza, że sprawa nie toczy się już w trybie zwykłym i stwierdzenie nieważności kontrolowanej w tym postępowaniu decyzji dopuszczalne jest jedynie w przypadkach wystąpienia ściśle określonych wad, w tym w razie stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy zatem stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy. W trybie nadzoru konieczność uznania decyzji za nieważną zachodzi jedynie w enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a. przypadkach, których wykładnia winna mieć charakter ścieśniający, gdyż sprzeciwiają się one fundamentalnej zasadzie trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.). Postępowanie nadzwyczajne nie zmierza do ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zwieńczonej decyzją kończącą postępowanie zwykłe. W postępowaniu tym organ nie może przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przedmiot tego postępowania został bowiem ograniczony wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy procesowej. Wskazać należy, że wady decyzji wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. noszą znamiona wad istotnych kwalifikowanych. Mają one charakter materialnoprawny i tkwią w samej decyzji, godząc w podmiotowe elementy stosunku prawnego, w jego przedmiot lub też w podstawę prawną, w wyniku czego albo dochodzi do nieprawidłowych skutków prawnych, albo do prawnej bezskuteczności decyzji administracyjnej. Źródłem tych wad może być jednak nie tylko naruszenie przepisów prawa materialnego, lecz również istotne naruszenie przepisów procesowych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (zob. wyrok NSA z 28 października 2011 r., I OSK 1888/10, wyrok NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91; wyrok NSA z 21 października 2010 r., I OSK 28/10, wyrok NSA z dnia 30 października 2018 r., II OSK 2668/16, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Od lat prezentowane jest również stanowisko, że w przypadku rażącego naruszenia prawa nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. wyrok NSA z 29 czerwca 1987 r., II SA 2145/86 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego pod red. R. Hausera, Warszawa 1995, s. 337 oraz wyrok NSA z 22 października 2018 r. sygn. I OSK 1279/18).

Sprawy dotyczące osadnictwa rolnego na obszarze ziem, które powróciły do Macierzy po drugiej wojnie światowej regulował dekret z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Osoba, która otrzymała akt nadania gospodarstwa miała prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków (art. 26 ust. 1 wyżej powołanego dekretu). Przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa na nabywcę następowało w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Wobec tego, że wydawanie orzeczeń o wykonaniu aktów nadania na podstawie dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie było realizowane zbyt wolno, a sytuacja społeczno-gospodarcza wymagała szybkiego załatwiania spraw, został wydany dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340). Postanowienia tego dekretu dotyczyły gospodarstw rolnych nadawanych w ramach osadnictwa na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 1). Na mocy przepisów tego dekretu osadnicy, którzy posiadali gospodarstwa rolne i prowadzili je osobiście, a do dnia wejścia w życie postanowień tego dekretu nie nabyli ich własności, stali się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw.

W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności wydawano z urzędu akty nadania, które zawierały określenia osób uprawnionych oraz powierzchnię gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 1 dekretu z 1951 r.). Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej na gospodarstwo rolne.

Przepisy dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, wyraźnie precyzują, że dekret ten dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych i odnosi się do osób, które posiadają gospodarstwa rolne, prowadzą je osobiście i przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie tego dekretu – nie nabyły ich własności. Jeżeli osoba fizyczna w dacie 7 września 1951 r. nie posiadała gospodarstwa rolnego (albo działki gruntowej – zob. art. 13 ust. 1 dekretu), to nie stała się jej właścicielem.

W rozpoznawanej sprawie J. W. otrzymał w 1947r. akt nadania gruntów o pow. ok. 0,10 ha wraz z zabudowaniami na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946r. Akt wykonania aktu nadania nie został wydany. J. W. był w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości do 1953r., a więc na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych stał się z mocy prawa jej właścicielem. Granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustalało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Takie orzeczenie jak wynika z akt sprawy nie zostało wydane.

Kwestionowane przez skarżących orzeczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. orzekające o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa zostało wydane na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Zatem w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić wskazane wyżej rozstrzygnięcie.

W myśl art. 9 ust. 1 ww. ustawy, nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że dla przejęcia nieruchomości na własność Państwa w ww. trybie wymagane było łączne ziszczenie się dwóch przesłanek, tj. objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie ustawy, a więc do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości we władaniu Państwa w dniu wydawania decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przejęta na własność Państwa sporna nieruchomość nie spełniała przesłanek z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z uwagi na to, że nie znajdowała się ona we władaniu Państwa, a J. M. oraz dzieci pochodzących z jej związku z J. W.

Z analizy akt sprawy wynika, że kwestionowane orzeczenie o przejęciu zostało wydane wyłącznie w celu wydania na tę samą nieruchomość aktu nadania na rzecz J. M. (matki skarżących), która od 1946r. była w jej posiadaniu razem z J. W. (ojcem skarżących), a po jego wyprowadzeniu się pozostała na niej wraz z dziećmi i podjęła starania o jej otrzymanie na własność. Tak też się stało, gdyż po przejęciu przez Państwo nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia, Państwowa Komisja Ziemska przy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. decyzją z dnia [...] grudnia 1962r. orzekła o nadaniu na własność i wydaniu aktu nadania nr [...] J. M. na gospodarstwo robotnicze obejmujące działkę siedliskową o pow. 0,07 ha wraz z zabudowaniami, w którego posiadaniu była.

W związku z powyższym Sąd uznał za prawidłowe stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi , że wprawdzie doszło przy wydawaniu kwestionowanego orzeczenia do naruszenia prawa, jednak nie można w realiach niniejszej sprawy uznać tego naruszenia za rażące. Rażące naruszenie prawa to bowiem nie tylko naruszenie przepisu prawa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, ale również skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, a więc skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

W ocenie Sądu kwestionowane orzeczenie nie wywołało skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zważywszy na okoliczność, że przejęcie nieruchomości stanowiącego własność ojca skarżących na rzecz Państwa doprowadziło do uzyskania jej na własność przez matkę skarżących, która nie kwestionowała powyższego, a wręcz to na skutek jej starań organy administracji podjęły działania umożliwiające jej uzyskanie tytułu własności na zajmowaną przez nią nieruchomość.

Różnica w powierzchni nieruchomości wynikająca z aktu nadania jej J. W. (ok. 0,10 ha) i wynikająca z aktu nadania J. M. (0.07 ha) tak eksponowana przez skarżących nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem w postępowaniu nadzorczym kontroli poddane było orzeczenie o przejęciu przez Państwo nieruchomości stanowiącej własność J. W., a nie akt nadania J. M. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że powierzchnia w akcie nadania z 1947r. była powierzchnią przybliżoną. Dopiero w akcie wykonania aktu nadania powierzchnie takie były konkretyzowane, przy czym w odniesieniu do aktu nadania z 1947r. akt jego wykonania nie został wydany. Ponadto jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nieruchomość nadana J. W. , a następnie przejęta przez Państwo jak i nieruchomość nadana J. M. są nieruchomościami tożsamymi. Zauważyć należy również, że skarżący nadal na niej zamieszkują, na co wskazują ich adresy zamieszkania wymienione w skardze.

W tej sytuacji, skoro z analizy akt sprawy wynika, że wydanie kwestionowanego orzeczenia nie nastąpiło z rażącym naruszenia prawa z przyczyn wyżej wskazanych, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja obciążona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to uznać należy, że organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności powołanego orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.