Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 536/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 156 par. 1 pk 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 48/20 w sprawie ze skargi Gminy K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy K. kwotę 1020 (jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] lipca 1964 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] kwietnia 1964 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o pow. 14,9770 ha położonego we wsi K., zapisanego w księdze wieczystej pod nazwą: część dóbr K. "P." stanowiącej własność W. R.. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość opuszczona została przez właściciela w czasie wojny 1939-1945 i od tego czasu ani właściciel ani też nikt z członków jego rodziny, nie objął tej nieruchomości we władanie. Organ ówcześnie orzekający ustalił, iż istnieją spadkobiercy W. R. tj. żona W. M. zamieszkała w K. i brat W. R. zamieszkały w C., którzy w ocenie organu, pomimo iż przeprowadzili postępowanie spadkowe to jednak gospodarstwa rolnego do dnia przejęcia jego własności przez Państwo nie objęli w swoje posiadanie jak i w żaden sposób nie interesowali się nieruchomością. Prezydium stwierdziło także, iż spadkobiercy nie regulowali wobec Państwa nałożonego na tę nieruchomość podatku gruntowego a także i innych należności.

W dniu 16 września 2020 r. E. G. - spadkobierczyni ówczesnej współwłaścicielki – W. M. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności obu ww decyzji.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że gospodarstwo rolne pod nazwą część dóbr K. - "P.", zostało przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Przed wydaniem decyzji PPRN z dnia [...] kwietnia 1964 r. część nieruchomości należących do gospodarstwa rolnego "P." o pow. ok 10 ha została objęta we władanie przez miejscowe władze administracyjne. W 1952 r. w czasie akcji zalesiania nieużytków i odłogów część nieruchomości o pow. 6,55 ha została zalesiona na koszt państwa. W 1960 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. wydzierżawiło ok 3 ha łąk i pastwisk dwunastu rolnikom, a w 1963 r. wraz z Klubem Sportowym "G." zagospodarowano ok 0,5 ha terenu nad rzeką na cele wypoczynkowe.

W sprawie podejmowane były kilkukrotnie decyzje a także, na skutek ich zaskarżania, zapadały kilkukrotnie wyroki sądów administracyjnych, w tym wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II OSK 505/07 oraz z dnia 12 maja 2016 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1906/14.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 maja 2016 r. (ostatni) uchylił wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2013 r. oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pominął ocenę prawną NSA zawartą w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. oraz w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 8 października 2009 r.

NSA w przedstawionych w powyższym wyroku rozważaniach przypomniał, iż zgodnie ze stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r., w sprawie istniały okoliczności, które uniemożliwiały uznanie przedmiotowego gospodarstwa jako opuszczonego. NSA dokonał wówczas wykładni § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych wskazując m.in., że: cyt. "Gospodarstwa nie można było uznać za opuszczone, jeśli jego właściciele pozbawieni byli nad tymże gospodarstwem władztwa z przyczyn fizycznych, czy też ze względu na ograniczenia wynikające z uwarunkowań psychicznych, bowiem właściciel musiał mieć możliwość swobody działania, a na taką nie pozwalała mu sytuacja, gdy z powodu działań administracji publicznej nie mógł dysponować nieruchomością, mimo że formalnie pozostawał jej właścicielem". NSA wówczas zaznaczył, że W. M. w czasie wojny brała udział w Powstaniu Warszawskim, została aresztowana i następnie przebywała w obozach koncentracyjnych R. i S. Mogło to mieć wpływ na jej stan zdrowotny, co z kolei uniemożliwiło zagospodarowanie nieruchomości. Potwierdza to książka inwalidy wojenno-wojskowego nr [...], z której wynika, że W. M. została zaliczona do drugiej grupy inwalidów z powodu uszkodzeń zdrowia powstałych w związku z pobytem w obozie koncentracyjnym. Okoliczności te - zgodnie z oceną NSA - dowodzą, że właściciele gospodarstwa rolnego "P." pozbawieni byli możliwości swobodnego dysponowania swoim gruntem. Dodatkowo, jak wskazał NSA, W. M. miała utrudnione możliwości podejmowania działań mających na celu odzyskanie swej własności.

W obliczu powyższego, rozpoznając po raz kolejny przedmiotowy wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wykonaniu zaleceń sądów, zwrócił się do Urzędu Gminy w K. oraz do Starostwa Powiatowego w C. o zbadanie dostępnych informacji dotyczących opłat za należny podatek gruntowy w latach 1945-55 od nieruchomości stanowiącej byłe gospodarstwo rolne "P.". Z udzielonych przez Starostwo Powiatowe w C. i Archiwum Państwowe w C. informacji wynika, że takich dokumentów nie odnaleziono.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lipca 1964 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] kwietnia 1964 r. wskazując, iż ustalone w sprawie a poddane, zgodnie z wytycznymi ww Sądów, analizie okoliczności uniemożliwiały uznanie przejętego gospodarstwa za gospodarstwo opuszczone.

Rozpoznając ponownie sprawę na skutek wniosku Gminy K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] października 2019 r. orzekł w sposób tożsamy co do meritum. Jak jednak wyjaśnił, był zobligowany do uchylenia własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., gdyż została ona skierowana do osoby zmarłej – T. G. (strony postępowania). Stąd koniecznym było jej uchylenie gdyż status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci, co oznacza, że w stosunku do osoby zmarłej nie można prowadzić postępowania i wydać decyzji. Natomiast, orzekając co do istoty sprawy, uznając, iż w powyższych okolicznościach brak jest przeszkód do rozpoznania ww wniosku Gminy, a także mając na uwadze wiążące go stanowisko NSA zaprezentowane w powołanym wyżej wyroku z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1906/14, w ocenie Ministra koniecznym było stwierdzenie nieważności obu podważanych decyzji z uwagi na wystąpienie okoliczności, które uniemożliwiały uznanie przejętego gospodarstwa rolnego za opuszczone.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina K.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 P.p.s.a. W uzasadnieniu podał, że w przedmiotowej sprawie wymagało ustalenia, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, czy przejęta na własność Państwa nieruchomość, spełniała na dzień wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 1964 r. cechy nieruchomości rolnej opuszczonej. Wskazał, że mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 12 maja 2016 r. organ zwrócił się do Urzędu Gminy w K. oraz do Starostwa Powiatowego w C. o zbadanie dostępnych informacji w sprawie opłat za należny podatek gruntowy w latach 1945-55 od nieruchomości stanowiącej byłe gospodarstwo "P.". I jak finalnie ustalono, ani w Starostwie Powiatowym w C. ani w Archiwum Państwowym w C. nie odnaleziono takich dokumentów. Taka sytuacja, w ocenie Sądu I instancji, nie powoduje jednak negatywnych konsekwencji dla rozstrzygnięcia w sprawie, tym bardziej dodatkowo w kontekście wskazanej wykładni NSA dotyczącej § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) poczynionej przez NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2008 r. Mając powyższe względy na uwadze jak i okoliczności badanej sprawy Sąd I instancji stwierdził, iż pomimo tego, że gospodarstwo mogło wykazywać cechy opuszczonego, nie można było w omawianej sprawie uznać je za opuszczone. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty świadczące, że właściciele pozbawieni byli możliwości swobodnego dysponowania swoim gruntem. A ocena powołanych dokumentów, analiza całości materiału dowodowego, także w kontekście uwarunkowań polityczno-społecznych panujących w latach 50-tych w Polsce, wbrew twierdzeniu skarżącej, nie była dowolna, lecz przeprowadzona zgodnie za zasadami logiki jak i zgodnie z oceną prawną i wskazaniami orzekających w sprawie sądów.

Sąd I instancji podkreślił również, że stosownie do orzecznictwa sądowoadministracyjnego. uniemożliwienie jednej ze stron postępowania udziału w postępowaniu może być rozpatrywane wyłącznie jako naruszenie stanowiące podstawę wznowienia postępowania. Przy czym przesłanka wznowienia postępowania, wynikająca z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., może stanowić podstawę uchylenia decyzji tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. WSA zauważył, że w niniejszej sprawie żaden następca prawny W. R. nie zgłosił swojego udziału w postępowaniu, a tym samym nie powołał się na uniemożliwienie mu udziału w postępowaniu. Pominięcie zatem przez Ministra potencjalnych następców prawnych W. R. nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Gmina K. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Gmina zarzuciła naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, tj.:

1) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit c) P.p.s.a w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł, iż organ administracji publicznej nie wykazał istnienia przesłanki "rażącego naruszenia prawa", która to przesłanka stanowiła podstawę do orzeczenia o nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lipca 1964 r. i utrzymanej na jej podstawie w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] kwietnia 1964r. Organ administracji publicznej a w ślad za nim Sąd bezzasadnie wywiedli przesłankę rażącego naruszenia prawa ze sformułowanej kilkadziesiąt lat po wydaniu spornych decyzji nowej wykładni prawa. Tymczasem konieczność zastosowania złożonego procesu wykładni dla odkodowania hipotetycznego stanu faktycznego i zapisanych konsekwencji prawych, wyklucza możliwość naruszenia przepisów w sposób rażący. Tym samym Sąd winien był sprawując kontrolę legalności zastosować środek przewidziany w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 lit c) P.p.s.a.

2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit c) P.p.s.a w związku z art. 10 K.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej uznał że organ administracji może odstąpić od ustalenia stron postępowania, bowiem "uniemożliwienie jednej ze stron postępowania może być rozpatrywane wyłącznie jako naruszenie stanowiące podstawę do wznowienia postępowania". W państwie praworządnym nie można odstąpić od ustalenia stron postępowania i odsyłać do trybu nadzwyczajnego jakim jest wznowienie postępowania w sytuacji gdy organ ma wiedzę, iż w postępowaniu nie biorą udziału wszystkie strony. Wnioskodawczym E. G. była spadkobierczynią 1/4 udziału w przedmiotowym gospodarstwie, pozostały udział w wysokości 3/4 części prawdopodobnie dziedziczył Skarb Państwa. Jest to o tyle istotne, że Gmina K. została skomunalizowana na majątku Skarbu Państwa. Tym samym Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 lit c) P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

W niniejszej sprawie zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 K.p.a.

Przepis art. 10 § 1 K.p.a. ustanawia zasadę ogólną statuującą nakaz zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Zasada ta obowiązuje w każdym stadium postępowania, obejmuje wszystkie instancje. Zasada czynnego udziału strony nakazuje administracji publicznej umożliwienie stronie brania udziału w postępowaniu. Jej wyrazem jest obowiązek zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu, prawo wglądu w akta, prawo inicjatywy dowodowej itd. Obowiązek przestrzegania tej zasady spoczywa na organie administracyjnym. Organ zobowiązany jest zatem do podjęcia takich działań, aby stronie zapewnić czynne uczestnictwo w postępowaniu.

Powyżej cytowany przepis kreuje zasadę prawa, która jest integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i obejmuje swoim wpływem interpretację i stosowanie wszystkich innych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z tego też względu należy przyjąć, cytując wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006 r. (II OSK 1331/05, niepubl.), że "naruszenie takiej zasady jest naruszeniem wywołującym głębsze skutki w zakresie oceny poprawności całego postępowania w sensie rozważenia, czy i na ile naruszenie norm proceduralnych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Zasada czynnego udziału stron ma więc fundamentalne znaczenie w toku postępowania administracyjnego. Za utrwalony od wielu lat w orzecznictwie uznać należy pogląd, że skutecznie zarzut naruszenia zasady czynnego udziału może podnieść pominięta strona w sytuacji, gdy wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych.

W niniejszej sprawie jednak zważywszy na wagę i skalę zaniechania w zakresie zapewnienia wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu przyjąć należało, że doszło do naruszenia przepisu art.10 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., czyli do naruszenia, które kontrolujący Sąd obowiązany jest uwzględnić z urzędu. Pozbawiono bowiem jakiegokolwiek udziału w postępowaniu następców prawnych W. R., dawnego współwłaściciela przejętego gospodarstwa rolnego, który w prawie współwłasności posiadał udział w wysokości 3/4.

Postępowaniem nadzwyczajnym objęto całą decyzję Prezydium, mocą której przejęto na własność Państwa opuszczone gospodarstwo rolne, należące do W. M.i W. R.. W konsekwencji stwierdzono nieważność decyzji przejęcia w odniesieniu do całego gospodarstwa rolnego, mimo iż następcy W. R. nie posiadali informacji o toczącym się postępowaniu, nie mieli w związku z tym możliwości zajęcia stanowiska co do zasadności żądania stwierdzenia nieważności, a także prawidłowości wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji, których na żadnym etapie im nie doręczono.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadził wprawdzie dochodzenie zmierzające do ustalenia następców prawnych zmarłego w dniu 28 października 1964 r. W. R., jednak w jego trakcie nie uzyskano dokumentu stanowiącego niepodważalny dowód następstwa prawnego po wymienionym w postaci stwierdzenia nabycia spadku. Zdołano jednak ustalić, że W. R. zmarł bezdzietnie, w chwili śmierci był żonaty, jego żona S. R. miała pięcioro rodzeństwa: S. D., M. D., H. D., J. D., W. K. W aktach znajdują się odpisy zupełne aktów zgonu W. R. oraz jego żony jak i Jej rodzeństwa. Znajduje się w nich także korespondencja z W. K. – siostrą żony zmarłego W. R. oraz z jej pełnomocnikiem. Znani są spadkobiercy ostatnio Wymienionej, dołączono bowiem do akt postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej dnia [...] września 2018 r. W. K. W tej sytuacji, nic nie stało na przeszkodzie, by organ podjął dalsze uzupełniające czynności celem ustalenia danych następców dawnego większościowego współwłaściciela przejętego gospodarstwa, a w konsekwencji by zadośćuczynił swemu obowiązkowi zapewnienia każdej stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.

Na powyższą ocenę nie ma wpływu postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2019 r. o oddaleniu wniosku o ustanowienie kuratora spadku po W. R. Z treści uzasadnienia orzeczenia wynika, że brak było przesłanek do ustanowienia kuratora spadku zgodnie z art. 666 § 1 K.p.c., w sytuacji gdy rolą kuratora spadku jest zapewnienie ochrony spadkowi nieobjętemu przez spadkobierców, a nie zastąpienie nieustalonych jeszcze spadkobierców w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjęcie rażącego naruszenia przesłanek materialnoprawnych, będących podstawą dokonanego przejęcia nieruchomości, bez możliwości oceny żądania stwierdzenia nieważności, czy zgromadzonych w sprawie dowodów przez następców prawnych W. R., będącego współwłaścicielem gospodarstwa i to w większej części oznacza, że organ podjął decyzję bez pełnej znajomości stanu faktycznego występującego w sprawie. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. Przez udział w postępowaniu należy rozumieć udział strony w całym ciągu czynności przygotowawczych postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ administracji publicznej; dotyczy to udziału w czynnościach, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Tylko zatem obecność wszystkich podmiotów ogólnego postępowania administracyjnego pozwoli wszechstronnie zbadać faktyczne i prawne okoliczności sprawy w stopniu pozwalającym na ocenę zasadności żądania odnoszącego się decyzji sprzed ponad 50 lat. Decydując o przesłankach stwierdzenia nieważności przejęcia gospodarstwa rolnego ustalić należy, czy zaistniały okoliczności uniemożliwiające uznanie gospodarstwa za opuszczone w rozumieniu §1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 39, poz. 198), tak w odniesieniu do W. M., jak i W. R.. Uniemożliwienie udziału następcom prawnym W. R. pozbawia ich prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji. Bez poznania ich stanowiska w tym względzie nie sposób założyć że jest on tożsamy z interesem następców prawnym współwłaściciela w udziale wynoszącym ¼., który po ponad kilkudziesięciu latach kwestionuje okoliczności będące podstawą przejęcia. Zatem niepodjęcie się przez organ ustalenia wszystkich stron postępowania w okolicznościach niniejszej sprawy jawić się musi także jako naruszenie art. 7 K.p.a. Stanowi zaprzeczenie należytej staranności, do jakiej zobowiązane są organy administracji publicznej podczas prowadzenia sprawy.

W tym stanie rzeczy, zgodzić należało się z kolejnym zarzutem skargi kasacyjnej naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przeprowadzenie przez Sąd niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej wskutek niedostrzeżenia, że przedwcześnie przyjęto istnienie przesłanki rażącego naruszenia prawa o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a., uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku. Korzystając z uprawnień przewidzianych w tym przepisie Naczelny Sąd Administracyjny, z opisanych powyżej powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił również zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie w pierwszej kolejności podjąć działania celem ustalenia kręgu następców prawnych W. R.. Bez tych ustaleń prowadzenie postępowania nadzorczego w odniesieniu do decyzji z dnia [...] kwietnia 1964 r., przejmującej na własność Państwa opuszczoną nieruchomość rolną nie będzie mogło być kontynuowane.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 P.p.s.a.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a.