Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 655/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 26 § 1, § 4, § 5, art. 33 § 1 pkt 1-10, art. 34 § 1, art. 80 § 1, art. 80 § 2, art. 80 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r, nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadniony zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], działając jako organ egzekucyjny wszczął wobec [...] Spółka z o.o. Spółka komandytowa w [...] postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2019 r. nr [...] obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za wrzesień 2018 r., na kwotę należności głównej [...] zł.

W dniu [...] stycznia 2019 r. organ dokonał zawiadomieniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. oraz zawiadomieniem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z [...] stycznia 2019 r. zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności - [...] S.A. w tym samym dniu. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z [...] stycznia 2019 r. zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności - [...] SA również w dniu [...] stycznia 2019 r. Powyższe zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych z [...] stycznia 2019 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2019 r zostały doręczone zobowiązanej Spółce w dniu [...] stycznia 2019 r. Natomiast zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] stycznia 2019 r. zostało doręczone zobowiązanej Spółce w dniu [...] stycznia 2019 r.

Pismem z [...] stycznia 2019 r. Spółka wniosła zarzut wykonania obowiązku.

W uzasadnieniu podkreślono, że [...] stycznia 2019 r. o godz. 9.02, Spółka uiściła należność główną wraz z odsetkami, w łącznej kwocie [...]zł., a więc wykonała ciążący na niej obowiązek przed dniem doręczenia tytułu wykonawczego. Zdaniem strony tytuł wykonawczy został wysłany wraz z zawiadomieniem o zajęciu w tym samym dniu, w którym nastąpiła zapłata, tj. [...] stycznia 2019 r., co najmniej po godz. 12. Ponadto, jeżeli tytuł wykonawczy został wysłany [...] stycznia 2019 r., to tę datę należy przyjąć jako datę wystawienia tytułu wykonawczego. Według Spółki, stosownie do art 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), egzekucja została wszczęta w dniu doręczenia Spółce tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności, tj. w dniu [...] stycznia 2019 r. Tym samym, w dacie wszczęcia egzekucji nie istniał obowiązek podlegający egzekucji, co prowadzi do wniosku, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co z kolei winno prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] uznał wniesiony zarzut wykonania obowiązku w całości za nieuzasadniony. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podnoszone zarzuty nie mogą stanowić skutecznej podstawy zakwestionowania prowadzonej egzekucji. Organ wskazał na fakt, że Spółka uiściła należne zobowiązanie [...] stycznia 2019 r. o godz. 9:02, co potwierdza załączone potwierdzenie realizacji przelewu. Wydruk polecenia przelewu potwierdza datę wpłaty [...] stycznia 2019 r., datę autoryzacji [...] stycznia 2019 r., datę rozrachunku [...] stycznia 2019 r., datę przetworzenia [...] stycznia 2019 r., godz. 9:47:09. Zdaniem organu w chwili wszczęcia egzekucji ([...] S.A.; data: [...] stycznia 2019 r. 8:53:57) istniał obowiązek podlegający egzekucji, a w dniu zastosowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nie posiadał dowodu potwierdzającego wykonanie obowiązku, jak również środków pieniężnych, które wpłynęły na rachunek wierzyciela w dniu [...] stycznia 2019 r.

W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie spornego orzeczenia oraz o uznanie wniesionego zarzutu za uzasadniony.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zarzutów strony organ nadzoru nie podzielił twierdzenia Spółki o wszczęciu egzekucji w dniu doręczenia Spółce tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami z [...] stycznia 2019 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, tj. w dniu [...] stycznia 2019 r. W ocenie organu przedstawiony stan faktyczny potwierdza, że w chwili wszczęcia egzekucji ([...] S.A.; data: [...] stycznia 2019 r., 8:53:57) istniał obowiązek podlegający egzekucji, a w dniu zastosowania środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie posiadał dowodu potwierdzającego wykonanie obowiązku, jak również środków pieniężnych, które wpłynęły na rachunek wierzyciela w dniu [...] stycznia 2019 r. Za bezzasadne organ uznał zarzuty wykonania obowiązku na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

W sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomieniami z [...] stycznia 2019 r., dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, doręczając zawiadomienie o zajęciu w dniu [...] stycznia 2019 r., zobowiązanej Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego.

W skardze z dnia [...] lipca 2019 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1). art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez uznanie zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione, a w konsekwencji uchylenie się od obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2). art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą, w której bank mógł zapoznać się z zawiadomieniem o zajęciu, podczas gdy z przepisu tego wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu;

3). art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym został wykonany.

4). art. 89 § 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie zajęcia wierzytelności, która nie przysługuje Spółce wobec Urzędu Skarbowego w [...] ale wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], co powoduje, że dokonana czynność jako skierowana do podmiotu niebędącego wierzycielem Spółki nie może ostać się w obrocie prawnym;

5). art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uchylenie się od obowiązku należytego wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, czym organ uchybił zasadzie pogłębiania zaufania do organów wyrażonej w art. 8 k.p.a.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie przed organami administracyjnymi toczyło się na skutek wniesienia przez Spółkę zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. Spółka wskazywała, że przed wszczęciem egzekucji zapłaciła objęte tytułem wykonawczym należności wraz z odsetkami (wykonała obowiązek), co czyniło wszczęcie tej egzekucji bezpodstawnym.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zarzuty określone w art. 33 u.p.e.a. są szczególnym środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty są dla zobowiązanego podstawowym środkiem ochrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem wobec jego majątku egzekucji administracyjnej. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania. Podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania tego środka prawnego. Zarzuty mogą być wniesione przez zobowiązanego na podstawie jednej z przesłanek enumeratywnie wyszczególnionych w przepisie art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a.

Zasadą jest, że organ egzekucyjny rozstrzyga zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące (art. 34 § 1 u.p.e.a.).

W przypadku, gdy w danej sprawie organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, wydawanie odrębnego stanowiska przez wierzyciela jest bezprzedmiotowe. Jest to jeden i ten sam podmiot, dlatego też nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się o zasadności zgłoszonego zarzutu, najpierw jako wierzyciel i oddzielnie jako organ egzekucyjny (por. uchwała NSA z 25 czerwca 2007 r. sygn. I FPS 4/2006, LexPolonica nr 1453255, ONSAiWSA 2007, nr 5, poz. 112). Organ egzekucyjny powinien w jednym postanowieniu zawrzeć stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów oraz rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. Postanowienie takie w części dotyczącej stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów jest wiążące dla organu nadzoru.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 26 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru (art. 26 § 1 u.p.e.a). Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 4 u.p.e.a). W rozpoznawanej sprawie organem egzekucyjnym i zarazem wierzycielem jest ten sam organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...].

Stosownie natomiast do art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W kwestii użytego w powyższym przepisie sformułowania "z chwilą" odnoszącego się do wszczęcia egzekucji, należy wskazać na wyrok z 8 listopada 2011 r. o sygn. akt II FSK 844/10 (LEX nr 1094677), w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posłużenie się w powyższym przepisie sformułowaniem "z chwilą" nie oznacza konieczności i zasadności dokładnego umiejscowienia w czasie, co do godziny i minuty pewnych zdarzeń, ani wyciągania w oparciu o takie ustalenia określonych konsekwencji prawnych. Zwłaszcza, że regulacje prawne odnoszące się do tych zdarzeń nie stwarzają ku temu podstaw.

Zdarzeniami tymi w niniejszej sprawie są zapłata podatku (wykonanie obowiązku) oraz wszczęcie egzekucji, co nastąpiło poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Odnoszący się do tego pierwszego zdarzenia przepis art. 60 § 1 Ordynacji podatkowej zarówno jeżeli chodzi o zapłatę podatku gotówką (pkt 1), jak również w przypadku dokonania takiej zapłaty w obrocie bezgotówkowym (pkt 2), odwołuje się do daty dziennej, stanowiąc odpowiednio o dniu wpłacenia podatku oraz dniu obciążenia rachunku bankowego.

Z kolei określone w art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji następuje poprzez doręczenie bądź to zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, bądź dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń nie przewidują przy dokonywaniu doręczeń podawania godziny i minut. Należy podzielić słuszność poglądu wyrażonego również w wyroku NSA z 12 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FSK 1298/06, że co do zasady chwilą wszczęcia egzekucji w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a. jest dzień (konkretna data dzienna), w którym dochodzi do prawem określonego zdarzenia wywołującego po myśli tej regulacji określony w niej skutek w postaci wszczęcia egzekucji.

Na gruncie badanej sprawy, w ocenie skarżącej, wykonała ona ciążący na niej obowiązek w dniu [...] stycznia 2019 r. o godz. 9.02, a więc przed dniem doręczenia jej tytułu wykonawczego, tj. w dniu [...] stycznia 2019 r., zatem przed dniem wszczęcia egzekucji administracyjnej.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej należy wskazać, że zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej w przedmiotowym postępowaniu nastąpiło w dniu [...] stycznia 2019 r. w banku [...] SA. Tym samym, nie można podzielić twierdzenia skarżącej o wszczęciu egzekucji w dniu doręczenia Spółce tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami z [...] stycznia 2019 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, tj. w dniu [...] stycznia 2019 r. Organ egzekucyjny za pomocą środków komunikacji elektronicznej (aplikacja [...]) dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki w dniu [...] stycznia 2019 r. Z akt sprawy wynika, że Spółka uiściła należne zobowiązanie w dniu [...] stycznia 2019 r., potwierdza to załączone potwierdzenie realizacji przelewu. Wskazać jednak należy, że wydruk polecenia przelewu potwierdza datę wpłaty [...] stycznia 2019 r., datę autoryzacji [...] stycznia 2019 r., datę rozrachunku [...] stycznia 2019 r., datę przetworzenia [...] stycznia 2019 r. Stan faktyczny sprawy potwierdza zatem, że w chwili wszczęcia egzekucji istniał obowiązek podlegający egzekucji, a w dniu zastosowania środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nie posiadał dowodu potwierdzającego wykonanie obowiązku, jak również środków pieniężnych, które wpłynęły na rachunek wierzyciela w dniu [...] stycznia 2019 r. Prawidłowo organy zatem uznały za bezzasadny zarzut wykonania obowiązku na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Powyższe rozważania czynią tym samym bezzasadnym zarzut naruszenia art. 7 § 3 u.p.e.a.

Ponadto wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednym z takich środków w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, stosownie do art. 1a pkt 12 lit. a tiret 4 u.p.e.a., jest egzekucja z rachunków bankowych. Egzekucja administracyjna powinna być prowadzona wszystkimi dostępnymi środkami egzekucyjnymi, a podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego winien być cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania w trybie przymusowym obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Natomiast sposób dokonania zajęcia z rachunków bankowych reguluje przepis art. 80 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu (art. 80 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie zgodnie z powołaną regulacją, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomieniami z [...] stycznia 2019 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, doręczając zawiadomienie o zajęciu w dniu [...] stycznia 2019 r., zgodnie z art. 80 § 3 u.p.e.a., zobowiązanej Spółce wraz z odpisem tytułu wykonawczego. Dokonując przedmiotowego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego organ egzekucyjny nie naruszył zasad prowadzenia egzekucji. Przedmiotowa czynność egzekucyjna dokonana bowiem została zgodnie z obowiązującymi i przytoczonymi przepisami ustawy egzekucyjnej.

W ocenie Sądu podnoszone przez skarżącą zarzuty nie mogły stanowić skutecznej podstawy zakwestionowania egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] stycznia 2019 r. Organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Na marginesie Sąd wyjaśnia, że w postępowaniu dotyczącym zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie podlega rozpoznaniu podniesiona, w zażaleniu oraz w skardze, kwestia wysokości kosztów egzekucyjnych i prawidłowości ich naliczenia. Kwestia ta może być wyłącznie przedmiotem odrębnego postępowania wszczętego w terminach i w trybie przewidzianym w art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a. W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje bowiem zasada niekonkurencyjności środków prawnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji.