Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 129/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6240 Zmiana  kategorii zdolności do służby wojskowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Siły zbrojne
Skarżony organ: Wojewódzka Komisja Lekarska
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Ludwik Żukowskki Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./ Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt [...] w sprawie ze skargi Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie określenia zdolności poborowego do służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu 2. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz P. W. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2006 r. P. W. zwrócił się do Powiatowej Komisji Lekarskiej w L. o ponowne badanie lekarskie z powodu pogorszenia się na przestrzeni ostatnich dwu lat jego stanu zdrowia.

Orzeczeniem z dnia [...] 2006 r. nr [...] Powiatowa Komisja Lekarska Nr [...] w L. (dalej PKL) na podstawie art. 104 § 1 kpa, art. 26 ust. 1 w zw. z art. 30a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.- dalej ustawa) i § 1 ust. 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. 151/04/1595- dalej rozporządzenie MON) uznała poborowego P. W. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju - kategoria "D".

PKL stwierdziła u poborowego: wzrost powyżej [...], potwierdzone- badaniem echokardiograficznym serca i dokumentacją z leczenia (§1 pkt 1, § 13 pkt 1, § 38 pkt 14 i § 38 pkt 1 wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia MON).

Odwołanie od tej decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy złożył Wojskowy Komendant Uzupełnień w L., wnosząc o uchylenie orzeczenia PKL. Wojskowy Komendant Uzupełnień podniósł, że Przewodniczący PKL przekroczył swe uprawnienia, wynikające z art. 26 ustawy. Poborowych o określonej zdolności do czynnej służby wojskowej, kieruje z urzędu lub na wniosek tych osób do komisji lekarskiej wojskowy komendant uzupełnień ( art. 29 ustawy). Listę poborowych wnioskujących o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej, przekazuje wójtowi (lub burmistrzowi, prezydentowi miasta- dalej wójtowi) wojskowy komendant uzupełnień nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru ( § 9 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru- Dz.U. 1/06/7- dalej rozporządzenie z 2005 r.). Lista poborowych w czasie trwania poboru może być uzupełniona na podstawie dodatkowego imiennego wykazu poborowych, przekazanego jednorazowo przez wojskowego komendanta uzupełnień przewodniczącemu powiatowej komisji lekarskiej oraz właściwemu wójtowi. Lista poborowych podlegających obowiązkowi stawienia się do poboru sporządzana przez wójta oraz dodatkowy imienny wykaz poborowych, sporządzany w czasie trwania poboru przez wojskowego komendanta uzupełnień, stanowi podstawę do określenia zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych przez powiatową komisję lekarską. Przewodniczący PKL nie zachował procedury administracyjnej; poborowy P. W. nie figurował na liście poborowych, podlegających stawieniu się do poboru, o której mowa w § 9 pkt 1 rozporządzenia z 2005r., co skutkowało brakiem ewidencji wojskowej poborowego i pominięciem wojskowego komendanta uzupełnień jako organu właściwego w sprawach kierowania do komisji lekarskiej.

Wojewódzka Komisja Lekarska w Poznaniu, po rozpatrzeniu odwołania Wojskowego Komendanta Uzupełnień, orzeczeniem z dnia [...] 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 26 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 30a ust. 1, 2, 3 i 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( j.t. Dz.U. 241/04/2416 ze zm.), i na podstawie § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. 151/04/1595) utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w L.

W uzasadnieniu w szczególności podano, że żaden przepis ustawy ani przepisy wykonawcze do ustawy, nie nakładają obowiązku składania przez poborowego wniosku o zmianę kategorii zdrowia bezpośrednio do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L., jeśli w tym czasie urzęduje PKL. Konstrukcja art. 28 ust. 4 ustawy pozwala przyjąć od poborowego i rozpatrzyć przez PKL jego wniosek o zmianę kategorii zdrowia. W takiej sytuacji Przewodniczący Komisji winien o fakcie przyjęcia wniosku poinformować Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. i Burmistrza Miasta i Gminy O. (dalej Burmistrz). O przyjęciu wniosku poinformowano Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. a wydane orzeczenie przekazano do WKU za pośrednictwem pracownika Starostwa Powiatowego w L.. Burmistrza poinformowano o dopisaniu poborowego do listy poborowych telefonicznie a następnie pismem z dnia 20 marca 2006 r. Określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich- z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ustawy ( art. 26 ust. 1 ustawy). Wojskowy komendant uzupełnień ma obowiązek, zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru (Dz.U. 1/06/7- dalej rozporządzenie MSW i ON), przekazać imienny wykaz poborowych, którzy złożyli wnioski o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wójtowi nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru. Są to wnioski, które złożyli poborowi, gdy nie urzędowała powiatowa komisja lekarska i nie zostały one skierowane do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy. Wojewódzka Komisja Lekarska na podstawie badania przedmiotowego, przeprowadzonego wywiadu z poborowym, przedłożonej dokumentacji z leczenia, dokumentacji Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [..] w L., stwierdziła u poborowego [...] powodującej zaburzenia sprawności ustroju, co nie pozwala poborowemu na odbycie służby wojskowej. Kwalifikacja schorzeń poborowego, jak i orzeczona kategoria "D" zdolności do czynnej służby wojskowej, jest zgodna z § 38 pkt 14 wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia MON.

Od powyższego orzeczenia skargę złożył Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (dalej Szef Sztabu) w Poznaniu, zarzucając orzeczeniu naruszenie § 9 ust. 1, 4, 6 i 7 rozporządzenia MSW i ON i wnosząc o uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego je orzeczenia PKL z dnia 22 lutego 2006 r. Szef Sztabu podtrzymał i rozwinął zarzuty, uprzednio zaprezentowane w odwołaniu.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 17 lipca 2006 r. Szef Sztabu wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzka Komisja Lekarska ani uczestnik postępowania P. W., pomimo prawidłowego zawiadomienia o złożeniu wniosku i o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym- na posiedzeniu niejawnym, w składzie jednego sędziego ( art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa), nie zażądali przeprowadzenia rozprawy, zatem Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym (k. 27-30, 33-36 akt administracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 września 2006r. sygn. akt IV SA/Po 480/06 uchylił zaskarżone orzeczenie i orzeczenie poprzedzające i określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane (...).

Przepisy regulujące orzekanie o zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej umieszczone są w dziale II Administracja rezerw osobowych ustawy. Zgodnie z art. 23 ustawy, administrowanie rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony obejmuje - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy-określanie zdolności do służby wojskowej. Administrowanie rezerwami osobowymi ( z wyjątkiem przeprowadzania rejestracji i poboru obywateli oraz określania zdolności do służby wojskowej), należy do Ministra Obrony Narodowej ( art. 24 ust. 1 ustawy), a terenowymi organami administracji wojskowej właściwymi w sprawach określonych w ust. 1, są szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych oraz wojskowi komendanci uzupełnień. Ustawodawca nie definiuje pojęcia administrowanie rezerwami osobowymi, przeto przyjąć należy, że odwołuje się tu do powszechnie przyjętego w języku polskim znaczenia pojęcia administrowanie jako zarządzanie, kierowanie czymś ( "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1993 t.I s. 9).

Potwierdzają to dalsze uregulowania, zawarte w ustawie, zapewniające szefowi sztabu bądź wojskowemu komendantowi uzupełnień istotne kompetencje w toku poboru i określania zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej. Ustawodawca zastrzegł, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ( art. 26 ust. 1 ustawy). Z uregulowania zawartego w art. 23 pkt 2, art. 24 ust. 1 in fine w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy wynika, że wolą ustawodawcy jest, by komisje lekarskie- jako organy złożone z lekarzy (§ 8, § 9, § 17 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracach - Dz.U. 18/06/142- dalej rozporządzenie RM - były w zakresie orzecznictwa medycznego niezależne od organów administracji wojskowej. Jednakże to organy administracji wojskowej kierują dane osoby dla realizacji celów powszechnego obowiązku obrony na badania we właściwej komisji lekarskiej.

Takim określeniem, które osoby są kierowane do właściwej komisji lekarskiej, jest ich wpisanie na listę poborowych. Listę poborowych podlegających obowiązkowi stawienia się do poboru sporządza w 2 egzemplarzach wójt na podstawie rejestru przedpoborowych i wykazu osób o nieuregulowanym stosunku do powszechnego obowiązku obrony oraz imiennego wykazu poborowych, otrzymanego od wojskowego komendanta uzupełnień (§ 9 ust. 1 rozporządzenia MSW i ON). Imienny wykaz poborowych podlegających wezwaniu do zgłoszenia się do poboru, którzy stawali już do poboru i ubiegają się o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, przekazuje wójtowi wojskowy komendant uzupełnień, nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru ( § 9 ust. 4 rozporządzenia MSW i ON). Listę poborowych sporządza się najpóźniej do dnia ogłoszenia poboru; wójt przekazuje egzemplarz listy PKL nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem poboru ( § 9 ust. 6 rozporządzenia MSW i ON). Lista poborowych w czasie trwania poboru może być uzupełniona na podstawie dodatkowego imiennego wykazu poborowych, przekazanego jednorazowo przez wojskowego komendanta uzupełnień przewodniczącemu PKL oraz właściwemu wójtowi nie później, niż na 14 dni przed zakończeniem pracy powiatowej komisji lekarskiej ( § 9 ust. 7 rozporządzenia MSW i ON).

W tym stanie rzeczy Przewodniczący PKL z naruszeniem zasad związanych z administrowaniem rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony, błędnie skierował na posiedzenie komisji poborowego P. W., mimo nie umieszczenia go w trybie § 9 ust. 1, 4, 6 i 7 rozporządzenia MSW i ON, na liście poborowych. Wadliwe przyjęcie poborowego P. W. dnia 22 lutego 2006r. przez Powiatową Komisję Lekarską nr [...] w L. i potraktowanie tego zdarzenia jako "stanięcie do poboru" nie mogło być sanowane poprzez następcze dopisanie dnia 20 marca 2006 r. do listy poborowych rocznika starszego. Działania takie nie mieściły się w kompetencjach PKL, określonych w art. 23 pkt 2 i art. 26 ust. 1 ustawy.

Art. 26 ust. 1 ustawy określił właściwość powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich w ten sposób, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do tychże komisji, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy, Rada Ministrów w drodze rozporządzenia z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracach (Dz.U. 18/06/142), określiła skład, tryb powoływania i postępowania oraz terminy urzędowania powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich oraz zasady przeprowadzania badań lekarskich, a także zasady współdziałania komisji z wojewodami oraz wójtami.

Powiatowe i wojewódzkie komisje lekarskie powołuje się nie później niż na 30 dni przed rozpoczęciem poboru w poszczególnych województwach ( § 2 rozporządzenia RM). Zgodnie z § 3, powiatowa komisja lekarska działa w terminie określonym w wojewódzkim planie poboru, z zastrzeżeniem § 4 rozporządzenia RM. Wyjątkiem jest, by mogło się odbyć posiedzenie PKL po upływie terminu określonego w wojewódzkim planie poboru. Dzieje się to jedynie wówczas, gdy posiedzenie komisji służyć ma zakończeniu postępowania wszczętego w czasie poboru ( § 4 ust. 1 rozporządzenia RM-"przewodniczący zarządza posiedzenie komisji"). Natomiast normodawca w § 4 ust. 2 rozporządzenia RM zakłada fakultatywność wyznaczenia posiedzenia komisji po upływie terminu określonego w § 3, jedynie "w uzasadnionym wypadku", jeśli zaistnieją okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy. W wypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, przewodniczący komisji może wezwać poborowego do zgłoszenia się przed komisją ( § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia RM).

Z całokształtu tych uregulowań wynika, że powiatowe komisje lekarskie służą realizacji poboru, działają w terminie określonym w wojewódzkim planie poboru, a wyjątkiem są posiedzenia, które winny być wyznaczone obligatoryjnie (w celu zakończenia postępowania wszczętego w czasie poboru), bądź mogą być wyznaczone jedynie "w uzasadnionym wypadku..., jeżeli zaistnieją okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy"). Możliwość taka jest wyjątkiem, który nie może być interpretowany rozszerzająco - w szczególności nie każdy wniosek, w którym poborowy powołuje okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy, jest uzasadnionym wypadkiem (w rozumieniu § 4 ust. 2 rozporządzenia RM). Przesłanki te winny być zbadane przez przewodniczącego PKL, a następnie w decyzji PKL, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym przesłanki art. 107 § 1 i 3 kpa. W niniejszej sprawie brak takich ustaleń i subsumcji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z orzeczeń PKL, jak i Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej, nie wynika, by oba te organy orzekały w trybie zmiany decyzji, przewidzianej w art. 28 ust. 4 ustawy. Wskazuje na to zarówno brak przywołania art. 28 ust. 4 ustawy, jak i brak odniesienia się w jakikolwiek sposób do uprzedniego orzeczenia PKL (chronionego wszak zasadą trwałości decyzji ostatecznej- art. 16 § 1 zd. 2 kpa), co byłoby obowiązkiem organów obu instancji, gdyby orzekały w trybie zmiany wcześniejszego, ostatecznego orzeczenia PKL, którym uprzednio orzeczono o zdolności poborowego P. W. do czynnej służby wojskowej. Z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa, organy obu instancji nie ustaliły, jakie było poprzednie orzeczenie komisji lekarskiej, czy i jakie istotne zmiany w stanie zdrowia poborowego od tego czasu nastąpiły i jak wpłynęło to na treść orzeczeń obu instancji w niniejszej sprawie. Jedynie w akapicie pierwszym uzasadnienia orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej organ odwoławczy zdaje się wskazywać, że orzeczenie PKL z dnia [...] 2006 r. nastąpiło w trybie art. 28 ust. 4 ustawy. Wobec braku jakichkolwiek dowodów w tej materii, orzeczenia obu instancji wymykają się kontroli sądu administracyjnego. Z treści uzasadnienia orzeczenia odwoławczego należy wnosić, że w tej materii Wojewódzka Komisja Lekarska raczej poszukiwała argumentów za dopuszczalnością orzekania PKL bez skierowania poborowego przez wojskowego komendanta uzupełnień, niźli że orzekała w trybie art. 28 ust. 4 ustawy.

Orzeczenia obu instancji, mimo, że istotnie różnią się w zakresie rozpoznania, a następnie subsumcji ( Wojewódzka Komisja Lekarska, mimo przyjęcia w całości w poczet dowodów przedłożonej dokumentacji z leczenia, stwierdziła- odmiennie niż PKL- u P. W. jedynie [...] i nie przyjęła kwalifikacji z § 1 pkt 1, § 13 pkt 1 i § 38 pkt 1 załącznika nr 2), nie zawierają szczegółowego uzasadnienia w tej materii, choć owo rozpoznanie lekarskie pełni funkcje opinii biegłego (art. 84 kpa) i jako takie winno być umotywowane w sposób zrozumiały dla stron, organów orzekających, a także dla Sądu, Sąd zaś obowiązany jest ocenić, czy wydane na podstawie takiego rozpoznania lekarskiego orzeczenia są zgodne z prawem (odpowiednio - wyrok NSA z: 14.12.2000 r. - sygn. [...]). Owo naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Orzeczenie o zdolności poborowego do czynnej służby wojskowej służy jedynie określeniu tej zdolności dla celów powszechnego obowiązku obrony, nie zaś dla innych celów (np. określenia zdolności do pracy czy stopnia niepełnosprawności). Ustaleniu np. zdolności do pracy służą odrębne postępowania - np. przed specjalistami medycyny pracy bądź przed komisjami do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Z art. 26 ust. 1c ustawy wynika, że np. orzeczenie stwierdzające tę niezdolność lub niepełnosprawność może być przedmiotem dowodu (art. 80 kpa) w ewentualnym orzekaniu o zdolności do służby wojskowej, nie zaś odwrotnie.

Jeśli poborowy zwraca się z wnioskiem o zmianę orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, właściwy wojskowy komendant uzupełnień dokonuje oceny, czy istnieją uzupełnieniowe potrzeby sił zbrojnych ( art. 29 ust. 5 ustawy). Przy braku takich podstaw decyzją umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 kpa; niecelowym jest bowiem ponoszenie przez podatników kosztów ponownego orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowego, gdy brak wobec danego poborowego uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych), bądź nadaje temu wnioskowi właściwy bieg - czy to w trybie art. 26 w zw. z art. 28 ustawy, czy to w trybie art. 29 ustawy.

Legitymacja czynna Szefa Sztabu do wywiedzenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym znajduje oparcie w art. 37 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 3 pkt 1, 5 i 7 i art. 6 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy. Jeżeli bowiem w postępowaniu odwoławczym i nadzwyczajnym ustawodawca przyznał uprawnienia wojskowemu komendantowi uzupełnień (art. 28 ust. 1 bądź 4 ustawy), to Szef Sztabu na podstawie wyżej przywołanych przepisów ma prawo inicjować i występować - jako organ wyższego stopnia w rozumieniu kpa - w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ppsa należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone orzeczenie i orzeczenie je poprzedzające. O wykonalności zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięto w oparciu o art. 152.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zakwestionował go w całości zarzucając naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy polegające na błędnej wykładni, że powiatowa komisja lekarska może zmienić orzeczenie o stanie zdrowia poborowego tylko i wyłącznie z inicjatywy wojskowego komendanta uzupełnień.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący podniósł, iż na skutek pogarszającego się stanu zdrowia, na przełomie stycznia i lutego 2006 r., zgłaszał się kilkakrotnie do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. celem uzyskania zgody na ponowne skierowanie go do Powiatowej Komisji Lekarskiej, aby ewentualnie zweryfikować przyznaną mu kategorię "A". Zgodnie z pouczeniem widniejącym w książeczce wojskowej - w przypadku zmiany w stanie zdrowia, poborowy ma obowiązek zgłosić się na badania celem ustalenia jego aktualnego stanu zdrowia. Skarżący za każdym razem spotykał się z wyraźną odmową Wojskowego Komendanta Uzupełnień, odmawiano nawet przyjęcia pisemnego wniosku. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, organ jest zobowiązany przyjąć wniosek, a ponadto ustosunkować się do niego. W przypadku braku ustosunkowania się organu, stronie przysługuje skarga na bezczynność organu. Skarżący został pozbawiony tej możliwości, albowiem Wojskowy Komendant Uzupełnień w L. łamiąc obowiązujące prawo, nie przyjął od niego wniosku. Skarżący nie był jedyną osobą, która została potraktowana w ten sposób. Wobec powtarzających się licznych skarg poborowych na okoliczność nieprzyjmowania przez Wojskową Komendę Uzupełnień w L. wniosków o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej, sporządzono stosowną notatkę służbową uwidaczniającą etapy rozpatrzenia wniosku poborowego. (notatka służbowa z dnia [...] 2006r.). Notatka ta nie była uprzednio znana skarżącemu nie mógł więc powołać się na jej treść we wcześniejszym etapie postępowania, nie dysponuje też jej oryginałem, dlatego wnosi o zobowiązanie jej autora do przedłożenia oryginału.

Pismo z dnia [...] 2006 r. w sposób jednoznaczny określa, iż Wojskowa Komenda Uzupełnień w L. utrudniała poborowym dostęp do ponownych badań orzekających o zdolności do służby wojskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że jeśli poborowy zwraca się z wnioskiem o zmianę orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, właściwy wojskowy komendant uzupełnień dokonuje oceny, czy istnieją uzupełnieniowe potrzeby sił zbrojnych. Przy braku takich podstaw decyzją umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe, bądź nadaje temu wnioskowi właściwy bieg. Wojskowy Komendant Uzupełnień w L. nie wydał w przedmiotowej sprawie żadnej decyzji, czy to umarzającej postępowanie, czy też pozytywnie odnoszącej się do wniosku poborowego.

Po zapoznaniu się z zaistniałą sytuacją, przewodniczący Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w L., korzystając z przysługującego mu uprawnienia przewidzianego w art. 28 ust. 4 ustawy a także po konsultacji z Wojewódzką Komisją Lekarską w Poznaniu i Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim, w dniu [...] 2006 r. przyjął wniosek P. W. o ponowne ustalenie zdolności do służby wojskowej celem umożliwienia poborowemu realizacji jego praw.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powiatowe komisje lekarskie służą realizacji poboru i działają w terminie określonym w wojewódzkim planie poboru, a tylko wyjątkowo mogą być wyznaczone posiedzenia rozpatrujące uzasadnione wypadki, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy. W opinii Sądu, w przypadku skarżącego, nie zaszły takie przesłanki.

Skarżący nie zgadza się z tokiem rozumowania Sądu w tej materii. Zgodnie z powołanym wyżej artykułem, ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Sytuacja skarżącego przemawiała jednoznacznie za koniecznością nadzwyczajnej ingerencji przewidzianej w art. 28 ust. 4 ustawy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Powiatowa Komisja Lekarska w L. nie miała prawa skierować poborowego na swoje posiedzenie, bowiem tym samym naruszyła zasady związane z administrowaniem rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony.

Tymczasem, w opinii skarżącego Przewodniczący Komisji prawidłowo skorzystał z przepisu art. 28 ust. 4, ponieważ przypadek poborowego był uzasadnionym wypadkiem w rozumieniu § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracy.

W roku 2006 obowiązkowi zgłoszenia się do poboru podlegali m.in. mężczyźni urodzeni w latach 1982 -1986 jeżeli złożyli wnioski o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej. Skarżący składał taki wniosek, jednakże spotykająca go ciągła odmowa przyjęcia ze strony Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. (pomimo ścisłych wytycznych w tym kierunku na rok 2006) była wystarczającą podstawą do zastosowania art. 28 ust 4 ustawy przez Powiatową Komisję Lekarską. Po badaniach komisja lekarska jednoznacznie stwierdziła u poborowego zespół wypadania płatka zastawki mitralnej powodującej zaburzenia sprawności ustroju, co nie pozwalało poborowemu na odbycie służby wojskowej. Zdaniem skarżącego była to istotna zmiana w stanie zdrowia poborowego, która zgodnie z powołanymi wyżej przepisami usprawiedliwiała wyjątkową sytuację P. W. i uzasadniony wypadek wydania orzeczenia o zmianie stopnia zdolności do czynnej służby wojskowej. Jeżeli tak istotna zmiana stanu zdrowotnego poborowego nie miałaby być wystarczającą podstawą do skorzystania ze swoich uprawnień przez Powiatową Komisję Lekarską, to rodzi się pytanie, jaka inna okoliczność usprawiedliwiałaby podjęcie takich czynności?

Przesłanki wydania opinii w oparciu o art. 28 ust. 4 ustawy zostały szczegółowo zbadane przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej, a następnie uwidocznione w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymagania z art. 107 § 1 i § 3 KPA.

W uzasadnieniu zaskarżanego wyroku Sąd wyraźnie stwierdził, iż w uzasadnieniu orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej organ ten wskazywał, że orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej nastąpiło w powołanym wyżej trybie.

Reasumując należy stwierdzić, iż WSA w Poznaniu naruszył przepis prawa materialnego tj. art. 28 ust. 4 ustawy poprzez błędną jego wykładnię nieprawidłowo przyjmującą, iż Przewodniczący Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [..] w L. nie miał prawa rozpatrzyć z urzędu sprawy poborowego, a prawo to przysługiwało tylko i wyłącznie Wojskowemu Komendantowi Uzupełnień. Zgodnie z wyżej przytoczonymi argumentami skarżący jednoznacznie wykazał, iż komisji lekarskiej przysługiwało także prawo inicjatywy w zakresie przyjęcia jego wniosku, a jej Przewodniczący nie naruszył zasad związanych z administrowaniem rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony, zwłaszcza że wobec licznych odmów Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. przemawiał za tym ważny interes poborowego – istotne zmiany w jego stanie zdrowia.

Ponadto, należy zwrócić uwagę Sądu na fakt, iż obowiązujące przepisy z zakresu poboru nie wskazują wprost Wojskowego Komendanta Uzupełnień, jako jedynego organu właściwego w sprawach przyjmowania wniosków o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej.

Zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Biuro Informacji Niejawnych i Spraw Obronnych z dnia 06.03.2006 r.(do których skarżący dotarł dopiero niedawno i nie mógł powołać się na nie we wcześniejszej fazie postępowania; ze względu na brak dostępu do oryginału wnosi o zobowiązanie autora wytycznych do przedstawienia oryginału pisma), przepisy obowiązujące w spornej materii nie zabraniają przyjmowania wniosków o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej bezpośrednio przez przewodniczących powiatowych komisji lekarskich. Sytuacja taka mogłaby nastąpić jedynie w wyjątkowych okolicznościach np. w sytuacji niemożności przyjęcia takiego wniosku przez wojskowego komendanta uzupełnień, a tym bardziej w przypadku odmowy przyjęcia takiego wniosku przez wojskowego komendanta uzupełnień. Zachowanie takie stanowiłoby naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy, albowiem spowodowałoby pozbawienie poborowego prawa, o którym mowa w tymże artykule. (kopia pisma z dnia 06.03.2006 r.).

Mając na względzie powołane wyżej wytyczne Biura Informacji Niejawnych i Spraw Obronnych, Przewodniczący Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w L. poinformował o przyjęciu wniosku zarówno Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. jak i właściwego burmistrza. Dlatego też, należy jednoznacznie stwierdzić, iż przyjęcie wniosku skarżącego przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami, bowiem art. 28 ust. 4 ustawy, wprost przewiduje uprawnienia w tym zakresie Powiatowej Komisji Lekarskiej. Należy także zaznaczyć, iż poborowy nie powinien ponosić konsekwencji niedoprecyzowanych przepisów prawnych. P. W. próbując wyegzekwować przysługujące mu prawo do ponownego ustalenia zdolności do czynnej służby wojskowej został obarczony negatywnymi skutkami błędu ustawodawcy.

Odnosząc się do wyżej przytoczonych argumentów, naruszenie przepisów prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpatrzenia jest uzasadniony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Na wstępie należy jednak wskazać, iż w myśl art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Przesłanek nieważności postępowania w tym przypadku brak.

Zarzut skargi kasacyjnej natomiast dotyczy kwestii rozumienia przepisu art. 28 ust. 4 ustawy, stanowiącego, iż ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Pomijając w tym miejscu to w jakim trybie następuje zmiana tego rodzaju orzeczenia stwierdzić trzeba, iż poza nią brzmienie tego przepisu nie nasuwa zastrzeżeń. Dzieje się to dopóty póki w grę nie wejdzie unormowanie § 9 cytowanego rozporządzenia w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru, według którego wojskowy komendant uzupełnień przekazuje imienny wykaz poborowych podlegających wezwaniu do zgłoszenia się do poboru, którzy stawali już do poboru i ubiegają się o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru.

Proste zestawienie tych przepisów pozwala dostrzec sprzeczność między nimi; między przepisem rangi ustawowej, pozwalającym powiatowej komisji lekarskiej działać z urzędu bądź na wniosek poborowego i przepisem rozporządzenia, który postępowanie komisji uzależnia od wskazania wojskowego komendanta uzupełnień.

Sąd administracyjny jednakże ma kompetencję do tego by ocenić, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją RP i może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia z tego powodu, że stoi z nimi w sprzeczności. Uprawnienie sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą, było i jest przyjmowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wypowiadał się w tej kwestii w szeregu uchwał (np. dnia 22 maja 2000r., sygn. akt OPS 3/00, ONSA 2000/4/136). Jest ono wyprowadzane z przepisów art. 184, art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji. Stwierdzenie niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą przez sąd pozwala mu odmówić zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznania konkretnej sprawy. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi. Szczegółowo o tych kwestiach traktował też wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2006r. ([...]).

Z oczywistych względów uwag tych nie można odnosić do orzeczeń zakwestionowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny; znajdują one niejako odbicie w rozstrzygnięciach obu komisji, zwłaszcza odwoławczej, która w drodze określonego zabiegu stara się w istocie tę sprzeczność usunąć (poinformowano wojskowego komendanta uzupełnień o przyjęciu wniosku poborowego; wydane orzeczenie przekazano WKU za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w L.; poinformowano burmistrza o dopisaniu poborowego do listy poborowych telefonicznie, a następnie pisemnie).

Gdyby więc przyjąć, że racjonalność prawodawcy uległa tu zachwianiu to sposób usuwania tego rodzaju sprzeczności znalazł jak widać w judykaturze stosowne rozwiązanie.

Jednakże Wojewódzka Komisja Lekarska w Poznaniu w motywach swego orzeczenia wskazała istotny argument, który uszedł uwagi Sądu I instancji bowiem w uzasadnieniu wyroku brak do niego uważnego odniesienia. Powołując się na przepis § 9 rozporządzenia w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru organ odwoławczy stwierdził, iż wnioski poborowych, o jakich w tym przepisie mowa to wnioski, wniesione w czasie gdy nie urzędowała powiatowa komisja lekarska i nie zostały one skierowane do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy. W takiej sytuacji zarysowana wyżej sprzeczność byłaby pozorna. Kwestia ta wymagałaby zatem należytej oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Sąd ten rozważane zagadnienie uczynił pierwszorzędnym, otwierającym pole dalszych uwag, ale że zarzut skargi kasacyjnej tylko tego dotyczy Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z poczynionym na wstępie zastrzeżeniem ogranicza się jedynie do relacji między przepisami art. 28 ust. 4 ustawy a § 9 cytowanego rozporządzenia. Na marginesie już tylko można wskazać, iż w wyroku z dnia 20 kwietnia 2007r., sygn. akt [...] (niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny odmówił szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego legitymacji czynnej do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tego rodzaju sprawach.

Na podstawie art. 185 i art. 203 pkt 2 ppsa należało zatem orzec jak w sentencji wyroku.