Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 700/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Inne
Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 106 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 22 ust. 3, art. 76 ust. 1 pkt 2, ust. 2,  ust. 7
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy finansowej na spłatę kredytu mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 26 maja 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 lipca 2017 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu z dnia 26 maja 2017 r. (nr [...]) odmawiającą E. S. umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 7.987,67 zł.

W sprawach zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Starosta Powiatu decyzją z dnia 26 maja 2017 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej zwanej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 734 – dalej zwanej "ustawą o pomocy państwa") w zw. z art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm. – dalej w skrócie jako: "u.p.z.i.r.p.") - odmówił E. S. umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 7.987,67 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia 18 listopada 2009 r. przyznano E. S. (dalej zwanej: "stroną", "skarżącą") ze środków publicznych pomoc finansową w spłacie kredytu mieszkaniowego w wysokości 12.173,24 zł, udzielaną osobom, które utraciły pracę.

Pismem z dnia 12 października 2012 r. poinformowano stronę o rozpoczęciu zwrotu uzyskanej pomocy od miesiąca listopada 2012 r., przez okres 8 lat w równych nieoprocentowanych ratach miesięcznych, ustalając wysokość 95. rat po 126,80 zł każda, zaś 96. raty w kwocie 127,24 zł. W związku ze składanymi przez stronę wnioskami, umorzono częściowo należności z tytułu spłaty kredytu mieszkaniowego w łącznej kwocie 3.296,80 zł.

W dniu 6 sierpnia 2015 r. do Powiatowego Urzędu Pracy wpłynął kolejny wniosek o umorzenie pozostałej należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego. Z załączonych do tego wniosku dokumentów wynikało, że strona uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 2.391,76 zł na dwie osoby, natomiast stałe wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego wynoszą 857,79 zł.

W oparciu o analizę przedstawionych dokumentów oraz opinię Powiatowej Rady Zatrudnienia wydana została przez Starostę decyzja o odmowie umorzenia przedmiotowego zadłużenia w kwocie 7.987,67 zł., która decyzją Wojewody z dnia 5 listopada 2015 r. została uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Następnie organ I instancji w dniu 23 listopada 2015 r. wydał decyzję o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie 8.114,47 zł, na którą składała się rata za lipiec 2015 r. w wysokości 126,80 zł i pozostała należność w kwocie 7.987,67 zł. Wojewoda utrzymał w mocy tę decyzję.

W następstwie skargi strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 224/16) uchylił powyższą decyzję Wojewody.

Po zwrocie akt Wojewoda w dniu 28 czerwca 2016 r. orzekł o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem na konieczność ponownego przeanalizowania sytuacji majątkowej i dochodowej strony na dzień wydania rozstrzygnięcia w sprawie i wystąpienia do Powiatowej Rady Zatrudnienia celem uzyskania nowej opinii.

Przedmiotowa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 746/16) orzekł o oddaleniu skargi strony na decyzję Wojewody z dnia 28 czerwca 2016 r.

W związku z tym organ I instancji był zobowiązany do ponownego rozpatrzenia wniosku strony z dnia 5 sierpnia 2015 r. w sprawie całkowitego lub częściowego umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego. Strona doprecyzowała swoje żądanie wnosząc o umorzenie kwoty faktycznego zadłużenia, tj. 7.987,67 zł.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, starosta może odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub umorzyć w całości albo w części należności z tytułu uzyskanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego, przy czym stosuje się odpowiednio przepisy art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. A zatem starosta może umorzyć te należności w całości lub w części, po zasięgnięciu opinii Powiatowej Rady Rynku Pracy, jeżeli wystąpiła jedna z poniższych przesłanek:

w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba, która otrzymała powyższą pomoc, nie posiada majątku z którego można dochodzić należności;

dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która otrzymała pomoc, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania;

osoba, która otrzymała pomoc, zmarła nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przyznanej pomocy przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ dokonał analizy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej strony, w oparciu o wszystkie zgromadzone dokumenty, pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Na tej podstawie uznał, że nie zaistniała żadna z wymienionych przesłanek.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie było i nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w którym organ egzekucyjny stwierdziłby, że strona nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności. Z dokumentów dostępnych organowi, tj. zgromadzonych w aktach sprawy oraz z księgi wieczystej Nr [...], wynika, że strona jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 44,7 m², położonego w R. przy ulicy [...], w którym zamieszkuje wraz z synem. Wskazano, że strona regularnie spłaca raty kredytu hipotecznego w wysokości od 388,00 do 395,00 zł miesięcznie, a zatem przesłanka określona w art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z.i.r.p. nie ma zatem zastosowania w niniejszej sprawie.

W odniesieniu do przesłanki określonej w art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. organ wskazał, że strona dysponuje stałym dochodem, który od stycznia 2017 r. wynosi miesięcznie 3.093,00 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1.546,50 zł. Zgodnie bowiem z treścią informacji z dnia 3 marca 2017 r. przekazanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. strona otrzymuje: zasiłek rodzinny (124 zł), dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (110 zł), zasiłek pielęgnacyjny (153 zł), świadczenie pielęgnacyjne (1.406) zł, świadczenie wychowawcze (500 zł). Poza tymi świadczeniami ośrodek opłaca również za stronę składkę na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ponadto, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G., otrzymuje ona alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie na rzecz syna i 200 zł na własną rzecz. Natomiast miesięczne wydatki stałe gospodarstwa domowego, takie jak: czynsz, spłata kredytu mieszkaniowego, koszty energii elektrycznej, abonament telefoniczny, Internet, telewizja kablowa, opłaty szkolne i korekcja wady wzroku wynoszą łącznie 1.285,64 zł.

Organ nie uznał jako wydatku stałego kwoty 227 zł zadeklarowanej przez stronę jako comiesięcznego kosztu zakupu lekarstw, ponieważ nie znajduje ona potwierdzenia w przedstawionych dokumentach. Faktury dotyczące zakupu w październiku i grudniu 2016 r. soczewek kontaktowych oraz środka do ich pielęgnacji nie mogą być uznane, gdyż zgodnie z treścią zaświadczenia lekarskiego strona może stosować szkła korekcyjne. Z kolejnego zaświadczenia lekarskiego wynika, że strona powinna przyjmować leki przeciwmigrenowe, nie wskazano jednak czy powinny być one stosowane w trybie ciągłym, czy tylko w okresach nasilonego bólu. Na podstawie przedłożonych faktur zakupu z 2015 r. ustalono, że cena jednego z zalecanych leków wynosi 9,60 zł za opakowanie, a w przypadku drugiego leku rozpiętość cen wynosi od 15,00 do 44,99 zł za opakowanie. Pozostałe faktury dotyczą głównie zakupu leków przeciwbólowych, uspokajających oraz suplementów diety i również pochodzą z 2015 r., bowiem w piśmie z dnia 23 stycznia 2017 r. strona zawnioskowała o wykorzystanie wcześniej dostarczonych dokumentów.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego przeanalizowane zostały również dostarczone dokumenty dotyczące stanu zdrowia zarówno strony, jaki i syna. Wskazano, że syn posiada orzeczony stopień niepełnosprawności datujący się od 2011 r., w związku z czym objęty jest nauczaniem indywidualnym oraz zajęciami rewalidacyjnymi. Zgodnie z opinią Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w W. zachodzi potrzeba objęcia syna strony pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole.

Natomiast z dokumentów dotyczących stanu zdrowia strony wynika, że zdiagnozowano krótkowzroczność z astygmatyzmem, migrenę i zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego. Jednakże z dokumentów tych nie wynika konieczność stosowania specjalistycznej terapii bądź kosztownych leków. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że stan zdrowia E. S. i jej syna wymaga ponoszenia wysokich kosztów leczenia, mających wpływ na znaczące obniżenie poziomu życia.

Organ stwierdził, że po odliczeniu od miesięcznego dochodu wydatków stałych z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego dochód na osobę w rodzinie wynosi 903,68 zł, co pozwala na regulowanie pozostałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem.

Przy ocenie przesłanki określonej w art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. organ posiłkował się treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), zgodnie z którym minimum socjalne, które wymaga interwencji państwa w ramach pomocy społecznej, wynosi dla osoby w rodzinie 514,00 zł. W przypadku strony dochód na osobę w rodzinie, po odliczeniu wydatków stałych, jest wyższy o 389,68 zł od minimum socjalnego, a zatem dochodzenie należności w wysokości 126,80 zł miesięcznie nie pozbawi jej rodziny niezbędnych środków utrzymania. Organ zauważył przy tym, że w stosunku do 2015 r. miesięczne dochody strony uległy zwiększeniu o 647,24 zł.

Zaznaczono także, że Powiatowa Rada Rynku Pracy w W., na posiedzeniu w dniu 14 marca 2017 r., wyraziła opinię negatywną w przedmiocie umorzenia należności.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Wojewoda decyzją z dnia 6 lipca 2017 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że instytucja prawna umorzenia należności może być stosowana tylko w szczególnych, wyjątkowych okolicznościach, gdy de facto zwrot należności jest niemożliwy. Organ niższej instancji zasadnie przyjął, że taka sytuacja nie zaistniała w rozstrzyganej sprawie i podjął prawidłową decyzję w ramach uznania administracyjnego (nie przekraczając jego granic), wynikającego z art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p.

Organ wskazał, że strona otrzymując pomoc w spłacie kredytu mieszkaniowego winna liczyć się z koniecznością jej zwrotu, zwłaszcza że warunki tego zwrotu są preferencyjne i dogodne.

W rozstrzyganej sprawie nie stwierdzono ważnych powodów mających wpływ na egzystencję stron i jej rodziny, które uniemożliwiały by jej, choćby ratalną spłatę zadłużenia. Strona posiada majątek nieruchomy, na który składa się mieszkanie, do sprzedaży którego nie jest przeszkodą obciążenie go hipotekami na rzecz banku. Aktualne dochody gospodarstwa domowego strony wynoszą miesięcznie 3.093,00 zł, co stanowi 1.546,50 zł na osobę. Miesięczne wydatki stałe gospodarstwa domowego stanowią kwotę 1.285,64 zł, bez wykazanych przez stronę kosztów zakupu lekarstw w wysokości 227 zł, gdyż konieczność ich stałego zakupu nie została stwierdzona przez lekarza specjalistę, a organ zatrudnienia nie dysponuje specjalistyczną wiedzą medyczną dla dokonania takiej oceny.

W sprawie dokonano jednak rzetelnej oceny przyjmując, że stan zdrowia strony i jej ponad 9-letniego syna nie wymagał ponoszenia wysokich kosztów leczenia mających wpływ na znaczące obniżenie poziomu życia.

Stanu tego nie zmieniają również załączone do odwołania faktury za zakup leków. Wynika z nich, że ponoszone koszty z tego tytułu nie są systematyczne (łączna wartość faktur za poszczególne miesiące od 10/16 do 01/17 waha się znacznie), a leki nie są realizowane w sposób stały. Wskazane schorzenia strony i jej syna nie wymagają ponoszenia dodatkowych kosztów na zabiegi i rehabilitację. Dziecko objęte jest nauczaniem indywidualnym oraz pomocą psychologiczno-pedagogiczną. Wskazywane miesięczne wysokie koszty zakupu leków nie znajdują uzasadnienia w przedstawianych dokumentach, ponieważ część z nich była zakupywana jednorazowo i przeznaczona do leczenia konkretnych incydentalnych schorzeń typu zakażenie dolnych dróg moczowych, zakażenie bakteryjne przewodu pokarmowego, schorzenia skórne. Część zakupionych preparatów to leki przeciwbólowe, witaminy i suplementy diety zakupywane bez recepty. Najczęściej powtarzającymi się lekami zakupionymi na recepty są leki przeciwmigrenowe. Natomiast rehabilitacja schorzeń strony możliwa jest w ramach opieki zdrowotnej świadczonej przez NFZ.

Organ odwoławczy podkreślił, że sytuacja zdrowotna czy rodzinna osoby ubiegającej się o ulgę w zwrocie omawianej pomocy nie może - sama w sobie - stanowić przesłanki warunkującej umorzenie zwrotu należności z tytułu pomocy uzyskanej na spłatę kredytu mieszkaniowego i nie wpływa w znaczący sposób na zdolność strony do spłaty przedmiotowego zadłużenia zważywszy, iż jest to możliwe według oceny organów zatrudnienia w formie ratalnej. Nie bez znaczenia w sprawie jest, że w okresie od 2015 r. sytuacja finansowa strony uległa znacznej poprawie bowiem jej miesięczne dochody wzrosły w tym okresie o 647,24 zł.

Organ wyjaśnił, że co się zaś tyczy wyjawienia majątku, to czynność ta jest obligatoryjna w postępowaniu wierzycieli należności pieniężnych wobec dłużników, co do których zachodzi konieczność zastosowania środków egzekucyjnych, jak to wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania wierzycieli należności pieniężnych. W rozstrzyganej sprawie konieczność ta nie zaistniała, gdyż strona złożyła wniosek o umorzenie należności, co wstrzymało tego typu postępowanie, a w jego następstwie administracyjne postępowanie egzekucyjne. Strona nie wskazała, by nie posiadała majątku ruchomego, a posiadany przez nią majątek ruchomy podlegałby wyłączeniu spod egzekucji zgodnie z unormowaniami art. 8 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie organy podejmując rozstrzygnięcie są zobligowane do zachowania szczególnej staranności w dysponowaniu należnością publicznoprawną, gdyż analizowane zobowiązanie ma charakter publicznoprawny. Zatem interes dłużnika musi również uwzględniać interes Skarbu Państwa, a ten interes korzysta ze szczególnej ochrony, gdyż dotyczy środków z funduszu celowego przeznaczonego na aktywizację osób bezrobotnych pozostających w szczególnej sytuacji na rynku pracy.

Nie bez znaczenia w analizowanej sprawie jest również okoliczność, że strona faktycznie spłaciła tylko niewielką część zaciągniętego zobowiązania – tj. 7,3 %, natomiast ok. 30 % tego zadłużenia zostało już umorzone. W tej sytuacji realny udział strony w spłacie tego zadłużenia, z uwagi na jego wysokość także nie uzasadnia kolejnego umorzenia pozostałej do spłaty należności, nawet tylko w części. Takie bowiem wielkokrotne częściowe umorzenie zobowiązania nie może prowadzić wprost do jego prawie całkowitego umorzenia, a tym samym swego rodzaju obejścia przepisów prawnych normujących tę materię. Rata spłaty udzielonej pomocy wynosi miesięcznie 126,80 zł, czyli 5,3 % dochodów strony, a zatem brak jest podstaw do wykluczenia, że do zakończenia 5-letniego okresu spłaty tej należności sytuacja materialna wnioskodawczym nie ulegnie poprawie.

Organ wyjaśnił również, że do podejmowania wiążącej decyzji w tym zakresie umocowany jest organ zatrudnienia, natomiast stanowisko Powiatowej Rady Rynku Pracy ma tylko charakter opiniodawczy i nie wiążący dla tego organu. Nadto w ocenie Kolegium postępowanie Starosty odpowiadało wskazaniom sądu administracyjnego, który orzekał w sprawie.

E. S. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie i zmianę.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez:

nieuwzględnienie dowodów w postaci faktur dokumentujących ponoszenie wysokich kosztów leczenia skarżącej oraz pominięcie dołączonych zaświadczeń lekarskich;

nieprzedstawienie wskazanych faktur Powiatowej Radzie Rynku Pracy celem zaopiniowania wniosku skarżącej w przedmiocie umorzenia należności;

błędne wyliczenie miesięcznych dochodów i kosztów utrzymania skarżącej;

mylne przyjęcie, iż skarżąca posiada majątek, z którego można dochodzić należności przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie;

- art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji z jakiego powodu organ nie uwzględnił dostarczonej przez skarżącą dokumentacji lekarskiej i faktur dokumentujących ponoszone przez nią wysokie koszty leczenia.

Zwróciła przy tym uwagę, że na podstawie art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a. zarzuciła niewykonanie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 224/16) poprzez niezastosowanie się organu orzekającego do wskazań zawartych w uzasadnieniu tegoż wyroku.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy w swoich wyliczeniach pominął niektóre faktury za leczenie, z premedytacją nie przedstawiając ich Powiatowej Radzie Rynku Pracy. Nadto Wojewoda wbrew swoim własnym wytycznym, jakie zgodnie z wyrokiem WSA w Gdańsku kierował do PUP w W. w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 czerwca 2016 r. (tj. konieczności pozyskania od skarżącej ściśle określonej dokumentacji lekarskiej), sam dokonał oceny celowości leczenia skarżącej, w oparciu o dowolne kryteria.

Skarżąca kwestionowała wyliczenia organów utrzymując, że zgodnie z zaświadczeniem z MOPS w R. jej dochód stanowi wyłącznie – otrzymywane z uwagi na stan zdrowia syna i konieczność nad nim opieki do 2024 r. - świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.406 zł. Pozostałe wymienione w zaświadczeniu MOPS świadczenia rodzinne przyznane są niepełnosprawnemu dziecku skarżącej, a każde z tych świadczeń jest świadczeniem celowym i ma konkretne, wskazane w ustawie przeznaczenie, co wynika bezpośrednio z ustawy o świadczeniach rodzinnych i w sposób oczywisty determinuje ich wydatkowanie wyłącznie na wskazane w ustawie potrzeby dziecka.

Wyjaśniła, że z uwagi na wygaśnięcie z mocy ustawy (na podstawie art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) obowiązku alimentacyjnego byłego męża na rzecz skarżącej, od czerwca 2017 r. nie otrzymuje już alimentów na swoją rzecz w dotychczasowej kwocie 200 zł.

Pogorszenie się sytuacji bytowej skarżącej potęguje fakt, iż także od czerwca 2017 r. ponosi wyższe koszty miesięcznej raty, wynikającej ze spłaty kredytu mieszkaniowego, po zakończeniu 8-letniego programu dopłat do odsetek "RODZINA NA SWOIM", który spłaca po połowie i solidarnie z byłym mężem.

Wskazane okoliczności aktualizują sytuację materialno-bytową skarżącej, czyniąc ją znacznie trudniejszą. Wyjaśniła, że w chwili obecnej przypadające na skarżącą stałe miesięczne wydatki (wszystkie podzielone pomiędzy nią a syna - za wyjątkiem raty kredytu mieszkaniowego, która przy ustalaniu alimentów, nie została zaliczona przez sąd rodzinny jako koszt utrzymania dziecka, a jedynie jako dług wobec banku, obciążający zaciągających w nim kredyt rodziców) kształtują się następująco:

1/2 czynsz za mieszkanie (zał.7a i 7b ) 294,83 zł,

1/2 energia elektryczna (zał. 8a i 8b ) 62,50 zł,

1/2 Internet (zał.9) 29,90 zł,

1/2 telefon (zał.10a i 10 b ) 10,00 zł,

kredyt mieszkaniowy (zał. 6a i 6b ) 485,50 zł,

koszty lekarstw skarżącej (zał.11a-p ) 222,61 zł,

korekcja wady wzroku (zał. 12a i 12 b ) 30,00 zł,

łącznie: 1.135,34 zł

(załączone faktury za leczenie obejmują okres od 2.05.2017 r. - 2.08.2017 r., tj. trzy miesiące i koszt jest podzielony na te trzy miesiące: 667,83 zł : 3 = 222,61 zł).

Wskazała, że koszty jej leczenia pozostają niezmiennie wysokie na przestrzeni całego toczącego się postępowania w sprawie. Obejmują one leki stosowane w przewlekłych bólach migrenowych, w bólach powodowanych zwyrodnieniem kręgosłupa szyjnego, ale również takie leki, jakie w konkretnych, bieżących dolegliwościach skarżąca jest zmuszona zażywać. Od 25. roku życia choruje na migrenę, od 2002 r. cierpi również z powodu zwyrodnienia kręgosłupa szyjnego (postępująca przepuklina krążka międzykręgowego) i wymaga stałej, nierefundowanej przez NFZ farmakoterapii. Z kolei wybrana przez skarżącą, a kwestionowana przez organ orzekający, metoda korekcji wady wzroku, jest wynikiem wieloletnich doświadczeń skarżącej w tym zakresie (wada postępująca od 15 r. życia, obecnie - 5 dioptrii) i podyktowana jest zahamowaniem pogłębiania się miopii przy tej metodzie korekcji, dużą wadą wzroku, astygmatyzmem i zawrotami głowy przy stosowaniu tradycyjnych, tak silnych szkieł.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody z dnia 6 lipca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia 26 maja 2017 r., która orzeczono wobec skarżącej o odmowie umorzenia jej należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego w kwocie 7.987,67 zł.

Materialnoprawną podstawę wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 czerwca 2009 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych udzielonych osobom, które utraciły pracę (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 734), zwanej dalej "ustawą", oraz ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 ze zm.), dalej w skrócie: "u.p.z.i.r.p.". Stosowne do art. 17 ust. 3 ustawy starosta może odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub umorzyć w całości albo w części należności, o których mowa w art. 13, 14 i 16, a przepisy art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. stosuje się odpowiednio. W przepisie art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. ustawodawca określił sytuacje (przesłanki), w których organ zatrudnienia może udzielić "ulgi" beneficjentowi przyznanych uprzednio świadczeń (środków) pieniężnych, wskazując m.in., że starosta może po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie należy zwrócić uwagę na to, że była ona już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, co ma o tyle znaczenie, że - zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przy dokonywaniu zatem kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy więc przede wszystkim udzielić odpowiedzi na pytanie czy wytyczne zawarte w wydanym w tej sprawie wyroku tut. Sądu z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 224/16) – którym uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody - zostały należycie wykonane w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego.

W powołanym wyroku Sąd zwrócił m.in. uwagę na to, że organy orzekające w sprawie administracyjnej mają obowiązek brać pod uwagę stan prawny, ale również stan faktyczny, istniejący w dniu wydania decyzji, co jest szczególnie istotne w przypadku rozstrzygnięć wydawanych w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązań, których zastosowanie ustawodawca łączy z wystąpieniem szczególnych uzasadnionych, trudnych życiowo sytuacji, w jakiej znajduje się osoba (rodzina) wnioskująca o daną ulgę. Podstawą bowiem dla podjęcia decyzji w tych przypadkach musi każdorazowo być ustalenie przez organ istniejących faktycznie ważnych powodów mających wpływ na egzystencję danej osoby (jej rodziny) i skonfrontowanie tych okoliczności z konkretną (realną i aktualną) możliwością spłaty ciążących nań zobowiązań.

Sąd wyjaśnił, że możliwość umorzenia przyznanej skarżącej pomocy mieszkaniowej (a także rozmiaru umorzenia przyznanej uprzednio pomocy) – w świetle przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. – wiązać się może zarówno z bezcelowością dochodzenia przez organ należności z uwagi na brak wystarczających środków majątkowych po stronie zobowiązanego do zwrotu pomocy, lub też z zagrożeniem egzystencji tej osoby albo osoby pozostającej na jej utrzymaniu, wiążącym się z konsekwencją wyegzekwowania przez organy zwrotu tych środków finansowych (co wynika z przesłanki określonej w art. 76 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p.). Z tego właśnie powodu postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy zatrudnienia w sprawie umorzenia należności z tytułu otrzymanej pomocy w spłacie kredytu mieszkaniowego winno być nakierowane na ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej i dochodowej osoby, której przyznano tę pomoc, w celu rozważenia - z jednej strony możliwości realnego wyegzekwowania przez organy od skarżącej przyznanych środków pieniężnych - a z drugiej, zapobieżenia sytuacji, w której dochodzenie (wyegzekwowanie) tych środków prowadziłoby do pozbawienia skarżącej oraz pozostającego na jej utrzymaniu syna, niezbędnych środków utrzymania.

W ocenie Sądu zalecenia te nie zostały w dalszym ciągu w sposób pełny i należyty zrealizowane przez organy, w szczególności w odniesieniu do przypadku określonego w art. 76 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p. wskutek nie dokonania w dalszym ciągu przez organy wszechstronnego rozważenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej skarżącej (jej rodziny), a tym samym w dalszym ciągu nie wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, mających wpływ na ewentualne wypełnienie omawianej przesłanki.

W zaskarżonych decyzjach organy wskazały, że nie uwzględniły comiesięcznych kosztów zakupu lekarstw wskazywanych przez skarżącą, ponieważ wydatki te nie znalazły potwierdzenia w przedstawionych przez stronę dokumentach. Zwrócono w tym zakresie uwagę, że – co prawda - z zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 stycznia 2015 r. wynika, że skarżąca powinna przyjmować leki przeciwmigrenowe, to jednak nie wskazano w nim, czy powinny być one stosowane w trybie ciągłym, czy tylko w okresach nasilonego bólu – tak stwierdził organ I instancji. Organ odwoławczy natomiast wskazał, że konieczność stałego zakupu leków nie została stwierdzona przez lekarza specjalistę, a organ zatrudnienia nie dysponuje specjalistyczną wiedzą medyczną dla dokonania takiej oceny. Przyznał jednocześnie, że co prawda organ I instancji nie dysonował taką wiedzą, to jednak pokusił się o przeprowadzenie takiej oceny i została ona dokonana rzetelnie. Dalej organ odwoławczy przyznał, że ponoszone przez skarżącą koszty na zakup leków nie są systematyczne (wartość przedstawionych faktur za poszczególne miesiące od października 2016 r. do stycznia 2017 r. waha się znacznie), a leki nie są realizowane w sposób trwały. Ponadto stwierdził, że wskazane przez skarżącą schorzenia jej i dziecka nie wymagają ponoszenia dodatkowych kosztów na zabiegi i rehabilitację. Organ stwierdził zatem, że wykazywane miesięczne wysokie koszty zakupu leków nie znajdują uzasadnienia w przedstawionych przez skarżącą dokumentach, ponieważ część tych lekarstw była kupowana jednorazowo i przeznaczona do leczenia konkretnych, incydentalnych schorzeń typu zakażenie dolnych dróg moczowych, zakażenie bakteryjne przewodu pokarmowego, schorzenia skórne, natomiast część zakupionych preparatów, to leki przeciwbólowe, witaminy i suplementy diety kupowane bez recepty, przy czym najczęściej zakupionymi lekami bez recepty – jak stwierdził organ - były leki przeciwmigrenowe.

W ocenie Sądu dokonana przez organy ocena kwestii związanych z wysokością ponoszonych co miesiąc przez skarżącą wydatków na zdrowie nie została dokonana w sposób wszechstronny, w oparciu o należycie - i zgodnie z wytycznymi tut. Sądu zawartymi w wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt III SA/Gd 224/16) - zebrany materiał dowodowy. W wyroku tym Sąd zauważając, że do odwołania skarżąca załączyła szereg dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych w związku z leczeniem skarżącej oraz syna (skany faktur na zakup leków) - które w ogóle i w żaden sposób nie omówione przez organ - zaznaczył, że gdyby organ kwestionował - z jakichś, bo niewyjaśnionych jak dotąd, powodów - zasadność deklarowanej i dokumentowanej przez skarżącą wysokości ponoszonych przez nią kosztów jej leczenia oraz jej syna, to winien wezwać skarżącą do przedstawienia określonej (sprecyzowanej) dokumentacji lekarskiej. Samo bowiem lakoniczne stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała dokumentacją lekarską konieczności ponoszenia kosztów zakupu leków, nie może stanowić – jak podkreślił Sąd - wyjaśnienia, dlaczego organ odmawia w tym zakresie mocy dowodowej przedłożonym przez skarżącą dokumentom lekarskim, a w konsekwencji kwestionuje przedstawione koszty zakupu lekarstw.

W postępowaniu toczącym się po wydaniu ww. wyroku - w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - przyjąć należy, że organy nie sprostały wskazanym zaleceniom Sądu. W szczególności należy za skarżącą podnieść i zwrócić uwagę, że ta – będąc dwukrotnie wzywana przez organ do złożenia dokumentacji potwierdzającej jej aktualną sytuację pismem z dnia 9 stycznia i 20 kwietnia 2017 r. (co skarżąca niezwłocznie uczyniła) – nie została wezwana przez organy do przedstawienia określonej, sprecyzowanej dokumentacji lekarskiej (czy też do przesłuchania jej samej w charakterze strony na ww. okoliczności).

W świetle powyższych wyjaśnień, przyjąć zatem należy, że organy chcąc zakwestionować konieczność ponoszonych przez skarżącą wydatków na cele zdrowotne, wynikających z załączonych przez nią faktur na zakupu leków (obrazujących wysokość ponoszonych na ten cel comiesięcznych wydatków), nie mogły wyłącznie – w ramach swoich kompetencji – bez podjęcia jakichkolwiek czynności procesowych mających na celu zobowiązanie skarżącej do przedstawienia w tym zakresie określonej dokumentacji lekarskiej, zakwestionować przedstawionych przez nią w tym celu dokumentów (dowodów). W tym wypadku, dopiero po otrzymaniu dokumentacji lekarskiej (do której przedstawienia organy zobowiązałyby skarżąca) bądź nie przedstawieniu takowej dokumentacji przez skarżącą, organy mogłyby dokonać pod tym kątem oceny materiału dowodowego. Dokonując w rzeczywistości "samodzielnej oceny" co do zasadności określonych wydatków na lekarstwa przez skarżącą, organy w istocie naruszyły art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w kontekście prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego, tj.: art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p.

W odniesieniu do zarzutu nieprzedstawienia faktur Powiatowej Radzie Rynku Pracy w W. celem zaopiniowania wniosku skarżącej w przedmiocie umorzenia należności Sąd pragnie wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 3 u.p.z.i.r.p. powiatowa rada rynku pracy jest wyłącznie organem opiniodawczo-doradczym starosty w sprawach polityki rynku pracy, tak więc opinia powiatowej rady rynku pracy, o której mowa w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., nie ma charakteru wiążącego, gdyż nie stanowi ona zgody (uzgodnienia) organu współdziałającego, o którym mowa w art. 106 § 1 k.p.a. Innymi słowy, zgodnie z art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. powiatowa rada rynku pracy wydaje jedynie opinię co do wniosku o umorzenie należności w całości albo w części. Jest to obowiązek współdziałania, nałożony przepisem prawa materialnego, w tym przypadku przez art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p., a zatem wystąpienie o opinię oznacza wystąpienie o zajęcie stanowiska przez powiatową radę rynku pracy, przy czym starosta nie jest jednak w żaden sposób związany opinią i samodzielnie wydaje decyzję co do wniosku, choćby była to decyzja sprzeczna z opinią (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 2/17, LEX nr 2293365). Treść takiej opinii nie determinuje treści rozstrzygnięcia organu w sprawie umorzenia należności. W orzecznictwie przyjmuje się, że jedynie brak opinii mógłby być brakiem formalnym skutkującym - nawet tylko z tego względu - uchyleniem decyzji, nie mniej - co należy podkreślić - nawet opinia negatywna nie ma wpływu na rozstrzygnięcie albowiem ustawodawca nie wskazał na konieczność wyrażenia zgody powiatowej rady zatrudnienia (obecnie powiatowej rady rynku pracy) na umorzenie należności, a jedynie wskazał na obowiązek przedstawienia stanowiska tej rady przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 423/12, LEX nr 1343447).

W ocenie Sądu – z uwagi na konieczność brania pod uwagę w niniejszej sprawie aktualnej sytuacji wnioskodawcy - zasadne wydaje się w toku prowadzonego przez organy postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie, ponowne wystąpienie do Powiatowej Rady Rynku Pracy w W. i uzyskanie – przed wydaniem decyzji – opinii tej Rady w przedmiocie umorzenia należności skarżącej, w oparciu o przedstawioną Radzie informację o aktualnej sytuacji majątkowo-dochodowej skarżącej oraz aktualnej wysokości należności pozostającej do zwrotu.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze nie znajdują one, w ocenie Sądu, uzasadnienia. Przede wszystkim należy zgodzić się ze stanowiskiem organów odnośnie zastosowania przesłanki określonej w art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z.i.r.p., że z okoliczności sprawy – abstrahując od prowadzenia egzekucji z nieruchomości – nie wynika, by skarżąca wykazała, że nie posiada majątku ruchomego, a posiadany przez nią majątek ruchomy podlega wyłączeniu spod egzekucji zgodnie z unormowaniami art. 8 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten nie rozróżnia – odwołuje się ogólnie do postępowania egzekucyjnego, w którym prowadzi się egzekucję z różnych tytułów, m.in. z ruchomości. Należy zatem przyjąć, że dokonana przez organy w tym zakresie ocena materiału dowodowego, była prawidłowa.

Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, jakoby do oceny sytuacji majątkowej (materialnej, dochodowej, finansowej) – w świetle przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 u.p.z.i.r.p. - należało brać pod uwagę jedynie dochody/majątek skarżącej, bez uwzględnienia majątku czy też dochodów syna skarżącej otrzymywanych z tytułu świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego. Przepis art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p., w kontekście wskazanej w nim przesłanki "pozbawienia niezbędnych środków utrzymania" wskutek dochodzenia przez organ należności, odnosi się zarówno do osoby, która pobrała środki pieniężne, jak też do osób pozostających na jej utrzymaniu, a zatem – w ocenie Sądu – analizując sytuację dochodową skarżącej (czyli wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu zwrotu pomocy państwa w spłacie kredytu mieszkaniowego), należy brać pod uwagę łączny (wspólny) dochód członków gospodarstwa domowego (członków rodziny), czyli wnioskodawcy oraz osób pozostających na jego utrzymaniu, a zatem w omawianej sprawie, także syna skarżącej. Skoro bowiem ustawodawca redagując treść art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.i.r.p. uzależnił umorzenie należności także od wpływu na sytuację egzystencjalną osoby innej aniżeli wnioskodawca, lecz pozostającej na jego utrzymaniu, to tym samym, zasadnym wypada przyjąć, że sytuacja majątkowa (dochodowa) tej osoby musi rzutować także na ocenę możliwości finansowych w spłacie należności przez samego wnioskodawcę, a w konsekwencji na ocenę zasadności umorzenia wnioskowanej należności.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.