Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 351/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2011-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 145 §1 pkt 1) lit. c), art. 200, art. 205 §1, art. 201 §2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77, art. 78 §1, art. 80, art. 107 §3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 1 i ust. 2 pkt 6), art. 21 ust. 1, art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2011 r. w Rzeszowie w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [..] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego R.S. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [..] lutego 2011 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił R.S. przyznania uprawnień kombatanckich powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy art. 1 ust. 2 pkt 6) w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 42, poz. 371, ze zm.; dalej "ustawa o kombatantach").

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że strona nie udokumentowała, zaświadczeniem z WKU lub kserokopią książeczki wojskowej pełnienia służby w Wojskach Ochrony Pogranicza. Powołując się na treść art. 1 ust. 2 pkt 6) ustawy o kombatantach organ stwierdził brak podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walkach z UPA.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku R.S. złożonego w trybie art. 127 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000, nr 98, poz. 1071; dalej "k.p.a."), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [..] marca 2011 r., nr [...], utrzymał decyzję własną z dnia [..] lutego 2011 r. w mocy. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 6) i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach.

W motywach decyzji wyjaśniono, że brak jest w aktach sprawy dowodów, które świadczyłyby o ziszczeniu się przesłanki z art. ust. 2 pkt 6) ustawy o kombatantach, tj. potwierdzałyby uczestniczenie R.S. w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Werwolfu. Z pisma Archiwum Straży Granicznej z dnia [..] października 2009 r. wynika, że w zasobie aktowym nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział wnioskodawcy w trakcie służby w jednostkach WOP w walkach z oddziałami UPA lub grupami Werwolfu. Posiadane meldunki sytuacyjne donoszą o akcjach pościgowych przeciwko niezidentyfikowanym bandom. Działania takie na gruncie ustawy o kombatantach nie stanowią podstawy do przyznania uprawnień.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się R.S. wnosząc o uchylenie decyzji i przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Wyjaśnił, że złożył organowi dokumenty potwierdzające jego działalność kombatancką w postaci oświadczeń dwóch świadków – H.J.L. oraz T.P., kopię książeczki wojskowej nr [...] na potwierdzenie służby w Wojskach Ochrony Pogranicza, pozytywną opinię Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych Koło w D., która potwierdziła wiarygodność złożonego oświadczenia i przedłożonych oświadczeń świadków. Uważa, że jako żołnierz powołany w 1948 r. do służby w WOP pełnił ją w sposób oddany, z narażeniem życia i zdrowia. Jako jeden z 60-ciu żołnierzy placówki WOP zabezpieczał granicę polsko-czechosłowacką oraz ludność polską przed terrorystycznymi działaniami resztek UPA. Służbę pełnił ponad 2 lata, do dnia [..] września 1950 r. Zarzucił organowi pominięcie oświadczeń świadków.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację jak w skarżonej decyzji dodając, że powołani przez skarżącego świadkowie, wbrew stanowisku strony, nie posiadają przyznanych uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walkach z oddziałami UPA.

Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w postępowaniu uproszczonym, a skarżący powiadomiony i pouczony o tym nie złożył wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego przez zastosowanie środków określonych w 145-149 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.).

Tak przeprowadzona kontrola przemawia za zasadnością skargi. Postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało z naruszeniem podstawowych zasad postępowania dowodowego zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie w sprawie toczyło się na podstawie przepisów w/w ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...). Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy uprawnienia w niej określone przysługują osobie, która legitymuje się decyzją potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 ustawy. O spełnieniu warunków określonych w art. 21 ustawy orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust. 1 ustawy).

Mając na względzie treść zgłoszonego wniosku przez R.S. i przytoczone przez niego okoliczności faktyczne podstawę prawną potwierdzenia statusu kombatanta powinien stanowić przepis art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy i przepis ten został właściwie zastosowany przez skarżony organ. W rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Według art. 1 ust. 2 pkt 6) ustawy działalnością kombatancką było m.in. uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Werwolfu.

W aktach sprawy zalega kopia książeczki wojskowej skarżącego, która potwierdza pełnioną przez niego służbę w organizacji wymienionej w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Okoliczności związane z faktem pełnienia służby zostały zatem wykazane żądanym przez organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [..] lutego 2011 r. dokumentem. Ponadto w aktach zalega pozytywna rekomendacja właściwego stowarzyszenia, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy oraz pismo z Komendy Głównej Straży Granicznej Archiwum Straży Granicznej z dnia [..] października 2009 r. Wynika z niego, że K. Komenda WOP, przemianowana w 1948 r. na 41 Samodzielny Batalion OP, brała udział w walkach z oddziałami UPA w okresie od marca 1947 r. do 31 grudnia 1947 r. Nie odnaleziono natomiast takiego potwierdzenia dla lat 1948 – 1950. W piśmie tym poinformowano jednak, że z meldunków sytuacyjnych 15 Brygady OP w Przemyślu z 1948 r., której podlegał w/w Batalion, wynika, że miały miejsce organizowane pościgi za "niezidentyfikowanymi bandami" oraz o akcjach poszukiwawczych za pojawiającymi się grupami UPA. Natomiast Archiwum nie dysponuje wykazem imiennym żołnierzy biorących udział w tych akcjach. Do akt sprawy skarżący dołączył też oświadczenia dwóch osób, które miały poświadczyć, że skarżący uczestniczył w walkach z UPA. Oświadczenie H.J.L. wskazuje, że osoba ta była uczestnikiem Brygady WOP Samodzielnego Batalionu Ochronnego Pogranicza w okresie pokrywającym się z powoływanym przez R.S. i pełnił służbę razem z nim od września 1948 r. do stycznia 1949 r. Uczestnikiem Samodzielnego Batalionu Ochronny Pogranicza według oświadczenia był ponadto T.P., który jako kierowca samochodów zmilitaryzowanych m.in. woził żołnierzy na akcje "oczyszczające" z resztek żołnierzy UPA. Miał także kontakt ze skarżącym.

Należy podkreślić, że postępowanie toczyło się w trybie przepisów k.p.a. Z tego względu powinny zostać zachowane wszystkie gwarancje procesowe, w tym ciążący na organie obowiązek dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Żaden z tych interesów nie ma charakteru nadrzędnego, są one równorzędne. Jednak zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej wymaga, w razie istnienia nieusuwalnych wątpliwości, dokonywania wykładni przepisów przychylnej stronie.

Organ administracji publicznej powinien, na wniosek strony lub z urzędu, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania te powinny być podejmowane na podstawie i w granicach prawa oraz powinny budzić zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zgodnie z art. 78 §1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Daną okoliczność można uznać za udowodnioną tylko na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Z treści art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach wynika, że podstawą wszczęcia postępowania jest udokumentowany wniosek oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Z normy tej dla wnioskodawcy wynika jedynie obowiązek uprawdopodobnienia, lecz nie udowodnienia okoliczności, z których strona wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Dowody w sprawie ostatecznie przeprowadza właściwy organ i to na nim ciąży obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, zarówno faktycznych jak i prawnych. Na wnioskodawcy ciąży natomiast obowiązek współdziałania z właściwym organem w zainicjowanym przez siebie postępowaniu, Nie może to jednak doprowadzić do przerzucenia ciężaru dowodów na wnioskodawcę.

Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że postępowanie dowodowe przeprowadzono z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W aktach znajdują się dokumenty, których treść pozwala na podjęcie dalszych czynności dowodowych, które pozwolą w pełniejszym stopniu wyjaśnić przebieg służby R.S. Skarżący wskazuje m.in. na nazwisko dowódcy jednostki, któremu podlegał, to że służbę pełnił z 60-cioma innymi żołnierzami. Rolą organu powinno by ustalenie, czy ta polska grupa militarna służąca ochronie granicy państwa prowadziła walki z grupami UPA, czy tylko stacjonowała we wskazanej miejscowości i patrolowała teren. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6) ustawy o kombatantach warunkiem koniecznym do uzyskania potwierdzenia statusu kombatanta jest wykazanie faktu, że brało się udział w walkach. Sam fakt służby w wojsku i patrolowania nie jest równoznaczny w uczestniczeniem w walkach.

Stwierdzić również należy, że skoro do akt przedłożono oświadczenia osób, które miały potwierdzić okoliczności istotne dla sprawy to organ powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania tych osób w charakterze świadków w trybie k.p.a., a nie dyskwalifikować ich treści wyłącznie w oparciu o pisemną treść złożonych oświadczeń. Organ powinien podjąć działania na rzecz ustalenia innych osób, które pełniły służbę ze skarżącym oraz tego, czy osoby te posiadają potwierdzony status kombatanta, a także na jakiej podstawie. Nie oznacza to, że organ powinien ustalić wszystkie osoby, które pełniły służbę razem ze skarżącym, ponieważ postępowanie dowodowe ma na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Jeżeli zostaną one w jakimś konkretnym kierunku należycie wykazane to zbędne będzie prowadzenie kolejnych dowodów w sprawie.

Powyższe wskazuje, że miało miejsce naruszenie zasad postępowania dowodowego. Decyzja została wydana przedwcześnie z uwagi na brak wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. Ocena organu w zakresie przesłanki uczestniczenia w walkach jest powierzchowna, pomimo, że dysponował on dowodami, które przemawiały w dużej mierze na korzyść skarżącego. Pismo z Archiwum Straży Granicznej odczytywane wespół z treścią w/w oświadczeń, rekomendacji oraz samego stanowiska strony wskazuje, że skarżący mógł uczestniczyć w przedmiotowych walkach z UPA. Powszechna wiedza historyczna, którą zalicza się do wiadomości powszechnie znanych, potwierdza, że okres pełnienia przez skarżącego służby był tym, w którym na krańcach wschodnich kraju toczyły się walki z bojówkami Ukraińskiej Powstańczej Armii.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i art. 107 §3 k.p.a. uchylił decyzję organu z dnia 17 marca 2011 r., nr DO-III/K0910/K-1219716/2/2011.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ przeprowadzi postępowanie dowodowe mając na względzie wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu w tym to, że w aktach zalegają dokumenty potwierdzające fakt pełnienia służby w jednostce mającej na celu ochronę granicy wschodniej. Wyjaśnienia wymagać będzie, czy pełniąc służbę skarżący czynnie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA, ponieważ samo uczestnictwo w organizacji, która prowadziła walki z UPA nie stwarza podstawy do zaliczenia danej osoby w poczet kombatantów.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 §1 i art. 201 §2 p.p.s.a.