Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 664/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 7, art 77, art 80, art 107 par 1 i par 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Inne z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. D. W. ("Skarżący", "Strona") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone za okres marzec - maj 2020 r.

Pismami z dnia [...] czerwca 2020r. oraz [...] lipca 2020r. Skarżący został poinformowany o zwolnieniu z obowiązku opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek na podstawie art. 31zo ust. 1a ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., zwanej dalej: "ustawa o CO\/ID-19").

W wyniku złożonej przez płatnika reklamacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] sierpnia 2020 r. wydał decyzję, na mocy której odmówił Skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020r. w wysokości 100% łącznej kwoty należności z tytułu składek wskazanych w deklaracji rozliczeniowej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z zapisów zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że jako

płatnik składek na dzień [...] lutego 2020 r. Skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych więcej niż 9 osób ubezpieczonych, tj. 7 ubezpieczonych z kodem 0110 tj. pracowników, a także 4 ubezpieczonych z kodem 0411 tj. z umów zlecenia i 1 ubezpieczony z kodem 0510, tj. prowadzący działalność gospodarczą. Dlatego też Zakład nie zastosował wobec płatnika zwolnienia w wysokości 100 % należności składkowych.

Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wywodząc, iż zgłosiła do ubezpieczenia mniej niż 10 ubezpieczonych i spełnia wszystkie przesłanki do zwolnienia w zakresie 100% należnych składek. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r. organ utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w wysokości 100% łącznej kwoty należności z tytułu składek wskazanych w deklaracji rozliczeniowej (w decyzji podana omyłkowo data decyzji "[...] sierpnia 2020 r.", w tej dacie decyzja ta została wysłana). Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do ilości osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych, tj. powyżej 9, co uprawniało Skarżącego do zwolnienia w zakresie 50% składek wykazanych w dokumentach rozliczeniowych. Wyjaśniono, że osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych jako zleceniobiorcy zostały wyrejestrowane przez płatnika z powody ustania tytułu ubezpieczenia od dnia [...] marca 2020r. Oznacza to, że osoby te figurowały jako osoby ubezpieczone w dacie [...] lutego 2020r. [...] dokumentów wyrejestrowujących z datą [...] lutego 2020r. została przekazana przez płatnika do Zakładu w dacie [...] lipca 2020 r.

W dniu [...] grudnia 2020 r. do organu wpłynęła skarga, w której Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art. 11 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zabraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich możliwych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rzetelnego załatwienia sprawy, naruszenie zasady proporcjonalności, bezstronności traktowania, niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, przejawiającym się w nieprzeprowadzeniu jakiegokolwiek dowodu mającego na celu ustalenie czy w dniu [...] lutego 2020 r. płatnik faktycznie zatrudniał mniej niż 10 osób, a także niezgodnym ze stanem faktycznym przyjęciu, że na dzień [...] lutego 2020 r. płatnik zatrudniał więcej niż 9 osób i w konsekwencji odmowie zwolnienia go w całości z obowiązku opłacenia składek za marzec-maj 2020 r. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania Skarżącego, mimo, iż w sprawie pozostawały niewyjaśnione fakty i rozbieżności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. kwestia ilości osób pozostających w zatrudnieniu na dzień [...] lutego 2020 r. na podstawie umowy zlecenia; a także naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji. W skardze podniesiony został także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu i w konsekwencji uznania, iż Skarżący nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek w wysokości 100% łącznej kwoty należności z tytułu składek w sytuacji, gdy na dzień [...] lutego 2020 r. zatrudniał łącznie mniej niż 10 osób. Z uwagi na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji i przyznanie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w wysokości łącznej kwoty należności z tytułu składek wskazanych w deklaracjach rozliczeniowych za te okresy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skarga jest zasadna.

Sądowej kontroli poddano decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] sierpnia 2020r. odmawiającą Stronie prawa do 100% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Organ wskazywał, że Skarżący jest płatnikiem składek, który prowadzi działalność gospodarczą i na dzień [...] lutego 2020r. zgłosił do obowiązkowych ubezpieczeń więcej niż 9 ubezpieczonych. Prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności jest ustalane na wskazany dzień i nie podlega ponownej weryfikacji. Zatem przysługuje mu prawo jedynie do 50% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Skarżący konsekwentnie twierdził natomiast, że zatrudniał 9 osób. Wskazywał, że jedna osoba ze zgłoszonych do ubezpieczenia to małoletnia, której nie wlicza się do osób ubezpieczonych; w przypadku dwóch osób , które zostały zgłoszone do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia – umowa ta została rozwiązana z dniem [...] lutego 2020r.; Z tego względu domagał się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres w pełnej wysokości.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Konstrukcja przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 wskazuje na złożony charakter przepisu, z którego można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020r. do maja 2020r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna (zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz do zgłoszenia ubezpieczonych; por. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 758/20; WSA w Olsztynie z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 766/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podzielając ww. poglądy wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że:

1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe, rzetelne i udokumentowane ustalenie liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia w okresach wskazanych w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, jest podstawowym warunkiem prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego konieczne jest wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób niebudzący wątpliwości.

Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej "u.s.u.s."), mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

Podkreślić należy, że w toku postępowania we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i w złożonej skardze, strona skarżąca konsekwentnie wskazywała, że na dzień [...] lutego 2020 r. zatrudniała 9 osób bowiem z pracownikami zatrudnionymi na podstawie umowy zlecenia, umowy te zostały rozwiązane nie uiszczała za nich składek. Z tego względu strona domagała się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres w pełnej wysokości. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i do skargi załączono dokumenty (umowy zlecenia, wypowiedzenie umowy i listy obecności) celem wykazania słuszności prezentowanego stanowiska.

Tymczasem Zakład Ubezpieczeń Społecznych w obu decyzjach nie odniósł się ani do argumentacji strony skarżącej ani nie poddał analizie przedłożone dokumenty. Podnieść bowiem należy, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tak jak w postępowaniu odwoławczym, organ zobowiązany jest do ponownego, wyczerpującego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a w szczególności do ustosunkowania się do zarzutów i argumentów, jak i dowodów zawartych w ww. środku zaskarżenia. Niedopełnienie przez organ tych obowiązków stanowi naruszenie art. 127 § 3 w zw. z art. 15 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku złożenia takiego wniosku organ jest obowiązany ponownie merytorycznie rozpatrzyć sprawę, przy czym w trakcie jego rozpatrywania niedopuszczalne jest pominięcie zarzutów sformułowanych w przedmiotowym wniosku, bądź tez zignorowanie dowodów przedłożonych przez Stronę. Obowiązkiem organu jest odniesienie się do tych zarzutów, dowodów - uwzględnienie ich, ze skutkiem dla treści rozstrzygnięcia lub wyjaśnienie, dlaczego ocenia się je jako niezasadne czy też niemające wpływu na wynik sprawy. Z akt postępowania wynika natomiast, że organ w toku postępowania nie przedstawił własnego stanowiska w związku z przedstawioną wyżej argumentacją strony skarżącej. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala zatem na przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania organ podjął wystarczające czynności, celem zbadania i oceny okoliczności podniesionej przez stronę. Organ zatem zaniechał oceny wspomnianych okoliczności i przesądził o odmowie przyznania zwolnienia we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ w szczegółowy sposób analizuje stan faktyczny sprawy również w kontekście dowodów przedłożonych przez Stronę ale rozważań takich nie ma w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego za uzasadnione Sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 §1 i § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie doszło również do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia [...] kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Należy dodać, że art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie w z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, publ. j.w.).

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej w pierwszej instancji organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować - i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Zwłaszcza, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 12 § 1 k.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak. Podkreślić należy, że organ drugiej instancji zawiadomieniem z dnia [...] października 2020r. poinformował Stronę o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji ale już nie wskazał Stronie konieczności wykazania przesłanek od których uzależnione jest pozytywne dla strony rozstrzygniecie.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień, przedwczesne na obecnym etapie jest rozpatrywanie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego. Reasumując, ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne, rozważając, czy na podstawie materiału dowodowego zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie.

Końcowo wskazać należy, że Sąd postanowieniem wpisanym do protokołu posiedzenia oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów załączonych do skargi z uwagi na fakt, iż dokumenty te powinny zostać przedłożone organom orzekającym w sprawie.

Z uwagi na powyższe, stwierdziwszy, że naruszenie wskazanych powyżej przepisów k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.