Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1335/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-11-22 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: zwolniono od wpisu w części w pozostałym zakresie od kosztów oddalono

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2002 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w 4/5 części; 2. w pozostałej części wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] roku nr: [...] utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] roku nr: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2002 roku w kwocie 79.414,00 zł.

Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów takich jak: przekaz pocztowy świadczenia emerytalnego Z. R.; zaświadczenie dotyczące zatrudnienia M. R. i jego wynagrodzenia w firmie A. Sp. z o.o.; kserokopia zeznania podatkowego Z. R. za 2006 rok; kserokopia zeznania podatkowego M. R. za 2006 rok; kserokopie wyciągów z rachunku bankowego Z. R. w Banku [...] w K za miesiące lipiec – wrzesień 2007 roku; kserokopie wyciągów z konta M. R. w Banku [...] w K. za miesiące lipiec – wrzesień 2007 roku; kserokopia zawiadomienia Sądu Rejonowego dla K. P. w K., Wydział Ksiąg Wieczystych, z dnia [...] roku o wpisie w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości zabudowanej w K hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 531 987 zł. na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego K S M; kserokopia pisma Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] roku do Sądu Rejonowego dla K. P. w K w przedmiocie przesłania wniosków o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomości będącej własnością Z. R. celem zabezpieczenia należności z tytułu podatku akcyzowego w łącznej wysokości 987.471,00 zł plus odsetki; kserokopia zawiadomienia z Sądu Rejonowego w M., Wydział Ksiąg Wieczystych, z dnia [...], dotyczącego wpisu zmiany terminu spłaty hipoteki kaucyjnej ustanowionej na nieruchomości położonej w K. będącej własnością M. i Z. R.; kserokopia pisma Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] do Sądu Rejonowego w M w przedmiocie przesłania wniosków o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomościach będących własnością Z. R. celem zabezpieczenia należności z tytułu podatku akcyzowego w łącznej wysokości 987.471,00 zł plus odsetki; kopia faktury Miejskiego Przedsiębiorstwa Oczyszczania Sp. z o.o. w K., dotycząca opłat za wywóz śmieci; kopia faktury Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A.w K. dotycząca kosztów zużycia wody, kopia faktury PTK Centertel Sp. z o.o. w W. dotycząca płatności za korzystanie z telefonu komórkowego; kopia rachunku za zakup lekarstw - wynikają następujące okoliczności.

Z. R. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem M. R.. Małżonkowie są właścicielami domu w budowie o pow. 225 m2 w K., mieszkania przy ul. K. 3 w K. oraz nieruchomości rolnej w K. o powierzchni 0,6462 ha. Nieruchomość w K. obciążona jest hipoteką kaucyjną umowną na rzecz Banku [...] w K. w kwocie 650 000 zł. Udział państwa R. w nieruchomości zabudowanej położonej w K. objętej kw nr [...] obciążony jest natomiast hipoteką przymusową zwykłą, w kwocie 531 987 zł. na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego K S. M. Z. R. otrzymuje emeryturę w wysokości 1209,21 zł brutto miesięcznie, jednak z uwagi na potrącenia komornicze wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 710,09 zł. Mąż skarżącej, M. R., zatrudniony jest w firmie "A" Sp. z o.o. w K, na stanowisku prokurent, na czas nieokreślony z wynagrodzeniem brutto w miesiącach lipcu i sierpniu 2007 roku 2000 zł, zaś w miesiącu wrześniu 2007 roku 3.130 zł.

W ramach bieżących wydatków strona skarżąca płaci miesięcznie: za wodę i wywóz śmieci – 46 zł.; z tytułu udziału we współwłasności kamienicy, w której mieszka – 35 zł, - za telefon swój i studiującej córki – ok. 130 zł, - za lekarstwa – 70 zł. Pozostała cześć pieniędzy w całości przeznaczana jest na wyżywienie, ubranie i środki czystości. Z. R. podnosi, iż miesięczne koszty utrzymania przewyższają kwotę jej emerytury, a tylko dzięki pomocy męża jest w stanie je ponosić. Mąż utrzymuje również studiującą córkę, która nie posiada własnych dochodów. Strona skarżąca podkreśla , iż nie ma możliwości zaciągnąć jakiegokolwiek kredytu bankowego. Rodzina także nie posiada środków, które mogłaby pożyczyć. W związku z tym skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie o tak wysokiej wartości przedmiotu sporu.

Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje na uwzględnienie w części.

Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach instytucji prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 30 września 2002r. Nr 153, poz. 1270) przysługuje osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).

Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych.

Warto zauważyć ponadto, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 214§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą do uiszczania kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

W przedmiotowej sprawie trzeba mieć na uwadze, iż postępowanie sądowadministracyjne prowadzone jest w związku z dokonywanymi przez Z. R., w ramach jej działalności gospodarczej, transakcjami dotyczącymi handlu paliwem. Oboje małżonkowie otrzymują też stałe dochody. Są właścicielami nieruchomości, z tym, że hipoteki na nich ustanowione bardzo znacznie obniżają ich wartość.

Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma jednak fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Miesięczny dochód netto rodziny Państwa R. oscyluje w granicach 2.100 zł (we wrześniu 2007 roku była to kwota ponad 2.800 zł). W związku z tym, że strona skarżąca wraz ze skargą złożoną w niniejszej sprawie, złożyła łącznie sześć skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. i decyzje Dyrektora Izby Celnej – łączna wysokość wpisów w tych sprawach wynosi ponad 11.000 zł. Kwota ta znacznie przekracza miesięczny budżet rodziny.

Orzekający stanął jednak na stanowisku, iż zwolnienie Z. R. od ponoszenia kosztów sądowych zasadne jest tylko w 4/5 części. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż pobierają bowiem miesięczne dochody, które choć nie są wysokie, stanowią stałe źródło utrzymania. Ponadto jak wynika z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych, saldo M. R. na dzień 30.09.2007 roku wyniosło 259,58 zł, a saldo Z. R. na ten dzień wyniosło 1 386,68 zł. Łączne dostępne środki roku zgromadzone na rachunkach bankowych na koniec września 2007 wynosiły 1.646,26 zł.

Należy także zauważyć, że wszczynając spór przed Sądem, skarżąca powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Strona winna zatem poczynić odpowiednie starania, w celu zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów postępowania sądowego. Stąd też, w takiej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/5 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast strony skarżącej i jej rodziny na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.

Przypomnieć bowiem warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak – Molczyk,(w:) "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628)

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 30 września 2002 r. Nr 153, poz .1270).