Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1708/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi E. J. i M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania E. J. i M. G., decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. z [...] kwietnia 2019 r. nr 2 odmawiającą potwierdzenia M. G. i E. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. D.(1) udziału wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...], róg ul. [...] i pl. [...], woj. [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] listopada 1990 r. J. D.(2) zwrócił się do Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przez Z. D..

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2004 r. nr [...] przekazał, zgodnie z właściwością, do Wojewody [...], wniosek J. D.(2) z [...] listopada 1990 r. dotyczący przyznania odszkodowania/rekompensaty za nieruchomość pozostawioną we [...] przy pl. [...] przez Z. D., w udziale wynoszącym 1/3 części wraz z aktami sprawy.

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z [...] marca 2004 r. nr [...] przekazał, zgodnie z właściwością, do Wojewody [...], wniosek E. J. z [...] grudnia 1991 r. dotyczący przyznania odszkodowania za nieruchomość pozostawioną we [...] przy pl. [...] przez Z. D. wraz z aktami sprawy.

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z [...] października 2004 r. nr [...] przekazał Wojewodzie [...] wraz z aktami sprawy wniosek M. G. z [...] kwietnia 1992 r. o przyznanie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną we [...] przy pl. [...] przez Z. D., w udziale wynoszącym 1/3 części, wraz z aktami sprawy.

Prezydent Miasta [...] postanowieniem z [...] grudnia 2004 r. nr [...] przekazał, zgodnie z właściwością, do Wojewody [...], wniosek Z. D. z [...] listopada 1992 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość pozostawioną we [...] przy pl. [...] wraz z aktami sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] odmówił E. J. i M. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. nieruchomości położonej we [...] przy pl. [...].

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] ([...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...]kwietnia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt l SA/Wa 2410/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z 28 kwietnia 2010 r.

Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2013 r. nr 1 potwierdził E. J. i M. G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. udziału, wynoszącego 1/15 części we współwłasności ww. nieruchomości.

Następnie Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr 2 odmówił potwierdzenia M. G. i E. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. D.(1) (2) udziału wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...], róg ul. [...] 14 i pl. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku zleconej kwerendy archiwalnej nie odnaleziono dowodów potwierdzających, że J. D.(1) miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oraz opuściła je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić, a także, że wnioskodawcy nie przedłożyli dowodów potwierdzających w sposób wiarygodny powyższą okoliczność.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosły E. J. i M. G.. Skarżące zarzuciły organowi l instancji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez błędne ich zastosowanie, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji uznaniem, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty bowiem J. D.(1) nie opuściła byłych terytoriów RP w związku z wybuchem ll Wojny Światowej w sytuacji, gdy wniosek dotyczył potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez Z. D.. Ponadto odwołujące się zarzuciły naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017, poz. 2097) – dalej zwanej "ustawą" poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które 1 września 1939 r. były obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na terytorium RP i pozostawiły je z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy oraz były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza terytorium RP w chwili opuszczenia terytoriów RP w sytuacji, gdy gramatyczna wykładnia ww. przepisu wskazuje, że nie ma konieczności, aby osoba, która spełnia ustawowe przesłanki, była właścicielem pozostawionych nieruchomości w chwili opuszczenia terytorium byłej RP. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że według art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20,21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Minister podkreślił, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z akt sprawy współwłaścicielem nieruchomości położonej we [...], róg ul. [...] 14 i pl. [...], wg stanu na 1 września 1939 r., w udziale wynoszącym 1/15 części była J. D.(1), zd. S., córka J. i A. T., ur. [...] stycznia 1896 r. we [...]. Osoba ta uznana została sądownie za zmarłą z dniem 1 stycznia 1947 r., co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] października 2015 r. sygn. akt I Ns 1421/14/P. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt I Ns 584/16 o stwierdzeniu nabycia spadku, spadek po J. D.(1), na podstawie ustawy nabyła w całości siostra Z. D.. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] lipca 1991 r. sygn. akt I Ns 1421/91 wynika że spadek po Z. D., zmarłej [...] grudnia 1981 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli wprost synowie – J. D. (2) oraz Z. D. po 1/2 części każdy z nich. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 2005 r. sygn. akt I Ns 1522/04/S wynika, że spadek po J. D.(2) zmarłym [...] września 2004 r. w [...], na podstawie ustawy nabyły wprost: bratanice – M. G. i E. J. po 1/2 części każda z nich. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 1982 r. sygn. akt I Ns 547/82/S spadek po Z. D., zmarłym [...] marca 1982 r. w [...], na podstawie ustawy nabyły: żona Z. D. w 1/3 części oraz córki: M. J. oraz E. J. po 1/3 części.

Na podstawie akt sprawy stwierdzono tożsamość M. J. i M. G..

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 2003 r. sygn. akt [...] spadek po Z. D., zmarłej [...] lutego 2003 r. w [...], na podstawie testamentu notarialnego z [...] grudnia 1991 r. nabył syn T. G. w całości. W oświadczeniu z [...] grudnia 2006 r. złożonym przed notariuszem T. G. wskazał E. J. jako uprawnioną do otrzymania rekompensaty na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy.

Wojewoda [...] na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocenił, że J. D.(1) przed wybuchem ll Wojny Światowej oraz 1 września 1939 r. miała wraz z mężem F. miejsce zamieszkania w [...]. Wobec powyższego miejsce zamieszkania J. D.(1) w rozumieniu przepisów przedwojennych, w okresie wybuchu ll Wojny Światowej, nie znajdowało się na byłym terytorium RP, co czyni niemożliwym uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty.

Odnosząc się do powyższego Minister wskazał, że 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Znowelizowany art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje przedwojenne przepisy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności (pkt 1 ww. ustawy). Zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. Według § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) – dalej zwanego "rozporządzeniem" przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Natomiast zgodnie z § 9 rozporządzenia za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania. Od tak rozumianego zamieszkania odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 lit. c rozporządzenia do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się m.in. osoby przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji itp. albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia.

Uwzględniając powyższe Minister stwierdził, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy zmieniającej z dnia 12 grudnia 2013 r. możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przez wybuchem II Wojny Światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że właściciel taki posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister zwrócił jednak uwagę, że niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia).

Ponadto wskazał, że zamieszkiwanie jest prawną kwaliﬁkacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Minister w ślad za stanowiskiem Wojewody [...] stwierdził, że w zebranym materiale dowodowym nie ma dowodów świadczących o tym, że J. D.(1) zamieszkiwała z zamiarem stałego pobytu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na [...] września 1939 r. W aktach sprawy znajduje się protokół przesłuchania przez organ wojewódzki świadka J. R. sporządzony [...] sierpnia 2005 r., w którym świadek wskazał, że J. D.(1) mieszkała przed wojną w [...], zaś po wybuchu wojny przybyła do [...], gdzie mieszkała do 1941 r., następnie wyjechała do [...] i tam zmarła po zakończeniu wojny.

Ponadto ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu przesłuchania E. J. i M. G. przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] [...] listopada wynika że po zawarciu związku małżeńskiego z F. D., a także w trakcie wojny J. D.(1) zamieszkiwała w [...]. Z uwierzytelnionego odpisu sporządzonego w języku łacińskim świadectwa małżeństwa zawartego pomiędzy F. D. i J. S. [...] sierpnia 1925 r. wynika, że F. D. zamieszkiwał wówczas w [...] przy ul. [...].

Co istotne w toku postępowania organ I instancji zwracał się do: Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...] oraz Archiwum Narodowego w [...] (pismo z [...] listopada 2017 r.), Konsulatu Generalnego RP we [...] i w [...] z prośbą o wystąpienie do odpowiednich archiwów i instytucji ukraińskich (pismo z [...] marca 2018 r.), Archiwum abpa E. B. w [...] o przeprowadzenie kwerendy i przesłanie uwierzytelnionych kserokopii dokumentów potwierdzających miejsce zamieszkania J. D.(1) [...] września 1939 r., w tym dokumentów potwierdzających, że ww. osoba miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oraz opuściła je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić.

W wyniku kwerendy archiwalnej nie odnaleziono dowodów potwierdzających, że J. D.(1) miała [...] września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oraz opuściła je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić.

Wojewoda [...] umożliwił stronom uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Organ I instancji prawidłowo ustalił, że J. D.(1) nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy, a zatem nie została w przedmiotowej sprawie spełniona niezbędna przesłanka uzyskania prawa do rekompensaty.

Skarżący wskazują, że nie ma konieczności, ażeby osoba która spełnia przesłanki wskazane w art. 2 ustawy była właścicielem pozostawionej nieruchomości w chwili opuszczenia terytorium byłej RP. Zdaniem odwołujących się jedynymi ustaleniami, jakich powinien był dokonać organ były okoliczności dotyczące opuszczenia polskich ziem wschodnich przez Z. D. oraz spełnienia przez Z. D. i jej następców prawnych pozostałych przesłanek, od których ustawa uzależnia prawo ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty bowiem wniosek o wypłatę rekompensaty dotyczył pozostawienia udziału w nieruchomości przez Z. D., a nie J. D.(1).

W ocenie Ministra nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że Z. D. spełniała wymogi wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. była 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych. Jak bowiem wynika z uwierzytelnionej kserokopii Kartoteki repatrianta Z. D. pozyskanej z Archiwum Państwowego w [...] Z. D. (córka J. i T., ur. w 1892 r.) przybyła ze [...] i zarejestrowała się [...] marca 1945 r. na Punkcie Etapowym Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...].

Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. udziału, wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej we [...], róg ul. [...] i pl. [...], woj. [...], zawarte zostało w decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2013 r. nr 1, w której potwierdzono E. J. i M. G. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. D. ww. udziału.

Natomiast w niniejszym postępowaniu rozstrzyga się w przedmiocie przysługującego J. D. (1) udziału wynoszącego 1/15 części nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...], róg ul. [...] i pl. [...], woj. [...].

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] spadek po J. D.(1), uznanej za zmarłą [...] stycznia 1947 r., na podstawie ustawy nabyła w całości siostra Z. D..

Stosownie do art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145) spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Ogół praw i obowiązków spadkodawcy przechodzi na spadkobierców z chwilą śmierci spadkodawcy, a zatem od tego momentu przysługują im prawa oraz obciążają obowiązki niezależnie od okoliczności. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Minister stwierdził, że Z. D. wstąpiła w ogół praw spadkowych po J. D.(1) z dniem [...] stycznia 1947 r., a zatem 1 września 1939 r. właścicielką udziału wynoszącego 1/15 części przedmiotowej nieruchomości pozostawała J. D.(1).

Wobec powyższego w odniesieniu do J. D.(1). należy oceniać spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. Brak jest zaś w aktach przedmiotowej sprawy dowodu potwierdzającego, że J. D.(1). zamieszkiwała na byłym terytorium RP, w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania.

J. D.(1). nie spełniła więc zasadniczego warunku wskazanego w art. 2 pkt 1 ustawy. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla oceny możliwości potwierdzenia na rzecz spadkobierców Z. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. D.(1). Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.

Podsumowując, ze względu na niespełnienie przez J. D.(1). wszystkich przesłanek materialnych z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, spadkobiercy jej następcy prawnego – Z. D. nie mogli nabyć prawa do rekompensaty (por. wyrok NSA z 9 marca 2018 r. sygn. akt l OSK 1038/16).

Mając zatem na uwadze przytoczone powyżej orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przepisy ustawy za całkowicie chybiony Minister uznał sformułowany w odwołaniu zarzut dotyczący naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ustawy.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2019 r. E. J. i M. G. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie: 1) przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 15 kpa poprzez brak dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, b) art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa poprzez błędne ich zastosowanie, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji uznaniem, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty bowiem J. D.(1) nie opuściła byłych terytoriów RP w związku z wybuchem ll Wojny Światowej w sytuacji, gdy wniosek dotyczył potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez Z. D.; 2) przepisów prawa materialnego art. 2 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które 1 września 1939 r. były obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na terytorium RP i pozostawiły je z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy oraz były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w chwili opuszczenia terytorium RP w sytuacji, gdy gramatyczna wykładnia ww. artykułu wskazuje, że nie ma konieczności, ażeby osoba która spełnia przesłanki, o których mowa powyżej, była właścicielem pozostawionych nieruchomości w chwili opuszczenia terytorium byłej RP. Wobec tego skarżące wniosły o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; 2) uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi; 3) zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Pierwsza kwestia jaka wyłania się na tle tej sprawy dotyczy tego jaki stan własnościowy przedmiotowej nieruchomości winien być brany pod uwagę.

Zdaniem Sądu w tym zakresie należy odwołać się do stanowiska zaprezentowanego przez skład siedmiu sędziów NSA w uchwale z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13. W uchwale tej NSA dokonał wykładni art. 2 w zw. z art. 1 ustawy wskazując, że przepisy te nie wykluczają przyznania prawa do rekompensaty osobom, które w chwili wybuchu II Wojny Światowej były właścicielami nieruchomości położonych na Kresach, a które to nieruchomości zostały, jako następstwo postanowień jałtańskich, przejęte i skolektywizowane przez ZSRR. NSA podkreślił, że publiczne zobowiązanie PKWN (w tzw. umowach republikańskich) sprowadzało się przede wszystkim do zapewnienia udzielenia zabużanom pomocy i to niezależnie od tego, czy w dacie repatriacji byli oni jeszcze właścicielami mienia pozostawionego na Kresach. Nawet bowiem, gdy nie posiadali oni ziemi w chwili ewakuacji, na życzenie mieli otrzymać "przydział ziew na zasadach ogólnych".

Zdaniem NSA prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. W tych warunkach, wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi, niczym nieuzasadnioną, nadinterpretację przepisów ustawy. NSA zauważył, że anektowanie w 1939 r. przez ZSRR wschodnich terenów Rzeczypospolitej Polskiej i rozciągnięcie obowiązywania prawa radzieckiego na te tereny, nie może być akceptowane przez Polskę i nie może oddziaływać na prawa polskich obywateli, którzy byli właścicielami nieruchomości na tych terenach.

Z uchwały tej wynika zatem, że właściciel nieruchomości pozostawionych, o którym mowa w art. 2 ustawy to osoba, które potrafi udowodnić, że była przedwojennym właścicielem nieruchomości położonej na tzw. Kresach Wschodnich, anektowanych w 1939 r. przez ZSRR, natomiast nie musi udowodnić, że w momencie opuszczenia byłego terytorium RP nadal zachowała własność tej nieruchomości w przypadku, gdy własność ta była po 17 września 1939 r. sukcesywnie przejmowana przez ZSRR w oparciu o różne zasady wbrew woli przedwojennego właściciela.

Mając na uwadze taką wykładnię art. 2 ustawy Sąd zwraca uwagę, że przedwojennym właścicielem nieruchomości położonej we [...] przy Pl. [...], nr rej hip. [...] było kilka osób: N. E., L. H., M. K., M. G., Z. D. i J. D.(1) (zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] kwietnia 2008 r., oświadczenie świadka J. R. z [...] sierpnia 2005 r.).

Z akt sprawy wynika, że wniosek J. D.(2) z [...] listopada 1990 r. o przyznanie prawa do rekompensaty dotyczył udziału Z. D. wynoszącego 1/3 część z połowy mienia pozostawionego we [...]. Tak samo żądanie określono w pismach E. J. z [...] grudnia 1991 r., Z. D. z [...] listopada 1992 r., M. G. z [...] lipca 1992 r.

Z pisma E. J. z [...] lutego 2007 r., wniosku o zawieszenie postępowania z [...] lipca 2016 r. i wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania z [...] września 2017 r. wynika, że żądanie M. G. i E. J. dotyczy w rzeczywistości mienia, które w dacie opuszczenia tzw. Kresów Wschodnich przez Z. D. stanowiło własność Z. D. i jej sióstr. Mienie to obejmuje udział wynoszący łącznie 3/15 części, na który składa się udział Z. D. w 1/15 części i udziały wynoszące 2/15 części odziedziczone przez Z. D. po siostrach M. G. zmarłej w 1946 r. i J. D.(1) zmarłej w 1947 r.

Sąd podziela stanowisko Wojewody [...] (decyzja nr [...]) i Ministra Skarbu Państwa, że J. D.(1) nie spełniała przesłanki "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy.

Jak wynika z akt sprawy (dokumentów załączonych do pisma Wojskowego Biura Historycznego z [...] maja 2018 r., prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] października 2015 r. sygn. akt [...], prawomocnego postanowienia sądu spadku z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...], protokołu przesłuchania świadka J. R. z [...] sierpnia 2005 r., protokołu posiedzenia sądowego z [...] listopada 2014 r. zawierającego zeznania E. J. i M. G., kopii legitymacji nr [...] załączonej do pisma z [...] lutego 2018 r., pisma dyrektora Archiwum Państwowego w [...] z [...] marca 2018 r.) J. D.(1) zamieszkiwała wraz z mężem przed wojną najpierw w [...], a następnie w [...]. Po wybuchu wojny przybyła do [...], gdzie mieszkała do 1941 r., a następnie wyjechała do [...], gdzie zmarła po zakończeniu wojny. Uznana została sądownie za zmarłą [...] stycznia 1947 r. W czasie wojny J. D.(1) była uprawniona do wykonywania pracy, co potwierdzała stosowna legitymacja nr [...] zawierająca ostatni stempel z datą "VIII 1944". Zamieszkiwała w [...]. Była zamężna z F. D., który był dyrektorem banku w [...]. Jej mąż w czasie wojny został powołany do wojska. Zginął w czasie wojny. Brak dokumentów potwierdzających poddanie się przez J. D.(1) procedurze repatriacyjnej.

Sąd zauważa, że stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania według tej ustawy jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 2 tej ustawy, mężatka sądownie nierozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem.

Skoro zatem w okresie przedwojennym i 1 września 1939 r. J. D.(1) była zamężna z F. D., to jej miejscem zamieszkania było miejsce zamieszkania męża. Wobec tego należało uznać, że zamieszkiwała w powyższym okresie wraz z mężem na terenie obecnej RP i przez to nie spełniała jednej z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty.

Trafnie też wskazał Minister Skarbu Państwa, że w aktach sprawy brak dowodów na to, że J. D.(1) opuściła byłe terytorium RP w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 1 ustawy lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić.

Skoro J. D.(1) (współwłaściciel pozostawionego mienia) nie spełniała dwóch przesłanek z art. 2 ustawy, to osobą uprawnioną do rekompensaty, jako jej spadkobierca, nie mogła być jej siostra Z. D..

Wbrew temu co twierdzą skarżące Z. D. nie można uznać za właściciela pozostawionej nieruchomości, o którym mowa w art. 2 ustawy. Z załączonej do pisma dyrektora Archiwum Państwowego we [...] z [...] marca 2012 r. Kartoteki Repatrianta wynika, że Z. D. przybyła ze [...] do Polski [...] marca 1945 r. W tym czasie w Polsce znajdowała się jej siostra J. D.(1), która została uznana za zmarłą dopiero [...] stycznia 1947 r. Nie można zatem przyjąć, że właścicielem pozostawionego mienia w rozumieniu art. 2 ustawy była Z. D. i że ta osoba mienie to opuściła w 1945 r. (jeżeli chodzi o udział jej siostry J. D.(1), skoro wówczas właścicielem tego mienia była J. D.(1).

Wobec tego, że Z. D. nabyła spadek po J. D.(1) dopiero [...] stycznia 1947 r., to mogła być uznana za spadkobiercę współwłaściciela pozostawionej nieruchomości, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, pod warunkiem, że współwłaściciel ten spełniał wszystkie przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Z art. 1 i 2 ustawy wynika, że aby otrzymać prawo do rekompensaty, jako właściciel pozostawionej nieruchomości, trzeba wykazać następujący chronologiczny ciąg zdarzeń: 1) posiadanie przedwojennego tytułu własności do nieruchomości położonej na tzw. Kresach wschodnich (przy czym nie ma znaczenia utrata tego tytułu spowodowana przez przejęcie mienia przez ZSRR po 17 września 1939 r.), 2) zamieszkiwanie na byłym terytorium RP przed wojną i 1 września 1939 r., 3) posiadanie obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r., 4) pozostawienie swojej nieruchomości w okolicznościach związanych z regulacją granicy wschodniej albo pozostawienie takiej nieruchomości w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub brak z tych przyczyn możliwości powrotu na byłe terytorium RP, 5) przemieszczenie się na obecne terytorium RP, 6) posiadanie obywatelstwa polskiego w dacie przyznania prawa do rekompensaty.

Mając na uwadze stanowisko zaprezentowane w uchwale NSA z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13, co do wykładni art. 2 ustawy w zakresie rozumienia przesłanki "właściciel pozostawionej nieruchomości" oraz przedstawioną wyżej konfigurację następujących po sobie zdarzeń Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że Z. D. nie mogła być uznana za przedwojennego właściciela udziału, który należał do jej żyjącej wówczas siostry J. D.(1). Z. D. przybywając do Polski jako repatriant pozostawiła jedynie swój udział w nieruchomości położonej we [...].

Przyjęcie stanowiska zaprezentowanego w skardze co do sposobu stosowania art. 2 ustawy w zakresie kwalifikacji właściciela pozostawionego mienia prowadziłoby do sytuacji w której – w przypadku gdyby dwóch przedwojennych współwłaścicieli nieruchomości spełniało przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty – pierwszy współwłaściciel, który współdziedziczył po drugim z jego dziećmi po zakończeniu II Wojny Światowej byłby traktowany jako (jedyny) właściciel pozostawionego mienia i w ten sposób wyłączałby pozostałych spadkobierców drugiego z przedwojennych współwłaścicieli z możliwości ubiegania się o przyznanie prawa do rekompensaty.

Nie dopatrując się naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa przepisów prawa procesowego (art. 15, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 kpa) oraz przepisów prawa materialnego (art. 2 ustawy) w zakresie opisanym w skardze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.