Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 57/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 1 par. 1 i art. 2, art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust.1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 4 marca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2010r. przy udziale sprawy ze skargi B. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... r. nr ... II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 1 sierpnia 2009 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Inspektorat w K. B. A. wniosła o umorzenie zobowiązań wobec Zakładu, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zły stan zdrowia. Do wniosku dołączyła dokumentację lekarską oraz faktury dotyczące poniesionych wydatków.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział, Inspektorat w K. decyzją nr [...] z dnia 8 października 2009 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3, art. 28 ust. 1 - 3 a i 3 b i ust. 4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.) odmówił B. A. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zobowiązanych będących osobami trzecimi za należności z tytułu składek spółki "A." s. c. na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000r.-06/2004 r. w łącznej kwocie 60.183,78 zł, i na ubezpieczenia zdrowotne za okresy 02/2000r. i 06/2000r.-06/2004r. w łącznej kwocie 11.920,07 zł. oraz na Fundusz Pracy za okres 08/2002r.-06/2004r. w łącznej kwocie 1157,81 zł. ( W części dotyczącej należności z tytułu składek za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000r.-08/2004r. w łącznej kwocie 3.701,86 zł oraz na ubezpieczenia zdrowotne za okres 07/2000r. w łącznej kwocie 91,86 zł. organ wydał odrębną decyzję nr [...] w sprawie [...])

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ wskazał, że decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział z siedzibą w K. z dnia 30.05.2005r. nr [...] i nr [...] na B. A. i K. S., jako byłych wspólników, została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania spółki "A." s.c. Spółka prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 14.09.1998r. do 25.06.2004r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miejskiego w K., z dnia [...]r., pod numerem [...]. Z dniem 25.06.2004r. spółka została wyrejestrowana. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na koncie spółki powstało zadłużenie z tytułu składek za okresy od 02/2000r. – 06/2000r. Aktualnie zadłużenie wynikające z ww decyzji objęte jest postępowaniem egzekucyjnym w administracji prowadzonym przez Dyrektora II Oddziału ZUS ze świadczeń emerytalnych B. A. i K. S.

W ocenie organu, z uwagi na to, że należności z tytułu składek wykazane w decyzjach przenoszących odpowiedzialność za zaległości "A." s.c. dochodzone są w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności składek wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie brak również przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365) - § 3 ust. 1 pkt 1-3,.

Zdaniem organu zgromadzony materiał daje podstawę, aby przyjąć, że opłacenie przedmiotowych należności z tytułu składek, w trybie toczącego się postępowania egzekucyjnego, nie pozbawi wnioskodawczyni możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak ustalił organ, B. A. pobiera emeryturę ( 1012,90 zł ) oraz zasiłek pielęgnacyjny ( 153 zł ). Do lipca 2009 r. korzystała z zasiłku celowego w kwocie 80 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, zamieszkując w mieszkaniu jej syna ( koszty utrzymania ponoszone są po ½ - 374,50 zł ). Na zakup leków wydaje 559,20 zł., ( co czwarty miesiąc 757,20 zł ). Posiada okresowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.11.2009 r.. Leczy się psychiatrycznie wymagając stałej opieki drugiej osoby. Ponadto leczy się w poradni neurologicznej, okulistycznej, endokrynologicznej i internistycznej. Jest niewidoma. Wnioskodawczyni posiada zobowiązanie kredytowe – kredyt hipoteczny na podstawie umowy z 20.12.2004 r. na kwotę 35.000 zł , który spłaca sukcesywnie.

Pismem z dnia 20 października 2009 r. B. A. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku powtórzyła argumenty o ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wskazała na stałe opłaty miesięczne w kwocie 933 zł przy niskiej emeryturze i zasiłku pielęgnacyjnym. Koszty opieki całodobowej oraz spłaty należności wobec ZUS ponosi jej siostra K. S.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział, Inspektorat w K. decyzją z dnia 20 listopada 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 8 października 2009 r. W uzasadnieniu organ powtórzył argumentację zawartą w ww decyzji i wskazał, że uznaje za udowodnione, że skarżąca choruje przewlekle i leczy się neurologicznie, psychiatrycznie i okulistycznie, ponosząc koszty leczenia. Powyższe jednak, w ocenie organu, nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskania dochodu – ze świadczenia emerytalnego, umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

B. A. wniosła skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, powołując się na okoliczność pogorszenia się jej stanu zdrowia wynikającego z choroby kręgosłupa i mózgu. Wskazała, że stwierdzono u niej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, co powoduje wzrost kosztów leczenia i utrzymania.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie pełnomocnik organu wskazał, iż w aktach administracyjnych sprawy jest umowa dotycząca udzielenia skarżącej kredytu, natomiast nie ma informacji dotyczącej tego, czy należności cywilnoprawne z tego tytułu są przez skarżącą regularnie uiszczane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne jedynie kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrywanej sprawie dotyczy zobowiązania spółki A. s. c. jako płatnika z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2000r.-06/2004r. w łącznej kwocie 60.183,78 zł, i na ubezpieczenia zdrowotne za okresy 02/2000r. i 06/2000r.-06/2004r. w łącznej kwocie 11.920,07 zł. oraz na Fundusz Pracy za okres 08/2002r.-06/2004r. w łącznej kwocie 1157,81 zł. , za które odpowiedzialność została przeniesiona na byłe wspólniczki spółki "A." s.c. B. A. i K. S.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r Nr 205., poz. 1585), zwanej dalej u.s.u.s, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

-dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

-sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

-nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

-nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

-wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

-naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

-jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z uwagi na to, jak wskazał organ, że należności z tytułu składek wykazane w decyzjach przenoszących odpowiedzialność za zaległości "A." s.c. dochodzone są w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, prowadzonego przez Dyrektora II Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze świadczeń emerytalnych skarżącej, należy zgodzić się, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Jednakże, wskazany wyżej przepis w ust. 3a przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku stwierdzenia istnienia uzasadnionego przypadku - innego niż całkowita nieściągalność. W rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. regulującym szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, o którym mowa w ust.3a (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w § 3 ust. 1 wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpatrywanej sprawie, organ dokonując oceny wniosku w świetle art. 28 ust 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał daje podstawę, aby przyjąć, że opłacenie przedmiotowych należności z tytułu składek w trybie toczącego się postępowania egzekucyjnego nie pozbawi skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, iż przewlekła choroba skarżącej i związane z tym leczenie nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskania dochodu – ze świadczenia emerytalnego, umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Organ ustalił, że B. A. pobiera emeryturę w kwocie 1012,90 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny 153 zł. Do lipca 2009 r. korzystała z zasiłku celowego 80 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, zamieszkując w mieszkaniu jej syna. Koszty utrzymania ponoszone są po ½ - 374,50 zł. Na zakup leków wydaje 559,20 zł (co czwarty miesiąc 757,20 zł). Posiada okresowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.11.2009 r.. Leczy się psychiatrycznie wymagając stałej opieki drugiej osoby. Ponadto leczy się w poradni neurologicznej, okulistycznej, endokrynologicznej i internistycznej. Jest niewidoma. Wnioskodawczyni posiada zobowiązanie kredytowe – kredyt hipoteczny na podstawie umowy z 20.12.2004 r. na kwotę 35.000 zł , który spłaca sukcesywnie.

W przypadku decyzji organu administracji, która ma charakter uznaniowy, tak jak decyzja wydana w niniejszej sprawie, kontrola Sądu polega przede wszystkim na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności.

Dokonując w tym zakresie kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że organ nie działał w sposób odpowiadający wskazanym wyżej zasadom, naruszając w ten sposób prawo.

Wskazać bowiem należy, że organ kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie poprzestając na wymienieniu występującego w aktach sprawy materiału dowodowego - powinien przeprowadzić w uzasadnieniu decyzji jego rzetelną analizę, zwłaszcza w oparciu o przesłanki umorzenia ujęte w przepisach ww. rozporządzenia. Uzasadnienie decyzji organu w tej części winno wskazywać na szczególnie wnikliwe wyjaśnienie przez organ w toku postępowania dowodowego aktualnej sytuacji majątkowej strony, jej zdolności płatniczych (dochodów i niezbędnych wydatków), a w konsekwencji ustalenie, czy zapłata zaległych należności rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji. Dopiero takie ustalenia są przydatne w sytuacji rozważania przesłanek wynikających z zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ, w prowadzonym postępowaniu, ustalając i oceniając sytuację majątkową skarżącej, uznał, że skarżąca nie jest pozbawiona możliwości uzyskania dochodu, gdyż otrzymuje świadczenie emerytalne, które umożliwia jej opłacenie należności z tytułu składek. Jednocześnie jednak, organ nie kwestionował wskazywanych przez skarżącą okoliczności związanych z jej przewlekłą chorobą, koniecznością uzyskiwania w związku z tym stałej opieki i przede wszystkim bardzo wysokimi kosztami leczenia. Analizując zaś treść uzasadnienia decyzji należy stwierdzić, że okoliczności tych, w tym także wydatków ponoszonych przez skarżącą, organ w ogóle nie uwzględnił , dokonując oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej. Z prostego bowiem zestawienia wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą – 1.012,90 zł z tytułu świadczenia emerytalnego i 153 zł z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, z niezbędnymi kosztami jej utrzymania – 559,20zł. ( co czwarty miesiąc 757,20zł ) na zakup leków i 374, 50zł na wydatki związane z opłatami, bez uwzględnienia wydatków na żywność, środki higieny etc., wynika, że skarżąca dysponuje praktycznie minimalną kwotą 231 zł na dodatkowe wydatki, zaś co czwarty miesiąc zaledwie 34, 2 zł miesięcznie. Innego majątku, ani dochodów, co wynika z ustaleń organów, skarżąca nie posiada. Organ wskazał również w zaskarżonej decyzji, że skarżąca posiada zobowiązanie kredytowe – kredyt hipoteczny na podstawie umowy z 20.12.2004 r. na kwotę 35.000 zł , który spłaca sukcesywnie. Z akt administracyjnych, co przyznał pełnomocnik organu na rozprawie przed Sądem, wynika wyłącznie to, że skarżąca posiada ww zobowiązanie, natomiast brak informacji, czy w istocie, jak twierdzi organ, wywiązuje się z tego zobowiązania.

Powyższe, w ocenie Sądu, wskazuje, że w istocie organ nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżąca rzeczywiście jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania.

Konkludując należy stwierdzić, że organ nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności zaś, ustalając, czy występują w sprawie okoliczności świadczące o wystąpieniu uzasadnionego przypadku, pozwalającego na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a u.s.u.s, wnikliwe i rzetelnie ustali i oceni możliwości płatnicze skarżącej, z uwzględnieniem jej szczególnie trudnej sytuacji życiowej ( skarżąca jest osobą niewidomą, wymagającą stałej opieki), jej stanu zdrowia, wydatków związanych z koniecznym leczeniem, opieką i kosztami utrzymania, mając również na uwadze wysokość zaległej należności.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.

/-/W. Długaszewska /-/ B. Sokołowska /-/M. Kosewska

T.M.d