Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 195/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 98
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA del. Tomasz Zbrojewski Protokolant sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Po 923/08 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od skarżącego Z. K. na rzecz Miasta i Gminy S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2009 r. (Sygn. akt II SA/Po 923/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na skutek skargi Z. K., uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty Poznańskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. ([...]) Starosta Poznański odmówił ustalenia na rzecz Z. K. odszkodowania w trybie art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) za nieruchomość położoną w Z., gmina S., oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb Z., ark. mapy [...], działka nr [...] o pow. [...] ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. jako własność Gminy S. W uzasadnieniu wskazał, iż Burmistrz Miasta i Gminy S. decyzją nr [...] z dnia 3 kwietnia 2001 r., działając na wniosek Z. K., zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność wnioskodawcy. Wskutek dokonanego podziału zostały wyodrębnione działki o numerach nr od [...] do [...] oraz działka nr [...] o powierzchni [...] ha przeznaczona pod drogi, która według pkt. 3 tej decyzji, przeszła nieodpłatnie na rzecz Gminy S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na mocy decyzji z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] stwierdziło nieważność powyższej decyzji podziałowej w zakresie pkt. 3 obejmującym stwierdzenie przejścia własności działki nr [...] na rzecz Gminy S.

Starosta Poznański, ustalając czy zaistniały przesłanki określone w art. 98 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdził że ustalone tereny komunikacji oznaczone jako KD, zostały wyznaczone na działce nr [...], która jednak nie była przedmiotem prowadzonego postępowania. Warunkiem wypłaty odszkodowania na podstawie powołanych przepisów jest ustalenie, czy nastąpił skutek prawny w postaci przejścia z mocy prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Do tego celu niezbędnym było ustalenie przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w obowiązującym w dniu jej wydzielenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Organ uznał, że w zmienionym miejscowym planie ogólnym nie przewidziano terenu pod drogę na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

Na wstępnym projekcie podziału, stanowiącym załącznik do postanowienia nr [...] z dnia [...] marca 2001 r. wyrysowano drogę, której podział zatwierdzono decyzją Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2001 r., która to decyzja stanowiła podstawę do odłączenia działki nr [...] do księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w . i wpisu prawa własności na rzecz Gminy S.

Organ ponadto uznał, że działka nr [...] w dacie zatwierdzenia (projektu) podziału nieruchomości nie była przeznaczona w planie miejscowym pod drogę, zatem brak podstaw do ustalenia odszkodowania za wyżej wymienioną nieruchomość.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. K. wskazując, iż wyrażona w tym akcie interpretacja art. 98 § 1 i § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, została dokonana na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z 29 kwietnia 1985 r. Jego zdaniem, przesłanką niezbędną do ustalenia odszkodowania było stwierdzenie przejścia własności działki na gminę. Nie musiała ona zostać przeznaczona na drogę publiczną. Wystarczającym jest, aby była w tym celu wydzielona. Z. K. zaznaczył przy tym, że nie może ponosić konsekwencji zaniedbań ze strony Gminy S. w związku z wydaniem decyzji podziałowej w oparciu o plan miejscowy z 2001 dla miasta S., gdy utracił prawo własności.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. ([...]) Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Swoje rozstrzygnięcie oparł na tych samych, co organ pierwszej instancji ustaleniach faktycznych. W jego ocenie ustawodawca, co prawda, nie przewidział jako warunku ustalenia odszkodowania, aby wydzielenie i przeznaczenie powstałej w wyniku podziału nieruchomości pod drogę publiczną oraz zgodność podziału z planem miejscowym obowiązującym w dacie podziału nieruchomości, jednak to od spełnienia tej przesłanki uzależnione jest przejście z mocy prawa na właściwą jednostkę samorządu terytorialnego własności takiej działki.

Analizując plan zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonego uchwałą Rady Miejskiej w S. Nr XLIV/235/94 z dnia 21 lutego 1994 r. (Dz. Urz. Woj. Pozn. Nr 4, poz. 43) oraz uchwałę Nr XXVII/316/2000 Rady Miejskiej w S. z dnia 6 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Wlkp. Nr 4, poz. 147), zmieniającą wspomniany plan, zaznaczył, iż teren stanowiący działkę nr [...] nie był pierwotnie przeznaczony pod drogę publiczną, gdyż początkowo był przeznaczony pod teren projektowanej zieleni ochronnej wzdłuż cieku wodnego (H4OZO), a następnie pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną (MJ) oraz zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z działalnością gospodarczą nieuciążliwą (MG).

Wojewoda Wielkopolski przyjął, że zgodnie z art. 93, 94, 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami uwidacznia, że ustalenie odszkodowania za działkę wydzieloną pod drogę publiczną wymaga aby przeznaczenie działki pod drogę wynikało z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie orzekania o podziale.

Na powyższą decyzję Z. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia, a także uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. W skardze oraz dalszym piśmie procesowym podtrzymał argumenty wyrażone dotychczas w postępowaniu administracyjnym. W uzasadnieniu udowadniał, iż działka nr [...], która przeszła na własność Gminy S. została w istocie przeznaczona pod drogę publiczną.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2009 r. Gmina S. wniosła o oddalenie skargi przedstawiając obszerną argumentację dotyczącą art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zbieżną z argumentacją organu II instancji, przemawiającą za tym, że własność działki nr [...] nie przeszła z mocy prawa na własność Gminy.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Uwzględniając skargę oraz uznając, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. p.p.s.a.) – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie wyjaśniły wszystkich mających istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczności. Wskazał, że przepis art. 98 ust. 1 oraz 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce gruntami przewidują szczególną formę wywłaszczenia nieruchomości, a odszkodowanie jest rekompensatą za utracone prawo własności. Zarówno Starosta Poznański, jak i Wojewoda Wielkopolski odmówili skarżącemu wypłaty odszkodowania wskazując, iż nie doszło do jej wywłaszczenia w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem działka nie przeszła na własność gminy S., gdyż nie została wydzielona pod drogę publiczną. Nie ustosunkowały się natomiast do faktu, iż ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w Z., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha i wydzielił między innymi działkę nr [...] pod drogi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2005 r. stwierdziło nieważność w/w decyzji w części dotyczącej przejścia na Gminę prawa własności działki przeznaczonej pod budowę drogi, jednakże przyczyną tej decyzji było przyjęcie, że działki drogowe stają się własnością gminy z mocy samego prawa, a także dlatego, że niedopuszczalnym było rozstrzyganie kwestii odszkodowania w decyzji podziałowej. Decyzja Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2001 r., była podstawą do odłączenia działki nr [...] z dotychczasowej księgi wieczystej i dołączenia do księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. oraz wpisu prawa własności tej działki na rzecz Gminy S., która nadal widnieje w tej księdze wieczystej jako właściciel. Podjęła również kroki mające na celu ustalenie wysokości odszkodowania za odłączoną działkę. Fakt dysponowania tą własnością demonstrowała także przed sądem w piśmie z dnia [...] kwietnia 2009 r. Następnie oświadczyła, że w swojej ocenie nie jest właścicielem wspomnianej działki. Sąd I instancji podkreślił, że wpis prawa własności w księdze wieczystej ma wprawdzie charakter deklaratoryjny, jednak domniemywa się, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity: Dz. U z 2001 r. Nr 124 poz. 1361 ze zm.). Zatem w przedmiotowej sprawie zaistniała, zdaniem Sądu, konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a. - dotyczącego ustalenia, czy Gmina S. w rzeczywistości jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Obaleniu domniemania prawa własności wynikającego z wpisu w księdze wieczystej służy powództwo do sądu powszechnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w trybie art. 10 ust. 1 powołanej ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sąd I instancji uznał, ze w takiej sytuacji organ administracji zobligowany był do zawieszenia postępowania administracyjnego i do zastosowania art. 100 k.p.a., w tym rozważenia wezwania Gminy S., która neguje wpisanie na jej rzecz prawo własności do wystąpienia w oznaczonym terminie do sądu powszechnego z powyższym powództwem. Dopiero po upływie wyznaczonego terminu do dokonania tej czynności przez Gminę organ administracji publicznej mógłby załatwić sprawę rozstrzygając zagadnienie wstępne we własnym zakresie.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Gmina S., zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego mającej wpływ na wynik sprawy tj.:

1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. został zastosowany w stanie faktycznym i prawnym, w którym nie powinien być zastosowany wskutek czego Sąd uchylił wydaną zgodnie z prawem decyzję Wojewody Wielkopolskiego, zgodną w szczególności z przepisami prawa materialnego, w tym m. in. z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wbrew twierdzeniom sądu, zgodną z art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 7, 77 § 1 k.p.a.;

2) naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że przepis ten nie został zastosowany, pomimo, iż w konkretnym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy istniały podstawy do jego zastosowania wobec faktu, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego nie zawiera żadnych, uzasadniających uwzględnienie skargi wad określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a., a w rezultacie poprzez uwzględnienie skargi w stanie faktycznym i prawnym, w którym powinna być ona oddalona;

3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd uznając decyzję Starosty Poznańskiego za prawidłową i pozostawiając ją w obrocie, stwierdził jednocześnie (abstrahując od tego, że błędnie), iż taka sama decyzja Wojewody Wielkopolskiego obarczona jest wadą prawną uzasadniającą jej uchylenie, wykazując się tym samym niekonsekwencją w działaniu;

4) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieodniesieniu się przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do stanowiska przedstawionego zarówno przez organ I jak i II instancji oraz uczestnika postępowania - Gminę S., w świetle którego przesłanką konieczną do uznania, iż nastąpił skutek w postaci przejścia z mocy prawa na gminę działek wydzielonych pod drogi publiczne jest to, aby miejscowy plan zagospodarowania przewidywał przebieg dróg publicznych na tym terenie;

5) naruszenie art. 221 w zw. z art. 231 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 4 i § 2 ust. 3 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003, Nr 221, poz. 2193 ze zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd nie odrzucił bez wezwania o uiszczenie opłaty, skargi wniesionej przez radcę prawnego, która nie była należycie opłacona, oraz błędnie wezwał Z. K. do uiszczenia wpisu stosunkowego, podczas gdy skarga podlegała opłacie stałej.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne Gmina S. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie na wstępie swojego bardzo obszernego uzasadnienia podniosła w szczególności, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zobowiązującego, organ administracji do zawieszenia postępowania. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, w toku postępowania nie wyłoniło się zagadnienie, do którego rozstrzygnięcia nie byłby właściwy organ prowadzący to postępowanie. Wydanie decyzji w przedmiocie odszkodowania z pewnością nie jest uzależnione od uprzedniego uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Organ administracji publicznej dysponował legitymacją do rozstrzygnięcia, czy nastąpiło z mocy prawa przejście na Gminę własności przedmiotowej działki wydzielonej pod drogę. Takie rozstrzygnięcie leżało w gestii organu, który orzekając w sprawie odszkodowania jest do tego zobowiązany. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 lutego 2007 r. (sygn. akt II SA/Bk 669/06) - wydany zdaniem skarżącej w analogicznej sprawie - podniosła, że fundamentem rozstrzygnięcia o odszkodowaniu jest ustalenie przez organ orzekający w takiej sprawie, czy wskutek podziału nieruchomości doszło do wydzielenia działek pod drogę publiczną i przejęcia ich z mocy prawa przez Gminę, co zachodzi także w razie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej w części potwierdzającej przejście na Gminę własności opisanych działek jako gruntów wydzielonych pod drogi.

Według skarżącej organ ustalając odszkodowanie zobligowany jest także sprawdzić, czy w obowiązującym w dacie podziału planem zagospodarowania przestrzennego wydzielona nieruchomość przeznaczona jest pod drogę publiczną. Organ administracji w sprawie o odszkodowanie jest zatem kompetentny do ustalenia przejścia z mocy prawa na Gminę określonych działek, jako wydzielonych pod drogę publiczną. Zdaniem skarżącej kasacyjnie przyjęcie, przez sąd pierwszej instancji, że tego rodzaju rozstrzygnięcie powinno zostać dokonane przez sąd powszechny stanowi naruszenie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt III CKN 762/00) wskazała, iż dopiero ostateczna decyzja o przyznaniu, bądź o odmowie przyznania odszkodowania może stanowić dowód w postępowaniu z powództwa o uzgodnienie stanu księgi wieczystej nieruchomości. Sąd rozpoznający tego rodzaju sprawę zobligowany byłby zawiesić postępowanie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym sprawy o ustalenie odszkodowania, w którym organ oceni czy doszło do przejścia z mocy prawa na gminę działek wydzielonych pod drogę. Ostateczna decyzja organu administracji w tym zakresie ma znaczenie prejudycjalne dla postępowania sądowego, o którym mowa w art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Opierając swoje wywody na stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 2 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I OSK 506/08), skarżąca kasacyjnie zaznaczyła, że organy administracji publicznej były kompetentne by odmówić odszkodowania za działkę wobec stwierdzenia braku ziszczenia się przesłanek jego ustalenia, pomimo, iż jako właściciel w księdze wieczystej wpisana jest Gmina.

Zdaniem Gminy S. organy prowadzące postępowanie administracyjne prawidłowo ustaliły, że zarówno w miejscowym planie ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasta S., zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w S. Nr XLIV/235/94 z 21 lutego 1994 r., jak i w planie miejscowym będącym zmianą ogólnego planu zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w S. Nr XXVII/316/2000 z 6 grudnia 2000r. teren stanowiący dzisiejszą działkę nr [...] nie był przeznaczony pod drogę publiczną, co potwierdza brak woli Gminy do ustanowienia na tej działce drogi publicznej. Zdaniem Gminy przedmiotową działkę należy uznać, za wydzieloną pod drogę dojazdową wewnętrzną, która nie przeszła na własność gminy z mocy art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stanowisko niniejsze potwierdza fakt, że w decyzji z dnia [...] kwietnia 2001 r. zatwierdzającej projekt podziału działek nr [...], [...] i [...] mowa jest o przeznaczeniu działki pod drogę, bez określania, że chodzi o przeznaczenie pod drogę publiczną. Także zastępca Burmistrza Miasta i Gminy S. w piśmie datowanym na dzień [...] kwietnia 2009 r. wskazywał, że droga urządzona na działce [...] nie posiada statusu drogi publicznej. Również Rada Gminy nie podjęła uchwały o zaliczeniu tej drogi w poczet dróg publicznych. Skarżąca kasacyjnie zaznaczyła, że przez działkę nr [...] zapewniony jest dojazd jedynie do działek wydzielonych z nieruchomości Z. K. Podział którego projekt zatwierdzono decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. został zainicjowany przez Z. K., który zamierzał zapewnić w ten sposób dostęp do działek wydzielonych z nieruchomości. Tym samym organy prawidłowo przyjęły, że działka ta nie mogła przejść i nie przeszła z mocy prawa na własność Gminy, w związku z czym Z. K. nie przysługuje z tego tytułu odszkodowanie.

Na poparcie zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd art. 221 w zw. z art. 231 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 4 i § 2 ust 3 pkt 5 rozporządzenia w sprawie wpisu sądowego, skarżąca gmina powołała treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2009 r. wskazującego, że wpis od skargi na decyzję w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 5 jako wpis stały w sprawie skargi, nieobjętej wpisem stosunkowym, z zakresu nieruchomości winien wynosić 200,00 zł. W razie prawidłowego przyjęcia przez Sąd I instancji, że skarżący reprezentowany przez radcę prawnego był zobligowany uiścić od skargi wpis stały bez wezwania, skarga podlegałaby odrzuceniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Z. K. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjne jest zasadna, choć nie wszystkie przedstawione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie podstawę wniesionej skargi kasacyjnej stanowią zasadniczo zarzuty naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawowym zaś z nich jest zarzut polegający na błędnym przyjęciu przez ten Sąd, że w przedmiotowej sprawie Wojewoda Wielkopolski przed wydaniem decyzji powinien, stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesić postępowanie celem rozpoznania zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny oraz wezwać Gminę do wystąpienia w zakreślonym terminie do sądu powszechnego z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Trafny jest zarzut skargi kasacyjnej, że stanowisko to nie jest prawidłowe. Na wstępie należy podnieść, że w doktrynie, jak i w orzecznictwie nie jest kwestionowane stanowisko, że art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. dotyczy tylko sytuacji, w których do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest co do zasady legitymowany organ prowadzący postępowanie administracyjne, a którego rozstrzygnięcie przez inny organ lub sąd jest niezbędne do rozpatrzenia sprawy (por. B. Adamiak, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2006, s. 447 i n.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uzgodnienie w drodze postępowania cywilnego treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wszczętego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ma na istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, z uwagi na zawarte w powoływanej ustawie domniemanie o zgodności wpisów dokonanych w księdze wieczystej z obowiązującym stanem prawnym, oraz domniemanie, że w razie niezgodności treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi wieczystej rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi wieczystej nabył własność lub inne prawo rzeczowe.

Trzeba jednakże zauważyć - co zresztą sam dostrzegł Sąd pierwszej instancji - że wpis w księdze wieczystej dotyczący działki oznaczonej numerem [...] ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Istotną jest także w tej sprawie okoliczność, że wpis ten został dokonany przed stwierdzeniem nieważności pkt 3 decyzji podziałowej. Istniejąca treść tego wpisu nie przesądza więc o tym, że Gmina S. w rzeczywistości stała się z mocy prawa właścicielem tej działki przez dokonanie w trybie określonym w art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wydzielenia jej pod drogi. Nie ulega wątpliwości, że nabycie gruntu przez gminę w powyższym trybie i na powyższej podstawie, następuje z mocy prawa, a zatem wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny. Organ administracyjny zatem był uprawniony samodzielnie ustalić w toku prowadzonego przez siebie postępowania, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające przyjąć, że wspomniana działka w rzeczywistości z mocy prawa stała się własnością Gminy S. tj., że została wydzielona pod drogę publiczną, a zatem czy Z. K. przysługiwało na tej podstawie odszkodowanie, o jakim mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n.

Nie jest zatem koniecznym w takim przypadku odwoływanie się do istniejącego wpisu w księdze wieczystej.

Wyjaśnienie tego rodzaju okoliczności nie wymaga w tym przypadku konieczności rozpoznania powyższego zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny. Brak więc podstaw, aby uznać, że należało w toku postępowania administracyjnego zwrócić się do sądu powszechnego o uwzględnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a zatem brak jest jednocześnie przesłanek do zawieszenia postępowania administracyjnego z tego względu. W związku z powyższym należy uznać, że Sąd pierwszej instancji opierając się na przytoczonych w uzasadnieniu przesłankach, niezasadnie uchylił wydaną przez Wojewodę Wielkopolskiego decyzję.

Wojewoda Wielkopolski dysponował możliwością określenia statusu prawnego działki nr [...] ustalając, czy w rzeczywistości działka ta przeszła z mocy prawa na rzecz Gminy S. na mocy powoływanego wyżej art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie było zatem koniecznym uzależnienie rozstrzygnięcia tej kwestii od uprzedniego wystąpienie przez Gminę z powództwem co do zgodności wpisu w księdze wieczystej KW nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym.

Z powyższych względów trafny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Skuteczne podważenie powyższej i jedynej w sprawie przesłanki uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wydanej przez Wojewodę Wielkopolskiego decyzji prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd dokona kontroli legalności tej decyzji, co do prawidłowości ustaleń i ocen w zasadniczej kwestii, czy przedmiotowa działka gruntu nr [...], wydzielona pod drogę w decyzji podziałowej przeszła, stosownie do art. 98 ust. 1 u.g.n., z mocy prawa na własność Gminy S., a zatem czy zachodzi podstawa do przyznania odszkodowania, o jakim mowa w art. 98 ust. 3 tej ustawy.

Natomiast niezasadnym należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 151 p.p.s.a. przez to, że nie oddalił wniesionej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając sprawę odniósł się bowiem wyłącznie do kwestii konieczności zawieszenia postępowania administracyjnego w celu uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego co do własności przedmiotowej działki. Z tego względu podnoszenie tego zarzutu jest przedwczesne.

Skarżący kasacyjnie także nietrafnie zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na tym, że Sąd uchylając decyzję Wojewody, nie uchylił decyzji organu I instancji, pomimo tego, że rozstrzygnięcia te są w istocie identyczne. Odnosząc się do przytoczonego zarzutu należy bowiem zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego w celu uprzedniego rozpoznania zagadnienia wstępnego, mógł uchylić tylko decyzję organu II instancji, jeżeli uznał, że najpierw powinna być podjęta próba rozstrzygnięcia tego zagadnienia przez sąd powszechny. Nie zachodziła więc przesłanka niezbędności uchylenia także decyzji organu I instancji określona w art. 135 p.p.s.a.

Za nieuzasadniony Naczelny Sąd Administracyjny uznał również zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, uzasadnienie wyroku spełnia wszystkie opisane w tym przepisie wymagania. Należy wskazać, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a także wskazania co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wszystkie te elementy. Skoro sąd pierwszej instancji wydał zaskarżony wyrok mając na uwadze konieczność uprzedniego przedsięwzięcia czynności zmierzających do próby ustalenia w toku postępowania cywilnego, czy wpisane w księdze wieczystej na rzecz Gminy S. prawo własności jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, to w tym kontekście uzasadnienie wyroku spełnia określone w powoływanym przepisie warunki.

Nadmienić jednocześnie należy, że w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a. chodzi o wyraźne przedstawienie i uzasadnienie motywów rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia. Natomiast zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może dotyczyć merytorycznej zasadności samego rozstrzygnięcia sprawy.

Bezskuteczny jest zarzut naruszenia art. 221 w zw. z art. 231 p.p.s.a. oraz § 1 pkt 4 i § 2 ust. 3 pkt 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003, Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Żądanie strony i w związku z tym zaskarżona decyzja dotyczy wyłącznie przyznania odszkodowania za określoną nieruchomość. Przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji była zatem kwestia należności pieniężnej. W konsekwencji przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego była należność pieniężna w rozumieniu art. 216 p.p.s.a., od której według art. 231 p.p.s.a. pobiera się wpis stosunkowy. Nie miał zatem w tej sprawie zastosowania obowiązujący wówczas art. 221 p.p.s.a., uchylony z dniem 10 kwietnia 2010 r. (ustawa z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2010 r., Nr 36, poz. 196).

Z powodu zasadności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. należało na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.