Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 302/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (spr.) Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Rz 706/09 w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt. I SA/Rz 706/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił skargę Z. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy. Wnioskiem z 9 lutego 2009 r. Z. W. zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 1999 r. do listopada 2000 r. powstałego w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej, uzasadniając go trudną sytuacją materialną.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia wniosku. Organ uznał, iż z uwagi na znajdujący się w posiadaniu wnioskodawcy majątek, nie została spełniona przesłanka umorzenia zaległości z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), a także stwierdził iż niewykluczone jest, że w ustawowo określonym terminie dochodzenia należności, wyegzekwowanie ich z majątku wnioskodawcy będzie możliwe. W ocenie organu, nie wystąpiły również warunki do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na ubezpieczenie zdrowotne, fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, w zakresie ich umarzania stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu organ wskazał na niekonsekwencję w twierdzeniach wnioskodawcy, podającego zadłużenie z tytułu zaciągniętego w 2006 r. kredytu bankowego, jako argument mający świadczyć o jego trudnej sytuacji majątkowej. Skoro doszło do zaciągnięcia kredytu, musiały istnieć przesłanki pozwalające wnioskować, iż kredytobiorca będzie w stanie spłacić zobowiązanie. Organ podkreślił, że od czasu zakończenia działalności gospodarczej w 2000 r. wnioskodawca, pomimo osiągania dochodów i odprowadzania regularnie składek na ubezpieczenie, nie podjął jakichkolwiek starań w kierunku spłaty powstałego zadłużenia. Prezes ZUS wskazał, że problemy zdrowotne wnioskodawcy zostały uwzględnione w decyzji z dnia [...] marca 2009 r., a podjęta przez niego działalność zarobkowa świadczyła o tym, iż stan zdrowia potwierdzony orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności nie uniemożliwiał mu osiągania stałych dochodów. W ocenie organu, zaległości wobec innych wierzycieli w tym Funduszu alimentacyjnego nie stanowiły podstawy do uczynienia z instytucji umorzenia czynności obligatoryjnych.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. powołał się na treść art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu I instancji, taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ skarżący jest właścicielem dwóch działek o łącznej pow. 0,21 ha.

W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej, stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), która polega w szczególności na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego. Zdaniem Sądu, ustalenia i wnioski jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a. jak i prawa materialnego. W toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności zasady wynikającej z art. 7 k.p.a., która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego dotyczącego częściowego zakwestionowania istnienia zadłużenia wobec ZUS, Sąd I instancji stwierdził, że przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogło to mieć żadnego znaczenia. Decyzje w sprawie ustalenia istnienia należności wydawane są w odrębnym postępowaniu i podlegają stosownej kontroli sądu powszechnego. Sąd podniósł, że organ wydaje decyzje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania decyzji, dlatego nie mógł wziąć pod uwagę okoliczności związanych z pogorszeniem stanu zdrowia skarżącego w listopadzie 2009 r.

W skardze kasacyjnej Z. W. zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. przez:

- oparcie wyroku wyłącznie na decyzjach organów administracyjnych;

- niezbadanie merytorycznie sprawy pod względem materialnoprawnym tj. niezbadanie innych uchybień w szczególności dotyczących przedawnienia roszczenia wynikających z art. 24 ust. 4 i 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzed nowelizacji ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002, Nr 242, poz. 2074) i art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.;

- niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.) poprzez nie rozpatrzenie stanu faktycznego w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji, dowolną ocenę materiału dowodowego, nie rozpatrzenie wszystkich okoliczności mających zastosowanie w sprawie, całkowite i bezpodstawne nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego. Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, zastosować środek określony w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną ich wykładnię, tj. błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowej należności, mimo spełnienia przez Z. W. warunków przewidzianych w wyżej przytoczonych przepisach;

- art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzed nowelizacji ustawą z dnia 18 grudnia 2002 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw, który ma w przedmiotowej sprawie zastosowanie, w tym też zakresie doszło do naruszenia art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez zastosowanie przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s., który w momencie powstania zaległości/zobowiązania skarżącego z tytułu składek jeszcze nie obowiązywał.

W uzasadnieniu Z. W. podniósł, że przedłożył dokumenty potwierdzające wyjątkowo trudną sytuację majątkową i rodzinną i tym samym wykazał, że nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego oraz jego rodziny.

W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ uchybił wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasadzie prawdy obiektywnej. ZUS mimo stwierdzenia na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, że wydatki jego rodziny przewyższają wykazane dochody, stanął na stanowisku, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek umorzenia należności i może je uiścić. Strona zarzuciła, że organ nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnosząc się zarzutu naruszenia art. 24 ust. 4 i ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, strona podniosła, że 10-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek dotyczy zobowiązań powstałych po 1 stycznia 2003 r. Do zobowiązań powstałych przed tym dniem należało stosować przepisy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonaną ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r., z których wynikał 5-letni okres przedawnienia. W ocenie Z. W., należności za okres od kwietnia 1999 r. do listopada 2000 r. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uległy przedawnieniu w dniu 4 stycznia 2008 r., gdyż dnia 3 stycznia 2008 r. ZUS wydał decyzję w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponowne skierowanie zadłużenia do dochodzenia w ramach egzekucji własnej przez organ dnia 1 sierpnia 2008 r. nie przerwało biegu przedawnienia w stosunku do należności, gdyż na wskazaną datę należności te uległy już przedawnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw. Wobec tego skarga ta podlega oddaleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że postawiony zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. oraz art. 2 Konstytucji RP pozostawał w ścisłym związku z zarzutami naruszenia przepisów procesowych mających wpływ na wynik sprawy, tj art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. Uwzględnienie tego zarzutu powodowałoby konsekwencje najdalej idące, powinien więc być rozpoznany w pierwszej kolejności.

Auror skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji nieuwzględnienie przedawnienia zaległości, którą sąd winien zbadać niezależnie od granic skargi. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd I instancji zastosował przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który w momencie powstania zaległości skarżącego z tytułu składek jeszcze nie obowiązywał.

Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Mocą ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074) - obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. - termin przedawnienia tych należności uległ wydłużeniu do lat 10. Zgodnie ze znowelizowanym art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (z zastrzeżeniem nie mającym w sprawie zastosowania).

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. nie zawiera przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 powołanej ustawy do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Oznacza to, iż do oceny przedawnienia takich należności należy stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym, stosowanie przepisów dotychczasowych wymagałoby bowiem wyraźnego ustawowego odesłania.

Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej zastosowanie znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy do składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie stanowi złamania zasady lex retro non agit. Nowe przepisy stosuje się bowiem tylko do należności wymagalnych, które jednocześnie nie uległy przedawnieniu przed dniem 1 stycznia 2003 r. Dotyczy to zatem zdarzeń zaistniałych uprzednio, lecz nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Do naruszenia powyższej zasady doszłoby wówczas, gdyby ustawodawca przewidział wydłużenie terminu przedawnienia należności, które uległy już przedawnieniu pod rządami przepisów dotychczasowych. Powodowałoby to bowiem reaktywowanie zakończonych już stosunków publicznoprawnych.

Dopuszczalność wydłużania terminu przedawnienia wielokrotnie była przedmiotem analizy Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I UK 37/07, OSNP 2008, Nr 17-18, poz. 266) Sąd Najwyższy zauważył że "prawo zmiany terminów przedawnienia jest, więc domeną ustawodawcy i skoro ma w ten sposób wpływ na stosunki cywilnoprawne, to obejmuje ono również stosunki publicznoprawne (należności składkowe). Inaczej mówiąc dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego". Podobne stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577), w którym stwierdził, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.". Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 17) stwierdził, iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw". Z kolei w uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), Sąd Najwyższy również uznał, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 547/08, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 651/08, z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 835/08 z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 20/09, z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1073/09 zajął jednolite stanowisko, iż do instytucji przedawnienia należy stosować przepisy nowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w powołanych orzeczeniach.

Konsekwencją przyjęcia wskazanego stanowiska jest stwierdzenie, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. oraz art. 2 Konstytucji RP, jak też powiązane z nimi zarzuty naruszenia przepisów procesowych nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze kasacyjnej jej autor zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oparcie wyroku wyłącznie na decyzjach organów administracyjnych oraz niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone dowolną oceną materiału dowodowego, z pominięciem okoliczności mających zastosowanie w sprawie, oraz bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie są trafne.

Przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy zakładowi ubezpieczeń społecznych do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Tylko po spełnieniu powyższych warunków podjęta decyzja może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego Uznanie administracyjne wyraża się bowiem nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym przesłanek umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet w sytuacji ich istnienia.

W tym kontekście należy wskazać, że zadaniem Sądu I instancji było między innymi ustalenie czy organy administracyjne w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz czy przy ocenie zgromadzonych dowodów nie została przekroczona zasada ich swobodnej oceny. W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy administracyjne przed wydaniem decyzji zgromadziły i rozpatrzyły materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym w szczególności okoliczności dotyczących możliwości zarobkowych skarżącego, jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Przy wydaniu decyzji organy miały na uwadze także i to, że Z. W. pomimo osiągania stałych dochodów nie podjął próby spłaty choćby części ciążących na nim zaległości, jak też i to, że w czasie istnienia zaległości otrzymał kredyt bankowy, co świadczy o posiadaniu przez niego zdolności kredytowej jak i możliwości finansowych spłaty rat kredytowych. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zakład ubezpieczeń społecznych szczegółowo ustalił stan faktyczny i przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy, co z kolei pozwoliło Sądowi I instancji na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia i stwierdzenie, że w sprawie nie została przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd I instancji oceniając zaskarżoną decyzję zajął trafne stanowisko, iż ustalenia i wnioski jakie poczyniono przy wydawaniu tej decyzji mieszczą się w granicach zakreślonych przepisami prawa procesowego.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należy więc w tym miejscu przypomnieć, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie prezentowany jest pogląd wskazujący na to, że naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię nastąpić może w sytuacji, gdy Sąd I instancji zaakceptuje i uzna za prawidłowe mylne rozumienie przepisu przez organy administracji. Stawiając taki zarzut w skardze kasacyjnej strona winna, zatem nie tylko wskazać, jak dany przepis prawa winien być odczytywany, ale również wyjaśnić, dlaczego interpretacja przepisu zaakceptowana przez sąd administracyjny jest niewłaściwa (vide wyrok NSA z 5 czerwca 2006 r., I OSK 24/06 niepublikowany, wyrok NSA z 17 lipca 2008 r., II FSK 662/07). Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie dokonał wykładni art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przytoczył jedynie treść tych przepisów, stąd też zarzut ich błędnej wykładni nie zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika natomiast, iż w ocenie jej autora Sąd I instancji błędne przyjął, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowej należności, mimo spełnienia przez Z. W. warunków przewidzianych w wyżej przytoczonych przepisach. Także i ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji prawidło ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności. Przepis § 3 ww. rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że również w tym zakresie organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, dokonał bowiem analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji.

Z podanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.