Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1005/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 1005/2001 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Tadeusz Kuczyński Asesor WSA Lidia Serwiniowska Protokolant: apl. prok. Aleksandra Pokorska po rozpoznaniu w dniu 21maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania sądowego; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...]1 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), odmówił skarżącemu R. P. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w tej ustawie.

W uzasadnieniu tejże decyzji przytaczając art. 2 cytowanej ustawy stwierdzono, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy, a tylko taki okres represji daje podstawę do przyznania uprawnienia do świadczenia.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

W uzasadnieniu organ wywodził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący w okresie od [...]r. do [...]r., to jest do wyzwolenia rejonu G., wykonywał pracę przymusową w B., pow. G. W związku z tym, że praca przymusowa wykonywana była w okresie krótszym niż pełne 6 miesięcy wymagane przez art. 2 pkt 2 lit. a) powołanej wyżej ustawy, świadczenie nie przysługuje stronie.

Zdaniem Kierownika Urzędu skarżący nie przedłożył wiarygodnych dowodów na wykonywanie przez niego pracy przymusowej w okresie wcześniejszym, w K. R., od [...] r. do [...] r., ponieważ dołączone oświadczenia świadków nie mogły zostać uznane za wiarygodne z uwagi na to, że świadkowie wykonywali pracę w innej części Niemiec w okresie wnioskowanym przez stronę, co potwierdzają zapisy w dokumentach świadków wystawionych przez władze niemieckie podczas wojny.

Na powyższą decyzję R. P. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący oświadczył, że posiada wszystkie potrzebne dokumenty potwierdzające jego pobyt w Niemczech wraz z matką, babcią i siostrą w okresie od [...]r. do [...] r. Podał, iż zażądano od niego potwierdzenia dokumentem, że w tym okresie nie przebywał ze swoim ojcem. Wysłał więc dokument, iż jego ojciec zginął przy wysadzaniu pociągu w [...]r., ale i to nie pomogło. Pisał do Niemiec, do byłych pracodawców i oni przysłali mu potwierdzone dokumenty, stwierdzające jego pobyt w Niemczech w latach [...]-[...], lecz mimo to ponownie dostał decyzję odmowną.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), a procedurę ich wydania regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przewidziane w powołanej wyżej ustawie z dnia 31 maja 1996 r. świadczenie pieniężne - w myśl jej art. 1 ust. 1 - przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest zatem wystarczającą przesłanką do otrzymania takiego świadczenia podleganie jakimkolwiek represjom (choćby najbardziej dolegliwym) w czasie wojny, ale tylko takim, o których jest mowa w cytowanej ustawie.

Zgodnie z jej art. 2 represją w rozumieniu ustawy jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że skarżący w czasie II wojny światowej był represjonowany przez okupanta i że represja ta polegała na deportowaniu go do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy na terytorium Niemiec. Problemem spornym jest jedynie czas trwania tej represji. Z uwagi na przytoczoną wyżej treść art. 2 pkt 2 cytowanej ustawy ma on jednak decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Jak już wyżej podkreślono, procedurę wydania decyzji administracyjnych regulują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przepis art. 107 § 3 kpa stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, co wynika również z zasad ogólnych wyrażonych w art. 9 kpa (zasada udzielania informacji) oraz art. 11 kpa (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia).

Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 kpa).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa).

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyjął, iż skarżący wykonywał pracę przymusową w B. od dnia [...] r. do wyzwolenia w dniu [...] r., a zatem poniżej 6 miesięcy. Zdaniem organu skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów na wykonywanie wcześniej pracy przymusowej, bo świadkowie twierdzący, że skarżący wykonywał pracę od [...]r. wykonywali pracę przymusową w innej części Niemiec.

Z akt sprawy wynika, iż świadkowie S. Ł. i A. Ł. zeznali, że w [...]r. razem ze skarżącym wywieziono ich do H., a potem rozdzielono ich i wywieziono w inne miejsca. Do ich zeznań dołączono kserokopie niemieckich dokumentów z czasów II wojny światowej potwierdzające wykonywanie przez nich pracy na terenie Niemiec od [...] r.

Wbrew nakazom zawartym w art. 107 § 3 kpa Kierownik Urzędu nie wykazał, dlaczego przyjął, iż "dołączone oświadczenia świadków nie mogły zostać uznane za wiarygodne". Pomijając kwestię, że nie wskazano nawet, o jakich konkretnie świadków chodzi, gdyż z treści akt sprawy można wnioskować, że chodzi o S. i A. Ł., stwierdzić trzeba, iż nie można - jak podał organ - za podstawę do kwestionowania wiarygodności zeznań świadków przyjmować faktu wykonywania przez nich pracy w okresie podawanym przez skarżącego w innej części Niemiec. Przeprowadzony dowód może być uznany za niewiarygodny, jeżeli kwestionuje się jego prawdziwość. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, aby Kierownik Urzędu w rzeczywistości kwestionował prawdziwość oświadczeń wyżej wymienionych świadków. Skoro bowiem nie twierdzili oni, że przymusową pracę wykonywali razem ze skarżącym, a jedynie, iż razem z nim wywieziono ich do H., gdzie zostali rozdzieleni i wywiezieni do innych miejsc, to fakt, że skarżący podawał inne miejsce wykonywania pracy niż to, w którym pracowali świadkowie, nie może podważać prawdziwości ich twierdzeń. Innych zaś powodów nie dania im wiary organ nie podał.

Jeżeli zatem nie ma uzasadnionych podstaw do kwestionowania prawdziwości oświadczeń świadków S. i A. Ł., to zgodnie z ich twierdzeniami należy przyjąć, że skarżący wraz z nimi został wywieziony do Niemiec do H. w [...] r. Ich zeznania w tym zakresie potwierdzają twierdzenia skarżącego. W tej sytuacji - skoro organ uznał, iż skarżący pracę przymusową wykonywał dopiero od [...]r. - powinien był ustalić inny cel wywiezienia skarżącego do Niemiec do H. niż deportacja do pracy przymusowej przez okres od [...]r. do [...] r. Takiego ustalenia jednak nie poczynił. Pominął przy tym okoliczność, do kiedy miejscowość, w której przed deportacją do Niemiec mieszkał skarżący, była okupowana przez Niemców, a zatem nie ustalił, do kiedy deportacja taka była możliwa. Tak więc nawet kwestionując zeznania wspomnianych świadków nie uzasadnił należycie swojego stanowiska. Zauważyć wypada, że gdyby skarżący rzeczywiście został deportowany do pracy przymusowej dopiero od [...] r., musiałby wówczas zamieszkiwać na zachód od Wisły. Tymczasem tereny, na których skarżący mieszkał przed wywiezieniem do Niemiec, przed tą datą już od kilku miesięcy były zajęte przez Armię Radziecką.

Powyższe uchybienia naruszają unormowania zawarte we wskazanych wyżej przepisach procedury administracyjnej i mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie zatem od tego, czy dokumenty, o których wspomina skarżący w skardze były znane organowi administracyjnemu w chwili orzekania, a tylko wtedy można byłoby skutecznie zarzucić mu nie ustosunkowanie się do nich, wydane decyzje nie mogą zostać uznane za prawidłowe. Zauważyć jednak wypada, że z akt administracyjnych nie wynika, by dokumenty te były organowi znane w czasie wydawania kontrolowanych decyzji.

W tym stanie rzeczy - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cytowanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Stosownie do art. 200 tej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję jest zobowiązany do zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W myśl art. 152 cytowanej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec, w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W rozpatrywanej sprawie jednak nie zachodziła potrzeba orzekania w tym przedmiocie, ponieważ ani zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie tworzyły po stronie skarżącego żadnych praw, ani nie nakładały na niego żadnych obowiązków. Nie miały zatem cech wykonalności.

Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.