Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1047/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie: Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Asesor Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi sprawy ze skargi K.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K.S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania K.S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu decyzji powołał się na przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, wywodząc, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Odmawiając przyznania K.S. świadczenia stwierdził, iż skarżąca nie była deportowana do pracy przymusowej, lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie K.S. podkreśliła, iż przedłożone przez nią dokumenty, tj. akt urodzenia oraz "dokumenty z Niemiec", potwierdzają okoliczność pracy jej rodziców na deportacji przez okres od 18 kwietnia 1943r. do maja 1945 r. Zauważyła nadto, iż urodziła się na wysiedleniu na terenie III Rzeszy "nie we własnym domu lecz w warunkach niewolniczych urągających ludzkiej godności", jej rodzice codziennie pracowali od świtu do nocy, a matka nie była zwolniona z ciężkiej pracy nawet będąc w ciąży, a potem mając małe dziecko. Podkreśliła, iż dzieci na deportacji były źle żywione, otrzymywały one bowiem na przydział porcje dla robotników składające się ze skąpej racji chleba, zupy warzywnej, a czasami produktów mącznych. Często były pozbawione opieki, albo zabierane w pole lub przebywały w nie ogrzewanych i ciemnych pomieszczeniach. Według skarżącej, wiele małych dzieci nie przeżyło tak strasznych nie różniących się od obozowych warunków, a te które przeżyły przez wiele lat miały kłopoty ze zdrowiem.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnień zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do art. 1 § 2 wyżej powołanego aktu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania K.S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] Nr [...] zostały bowiem podjęte bez dostatecznego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do merytorycznego rozpoznania sprawy, tj. bez rozważenia wynikającej z przedłożonych przez K.S. dokumentów kwestii deportacji rodziców skarżącej do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy, a w konsekwencji i represji doznanych przez urodzoną na deportacji skarżącą.

Uchylając się od rozważenia powyższej kwestii organy administracji obu instancji naruszyły przepisy art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000, Nr. 98, poz. 1071 z póź. zm.), zwanej dalej k.p.a.

Przepisy te ustanawiają naczelną zasadę, która ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania, tj. na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co z kolei stanowi niezbędny element prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do tej zasady na organach ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy winny więc określić z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne, a następnie zarządzić przeprowadzenie z urzędu wskazanych dowodów (wyrok NSA z 26 października 1984 r., II SA 1205/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 98). Wskazana zasada wyłącza podjęcie rozstrzygnięcia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, na podstawie domysłów wynikających z obcobrzmiących dokumentów, bez wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o wyraźnie wskazane dokumenty mające istotne znaczenie dla merytorycznego rozpoznania sprawy. Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika wprawdzie, iż wezwano skarżącą do uzupełnienia podania, niemniej jednak w wezwaniu tym pominięto konieczność przedłożenia tłumaczenia sporządzonych w języku niemieckim dokumentów, poświadczających okoliczność pracy przymusowej rodziców skarżącej oraz okoliczność urodzenia się skarżącej na deportacji. Zdaniem Sądu, przetłumaczenie dokumentów składanych przez stronę w języku obcym jest niezbędne, tylko bowiem w ten sposób można dokonać ich oceny. Jak wynika z treści przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Z brzmienia tegoż przepisu, jak i określenia czynności urzędowych przyjętych przez Trybunał Konstytucyjny (OTK ZU 1997 r., nr 2 (11), poz. 27, s. 264), wynika więc obowiązek prowadzenia wszelkich czynności procesowych w języku polskim. Obowiązek ten obejmuje zarówno czynności dokonywane ustnie (kontakt z osobami biorącymi udział w czynnościach procesowych), jak i prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwanie się tłumaczeniami dokumentu obcojęzycznego na język polski.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się także naruszenia postanowień art. 9 k.p.a., wedle którego organ obowiązany był do należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu. Powinien on zatem udzielić skarżącej całokształtu informacji związanej z załatwieniem tej sprawy, w szczególności o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Obowiązany był czuwać nad tym, by skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winien udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w tym pouczyć o konsekwencjach wiążących się z podejmowanymi przez nią działaniami. Organom administracyjnym, mimo że są jedną ze stron stosunku administracyjno – prawnego, nie wolno dla rzekomych korzyści państwowych wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, jak również ograniczać się do ochrony interesów państwa. Są one bowiem zarazem piastunem administracji publicznej, podmiotami działalności zmierzającej do dobra powszechnego, jako do ostatecznego celu, a więc i dobra jednostki, której sprawę załatwiają. Z tego względu powinny być one również obrońcą interesów prawnych jednostek, tj. interesów uznawanych przez prawo.

Naruszenie wskazanego w art. 9 k.p.a. obowiązku, zdaniem Sądu, stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, w szczególności dlatego, że skarżąca jest osobą nieporadną, na co wskazuje zarówno wiek, jak i sposób pisania. (por. wyrok SN z 23 lipca 1992r., III ARN 40/92 czy B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2004, s. 78).

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się także naruszenia art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż "uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną" oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowania przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy, jak również treść tego przepisu, w szczególności zaś użyte w przepisie pojęcia budzące wątpliwości interpretacyjne. Uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz ocenę ustalonego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego i jego ocenę w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Strona ma bowiem prawo znać motywy i przesłanki podjętej decyzji, gdyż bez tego nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem.

Analiza decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dowodzi, iż nie spełnia ona wymogów powołanego przepisu. W uzasadnieniu tej decyzji przytoczono wprawdzie treść przepisu art. 2 pkt 2 lit.a powołanej ustawy, nie wyjaśniono jednak treści tego przepisu, w szczególności pojęcia deportacja, nie odniesiono się do stanu faktycznego sprawy i nie wskazano motywów, które przesądziły o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. Decyzja ta zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż "strona nie była deportowana do pracy przymusowej lecz urodziła się już w czasie pobytu rodziców na deportacji". Wskazane sformułowanie, zdaniem Sądu, nie spełnia wymogu powołanego wyżej przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza również, iż naruszono wyrażoną w art.11 k.p.a. zasadę przekonywania.

W niniejszej sprawie naruszono także przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ. U. Nr 87, poz. 395) poprzez błędną jego wykładnię. Stosownie do powołanego przepisu represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Zgodnie z przyjmowaną powszechnie przez orzecznictwo sądowe wykładnią powołanego przepisu o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania robót (np. Sąd Najwyższy, m.inn. w wyrokach z dnia 13 stycznia 2001r., III RN 112/99, z dnia 14 marca 2002r., III RN 161/01 oraz z dnia 24 października 2003r. III RN 120/02, Naczelny Sad Administracyjny wyrok z dnia 4 listopada 2002r., SA 874/02, z dnia 19 sierpnia 2004r., OSK 135/04).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 2 pkt. 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) oraz art. 9, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

O kosztach postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a. Stosownie bowiem do powołanego przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja z dnia [...] Nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz art. 7, art. 9 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), uchylił decyzje.