Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 767/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2016 poz 722
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Jagiełłowicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 września 2016 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., Nr [...] ([...]), Prezydent Miasta na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn. Dz. U. z 2015 r. poz.388 ze zm., dalej powoływana również jako ustawa), orzekł o wymeldowaniu W. Z. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego przy ul. S. w B.

Organ wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie wszczęto z wniosku Spółka z o.o. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta jako niezamieszkana i przez kilka lat trwał jej remont. W. Z. od momentu nabycia nieruchomości przez wnioskodawcę w dniu [...].03 2007 r. tam nie mieszkał ani nie przebywał czasowo. Ustalono, że wymeldowany nie przebywa pod adresem zameldowania od co najmniej 10 lat.

Wymeldowany w piśmie skierowanym do organu oświadczył, że opuszczenie przedmiotowego lokalu nie było dobrowolne, ale wynikało ze złego stanu technicznego mieszkania, jak również całego budynku. Wskazał, że ma utrudniony dostęp do spornego lokalu, jak i całej posesji. Podczas przesłuchania, wymeldowany zeznał, że opuścił ww. lokal w 2007 r., a opuszczenie to nie było dobrowolne i trwałe. Przedstawił ponadto wyrok Sądu Okręgowego II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...].01.2008 r., sygn. akt. [...], z którego wynika, że orzeczono wobec niego eksmisję z ww. lokalu przy jednoczesnym ustaleniu prawa do lokalu zamiennego, który powinna zapewnić Gmina oraz wyrok Sądu Rejonowego I Wydział Cywilny z dnia [...].06.2008 r. sygn. akt. [...], z którego wynika, że odrzucono jego pozew w zakresie żądania nakazania zapewnienia lokalu zamiennego i oddalono powództwo z uwagi na brak posiadania legitymacji czynnej do wnoszenia tego rodzaju żądania.

Pełnomocnik wnioskodawcy oświadczył, że sporny budynek został, jako pusty, zakupiony w 2007 r. przez Spółka z o.o. Był on zdewastowany i nie nadawał się do zamieszkania, obecnie dom jest wyremontowany w stanie deweloperskim.

Organ wskazał, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu tego przepisu powinno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że W. Z. opuścił w 2007 r. trwale sporny lokal. Swoje sprawy socjalno-bytowe koncentruje w innym miejscu. Organ zwrócił uwagę na to, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których dotychczas zameldowany nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany. Opuszczenie natomiast spornego lokalu przez wymeldowanego spowodowane złym stanem technicznym w sytuacji, kiedy została orzeczona eksmisja z lokalu, organ potraktował, jako dobrowolne. Organ wskazał ponadto, że wymeldowany, pomimo przysługującego mu uprawnienia do lokalu zamiennego, nie złożył skutecznie wniosku o przydział takiego lokalu z zasobów Gminy.

Zdaniem organu o trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczy fakt, że wymeldowany dwukrotnie dokonywał wpisu do stałego rejestru wyborców na terenie gmin, w miejscach stałego zameldowania żony w 2005 i 2014 r.

Organ wskazał, że ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego, nie jest zatem możliwe utrzymanie zameldowania W. Z. przy ul. S. w B., gdyż takie zameldowanie stanowiłoby fikcję meldunkową.

W. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 35 ustawy.

Odwołujący się podniósł, że fakt wyprowadzenie się w 2007 r. był skutkiem działań poprzednich właścicieli oraz obecnego właściciela i nie miał cech dobrowolności i trwałości. Ostatecznie w trakcie trwania remontu mieszkania odwołującego się doszło do pertraktacji z innymi osobami, którymi zasiedlono lokal.

Odwołujący się zauważył ponadto, że decyzja wydana została mimo braku rozstrzygnięcie sprawy o czyn z art. 270 § 1 k.k., zawisłej w Prokuraturze Rejonowej, postępowanie bowiem w tej sytuacji winno zostać zawieszone.

Odwołujący się zaprzeczył, jakoby nie czynił starań o lokal zastępczy, miało to bowiem miejsce kilkakrotnie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Wojewoda na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał, że dla oceny przesłanki wymeldowania z miejsca pobytu stałego na podstawie powołanego art. 35 ustawy doniosłość prawną ma wyłącznie okoliczność faktyczna polegająca na stwierdzeniu, czy opuszczenie przez odwołującego się ostatniego miejsca pobytu stałego nastąpiło rzeczywiście i bez wykonania obowiązku meldunkowego.

Jak wynika z ustaleń Wojewody, odwołujący się opuścił omawiany lokal już na przełomie września i października 2004 r. i od tego czasu w nim nie mieszka. Okoliczności opuszczenia lokalu wyjaśnia uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia [...].06.2008 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że jesienią 2004 r. zaprzestano ogrzewania budynku, skutkiem czego temperatura w mieszkaniu wymeldowanego spadła do 7-8° C. Wojewoda stwierdził ponadto, że nie jest już możliwy powrót i zamieszkiwanie wymeldowanego we wskazanym lokalu. Wymeldowany utracił tytuł prawny do zamieszkiwania pod podanym adresem. W wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...].01.2008 r., sygn. akt [...], W. Z. (pozwanemu) nakazano, aby opróżnił, opuścił i wydał powódkom przedmiotowy lokal mieszkalny, przy czym wykonanie eksmisji wstrzymano do czasu udostępnienia pozwanemu przez Gminę lokalu zamiennego, bowiem Sąd orzekł również, że pozwanemu przysługuje uprawnienie do takiego lokalu. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono również, że zachodziły uzasadnione podstawy do wypowiedzenia pozwanemu stosunku najmu lokalu oraz że doszło do jego skutecznego wypowiedzenia. Organ wskazał również, że obecnie wymeldowany mieszka poza dotychczasowym miejscem pobytu stałego i nie odbiera korespondencji pod wskazanym adresem korespondencyjnym w B. W dniu [...].06.2005 r. odwołujący się zawarł związek małżeński w USC w P. i zgłosił zameldowanie na pobyt czasowy w okresie od [...].09.2005 r. do [...].09.2007 r. w miejscowości M. nr [...] (gmina P.). Odwołujący się ponadto był dwukrotnie wpisywany do rejestru wyborców na terenie Gminy L. Wojewoda podniósł, że odwołujący się co prawda podejmował starania "o ujęcie go na listę osób zakwalifikowanych do otrzymania lokalu z zasobu Miasta z tytułu trudnych warunków materialnych i mieszkaniowych", jednakże sprawie nie nadano biegu.

W związku z powyższym, organ odwoławczy uznał, że ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawie przekonuje o rzeczywistym i jednocześnie definitywnym opuszczeniu przez odwołującego spornego lokalu. Z dużym prawdopodobieństwem organ przyjął, że od jesieni 2004 r. lokal ten nie stanowi centrum życiowego wymeldowanego i nie jest już możliwy realny powrót i zamieszkiwanie w nim. Świadczą o tym takie okoliczności, jak trwający nadal generalny remont budynku, brak w lokalu rzeczy osobistych odwołującego się, okoliczności prawne (zmiany właścicielskie, wyrok eksmisyjny i utrata tytułu prawnego do zamieszkiwania), czy faktyczne utrzymywanie więzi z miejscem zamieszkania żony.

Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w tym w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania W związku z powyższym uznać należy, że wymeldowany trwale opuścił przedmiotowy lokal w Bydgoszczy i swoje sprawy socjalno-bytowe koncentruje w innym miejscu.

Organ odwoławczy zgodził się również ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że opuszczenie przez odwołującego się przedmiotowego lokalu należy potraktować jako dobrowolne, a także że z akt sprawy nie wynika, aby złożył on skutecznie wniosek o przydział takiego lokalu z zasobów Gminy. Organ uznał ponadto, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje wynik sprawy w Prokuraturze Rejonowej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł W. Z. Skarżący, zarzucając organowi naruszenie podstawie art. 35 ustawy, nie zgodził się z argumentacją zawartą w treści decyzji, ponieważ, jak wskazał, przez cały okres od opuszczenia lokalu walczy o swoje prawo do jego powrotu i uzyskania prawa do lokalu zamiennego. Skarżący podniósł, że jego wyprowadzenie się było spowodowane brakiem możliwości dalszego zamieszkiwania z powodu działania właścicieli nieruchomości. Wskazał, że po wykupie kamienicy została ona doprowadzona przez nowych właścicieli do skrajnej ruiny. Skarżący podniósł, że nie ma wstępu do przedmiotowego mieszkania.

Skarżący podniósł, że nie opuścił dobrowolnie swojego mieszkania, został do tego zmuszony przez bezprawne działanie właścicieli. Nie jest również prawdą, że nie starał się o lokal zastępczy. Jeżeli został usunięty z lokalu w drodze przymusu lub uniemożliwiono mu dostęp do lokalu, to nie można tego uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, nie uwzględniając argumentacji zawartej w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z powyższego przepisu wynika, że gdy dana osoba opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, a opuszczenie to ma charakter trwały, organ administracji publicznej właściwy w przedmiocie wymeldowania, zobligowany jest do wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu osoby, która sama nie dopełniła tego obowiązku. Opuszczenie miejsca pobytu wiąże się z nieprzebywaniem osoby zameldowanej pod adresem meldunkowym. Nie budzi wątpliwości, że chodzi o wyraźne, fizyczne nieprzebywanie danej osoby w konkretnym lokalu.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na definicję pojęcia "pobyt stały" składają się zatem dwa elementy: fakt zamieszkiwania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem i zamiar stałego tam przebywania. Zamieszkanie pod danym adresem nieodparcie łączy się z koncentracją życia zamieszkującego w tym miejscu. Abstrahując od samego faktu przebywania, nocowania czy wypoczywania w danym lokalu, o skoncentrowaniu spraw w tym miejscu świadczy pozostawienie w nim rzeczy osobistych i innych należących do konkretnej osoby, przygotowywanie i spożywanie posiłków, przyjmowanie gości, czy odbieranie korespondencji. Zatem, dla zaistnienia przesłanek pobytu stałego, konieczne jest dowiedzenie, że dana osoba fizyczna przebywa w konkretnym lokalu z zamiarem przebywania, o czym świadczy skupienie centrum życiowego w tym miejscu. Opuszczenie natomiast miejsca stałego pobytu następuje wówczas, gdy dana osoba nie zamieszkuje w konkretnym lokalu, nie przebywa tam, nie posiada swoich rzeczy, co świadczy o koncentracji centrum życiowego w innym miejscu, a na zachowanie takie wskazują okoliczności nie budzące wątpliwości.

Wskazać należy, że jedną z przesłanek stwierdzenia, że doszło do opuszczenia miejsca pobytu w rozumieniu ustawy jest, oprócz trwałości tego opuszczenia, jego dobrowolność. Ocena, czy opuszczenie przez skarżącego spornego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny nie ma jednak znaczenia w sytuacji, w której doszło do wydania wyroku eksmisyjnego, albowiem jego skutki zmieniają w sposób zasadniczy status samego lokalu, jak również uprawnień do niego skarżącego. Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy II Wydział Cywilny Odwoławczy nakazał skarżącemu, aby opróżnił, opuścił i wydał powódkom lokal mieszkalny, położony w B. przy ul. S. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, kamienica, w której znajduje się sporny lokal mieszkalny, był w tak złym stanie technicznym, że nie nadawał się do zamieszkania, stwarzając zagrożenie dla życia i zdrowia ewentualnych mieszkańców. Okoliczność ta implikowała wypowiedzenie skarżącemu umowy najmu z dniem [...] stycznia 2006 r. Wyrok eksmisyjny ma w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie. Jak wskazał NSA w wyroku z 8.03.2012 r., II OSK 1515/10, prawomocny wyrok sądu powszechnego orzekający eksmisję potwierdza zaistnienie przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podobne stanowisko zostało wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z 15.02.2012 r., II OSK 2143/10, gdzie ponadto wyjaśniono, że z uwagi na prawomocny wyrok nakazujący eksmisję ewentualne powództwo o przywrócenie posiadania nie mogłoby doprowadzić do uwzględnienia tego powództwa, bowiem skarżący nie dysponuje żadnymi środkami prawnymi, które mogłyby doprowadzić do przywrócenia jemu posiadania przedmiotowego lokalu. W tej sytuacji zamiar skarżącego powrotu do przedmiotowego lokalu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy.

Powyższe wyroki zapadły co prawda w okresie obowiązywania ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), jednakże są one nadal aktualne na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, w tym art. 35 stanowiącego odpowiednik art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W przypadku istnienia wyroku eksmisyjnego nie jest zatem zasadne badanie przesłanki dobrowolności. Wyrok eksmisyjny, nakazujący skarżącemu opróżnienie, opuszczenie i wydanie lokalu mieszkalnego pozostaje w oczywistej sprzeczności z zaistnieniem obu warunków, jakie muszą być spełnione dla zdefiniowania pojęcia "pobyt stały". Sytuacja uprawomocnienia się wyroku eksmisyjnego wyklucza bowiem zarówno fakt zamieszkiwania, jak i zamiar przebywania pod adresem, względem którego orzeczono eksmisję.

Oceniając zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany był do zbadania, czy zasadnie organ orzekł o wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd podzielił stanowisko organów, bowiem niewymeldowanie skarżącego powodowałoby utrzymanie w ewidencji ludności wpisu niezgodnego ze stanem faktycznym, zatem fikcję. Nie ma w tym momencie obiektywnych możliwości powrotu przez skarżącego do spornego lokalu z uwagi na brak po jego stronie tytułu prawnego do lokalu. Skarżący w przedmiotowym mieszkaniu nie przebywa już od co najmniej dziesięciu lat. Jak słusznie zauważył WSA w Gliwicach w wyroku z 5.02.2016 r., II SA/Gl 980/15, aby odmówić wymeldowania osoby, która od lat nie przebywa w danym lokalu, organ musi dysponować niewątpliwymi argumentami przemawiającymi za takim właśnie rozstrzygnięciem. Ponadto, przywołane w stanie faktycznym okoliczności pozwalają na powzięcie przekonania, że centrum swego życia związał z innym miejscem (zawarcie związku małżeńskiego w województwie małopolskim, dwukrotne dokonywanie wpisu do stałego rejestru wyborców na terenie gmin w województwach małopolskim i opolskim). Wskazać ponadto należy, że skarżący nie złożył powództwa o przywrócenie utraconego posiadania, nie toczy się również żadne postępowanie w przedmiocie przyznania mu lokalu zamiennego. Wskazane powyżej okoliczności potwierdzają, że brak decyzji o wymeldowaniu powodowałby utrzymanie fikcyjnego stanu faktycznego i prawnego, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności (vide: wyrok NSA z 25.10.2005 r., II OSK 127/05, wyrok WSA w Opolu z 11.03.2008 r., II SA/Op 31/08, wyrok WSA w Bydgoszczy z 2.08.2011 r., II SA/Bd 613/11; dostępne na stronie: nsa.gov.pl). Ewidencja ludności służy bowiem jedynie do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Wynika to wprost z art. 28 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Mechanizm wymeldowania polega natomiast na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy. Do takiej sytuacji w niniejszej sprawie doszło. Sąd podzielił zatem ustalenia dokonane podczas postępowania administracyjnego, że skarżący opuścił sporny lokal w sposób trwały i nie ma co do tego wątpliwości, w związku z czym zaskarżona decyzja jest decyzją prawidłową i nie ma podstaw do jej uchylenia.

W ocenie Sądu nie był również zasadny zarzut skarżącego związany z toczącym się postępowaniem karnym dotyczącym sfałszowania podpisu pod wnioskiem o jego wymeldowanie. Okoliczność ta w świetle art. 28 ust. 1 ustawy, który stanowi, że organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania z urzędu lub na wniosek, nie miała znaczenia. Nawet zatem brak wniosku w tym zakresie nie uniemożliwiał organowi wszczęcia postępowania, a następnie wydania stosownej decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącego.

Mając zatem na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były niezasadne, gdyż de facto skupiały się one głównie na twierdzeniach związanych z posiadaniem przez skarżącego prawa do przedmiotowego lokalu, co przy analizie przepisów dotyczących wymeldowania nie ma znaczenia,

Nie stwierdzając zatem uchybień przepisom postępowania administracyjnego ani naruszeń prawa materialnego Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.