Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 236/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A z/s w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika: I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Wydziału Oświaty, Kultury i Sportu wydaną z upoważnienia Burmistrza G. w dniu [...] nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego P. R. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie Naczelnika Wydziału Oświaty, Kultury i Sportu działającego z upoważnienia Burmistrza G. z dnia 12 listopada 2020 r. w sprawie odmowy dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. M. W., poniesionych przez P. R..

Jak wynikało z akt sprawy Skarżący, prowadzący działalność pod nazwą A., w dniu 2 września 2020 r. wystąpił o dofinasowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika – M. M. W. za okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. Do wniosku załączył szereg dokumentów: umowę o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego – nauka zawodu, dyplom i świadectwo potwierdzające kwalifikacje zawodowe, świadectwa: ukończenia przez Skarżącego szkoły zasadniczej, technikum uzupełniającego dla dorosłych, zaświadczenia o ukończeniu kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki.

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił Skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W uzasadnieniu przywołał przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo Oświatowe (Dz.U. z 2020r., poz. 910 ze zm., dalej Prawo oświatowe), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. z 2018 r. poz. 2010 ze zm. dalej rozporządzenie) oraz ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz.U. z 2018 r., poz. 1267 ze zm., dalej ustawa o rzemiośle), stwierdzając, że Skarżący jest rzemieślnikiem w rozumieniu przepisów prawa i status ten posiadał w chwili podpisania umowy o pracę z młodocianym, przez cały czas jej obowiązywania oraz w dacie złożenia egzaminu przez młodocianego, tj. w dniu 31 sierpnia 2020 r. Egzamin ten odbył się przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną we W. Powołując się na przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy Prawo oświatowe wskazał, że dla uzyskania dofinansowania niezbędne jest zdanie egzaminu czeladniczego, skoro młodociany pracownik był zatrudniony przez rzemieślnika.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji, podzielając zawarte tam ustalenia i wnioski.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał przepisy art. 120 ust. 1 i art. 122 ust. 1 i ust. 2 Prawo oświatowe określające zasady przyznania dofinasowania oraz wymogi wniosku. Oceniając przedłożone przez Skarżącego dokumenty organ administracji wskazał, że z treści umowy o pracę wynikało, że nauka zawodu będzie się odbywała pod nadzorem Skarżącego posiadającego kwalifikacje zawodowe mistrza w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych. Za niesporne organ administracji uznał posiadanie przez Skarżącego wymaganych prawem kwalifikacji do przygotowania zawodowego młodocianego, co uzasadnił w treści decyzji. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego dofinansowania było niedochowanie wymogów wynikających z art. 122 ust. 1 Prawo oświatowe w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r.

Organ administracji zwrócił uwagę na zmianę przepisów Prawo oświatowe od dnia 1 września 2019 r., która określiła wymogi uzyskania dofinasowania, uzależniając je m.in. od charakteru złożonego przez młodocianego egzaminu. Wiązał się on z trybem szkolenia zawodowego wyróżniając jego przeprowadzenie przez rzemieślnika lub pracodawcę niemającego tego statusu. W pierwszym przypadku ustawa wymagała egzaminu czeladniczego, w drugim zawodowego. Przy czym, jak dostrzegł organ administracji, ustawa wprowadzająca te regulacje, nie zawierała przepisów przejściowych, zaś dotychczasowe przepisy nie zawierały takich wskazań. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy dokonał szerokiej analizy opisanej zmiany przepisów i ich wpływu na sytuację Skarżącego, odwołując się do zasad intertemporalnych obowiązywania norm prawnych i zasady praworządności, wspierając się w tym zakresie na poglądach piśmiennictwa i judykatury. Przywołał również zasadę niedziałania prawa wstecz wskazując, że nowa ustawa nie może być odnoszona do oceny skutków zdarzeń zaistniałych przed jej wejściem w życie. W efekcie organ administracji wskazał, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej – po wejściu w życie nowej ustawy. Opisując zakaz retroaktywności organ administracji wskazał, że będzie on miał zastosowanie do tzw. zamkniętych stanów prawnych.

Odnosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy wskazał, że wobec braku przepisów przejściowych należy zastosować regulacje w nowym brzmieniu, gdyż pod rządami starego prawa nie powstał i nie został zrealizowany stosunek prawny, nie doszło do zamknięcia zdarzenia pod rządami starego prawa, gdyż od dnia 1 września 2019 r. młodociany pracownik kontynuował naukę u Skarżącego. Jakkolwiek rozpoczęła się ona od dnia 1 września 2017 r. i trwała 24 miesiące w czasie obowiązywania starego reżimu prawnego, to dalsze szkolenie było kontynuowane już w nowym porządku prawnym obowiązującym do dnia 1 września 2019r. Zatem cały cykl szkolenia nie zamknął się w czasie obowiązywania starego prawa. Czas jaki pozostał od momentu wejścia w życie ww. zmian przepisów (łącznie 12 miesięcy) pozwalał na podjęcie przez Skarżącego – jako przedsiębiorcę, instruktora praktycznej nauki zawodu – stosownych działań mających na celu wypełnienie przesłanek wynikających z nowych regulacji prawnych. Organ administracji zawracał uwagę, że to na Skarżącym ciążył obowiązek takiego zorganizowania działalności aby mógł on skorzystać z wnioskowanych uprawnień.

Końcowo wskazał, że nowelizacja ustawy Prawo oświatowe miała na celu doprecyzowanie wymogów przewidzianych dotychczasowym art. 122 ww. ustawy, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu w zależności od statusu przedsiębiorcy. Po doprecyzowaniu wymogów dotyczących egzaminu brak podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej jaka uprzednio dominowała w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W skardze Strona zarzucała niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego, a przede wszystkim nieuwzględnienie zawarcia w dniu 1 września 2017r. umowy z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego, tj. powstania stosunku prawnego stanowiącego główną przesłankę do otrzymania kosztów kształcenia młodocianego; braku przepisów przejściowych do znowelizowanej ustawy, na podstawie której wydano zaskarżoną decyzję, braku przepisów umożliwiających przedsiębiorcy – pracodawcy nakazanie lub wyegzekwowanie od młodocianego pracownika zdawania egzaminu przed konkretną komisją egzaminacyjną, a w związku z tym niezastosowanie w niniejszej sprawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 września 2019 r. Ponadto Skarżący zarzucał naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.); naruszenie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego w zw. z art. 70 ust. 1 Konstytucji na skutek uznania przez organ odwoławczy, że pracodawca jest odpowiedzialny za skierowanie ucznia na właściwy egzamin w sytuacji gdy pracodawca ten nie ma wpływu na dokonany przez młodocianego pracownika wybór rodzaju egzaminu; naruszenie art. 101a ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw; naruszenie art. 2 Konstytucji, pominięcie i niezastosowanie art. 31 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, przejawiające się w przyjęciu, że pracodawca w celu otrzymania dofinansowania, po zmianie przepisów, mógł i powinien mieć wpływ na wybór miejsca złożenia egzaminu przez młodocianego pracownika, od którego uzależniona jest wypłata dofinasowania; pominięcie i niezastosowanie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i akceptacji nierównego traktowania pracodawców będących rzemieślnikami i niebędących rzemieślnikami.

Skarżący wnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji, przyznanie dofinasowania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Strona podnosiła niezgodność zaskarżonej decyzji z Konstytucją, sprzeczność z rzeczywistością, zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz brak odniesienia się do wszystkich argumentów skargi. Podkreślała pominięcie faktu zawarcia umowy przed zmianami przepisów, co jest równoznaczne z powstaniem stosunku prawnego w tej dacie, znacząca jego część została zrealizowana przed dniem 1 września 2019 r. Strona wskazywała, że jest niewłaściwe aby z uwagi na brak przepisów przejściowych straciła dofinasowanie. Zasada sprawiedliwości społecznej wymaga aby w takiej sytuacji stosować przepisy korzystniejsze dla adresata. Na poparcie swych racji Strona odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Skarżący podkreślał brak spójności przepisów rozporządzenia w zakresie wymogów egzaminacyjnych z Prawem oświatowym, zwracał uwagę na cel spornych przepisów oraz fakt, że pracodawca nie zawsze ma wpływ na to kiedy i przed jaką komisją egzaminacyjną pracownik będzie zdawał egzamin. Decyduje o tym pracownik, a pracodawca nie ma w tym zakresie żadnych narzędzi umożliwiających wyegzekwowanie zdawania konkretnego egzaminu, co wynika z powołanego w skardze orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Strona negowała także pogląd organu administracji wskazujący, że mogła przystosować się do nowej regulacji, wskazała na datę zawarcia umowy o naukę zawodu. Zarzucała pominięcie zasady równości oraz Prawa oświatowego, wyrażonej w preambule do tego aktu, wykluczającej różnicowanie pracodawców, którzy prowadzili kształcenie pracownika. Różnicuje pracodawców będących rzemieślnikami i nie mających takiego statusu. Końcowo Skarżący podkreślał, że wykształceni przez niego pracownicy osiągali najlepsze wyniki w nauce. Wskazał także, że wydana decyzja powoduje, że traci zaufanie do prawa i zniechęca do dalszego działania w zakresie edukacji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, dodał, że Skarżący w umowie zastrzegł obowiązek złożenia przez pracownika egzaminu czeladniczego.

W piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2021 r. Strona wskazała na orzecznictwo wspierającej jej argumentację, zaznaczając, że umowę zwarto na wzorze przygotowanym przez Ochotniczy Hufiec Pracy. Wskazano, że nauka kończy się egzaminem czeladniczym lub przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną. Podkreślał, że ustawodawca nie dał pracodawcom żadnych instrumentów pozwalających na wymuszenie na pracowniku przystąpienia do określonego egzaminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 poz. 2325. ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu.

Spór między stronami sprowadza się do oceny zasadności odmowy dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, w sytuacji gdy w toku trwania umowy o naukę zawodu zmieniły się przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 910 ze zm., dalej: Prawo oświatowe), a egzamin odbył się wg zasad wynikających w wykładni przepisów obowiązujących przed zmianą ustawy.

Skarżący uważa, że brak przepisów przejściowych i ciągłość (trwanie) stosunku prawnego łączącego z młodocianym pracownikiem w czasie wprowadzenia zmiany prawa powoduje, że jest on uprawniony do skorzystania z dofinasowania. Zaznaczał przy tym, że nie ma wpływu na wybór komisji, przed którą pracownik będzie składał egzamin. Pomijanie tych kwestii narusza nie tylko przepisy prawa materialnego ale i zasady Konstytucyjne.

W opinii organu administracji brak przepisów przejściowych powoduje, że w tej sytuacji zastosowanie znajdą nowe regulacje. W czasie zdawania egzaminu od roku już obowiązywały, a Skarżący miał czas na dokonanie odpowiednich zmian w procesie kształcenia młodocianych pracowników.

Rozstrzygając tak nakreślony spór, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, trzeba uznać racje Strony w zakresie postrzegania braku przepisów przejściowych i znaczenia zmiany regulacji dotyczącej procesu kształcenia młodocianych i jej wpływu na okoliczności niniejszej sprawy. Przede wszystkim znaczenie ma okoliczność, że zmiana regulacji prawnych nastąpiła w czasie trwania umowy o przygotowanie zawodowe młodocianego pracownika, zawartej na dwa lata przed dokonaniem zmiany. Fakt ten powoduje, że wbrew poglądowi organu administracji nie mamy do czynienia z zamkniętym lecz z otwartym stanem faktycznym, co w sposób istotny będzie ważyło na wykładni spornych w sprawie norm.

Zagadnienie to było już przedmiotem sporów sądowych. W wyroku z dnia 8 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 236/21 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) rozważał niemalże identyczne zagadnienie. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zawarty tam pogląd. Otóż materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowi art. 122 ust. 1 Prawo oświatowe, który uległ zmianie z dniem 1 września 2019 r. wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245 tj.), w której nie zamieszczono przepisów przejściowych.

Zgodnie z treścią art. 122 ust. 1 Prawo oświatowe przed nowelizacją: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1."

Po nowelizacji przepisu art. 122 ust. 1 Prawo oświatowe uzyskał on następujące brzmienie: "Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r. poz. 1267), b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;

3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1."

Ustawodawca wprowadzając zmianę do ustawy Prawo oświatowe nie zamieścił przepisów intertemporalnych w przepisach nowelizacyjnych, co oznacza na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2008 r. K 30/06, OTK-A 2006/10/149 (Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522) wyraził pogląd, że milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne.

Zdaniem Sądu, taka wyjątkowa sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. W rozpatrywanej sprawie większość cyklu kształcenia młodocianego pracownika odbyła się według stanu prawnego obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. Zauważyć należy, że umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została zawarta na okres od 1 września 2017 r., przy czym nauka zawodu mechanik pojazdów samochodowych miała trwać 3 lata, do zdania egzaminu sprawdzającego, jednak nie dłużej niż do dnia 31 sierpnia 2020 r. Egzamin końcowy młodocianego pracownika potwierdzający kwalifikacje w zawodzie odbył się już po wejściu w życie wskazanej nowelizacji, tj. w dniu 31 sierpnia 2020 r.

Wobec powyższego wszystkie czynności związane z kształceniem młodocianego pracownika rozpoczęły się oraz w większości trwały pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r. Aprobata stanowiska organów administracji oznaczałaby sytuację, w której większość cyklu kształcenia zostałaby poddana ocenie według przepisów nieobowiązujących w czasie, gdy zdarzenie to miało miejsce. Wówczas czynności dokonane w okresie od dnia 1 września 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. musiałyby zostać dostosowane do stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 września 2019 r.

Mając na uwadze fakt, że ustawodawca dokonał zmiany przepisów nie uchwalając przepisów przejściowych, a także w związku z tym, że ustawodawca w wyniku nowelizacji wprowadził przepisy mniej korzystne dla Skarżącego, Sąd uznał, że należy zastosować przepisy Prawa oświatowego obowiązujące przed dniem 1 września 2019 r. Na konieczność zastosowania tych właśnie przepisów wskazywały już sądy administracyjne (por: wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 558/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 266/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 793/20, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA).

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1691/12 i z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1996/11, dostępne w CBOSA), w sytuacji gdy brak jest przepisów przejściowych, w razie zmiany przepisów na mniej korzystne, należy rozważyć zastosowane normy względniejszej, zgodnie z normą wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.

W analizowanej sprawie Sąd uznał, że w sytuacji braku reguł intertemporalnych, konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby Strona, która spełniła wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego pod rządami prawa obowiązującego przed dniem 1 września 2019 r., miała możliwość podejmowania działań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Podkreślić również należy, że stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Z jednej strony, obowiązująca zasada praworządności z art. 6 ustawy z dnia 14 października 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) (wyrażona także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się stanu prawnego sprzed nowelizacji z obowiązującej od dnia 1 września 2019 r., w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zdał egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19, orzeczenia dostępne w CBOSA).

W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą, w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu.

Sądy administracyjne sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed dniem 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie, z uwagi na brak przepisów intertemporalnych, zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Należy też zwrócić uwagę, że z mocy art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych.

Na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego mówi wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle.

Wydaje się, że inne rozumienie przedstawionych unormowań byłoby sprzeczne z ich celem, którym jest zachęcenie pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych przez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Dlatego zasadnym jest uznanie, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem.

Dlatego też Sąd za zasadne uznał podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.