Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 961/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Michał Syta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi M. N. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy wpisania na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

Dnia [...] września 2005 r. p. M. N. zwróciła się z wnioskiem do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpisanie jej na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.). Kandydatka wskazała, iż legitymuje się zdanym w 1977 r. egzaminem prokuratorskim, a od 2000 r. prowadzi działalność gospodarczą.

Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. na podstawie art. 65 pkt 1 -4, art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze odmówiono p. M. N. wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...].

W uzasadnieniu uchwały zamieszczonym w protokole stwierdzono, iż kandydatka poprosiła o możliwość skorzystania z prawa do swobodnej wypowiedzi i złożyła w formie pisemnej oświadczenie stanowiące załącznik do protokołu. Na pytanie, czy będzie odpowiadała na pytania dotyczące podstawowych (kluczowych) zagadnień prawnych, w tym – dotyczących zasad etyki adwokackiej i godności zawodu, kandydatka odpowiedziała odmownie stwierdzając przy tym, że na pytania dotyczące tych ostatnich kwestii odpowiadała na poprzednim posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej w dniu [...] listopada 2005 r.

W załączniku do protokołu zainteresowana stwierdziła, iż w toku rozmowy w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...]. w dniu [...] listopada 2005 r. stwierdzono, iż Rada ma obowiązek prawny badania przesłanki ustawowej z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, tj. rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Poddano w wątpliwość wiadomości kandydatki, gdyż egzamin prokuratorski zdała ona w 1997 r. i od tego czasu , zdaniem ORA, nie miała żadnego kontaktu z praktyką prawniczą. Zdaniem kandydatki, działanie Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] jest nieuprawnione i nie znajduje uzasadnienia ani w znowelizowanym Prawie o adwokaturze, ani też w orzecznictwie sądowym. Z treści art. 66 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy w sposób oczywisty wynika, że osoby w nim wymienione zwolnione są od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego. Nie można dyskredytować zdanego przez kandydatkę egzaminu prokuratorskiego tylko z powodu upływu czasu. Każda aplikacja uczy pewnych ogólnych zasad w posługiwaniu się aktami prawnymi, literaturą prawniczą, czy też orzecznictwem sądowym. Uznając twierdzenie Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] za zasadne, należałoby przyjąć, że każdorazowa zmiana przepisów wywoływałaby konieczność aktualizowania wiedzy obecnie praktykujących adwokatów w formie egzaminu. Zdaniem skarżącej, stanowisko w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] nie znajduje też oparcia w orzecznictwie sądowym. Rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata to, zdaniem Sądu Najwyższego, cechy wartościujące daną osobę w sferze etyczno-moralnej. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 stycznia 1997 r. kategorycznie stwierdził, że art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegająca się o wpis na listę adwokatów. Nadto skarżąca stwierdziła, iż we wniosku o wpis poinformowała Radę, że od 1999 r. do chwili obecnej prowadzi działalność gospodarczą, polegającą na świadczeniu usług w zakresie administrowania budynkami i ich utrzymywania w należytym stanie. W związku z tym zatrudnia pracowników, zarówno na podstawie umów o pracę, jak i umów zlecenia, samodzielnie prowadzi obsługę w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Uważa, że nie jest możliwe prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej bez znajomości aktualnych przepisów. Wobec tego uważa, że spełnia wszystkie wymogi przewidziane przez obowiązujące Prawo o adwokaturze i w związku z tym powinna być wpisana na listę adwokatów Izby [...].

W odrębnym uzasadnieniu do uchwały stwierdzono, iż zmieniona ustawa – Prawo o adwokaturze w pełni zachowała zapis, z którego treści wynika, że na listę adwokatów może być wpisany tylko ten kto m.in. swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Ustawodawca wręcz uzależnił prawo do wpisania na listę adwokatów od spełnienia powyższego wymogu przez osobę ubiegającą się o wpis. Stworzył normatywne przesłanki dla zapewnienia odpowiedniej realizacji zadań przypisanych adwokatowi. Mając powyższe na uwadze, Okręgowa Rada Adwokacka w [...] ze względu na treść art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, realizując stały tryb postępowania przy badaniu wymogu rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata przez osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów, zaprosiła zainteresowaną na posiedzenie Rady wyznaczone na dzień [...] listopada 2005 r. W toku przeprowadzonej na tym posiedzeniu rozmowy Okręgowa Rada Adwokacka, przy wzięciu pod uwagę, że od złożenia egzaminu prokuratorskiego upłynął okres ponad 8 lat oraz mając na uwadze, że ze złożonego przez zainteresowaną kwestionariusza (pkt 15) nie wynika, aby przez ten czas zainteresowana miała kontakt z praktyką prawniczą, uznała, że z tych powodów uzasadnione są wątpliwości co do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i odroczyła rozpoznanie wniosku. Jednocześnie w piśmie z dnia [...] listopada 2005 r., zawiadamiającym o powyższym postanowieniu wskazała na potrzebę merytorycznego rozpoznania wniosku i postawienia zainteresowanej stosownych pytań wchodzących w zakres oceny warunków rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Przedstawione na piśmie przez zainteresowaną wyjaśnienie zostało szczegółowo rozpatrzone i uznane za niewystarczające dla oceny rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Wobec odmowy przez zainteresowaną odpowiedzi na pytania Okręgowa Rada Adwokacka w [...] zmuszona była podjąć, stosownie do art. 68 pkt 4 Prawa o adwokaturze, uchwałę negatywną w sprawie wpisu kandydatki na listę adwokatów. Podkreślono przy tym, że wprawdzie przywołany w pisemnym wyjaśnieniu zainteresowanej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1997 r. stwierdza, że art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów, to jednak ten sam Sąd w wyroku z dnia 18 sierpnia 1994 r. wskazał, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania, mogących świadczyć o poziomie umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej.

Odwołując się do rozważań przedstawicieli organów samorządu zawodowego( A. Z., "Uwagi dotyczące zadań samorządu adwokackiego w zakresie wpisów na listę adwokacką osób, które nie odbyły aplikacji adwokackiej") stwierdzono, iż wynika z nich, że wiedza osób ubiegających się o wpis powinna np. dotyczyć koniecznych elementów apelacji, czy skargi kasacyjnej, albowiem brak wiedzy w tym zakresie powoduje nie tylko odrzucenie tych pism przez sąd, lecz także powoduje zawiadomienie właściwych organów samorządu i może skutkować wszczęciem postępowania dyscyplinarnego wobec adwokata. Tym samym wiedza ta powinna być sprawdzana przy rozpoznaniu wniosku o wpis, gdyż determinuje ona należyte udzielenie pomocy prawnej przez przyszłego adwokata. Przedmiotem badania jest więc zarówno osobowość kandydata, jak i jego dotychczasowy sposób postępowania i doświadczenie zawodowe, jako podstawa stwierdzenia, czy spełniony jest warunek rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Oznacza to, że czynności wykonywane przez adwokata w ramach jego działalności zawodowej wymagają szczególnego przygotowania merytorycznego oraz odpowiedniego poziomu moralnego. Podlegać one winny nadzorowi ze strony ustawowo powołanych organów. Unormowanie art. 17 ust. 1 Konstytucji RP upoważnia samorządy zawodów zaufania publicznego do sprawowania "pieczy nad należytym wykonywaniem tych zawodów." Piecza ta ma służyć interesowi publicznemu. W przypadku zawodu adwokata interes publiczny wyraża się świadczeniem pomocy prawnej na wysokim poziomie, bo m.in. od tego uzależnione jest poczucie praworządności.

Wskazując, że w zaistniałej sytuacji wniosek zainteresowanej nie mógł zostać uwzględniony Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podniosła nadto, już na marginesie rozpatrywanej sprawy, iż na posiedzeniu w dniu [...] grudnia na listę adwokatów Okręgowej Izby Adwokackiej w [...] wpisane zostały 4 osoby, które zgodziły się na udzielenie odpowiedzi na stawiane przez Radę pytania, co do których możliwe okazało się przeprowadzenie oceny według kryterium ustawowego – art. 65 pkt 1 in fine Prawa o adwokaturze.

Od te uchwały zainteresowana złożyła odwołanie wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem.

W obszernym uzasadnieniu odwołania zainteresowana stwierdziła, iż ocena Rady, że nie spełnia ona warunku określonego w art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, tj. nie jest osobą nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, jest niesłuszna, dowolna i nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale faktycznym.

Odwołująca się wskazała, iż przeprowadzona w dniu [...] listopada 2005 r. rozmowa, w czasie której zainteresowana prawidłowo odpowiedziała na pytania związane ze Zbiorem zasad etyki adwokackiej i godnością zawodu, przekształciła się w egzamin z wiedzy prawniczej z poszczególnych dziedzin prawa. W związku z tym kandydatka wskazała Radzie na treść art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, który po zmianie ustawy w sposób oczywisty zwolnił zainteresowaną od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego.

Zdaniem odwołującej się uzasadnienie uchwały odmownej wskazuje wprost, że zarzucany jej brak rękojmi wynika dla Rady stąd, iż kandydatka odmówiła poddaniu się na posiedzeniach quasi-egzaminowi z poszczególnych dziedzin prawa, wskazując na treść znowelizowanej ustawy-Prawo o adwokaturze i utrwalonego orzecznictwa sądowego.

Zmiany ustawy - Prawo o adwokaturze, dokonane w dniu 30 czerwca 2005 r., związane z wpisem na listę adwokatów w zakresie związanym z osobą zainteresowanej, dotyczyły art. 66 ust. 1 pkt 2, który otrzymał nowe brzmienie. Mianowicie w miejsce poprzednio obowiązującego przepisu zwalniającego od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego osób, które co najmniej przez 3 lata zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód notariusza – wprowadzono przesłankę zwalniania od aplikacji i egzaminu osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny.

Ustawa w żaden sposób nie wskazała zakresu czasu "obowiązywania ważności" zdanego egzaminu i prawa do jego weryfikowania bądź deprecjonowania przez organy adwokatury.

W żadnej mierze nie została zmieniona dla osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów treść art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, a zatem należy przyjąć, ze wypracowane przez orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego kryteria oceny rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (lub analogicznie radcy prawnego) pozostały aktualne. W związku z tym skarżąca przytoczyła wybrane orzeczenia.

I tak, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 października 1997 r., sygn. akt II SA 30/93, uznał, że "art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów."

We wcześniejszym wyroku z dnia 18 sierpnia 1994 r. w sprawie o sygn. akt II SA 860/93 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, ocenia się według charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej."

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. w sprawie o sygn. akt II SA 1888/98 przyjął, że "organy samorządu adwokackiego oraz Minister Sprawiedliwości, rozstrzygając sprawę wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów, był uprawniony do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegająca się o wpis kandydatka do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 Prawa o adwokaturze, w tym czy jest ona nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (art. 65 pkt 1). Niewątpliwie powyższa przesłanka ma charakter uznaniowy." Dalej zaś stwierdził, że prze rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność."

Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2001 r., w sprawie o sygn. akt II SA 1610/00, stwierdził, że "przez nieskazitelność należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji, jak i wymagane rekomendacje adwokatów.

Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, AK i prywatnej, w dłuższym okresie czasu."

Również w wyroku z dnia 5 kwietnia 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II SA 725/00 przyjął, że:

- O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem.

- Pojęcie rękojmi jest zdefiniowane w słownikach języka polskiego jako "uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie czegoś." Na rękojmię w rozumieniu art. 65 Prawa o adwokaturze składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie – postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką – do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata. (Por także w tej mierze wyroki NSA o sygn. akt II SA 75/91 i II SA 670/92).

- Odmowa wpisu na listę adwokatów w kontekście art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze może nastąpić tylko wtedy gdy u osoby ubiegającej się o wpis ujawniony zostanie nie tylko czyn w rozumieniu przepisów prawa karnego, gdyż taki czyn z reguły powoduje odmowę wpisu, ale także inne czyny rozumiane jako zachowanie, postępowanie, które z punktu widzenia ocen moralnych są niskie bądź nieetyczne."

Ponadto kandydatka wskazała, iż jest osobą niekaraną, nigdy nie miała żadnych zatargów z prawem i nie toczyło się wobec niej jakiekolwiek postępowanie dyscyplinarne czy karne. Nigdy swoim zachowaniem nie dała podstaw do twierdzenia, ze nie daje rękojmi wykonywania któregokolwiek z zawodów prawniczych. Nie sprzeniewierzyła się obowiązującym zasadom prawnym, a w życiu prywatnym kieruje się szczerością, otwartością i stanowczością oraz jak najlepiej pojętym interesem osób, z którymi się styka. Jednocześnie zdaje sobie sprawę, że system prawny ulega ciągłym zmianom, i że zmiany przepisów we wszystkich dziedzinach od czasu złożenia przez nią egzaminu prokuratorskiego były znaczne, ale uważa, że uaktualni swoją wiedzę prawniczą w takim stopniu, aby osoby korzystające z jej pomocy czuły się pewnie i bezpiecznie.

Odwołująca się podniosła również, że jej pogląd w sprawie nie jest odosobniony. W związku z tym przywołała stanowisko prof. Z. H. zajęte w podobnej sprawie (aplikanta po zdanym egzaminie sędziowskim, który odmówił poddania się quasi-egzaminowi przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów), który stwierdził, ze "faktycznie trzeba sprawdzać, czy osoba wstępująca do adwokatury rzeczywiście będzie dobrze wykonywać zawód. Nie powinno się jednak przepytywać takiej osoby w zakresie zdanego egzaminu sędziowskiego, który pomyślnie zdała, natomiast wiedzę o kodeksie etyki i ustawodawstwie korporacyjnym można przetestować." Identyczną opinię sformułował A. S. z C. Stwierdził on wręcz, ze wszelkiego rodzaju dodatkowe praktyki, w tym przeprowadzanie tego typu egzaminu, stanowią pozaprawne bariery utrudniające dostęp do Palestry, nie mają umocowania w ustawie.

Nadto kandydatka stwierdziła, iż z faktu, ze inne osoby ubiegające się o wpis na listę adwokatów zgodziły się na sprawdzenie ich wiedzy prawniczej (czego skutkiem było wpisanie ich na listę adwokatów) nie wynika, że było to postępowanie zgodne z zapisami ustawy, i że zainteresowana, podobnie jak te osoby, winna się była temu poddać. W jej ocenie to ona, a nie wymienione w uzasadnieniu negatywnej uchwały Rady osoby, wykazała się znajomością litery ustawy, a także jej istoty i celu, dla którego została ona zmieniona.

Uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r. postanowiono jednomyślnie utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło, iż zgodnie z brzmieniem art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, mającym podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę adwokatów, zadaniem organów adwokatury jest zbadanie, czy dotychczasowe doświadczenie zawodowe oraz znajomość zasad etyki adwokackiej i umiejętność ich stosowania w praktyce, gwarantują wystarczająco wysoki poziom wykonywania zawodu adwokata przez kandydatkę. Uznano, wbrew poglądowi p. N., zaprezentowanemu w treści odwołania, że złożone przez nią dokumenty oraz fakt, że nie miała żadnych zatargów z prawem, nie są jeszcze wystarczające dla uznania, że zostały spełnione przesłani z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Zbadanie w pełnym zakresie ustawowych wymogów, uzasadniających uzyskanie wpisu na listę adwokatów, wymaga pogłębionego, osobistego kontaktu z kandydatką, która nie powinna swoim postępowaniem i odmową udzielenia odpowiedzi na pytania unicestwić celu rozmowy. W tym stanie rzeczy Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej przychyliło się w całości do argumentacji przedstawionej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, uznając ją za trafną i wyczerpującą.

Skargę na powyższą uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r., utrzymującą w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., odmawiającą wpisu p. M. N. na listę adwokatów, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowana, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 ust. 1, art. 66 ust.1 pkt. 2 oraz art. 68 ustawy – Prawo o adwokaturze, i w związku z tym wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy i stanowiska organów adwokatury skarżąca stwierdziła, iż składając wniosek o wpis na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej oparła się na nowym brzmieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze. Ponadto w uzasadnieniu skargi użyto argumentów i odwołano się do stanowiska sądów administracyjnych powołanych już w odwołaniu od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wniosła o jej oddalenie jako nieuzasadnionej. Naczelna Rada Adwokacka stwierdziła, iż stoi na stanowisku, że zbadanie przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze jest nie tylko prawem, ale i obowiązkiem organów adwokatury, a sposób jego realizacji musi umożliwiać rzetelna i wszechstronną ocenę kandydata. Gdyby o sposobie rozstrzygnięcia wniosku, jak zdaje się sugerować skarżąca, miały decydować okoliczności wyłącznie formalne (takie jak np. wykazana dokumentami niekaralność) norma art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze okazałaby się "pusta", a uprawnienia organów adwokatury – iluzoryczne.

Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości, a skarżąca potwierdziła, że odmówiła rozmowy z komisją Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], stąd też powołana wyżej wykładnia art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze powinna być uznana za prawidłową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., odmawiającą skarżącej wpisu na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej.

Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. została podjęta na podstawie art. 65 pkt 1 - 4 oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 i art. 68 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Natomiast w zaskarżonej uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej tylko w przedstawieniu stanu sprawy przywołano art. 65 pkt 1 tej ustawy, koncentrując uwagę na podtrzymaniu prawidłowości dokonanej przez organ pierwszej instancji interpretacji art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.

W czasie podjęcia powołanych wyżej uchwał organów samorządu adwokackiego powołane przepisy ustawy – Prawo o adwokaturze miały następujące brzmienie:

"Art. 65. Na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:

1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata,

2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych,

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej,

4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a.

Art. 66. 1. Wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do:(...)

2) osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny.

Art. 68. 2. Wpis na listę adwokatów osoby, o której mowa w art. 66 ust. 1, następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis.

Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie ma przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Przepis art. 68 ust. 2 ma bowiem charakter proceduralno – kompetencyjny, zaś przepisy art. 65 pkt 1 - 4 mają, w sprawach wpisu na listę adwokatów bez egzaminu, zastosowanie dopiero w przypadku stwierdzenia pozytywnych przesłanek do dokonania takiego wpisu (głównie zdania egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, radcowskiego lub notarialnego). Jednakże stwierdzenie tych przesłanek uprawnia właściwą okręgową radę adwokacką do zbadania, czy kandydat spełnia warunki określone zwłaszcza w pkt 1 art. 65 ustawy. Warunki te mają charakter ocenny i mieszczą w sobie element uznania administracyjnego, a co za tym idzie – ich badanie powinno być poprzedzone precyzyjnym określeniem kryteriów tej oceny.

Zarówno w praktyce organów samorządu adwokackiego, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych nie zostało jednoznacznie ustalone pojecie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", a szczególności czy jest to pojęcie odnoszące się wyłącznie do cech charakteru kandydata do wpisu, czy też obejmuje również odpowiedni poziom wiedzy prawniczej kandydata, gwarantujący prawidłowe wykonywanie tego zawodu zaufania publicznego. Przyjęcie tego drugiego stanowiska zakłada możliwość badania przez organ dokonujący wpisu oceny poziomu tej wiedzy. Na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, przytoczonego m.in. w odwołaniu i skardze kandydatki, nie ulega wątpliwości, że ocena taka, mająca charakter rozmowy, testu lub nawet egzaminu może dotyczyć zasad etyki wykonywania zawodu adwokata oraz ustawodawstwa korporacyjnego, nie powinna ona jednak, co wynika m.in. z literalnego brzmienia art. 66 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, dotyczyć wiedzy prawniczej kandydata, jego znajomości określonych działów prawa, zwłaszcza w zakresie egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, radcowskiego lub notarialnego, który ta osoba pomyślnie zdała. W związku z tym dotychczas w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny był pogląd, że przeprowadzanie egzaminu z wiedzy prawniczej kandydatowi uprawnionemu do wpisu na listę adwokatów na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy, tzn. bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, jest niedopuszczalne.

Skarżąca ma więc rację stwierdzając, że nie była zobowiązana – w związku z wnioskiem o wpis na listę adwokatów - do zdawania egzaminu potwierdzającego poziom jej wiedzy prawniczej, a wynik tego egzaminu nie mógł decydować o jej wpisie.

Należy jednak zauważyć, zgadzając się w tej kwestii ze stanowiskiem Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] zawartym uzasadnieniu uchwały z dnia [...] grudnia 2005 roku, że poziom umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej jest ważnym elementem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Trudno wymagać, zwłaszcza w świetle przywołanego w uzasadnieniu uchwały Rady art. 17 ust. 1 Konstytucji RP, aby organy samorządu adwokackiego zrezygnowały decydując o wpisie na listę adwokatów ze sprawdzania poziomu umiejętności zawodowych. Jednakże to sprawdzenie nie musi mieć formy egzaminu, czy – jak to określa skarżąca – quasi-egzaminu. Okręgowa rada adwokacka podejmuje bowiem decyzje w przedmiocie wpisu na listę adwokatów w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 65 pkt 1 ustawy między innymi na podstawie wniosku zainteresowanego, akt osobowych zainteresowanego oraz odbytej z nim rozmowy kwalifikacyjnej. W ocenie Sądu są to z zasady wystarczające materiały do oceny umiejętności kandydata w zakresie udzielania pomocy prawnej, stanowiącej ważny element rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Oceniając rozpatrywaną sprawę z tego punktu widzenia należy stwierdzić, że organy samorządu adwokackiego prawidłowo ustaliły – przy pomocy samej zainteresowanej – że aplikacje prokuratorską skończyła ona w 1997 r. i nie wykonywała praktycznie samodzielnie zawodu prokuratora, a podjęta przez nią po urlopie macierzyńskim praca miała w istocie charakter zarządcy nieruchomości. Prawidłowa jest zatem konstatacja rady, iż kandydatka praktycznie nie wykonywała samodzielnie żadnego zawodu prawniczego i nie ma w tym zakresie żadnej praktyki. Podnoszone przez skarżącą twierdzenie, że wykonywana obecnie przez nią praca wymaga szczególnej znajomości prawa zostało zresztą przez nią samą zdezawuowane przez kolejne stwierdzenie, że obecnie wykonywanie każdej działalności gospodarczej wymaga znajomości prawa. To oczywista prawda, tyle tylko, że od kandydata na adwokata organy samorządu adwokackiego mają prawo i, jak trafnie stwierdziła Rada – obowiązek, oczekiwać więcej, a mianowicie znajomości prawa pozwalającej na udzielanie pomocy prawnej na wymaganym poziomie. Tego zaś skarżąca nie uprawdopodobniła – i to nie tylko przez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania z zakresu wiedzy prawniczej, gdyż do tego nie była zobowiązana, lecz przez odpowiednią pracę, osiągnięcia zawodowe, itp. Ma też rację Naczelna Rada Adwokacka polemizując ze skarżącą i stwierdzając, że gdyby o sposobie rozstrzygnięcia wniosku o wpis na listę adwokatów bez egzaminu miały decydować wyłącznie okoliczności formalne (takie jak np. wykazana dokumentami niekaralność), to norma art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze okazałaby się "pusta", a uprawnienia organów adwokatury – iluzoryczne.

Niewątpliwie ma rację skarżąca wskazując, że jednym (jeśli nie podstawowym) celem zmiany ustawy z 1982 r. – Prawo o adwokaturze, dokonanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1361), było poszerzenie dostępu do korporacji adwokackiej, szersze otwarcie drzwi dla osób mających formalnie stwierdzone kwalifikacje do wykonywania innych zawodów prawniczych (prokuratorów, sędziów, notariuszy). Szersze otwarcie drzwi nie oznacza jednak wyważenia tych drzwi z zawiasami, a ustawodawca z całą pewnością nie chciał, by owo poszerzenie dostępu do zawodu adwokata odbywało się z wyraźnym pogorszeniem obsługi prawnej sprawowanej przez członków samorządu adwokackiego.

Już dodatkowo należy zauważyć, iż po podjęciu uchwał organów samorządu adwokackiego w sprawie wpisu kandydatki na listę adwokatów Trybunał Konstytucyjny orzekał w kwestii zgodności z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Trybunał orzekł, że powołany przepis w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, że przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca."

W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, winna być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji."

Jest oczywiste, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, zapadły już po rozpatrzeniu wniosku skarżącej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] i Naczelną Radę Adwokacką, nie mógł mieć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Tym niemniej wyrok ten potwierdza przyjętą i przez Sąd w niniejszym wyroku tendencję do zwiększania kontroli prawidłowości wpisów na listę adwokatów przedstawicieli innych profesji prawniczych – przy generalnym poparciu możliwości dokonania zmiany zawodu w ramach zawodów prawniczych, z zachowaniem ograniczeń określonych w ustawie.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.