Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 639/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, 6 ust. 1 i 22 ust. 1 pkt 3 i 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 35
journal: Dz.U. 1982 nr 25 poz 180
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie weryfikacji rocznych bilansów przedsiębiorstw i innych państwowych jednostek organizacyjnych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2012 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżącej A. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa –[...] Parku [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, obejmującej parcele l. kat. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i o pow. [...] ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Miasta i Gminy Z. decyzją z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...] orzekł m. in. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości obejmującej parcele l. kat. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i o pow. [...] ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K.

Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2011 r., A. S. zwróciła się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności wydanego rozstrzygnięcia Naczelnika Miasta i Gminy Z. Wnioskodawczyni zarzuciła decyzji rażące naruszenie prawa to jest art. 3 ust.1, art. 6 ust. 1 i art. 22 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (DZ. U. nr 17, poz. 70). A. S. wskazała, że [...] Park [...] nie wystąpił do niej o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, pomimo, że to ona była właścicielką tej nieruchomości na mocy aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...] wydanego przez Zastępcę Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. Wnioskodawczyni podkreśliła, że przedmiotowa nieruchomość nie powinna zostać wywłaszczona, gdyż nie była ona niezbędna na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa, wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych albo planowanej realizacji na ich terenie budownictwa ogólno miejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego.

W toku prowadzonego postępowania Wojewoda [...] ustalił, że przedmiotowa nieruchomość jest objęta księgą wieczystą nr [...], w której jako właścicielka została ujawniona A. S. na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...]. Dokonując analizy sprawy w kontekście przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. organ pierwszej instancji zauważył, że decyzja Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. została wydana na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia ustawy 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70). Zatem w kontekście ww. przepisów należy dokonać analizy wniosku A. S. W pierwszej kolejności organ pierwszej instancji zauważył, że powołana ustawa przewidywała, że jeszcze przed wszczęciem postępowania ubiegający się o wywłaszczenie powinien wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, i w razie porozumienia zawrzeć z nim umowę w formie przepisanej prawem. Taka umowa może być również zawarta w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego (por. art. 6 ustawy). Na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie należało wskazać osobę właściciela nieruchomości lub jego miejsce zamieszkania, albo też posiadacza nieruchomości (por. art. 16 ustawy). Zawiadomienie o wszczęciu postępowania powinno zawierać oznaczenie nieruchomości (por. art. 17 ustawy). Dokonując oceny postępowania wywłaszczeniowego w niniejszej sprawie Wojewoda [...] ustalił, że Naczelnik Miasta i Gminy Z. zawiadomił w formie obwieszczenia z dnia [...] października 1977 r., o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. W toku postępowania [...] Park [...] wystąpił z ofertą wykupu nieruchomości w formie obwieszczenia, które wywieszono na tablicy ogłoszeń [...] listopada 1975 r. Jednak w tym obwieszczeniu nie wskazano właściciela nieruchomości obejmującej parcele l. kat.[...], podając, że księga wieczysta zaginęła w czasie działań wojennych. Ustaleń takich dokonano na podstawie zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w N. z dnia [...] listopada 1975 r. Organ uznał, że powyższe wskazuje, że oferta nie została skierowana do indywidualnie oznaczonej osoby – właściciela nieruchomości, co każe przypuszczać, że wystąpienie [...] Parku [...] nie było prawidłowe. Właściciela (i posiadacza) powyższych parceli nie wskazano również we wniosku [...] Parku [...] z dnia [...] stycznia 1976 r., o wywłaszczenie nieruchomości dla wykonania zadań określonych uchwałą Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1960 r., nr [....] jak również w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo – odszkodowawczej z dnia [...] października 1977 r., i w decyzji z dnia [...] listopada 1977 r. W ocenie Wojewody [...] oznacza to, że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe zaniechał ustalenia właściciela wywłaszczonej nieruchomości, mimo, iż już po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, ale jeszcze przed wydaniem decyzji wydany został akt własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., i przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej przysługiwał mu walor ostateczności. Organ pierwszej instancji zauważył, że ów dokument był decyzją deklaratoryjną i dlatego jego adresat mógł skutecznie powoływać się na prawo własności wynikające z tej decyzji już od momentu jej wydania. Wojewoda [...] zauważył również, że akt własności ziemi został wydany przez ten sam organ, który prowadził postępowanie wywłaszczeniowe, co każe przypuszczać, że Naczelnik Miasta Z. i Gminy T. bez większych trudności mógł ustalić kto jest właścicielem nieruchomości oznaczonej jako parcele l. kat. [...] i wystąpić do niej z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Wojewoda [...] zauważył, że brak udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. niemniej jednak, jeśli organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowo – odszkodowawcze w ogóle nie ustalił właściciela nieruchomości to decyzję wywłaszczeniową wydaną bez zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi należy uznać za rażąco naruszającą prawo to jest przepisy art. 6, 16 ust. 2 pkt 6, art. 17 ust. 1 i ust. 3 pkt 2, art. 19 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, obejmującej parcele l. kat. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i o pow. [...] ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K.

Od powyższej decyzji Skarb Państwa –[...] Park [...] wniósł odwołanie do Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

W toku postępowania odwoławczego organ w pierwszej kolejności wskazał, że stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., warunkiem dopuszczalności wywłaszczenia była niezbędność nieruchomości na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zauważył, że niezależnie od ogólnych kryteriów dopuszczalności wywłaszczenia w chwili wydania decyzji istniały jeszcze kryteria o charakterze szczególnym wynikające z innych przepisów np. z ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 1949 r., nr 25, poz. 180 ze zm.), która dopuszczała wywłaszczenie na cele ochrony przyrody, a dokładnie przyrody [...]. Organ odwoławczy znaczył, że zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa "cel użyteczności publicznej" oznaczał powszechność i ogólną dostępność dla całego społeczeństwa, i w przedmiotowej sprawie zdaniem organu ustawowe przesłanki użyteczności publicznej zostały spełnione bowiem objęcie ochroną unikatowego środowiska w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody było uzasadnionym interesem społecznym. Organ zauważył również, że cel na jaki została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość położona w T. pod nazwą ‘"[...]" został ujęty w uchwale Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1969 r., nr [...] w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie Parku [...], której celem było zapobieżenie erozji wodnej, skrasowaniu skał oraz dalszemu niszczeniu roślinności [...] czyli ochrona przyrody. W ocenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej cel wywłaszczenia – ochrona przyrody [...] spełniał przesłanki przepisu art. 35 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W dalszym toku postępowania organ powołując się na treść przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wskazał, że z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w N. z dnia [...] listopada 1975 r., księga wieczysta nr Lwh [...] zaginęła w czasie działań wojennych, a zbiór dokumentów przedmiotowej księgi był nie do odszukania. Ponadto obwieszczeniem nr [...], wywieszonym na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy z dniach [...] listopada 1979 r., do dnia [...] grudnia 1979 r., ubiegający się o wywłaszczenie wystąpił w trybie art. 6 z ofertą dobrowolnego odstąpienia między innymi przedmiotową nieruchomość. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia art. 6 ustawy. Badając przesłanki z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał, że pismem z dnia 28 stycznia 1976 r., zn. [...], [...]Park [...] wystąpił do Urzędu Miejskiego w Z. z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości pod nazwą [...] położonej w T. o łącznej powierzchni [...] ha w tym nieruchomości objętej Lwh [...]. Do wniosku dołączono decyzję o lokalizacji szczegółowej stanowiącą załącznik nr 1 uchwały Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1960 r., plan nieruchomości [...] z naniesieniem klasyfikacji gruntów sporządzonych przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w N., wyciąg parcelowy z rejestru parcel zatwierdzony przez Powiatowe Biuro Geodezji i Urządzeń Rolnych w N., opisy szacunkowe biegłych z wyliczeniem należnych odszkodowań.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uznał również, że w badanej przez niego sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., gdyż jak wynika z akt sprawy obwieszeniem z dnia [...] października 1977 r., Naczelnik Miasta Z. i Gminy T. zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości położonych w T. pod nazwą "[..]" o łącznej powierzchni [...] ha oraz zawiadomił o terminie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Miasta Z. i Gminy T. oraz Urzędu Gminy C. na czas 21 dni. W załączniku do zawiadomienia na stronie 20 została wymieniona nieruchomość objęta Lwh [...] o pow. [...] ha l. kat [...] ze wskazaniem, iż z uwagi na zaginięcie księgi wieczystej w czasie działań wojennych brak jest danych odnośnie właściciela. Organ nadmienił również, że w decyzji został wskazany cel wywłaszczenia, zostało wskazane, że odszkodowanie, które zostało ustalone na podstawie opinii biegłych z listy Wojewody[...] i N. mgr. inż. S. Ł. w zakresie [...] oraz mgr. inż. J. D. w zakresie wyceny gleby. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ odwoławczy uznał, że wywłaszczenie zostało przeprowadzone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r. Zdaniem organu odwoławczego brak udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę wznowieniową. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ zauważył, że dopuszczalne jest, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Natomiast zaistnienie podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. nie może być uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...] błędnie dokonał oceny przesłanki wznowieniowej do czego nie był upoważniony w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 156 § 1 k.p.a. Uzasadnia to uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...].

W związku z powyższym decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., znak [... w części orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości, obejmującej parcele l. kat. [...], położone w gm. kat. W., odpowiadające działkom ewidencyjnym nr [...] o pow. [...] ha i o pow. [...] ha, położone w obr. W., jedn. ewid. K.

Na powyższą decyzję A. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., znak [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdy tymczasem, jej zdaniem rażąco narusza ona przepisy:

- art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że wywłaszczana nieruchomość jest niezbędna ubiegającemu się na cele użyteczności publicznej i dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych,

- art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez orzeczenie o odjęciu prawa własności nieruchomości, w stosunku do osoby, która w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej nie była jej właścicielem,

- art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez brak wystąpienia do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie nieruchomości przy jednoczesnym braku przesłanki pozwalającej na zaniechanie owego wystąpienia,

- art. 16 ust. 2 pkt 2, 6 i 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez nie wskazanie we wniosku celu wywłaszczenia nieruchomości, osoby właściciela nieruchomości i jego miejsca zamieszkania, posiadacza nieruchomości, wyników rokowań o dobrowolne odstąpienie od nieruchomości,

- art. 16 ust. 2 pkt 2, 6 i 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości,

- art. 17 ust. 1 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez nie umieszczenie w zawiadomieniu i obwieszczeniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego pouczenia o uprawnieniu zainteresowanych do tego, by mogli przeglądać w urzędzie powiatowym wniosek o wszczęcie postępowania wraz z załącznikami oraz zgłaszać wnioski,

- art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez nie przeprowadzenie rozprawy,

- art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez wydanie decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości bez uprzedniego przeprowadzenia rozprawy,

- art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez wydanie decyzji bez oceny całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności ustalenia czy objęta wnioskiem nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest według ustawy dopuszczalne,

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez nie doręczenie decyzji o wywłaszczeniu właścicielowi (posiadaczowi) nieruchomości przy jednoczesnym nie wystąpieniu okoliczności uzasadniających odpowiednie zastosowanie przepisu art. 17 ust. 2 ustawy,

- naruszenie art. 7 i 77 k.p.a.

W obszernym uzasadnieniu skargi A. S. powtórzyła, że ocena przyjęta w zaskarżonej przez nią decyzji jest błędna i nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia. Skarżąca podkreśliła, że przepis art. 35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 roku o ochronie przyrody (Dz. U. nr 25, poz. 180 ze zm.) dawał podstawę do wywłaszczenia nieruchomości na cele ochrony przyrody, jednak sporna nieruchomość nie była wcale potrzebna na cele związane z szeroko rozumianą ochroną przyrody, a zwłaszcza na cele wymienione w tej ustawie. Skarżąca zauważyła, że nieruchomość ta nie znajdowała się w granicach [...] Parku [...] lub rezerwatu przyrody, nie występowały na niej pomniki przyrody, chronione gatunki roślin i zwierząt. Zatem, zdaniem skarżącej, stwierdzenie organów, że wywłaszczenie miało na celu ochronę przyrody jest kuriozalne. A. S. dodała, że o stopniu gospodarczego wykorzystania nieruchomości świadczy to, że mimo wywłaszczenia nieruchomości nadal do chwili obecnej pozostaje ona w jej posiadaniu i nie doszło w jakikolwiek sposób do zubożenia krajobrazu. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organów, że cel użyteczności społecznej w świetle ustawy o ochronie przyrody usprawiedliwiał wywłaszczenie, mógł stanowić jego podstawę lub nawet podstawę dla objęcia ochroną przyrodniczą. Ponadto A. S. zauważyła, że dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej w obrocie prawnym istniał już akt własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...], który ostatecznie stwierdzał, że nabyła ona sporną nieruchomość z dniem [...] listopada 1971 r., a zatem organowi prowadzącemu postępowanie wywłaszczeniowe, który jednocześnie był organem wydającym ów akt, z urzędu znana była okoliczność, że to ona jest właścicielką spornej nieruchomości. Skarżąca podkreśliła również, że nie dostała zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Ponadto nie została zawiadomiona o rozprawie wyznaczonej na dzień [...] listopada 1977 r.. Zdaniem skarżącej niezrozumiałym jest wydanie przez Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego ze wskazaniem na zaginięcie księgi wieczystej w czasie działań wojennych, skoro w obrocie prawnym był już akt własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., z którego wynikało, że ona jest właścicielką nieruchomości. Reasumując A. S. podkreśliła, że w niniejszej sprawie nie chodzi tylko o to, że organ I instancji rażąco naruszył prawo gdyż, mogąc ustalić właścicielkę nieruchomości nie uczynił tego, natomiast ocenił, że jest to przesłanka wznowieniowa. Jej zdaniem decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] listopada 1977 r., została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że nie zawierają one nowych okoliczności w sprawie, które nie byłyby uwzględnione w postępowaniu odwoławczym, a stanowią jedynie zarzuty, do których organ ustosunkował się w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w toku postępowania sądowego zarządzeniem z dnia 3 października 2012 r. (k-63) zwrócił się do Sądu Okręgowego w N., Wydziału [...] o nadesłanie odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...]. Nadesłany ww. wyrok wraz z uzasadnieniem dołączono do akt sprawy. Wyrok nie jest prawomocny, gdyż została wniesiona apelacja (sygn. sprawy [...]). Obecnie postępowanie sądowe jest zawieszone do czasu rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny (por. notatka służbowa z dnia 26 października 2012 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, że przedmiotem kontroli zarówno Wojewody [...] jak i Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej była decyzja Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., nr [...] o wywłaszczeniu opisanej w niej nieruchomości. Materialnoprawną podstawę dla wydania decyzji kontrolowanej przez ww. organy administracji w trybie nadzoru, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r.,o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t. j. Dz. U. z 1974 r., nr 10 poz. 64), a w szczególności art. 6 ust. 1. W powołanym przepisie zostało stwierdzone, że ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy wojewody. W przypadku zawierania umowy zamiany przez przedsiębiorstwo państwowe wymagana była zgoda naczelnika powiatu, na terenie, którego położona jest nieruchomość.

Jak wynika z treści zaskarżonych decyzji w toku kontroli instancyjnej ocena kontrolowanej decyzji wywłaszczeniowej zmieniła się. O ile Wojewoda [..] uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Miasta Z. i Gminy T., bowiem postępowanie nią zakończone zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad wyrażonych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o tyle stanowisko Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej było już w tej kwestii odmienne, gdyż organ uznał, iż wywłaszczenie zostało przeprowadzone zgodnie z prawem. Rozbieżność w ustaleniach faktyczno – prawnych obu organów dotyczyła w szczególności kwestii samego przebiegu postępowania wywłaszczeniowego. Wojewoda [...] uznał, że [...] Park [...], co prawda wystąpił z ofertą wykupu nieruchomości w formie obwieszczenia, jednak nie wskazano w nim właściciela nieruchomości. Zatem oferta nie została skierowana do indywidualnie oznaczonej osoby – właściciela nieruchomości, chociaż po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego to jest po dniu 21 października 1977 r. Zastępca Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. wydał dokument potwierdzający, że A. S. jest jej właścicielem. Natomiast organ drugiej instancji uznał, że organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe nie miał możliwości ustalenia właściciela wywłaszczanej działki, gdyż księgi wieczyste dla działki nr [...] zaginęły w czasie działań wojennych, a zbiór dokumentów dotyczący powyższych ksiąg jest nie do odszukania.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na prawidłowość ustaleń Wojewody [...]. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga – i nie kwestionują tego oba organy – że jednym z etapów postępowania wywłaszczeniowego był obowiązek ubiegającego się o wywłaszczenie do wystąpienia (jeszcze przed wszczęciem postępowania) do właściciela nieruchomości o jej dobrowolne odstąpienie (art. 6 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości). Jak wynika z akt sprawy [...] Park [...] wystąpił z ofertą wykupu nieruchomości wywieszając na tablicy ogłoszeń Urzędu Miasta Z. i Gminy T. obwieszczenie, w którym nie wskazał właściciela. Wojewoda [...] uznał, że działanie organu wywłaszczeniowego było nieprawidłowe. Organ zauważył, że jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego co nastąpiło w dniu [...] października 1977 r. (por. zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego nr [...]) Zastępca Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. w dniu [...] września 1977 roku wydał akt własności ziemi nr [...], w którym stwierdził, że A. S. jest właścicielem wywłaszczanej nieruchomości. Przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej ów dokument uzyskał już walor ostateczności. Natomiast organ drugiej instancji fakt wydania aktu własności ziemi pominął milczeniem stwierdzając, że w czasie działań wojennych księga wieczysta obejmująca wywłaszczaną nieruchomość zaginęła, a zbiór dokumentów dotyczący ksiąg wieczystych dla tej nieruchomości jest nie do odszukania. W ocenie Sądu stanowisko Wojewody [...] jest prawidłowe. Nie powinno ulegać wątpliwości, że skoro dwa miesiące przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego ten sam organ wydał akt własności ziemi, to mógł on bez trudu ustalić kto jest właścicielem nieruchomości. Co więcej zdaniem Sądu był to fakt znany Naczelnikowi Miasta Z. i Gminy T. z urzędu. Nie przeprowadzenie ustaleń w powyższym zakresie lub jak słusznie zauważył to organ pierwszej instancji zaniechanie ustalenia właściciela wywłaszczanej nieruchomości stanowi naruszenie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., nr [...]. Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela pogląd wyrażony w cytowanym przez organ pierwszej instancji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1642/96, który uznał, że nie zawsze brak uczestnictwa strony w postępowaniu wywłaszczeniowym (co miało miejsce w niniejszej sprawie) automatycznie może stanowić wyłącznie przesłankę wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W sytuacji bowiem, gdy organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe w ogóle nie ustalił właściciela wywłaszczanej nieruchomości decyzję wywłaszczeniową wydaną bez zapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi należy uznać za rażąco naruszającą prawo. Prawidłowo zatem Wojewoda [...] uznał, iż należało stwierdzić nieważność decyzji Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. z dnia [...] listopada 1977 r., nr [...]. W kontekście powyższych rozważań nieprawidłowość stanowiska wyrażonego w decyzji organu drugiej instancji, polega przede wszystkim na braku odniesienia się do podstawowej okoliczności w sprawie podniesionej w decyzji organu pierwszej instancji, to jest wydania przez Zastępcę Naczelnika Miasta Z. i Gminy T. aktu własności ziemi z dnia [...] września 1977 r., nr [...]. Pominięcie tego bardzo istotnego elementu przesądziło o konieczności uchylenia decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]. Skoro zatem w obrocie prawnym funkcjonował ww. dokument wskazywanie przez organ odwoławczy, że w dacie wywłaszczenia brak było danych dotyczących właściciela gruntu z uwagi na zaginięcie księgi wieczystej dla nieruchomości w czasie działań wojennych, bez odniesienia się do faktów (akt własności ziemi) znanych organowi z urzędu uznać należy za chybione.

Dostrzeżenie ww. nieprawidłowości decyzji organu odwoławczego stanowiło wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r., dlatego też Sąd nie analizował zasadności wydanego rozstrzygnięcia pod kątem innych zarzutów skarżącej, które po przesądzeniu o powyższych kwestiach winny być przeanalizowane w toku postępowania administracyjnego.

Ponownie prowadząc postępowanie odwoławcze Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej dokona oceny poprawności decyzji Wojewody Małopolskiego przy uwzględnieniu zaprezentowanych wyżej rozważań Sądu, jak również pod kątem zasadności pozostałych zarzutów A. S. podniesionych w skardze.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.ps.a. w związku z art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.