Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 497/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 133
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1148/12 w zakresie prawa pomocy w sprawie skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności podatkowej osób trzecich) postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1148/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 26 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności podatkowej osób trzecich).

W uzasadnieniu sąd I instancji podał, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd ten ustalił, że wpis od skargi wynosi 500 złotych. Wskazał, że wnioskodawca – M. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem – W. oraz synem M., przy czym ich miesięczny dochód wynosi odpowiednio: skarżąca oraz jej mąż zarabiają po 1.116,86 zł. netto, M. S. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w kwocie 2.000 netto, co daje razem kwotę 4.233 złotych. Sąd I instancji uznał, iż nie zachodzą przesłanki do uszczuplenia dochodu wspólnego gospodarstwa rodziny S. o kwotę 1.200 złotych obejmującą alimenty przekazywane przez męża skarżącej synowi M., bowiem syn M. S. nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, a mieszkając wraz z rodzicami prowadzi wraz z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Sąd I instancji nie wliczył do dochodu wspólnego gospodarstwa domowego rodziny S. kwoty 3.800 brutto będącej wynagrodzeniem W. S. z tytułu sprawowania funkcji Prezesa Zarządu w zarządzie spółki "B. C." Sp. z o.o., w którym to przedsiębiorstwie został ponadto zatrudniony (jako dyrektor do spraw handlowo-technicznych), pracuje tam także skarżąca – M. S. (na stanowisku głównej księgowej) oraz syn (umowa zlecenie na tłumaczenie pisemne i ustne według zleceń). Sąd dodał, że opisana kwota, wprawdzie w sposób nie regularny, jednakże zasila wspólny budżet domowy rodziny S.. Uwzględniając oświadczenie Strony skarżącej zawarte na urzędowym formularzu PPF sąd I instancji przyjął, że wydatki gospodarstwa domowego prowadzonego przez M., W. i M. S. wynoszą 3.350 zł. Sąd I instancji zauważył, że syn skarżącej – M. S. posiada rachunek bankowy, który posiada płynność finansową i znajdują się na nim środki finansowe, na co wskazuje wydruk z tego rachunku bankowego za okres od maja 2012 r. do lipca 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając na uwadze całość przedstawionych dochodów oraz wydatków skarżącej prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem, stwierdził jednoznacznie, że niezależnie od toczących się przeciwko stronie postępowań egzekucyjnych, w jej gospodarstwie domowym znajdują się środki finansowe, które wystarczą na poniesienie kosztów sądowych, albowiem jak wynika z przedłożonych dokumentów oraz informacji zawartych w formularzu PPF rodzina S. po uwzględnieniu miesięcznych wydatków dysponuje nadwyżką w kwocie około 900 złotych. Sąd rozważył także sytuację w której do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej w sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach pod sygnaturą akt III SA/Gl 1149/12 w tej samej wysokości może zostać zobowiązany mąż skarżącej – W. S., jednakże uznał, że nawet dodatkowy wydatek obejmujący uiszczenie dwóch wpisów od złożonych skarg w wysokości po 500 złotych nie przekracza możliwości finansowych małżeństwa M. i W. S. prowadzących wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem M.

W zażaleniu pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "p.p.s.a.") poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak przesłanek do uznania, że sytuacja materialna skarżącej jest ciężka i wymaga zwolnienia od ponoszenia przez nią kosztów postępowania sądowego, a zatem nie spełnia ona przesłanek zawartych w tym przepisie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w powołanym przepisie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną , w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd I instancji prawidłowo ocenił zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie strona będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie, podnoszoną w zażaleniu jest nie zaliczenie do wydatków strony, alimentów w kwocie 1.200 zł., przekazywanych przez męża skarżącej synowi M.

Sąd odwoławczy zgadza się w tym względzie z sądem I instancji, że nie zachodzą przesłanki do uszczuplenia dochodu wspólnego gospodarstwa rodziny S. o kwotę obejmującą wspomniane świadczenie, bowiem syn M. S. nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, a mieszkając wraz z rodzicami prowadzi wraz z nimi wspólne gospodarstwo domowe.

Oceniając tą kwestię należy mieć na uwadze normy zawarte w art. 133. Kodeksu Rodzinnego (Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Zgodnie z § 1 tego przepisu rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (§ 2). Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (§ 3).

Należy zauważyć, że syn skarżącej M. S. jest osobą pełnoletnią i posiada stałe źródło dochodów. Ugoda, z której wynika wspomniany obowiązek alimentacyjny została zawarta 17 października 2007 r., kiedy to uprawniony do świadczenia alimentacyjnego był jeszcze osobą niepełnoletnią a sytuacja majątkowa wszystkich stron ugody kształtowała się inaczej. Świadczy o tym chociażby to, że aneks do umowy zlecenia M. S., podwyższający jego wynagrodzenie jest datowany na 1 lipca 2010 r. Ponadto z zeznania podatkowego za rok 2011 r. wynika, że małżonkowie S. w ubiegłym roku osiągnęli dochód w wysokości ponad 81.497 zł. co stanowi kwotę ok. 6.791 zł. miesięcznie.

Wynika z tego, że sąd I instancji prawidłowo ustalił kwotę wydatków w wysokości 3.350 zł. inaczej niż strona skarżąca (4.550 zł.), uwzględniająca wskazane świadczenie alimentacyjne.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu słusznie też wskazano przy ocenie wniosku kwotę 3.800 zł. brutto, przypadającą mężowi skarżącej z tytułu sprawowania funkcji Prezesa Zarządu w zarządzie spółki "B. C." Sp. z o.o. Trzeba zauważyć, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien rozważyć wszystkie dostępne okoliczności mające wpływ na sytuację materialną wnioskodawcy. Powyższa okoliczność niewątpliwie kształtuje sytuację finansową strony. Jest to bowiem udokumentowany uchwałą Zgromadzenia Wspólników potencjalny dochód w znacznej kwocie. Strona skarżąca chcąc uprawdopodobnić tezę, że kwota ta w rzeczywistości może nie być w ogóle wypłacana powinna wykazać to, przedstawiając stosowne dokumenty, potwierdzające to przypuszczenie.

Poza tym należy zwrócić uwagę, że sąd I instancji nawet nie doliczając tej kwoty do dochodów skarżącej i jej rodziny ocenił, że jest ona w stanie ponieść wydatek w postaci wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i rodziny.

Z tą opinią zgadza się też sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Z przedstawionych w sprawie okoliczności wynika, że rodzina S. nie charakteryzuje się ubóstwem. Świadczy o tym wysokość dochodu, który po uwzględnieniu miesięcznych wydatków generuje oszczędności w wysokości około 900 zł. miesięcznie. Należy wyjaśnić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie chodzi tu o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy, czy jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Prawo pomocy przysługuje osobom, które nie mają możliwości dokonać zmian i oszczędności w swoich wydatkach. Do podobnych wniosków prowadzi analiza orzecznictwa sądów administracyjnych. Podkreśla się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 438/12 https://cbois.nsa.gov.pl).

Oceny tej nie może zmienić fakt, że rachunek bankowy syna skarżącej M. S. wykazuje debet ani to, że przeciwko skarżącej i jej mężowi toczą się postępowania egzekucyjne. Podnoszone kwestie nie uzasadniają przyznania prawa pomocy, bowiem racjonalna gospodarka wykazanym wyżej dochodem, polegająca na ograniczeniu zbędnych wydatków, umożliwia poniesienie przez skarżącą i jej męża jednorazowego ciężaru w postaci wpisów od skarg w kwocie 1000 zł.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.