Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 856/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części, w pozostałym zakresie skargę oddalono
Powołane przepisy: article: Art. 1  ust. 3  w zw. z ust. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 856/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Hanna Knysiak-Sudyka, Sędziowie: NSA Krystyna Kutzner (spr.), WSA Maria Zawadzka, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2019 r., przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Danuty Jantas, sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej okresu od sierpnia do września 2018 roku; II. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 czerwca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] 2019 r. nr [....], w której stwierdziło z urzędu nieważność decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania Ł. G., dalej : skarżący , świadczenia wychowawczego na syna P. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2017r. do dnia 30 września 2018r.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 9 października 2017 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko, w którym zaznaczył, że adres zamieszkania jego oraz jego rodziny znajduje się w Chinach.

Pomimo jednoznacznej informacji wnioskodawcy o zamieszkaniu poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej , decyzją z dnia [...] 2017 r. Burmistrz Gminy przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze w wysokości i na okres wskazany powyżej.

Organ I instancji zorientował się , że popełnił błąd i w związku z tym zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności własnego rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia 7 maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło z urzędu nieważność powyższej decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Organ wskazał, że w okresie od 30 sierpnia 2017 r. do co najmniej końca lipca 2018 r. miejscem zamieszkania skarżącego i jego rodziny nie było terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, lecz Chińska Republika Ludowa. Tymczasem przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia w świetle art. 1 ust. 3 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2018.2134) jest zamieszkiwanie osób na terenie Rzeczpospolitej Polski przez okres w jakim mają otrzymywać świadczenie, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Tymczasem skarżący wraz z rodziną przebywał w okresie zasiłkowym tj. od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 31 lipca 2018 r. w Chinach. Organ wyjaśnił , że fakt zameldowania nie ma przy tym znaczenia, ponieważ ustawa nakazuje badać miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Wydana decyzja organu I instancji pozostaje zatem zdaniem Kolegium w wyraźniej i oczywistej sprzeczności z treścią art. 1 ust. 3 cyt. ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucono naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że decyzja

Burmistrza Gminy została wydana z rażącym naruszeniem prawa,

- art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 25

ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, przez błędne i arbitralne uznanie, że uprawniony w okresie w jakim zostało mu przyznane świadczenie nie posiadał miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- art. 107 § 3 Kpa, poprzez lakoniczne i niedostateczne uzasadnienie stanowiska

organu obu instancji, a także brak odniesienia się do zarzutów i stanowiska strony złożonych w toku prowadzonego postępowania.

W uzasadnieniu skarżący zakwestionował ustalenie, że jego miejsce zamieszkania nie znajdowało się na terenie Polski. Stwierdził, że sama nieobecność fizyczna, nawet długotrwała, nie powoduje zmiany miejsca zamieszkania, jeśli nie towarzyszy jej odpowiedni zamiar. Skarżący wyjaśnił, że od dnia 30 sierpnia 2017 r. przebywał poza granicami kraju w celach zarobkowych, przy czym był zatrudniony w polskiej firmie i wykonywał swoje obowiązki służbowe zarówno w kraju , jak i poza granicami RP. Natomiast od dnia 1 sierpnia 2018 r. przebywa i pracuje w Polsce. Nigdy nie stracił więzi z miejscem zamieszkania, o czym świadczy m.in. fakt zameldowania oraz adres korespondencyjny na terenie kraju. Zarzucił ustaleniom organu arbitralność, bowiem organ nie uzasadnił, jakie kryteria obiektywne przesądziły o zakwestionowaniu miejsca zamieszkania skarżącego i jego rodziny na terytorium Polski, podczas gdy nie każdy wyjazd powoduje zmianę miejsca zamieszkania. Ponadto nie ustalono jak długi okres czasu wnioskodawca przebywał poza granicami Polski, podczas gdy z oświadczenia skarżącego wynika tylko tyle, że od dnia 30 sierpnia 2017 r. skarżący przebywał za granicą, a nie wynika z niego, jaki okres tam przebywał, a także czy i jak często wracał do kraju, ani też jak długo za granicą przebywała jego rodzina, a także jaka była częstotliwość poszczególnych pobytów w kraju i za granicą.

Ponadto skarżący podkreślił, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie prawdziwych danych podanych przez niego we wniosku, w którym wskazał jako miejsce zamieszkania Polskę, a miejsce pobytu – Chińską Republikę Ludową, co sprawia że nawet spełnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. nie może spowodować stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż decyzja ta wywołałaby nieodwracalne skutki.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 czerwca 2019 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję . W ocenie organu, skoro w okresie od dnia 30 sierpnia 2017 r. do końca lipca 2018 r. miejsce zamieszkania skarżącego oraz jego rodziny znajdowało się w Chińskiej Republice Ludowej , to decyzja o przyznaniu świadczeń wychowawczych jest wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ stoi w oczywistej sprzeczności z art. 1 ust. 3 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Na powyższa decyzje wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której skarżący powtórzył argumentację zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności skarżący zanegował stanowisko Kolegium, że decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego organ błędnie przyjął, że skarżący posiadał miejsce zamieszkania poza granicami Polski, gdyż pobyt w innym państwie nie powoduje automatycznej zmiany miejsca zamieszkania. Organ pominął dodatkowo fakt zameldowania w Polsce. Skarżący podkreślił , że działając w dobrej wierze podał we wniosku wszystkie żądane dane. Przyznane mu świadczenie zostało skonsumowane, a skarżący nie może być obciążony skutkami błędu popełnionego przez organ I instancji. W przekonaniu skarżącego obowiązek zwrotu świadczenia wychowawczego wygasł.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2018.2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w trybie nadzwyczajnym , jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji . Podstawą wydania tej decyzji stanowił art.156 § 1 pkt.2 K.p.a.

W związku z powyższym należy w pierwszej kolejności wyjaśnić , że w świetle art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji jest kwalifikowanym naruszeniem prawa. W orzecznictwie dominuje pogląd, że dochodzi do niego, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest w oczywisty sposób sprzeczne z wyraźnym i niebudzącym wątpliwości przepisem (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 21 kwietnia 2008 r., I OPS 2/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 76). Tak więc cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z niebudzącą wątpliwości treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, LEX nr 47008, zob. także wyrok NSA z 27 października 1998 r., II SA 1202/98, LEX nr 41891; wyrok NSA z 12 grudnia 1988 r., III SA 481/88, niepubl.).

Nie każde oczywiste naruszenie prawa może być uznane za rażące, jak również nie ma decydującego znaczenia to, jaki przepis został naruszony. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj tego naruszenia i jego skutki powodują, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (zob. np. wyrok NSA z 28 czerwca 2011 r., II GSK 725/10, LEX nr 1083380; wyrok NSA z 29 czerwca 2011 r., II OSK 1046/10, LEX nr 1083498). Tak więc stwierdzone naruszenie prawa powinno mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (wyrok NSA z 17 września 1997 r., III SA 1425/96, "Poradnik VAT" 1998, nr 3, s. 24; wyrok SN z 20 czerwca 1995 r., III ARN 22/95, OSNAPiUS 1995, nr 24, poz. 297; wyrok NSA z 11 maja 1994 r., III SA 1705/93, "Wspólnota" 1994, nr 42, s. 16).

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie zależało od ustalenia, czy decyzja organu I instancji, która przyznawała skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko w okresie od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, czy też nie.

W opinii Kolegium doszło do takiego naruszenia, albowiem okazało się, że w wyniku przedmiotowej decyzji skarżącemu przyznano świadczenie wychowawcze przez okres, w którym miał miejsce zamieszkania poza granicami Polski.

Skarżący z kolei twierdził, że pomimo tego, iż przebywał wraz z rodziną w Chińskiej Republice Ludowej , nie doszło do zmiany jego miejsca zamieszkania i przyznane świadczenie było należne .

W tym miejscu należy wskazać, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia są uregulowane w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim. Kolejny warunek, przewidziany w ust. 3 stanowi, że prawo do przedmiotowego świadczenia przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W doktrynie tłumaczy się, że przyjęte w komentowanym przepisie rozwiązanie ma na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których ośrodek interesów życiowych danej osoby znajdowałby się w innym państwie, zaś osoba ta byłaby nadal nienależnie uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w Polsce. Intencją ustawodawcy było, aby członkowie rodziny, w której ma być przyznane świadczenie wychowawcze, nie mieli ośrodka interesów życiowych w innym państwie, lecz w Polsce (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz Opublikowano: LEX/el. 2019).

Odnosząc powyższe przesłanki do okoliczności niniejszej sprawy należy podkreślić, że skarżący w okresie od dnia 30 sierpnia 2017 r. do dnia 31 lipca 2018 r. przebywał wraz z rodziną w Chińskiej Republice Ludowej , co do którego to kraju nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Informacja ta została podana przez samego skarżącego we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz potwierdzona w późniejszych pismach. Jest to więc okoliczność bezsporna i rozstrzygająca w kwestii uprawnienia do świadczenia wychowawczego.

Skarżący przyznając, że przebywał wraz z rodziną poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w powyższym okresie, jednocześnie sprzeciwiał się uznaniu, że doszło tym samym do zmiany jego miejsca zamieszkania.

W związku z tym należy wyjaśnić, że zgodnie art. 2 ust. 3 cyt. ustawy , prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie. Sąd w składzie tu orzekającym stoi na stanowisku, że "zamieszkiwanie" w rozumieniu tej ustawy jest pojęciem innym, niż miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym, do którego odwołuje się skarżący. Można mieć bowiem stałe miejsce zamieszkania w Polsce , ale jednocześnie zamieszkiwać czasowo za granicą. Taka sytuacja nie uprawnia do pobierania świadczenia wychowawczego. Przyjęte w art. 2 ust. 3 cyt. ustawy rozwiązanie miało bowiem na celu eliminację potencjalnych przypadków, w których członkowie rodziny w okresie pobierania świadczenia wychowawczego mieliby ośrodek interesów życiowych w innym państwie.

W związku z powyższym nie mogła odnieść zamierzonego skutku obszerna argumentacja skarżącego , że był zameldowany w Polsce , tu miał stały pobyt , odwiedzał to miejsce i tu znajdowało się jego centrum życiowe . Okoliczności tych ani organy , ani Sąd nie kwestionują. Jednak "zamieszkiwanie" w rozumieniu ww. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest pojęciem prawnym innymi , niż "miejsce zamieszkania" w pojęciu Kodeksu cywilnego , czy " pobyt stały" / " pobyt czasowy" związany z zameldowaniem w rozumieniu ustawy z dnia 24 września 2010r. o ewidencji ludności (Dz.U.2019.1397).

W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo ustaliło, opierając się na danych dostarczonych przez samego skarżącego, że skarżący w okresie pobierania świadczenia wychowawczego tj. od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 lipca 2018 r. zamieszkiwał – w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - w Chińskiej Republice Ludowej . W bezspornych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy oczywistym zatem jest , że skarżący nie spełniał przesłanki z art. 2 ust. 3 cyt. ustawy, a pomimo to przyznano mu świadczenie wychowawcze. W tym zakresie – i tylko w tym zakresie - rację miało Kolegium, że decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa i należało ją uchylić w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 31 lipca 2018r.

Jednocześnie Sąd stwierdza, że skoro skarżący od dnia 1 sierpnia 2018 r. przebywał już w Polsce i jest to również okoliczność bezsporna, to przyznane świadczenie wychowawcze faktycznie przysługiwało mu za okres sierpień i wrzesień 2018 r. . Nadmienić należy , że okoliczność , iż skarżący od sierpnia 2018r. przebywał w Polsce została ujawniona po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczenia, jednak należało wziąć ją pod uwagę przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy. "Sądzenie" nie może być abstrakcyjne i musi uwzględniać okoliczności faktyczne , które zaistniały po wydaniu określonych aktów . W związku z tym należy stwierdzić , że decyzja organu I instancji przyznająca świadczenie wychowawcze za okres sierpień i wrzesień 2018r. była prawidłowa , a w konsekwencji nie było podstaw do jej uchylenia w tej części.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji , która jest nie zgodna ze stanem prawnym; która to prawo narusza w sposób rażący i decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa .

Doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem należy odróżnić od skutku , jaki wywołuje stwierdzenie nieważności decyzji . W niniejszym przypadku będzie to zwrot nienależnie przyznanego świadczenia wychowawczego za okres od dnia 1 października 2017r. do dnia 31 lipca 2018r. Czy i w jakim zakresie organ będzie dochodził zwrotu nienależnie pobranego świadczenia , o tym będzie rozstrzygał oczywiście organ. Argumentacja skarżącego , że w składanym wniosku o przyznanie świadczenia podał wszystkie istotne informacje i w żaden sposób swoim zachowaniem nie przyczynił się do wydania decyzji , w związku z którą toczyło się postępowanie o stwierdzenie jej nieważności – organ rozpatrzy w tym kolejnym postępowaniu administracyjnym. Argumentacja skarżącego o działaniu w dobrej wierze i o skonsumowaniu przyznanego świadczenia będzie przedmiotem oceny organu w nowym postępowaniu .

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 145 § 1 a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pkt l, w pkt II na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302).