Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1163/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 2 pkt 7 lit. a, art 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 371/19 w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 371/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I.M. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że przesłanką leżącą u podstaw uznania wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane była śmierć dłużnika alimentacyjnego. Jak wynika z ustaleń organu, jego zwłoki zostały odnalezione w dniu 14 kwietnia 2018 r., a więc już w tej dacie wygasło jego zobowiązanie do alimentacji córki. Konsekwencją tego była również utrata przez nią uprawnienia do korzystania ze wsparcia funduszu alimentacyjnego, które udzielane jest jedynie dla tych osób, które nie otrzymują należnej im pomocy ze strony zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Sąd pierwszej instancji zgodził się z organem odwoławczym, że zaistnienie obiektywnej okoliczności w postaci śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji stanowi jednocześnie przesłankę uniemożliwiającą dalsze pobieranie przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednak zdaniem Sądu nie oznacza to, że wszelkie pobrane świadczenia po śmierci dłużnika alimentacyjnego będą musiały zostać zwrócone. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w art. 23 ust. 1 oraz art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm., dalej jako "ustawa") mowa jest o świadczeniu nienależnie pobranym, a nie o nienależnym świadczeniu. O ile bowiem z nienależnym świadczeniem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją obiektywne okoliczności stojące na przeszkodzie do jego pobierania, jak np. śmierć dłużnika alimentacyjnego, o tyle pojęcie świadczenia nienależnie pobranego wprowadza już pewien element subiektywnej oceny sytuacji, odnoszący się do właściwości osoby uprawnionej, stanu jej wiedzy i świadomości braku podstaw do pobierania uprzednio przyznanego jej świadczenia.

Potrzeba rozróżnienia tych dwóch pojęć, podnoszona pierwotnie w kontekście problematyki zwrotu świadczeń rodzinnych, sygnalizowana jest również w najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdzie stwierdza się wprost, że świadczenie wypłacone za okres przypadający po śmierci dłużnika alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnym. Tymczasem ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów posługuje się pojęciem świadczenia nienależnie pobranego, definiowanego jako świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Stąd też obowiązek zwrotu winien obciążać tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy.

Należało zatem stwierdzić, że dla uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależne pobrane nie było wystarczające samo tylko ustalenie, że zostały one wypłacone po śmierci dłużnika. Organy miały bowiem jeszcze obowiązek wykazać, że skarżąca pobrała je ze świadomością o braku do tego dostatecznych podstaw. Organy jednak w żaden sposób nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i ostatecznie nie ustaliły, kiedy skarżąca dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Sąd dodał, że okoliczność śmierci dłużnika przez samą skarżącą była różnie umiejscawiana w czasie. I tak w oświadczeniu z dnia 19 marca 2019 r. wskazała ona, że o śmierci dłużnika alimentacyjnego dowiedziała się około miesiąca temu od rodziny, a także podczas przesłuchania na Policji. Odwołując się podała, że swoją wiedzę powzięła tuż przed jego pochówkiem – w dniu 9 marca 2019 r. W skardze z kolei stwierdziła, że o śmierci ojca dziecka została poinformowana przez jego rodzinę około dwóch tygodni przed pogrzebem. Bazując na tak zgromadzonych materiałach, organy dysponowały zatem wyłącznie jednostronnym i niezbyt spójnym przedstawieniem tej doniosłej okoliczności w sprawie, co naruszało reguły prawidłowego prowadzenia postępowania wynikające z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stąd też nie można było uznać za udowodnioną i zweryfikowaną ponad wszelką wątpliwość okoliczność, że w momencie pobierania świadczeń alimentacyjnych skarżąca nie wiedziała o śmierci dłużnika. W konsekwencji należało stwierdzić, że rozstrzygnięcia wydane przez organy obu instancji były co najmniej przedwczesne i naruszały powołane przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z czym obie wydane decyzje należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.")

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia zasadności żądania od skarżącej zwrotu otrzymanych przez nią środków z funduszu alimentacyjnego jako świadczeń nienależnie pobranych, w szczególności w kontekście precyzyjnego ustalenia na podstawie przeprowadzonych dowodów, kiedy i od kogo skarżąca dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego oraz czy jej oświadczenia złożone w tym przedmiocie zyskują potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym. Następnie organ pierwszej instancji zobowiązany będzie wydać stosowne rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów, z zachowaniem prawidłowego trybu procedowania, w treści którego wyjaśni skarżącej motywy jakimi kierował się orzekając.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie:

I. prawa materialnego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., w związku z art. 138 § 1 pkt 2 i art. 6 k.p.a., poprzez nieuzasadnione uchylenie prawidłowej decyzji Kolegium, poprzez błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie Kolegium było co najmniej przedwczesne i naruszało przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także ze względu na wskazaną przez Sąd konieczność wykazania, że po śmierci dłużnika skarżąca pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego ze świadomością o braku do tego dostatecznych podstaw;

2. art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uznanie określonych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane - w przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego - jest uzależnione od "właściwości osoby uprawnionej, stanu jej wiedzy i świadomości braku podstaw do pobierania uprzednio przyznanego jej świadczenia", tj. od jej wiedzy o śmierci dłużnika alimentacyjnego w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.:

a. gdyż w okolicznościach sprawy Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, wyjaśniając wpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny;

b. polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy administracji nie spełniły obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które dopiero pozwoliłyby na ocenę, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone I.M. za okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, co doprowadziło do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji obu instancji, podczas gdy organ odwoławczy i organ pierwszej instancji w sposób dostateczny dokonały ustaleń i wyjaśniły istotę sprawy;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 3 § 1 P.p.s.a., w związku art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej przez I.M. decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium z dnia [...] maja 2019 r. oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji, choć Kolegium dokonało zgodnej z prawem wykładni art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy oraz nie naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.;

3. art. 151 P.p.s.a., w związku art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy oraz z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż skarga I.M. - jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2019 r. nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, a w efekcie nie ziściła się podstawa do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest pochodną uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego i przysługuje ono dopóty, dopóki na zobowiązanym rodzicu ciąży obowiązek alimentacyjny. Istota i cel świadczenia z funduszu alimentacyjnego sprowadzają się do zastępczej pomocy w aktualnym utrzymaniu osoby uprawnionej w rozumieniu art. 2 pkt 11 ustawy. Śmierć dłużnika alimentacyjnego jest okolicznością powodującą ustanie - przyznanego określonej osobie - prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z chwilą śmierci dłużnika alimentacyjnego ustaje zobowiązanie dłużnika do alimentacji i jednocześnie osoba, której przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego traci status osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny wygasa niezależnie od wiedzy osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone od miesiąca, który nastąpił po miesiącu, w którym miała miejsce śmierć dłużnika alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy. Określona w art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy przesłanka warunkująca zakwalifikowanie określonych świadczeń jako nienależnie pobranych ma charakter obiektywny i jest niezależna od wiedzy i woli osoby pobierającej świadczenie. Rozróżnienie pomiędzy "świadczeniem nienależnym" a "nienależnie pobranym", związane z kwestią zawinienia, nie znajduje odniesienia do okoliczności o charakterze obiektywnym.

Kolegium odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2347/12 podniosło, że głównym kryterium decydującym o nienależnym charakterze pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest powstanie jednej z wyróżnionych w tym przepisie okoliczności. Tym samym okoliczności subiektywne, tj. świadomość, wina czy zła wola osoby uprawnionej, nie powinny stanowić podstawy do uznania świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a) tej ustawy. W konsekwencji organ orzekający w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia nie jest zobligowany do badania świadomości strony odnośnie do tego, czy wypłacane świadczenie pobrała ona zgodnie z przepisami prawa, ale wyłącznie czy ziściły się przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy.

W świetle powyższego Kolegium dokonało właściwej subsumpcji przepisów prawa materialnego, co było poprzedzone wyjaśnieniem stan faktycznego i prawnego sprawy (ustaleniem wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwym rozpatrzeniem zebranego materiału dowodowego i dokonaniem jego prawidłowej oceny, dlatego zarzut naruszenia przez Kolegium art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. jest niezasadny. Dla załatwienia sprawy nie ma bowiem znaczenia od kogo i kiedy I.M. dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, dlatego skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w granicach zgłoszonych w niej zarzutów.

Wniesiona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej zarzuty, nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.

Zamierzonego skutku nie mogły przede wszystkim odnieść zarzuty dotyczące naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla takie akty w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz do stwierdzenia nieważności - art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem uwzględnienia skargi na powołanej podstawie jest wykazanie nie tylko, że określone uchybienia procesowe miały miejsce, ale także, iż mogły one rzutować na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy rozumie się prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia. Chodzi tu więc o uchybienia procesowe na tyle istotne, że kształtowały one lub współkształtowały treść stosunku administracyjnoprawnego, czyli że gdyby nie było ujawnionego naruszenia przepisów postępowania, rozstrzygnięcie sprawy przez organy administracyjne mogłoby być inne.

O tym, jakie okoliczności są w danej sprawie istotne i wymagają wyjaśnienia przesądzają przepisy prawa materialnego, które w sprawie mają zastosowanie. Hipotetyczny stan faktyczny wyznacza konkretny przepis prawa. Tym samym o tym, jakie ustalenia faktyczne są konieczne do załatwienia konkretnej sprawy decydują prawidłowo wyłożone przepisy prawa materialnego, a nie subiektywne przekonanie strony.

W niniejszej sprawie okoliczności mające w niej istotne znaczenie nie zostały ustalone prawidłowo, a ich ocena nie może być uznana za zgodną z prawem. Jak to wskazał Sąd pierwszej instancji organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego w pełnym zakresie. Nie ustaliły bowiem czy skarżąca pobierała świadczenia alimentacyjne ze świadomością o braku do tego podstaw oraz nie ustaliły kiedy skarżąca dowiedziała się o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Dlatego zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że nie została udowodniona okoliczność, że w momencie pobierania świadczeń alimentacyjnych skarżąca nie wiedziała o śmierci dłużnika. W tej sytuacji WSA we Wrocławiu miał podstawy do zastosowania wobec kontrolowanych rozstrzygnięć art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Oznacza to, że zarzut ich naruszenia pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.

Chybiony jest również zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 3 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Można byłoby uznać ten przepis za naruszony, gdyby Sąd pierwszej instancji uchylił się od kontroli działalności organów administracji publicznej, odrzucając skargę, mimo tego, że była ona dopuszczalna, bądź gdyby zastosował środki nieokreślone w ustawie. Żadna z takich sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej i zastosował jedną z instytucji określonych w ustawie, a mianowicie środek przewidziany w art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. To, że WSA we Wrocławiu, wbrew oczekiwaniom strony skarżącej kasacyjnie, nie zastosował środków wymienionych w art. 151 P.p.s.a. oraz że skarżący kasacyjnie nie podziela zasadności rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, nie oznacza, że jest to wynikiem naruszenia art. 3 § 1 P.p.s.a. Dlatego przywołanie tego przepisu w podstawach kasacyjnych było oczywiście bezzasadne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu nie można ponadto skutecznie zarzucić błędnej wykładni art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje przepis art. 23 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Z przytoczonych przepisów wynika, że śmierć dłużnika alimentacyjnego powoduje utratę prawa do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Osoba otrzymująca świadczenia z funduszu alimentacyjnego po śmierci dłużnika alimentacyjnego nie jest już "osobą uprawnioną" do świadczenia alimentacyjnego. Ustalenie faktyczne co do śmierci dłużnika alimentacyjnego pociąga zatem za sobą ustalenie, iż ustał obowiązek alimentacyjny tego dłużnika względem osoby uprawnionej. Tym samym nie ulega wątpliwości, iż świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego za okres przypadający po śmierci dłużnika alimentacyjnego jest obiektywnie świadczeniem nienależnym. "Nienależne świadczenie" oznacza, najogólniej rzecz ujmując, świadczenie, którego wypłata nie odpowiadała przesłankom ustawowym – tj. najczęściej wypłacone mimo braku przesłanki pozytywnej, tudzież w sytuacji zaistnienia przesłanki negatywnej.

Nie oznacza to jednak, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że wszystkie świadczenia pobrane po śmierci dłużnika alimentacyjnego można automatycznie uznać za podlegające zwrotowi świadczenia nienależnie pobrane.

Z treści przytoczonych wyżej art. 2 pkt 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi, co również podkreślił Sąd pierwszej instancji. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym w szczególności wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy.

W konsekwencji za uprawniony uznać należy wniosek, że dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 ustawy (przemilczała fakty, których skutki prawne były jej znane, tu: wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania świadczeń alimentacyjnych).

Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy.

Kwestia zatem, czy skarżąca pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 maja 2018 r. do 30 września 2018 r., wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, miała kluczowe znaczenie dla wyniku kontrolowanej sprawy. Organy obu instancji natomiast w ogóle tej kwestii nie badały. Ustalenie zaś, że skarżąca pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie, gdy już wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego, będzie uprawniało organ do uznania, że mamy do czynienia ze świadczeniem pobranym nienależnie – za ten okres – w rozumieniu art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy.

Brak wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności oznacza, iż organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Równocześnie organy naruszyły prawo materialne, przez błędną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Zasadnie zatem WSA we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, co zostało już wyżej omówione w ramach naruszeń przepisów postępowania.

Jednocześnie wskazać należy, że w art. 3 i następnych ustawy wprowadzone zostały mechanizmy, których celem jest gromadzenie i przetwarzanie danych o dłużnikach alimentacyjnych w taki sposób, aby zapewnić skuteczną egzekucję świadczeń alimentacyjnych, wypłacanych zastępczo przez Państwo. Z drugiej strony obowiązkiem osoby uprawnionej jest przekazywanie wszelkich posiadanych informacji, które mogą mieć wpływ na przyznanie świadczeń. Jednak regulacje te nie przewidują takiej sytuacji, w której zarówno organy powołane do egzekucji świadczeń alimentacyjnych jak i osoby uprawnione, bez własnej winy, nie posiadają wiedzy o okolicznościach, mających wpływ na prawo do świadczeń i jak w niniejszej sprawie, informacje w tym zakresie pozyskują po upływie znacznego czasu od zaistnienia tych okoliczności. W niniejszej sprawie, bez żadnego zawinienia, czy to ze strony wnioskodawczyni, czy też organów orzekających w sprawie, fakt zgonu zobowiązanego został ujawniony dopiero w lutym 2019 r. - w sytuacji, gdy świadczenia alimentacyjne skarżąca pobierała od 1 października 2017 r. W takiej sytuacji, nie można zgodzić się z wykładnią art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, przyjmującą jego zastosowanie niezależnie od wiedzy strony. O ile bowiem w przypadku śmierci osoby o ustalonej tożsamości, przy zastosowaniu mechanizmów, o których mowa w art. 3 i n. ustawy istnieje możliwość szybkiego ustalenia w dostępnych bazach tej okoliczności i podjęcia stosownych działań zmierzających do zapobieżenia wypłaty nienależnych świadczeń, o tyle w sytuacji zgonu osoby, której identyfikacja jest utrudniona, możliwość szybkiej reakcji jest utrudniona, również z przyczyn niezależnych od organów Państwa. W takiej sytuacji, skutki braku możliwości niezwłocznego ustalenia zgonu osoby zobowiązanej, nie mogą obciążać osoby uprawnionej do alimentów.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.