Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 515/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 pkt 19 lit. c, art. 2 pkt 21, art. 7 ust. 1, art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2020 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 515/20

Uzasadnienie

Wnioskiem z 17 września 2018 r. S. J. zwróciła się do Prezydenta Miasta Ł. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: M. S. w okresie od 1 października 2018 r.

Decyzją z [...]r. (znak [...]) Prezydent Miasta Ł. odmówił S. J. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. S., na okres od 1 października 2018 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła S. J..

Decyzją z [...]r. (znak [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając m.in. na podstawie art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 16, pkt 19 lit. c), pkt 20 lit. c), pkt 21; art. 4 ust. 1-3; art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4; art. 7 ust. 3b ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci] oraz art. 3 pkt 1 lit. a), lit. b), lit. c) ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego strona wskazała, że: 1) ubiega się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie, które z nią zamieszkuje i które pozostaje na jej utrzymaniu, 2) na potrzeby ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego rodzinę tworzą: a) S. J. (strona, stan cywilny: brak danych), b) M. S. (syn, ur. 11 października 2010 r.), 3) dziecko nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, 4) łączna kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób spoza rodziny wyniosła w roku 2017 kwotę 0,00 zł, 5) w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, strona lub członkowie jej rodziny: a) osiągnęli dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e, art. 30f ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, b) osiągnęli dochody z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - ryczałt ewidencjonowany lub karta podatkowa, c) nie osiągnęli dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że z odpisu skróconego aktu urodzenia z 21 października 2010 r. wynika, że ojcem małoletniego M. S. jest P. S.. P. S. w umowie z 10 sierpnia 2017 r. (spisanej w formie aktu notarialnego) o ustalenie obowiązku alimentacyjnego i ustanowienie tytułu egzekucyjnego zobowiązał się łożyć na swojego małoletniego syna M. S. comiesięcznie kwotę 400 zł z tytułu świadczeń alimentacyjnych do rąk jego matki S. J., począwszy od 10 sierpnia 2017 r.

Organ II instancji wskazał także, że strona 17 września 2018 r. złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, z którego między innymi wynika, że w roku 2017 otrzymała alimenty zgodnie z wyrokiem na syna M. S. 4 x 400 zł = 1.600 zł. Jej dochody w 2017 r. pochodziły z tytułu zaległego za 2010 r. zasiłku chorobowego (PIT 11A) oraz z tytułu odsetek od tego zasiłku (PIT 8C) z ZUS. Ponadto strona oświadczyła, że prowadzi działalność gospodarczą i rozlicza się na zasadach ryczałtu.

W odniesieniu do powyższego Kolegium podniosło, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – Ś. w piśmie z 20 sierpnia 2018 r. o wysokości przychodu oraz wysokości i formie opłacania podatku dochodowego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest odpowiednio prawo do świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub świadczenia wychowawczego, dotyczące osoby rozliczającej się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiągniętych przez osoby fizyczne, wskazał, że S. J. w roku 2017 opłacała ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Stawka podatkowa wynosiła 5,5%, przychód wyniósł 78.659,18 zł. Suma ryczałtu wpłaconego w formie zaliczek to kwota 2.776,00zł. Ponadto podatnik złożył również PIT-36 dotyczący tego okresu, a nieobjęty niniejszym zaświadczeniem. Zaświadczenie wystawiono celem uzyskania świadczeń rodzinnych. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – Ś. w piśmie z 20 sierpnia 2018 r. o dochodzie członków rodziny podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z 27 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wskazał, że S. J. w PIT-36 za 2017 r. wykazała dochód brutto w kwocie 24.153,95 zł, podatek należny w kwocie 2.680,00 zł, składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 0,00 zł. Ponadto podatnik złożył również PIT-28 dotyczący tego okresu, a nieobjęty niniejszym zaświadczeniem. Zaświadczenie wystawiono celem uzyskania świadczeń rodzinnych.

Kolegium zauważyło również, że organ I instancji pozyskał niezbędne dane strony do ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, tj.: 1) z ZUS: strona od 7 września 2016 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, zadeklarowana składka na ubezpieczenie zdrowotne za 2017 r. wyniosła 3.567,36 zł, 2) z organu podatkowego za pośrednictwem Ministerstwa Finansów: strona w PIT 36 za 2017 r. wykazała dochód w kwocie 24.153,95 zł, składki na ubezpieczenie społeczne "brak danych", należny podatek w kwocie 2.680 zł, wartość kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci 0 zł.

Następnie organ odwoławczy, powołując się na art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 3b, art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a także na art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 9 lipca 2018 r. (M.P. z 2018 r., poz. 721), podkreślił, że dochodem miarodajnym do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019 jest dochód uzyskany w roku kalendarzowym 2017 przy uwzględnieniu instytucji utraty i uzyskaniu dochodów. Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, że w badanym okresie w rodzinie strony nie wystąpiła instytucja utraty i uzyskania dochodu. Stąd też, zdaniem Kolegium, dochód na jednego członka rodziny strony wyniósł 1.355,97 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. kwotę 800,00 zł.

Następnie przedstawiając sposób obliczenia dochodu na jednego członka rodziny, Kolegium wskazało, że dochód strony za 2017 r. (PIT 36) wyniósł 24.153,95 zł - składki na ubezpieczenie społeczne to 0 zł - należny podatek 2.680 zł + wartość kwoty zwrotu z tytułem niewykorzystanej ulgi na dziecko 0 zł + dochód z działalności gospodarczej za 2017 r., który wyniósł 9.469,22 zł + alimenty otrzymane w 2017 r. w wysokości 1.600,00, razem stanowi to kwotę 32.543,17 zł. Średni miesięczny dochód rodziny wyniósł 2.711,93 zł, tj. dochód strony 32.543,17 zł podzielony przez 12 miesięcy. Natomiast średni miesięczny dochód na jednego członka rodziny wyniósł 1.355,97 zł, tj. 2.711,93 zł podzielone przez 2 osoby w rodzinie.

Kolegium podniosło przy tym, że według wyliczeń organu I instancji dochód na jednego członka rodziny wyniósł 859,08 zł i również przekroczył ustawowy próg dochodowy. Zdaniem Kolegium, różnica w obliczeniach dochodu na jednego członka rodziny dokonanych przez Kolegium i organ I instancji nie ma wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie, ponieważ w obu przypadkach dochód na jednego członka rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że organ I instancji błędnie przytoczył treść art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczącego dochodu, ponieważ przepis ten został zmieniony ustawą z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związany z systemem wsparcia rodzin (Dz.U. z 2017 r., poz. 1428), która weszła w życie 1 sierpnia 2017 r. i ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od 1 listopada 2017 r. Zdaniem Kolegium, zaistniała pomyłka organu I instancji nie miała wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

Odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu organ II instancji wskazał, że dochodem miarodajnym do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019 jest dochód uzyskany w roku kalendarzowym 2017 przy uwzględnieniu instytucji utraty i uzyskania dochodów. Przepis art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera legalną definicję dochodu. Załączone do odwołania kserokopie informacji o dochodach PIT 11A i PIT 8C nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie, ponieważ były złożone łącznie z wnioskiem o ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia i były przedmiotem oceny przez organy administracji. Zdaniem Kolegium, pozostałe dokumenty załączone do odwołania również nie mają wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Dane dotyczące dochodu i należnego podatku z PIT 11A i PIT 8C strona sama wykazała w zeznaniu podatkowym PIT 36 za rok 2017, co znalazło odzwierciedlenie w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z 20 sierpnia 2018 r.

Dodatkowo, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium wskazało, że dane dotyczące dochodu rodziny wykazane w zaświadczeniu urzędu skarbowego są wiążące dla kierownika miejskiego ośrodka pomocy społecznej, jak i samorządowego kolegium odwoławczego. Organy nie mogły kwestionować składników wynagrodzenia strony uzyskanego w roku kalendarzowym zaliczonego do dochodu rodziny przez organ podatkowy. Takie uprawnienie przysługuje tylko adresatowi zaświadczenia. Pozostałe zarzuty odwołania Kolegium uznało za chybione i niemające wpływu na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła S. J., wskazując że wyliczone dochody na członka rodziny skarżącej są niezgodne z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało bowiem otrzymane kwoty z tytułu zasiłku chorobowego wykazanego w PIT 11A, jak i odsetki za opóźnienie w jego zapłacie przez ZUS za 8 lat wykazane w PIT 8C, jako "nieutracone". W odniesieniu do powyższego skarżąca wskazała, że jakkolwiek w ustawie nie jest wyraźnie wskazane, że to dochód utracony, ale jest wskazany jako dochód utracony wynagrodzenie za czas choroby wypłacone przez pracodawcę. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, oznaczałoby to, że zasiłek za tę samą chorobę wypłacony przez inny podmiot (tu ZUS), byłby wyłączony z kategorii "utracone". W ocenie strony, regulacje o dochodzie "utraconym" są powołane w ustawie wybiórczo bez logiki. Dochód utracony to przecież ten, którego już nie ma. Jest to niezgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej wskazaną w Konstytucji RP. Ponadto, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy zasadniczej, jej przepisy stosuje się bezpośrednio i wniósł o zastosowanie przez Sąd tego przepisu w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało na inny sposób liczenia dochodu i podało, że dochód ten wynosił 859,08 zł (podczas gdy w decyzji Kolegium wyliczyło, że dochód na jednego członka rodziny wynosił 1.355,97 zł), a więc przekracza próg dochodowy 800,00 zł, stąd też wnioskowało o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 11 lipca 2019 r., II SA/Łd 308/19, uchylił zaskarżoną decyzję. Uwzględniając skargę Sąd wskazał, że ocenę Kolegium zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy uznać za nieuprawnioną i przedwczesną. Przyjęcie bowiem takiego stanowiska, jak dowodzi analiza akt sprawy, jest konsekwencją braku przeprowadzenia rzetelnych wyliczeń kwoty dochodu przypadającego na 1 osobę w rodzinie skarżącej w kontekście przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, w tym art. 2 pkt 1-2, pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 3 pkt 1 lit. a), lit. b), lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji przyjęcia na tej podstawie, iż w sprawie doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego skarżącą do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że Kolegium w istocie wskazało w sprawie na dwa sposoby obliczenia dochodu, inny w zaskarżonej decyzji, przyjmując że dochód na jednego członka rodziny strony wyniósł 1.355,97 zł i inny w odpowiedzi na skargę, wskazując, że dochód ten wynosi 859,08 zł. Podkreślono przy tym, że odpowiedź na skargę nie jest pismem, w którym organ może korygować, czy też uzupełniać wydaną w sprawie decyzję.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej organu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 lipca 2020 r., I OSK 2747/19, uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż istotne jest wyłącznie stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i ta decyzja powinna być przedmiotem dogłębnej kontroli zważywszy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto NSA zobowiązał tut. Sądu do przeprowadzenia pełnej, rzetelnej kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zarówno co do ustaleń faktycznych w sprawie jak i oceny prawnej tego stanu, ze wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia i sporządzenia uzasadnienia wyroku zgodnie z wymogami określonymi w art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Rozpoznając niniejsza sprawę w świetle powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...]r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...]r. odmawiającą S. J. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. S..

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że stosownie do art. 190 ustawy p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W niniejszej sprawie NSA uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 11 lipca 2019 r., II SA/Łd 308/19 i przekazując sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia zobowiązał tutejszy Sądu do przeprowadzenia pełnej rzetelnej kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zarówno co do ustaleń faktycznych w sprawie jak i oceny prawnej tego stanu, ze wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia i sporządzenia uzasadnienia wyroku zgodnie z wymogami określonymi w art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie sformułował ocen prawnych w zakresie zaskarżonej do sądu decyzji, nakazując w praktyce rozpoznanie sprawy od nowa w całej rozciągłości.

Wskazać w związku z tym należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci].

Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 5 ust. 3 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł.

W myśl art. 2 pkt 2 powoływanej ustawy, dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a, gdzie zawarto regulacje odnoszące się do sposobu rozliczenia dochodu uzyskanego i utraconego. Z powyższego wynika, że rokiem bazowym, z którego dochód jest miarodajny przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2018/2019 jest rok 2017.

W kwestii dochodu i jego obliczania ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 powoływanej ustawy).

W obowiązującym stanie prawnym jest to ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952, z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], która określa w art. 3 pkt 1 lit. a), b) i c) legalną definicję dochodu i sposób jego obliczania. Stosownie do powołanych przepisów, za dochód uznaje się - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 1387, z późn. zm.) [dalej: ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych], pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a), dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (lit. b), a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych enumeratywnie w nim wymienione, wśród których wskazano "alimenty na rzecz dzieci" (lit. c tiret 14). Pkt 2 art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny oznacza to sumę dochodów członków rodziny.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowiła wysokość dochodu rodziny wnioskodawczyni w 2017 r., w szczególności w kwestii zaliczenia do tego dochodu określonych elementów oraz w konsekwencji sposobu i prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Skarżąca bowiem w odwołaniu, jak i w skardze, zakwestionowała właśnie ustaloną przez organy obu instancji wysokość tego dochodu. Stanowisko skarżącej należy uznać za uzasadnione, gdyż wysokość dochodu rodziny uzyskana w 2017 r. w świetle zgromadzonego materiału dowodowego sprawy musi nasuwać uzasadnione wątpliwości.

W sprawie nie ma sporu, że skarżąca wnioskiem z 17 września 2018 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta Ł. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – M. S., w okresie od 1 października 2018 r. Rodzina skarżącej składa się z 2 osób (wnioskodawczyni i jej syn). Na dochód rodziny złożyły się dochody skarżącej osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego - czyli w 2017 r. Organ II instancji, przedstawiając sposób obliczenia dochodu na jednego członka rodziny, wyjaśnił, że zaliczył do niego: dochód strony za 2017 r. (PIT-36) w kwocie 24.153,95 zł (dochód z tytułu wypłaconego zaległego zasiłku chorobowego) - należny podatek 2.680 zł; dochód z działalności gospodarczej za 2017 r., który wyniósł 9.469,22 zł oraz alimenty otrzymane w 2017 r. w wysokości 1.600,00. Razem stanowiło to kwotę 32.543,17 zł. Średni miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 2.711,93 zł, tj. dochód strony 32.543,17 zł podzielony przez 12 miesięcy. Natomiast średni miesięczny dochód na jednego członka rodziny wyniósł 1.355,97 zł, tj. 2.711,93 zł podzielone przez 2 osoby w rodzinie. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że w badanym okresie w rodzinie strony nie wystąpiła instytucja utraty i uzyskania dochodu. Stąd też, zdaniem Kolegium, dochód na jednego członka rodziny strony wyniósł 1.355,97 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. kwotę 800,00 zł.

Wskazane w decyzji drugoinstancyjnej obliczenie organ zmodyfikował następnie w odpowiedzi na skargę, zgadzając się częściowo z jej zarzutami. W piśmie tym organ odwoławczy dokonał ponownego przeliczenia dochodu na jednego członka rodziny strony, nie zaliczając do niego już dochodów z tytułu kwoty zaległych zasiłków chorobowych (24.153,95 zł). Zaliczył natomiast do dochodu dochód z tytułu odsetek wypłaconych stronie za nieterminową wypłatę zasiłków z ubezpieczenia społecznego w kwocie 9.548,65 zł. Tym samym organ wyliczył średni miesięczny dochód rodziny na kwotę 1.718,16 zł, tj. dochód 20.617,87 zł podzielony przez 12 miesięcy. Natomiast średni miesięczny dochód na jednego członka rodziny wyniósł 859,08 zł, tj. 1.718,16 złotych podzielone przez 2 osoby w rodzinie. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, dochód na jednego członka rodziny wyniósł 859,08 zł, a zatem przekroczył ustawowy próg dochodowy, tj. kwotę 800,00 zł. Wyliczenie to, zawarte w odpowiedzi na skargę, w praktyce było zbieżne z wyliczeniami dokonanymi przez organ I instancji.

W ocenie Sądu zarówno wyliczenia organu I instancji jaki i organu odwoławczego są wadliwe. Zgodzić się przy tym należy, co podkreślił już NSA w wyroku uchylającym poprzedni wyrok tutejszego Sądu, że zmiana sposobu wyliczenia dochodu i ustalenie jego innej wysokości w odpowiedzi na skargę nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia Sądu. Jakakolwiek bowiem próba uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania administracyjnego, nie może zastąpić uzasadnienia ani go uzupełniać. Rozważania i ocena powinny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Z tym poglądem należy w pełni się zgodzić. Takie postępowanie organu odwoławczego narusza bowiem przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i jednocześnie powoduje niemożność dokonania prawidłowej kontroli sądowej zapadłego rozstrzygnięcia (przedmiotem, której jest decyzja, a nie odpowiedź na skargę). Ponadto, wskazane powyżej braki w uzasadnieniu decyzji pozbawiają również stronę możliwości ustosunkowania się do okoliczności leżących u podstaw podjęcia określonego rozstrzygnięcia i należytej obrony swoich praw.

Przechodząc zatem do oceny zapadłych w sprawie rozstrzygnięć raz jeszcze podkreślić należy, że zarówno organ I instancji, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjmowały błędne założenia do obliczenia dochodu w rodzinie skarżącej.

Wskazać w związku z tym należy na treść art. 7 ust. 1-3a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w których to przepisach przewidziano szczególne sytuacje zmian w strukturze dochodów rodziny, które powinny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu. Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem. Przy czym w razie uzyskania dochodu warunkiem jego doliczenia jest uzyskiwanie tego dochodu w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Definicję dochodu utraconego zawiera art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie natomiast z treścią pkt 21 tego przepisu, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego służy urealnieniu dochodu rodziny wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Przy tym uwzględnienie dochodu utraconego lub uzyskanego oraz sposób ich obliczania muszą zostać ustalone w sposób przewidziany w ustawie.

Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 przywoływanej ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przepis art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera zamknięty katalog przypadków, które ustawodawca uznał za utratę dochodu.

W ocenie Sądu, błędnie organ II instancji w decyzji zakwalifikował wypłacone skarżącej kwoty z tytułu zaległych zasiłków chorobowych, wykazanych w PIT 11A jako "nieutracone". Nie sposób bowiem przyjąć, że pojęcie utraty dochodu spowodowane utratą zatrudnienia, którym posługuje się art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odnosi się jedynie do sytuacji, gdy ta utrata związana jest z całkowitym zaprzestaniem świadczenia pracy. Pojęcie "utrata dochodu" powinno być interpretowane jako utrata sumy wpływów albo ich ubytek. Nie można ograniczać tego pojęcia tylko do sytuacji, gdy dany podmiot traci całkowicie dochód z określonego źródła. Ujmując rzecz z inaczej, zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i zasiłek chorobowy mogą stanowić "dochód uzyskany" w świetle art. 2 pkt 20 lit. c) i f) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przy czym zasiłek chorobowy jedynie wówczas, gdy przysługuje "po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Wkalkulować również należy poczynione w art. 7 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zastrzeżenie, że dochód uzyskany uwzględnia się w dochodzie wyłącznie, "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Oznacza to tym samym, że uzyskiwanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego. Organy przedmiotowych kwestii w nie rozważały.

Zgodzić się też należy z pełnomocnikiem skarżącej, że jakkolwiek w ustawie nie jest wyraźnie wskazane, że jest to dochód utracony, ale jest natomiast wskazany jako dochód utracony wynagrodzenie za czas choroby wypłacone przez pracodawcę. Zdaniem pełnomocnika, oznaczałoby to, że zasiłek za tę samą chorobę wypłacony przez inny podmiot (tu ZUS), byłby wyłączony z kategorii "utracone". W ocenie pełnomocnika, jest to niezgodne z zasadą sprawiedliwości społecznej wskazaną w Konstytucji. Zauważyć przy tym należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, również już nie zalicza tego dochodu do dochodu stanowiącego podstawę wyliczenia dla ustalenia świadczenia wychowawczego.

Dalej wskazać należy na błędne w ocenie Sądu zakwalifikowanie jako dochodu skarżącej odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty zasiłków chorobowych w kwocie 9.548,65 zł, bez uwzględnienia zapłaconego od tej kwoty podatku dochodowego. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w roku bazowym 2017, skarżąca uzyskała (formularz PIT- 8C) przychód w postaci odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego. Spór natomiast dotyczy tego, czy powyższa kwota powinna zostać wliczona do dochodu rodziny skarżącej w roku bazowym w całości, czy też – jak wskazuje skarżąca – z uwzględnieniem uiszczonego od tej kwoty podatku dochodowego. Raz jeszcze przypomnieć zatem należy, że przepis art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera zamknięty katalog przypadków, które ustawodawca uznał za utratę dochodu. Wśród wymienionych przesłanek ustawodawca nie wymienił jako powodu utraty dochodu odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego. Zatem zgodzić się należy z organem, iż odsetki te zasadnie zostały wliczone do dochodu skarżącej, stanowiącego podstawę wyliczenia dochodu na jednego członka rodziny dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego.

Błędnie natomiast organ, dla obliczenia dochodu nie uwzględnił faktu, że od przychodu wykazanego w poz. 24 druku PIT 8C (to jest właśnie dochodu z tytułu odsetek od zaległych zasiłków chorobowych) nie odjęto należnego podatku od tej kwoty. Do tego przychodu ma bowiem zastosowanie art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynika to zresztą z pozycji D tego druku. Tak też uznał NSA w sprawie o sygn. akt II FSK 154/15. Od takich dochodów płatnik nie pobiera zaliczki i dlatego nie ma jej na tym druku. Wynika to z art. 42 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z uwagi na to, że przychód ten nie jest wymieniony w art. 21 powołanej ustawy jako zwolniony z podatku, to jest on należny. Obowiązek jego opłacenia spoczywa na podatniku i podatek ten został faktycznie opłacony. Zwolnienie odsetek z tytułu nieterminowej wypłaty zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego zostało wprowadzone do ustawy o podatku dochodowym dopiero z dniem 1 marca 2019 r. (art. 21 ust. 1 pkt 95a ustawy o podatku dochodowym) i dopiero od tej daty możliwe jest zaliczanie całego tak uzyskanego dochodu do podstawy wyliczenia dochodu służącego do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. W analizowanej natomiast sytuacji, wobec faktu, iż wskazane zwolnienie podatkowe jeszcze nie obowiązywało, a skarżąca faktycznie podatek uiściła, nie było prawnej możliwości zaliczenia całej kwoty do ustalonego dochodu strony.

Zgodzić się też należy w tym względzie z pełnomocnikiem skarżącej, że sformułowanie "należny" w odniesieniu do podatku oznacza, że nawet brak jego zapłaty nie ma wpływu na jego istnienie. Wysokość tego podatku, według pełnomocnika, zgodnie z art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynosi 18%, stąd podatek: 9.548,65 x 18% = 1.718,76 zł, a dochód 7.829,89 zł (9.548,65 – 1.718,76).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w sprawie - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - czym naruszyły przepisy postępowania, co niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, w konsekwencji nieprawidłowo też zastosowały właściwe, wskazane powyżej w sprawie przepisy prawa materialnego.

Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustalą dochód rodziny skarżącej z uwzględnieniem ocen zawartych w powyższym wyroku, uwzględniając dochód utracony przez skarżącą, w taki sposób aby było jasne jakie konkretnie kwoty i z jakiego tytułu się na niego składają, czyniąc w tym zakresie stosowne obliczenia matematyczne.

B.A.