Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 455/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: aret. 29 ust. 1, 2 i 8
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant St. sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 17 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. N. (zwanego dalej również skarżącym) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARMiR) w Opolu z dnia 17 lipca 2017 r., nr [...], którą organ uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z/s w Polskiej Cerekwi z dnia 12 sierpnia 2016 r., nr [...], ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej (pkt 1), oraz ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 52.592,15 zł, przyznanych na mocy decyzji z dnia 13 czerwca 2008 r., nr [...] (pkt 2).

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

W dniu 19 lipca 2007 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z/s w Polskiej Cerekwi z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 109, poz. 750, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem z 2007 r. Do wniosku załączono m.in. zaświadczenie wydane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) Placówka Terenowa w [...] z dnia 6 lipca 2007 r., znak: [...], z treści którego wynikało, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od dnia 1 stycznia 1991 r. do nadal w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim, jako rolnik.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2008 r., nr [...], organ przyznał skarżącemu rentę strukturalną od maja 2008 r. do września 2015 r. w wysokości 954,44 zł. W kolejnych latach decyzja ta była zmieniana w związku z waloryzacjami kwoty najniższej emerytury.

W dniu 30 września 2015 r. Kierownik Placówki Terenowej KRUS w [...] przekazał do organu pierwszej instancji decyzję Prezesa KRUS z dnia 24 września 2015 r. o ustaniu skarżącemu ubezpieczenia społecznego rolników od 1 kwietnia 1998 r. do 28 lutego 2006 r. Decyzja ta została wydana w związku z zatrudnieniem skarżącego w powyższym okresie w A Sp. z o.o. w [...] na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy.

Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. organ pierwszej instancji wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 13 czerwca 2008 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej i następnie decyzją z dnia 29 grudnia 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 151 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn zm.; na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., w zw. z art. 146 § 1 i art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. oraz § 4 pkt 2 rozporządzenia z 2007 r. - stwierdził, że decyzja z dnia 13 czerwca 2008 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że skarżący w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres krótszy niż 5 lat, a więc nie spełniał warunków do jej przyznania.

Zawiadomieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych skarżącemu z tytułu renty strukturalnej, następnie decyzją z dnia 12 sierpnia 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z/s w Polskiej Cerekwi ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 101.307,64 zł. Decyzja wydana została m.in. na podstawie art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98, poz. 634, z późn. zm.; na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2016 r. poz. 1512, z późn. zm.- zwanej dalej ustawą). W uzasadnieniu organ przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, podał zestawienie wyliczonych i wypłaconych stronie kwot renty strukturalnej oraz przytoczył przepisy stanowiące podstawę prawną wydanej decyzji, nadto stwierdził, że na dzień złożenia wniosku nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, w związku z czym nie został spełniony warunek zawarty w § 4 pkt 3 rozporządzenia z 2007 r. W ocenie organu, skarżący w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, przedstawiając aktualne zaświadczenie z KRUS dotyczące okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników wiedział, że w okresie 10 lat poprzedzających datę złożenia wniosku wykonywał pracę zarobkową na czas nieokreślony w firmie A, co skutkowało nieposiadaniem minimum okresu 5 lat podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Brak poinformowania o tym fakcie jest zaniedbaniem strony, stanowiąc jednocześnie istotną okoliczność, która musi być brana pod uwagę przez organ wydający decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, gdyż powoduje ustanie ubezpieczenia społecznego rolników. Powyższe zachowanie strony wskazuje, że nie działała ona w dobrej wierze. Organ wskazał, że decyzja została stronie doręczona przed upływem 10 lat od dnia wypłaty środków, zatem ustalenie kwoty do zwrotu jest w pełni zasadne.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że opłacał składki rolnicze od początku powstania takiego obowiązku, czyli od 1 lipca 1977 r., a KRUS w [...] wydał w 2008 r. zaświadczenie o opłacaniu składek za ostatnie co najmniej 10 lat. Natomiast po 7 latach, tj. w 2015 r. wydał inne zaświadczenie, stwierdzając, że w latach 1998-2006 składki te nie były opłacane. Skarżący podniósł, że działał w dobrej wierze i nie jest to niedbalstwo z jego strony, lecz ze strony pracowników KRUS, którzy nienależycie wykonują swoje obowiązki. Ponadto, zdaniem skarżącego, gdyby działał w złej wierze, to przy składaniu wniosku o emeryturę rolniczą w 2016 r. zataiłby okres pracy w firmie A i nikt by się o tym nie dowiedział.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy, uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 81.636,74 zł, przyznanych na mocy decyzji z dnia 13 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ podzielił przedstawione przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne i prawne sprawy. Jednocześnie organ odwoławczy nie zgodził się ze sposobem wyliczenia łącznej kwoty do zwrotu, ponieważ - w jego ocenie - nie zaistniał obowiązek zwrotu płatności w latach 2008-2009. W tym zakresie argumentował, że stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie zasługuje na aprobatę, bowiem analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania skarżącego pod kątem wystąpienia dobrej wiary, dotyczyć może tylko i wyłącznie płatności zrealizowanych w okresie od lipca 2008 r. do 31 grudnia 2009 r., a więc środków wypłaconych w trakcie obowiązywania regulacji rozporządzenia nr 796/2004, co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze. Organ wskazał, że od lipca 2008 r. do 31 grudnia 2009 na rzecz skarżącego zrealizowano nienależne płatności w łącznej wysokości 19.670,90 zł. Zdaniem organu, o tę kwotę należało pomniejszyć łączną kwotę wyliczonych nienależnie pobranych płatności, ponieważ organ odwoławczy w sposób odmienny niż organ pierwszej instancji ocenił działania skarżącego, które doprowadziły do powstania konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności i stwierdził, że posiadają one znamiona dobrej wiary. Za takim podejściem do omawianej problematyki przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez skarżącego zaświadczenia Placówki Terenowej KRUS w [...] z dnia 6 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie bez znaczenia jest też stopień skomplikowania regulacji prawnych związanych z ubezpieczeniem społecznym w przypadku rolników podejmujących zatrudnienie. Uwzględniając okoliczności przedmiotowej sprawy, organ przyjął, że popełniony przez skarżącego błąd może zostać usprawiedliwiony. W tej sytuacji usprawiedliwione jest błędne przeświadczenie skarżącego, że renta strukturalna mu się należy, a działaniom skarżącego zmierzającym do otrzymania renty strukturalnej nie można przypisać złej wiary. Tym samym kwota nienależnie pobranych płatności wynosi 81.636,74 zł i stanowi sumę płatności, jakie skarżący otrzymał z tytułu wypłacanej renty strukturalnej w okresie od stycznia 2010 r. do końca okresu jej pobierania, tj. do września 2015 r.

W wyniku skargi J. N. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 13/17, uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 2 listopada 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pomimo uchylenia rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141, s. 18, z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 796/2004, ma nadal ono zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Sąd wyjaśnił, że artykuł 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 stanowi bowiem, że rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Z kolei ust. 2 tej regulacji przewiduje, że odesłania do rozporządzenia nr 796/2004 traktuje się jako odesłania do rozporządzenia nr 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II. Przyjął, że, przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 jest przepisem spełniającym warunki uznania go za bezpośrednio skuteczny, a więc za przepis, który w świetle zasady efektywności, bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa prawa unijnego stanowił (i powinien był stanowić) wyłączną podstawę rekonstrukcji normy prawnej do ustalenia okresu przedawnienia prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej. Wywiódł, że, skoro przyznana skarżącemu decyzją z dnia 13 czerwca 2008 r. renta strukturalna dotyczyła okresu premiowego, który rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2010 r., to w sprawie należało uwzględnić przepisy rozporządzenia nr 796/2004. Poza tym, w ocenie Sądu, skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze, a za takim podejściem przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez producenta zaświadczenia Placówki Terenowej KRUS w [...] z dnia 6 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wobec tego Sąd uznał, że za okres od stycznia 2010 r. do września 2015 r. nie ustalono, czy doszło do spełnienia przesłanek odstąpienia od obowiązku zwrotu należności, o których mowa w przepisach art. 73 ust 4 i 5. Wskazał, że dokonując oceny zasadności żądania zwrotu wypłaconej renty strukturalnej, organ powinien uwzględnić, iż wypłata środków skarżącemu dotyczyła okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. oraz dokonać oceny, czy w sprawie zasadne jest przyjęcie dobrej wiary skarżącego również w odniesieniu do pozostałych okresów płatności.

Omówioną na wstępie decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy, uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 81.636,74 zł, przyznanych na mocy decyzji z dnia 13 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy i powołał się na przepisy art. 29 ustawy oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191, z późn. zm., dalej: rozporządzenie z 2004 r.), a także przepisy rozporządzenia nr 796/2004. Kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku WSA z 16 marca 2017 r., dokonując analizy przesłanek zawartych w ust. 4 i 5 art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z/s w Polskiej Cerekwi, że w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organów ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw - już po wydaniu decyzji przyznającej płatność - nowych okoliczności faktycznych (skarżący nie prowadził nieprzerwanie działalność rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników), które w diametralny sposób wpływały na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Organ podkreślił, iż także Sąd w wyroku podzielił stanowisko organów Agencji wskazując, iż w sprawie nie ma wątpliwości, że wypłata przyznanej skarżącemu renty strukturalnej nie była wynikiem błędu czy też pomyłki organu ją przyznającego.

Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, Dyrektor Oddziału Regionalnego: ARMiR w Opolu zauważył, że przepis ten stanowi, iż obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. W tym przedmiocie organ wskazał, że organ pierwszej instancji pismem z dnia 4 kwietnia 2016 r., nr [...], powiadomił J. N. po raz pierwszy, o nieuzasadnionym charakterze przyznanej płatności. Stąd uznał, iż analiza przesłanki przedawnienia, a co za tym idzie ocena działania skarżącego pod kątem wystąpienia dobrej wiary, dotyczyć powinna płatności zrealizowanych w okresie od lipca 2008 r. do 4 kwietnia 2012 r., co do których upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze (wszczęcie postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności).

Wskazał organ, że od lipca 2008 r. do 4 kwietnia 2012 r. na rzecz J. N. zrealizowano nienależne płatności w łącznej wysokości 48.715,49 zł. Dalej wywiódł, że w stosunku co do pozostałej kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 52.592,15 zł, wypłaconej w okresie od 20 kwietnia 2012 r. do września 2015 r. nie upłynął okresu przedawnienia, gdyż okres ten, w przypadku uznania dobrej wiary, wynosi cztery lata. Zauważył też, iż kwota odpowiadająca sumie powyższych wartości stanowi łączną kwotę wypłaconej skarżącemu renty strukturalnej i odpowiada sumie kwot zawartych w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Dokonując powtórnej weryfikacji sprawy organ odwoławczy w sposób odmienny niż organ pierwszej instancji ocenił działania J. N., które doprowadziły do powstania konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności i stwierdził, iż posiadają one znamiona dobrej wiary. Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak również wyjaśnienia J. N. zawarte w piśmie odwoławczym, nie dają podstaw do przyjęcie, że nie działał on w dobrej wierze. Dostrzegł, że składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej strona pozostawała w dobrej wierze, a za takim podejściem przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez producenta zaświadczenia wydanego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] z dnia 17 sierpnia 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, jak też poziom skomplikowania przepisów nakazujących unikanie podwójnego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wykonujących pracę poza granicami kraju, a także fakt, iż strona wykonując prace polowe przekonana była o tym, że prowadzi działalność rolniczą nieprzerwanie, mimo faktu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za granicą. W tych okolicznościach, w ocenie organu odwoławczego, błędne przeświadczenie skarżącego, iż renta strukturalna jemu się należy, jest usprawiedliwione, a działaniom J. N. nie można przypisać złej wiary. W podsumowaniu organ przyjął, że płatności pobrane przez skarżącego w okresie od lipca 2008 r. do 4 kwietnia 2012 r., z uwagi na upływ czteroletniego terminu od dnia ich realizacji do dnia wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oraz z powodu przyznania działaniom strony charakteru dobrej wiary, nie są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy. Tym samym kwotę nienależnie pobranych płatności ustalono w wysokości 52.592,15 zł i stanowi sumę płatności, jakie strona otrzymała z tytułu wypłacanej renty strukturalnej w okresie po 5 kwietnia 2012 r. do końca okresu jej pobierania, tj. września 2015 r.

Na koniec organ odwoławczy ponownie przeanalizował kwestię całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i uznał, że w przedmiotowej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro, tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję J. N. zarzucił organowi popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów rozporządzeń Komisji Unii Europejskiej. Na tej podstawie wniósł o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia w całości i przyznanie prawa pomocy. W motywach skargi podniósł, że pomimo obniżenia kwoty zwrotu o ponad 50% nie może zgodzić się z zaskarżoną decyzją, gdyż został wprowadzony w błąd co do możliwości nabycia renty strukturalnej, zaś po wielu latach został zobowiązany do jej zwrotu. Zdaniem skarżącego, przepisy wskazane w decyzji nie zostały właściwie zastosowane. Skarżący podał, że jest osobą schorowaną, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, które w całości przeznacza na leczenie, opiekę i podstawowe potrzeby dnia codziennego. Nie posiada jakichkolwiek oszczędności i nie jest w stanie samodzielnie się reprezentować. Nawet dojazd do fachowego pełnomocnika jest w zasadzie niemożliwy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 15 września 2017 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego radcę prawnego oraz zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według podanych powyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przedstawienie powodów, które były podstawą takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że zaskarżoną decyzją z dnia 17 lipca 2017 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kędzierzynie-Koźlu z/s w Polskiej Cerekwi z dnia 12 sierpnia 2016 r. i ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 52.592,15 zł.

Równocześnie przypomnieć trzeba, że prawomocnym wyrokiem z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 13/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu z dnia 2 listopada 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy należało zatem mieć na uwadze regulację prawną zawartą w art. 153 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, LEX nr 1104099). W orzeczeniu tym Sąd wskazał, iż rozporządzeniem nr 1122/2009 doszło do uchylenia z dniem 1 stycznia 2010 r. rozporządzenia nr 796/2004. W ocenie Sądu, pomimo uchylenia rozporządzenia nr 796/2004 ma ono nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Przepis art. 86 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009 stanowi bowiem, że rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Z kolei art. 86 ust. 2 rozporządzenia nr 1122/2009 przewiduje, że odesłania do rozporządzenia nr 796/2004 traktuje się jako odesłania rozporządzenia nr 1122/2009 i odczytuje z tabelą korelacji zawartą w załączniku II. Sąd wywiódł również, odwołując się w tym zakresie do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 jest przepisem spełniającym warunki uznania go za bezpośrednio skuteczny, a więc za przepis, który w świetle zasady efektywności, bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa prawa unijnego stanowił (i powinien był stanowić) wyłączną podstawę rekonstrukcji normy prawnej do ustalenia okresu przedawnienia prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej. Sąd stwierdził naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Formułując wytyczne dla organu wskazał, że organ powinien uwzględnić, iż wypłata środków skarżącemu dotyczyła okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., jak i dokonać oceny, czy w sprawie zasadne jest przyjęcie dobrej wiary skarżącego w odniesieniu do pozostałych okresów płatności.

Wyrażona w powołanym wyroku ocena prawna wiązała Sąd rozpoznający niniejszą sprawę i należało ją uwzględnić przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji.

Z uzasadnienia wiążącego Sąd w niniejszej sprawie wyroku z dnia 16 marca 2017 r. wynika, że pomimo uchylenia rozporządzenia nr 796/2004 rozporządzeniem nr 1122/2009, ma ono nadal zastosowanie w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych i okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. W konsekwencji powyższego, w omawianym wyroku Sąd przyjął, że w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy rozporządzenia nr 796/2004, skoro przyznana skarżącemu decyzją z dnia 13 czerwca 2008 r. renta strukturalna dotyczyła okresu premiowego, który rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Ponadto Sąd dostrzegł, że przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 jest przepisem spełniającym warunki uznania go za bezpośrednio skuteczny, a więc za przepis, który w świetle zasady efektywności, bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa prawa unijnego stanowił (i powinien był stanowić) wyłączną podstawę rekonstrukcji normy prawnej do ustalenia okresu przedawnienia prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia z tytułu renty strukturalnej. Poza tym, zdaniem Sądu, skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze, za czym przemawiają okoliczności związane z uzyskaniem przez producenta zaświadczenia Placówki Terenowej KRUS w [...] z dnia 6 lipca 2007 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, fakt prowadzenia działalności rolnej pomimo świadczenia pracy w A Sp. z o.o. w [...] oraz nieprzerwanego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że błędne przeświadczenie skarżącego, iż renta strukturalna jest mu należna jest usprawiedliwione, a działaniom strony zmierzającym do otrzymania tej płatności nie można przypisać złej wiary.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod tym kątem, stwierdzić należy, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań wynikających z przytoczonego wyroku. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR - uwzględniając stanowisko Sądu - zastosował przepisy rozporządzenia nr 796/2004 dla wszystkich okresów premiowych, których dotyczyła wypłata skarżącemu środków z tytułu przyznanej renty strukturalnej.

Odnotować przyjdzie, że w sytuacji gdy ostateczną decyzją z dnia 29 grudnia 2015 r. uznano, że przyznanie skarżącemu pomocy w postaci renty strukturalnej nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż nie zostały spełnione warunki do jej nabycia (w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący nie spełniał warunku posiadania minimum 5-letniego udokumentowanego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną), prawidłowo organy Agencji zakwalifikowały wypłacone środki jako nienależne, a zatem podlegające zwrotowi. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. W krajowym porządku prawnym obowiązek zwrotu pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1387, z późn. zm.). Zgodnie bowiem z tą regulacją, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). Pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie, jest w szczególności pomoc: wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem (ust. 2 pkt 1); wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem (ust. 2 pkt 2); wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji (ust. 2 pkt 3); wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej (ust. 2 pkt 4). Właściwość i tryb ustalania kwot pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej (ust. 3). Natomiast na gruncie prawa unijnego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisu art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 stanowiącego, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (ust. 4 zdanie pierwsze). Zgodnie zaś z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działa w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy prawidłowo dokonał oceny okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanek zawartych w art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. W tym zakresie słusznie stwierdził, że wypłata przyznanej skarżącemu renty strukturalnej nie była wynikiem błędu organu ją przyznającego. Takie też stanowisko wyraził Sąd w wyroku z dnia 16 marca 2017 r. Odnosząc się z kolei do przesłanki zwalniającej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych środków pomocowych, tj. przesłanki przedawnienia, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, organ - zgodnie z wytycznymi Sądu - uznał, że skarżący działał w dobrej wierze. W konsekwencji tego, przyjmując czteroletni okres przedawnienia, właściwie wyliczył, że zwrotowi podlega łączna kwota 52.592,15 zł nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, zrealizowanych od 20 kwietnia 2012 r. do końca okresu pobierania renty, tj. do września 2015 r. Natomiast odnośnie do płatności w łącznej wysokości 48.715,49 zł, zrealizowanych w okresie od lipca 2008 r. do 4 kwietnia 2012 r., organ zasadnie stwierdził, że upłynął już czteroletni okres pomiędzy wypłatą płatności a zawiadomieniem o jej nienależnym charakterze (wszczęcie postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności).

W ocenie Sądu, zasadnie też przyjął organ odwoławczy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do całkowitego odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności znacznie przekracza równowartość 100 euro.

Za chybiony Sąd uznał zarzut skarżącego wskazujący na błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów rozporządzeń Komisji Unii Europejskiej. W powoływanym już wcześniej wyroku z dnia 16 marca 2017 r. przesądzono, że w kwestii przedawnienia zastosowanie znajduje art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Sąd nie miał też podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego natury słusznościowej, materialnej i zdrowotnej, gdyż - podkreślić raz jeszcze trzeba - sądy administracyjne badają wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy dokonał niezbędnych dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób trafny ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nadto, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 16 marca 2017 r., dokonał prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod powołane w zaskarżonej decyzji przepisy i właściwie ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 52.592,15 zł. Poza tym organ, stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a., przedstawił w zaskarżonej decyzji szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając jego motywy.

Wobec tego zarzuty skargi uznać należało za bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się też z urzędu wad postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 P.p.s.a.