Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 245/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, art. 148
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: 1. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania na podstawie art. 145  paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa rozpoczyna swój bieg od momentu, w którym wnioskodawca dowiedział się o istnieniu orzeczenia sądu lub innego organu potwierdzającego sfałszowanie dowodu, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, bądź potwierdzającego , że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa, a nie od daty kiedy uzyskał wiadomość, że prawdopodobnie dowód ten został sfałszowany lub też że decyzja mogła zostać wydana w wyniku przestępstwa.

2. Upływ czasu, który uniemożliwia stronie przestawienie orzeczenia stosownego organu, o którym mowa w art. 145 paragraf 2 kpa, nie może zamykać uprawnionemu podmiotowi możliwości wykazania, że kwestionowana decyzja została wydana w wyniku przestępstwa lub na podstawie sfałszowanego dowodu, gdyż art. 145 paragraf 3 kpa pozwala na wznowienie postępowania także w sytuacji, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu.  W takiej jednak sytuacji strona musi mieć faktyczną - a nie tylk teoretyczną - możliwość skutecznego powołania się na okoliczność z art 145 paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa, gdyż w przeciwnym razie wynikające z art. 145 paragraf 3 kpa prawo byłoby iluzoryczne.

3. Nie do zaakceptowania jest stanowisko, że powoływanie się przez uprawniony podmiot na okoliczność z art. 145 paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa wtedy, gdy uprawdopodobnienie tej okoliczności nie jest możliwe może zamykać drogę tej stronie wówczas, gdy dysponuje ona możliwością wykazania tej okoliczności.  W tej sytuacji początek biegu terminu wynikającego z art. 148 paragraf 1 kpa należy liczyć od dnia, w którym strona ma rzeczywistą możliwość skutecznego powołania się na tę okoliczność, ponieważ dopiero od tego dnia wie, że okoliczność stanowiąca posawę do wznowienie postępowania faktycznie zachodzi.

TEZY

1. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania na podstawie art. 145  paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa rozpoczyna swój bieg od momentu, w którym wnioskodawca dowiedział się o istnieniu orzeczenia sądu lub innego organu potwierdzającego sfałszowanie dowodu, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, bądź potwierdzającego , że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa, a nie od daty kiedy uzyskał wiadomość, że prawdopodobnie dowód ten został sfałszowany lub też że decyzja mogła zostać wydana w wyniku przestępstwa.

2. Upływ czasu, który uniemożliwia stronie przestawienie orzeczenia stosownego organu, o którym mowa w art. 145 paragraf 2 kpa, nie może zamykać uprawnionemu podmiotowi możliwości wykazania, że kwestionowana decyzja została wydana w wyniku przestępstwa lub na podstawie sfałszowanego dowodu, gdyż art. 145 paragraf 3 kpa pozwala na wznowienie postępowania także w sytuacji, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu.  W takiej jednak sytuacji strona musi mieć faktyczną - a nie tylk teoretyczną - możliwość skutecznego powołania się na okoliczność z art 145 paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa, gdyż w przeciwnym razie wynikające z art. 145 paragraf 3 kpa prawo byłoby iluzoryczne.

3. Nie do zaakceptowania jest stanowisko, że powoływanie się przez uprawniony podmiot na okoliczność z art. 145 paragraf 1 pkt 1 lub 2 kpa wtedy, gdy uprawdopodobnienie tej okoliczności nie jest możliwe może zamykać drogę tej stronie wówczas, gdy dysponuje ona możliwością wykazania tej okoliczności.  W tej sytuacji początek biegu terminu wynikającego z art. 148 paragraf 1 kpa należy liczyć od dnia, w którym strona ma rzeczywistą możliwość skutecznego powołania się na tę okoliczność, ponieważ dopiero od tego dnia wie, że okoliczność stanowiąca posawę do wznowienie postępowania faktycznie zachodzi.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz, Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca), Protokolant Magda Mikus, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2008r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przejęcia w zamian za zaopatrzenie emerytalne na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego I. uchyla decyzję I i II instancji; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonania w całości; III. zasądza zwrot kosztów postępowania od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego w kwocie 457 czterysta pięćdziesiąt siedem) zł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy Ł. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 148 § 1 oraz art. 149 § 3 kpa odmówił wznowienia postępowania w sprawie wszczętej na wniosek K.Z., zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...]r. wydaną przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz., na mocy której przejęto w całości na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 5,43 ha użytków rolnych wraz z zabudowaniami gospodarczymi, położone we wsi S., stanowiące dotychczas własność K.Z..

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w dniu 24 czerwca 1997 r. do Wojewody W. wpłynął wniosek M.Z., syna K.Z., o uchylenie wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] r. w trybie art. 155 kpa, w którym wnioskodawca podniósł, iż odręcznie sporządzone podanie K.Z. z dnia 11 września 1963 r., dotyczące prośby o przejęcie jej gospodarstwa przez Skarb Państwa w zamian za rentę, w rzeczywistości nie zostało przez nią napisane ani podpisane – a zatem zostało w całości sfałszowane. Wnioskodawca wskazał ponadto, że jest on właścicielem opisanego wyżej gospodarstwa w świetle postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po K.Z. oraz umowy darowizny z dnia 4 lipca 1996 r., co potwierdzają zapisy w księdze wieczystej nr [...].

Wójt Gminy Ł. podał następnie, że po rozpatrzeniu powyższego wniosku Wojewoda W. decyzją z dnia [...] r. odmówił uchylenia kwestionowanej decyzji z dnia [...]r., uznając ją za prawidłową, a także podkreślając, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne w dacie śmierci K.Z. stanowiło własność Skarbu Państwa, a zatem nie mogło wchodzić w skład masy spadkowej po zmarłej, co oznacza, że M.Z. nie jest w tym zakresie następcą prawnym K.Z.. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2000 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano między innymi na brak możliwości uwzględnienia zgłoszonego przez wnioskodawcę zarzutu sfałszowania wniosku K.Z. o przejęcie jej gospodarstwa na rzecz państwa, zaznaczając, że ocena tego rodzaju zarzutów należeć winna do właściwej prokuratury. Skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2002 r. sygn. akt IV SA 922/00, w którym uznano, iż skarżący nie posiada przymiotu strony w toczącym się postępowaniu. Sąd wskazał przy tym, że okoliczność ta nie przesądza o ewentualnej legitymacji skarżącego w innych postępowaniach, gdyby takowe się toczyły, w tym w ewentualnym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji.

Organ I instancji wskazał, iż w dniu 8 marca 2002 r. do Wojewody D. wpłynął wniosek pełnomocnika M.Z. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. We wniosku tym podano, że do roku 1982 M.Z. traktowany był jako właściciel przedmiotowego gospodarstwa rolnego i ponosił związane z tym ciężary, natomiast jego matka nie otrzymywała renty z tytułu przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia [...] r. Wojewoda D. odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej wyżej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda stwierdził między innymi, że okoliczność, na którą powołuje się M.Z., należy do enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 kpa przesłanek wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. Wniesiona zaś przez M.Z. skarga na tę decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 326/04, a skarga kasacyjna od tego wyroku została odrzucona postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 265/05.

Wójt Gminy Ł. wskazał następnie, iż w dniu 22 marca 2006 r. M.Z. złożył do Wojewody D. wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] r. wydaną przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz.. Jako podstawę wskazał art. 145 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Wywodził, iż wniosek K.Z. z dnia 6 marca 1963 r. o przejęcie jej gospodarstwa przez Skarb Państwa w zamian za rentę został sfałszowany. Wniosek ten Wojewoda przekazał postanowieniem z dnia [...] r. Wójtowi Gminy Ł. jako organowi właściwemu w sprawie.

Organ I instancji podniósł, że M.Z., uzasadniając wniosek kolejnymi pismami, przedłożył między innymi opinię biegłych z zakresu grafologii oraz postanowienie Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. [...] o odmowie wszczęcia dochodzenia "w przytoczonej wyżej sprawie", postanowienie Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. ([...]) o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie dotyczącej podrobienia w dniu 11 września 1963 r. w S. podpisu K.Z. na podaniu o przejęcie gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, to jest o czyn z art. 270 § 1 kk z powodu ustania karalności przestępstwa oraz postanowienie Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] nie uwzględniające zażalenia M.Z. na postanowienie Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r.

Podnosząc, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy Ł. odmówił wznowienia postępowania w wyżej wymienionej sprawie, organ ten wskazał, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło między innymi, że organ I instancji stosownie do art. 149 § 2 kpa "nie może oceniać przyczyn wznowienia postępowania przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Ustalenie czy zachodzą podstawy wznowienia może nastąpić wyłącznie w toku wznowionego postępowania". Kolegium stwierdziło, iż "ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji biorąc pod uwagę zebrany materiał dowodowy w sprawie, a także argumentację Kolegium, rozważy czy w świetle wskazanych przepisów prawa wniosek M.Z. o wznowienie postępowania został złożony w terminie i czy oparty został na podstawie wymienionej w art. 145 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego".

Powołując się na art. 145 § 1 pkt 1 kpa oraz argumentację Samorządowego Kolegium Odwoławczego, Wójt Gminy Ł. stwierdził, że aby skutecznie wykazać zaistnienie podstawy wznowienia z tego przepisu, muszą łącznie wystąpić trzy przesłanki: 1) w decyzji ostatecznej organ administracyjny rzeczywiście poczynił ustalenia faktyczne z powołaniem się na sfałszowany dowód; 2) sfałszowanie musi zostać stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu (chyba, że zajdą okoliczności, o których mowa w art. 145 § 2 lub 3 kpa); 3) na sfałszowanym dowodzie oparte zostało takie ustalenie, które miało wpływ na rozstrzygnięcie decyzją ostateczną. Wójt podkreślił, że przed przystąpieniem do wznowienia postępowania organ zobowiązany jest do zbadania, czy istnieją formalne podstawy wznowienia, to jest czy z żądaniem wystąpiła strona, czy został zachowany termin określony w art. 148 kpa oraz czy strona powołała się na wyżej wymienione ustawowe przesłanki.

Oceniając formalne podstawy wznowienia organ doszedł do wniosku, iż z żądaniem wznowienia postępowania wystąpił podmiot mający legitymację w sprawie (strona).

Podstawą żądania wszczęcia postępowania jest przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 kpa.

Odnosząc się do wymogu złożenia podania w ustawowo przewidzianym terminie organ wskazał, że zgodnie z art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Wójt Gminy Ł. podniósł następnie, iż z dokumentacji będącej w jego posiadaniu wynika, że na okoliczność podrobienia podpisu skarżący powoływał się już w dniu 24 czerwca 1997 r. w postępowaniu przed Wojewodą W., zakończonym decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. Okoliczność podrobienia podpisu była więc znana już stronie w dniu złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, to jest 24 czerwca 1997 r. Zdaniem organu I instancji, od tego dnia należy liczyć miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Najpóźniej jednak termin ten należy liczyć od dnia 21 marca 2002 r., to jest od dnia postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia dochodzenia w przedmiotowej sprawie.

Wskazując na powyższe organ I instancji stwierdził, że postępowanie o wznowienie przedmiotowego postępowania nie może zostać wszczęte, gdyż nie zostały spełnione przesłanki z art. 145 kpa. Wnioskodawca nie udowodnił, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności, okazały się fałszywe. Nadto wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie upływ terminów, jaki miał miejsce pomiędzy powzięciem informacji o istnieniu ewentualnej przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego a złożeniem wniosku przez M.Z..

W odwołaniu od tej decyzji M.Z. wniósł o zmianę decyzji w całości i wznowienie postępowania zakończonego ostateczna decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. z dnia [...] r. nr [...].

Skarżący oświadczył, że nie jest prawdą, iż nie zachował terminu oraz że nie udowodnił, że dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe. Podkreślił, że zgodnie z art. 145 § 3 kpa umorzenie postępowania karnego z powodu upływu czasu nie przekreśla możliwości wznowienia postępowania oraz że Sąd Rejonowy w Dz. w postanowieniu z dnia [...] r. w uzasadnieniu wskazał, że czyn z art. 270 § 1 kk został popełniony, lecz odmówiono wszczęcia postępowania przygotowawczego z powodu przedawnienia karalności przestępstwa. Wskazał, iż w dniu 9 marca 2007 r. ponowił wniosek o wznowienie postępowania przedkładając powyższe postanowienie Sądu, a więc zachował miesięczny termin od wydania przez Sąd postanowienia, w którym na podstawie opinii grafologa ustalono z całą pewnością, że przestępstwo popełniono. Skarżący oświadczył, że przed tą datą miał podejrzenia, lecz nie miał dowodu.

M.Z. podniósł, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając jego odwołanie w dniu 23 sierpnia 2007 r. wskazało, że "Zdaniem Kolegium w tej sprawie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania, z żądaniem wznowienia wystąpiła strona prawidłowo powołała się ona na ustawowe przesłanki wznowienia oraz zachowała termin do wniesienia żądania. Kolegium stanęło na stanowisku iż Wójt Gminy Ł. błędnie nie wziął pod uwagę że M.Z. uzupełnił swój wniosek z dnia 16.03.06 r. wnioskiem z 9.03.07 r. w którym jako podstawę wznowienia dodatkowo przywołał art. 145 par. 3 k.p.a. popierając go Postanowieniem Sądu Rejonowego w Dz. Wydział VII Grodzki z dnia [...] r. sygn. akt [...] co też uczynił. Skutecznie o wznowienie postępowania z art. 145 par. 3 k.p.a. M.Z. mógł wystąpić w terminie miesiąca od uprawomocnienia się Postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. [...] r co też uczynił".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 148 § 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że stosownie do art. 16 § 1 kpa decyzje, od których stronie nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, a wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie. W postępowaniu wznowieniowym bada się jedynie, czy wniosek złożyła uprawniona strona, czy właściwie określiła podstawę wznowienia i czy zachowała termin do złożenia wniosku. Niedopuszczalna jest natomiast – jak to uczynił organ I instancji – w postępowaniu wznowieniowym ocena zasadności zgłoszonych przez stronę podstaw wznowienia.

Kolegium stwierdziło, że jest poza sporem, iż wnioskodawca jest uprawniony do złożenia wniosku. Jako podstawy wznowienia określił on we wniosku z dnia 28 marca 2006 r. (data wpływu wniosku do organu) art. 145 § 1 i § 2 kpa, wskazując na sfałszowanie wniosku z listopada 1963 r. i podpisu jego matki K.Z. złożonego na tym wniosku w sprawie o przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę. Strona uważała więc, że nastąpiło jednocześnie sfałszowanie dowodu oraz że decyzja została wydana w wyniku przestępstwa. W dniu 14 marca 2007 r. wnioskodawca złożył pismo, do którego dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oddalające jego zażalenie na odmowę wszczęcia dochodzenia w sprawie sfałszowania podpisu jego matki na wniosku z dnia 11 września 1963 r. Oceniając to pismo organ II instancji podkreślił, że wnioskodawca podtrzymał w nim wniosek o wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 2 kpa oraz przedłożył nowy dowód na okoliczność jej istnienia i liczenia terminu do złożenia wniosku. Kolegium stwierdziło, że pod tym kątem prowadził postępowanie organ I instancji, choć omyłkowo podał, iż wnioskodawca podnosił wyłącznie podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Wskazało następnie, iż według utrwalonego orzecznictwa sądowego wniosek o wznowienie postępowania powinien być na tyle precyzyjny, by umożliwić organowi administracji publicznej prawidłowe określenie zakresu wznowienia postępowania. Strona we wniosku powinna więc określić podstawy wznowienia, a także je uprawdopodobnić. W tej sprawie wnioskodawca jako jedną z podstaw wznowienia postępowania zgłosił art. 145 § 1 pkt 1 kpa, a jednocześnie wskazywał jedynie na okoliczność sfałszowania wniosku. Wniosek jest pismem procesowym inicjującym postępowanie (art. 60 § 1 kpa), a więc nie jest dowodem w rozumieniu art. 75 kpa. W opinii Kolegium powoływanie się przez wnioskodawcę na przesłankę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 kpa jest zatem nieporozumieniem. Organ stwierdził, iż w odwołaniu wnioskodawca nie podtrzymał już tej podstawy wznowienia. Następnie Kolegium wskazało, że stosownie do art. 60 § 3 kpa podanie powinno być podpisane przez wnoszącego, a skoro jest to dokument wywołujący skutki prawne, to podpisanie takiego dokumentu przez inną osobę stanowi przestępstwo przeciwko dokumentowi (obecnie art. 270 § 1 kk). Wnioskodawca może więc wskazywać na sfałszowanie wniosku jako przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 2 kpa. Organ odwoławczy podkreślił, iż w sprawie o wznowienie postępowania konieczne jest wnikliwe zbadanie zachowania przez stronę terminu do złożenia wniosku, gdyż okoliczność ta nie może już być sprawdzana po wznowieniu postępowania, zaś wznowienie postępowania w sytuacji, gdy strona złożyła wniosek po terminie godzi w zasadę trwałości decyzji. Badając zachowanie terminu przez wnioskodawcę do złożenia wniosku organ II instancji stwierdził, że w tej sprawie nie mogło dojść do stwierdzenia sfałszowania podpisu na wniosku orzeczeniem sądowym z uwagi na upływ czasu (przedawnienie). Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 5, a przedawnienie jego karalności następuje po 5 latach od jego popełnienia (art. 101 § 2a kk). Skoro zaś do sfałszowania podpisu miało dojść w dniu 11 września 1963 r., to przedawnienie jego karalności nastąpiło w dniu 11 września 1968 r. Po tej więc dacie sąd nie mógł już wydać orzeczenia merytorycznego, a jedynie mógł umorzyć postępowanie (a prokurator odmówić wszczęcia postępowania) – z uwagi na przedawnienie karalności przestępstwa (art. 17 § 1 pkt 6 kpk). W postanowieniu takim sąd nie dokonuje żadnych ustaleń – poza ustaleniem terminu upływu karalności przestępstwa. Nie przeprowadza więc żadnego postępowania dowodowego ani nie ocenia ewentualnych dowodów złożonych przez zawiadamiającego o przestępstwie. Z tych więc względów postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania karnego nie mają żadnego znaczenia dla istnienia podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 2 kpa, ani nawet dla liczenia początkowego biegu terminu do wniesienia wniosku. Okoliczność, że w postanowieniu z dnia 1 marca 2007 r. Sąd wypowiedział się co do oceny opinii grafologa – zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. – nie ma też żadnego znaczenia. W wypowiedzi tej raczej chodziło o podkreślenie, że orzeczenie zapadło ze względu na ustanie karalności przestępstwa, a nie z uwagi na kwestionowanie opinii grafologa. Gdyby postępowanie administracyjne zostało wznowione, to właściwy organ mógł musiałby dokonać samodzielnej oceny takiego dowodu. Ustanie karalności przestępstwa nie zamyka stronie możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa, gdyż jak słusznie zauważa wnioskodawca możliwość taką przewiduje art. 145 § 3 kpa. Skoro w postępowaniu karnym nie można już ustalić, czy doszło do popełnienia czynu przestępnego, to wnioskodawca mógł złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa uprawdopodabniając go, a następnie po wznowieniu postępowania dowodzić, że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa. W sytuacji więc, gdy wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa składany jest w warunkach określonych w art. 145 § 3 kpa, to termin do złożenia wniosku nie może być liczony od dnia uprawomocnienia się postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania karnego lub oddalenia zażalenia na odmowę wszczęcia postępowania. Z tych względów obecny skład organu odwoławczego nie podzielił poglądu wyrażonego przez inny skład w orzeczeniu z dnia 23 sierpnia 2007 r., z którego wynika, że wnioskodawca mógł skutecznie złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa w terminie 1 miesiąca od dnia prawomocności postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. W opinii obecnego składu Kolegium termin ten należy liczyć od daty, kiedy wnioskodawca uzyskał wiadomość, że prawdopodobnie zostało popełnione przestępstwo. Z akt sprawy wynika, że na podrobienie podpisu matki wnioskodawca powoływał się już 24 czerwca 1997 r., a więc od tej daty należy liczyć termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Tak więc – w ocenie Kolegium – skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku określonego w art. 145 § 1 kpa.

Na powyższą decyzję M.Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia [...] r. oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi M.Z. podał, że w 1997 r. nabrał podejrzeń, iż wniosek jego matki z dnia 11 listopada 1963 r. nie jest jej autorstwa. Podkreślił, że w postanowieniu Prokuratora z dnia [...] r. nie ma żadnego słowa o tym, że prokurator stwierdza popełnienie przestępstwa. Jest to tylko postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia z powodu przedawnienia karalności. Fakt popełnienia przestępstwa stwierdził natomiast Sąd Rejonowy w Dz. w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Zdaniem skarżącego, od tej daty biegnie termin do wznowienia postępowania, gdyż dopiero "w tej dacie uzyskano pewność o popełnieniu przestępstwa, co zostało potwierdzone orzeczeniem sądowym", przy czym umorzenie postępowania karnego na skutek upływu czasu nie przekreśla możliwości wznowienia postępowania zgodnie z treścią art. 145 § 3 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia występują. Skarga zatem zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że skarżący M.Z. jest podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie wszczętej na wniosek K.Z., zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] r. wydaną przez Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz., na mocy której przejęto w całości na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 5,43 ha użytków rolnych wraz z zabudowaniami gospodarczymi, położone we wsi S., stanowiące dotychczas własność K.Z..

Nie budzi też wątpliwości, że skarżący jako podstawę wznowienia wskazał w istocie okoliczność z art. 145 § 1 pkt 2 kpa, to jest, iż decyzja Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. z dnia [...] r. nr [...] została wydana w wyniku przestępstwa, gdyż podjęto ją w wyniku rozpoznania wniosku matki skarżącego K.Z., który to wniosek był sfałszowany.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż – jak wynika z akt administracyjnych – wydanie decyzji Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. z dnia [...] r. nr [...] nastąpiło na podstawie wniosku z dnia 11 września 1963 r., bowiem decyzja z dnia [...] r., podjęta wskutek złożenia wniosku z dnia 6 marca 1963 r., została wyeliminowana z obrotu prawnego (anulowana), co zostało wyraźnie podane w piśmie Kierownika Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Dz. z dnia [...] r. (k. 17 akt osadnika rolnego).

W tym miejscu uznać należy za trafne stanowisko organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji, że podnoszona przez skarżącego okoliczność nie stanowi podstawy z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, lecz z art. 145 § 1 pkt 2 kpa, ponieważ wniosek opatrzony datą "11.IX.63" (a więc z dnia 11 września 1963 r., a nie – jak błędnie napisano w skardze z dnia 11 listopada 1963 r.) o przejęcie gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa w zamian za rentę nie był dowodem w rozumieniu art. 75 kpa, lecz pismem procesowym wszczynającym postępowanie administracyjne, a więc dokumentem wywołującym skutki prawne. Jeżeli zatem wniosek, który wszczął konkretne postępowanie administracyjne był sfałszowany, a postępowanie to zostało zakończone wydaniem decyzji, to do wydania tej decyzji doszło w wyniku przestępstwa (obecnie z art. 270 § 1 kk). Pomiędzy tym przestępstwem a wydaniem decyzji zachodzi związek przyczynowy, bowiem gdyby sfałszowany wniosek nie został złożony, to decyzja ta nie zostałaby podjęta.

Fakt, że skarżący przywoływał także jako podstawę wznowieniową art. 145 § 1 pkt 1 kpa nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, ponieważ to do organu administracji publicznej należy ocena, czy podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności odpowiadają ustawowym przesłankom wznowieniowym z art. 145 § 1 kpa, a jeżeli tak, to – w realiach niniejszej sprawy – czy z pkt 1, czy też pkt 2 § 1 art. 145 kpa.

W świetle treści postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz sprawozdania z przeprowadzonych badań porównawczych pisma ręcznego z dnia 2 grudnia 2006 r. nie budzi wątpliwości, że wniosek z dnia 11 września 1963 r. nie był autorstwa K.Z., a więc został sfałszowany.

W tym stanie rzeczy decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma to, od kiedy, w realiach niniejszej sprawy, należy liczyć wynikający z art. 148 § 1 kpa termin 1 miesiąca do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Rozważają tę kwestie zauważyć trzeba, iż skoro w postanowieniu Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. nie było wyraźnego stwierdzenia, że wniosek z dnia 11 września 1963 r., który był podstawą przejęcia decyzją z dnia [...] r. gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, został sfałszowany, to na podstawie tego postanowienia skarżący nie mógł skutecznie występować o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. W motywach postanowienia Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. zawarto bowiem jedynie stwierdzenie, że M.Z. wnosił o przeprowadzenie postępowania w sprawie sfałszowania podpisu K.Z. na wniosku o przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa podając, iż jeden z dwóch wniosków o przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa został napisany nie przez K.Z. oraz że sfałszowany został również podpis na wniosku. Tak więc fakt sfałszowania podpisu nie został potwierdzony przez prokuratora, który odmawiając wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie stwierdzał jedynie, że nastąpiło przedawnienie karalności tego przestępstwa, a zatem z uwagi na przedawnienie prokurator w ogóle nie wnikał w to, czy fakt sfałszowania podpisu miał miejsce, czy też nie. Dopiero w postanowieniu Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] wyraźnie podano, iż: "Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że wprawdzie czyn z art. 270 § 1 k.k. został popełniony skoro biegły z zakresu ekspertyzy pisma wykluczył autorstwo K.Z. na w/w podaniu". Zauważyć przy tym wypada, ze sprawozdanie z przeprowadzonych badań porównawczych pisma ręcznego opatrzone jest datą 2 grudnia 2006 r. i zostało skierowane do organu ścigania.

Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 kpa rozpoczyna swój bieg od momentu, w którym wnioskodawca dowiedział się o istnieniu orzeczenia sądu lub innego organu potwierdzającego sfałszowanie dowodu, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, bądź potwierdzającego, że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa, a nie od daty, kiedy uzyskał wiadomość, że prawdopodobnie dowód ten został sfałszowany lub też że decyzja mogła zostać wydana w wyniku przestępstwa. W realiach niniejszej sprawy takim orzeczeniem jest postanowienie Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...], gdyż zebrany w sprawie materiał nie pozwala na ustalenie, że przed jego wydaniem znane było skarżącemu jakiekolwiek inne orzeczenie potwierdzające sfałszowanie wniosku z dnia 11 września 1963 r. W szczególności – jak już wyżej zaznaczono – w postanowieniu Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. nie było wyraźnego stwierdzenia, że wniosek z dnia 11 września 1963 r. został sfałszowany, a postanowienie Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] uprawomocniło postanowienie Prokuratora Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. o odmowie wszczęcia dochodzenia z uwagi na przedawnienie karalności przestępstwa.

Unormowanie zawarte w art. 145 § 3 kpa umożliwia uprawnionym podmiotom złożenie wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa także po ustaniu karalności przestępstwa.

Nie kwestionując co do zasady stwierdzenia, iż w takiej sytuacji wnioskodawca może złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 kpa uprawdopodabniając go, a następnie po wznowieniu postępowania dowodzić, że do wydania decyzji doszło w wyniku przestępstwa, stwierdzić należy, iż takie uprawdopodobnienie musi mieć uzasadnione podstawy i nie może opierać się tylko na samym przekonaniu wnioskodawcy, a tym bardziej jedynie na niczym nie potwierdzonym przypuszczeniu. Zauważyć wypada, że przed podjęciem postanowienia Sądu Rejonowego w Dz. z dnia [...] r. sygn. akt [...] organy administracyjne faktu sfałszowania wniosku z dnia 11 września 1963 r. w istocie nie uważały za uprawdopodobniony w jakimkolwiek stopniu.

Wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania należy liczyć od daty, kiedy wnioskodawca uzyskał wiadomość, że prawdopodobnie zostało popełnione przestępstwo, uznać zatem należy za błędne. Gdyby takie stanowisko Kolegium uznać za słuszne, to konsekwencją tego byłaby niemożność skutecznego żądania wznowienia postępowania w każdej sprawie, w której co prawda fakt popełnienia przestępstwa (sfałszowania dowodu) byłby stwierdzony orzeczeniem sądu lub innego organu zapadłym w czasie krótszym od miesiąca przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania, jeżeli tylko przed zapadnięciem tego orzeczenia, ponad miesiąc przed złożeniem wniosku o wznowienie, wnioskodawca wyraziłby pogląd, że przestępstwo takie (sfałszowanie dowodu) miało miejsce, choćby było to tylko przypuszczenie. Podkreślić należy, że dla możliwości skutecznego ubiegania się o wznowienie postępowania z powodu popełnienia przestępstwa (sfałszowania dowodu) konieczne jest dysponowanie orzeczeniem sądu lub innego organu fakt ten potwierdzającym. Samo przypuszczanie, że popełniono przestępstwo (sfałszowano dowód), czy też przekonanie o tym, a nawet wiedza nie poparta stosownym orzeczeniem, nie są wystarczające do ubiegania się na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 kpa o wznowienie postępowania. Tak więc fakt, że dana osoba składała wniosek o wznowienie postępowania z powodu wydania decyzji w wyniku przestępstwa (oparcia kwestionowanej decyzji na sfałszowanym dowodzie) przed zapadnięciem orzeczenia potwierdzającego takie okoliczności, nie może pozbawiać tej osoby możliwości złożenia wniosku o wznowienie po zapadnięciu stosownego orzeczenia. Dopiero bowiem po zapadnięciu orzeczenia sądu lub innego organu potwierdzającego popełnienie przestępstwa, w wyniku którego doszło do wydania kwestionowanej decyzji, bądź też potwierdzającego sfałszowanie dowodu, na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, wniosek o wznowienie postępowania może być skuteczny.

Upływ czasu, który uniemożliwia stronie przedstawienie stronie orzeczenia stosownego organu, o którym mowa w art. 145 § 2 kpa, nie może zamykać uprawnionemu podmiotowi możliwości wykazania, że kwestionowana decyzja została wydana w wyniku przestępstwa lub na podstawie sfałszowanego dowodu, gdyż art. 145 § 3 kpa pozwala na wznowienie postępowania także w sytuacji, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte na skutek upływu czasu. W takiej jednak sytuacji strona musi mieć faktyczną – a nie tylko teoretyczną – możność skutecznego powołania się na okoliczność z art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 kpa, gdyż w przeciwnym razie wynikające z art. 145 § 3 kpa prawo byłoby iluzoryczne.

Nie do zaakceptowania jest stanowisko, że powoływanie się przez uprawniony podmiot na okoliczność z art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 kpa wtedy, gdy uprawdopodobnienie tej okoliczności nie jest możliwe, może zamykać drogę tej stronie wówczas, gdy dysponuje ona możliwością wykazania tej okoliczności. W takiej sytuacji początek biegu terminu wynikającego z art. 148 § 1 kpa należy liczyć od dnia, w którym strona ma rzeczywistą możliwość skutecznego powołania się na tę okoliczność, ponieważ dopiero od tego dnia wie, że okoliczność stanowiąca podstawę do wznowienia postępowania faktycznie zachodzi.

Mając na względzie powyższe uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 145 § 3 i art. 148 § 1 kpa i to w stopniu uzasadniającym usunięcie tych decyzji z obrotu prawnego, bowiem stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 i art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji.