Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 759/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2008-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 138 ust 1 in 2
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 7 i 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Sylwia Hwozdyk-Wojcieszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. Zastępca Dyrektora Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej w G., powołując się na przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 1, 6, 7, 8, art. 25 ust. 1, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez M.J. w okresie od 1 marca 2006r. do 31 maja 2007r. w łącznej kwocie 2.241 zł jest świadczeniem nienależnie pobranymi i zobowiązał M.J. do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na mocy decyzji nr [...] M.J. nabyła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 144 zł miesięcznie, który następnie decyzją [...] został podwyższony do wysokości 153 zł miesięcznie.

Organ podkreślił, że w formularzu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego M.J. została pouczona, iż zgodnie z art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmiany w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jest ona zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie organu wypłacającego świadczenie.

Zastępca Dyrektora Gorzowskiego Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej stwierdził, iż pomimo zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń, M.J. nie dopełniła obowiązku niezwłocznego powiadomienia tego organu. W konsekwencji, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował w dniu 16 maja 2007r. Gorzowskie Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, iż M.J. pobiera dodatek pielęgnacyjny, w związku z ukończeniem 75 lat życia, od 1 marca 2006r.

Z uwagi na powyższe, w uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w myśl art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zaś na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, jak również świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Ponadto, zgodnie z art. 30 ust. 8 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest obowiązana do jego zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych, czyli stosownie do okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie od dnia 1 kwietnia 2006r.

Pismem z dnia 17 sierpnia 2007r. M.J. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] odwołanie od powyższej decyzji, w którym zwróciła uwagę, że w decyzjach, w których orzeczono o przyznaniu jej zasiłku pielęgnacyjnego wskazano, iż przyznano go bezterminowo.

Odwołująca się wyjaśniła, iż była przekonana, że dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z ukończeniem 75 roku życia jest świadczeniem niezależnym od zasiłku pielęgnacyjnego, przyznawanego w związku z legitymowaniem się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu M.J. podniosła także, iż nie jest w stanie zwrócić orzeczonej kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Z uwagi na powyższe, zwróciła się do Kolegium z prośbą o umorzenie całej kwoty nienależnie pobranego świadczenia, bądź o umorzenie połowy tej kwoty oraz odsetek, jak i o rozłożenie pozostałej sumy na raty w wysokości 20 zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania – działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 9 oraz art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji przedstawione w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji.

Kolegium wskazało, że konsekwencją uzyskania przez Gorzowskie Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o pobieraniu przez M.J. od dnia 1 marca 2006r. dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia było wydanie przez organ I instancji decyzji nr [...], którą zmieniono decyzję nr [...] w ten sposób, iż przyznano M. J. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 144 zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 28 lutego 2006r. oraz uchylono decyzję nr [...]. Kolegium przypomniało, iż od decyzji z dnia 1 czerwca 2007r. M.J. nie odwoływała się.

Odnosząc się do wniosku o umorzenie całości, bądź części nienależnie pobranego zasiłku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. podniosło, iż to organ I instancji winien przeprowadzić w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające i wydać decyzję administracyjną. W oparciu bowiem o dyspozycję art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych to organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, o ile zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Pismem z dnia 18 października 2007r. M.J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na wyżej wskazaną decyzję Kolegium.

Skarżąca nawiązując do podnoszonej przez organy I, jak i II instancji kwestii podpisanego przez nią w formularzu wniosku oświadczenia stwierdziła, iż nie posiada jego kopii, nie pamięta czego ono dotyczyło, jak i w jakich okolicznościach zostało przez nią podpisane.

Zapewniła także, że nie była świadoma, iż pobiera nienależny jej zasiłek.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze - nie znajdując podstaw do zmiany swojej decyzji - wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Ponadto poinformowało, że decyzją nr [...] Zastępca Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, uwzględniając wniosek M. J., rozłożył na raty spłatę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym lub przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Stosownie do treści art. 3 § 1 i art. 135 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. _ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływana dalej w skrócie jako p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Artykuł 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

- naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

- inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa wchodzi natomiast w rachubę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Jednocześnie wskazać należy, że stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga daną sprawę w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ma prawo oraz obowiązek dokonania oceny, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2003r. nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych.

Artykuł 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera upoważnienie ustawowe organów administracji do wydawania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, iż tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, zgodnie z którą za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

- świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania ( art. 30 ust. 2 pkt 1),

- świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub

dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia przez osobę pobierającą te świadczenia ( art. 30 ust. 2 pkt 2 ).

Podobne uregulowanie dotyczące zwrotu nienależnego świadczenia zawiera ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 ze zm. ). Zgodnie z art. 138 ust 1 w/w ustawy obowiązek zwrotu dotyczy świadczeń, które zostały pobrane nienależnie w rozumieniu definicji nienależnego świadczenia zawartej w dalszej części przepisu. Przepis art. 138 ust. 2 cytowanej ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się: 1 ) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Na tle powyższych przepisów ukształtowało się bogate i jednolite orzecznictwo dotyczące charakteru pouczenia udzielanego świadczeniobiorcy przez organ.

Pojęcie to w prawie ubezpieczenia społecznego definiowane jest z punktu widzenia osoby, która je pobierała ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11.09.1996r. III Aur 105/96, OSA 1997, nr 7-8, poz. 21 ). Przyjmuje się, że dla ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, decydujące znaczenie ma świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie, która pobrała świadczenie w złej wierze ( tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.11.2004r. I UK 3/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 116).

Uznaje się powszechnie, że pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, wspomniane pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979r. , II URN 51/80, OSNCP z 1980 r. nr 10. poz. 202 z dnia 10 grudnia 1985 r., II URN 207/85, PiZS z 1986 r., nr 3, str. 71, z dnia 17 listopada 1995 r., II URN 46/95, OSNAPiUS z 1996 r., nr 12, poz. 174 i z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 136/04, OSNPSiSP z 2005 r., nr 16, poz. 252, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.03.2006r. I UK 161/05, OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78).

Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Takie właśnie abstrakcyjne i ogólne pouczenie przez organ rentowy w okolicznościach rzutujących na ustanie prawa do świadczeń lub wstrzymanie ich wypłaty powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., II UK 440/03, OSNPUiSP z 2005 r., nr 18, poz. 291).

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje powyższe poglądy judykatury.

Pouczenie winno być zatem jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Pouczenie nie może być jednak obarczone dużą abstrakcyjnością, obciążone brakiem konkretności, a w szczególności nie może odnosić się do wszystkich hipotecznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Pouczenia zamieszczane standartowo w decyzjach, dotyczących wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia nie może być uznane za należyte w przypadku, gdy przytacza jedynie przepis ustawy, bez prób jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie, kiedy i jakie okoliczności winna przedstawić organowi w toku pobierania świadczenia.

W sporze, w którym świadczeniobiorca kwestionuje obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranych świadczeń, jedyną przesłanką wymagającą ocenienia jest ustalenie, czy świadczenie pobrane przez skarżącą ma charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z tym czy zachodzi obowiązek zwrotu takiego świadczenia stosownie do ust. 1 cytowanego przepisu. Godzi się zauważyć, że przewidziany obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany z obciążeniem świadczeniobiorcy koniecznością zwrotu otrzymanych kwot zasiłku nakłada na płatnika świadczenia obowiązek wykazania, iż do realizacji dłużnej sumy doszło w okolicznościach implikujących ustanie prawa do zasiłku albo wstrzymania jego wypłaty w całości lub w części oraz istnienia po stronie dłużnika pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia. Owo pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku. Pamiętać przy tym należy, że podstawą uznania świadczenia za nienależne jest zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenia prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń. W niniejszej sprawie ta ostatnia okoliczność jest bezsporna.

Organ II instancji rozpoznając odwołanie skarżącej - dla ustalenia obowiązku zwrotu pobieranego przez nią świadczenia – powinien wyjaśnić, czy działała ona ze świadomością i premedytacją, tj. czy przyjmowała świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego w złej wierze, wiedząc, że z chwila przyznania jej dodatku pielęgnacyjnego, zasiłek pielęgnacyjny nie należy się jej. Podkreślić również trzeba, ze ustawodawca uzależnił obowiązek osoby, która pobrała świadczenie nienależne, do jego zwrotu od prawidłowego jej pouczenia przez organ o przyczynach braku prawa do ich pobierania.

Celem pouczenia jest zobowiązanie pobierającego świadczenie do zawiadomienia organu o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje jego utratę. Pouczenie powinno zawierać informację skierowaną do świadczeniobiorcy, że utraci prawo do świadczenia, gdy wystąpią okoliczności, które zgodnie z przepisami prawa spowodują utratę tego prawa ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.06.2005r. III UK 63/05 niepubl. ). Celem pouczenia nie jest więc tylko wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej ubezpieczonego, lecz pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej. Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości powoduje brak prawa do świadczeń powinno odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, może polegać na przytoczeniu treści przepisów określających te okoliczności, jednakże musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji.

W ocenie Sądu analiza akt sprawy w aspekcie przytoczonych przesłanek prowadzi do wniosku, że nie można jednoznacznie stwierdzić, czy skarżąca świadomie i z premedytacją nie powiadomiła organu o przyznaniu jej dodatku pielęgnacyjnego, czy została prawidłowo powiadomiona o przyczynach utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Organy I i II instancji bez głębszej analizy i refleksji uznały winę skarżącej w niepowiadomieniu organu o pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego. W ocenie organów administracji stan faktyczny sprawy spełnił dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okolicznością mającą świadczyć o prawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i subsumcji, czyli jego przypisania do zastosowanej podstawy prawnej, zdaniem organów administracji, miał być fakt złożenia przez skarżącej własnoręcznego podpisu pod oświadczeniem, znajdującym się w części II wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w którym zobowiązała się do powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. .

Organy w ogóle nie brały pod uwagę stanu świadomości skarżącej, nie analizował jej cech psychofizycznych. Należy podkreślić, że świadczenia rodzinne kierowane są do różnych osób, w różnym wieku, o różnym stopniu sprawności fizycznej i psychicznej, zróżnicowanym poziomie rozwoju intelektualnego, niejednakowych zdolnościach percepcyjnych. Oczywistym wydaje się być, że pouczenia, które są do nich kierowane powinny być zrozumiałe. Ocena, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony wymaga zatem pewnej indywidualizacji. Przede wszystkim powinno być ono jasne pod względem językowym, czytelne redakcyjnie i przejrzyste konstrukcyjnie. Czytelne redakcyjnie i przejrzyste konstrukcyjnie jest wtedy, gdy dotyczy tylko świadczenia przyznanego i wypłacanego. Stąd też kierując się wykładnią językową art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pouczenie powinno być zawarte w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru ( por. J. Ostałowski – Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane "Samorząd Terytorialny" 2006, nr 4, str. 48). Dopiero z tym momentem można uznać, że osoba pobiera świadczenie i z tą chwilą przejmuje na siebie obowiązek powiadomienia organu o okolicznościach wpływających na jego utratę.

Organ II instancji, rozpoznając odwołanie skarżącej, powinien także wyjaśnić, czy skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach, których wystąpienie w przyszłości spowoduje brak prawa do świadczenia. Organ ten powinien rozważyć, czy pouczenie było na tyle zrozumiałe dla skarżącej, aby mogła odnieść do własnej sytuacji. Ponieważ pouczenie dotyczy zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Nie powinno zatem budzić zastrzeżeń stanowisko, iż świadczeniobiorca musi posiadać to pouczenie. Całkowicie niewystarczającym jest złożenie podpisu pod wnioskiem, który znajduje się w aktach administracyjnych. W takiej sytuacji świadczeniobiorca nie ma możliwości skonfrontowania zmian, jaki zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia.

W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy organy nie przeprowadziły pełnego i wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, istnieją uzasadnione wątpliwości, czy i w jakim stopniu skarżąca miała świadomość pobierania nienależnego świadczenia, czy została prawidłowo powiadomiona o braku prawa do pobierania świadczenia.

Konsekwencją braku pouczenia jest niemożność nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organ II instancji powinien mieć na uwadze to, że wymóg pouczenia ma charakter formalny. Oznacza to, że osoba, której umożliwiono zapoznanie się ze stosowną informacją (pouczeniem), nie może zasłaniać się okolicznością faktycznego braku zapoznania się z tą informacją. Nieodczytanie pouczenia obciąża świadczeniobiorcę.

Pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy (tak też np. NSA w wyrokach: z dnia 10 lutego 1981r. SA 910/80 Z ONSA 1981, nr 1, poz. 7, z dnia 30 czerwca 1983r., I SA 178/83, ONSA 1983, nr 1, poz. 51, z dnia 22 kwietnia 1998r. I SA/Lu 21/98, LEX nr 34147).

W postępowaniu administracyjnym - stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne, znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym.

Organ administracji jest obowiązany do przestrzegania zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), z której wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczność faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (Dawidowicz. Ogólne postępowanie administracyjne, s. 108).

Z zasady tej wynika dla organu administracji państwowej obowiązek:

- po pierwsze określenia z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu

faktycznego sprawy. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne.

- po drugie obowiązkiem organu jest przeprowadzenie z urzędu wskazanych w postępowaniu dowodów. Z art. 7 k.p.a. i 77 wynika, że postępowanie dowodowe

oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji państwowej obowiązany jest

z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Podnosi to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 października 1984 r., II SA 1205/84 ONS 1984 nr2. poz. 98).

Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku koniecznego do wydania decyzji o przekonującej treści ( por. np. wyrok SN z dnia 23 listopada 1994r. II ARN 55/94 I OSNP 1995/7/83 i wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca2001r. ISA 1768/99 I LEX nr 54171).

Sąd zwraca uwagę również na to, iż na organie odwoławczym także ciąży obowiązek ustosunkowania się wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. przez wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn dla których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów w trybie art. 136 k.p.a. nie przeprowadził i dlaczego nie uznał zasadności argumentów strony.

Z chwilą otrzymania odwołania wraz z aktami sprawy organ II instancji powinien przystąpić do rozpatrzenia sprawy, jak gdyby nie było decyzji organu I instancji. Zadaniem organu odwoławczego jest więc rozważenie, jak należy rozstrzygnąć daną sprawę zgodnie z zasadą praworządności i prawdy obiektywnej, a nie tylko utrzymać lub zmienić decyzję organu I instancji ( por. np. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1985r. SA/Gd 517/85 " Finanse 1988, nr 2 I 3, s. 627, wyrok NSA z dnia 7 lutego 1996r. SA/Sz 2214/95 ILEX Polonica Maxima, wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998r. I

SA/Lu 21/98 I LEX nr 34147 i wyrok NSA z dnia 4 listopada 1998r. I SA/Lu 1056/97 niepublikowany). Wynika to stąd, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest sprawa administracyjna jako całość i stąd podstawowym zadaniem organu II instancji jest ponowne rozstrzygnięcie danej sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1987r. IV SA 385/87 Gospodarka Administracja Państwowa 1987/21, str. 40 i wyrok NSA z dnia 9 października 1992r. V SA 137/92 Z ONSA 1993, nr 1, poz. 22).

Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczyło się w zasadzie do powtórzenia argumentów podniesionych przez organ I instancji i nie ustosunkowało się w do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu. Skarżąca już wówczas powoływała się na brak świadomości co do obowiązku powiadomienia organu o tym, że otrzymała dodatek pielęgnacyjny. M.J. podnosiła, że jako niewykształcona osoba uważała, że zasiłek pielęgnacyjny przyznany został jej bezterminowo, że zasiłek pielęgnacyjny należy jej się z tytułu niepełnosprawności, a dodatek pielęgnacyjny z uwagi na ukończenie 75 lat.

Zasadne jest zatem stwierdzenie, ze organ II instancji wbrew przepisom art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), nie dokonał takich ustaleń faktycznych, które pozwoliłyby Sądowi jednoznacznie ocenić, czy w okolicznościach konkretnej sprawy i przy uwzględnieniu uczynionych wyżej uwag, skarżąca została w prawidłowy sposób pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa orzekł jak w pkt I wyroku.