Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1401/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Sławomir Fularski (spr.), Sędzia WSA - Justyna Mazur, Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... października 2013 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ze środków unijnych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2010 r. M. J. (dalej: skarżący lub strona) złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Następnie, w dniu [...] grudnia 2010 r. decyzją nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR przyznał M. J. pomoc finansową w wysokości [...] zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków w tym:

1. nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju tj. 10,15 ha;

2. podjęcia samodzielnego prowadzenia gospodarstwa;

3. ubezpieczenia się na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie jako rolnik;

4. uzyskania wpisu do ewidencji producentów;

5. przedłożenia w oddziale regionalnym Agencji:

- dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa,

- oświadczenia o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa,

- zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie jako rolnik.

W dniu [...] grudnia 2010 r., do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęła prośba strony o wyrażenie zgody na zmianę założeń biznesplanu, stanowiącego załącznik do wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", w zakresie tworzonego gospodarstwa.

Po rozpatrzeniu złożonego przez stronę wniosku w dniu [...] lutego 2011 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...], wyraził zgodę na zmianę założeń biznesplanu, stanowiącego załącznik do wniosku o przyznanie pomocy złożonego w dniu [...] września 2010 r.

Po zaakceptowanych zmianach gospodarstwo wnioskodawcy miały stanowić grunty dzierżawione na 10 lat od osób fizycznych składające się z działek rolnych o numerach: [...] obręb W. o powierzchni użytków rolnych 15,30 ha oraz nr [...] obręb R. o powierzchni użytków rolnych 13,7013 ha.

W dniu [...] maja 2011 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął wniosek o płatność do którego dołączono m.in. oświadczenie wnioskodawcy o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz umowę dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2011 r. dotyczącą działek nr [...] obręb W., o powierzchni 15,46 ha oraz działki nr [...] obręb R. o powierzchni 13,7013 ha (akt notarialny Rep, A numer [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.). Po pozytywnym zaakceptowaniu wniosku o płatność, w dniu [...] czerwca 2011 r. nastąpiła wypłata pomocy finansowej w wysokości [...] zł.

Przeprowadzona kontrola krzyżowa wniosku w zakresie zobowiązań wynikających z pkt. 4 pouczenia wydanej decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., wykazała rozbieżności pomiędzy zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie pomocy działkami ewidencyjnymi wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego, do którego przyznano M. J. pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a użytkami rolnym zadeklarowanymi do płatności w ramach płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego (tzw. dopłaty bezpośrednie).

W wyniku kontroli ustalono, że działka nr [...] obręb W. została zgłoszona do dopłat bezpośrednich w 2011 r. zarówno przez M. J. w części o powierzchni 3,50 ha, jak i przez innego producenta rolnego P. N. w części o powierzchni 9,50 ha.

W związku z powyższym skarżący został wezwany do złożenia wyjaśnień. W odpowiedzi w oświadczeniu z dnia [...] marca 2012 r. skarżący oświadczył, iż "był w stanie zagospodarować tylko część działki nr [...] obręb W., ponieważ premia z młodego rolnika wpłynęła na jego konto w czerwcu 2011 r., czyli w okresie gdzie większa część prac inwestycyjnych i polowych była już zrealizowana".

W związku z powyższym Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] lipca 2012 r. zwrócił się do Biura Powiatowego ARiMR w [...] o analizę w zakresie prawidłowości przyznanych skarżącemu płatności bezpośrednich za rok 2011 oraz o poinformowanie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR o wynikach tej analizy.

W odpowiedzi na powyższe Biuro Powiatowe ARiMR w [...] poinformowało, że M. J. w 2011 r., złożył wniosek o przyznanie płatności obszarowych deklarując w nim działkę nr [...] obręb W., o powierzchni użytków rolnych 3,50 ha. Uprawą, którą na niej zadeklarował był [...]. Powyższa działka została również uwzględniona we wniosku o przyznanie płatności obszarowych złożonym w 2011 r. do Biura Powiatowego w [...] przez innego producenta rolnego, a mianowicie P. N.. Zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych w tymże wniosku wynosiła 9,50 ha. Inny producent rolny również uprawiał na niej owies.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzono, iż pomimo zadeklarowania przez M. J. we wniosku o przyznanie pomocy, złożonym w ramach działania Ułatwianie startu młodym rolnikom działki nr [...] obręb W., jako swoje gospodarstwo rolne na utworzenie którego przyznano i wypłacono M. J. środki pomocowe oraz przedłożeniem do niej tytułu prawnego w postaci umowy dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2011 r., w 2011 roku była ona użytkowana zarówno przez M. J., jak i innego producenta rolnego P. N..

W dniach [...] września 2012 r., Biuro Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR przeprowadziło w gospodarstwie M. J. kontrolę. M. J. nie uczestniczył w czynnościach kontrolnych, odpowiedzi na pytania kontrolujących udzielał ustanowiony przez niego pełnomocnik.

W dniu [...] grudnia 2012 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia M. J. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013".

Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], Prezes ARiMR, na podstawie art. 24 § 3 Kpa, wyłączył K. H. - Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR od prowadzenia sprawy M. J. dotyczącej ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" i wyznaczył do prowadzenia tej sprawy Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR.

Decyzją nr [...], z dnia [...] lipca 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości [...] zł, od której strona złożyła odwołanie.

W dniu [...] września 2013 r. Prezes ARiMR wystosował do strony wezwanie do przedłożenia dokumentów, na okoliczność potwierdzenia samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej oraz na okoliczności podniesione w odwołaniu. Strona została zobligowana do przedłożenia następujących dokumentów:

- faktury na zakup materiału siewnego w roku 2011 i 2012;

- faktury na zakup środków ochrony roślin w roku 2011 i 2012;

- faktury na zakup nawozów sztucznych w roku 2011 i 2012 r.;

- dowodu rejestracyjnego samochodu zakupionego od M. B. na podstawie umowy kupna- sprzedaży z dnia [...].12.2011 r.;

- nakazu płatniczego podatku rolnego za użytkowane grunty za rok 2011 i 2012;

- faktury na zakup w roku 2011 i 2012, maszyn i narzędzi używanych przez skarżącego do pracy na dzierżawionych działkach rolnych;

- faktury na użytkowanie wynajmowanych w roku 2011 i 2012 pomieszczeń do przetrzymywania maszyn i narzędzi wykorzystywanych przez skarżącego do pracy w gospodarstwie;

- faktury na użytkowanie środka transportu w roku 2011 w celu dojeżdżania do dzierżawionych działek rolnych;

- faktury na paliwo w roku 2011.

Jednocześnie strona została poproszona o złożenie wyjaśnień w sprawie zakresu czynności jakie zostały wykonane przez M. B. i J. M. w ramach wystawionych faktur VAT: nr [...] z dnia [...].09.2012 r.; nr [...] z dnia [...].08.2012 r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2012 r.

W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik strony w dniu [...] października 2013 r. udzielił odpowiedzi na wezwanie nr [...] z dnia [...] września 2013 r.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa mające w niniejszej sprawie zastosowanie. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] grudnia 2010 r. decyzją nr [...], przyznał M. J. pomoc finansową w wysokości [...] zł., z zastrzeżeniem dopełnienia warunków m.in. nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie o powierzchni użytków rolnych, nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,15 ha. M. J. przejął nieruchomości rolne umową dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2011 r., dotyczącą działek: nr [...] obręb W., o powierzchni 15,46 ha oraz działki nr [...] obręb R. o powierzchni 13,7013 ha (akt notarialny Rep, A numer [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.).

Prezes ARiMR stwierdził, że z dokonanych ustaleń wynika, że zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki uzasadniające twierdzenie, że beneficjent nie prowadzi gospodarstwa, ponieważ go nie posiada. Z akt sprawy wynika, że strona posiada jedynie nieruchomości rolne. Organ wyjaśnił, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy nieruchomością rolną, a gospodarstwem rolnym. Nieruchomościami rolnymi są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Natomiast za gospodarstwo rolne uważa się przede wszystkim grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami i inne.

Organ podkreślił, że na mocy aktu notarialnego Rep. A numer [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. strona przejęła następujące nieruchomości: działkę nr [...] położoną w miejscowości W. (gmina S., powiat [...], województwo [...]) oraz działkę nr [...] w miejscowości R. (gmina Z., powiat [...], województwo [...]). Z przedmiotowego dokumentu wynika, że są to nieruchomości niezabudowane. Oznacza to brak na ww. nieruchomościach jakiegokolwiek budynku mieszkalnego i gospodarczego. Z informacji znanych organowi wynika, że M. J. mieszka w J. przy ul. [...]. Z powyższych ustaleń wynika, że nieruchomości przejęte przez stronę są oddalone od miejsca zamieszkania beneficjenta w odległości 60-70 km. Zdaniem organu można zatem stwierdzić, że przejęte nieruchomości nie stanowią zorganizowanej całości, zgodnie z brzmieniem art. 55³ Kodeksu cywilnego - zatem nie stanowią gospodarstwa.

Prezes ARiMR stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji nasuwają się wnioski, że M. J. nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach. Na brak samodzielności skarżącego w prowadzeniu gospodarstwa, zdaniem organu, wskazują wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu w gospodarstwie strony w dniach [...] września 2012 r.

Organ zauważył, że w czynnościach kontrolnych nie uczestniczył M. J.. Pełnomocnikiem beneficjenta podczas przeprowadzanej kontroli na miejscu był T. K.. Z informacji zawartej w protokole wynika, że pełnomocnik strony nie posiadał podstawowych informacji dotyczących nieruchomości rolnych będących przedmiotem kontroli na miejscu. T. K. nie potrafił określić położenia nieruchomości (nazwa wsi), w której położone są działki ewidencyjne, przybliżonej wielkości gospodarstwa, rodzaju uprawy znajdującej się na kontrolowanych działkach, ponadto pełnomocnik nie potrafił wskazać drogi dojazdu do poszczególnych działek. T. K. nie był w stanie przedstawić dokumentów lub określić na podstawie posiadanej wiedzy ilości i ceny zakupionego materiału siewnego w 2011 i 2012 r. Nie znał ilości i ceny zakupionych nawozów i środków ochrony roślin i nie posiadał dokumentów potwierdzających dokonanie zakupu nawozów i środków ochrony roślin.

Prezes ARiMR podkreślił, że zgodnie z art. 55 Kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, z przeprowadzonych ustaleń wynikało, iż na działkach rolnych będących przedmiotem kontroli brak było jakichkolwiek budynków mieszkalnych czy gospodarczych, brak maszyn rolniczych. Z uzyskanych informacji wynikało, że wszystkie prace w gospodarstwie wykonywane są przez osoby wynajęte do pracy na kontrolowanych działkach. Osobami prowadzącymi działalność rolniczą na działkach [...] oraz [...], które zgodnie z aktem notarialnym wydzierżawiły stronie grunty rolne był J. M. oraz M. B..

Zdaniem organu kolejnym dowodem na to, że M. J. nie prowadzi samodzielnie produkcji rolniczej na przejętych nieruchomościach jest fakt, że w dniu [...] marca 2011 r., powołał on pełnomocnika w osobie J. M.. Pełnomocnictwo obejmowało uposażenie dla pełnomocnika J. M. do reprezentowania i dokonywania w imieniu M. J. wszelkich niezbędnych czynności formalnych prawnych i faktycznych w tym do składania wszelkich niezbędnych wniosków, oświadczeń i podpisów oraz posługiwania się swoim kontem bankowym przed organami ARiMR oraz we wszystkich instytucjach administracyjnych, sądach, bankach, urzędach, i spółdzielniach przy czynnościach zawiązanych z gospodarstwem strony. Zważywszy, że oprócz powyższego pełnomocnictwa, J. M. jest współwłaścicielem działek nr [...] obręb W. oraz [...] obręb R., czyli nieruchomości wydzierżawionych skarżącemu, wniosek jaki można wysnuć z powyższych ustaleń jest taki, że to J. M. decyduje.o wszystkich sprawach w gospodarstwie M. J., a strona w ogóle nie prowadzi działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach do których otrzymała pomoc z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Ważnym podkreślenia jest również fakt, że to właśnie pełnomocnik, czyli J. M. składał w imieniu M. J. wniosek i podpisy na wniosku o przyznanie płatności obszarowych w 2011 r. Zdaniem organu, zestawiając powyższe z tym, że dokumentami będącymi w posiadaniu M. J. mającymi potwierdzić samodzielne prowadzenie przez niego swojego gospodarstwa, okazanymi podczas przeprowadzonej kontroli z dnia [...] września 2012 r. są faktury VAT wystawione właśnie przez J. M. będącego równocześnie jego pełnomocnikiem i współwłaścicielem dzierżawionych mu gruntów oraz przez M. B., będącego również współwłaścicielem tychże gruntów, wykazanych we wniosku złożonym w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" przez M. J. nie można uznać, że działalność rolnicza na nieruchomości rolnej jest prowadzona samodzielnie przez beneficjenta i to właśnie on podejmuje samodzielnie wszystkie decyzje dotyczące tego gospodarstwa.

Dalej organ podkreślił, że M. J. w 2011 r., złożył wniosek obszarowy, deklarując w nim działkę nr [...] obręb W., o powierzchni użytków rolnych 3,50 ha. Na przedmiotowej działce została zadeklarowana uprawa owsa. Na tę samą działkę ewidencyjną w Biurze Powiatowym w L., wniosek o przyznanie płatności złożył inny producent rolny P. N.. Pełnomocnikiem P. N. był również J. M., który również jemu wydzierżawił grunty na potrzeby działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych przez P. N. wynosiła 9,50 ha, co oznacza że stanowiła większość powierzchni będącej w posiadaniu M. J..

Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, iż M. J. będąc posiadaczem działki nr [...] obręb W., z której między innymi ma czerpać korzyści - dopłaty do gruntów rolnych - płatności bezpośrednie akceptuje sytuację, w której dopłaty do jego działki rolnej (do powierzchni 9,5 ha) pobierał inny użytkownik. Powyższe postępowanie, zdaniem organu, budzi poważne wątpliwości, co do celowości takiego działania w ramach prowadzonej samodzielnie działalności rolniczej.

Organ dodał także, że zakup dodatkowych gruntów, tj. działki nr [...] obręb J. przez M. J. nie ma na celu stymulowania zmian strukturalnych w sektorze rolnym, które mają m.in. przyczynić się do poprawy struktury agrarnej oraz wzrostu konkurencyjności gospodarstw rolnych. Działka nr [...] obręb J., która została nabyta przez M. J. w dniu [...] października 2011 r., została wykazana przez innego producenta rolnego jako nieodzowna część oddzielnego gospodarstwa rolnego stworzonego także na potrzeby programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a w 2011 r. powyższa działka była uprawiana i płatności obszarowe do tej nieruchomości przyznano J. M..

Prezes ARiMR zwrócił również uwagę na oświadczenie złożone przez J. M. złożone podczas śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową dla [...] we [...]. Z oświadczenia tego wynika, że J. M. w przeszłości nabywał grunty od Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, których część była nieużytkami i co do których jednymi z warunków nabycia było zapewnienie ich wykorzystania w działalności rolniczej. J. M. posiada 100 ha gruntów. J. M. podnosił, że nie był w stanie samodzielnie przywrócić części gruntów do uprawy, dlatego też te grunty wydzierżawił i dzięki temu grunty te zostaną przywrócone do stanu pozwalającego na ich wykorzystanie w działalności rolniczej po zakończeniu dzierżaw, bez ponoszenia nakładów na te grunty. Wskazał, że z tego powodu grunty te wydzierżawił za symboliczną złotówkę. Organ odwoławczy stwierdził, że J. M. będąc właścicielem przedmiotowych gruntów tj. działki nr [...],[...] oraz [...] uzyskując szerokie pełnomocnictwo od M. J. oraz pobierając opłaty za wykonywane czynności zapewnił sobie możliwość prowadzenia go osobiście i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem (wynagrodzenie za wykonane usługi pobierane od M. J.).

Organ wskazał, że stan faktyczny w sprawie M. J. nie jest sprzeczny z obowiązującym prawem, ponieważ beneficjent może działać przez pełnomocnika, jednak z analizy stanu faktycznego w sprawie wynika, że powiązania pomiędzy osobą M. J. a osobami, od których wydzierżawił grunty rolne, tj. J. M. i M. B. stwarzają wrażenie, że to oni prowadzą działalność rolniczą na wydzierżawionym M. J. gruncie rolnym. Powyższe działanie M. J. pozostaje w sprzeczności z celami działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Prezes ARiMR podkreślił, że w konsekwencji, mimo spełnienia formalnych warunków przez skarżącego do uzyskania pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na gruncie prawa polskiego, M. J. w niniejszej sprawie nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach rolnych, do których została przyznana pomoc, a otrzymana przez stronę w takiej sytuacji pomoc finansowa oznacza uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że skarżący nie spełnił warunków: ani przejęcia gospodarstwa ani samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej z zastrzeżeniem dopełnienia, których została mu wydana decyzja nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej.

Zważywszy na wszystkie okoliczności w sprawie organ odwoławczy podzielił stanowisko Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wyrażone w decyzji nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom w wysokości [...] zł, iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wyjaśnił, że wystosował do strony wezwanie z dnia [...] września 2013 r. aby uczynić zadość obowiązkowi podjęcia wszelkich czynności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes beneficjenta.

Prezes podkreślił, że zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia "...Beneficjent powinien przechowywać dokumenty związane z przyznaną pomocą do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy". Biorąc pod uwagę powyższe, Prezes ARiMR zwrócił się do skarżącego o przesłanie dokumentów mających potwierdzić okoliczność samodzielnego prowadzenia przez stronę działalności rolniczej. Jednocześnie z uwagi na fakt, że w myśl § 4 rozporządzenia przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem oraz uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa, organ odwoławczy zwrócił się do beneficjenta o następujące dokumenty:

- faktury na zakup materiału siewnego w roku 2011 i 2012,

- faktury na zakup środków ochrony roślin w roku 2011 i 2012,

- faktury na zakup nawozów sztucznych w roku 2011 i 2012 r.,

- dowodu rejestracyjnego samochodu zakupionego od M. B. na podstawie umowy kupna- sprzedaży z dnia [...].12.2011 r.,

- nakazu płatniczego podatku rolnego za użytkowane grunty za rok 2011 i 2012,

- faktury na zakup w roku 2011 i 2012, maszyn i narzędzi używanych przez skarżącego do pracy na dzierżawionych działkach rolnych,

- faktury na użytkowanie wynajmowanych w roku 2011 i 2012 pomieszczeń do przetrzymywania maszyn i narzędzi wykorzystywanych przez skarżącego do pracy w gospodarstwie,

- faktury na użytkowanie środka transportu w roku 2011 w celu dojeżdżania do dzierżawionych działek rolnych,

- faktury na paliwo w roku 2011.

Prezes ARiMR wyjaśnił, że uznał, iż faktury na zakup materiału siewnego w roku 2011 i 2012, faktury na zakup środków ochrony roślin w roku 2011 i 2012 oraz faktury na zakup nawozów sztucznych w roku 2011 i 2012 r. potwierdzą że beneficjent prowadził gospodarstwo na własny rachunek i we własnym imieniu jak również ponosił koszty związane z jego prowadzeniem.

Ponadto biorąc pod uwagę, że strona oprócz tego, że ma obowiązek podejmowania decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa, ma również obowiązek pracy w tym gospodarstwie. Organ uznał, że zasadnym jest uprawdopodobnić wykonywanie przez stronę prac w gospodarstwie, poprzez uzyskanie faktur na zakup w roku 2011 i 2012, maszyn i narzędzi używanych przez beneficjenta do pracy na dzierżawionych działkach rolnych, faktur na użytkowanie wynajmowanych w roku 2011 r. i 2012 pomieszczeń do przetrzymywania ww. maszyn i narzędzi do pracy w gospodarstwie zważywszy, że beneficjent nie posiadał własnych pomieszczeń do przetrzymywania ww. maszyn i urządzeń.

Organ poprosił również o przedłożenie faktur na użytkowanie środka transportu w 2011 r. i faktur na paliwo w 2011 r. w celu potwierdzenia ponoszenia kosztów i uwiarygodnienia prowadzenia przez stronę gospodarstwa osobiście tj. dojeżdżania do pracy w tym gospodarstwie oraz ewentualnego nadzoru i kontroli wykonanych prac, przez osoby trzecie.

Dodano również, że organ odwoławczy zwrócił się także do strony o złożenie wyjaśnień dotyczących zakresu czynności i terminów w jakich zostały one wykonane

przez M. B. i J. M. w ramach wystawionych faktur VAT: nr [...] z dnia [...].09.2012 r.; nr [...] z dnia [...].08.2012 r. oraz nr [...] z dnia [...].03.2012 r. Powyższe informacje zdaniem Prezesa ARiMR miały potwierdzić, że strona prowadzi gospodarstwo podejmując decyzje dotyczące jego prowadzenia.

Zdaniem organu II instancji, gdyby beneficjent prowadził samodzielnie gospodarstwo w latach 2011-2012 tj. osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponosił koszty, pracował w tym gospodarstwie oraz podejmował wszelkie decyzje dotyczące jego prowadzenia, posiadałby dokumenty w postaci faktur, o które zwrócił się Prezes ARiMR i złożył stosowne wyjaśnienia dotyczące zakresu czynności i terminów w jakich zostały one wykonane na dzierżawionych działkach.

Podkreślono, że organ odwoławczy nie otrzymał żadnej dokumentacji w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] września 2013 r.

Prezes ARiMR biorąc pod uwagę powyższe uznał, że beneficjent nie prowadził samodzielnie gospodarstwa. Brak samodzielnego prowadzenia gospodarstwa stanowi naruszenie §18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest bezpośrednią przesłanką do zwrotu pomocy w całości na mocy § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia.

Pismem z dnia 27 listopada 2013 r. M. J. zaskarżył ww. decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji. Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie § 4 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 30 października 2007 r.), zwanego dalej Rozporządzeniem, poprzez uznanie, iż skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego, podczas gdy gospodarstwo rolne skarżącego jest przez niego prowadzone osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek oraz ponosi on wszelkie koszty i czerpie korzyści w związku z jego prowadzeniem, co potwierdził wymaganym oświadczeniem o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, sporządzonym zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję;

2. naruszenie § 2, § 3, § 18 i § 20 Rozporządzenia, poprzez błędne uznanie, iż beneficjent nie spełnia warunków przyznania pomocy, o których mowa w § 18 ust. 1 pkt 1, pkt 1 a, pkt 2, pkt 7 i pkt 8 oraz ust. 2 ww. Rozporządzenia, podczas gdy beneficjent spełnił określone w tych przepisach warunki do otrzymania pomocy i brak jest podstaw do ustalenia zwrotu kwoty pomocy;

3. naruszenie art. 21 ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173 j.t.) i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez:

• nie wyjaśnienie w toku postępowania administracyjnego z jakich przepisów prawa wynika, iż skarżący miał obowiązek gromadzenia i przedstawiania organowi dokumentów innych niż wskazane w treści decyzji nr [...] z dnia [...].12.2010 r. o przyznaniu pomocy z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (pkt 5 pouczenia strona 2 i 3 decyzji) takich jak faktury VAT, paragony, dowody nabycia materiału siewnego, sprzedaży plonów, itp.,

• zaniechanie przez organ w toku postępowania administracyjnego pouczenia skarżącej o obowiązku gromadzenia ww. dokumentów i ich udostępnienia na żądanie organu i przeniesienia konsekwencji tego zaniechania na skarżącego;

4. naruszenie art. 55³ k.c. poprzez błędne przyjęcie przez organ, iż dla uznania, że grunty rolne posiadane przez skarżącego stanowią gospodarstwo rolne konieczne jest ustalenie, iż na gruntach tych posadowione są zabudowania, a w związku z tym grunty rolne posiadane przez skarżącego nie stanowią gospodarstwa rolnego;

5. naruszenie art. 5 k.c. poprzez nieuprawnione nakazanie zwrotu uzyskanej pomocy, w sytuacji gdy skarżący wypełnił wszelkie warunki do jej uzyskania i w przypadku obowiązku zwrotu kwoty uzyskanej pomocy, skarżący zostanie pozbawiony możliwości prowadzenia swojego gospodarstwa i jego dalszego rozwoju, jak również zrealizowania biznesplanu w zakresie produkcji rolnej oraz zaplanowanego w biznesplanie zakupu gruntu rolnego, na który to grunt wydatkowała środki w kwocie ponad [...] zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2014 r. skarżący podkreślił, że prowadzi gospodarstwo rolne składające się z gruntów rolnych o łącznej ich powierzchni [...] ha, które stanowią zorganizowaną całość, na których prowadzi działalność rolniczą, a które to grunty zostały wskazane we wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" wraz z zaakceptowanym biznesplanem. Przy czym nie ma tu żadnego znaczenia, iż poszczególne działki gruntu są oddalone od miejsca zamieszkania beneficjenta, skoro istnieje między nimi więź ekonomiczna albowiem skarżący realizuje na tych gruntach cele i koncepcje rozwoju gospodarstwa, wskazane w założeniach biznesplanu, stanowiącego podstawę wniosku o przyznanie pomocy i prowadzi na nich działalność rolniczą. Skarżący wskazał, że również nie jest konieczne dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego istnienie na nieruchomościach budynków mieszkalnych i gospodarczych. Jak bowiem wskazano w skardze, "Najistotniejszym składnikiem gospodarstwa rolnego - w sensie przedmiotowym - jest grunt rolny. Bez niego nie może istnieć gospodarstwo rolne. Występowanie pozostałych składników tego gospodarstwa, wymienionych w art. 553 k.c. nie jest konieczne dla bytu samego gospodarstwa.".

W odniesieniu od zarzutu niespełnienia przez beneficjenta warunku samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, skarżący podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w skardze. Skarżący nadal podtrzymał, że zarzut organu, iż ustanowienie przez beneficjenta pełnomocnika świadczy o niesamodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jest chybiony i nie może być podstawą do stwierdzenia, iż beneficjent nie prowadzi gospodarstwa rolnego samodzielnie. Wskazano, że kwesta samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącego oraz ustanowienia pełnomocnika była przedmiotem badania przez organy Prokuratury oraz Sądy, to jest Prokuraturę Rejonową w L. i Sąd Rejonowy w L. oraz Prokuraturę Rejonową dla [...] we [...] i Sąd Okręgowy we [...], które odmówiły wszczęcia postępowania i umarzyły postępowanie karne w sprawie doprowadzenia "do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w związku z przyznanymi płatnościami tytułem pomocy finansowej (...) wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego". W obu sprawach organy te sprawdziły czy beneficjent samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne posiadając jednocześnie ustanowionego pełnomocnika działającego w imieniu beneficjenta i uznały, iż ustanowienie pełnomocnika, który działa w imieniu i na rzecz beneficjenta nie pozwala na przyjęcie, iż beneficjent nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego i dopuścił się przestępstwa składając wniosek o przyznanie pomocy, w którym złożył oświadczenie, iż gospodarstwo prowadzi samodzielnie. Skarżący nadal podtrzymał, że chybione są twierdzenia organu, iż ustalenia organów Prokuratury w toku prowadzonego postępowania, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż skarżący prowadził gospodarstwo samodzielnie, albowiem Prokurator i Sąd rozpatruje sprawę w oparciu o inne przepisy prawa, a stanowisko to nie znajduje podstaw w obowiązującym porządku prawnym.

Skarżący podtrzymał także swoje stanowisko w przedmiocie żądania przez organ szeregu dokumentów w postaci faktur VAT za zakup materiałów siewnych, nawozów, środków ochrony roślin, zakup maszyn rolniczych, użytkowanie wynajmowanych pomieszczeń na przechowywanie maszyn rolniczych, użytkowanie środków transportu i innych wymienionych w uzasadnieniu decyzji, które nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach dotyczących programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Skarżący wskazał, że § 18 Rozporządzenia określa obowiązki beneficjenta, w tym również w zakresie przechowywania dokumentów oraz wydatkowania środków uzyskanych z pomocy. § 18 ust. 1 pkt 8 Rozporządzenia nakłada obowiązek przechowywania dokumentów związanych z przyznaną pomocą do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty środków, a § 18 ust.2 określa wydatki na inwestycje. Skarżący stwierdził, że z przepisów tych po pierwsze wynika, iż beneficjent nie może wydatkować środków uzyskanych z pomocy w sposób sprzeczny z wnioskiem i przedłożonym planem rozwoju gospodarstwa, a po drugie nakłada na beneficjenta obowiązek przechowywania jedynie dokumentów związanych z przyznaną pomocą, a za takowe nie można uznać żądanych przez organ dokumentów. Wobec tego żądanie przez organ dokumentów, co do których brak jest obowiązku gromadzenia i przechowywania ich przez beneficjenta, zdaniem skarżącego, nie może stanowić podstawy przyjęcia, iż beneficjent samodzielnie nie prowadzi gospodarstwa rolnego.

Skarżący poniósł także, iż nie utrudniał przeprowadzenia kontroli jego gospodarstwa i podtrzymał w całości w tym zakresie swoje stanowisko ze skargi. Dodatkowo skarżący złożył dowody w postaci trzech zawiadomień o wyznaczeniu kontroli na dzień [...].07.2012 r., [...].08.2012 r. oraz [...].08.2012 r. w gospodarstwach młodych rolników, których pełnomocnikiem jest adwokat T. K., jak również wniosku o wyłączenie organu z dnia [...].07.2012 r. oraz wniosków o zmianę terminu czynności kontrolnych i wyznaczenie przez organ jednej kontroli w ciągu dnia beneficjentów, którzy mieli jednego pełnomocnika zawodowego, jak również odpowiedzi organu w tym przedmiocie. Zdaniem skarżącego, dokumenty te wskazują, iż w żaden sposób nie utrudniał on przeprowadzenia kontroli gospodarstwa.

W ocenie skarżącego nie było jakichkolwiek przeszkód, aby kontrole w gospodarstwach młodych rolników, którzy ustanowili jednego pełnomocnika zawodowego, a co do których organ dokonał zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa, były wyznaczane sukcesywnie, nie więcej niż jedna dziennie, zgodnie z pisemnym wnioskiem. Wnioski w tym przedmiocie nie były jednak przez organ uwzględnione.

Skarżący nadal podtrzymał, iż w żaden sposób nie utrudniał i nie utrudnia przeprowadzenia przez organ kontroli, jak również nie podważa prawa organu do ich prowadzenia w zakresie przewidzianym obowiązującymi przepisami prawa. Wskazano, że skarżący nie utrudniał w żaden sposób wstępu kontrolującym na teren jego gospodarstwa rolnego (gruntów), a z protokołów kontrolnych wynika, iż kontrole w terenie zostały przez organ przeprowadzone. Skarżący wskazał, że w skład jego gospodarstwa nie wchodzą budynki wobec tego zarzut organu, iż nie skontrolowano żadnych budynków jest nieuzasadniony. Nadto skarżący podkreślił, że na żądanie organu udzielił niezbędnych pisemnych informacji dotyczących prowadzonego gospodarstwa.

W piśmie procesowym z dnia 20 maja 2014 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci oświadczeń Prezesa ARiMR z dnia [...] lutego 2014 r., [...] lutego 2014 r., [...] stycznia 2104 r. na okoliczność ustalenia, że organ dokonując potrąceń o których mowa w tych oświadczeniach uznał, że M. J. prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne, bowiem to właśnie jemu na podstawie decyzji wskazanych w ww. oświadczeniach przyznano dopłaty bezpośrednie. Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARIMR w L. z dnia [...] stycznia 2014 r. o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" wydanej wobec D. K. oraz decyzji Prezesa ARiMR z dnia [...] kwietnia 2014 r. o uchyleniu ww. decyzji i umorzeniu postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy wydanej wobec ww. osoby, na okoliczność, że w zbliżonym do sprawy skarżącego stanie faktycznym oraz prawnym wobec jednej z osób, która uczestniczy w programie "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 oraz była objęta zawiadomieniem organu o popełnieniu przestępstwa, Prezes ARiMR uznał, że udzielenie pełnomocnictwa J. M., podpisanie wniosku obszarowego w imieniu strony przez pełnomocnika, brak posiadania dokumentacji dotyczącej prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którą była wzywana przez organ, nie stanowią podstawy do przyjęcia, że skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego.

Sąd na rozprawie oddalił na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wnioski dowodowe skarżącego zawarte w skardze i w pismach procesowych uznając, że ich przeprowadzenie nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia.

Rozpatrując sprawę w powyższych granicach należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Płatność przyznana M. J. pochodzi ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy.

Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej sensu należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury.

Przede wszystkim wskazać należy, że bezspornym w sprawie jest złożenie przez skarżącego w dniu [...] września 2010 r. w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosku o dofinansowanie w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Strony pozostają natomiast w sporze co do nie spełnienia przez skarżącego przesłanki do przyznania pomocy finansowej zawartej w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie rozporządzenia.

Dokonując oceny zaskarżonego w sprawie rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności zważyć należy, czy organy administracyjne działały w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa, a następnie zważywszy na sporne pomiędzy stronami okoliczności odnieść się do podniesionych w skardze zarzutów.

W prawie krajowym sprawy związane z przyznawaniem pomocy w sektorze, którego dotyczy niniejsza sprawa zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007r., Nr 200, poz. 1443 z późn. zm.).

Na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia pomoc finansowa w ramach działania "ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie:

– powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większa niż 300 ha,

– gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie,

– budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej,

– w gospodarstwie będą spełnione określone odrębnymi przepisami wymagania w zakresie ochrony środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt.

Stosownie do zapisów § 5 ust. 1 warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a, powinny być spełnione w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i zachowane do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy.

Zgodnie z § 1 ust. 5 przez działalność rolniczą, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. a, rozumie się działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji warzywniczej, ogrodniczej i sadowniczej, z wyłączeniem produkcji rybnej i leśnej, oraz w działach specjalnych produkcji rolnej, o których mowa w ust. 2 pkt 6.

Bezsporne w sprawie jest, że w dniu [...] maja 2011 r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął wniosek o płatność do którego dołączono m.in. własnoręcznie podpisane przez M. J. oświadczenie wnioskodawcy o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego, zgodnie z którym powyższe nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2011 r., a także umowę dzierżawy z dnia [...] kwietnia 2011 r., dotyczącą działek: nr [...] obręb W. oraz działki nr [...] obręb R. zawartą pomiędzy J. M. i M. B., a M. J..

W związku ze stwierdzonymi rozbieżnościami pomiędzy zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie pomocy działkami ewidencyjnymi wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego M. J., na które przyznano mu pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a użytkami rolnymi zadeklarowanymi do płatności w ramach płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień. Przeprowadzona kontrola krzyżowa złożonego przez stronę wniosku o płatność w zakresie zobowiązań wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., wykazała rozbieżności pomiędzy zadeklarowanymi we wniosku o przyznanie pomocy działkami ewidencyjnymi wchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego M. J., na które przyznano pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom a użytkami rolnymi zadeklarowanymi do płatności w ramach płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego (tzw. dopłaty bezpośrednie). A mianowicie działka nr [...] obręb W. w całości wydzierżawiona w dniu [...] kwietnia 2011 r. przez M. J. i zadeklarowana jako część jego gospodarstwa rolnego, została zgłoszona do dopłat bezpośrednich w 2011 r. przez innego producenta rolnego, .tj. P. N., którego to pełnomocnikiem jest również J. M..

W tym miejscu podkreślić należy, że z treści pełnomocnictwa udzielonego w dniu [...] marca 2011 r. przez M. J. J. M., które stanowiło podstawę wpisu J. M. do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jako pełnomocnika M. J., że skarżący udzielił pełnomocnictwa do reprezentowania i dokonywania w imieniu M. J. wszelkich niezbędnych czynności formalnych prawnych i faktycznych w tym do składania wszelkich niezbędnych wniosków, oświadczeń i podpisów oraz posługiwania się swoim kontem bankowym przed organami ARiMR oraz we wszystkich instytucjach administracyjnych, sądach, bankach, urzędach, i spółdzielniach przy czynnościach związanych z gospodarstwem strony. Zważywszy, że oprócz powyższego pełnomocnictwa, J. M. jest współwłaścicielem działek nr [...] obręb W. oraz [...] obręb R., czyli nieruchomości wydzierżawionych skarżącemu, wniosek jaki można wysnuć .z powyższych ustaleń jest taki, że to J. M. decyduje o wszystkich sprawach w gospodarstwie M. J., a strona w ogóle nie prowadzi działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach do których otrzymała pomoc z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Ważnym podkreślenia jest również fakt, że to właśnie pełnomocnik, czyli J. M. składał w imieniu M. J. wniosek i podpisy na wniosku o przyznanie płatności obszarowych w 2011 r. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że to pełnomocnik podejmował decyzje dotyczące gospodarstwa M. J. i zarządzał nim, a także pobierał pożytki. Takie stwierdzenie jest tym bardziej uzasadnione, że zestawiając powyższe z faktem, że dokumentami będącymi w posiadaniu M. J. mającymi potwierdzić samodzielne prowadzenie przez niego swojego gospodarstwa, okazanymi podczas przeprowadzonej kontroli z dnia [...] września 2012 r. są faktury VAT wystawione właśnie przez J. M. będącego równocześnie jego pełnomocnikiem i współwłaścicielem dzierżawionych mu gruntów oraz przez M. B., będącego również współwłaścicielem tychże gruntów, wykazanych we wniosku złożonym w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" przez M. J.. Nie można więc uznać, że działalność rolnicza na nieruchomości rolnej jest prowadzona samodzielnie przez beneficjenta i to właśnie on podejmuje samodzielnie wszystkie decyzje dotyczące tego gospodarstwa.

Zauważyć należy, że M. J. w 2011 r., złożył wniosek obszarowy, deklarując w nim działkę nr [...] obręb W., o powierzchni użytków rolnych 3,50 ha, deklarując na niej uprawę [...]. Na tę samą działkę ewidencyjną w Biurze Powiatowym w L., wniosek o przyznanie płatności złożył również inny producent rolny P. N.. Pełnomocnikiem P. N. był również J. M., który również jemu wydzierżawił grunty na potrzeby działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych przez P. N. wynosiła 9,50 ha, co oznacza że stanowiła większość powierzchni będącej w posiadaniu M. J.. Biorąc pod uwagę powyższe słusznie organ stwierdził, że M. J. będąc posiadaczem działki nr [...] obręb W., z której między innymi ma czerpać korzyści - dopłaty do gruntów rolnych - płatności bezpośrednie akceptuje sytuację, w której dopłaty do jego działki rolnej (do powierzchni 9,5 ha) pobierał inny użytkownik. Powyższe postępowanie budzi więc poważne wątpliwości, co do celowości takiego działania w ramach prowadzonej samodzielnie działalności rolniczej.

W myśl § 4 rozporządzenia – przez samodzielne prowadzenie gospodarstwa, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret drugie, rozumie się prowadzenie gospodarstwa osobiście, ma własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa (ust. 2). Powyższe uregulowania wskazują, że najistotniejszą cechą samodzielnego prowadzenia gospodarstwa jest sprawowanie funkcji kierowniczej i podejmowanie wszelkich decyzji dotyczących jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 25.11.2011 r. sygn. akt II GSK 1236/10). Wskazać należy, że pomoc finansowa w zakresie programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" skierowana jest do beneficjentów, którzy po raz pierwszy podejmują działalność rolniczą. Istotą tej pomocy jest zapewnienie środków finansowych dla rolników uczących się prowadzenia gospodarstwa stąd ustawodawca zwrócił uwagę na samodzielność i bezpośredniość podejmowanych w nim czynności. Zauważyć należy, że z treści dokumentów omówionych powyżej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie niniejszej a zatem skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego. Czynił to jego pełnomocnik J. M..

Wskazać przy tym należy, że co do zasady beneficjent może działać przez pełnomocnika, jednak z analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że powiązania pomiędzy skarżącym a osobą, od której wydzierżawił grunty rolne zasadnie dają podstawy do przyjęcia przez organ, że to J. M. prowadzi działalność rolniczą na wydzierżawionym M. J. gruncie rolnym. Powyższe działanie pozostaje w sprzeczności z celami działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Należy wskazać, że uczestnictwo w działaniu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" nie jest obowiązkiem, a wszystkie warunki i zobowiązania wynikające z tego uczestnictwa prowadzące do uzyskania płatności z tytułu pomocy finansowej są przyjmowane dobrowolnie. Kluczowym warunkiem jednakże jest spełnianie celów określonych zarówno w prawie wspólnotowym jak i krajowym. Warunku polegającego na między innymi samodzielnym prowadzeniu działalności rolniczej w gospodarstwie, do którego została przyznana pomoc. Jak już wyżej wskazano, aby uznać, że rolnik prowadzi gospodarstwo osobiście, musi pracować w tym gospodarstwie oraz podejmować wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa.

Odnosząc się do twierdzeń strony, że w roku 2011 nie była w stanie zagospodarować całości działki nr [...] nr [...] obręb W., niemniej jednak pozostałe działki zagospodarowała w całości a zagospodarowanie powierzchni gospodarstwa przekraczającej 10,15 ha czyni zadość wymogom przyznania pomocy, wyjaśnić należy że w przedmiotowej sprawie M. J. winny był nabyć gospodarstwo zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 podpunkt a rozporządzenia. Ww. przepis wskazuje, że pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawaną osobie fizycznej która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie:

powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie będzie nie mniejsza niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju oraz nie większa niż 300 ha,

gospodarstwo będzie prowadzone samodzielnie,

budynki i budowle znajdujące się w gospodarstwie, wykorzystywane do produkcji rolnej, oraz użytki rolne w gospodarstwie wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej nie będą stanowiły przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej.

W myśl art. 553 Kodeks cywilnego, za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Wskazać należy, że M. J. na mocy aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. w drodze umowy dzierżawy nabył gospodarstwo o powierzchni [...] ha, na które składają się: działka nr [...] obręb W. o powierzchni użytków rolnych 15,46 ha oraz numer [...] obręb R. o powierzchni użytków rolnych 13,7013 ha.

W sytuacji kiedy brak jest możliwości zagospodarowania części gruntów uzasadnionym wydaje się wydzierżawienie tych gruntów i pobieranie opłaty dzierżawnej. Trudno jest wytłumaczyć fakt, że w sytuacji braku możliwości zagospodarowania gruntów inny producent rolny, P. N. użytkuje za darmo grunty rolne skarżącego, pobiera płatności bezpośrednie oraz uzyskuje dochód ze sprzedaży zebranego zboża. Takie postępowanie nie jest racjonalne i chociaż przepisy prawa nie sprzeciwiają się ww. działaniom to jednak pozostają wątpliwości, co do samodzielności podjętych działań przez M. J..

Wyjaśnić należy, że zagospodarowanie powierzchni gospodarstwa przekraczającej 10,15 ha jest to warunek jaki należy spełnić, aby ubiegać się o przyznanie płatności. Za nieprawidłową należy uznać interpretację przepisów prowadzącą do wniosku, że młody rolnik ma obowiązek prowadzić osobiście gospodarstwo tylko na powierzchni 10,15 ha. Ustawodawca w § 2 ust. 1 pkt 1 podpunkt a rozporządzenia określił minimalną i maksymalną powierzchnię użytków rolnych w gospodarstwie, uprawniającą do ubiegania się o przyznanie pomocy w ramach tego działania. Oznacza to, że w sytuacji nabycia gospodarstwa o większej powierzchni niż 10,15 ha obowiązek samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej dotyczy całości gospodarstwa, które rolnik nabył, co w praktyce może oznaczać zagospodarowanie powierzchni wymaganej przepisania jak i w odpowiedni sposób zagospodarowanie pozostałej części, w taki sposób, który dowodzi samodzielności podejmowanych działań na własny rachunek. Inna interpretacja ww. przepisów byłaby sprzeczna z celem działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Odnosząc się do argumentów dotyczących dokonania przez Prokuraturę Rejonową w L. i Prokuraturę Rejonową dla [...] we [...] weryfikacji, czy beneficjent samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne posiadając jednocześnie ustanowionego pełnomocnika działającego w imieniu beneficjenta, wyjaśniać należy, że Prokuratura Rejonowa w L. i Prokuratura Rejonowa dla [...] we [...] badały sprawę M. J. w aspekcie prawno-karnym, a nie w aspekcie prawa administracyjnego. Wskazać należy, że organ odwoławczy nie podważył twierdzenia Prokuratury zawartego w postanowieniu o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz postanowieniu o umorzeniu śledztwa z dnia [...] czerwca 2013 r., ponieważ rozpatruje sprawę skarżącego w oparciu o inne przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze , Prezes ARiMR zasadnie uznał, że skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa. Brak samodzielnego prowadzenia gospodarstwa stanowi natomiast naruszenie §18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest bezpośrednią przesłanką do zwrotu pomocy w całości na mocy § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia.

Za zasadny należy uznać jedynie zarzut naruszenia art. 55³ k.c. poprzez błędne przyjęcie przez organ, że dla uznania, że grunty rolne posiadane przez skarżącego stanowią gospodarstwo rolne konieczne jest ustalenie, iż na gruntach tych posadowione są zabudowania, a w związku z tym grunty rolne posiadane przez skarżącego nie stanowią gospodarstwa rolnego. Za błędne należy uznać wywody organu, że skoro przejęte przez skarżącego rozproszone grunty rolne nie stanowią zorganizowanej całości tym samym nie mogą stanowić gospodarstwa. Brak własnych zabudowań gospodarczych, maszyn czy urządzeń rolniczych, jak również fakt, że użytkowane grunty nie znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie nie dowodzi uznania, że nie mogą stanowić gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 55³ k.c. Tym samym zarzut organu, że skarżący nie posiada gospodarstwa rolnego jest nieusprawiedliwiony. Zasadność ww. zarzutu nie wpływa jednak na to, że dokonana przez organy administracyjne ocena przedmiotowej sprawy była prawidłowa i w pełni uzasadniona. Inną natomiast pozostaje kwestia uznania za prawidłowe wnioski organu dotyczące braku samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu obowiązujących przepisów w sytuacji, gdy tak jak w sprawie niniejszej gospodarstwo rolne zgłoszone do pomocy składa się z odrębnych działek znajdujących się znacznej odległości od miejsca zamieszkania beneficjenta jak i względem siebie a ubiegający się o pomoc skarżący w żaden sposób nie wskazuje i nie wyjaśnia jak w praktyce gospodarstwo to jest przez niego prowadzone.

Oceniając przeprowadzone przez organy administracyjne postępowanie Sąd nie stwierdził zatem aby było ono prowadzone z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Dokonując natomiast oceny sprawy w kontekście przepisów procedury administracyjnej, wskazać należy, że także w tym zakresie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził, bowiem, aby w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zauważyć także wypada, że w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym sprawy tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 61/14 oddalił skargę P. N., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt II GSK 2145/14 oddalił skargę kasacyjną P. N..

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w wyroku.