Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 602/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 15, art. 79a, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania H. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z [...] stycznia 2020 r. nr [...]

Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Przywołaną wyżej decyzją z [...] stycznia 2020 r. Wójt Gminy G. (dalej też jako "Wójt" lub "organ I instancji") po raz trzeci odmówił H. S. (zwanej też dalej "Wnioskodawczynią" lub "Skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, J. H.. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że przyczyną odmowy była okoliczność, że zgodnie z orzeczeniem ustalony stopień niepełnosprawność ojca Wnioskodawczyni powstał po ukończeniu 25. roku życia, a nadto fakt, że J. H. pozostaje w związku małżeńskim, zaś jego małżonka nie dostarczyła orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od tej decyzji Wnioskodawczyni złożyła odwołanie.

Utrzymując w mocy decyzję Wójta z [...] stycznia 2020 r. – przywołaną na wstępie decyzją z [...] marca 2020 r. – SKO wskazało w pierwszej kolejności, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), przewidziane w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111; dalej w skrócie "u.ś.r.") kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (tj. odpowiednio po 18. lub 25. roku życia). Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Albowiem SKO – jak zaznaczyło – w całości podzieliło pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została [przez TK] uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Również w odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. SKO zgodziło się poglądem z prezentowanym w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym regulacja powyższa rozumiana celowościowo pozwala na uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki nawet w sytuacji, gdy niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopuszczalne jest to jednak tylko wówczas, gdy małżonek nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może takiej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli.

SKO podkreśliło, że celem dokonania powyższych ustaleń, swą poprzednią decyzją z [...] stycznia 2020 r. ([...]) uchyliło decyzję organu I instancji. Jednakże w toku ponownie przeprowadzonego postępowania nie wykazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających małżonce J. H. sprawowanie nad nim opieki. Strona postępowania okoliczności takich nie podniosła oraz nie przedstawiła żadnej dokumentacji lekarskiej wskazującej na zły stanu zdrowia K. H.. Sama okoliczność, że jest ona emerytką, nie stanowi – zdaniem SKO – przesłanki uniemożliwiającej świadczenie takiej opieki.

W skardze na opisaną decyzję SKO z [...] marca 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. S. – zarzuciwszy naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnię "art. 17 ust. 1 pkt." oraz "art. 17 ust. 5 pkt 2 lit." – wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta z [...] stycznia 2020 r. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła m.in., że po otrzymaniu decyzji SKO z [...] stycznia 2020 r. – w której organ ten odniósł się do tego, że J. H. ma współmałżonkę, która nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i jest pierwszą osobą do sprawowania opieki – poinformowała natychmiast Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. o tym, że współmałżonka J. H. jest osobą chorą i przebywa obecnie na emeryturze, i że do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego była na rencie chorobowej kilkanaście lat w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Na dowód tego, że współmałżonka J. H. jest osobą chorą, sama potrzebuje pomocy i wsparcia drugiej osoby, Skarżąca dołączyła do skargi zaświadczenie od "lekarza prowadzącego historię choroby" K. H..

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powtarzając in extenso argumentację przedstawioną uprzednio w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, pomimo że podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się chybione.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2020 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G. z [...] stycznia 2020 r. ([...]) o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem, J. H..

Z uzasadnienia decyzji Wójta wynika, że podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ ten upatrywał w niespełnieniu przesłanek określonych w dwóch przepisach, a mianowicie:

- w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.ś.r.") – w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia – jako że ustalony stopnień niepełnosprawności J. H. datuje się od [...] października 2019 r., czyli od [...] roku życia (bezsporne);

- w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – gdyż J. H. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona K. H. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bezsporne).

Z kolei SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji, jakoby na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia stały ww. przepisy materialne ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym zakresie Sąd uznaje stanowisko organu II instancji za prawidłowe.

Po pierwsze, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela ocenę prawną wyrażoną przez SKO – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej jako córce dorosłej osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki. W tym zakresie organ II instancji trafnie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), którym Trybunał orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia TK organy administracji publicznej rzeczywiście nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadą równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8 uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – to jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Po drugie, Sąd podziela i ten pogląd SKO, zgodnie z którym przy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można poprzestawać na literalnym odczytaniu tego przepisu – jakoby uzasadnioną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia mógł być sam fakt nieposiadania przez matkę Skarżącej, czyli przez żonę J. H., orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozwijając argumentację przedstawioną w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, należy podkreślić, że na gruncie ww. przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd – który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela – o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – niejako w zastępstwie ww. małżonka – osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy ów małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

W tym kontekście Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (tu: przez jej współmałżonka), w braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 13.11.2015 r., I OSK 1230/14, CBOSA). Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie także cel regulacji zawartej w jej art. 17 – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

Już z tych względów nie można ograniczać się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. "W procesie wykładni prawa bowiem sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który się wydaje językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej" (zob. wyrok NSA z 10.01.2014 r., II FSK 381/12, CBOSA).

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku ww. przepisu

Albowiem oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z zasadami konstytucyjnymi, jak choćby praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP). Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę – nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. A skoro rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, to konieczne staje się zweryfikowanie tych rezultatów przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej powyższego przepisu. Odwoływanie się do wartości konstytucyjnych w procesach wykładni stanowi bowiem przejaw zarówno systemowego, jak i celowościowego interpretowania prawa. Przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest, w ocenie Sądu, konieczne w wyżej wskazanym kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z przywołanymi zasadami praworządności i równości, a także z dalszymi zasadami konstytucyjnymi: ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (zob. art. 18 i art. 71 Konstytucji RP). Zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd – ukształtowany pod wpływem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki TK: z 18.07.2008 r., P 27/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 107; z 22.07.2008 r., P 41/07, OTK-A 2008, nr 6, poz. 109) – że przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej, przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18, art. 32 i art. 71 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 11.01.2017 r., I OSK 1113/15, CBOSA).

Należy zauważyć, że wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. obecnie dominują (a nie tylko "są prezentowane", jak stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym trafnie przyjmuje się, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wywiedziono interpretując przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, art. 27 i art. 130), a także nawiązując do istoty świadczenia pielęgnacyjnego, z której wynika, że świadczenie to przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości – osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (por. m.in. wyroki WSA: z 08.03.2012 r., IV SA/Wr 848/11; z 13.04.2012 r., II SA/Rz 121/12; z 13.06.2012 r., II SA/Po 242/12; z 11.10.2012 r., II SA/Bk 642/12; z 22.01.2013 r., II SA/Ol 1391/12; z 04.04.2013 r., II SA/Bk 987/12; z 19.02.2015 r., IV SA/Wr 924/14; z 19.12.2018 r., IV SA/Gl 925/18; z 24.06.2019 r., II SA/Rz 522/19; z 26.11.2019 r., II SA/Bk 649/19; z 04.12.2019 r., II SA/Bd 972/19; z 20.01.2020 r., III SA/Kr 1248/19; z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19; z 12.03.2020 r., II SA/Ol 28/20; z 14.05.2020 r., II SA/Po 25/20 – CBOSA).

W świetle dotychczasowych uwag, SKO w swej poprzedniej decyzji – wydanej w kontrolowanej sprawie dnia [...] stycznia 2020 r. ([...]) – uchylając decyzję organu I instancji i przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, prawidłowo wskazało, że: "Ponowne przeprowadzenie postępowania zgodnie z zasadami wyrażonymi w k.p.a. wymaga zatem poczynienia przez organ ustaleń czy małżonka Pana J. H. z uwagi na swój stan zdrowia, wiek i rodzaj schorzeń faktycznie jest zdolna sprawować opiekę nad mężem. W celu dokonania wskazanych ustaleń organ winien skorzystać z instytucji rodzinnego wywiadu środowiskowego i zgromadzić w aktach sprawy ewentualną dokumentację lekarską. W dalszej kolejności w zależności od ustaleń w zakresie możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka należy dokonać [...] merytorycznego rozpoznania wniosku odwołującej [...]. Organ winien zatem ustalić czy odwołująca sprawuje faktyczną opiekę nad ojcem oraz powodów niepodejmowania przez nią zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. W celu dokonania wskazanych ustaleń organ winien skorzystać z instytucji rodzinnego wywiadu środowiskowego bądź w przypadku przyznania Pani H. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego na dalszy okres po [...] października 2019 r. dołączyć do akt stosowną decyzję na potwierdzenie sprawowania nieprzerwalnej opieki nad ojcem i niepodejmowania zatrudnienia."

Organ I instancji tych wytycznych nie wykonał, przez co naruszył regulację art. 138 § 2 zd. drugie k.p.a. – z której wynika związanie organu pierwszej instancji, zawartymi w decyzji kasacyjnej zaleceniami organu odwoławczego co do obowiązku wyjaśnienia okoliczności w nich wskazanych (zob. A. Bochentyn, M. Miłosz, Postępowanie odwoławcze w ogólnym postępowaniu administracyjnym, tom II, Gdańsk 2019, s. 87) – a także art. 7, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jedyną bowiem okolicznością, jaką Wójt wyjaśnił zgodnie z zaleceniami SKO, było stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji z [...] stycznia 2020 r., że Skarżąca z tytułu opieki nad ojcem otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy (zarazem jednak złożyła oświadczenie, że w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania tego zasiłku). Natomiast jedynym dokumentem "zgromadzonym" w aktach sprawy przez organ I instancji po ww. decyzji kasacyjnej SKO, jest, oprócz orzeczenia o niepełnosprawności J. H. (k. 28-29 akt adm. I inst.), rodzinny wywiad środowiskowy, ograniczony także do osoby J. H. (k. 26-27 akt adm. I inst.), i w związku z tym przeprowadzony cokolwiek "nie na temat" – jako zasadniczo dotyczący tylko sytuacji J. H., natomiast nie zawierający żadnych informacji odnośnie do stanu zdrowia jego żony, K. H., oraz związanej z tym możliwości (bądź nie) podołania przez nią obowiązkom opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Mimo to – co godne podkreślenia zwłaszcza w kontekście orzeczonej przez organ I instancji odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia – we wnioskach z tego wywiadu znalazło się stwierdzenie pracownika socjalnego, że "Wskazana jest zatem wypłata świadczenia" (k. 26 akt adm. I inst.).

Poza ww. wywiadem środowiskowym przeprowadzonym z J. H. (a już nie z jego żoną, ani ze Skarżącą) oraz dotyczącym jego osoby orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, organ I instancji nie zebrał żadnej dalszej dokumentacji, w szczególności wzmiankowanej przez SKO dokumentacji lekarskiej K. H.. Wbrew obowiązkom, wynikającym zwłaszcza z przepisu art. 79a § 1 k.p.a. – w myśl którego: "W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się" – Wójt nie zwrócił się do Wnioskodawczyni o przedłożenie takiej dokumentacji ani o złożenie niezbędnych wyjaśnień na okoliczność stanu zdrowia jej matki i możliwości sprawowania przez nią osobistej opieki nad mężem.

W tym kontekście zdziwienie musi wywołać fakt, że pomimo tak istotnych braków postępowania wyjaśniającego, SKO zaakceptowało negatywne rozstrzygnięcie Wójta. W ten sposób organ II instancji – ustawowo zobligowany do ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) – w istocie powielił wszystkie błędy proceduralne organu I instancji. A stwierdzenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że: "Strona postępowania okoliczności takich [tj. uniemożliwiających małżonce J. H. sprawowania nad nim opieki – uw. Sądu] nie podniosła oraz nie przedstawiła żadnej dokumentacji lekarskiej wskazującej na zły stan zdrowia Pani K. H." (s. 3) – w sytuacji, gdy o wskazanie ani wykazanie takich okoliczności w zakreślonym terminie Skarżąca nie została przez żaden z organów wezwana – świadczy o całkowitym zignorowaniu sensu i celu regulacji art. 79a k.p.a. (w zw. z art. 140 k.p.a.).

Ubocznie godzi się jeszcze zauważyć, że w aktach sprawy nie pozostał żaden ślad (choćby w postaci urzędowej adnotacji w rozumieniu art. 72 k.p.a.), że Skarżąca – jak twierdzi w skardze – po otrzymaniu decyzji SKO z [...] stycznia 2020 r. poinformowała natychmiast GOPS w G. o tym, że współmałżonka J. H. jest osobą chorą i przebywa obecnie na emeryturze, i że do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego była na rencie chorobowej kilkanaście lat w ZUS.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy – w razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku – organ I instancji, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd powyżej, zwłaszcza w kwestii prawidłowego sposobu rozumienia przesłanek z art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., oraz uzupełni postępowanie wyjaśniające w niezbędnym zakresie, wyżej zarysowanym. Na tej podstawie podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.