Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 365/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6301 Wiążąca informacja taryfowa (VIT)
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 18 par. 1 pkt 6, art. 183 par. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.) del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Beata Cisek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. P. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2824/08 w sprawie ze skargi N. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wiążącej informacji taryfowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2824/08 oddalił skargę N. P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. zawartą w wiążącej informacji taryfowej z [...] kwietnia 2005 r. nr [...].

Sąd stwierdził w uzasadnieniu orzeczenia, że w dniu 11 stycznia 2005 r. skarżąca złożyła wniosek o udzielenie Wiążącej Informacji Taryfowej dla towaru o nazwie PLAK OUT, zawierającego w swoim składzie m.in. diglukonian chlorheksydyny, syrop malti-tolowy, etanol i wodę destylowaną.

Decyzją zawartą w wiążącej informacji taryfowej WIT nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. towar o nazwie PLAK OUT, Dyrektor Izby Celnej w W. zaklasyfikował do kodu CN 3306 90 00 Taryfy celnej. Od tej klasyfikacji Skarżąca odwołała się, wnosząc o uchylenie ww. decyzji i zaklasyfikowanie przedmiotowego towaru, zgodnie z wnioskiem, do kodu CN 3004 90 19.

Minister Finansów decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję zawartą w ww. WIT. Skarga na tę decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 2528/05. Na skutek kasatoryjnego orzeczenia NSA z dnia 4 lipca 2007 r., sygn. akt I GSK 1968/06, WSA w W. rozpoznał sprawę ponownie i wyrokiem z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2278/07, uchylił decyzję Ministra Finansów z [...] sierpnia 2005 r. W wykonaniu wyroku Minister Finansów pismem z 4 czerwca 2008 r. wystąpił do Ministerstwa Zdrowia z prośbą o opinię na temat płukanki do ust PLAK OUT, tj. czy jest to płukanka do ust, czy też lek. Ministerstwo Zdrowia w piśmie z 24 czerwca 2008 r. nr [...] określiło, że preparat PLAK OUT nie powinien być traktowany jako produkt leczniczy, ponieważ nie jest wpisany do Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto pismem z 16 czerwca 2008 r. nr [...] organ wystąpił do Komitetu Kodeksu Celnego z wnioskiem o wydanie rozporządzenia klasyfikacyjnego dla przedmiotowego towaru.

Decyzją z [...] sierpnia 2008 r. Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. zawartą w WIT nr [...] z [...] kwietnia 2005 r.

Minister Finansów stwierdził, że przedmiotem klasyfikacji jest preparat zawierający w 100 ml roztworu 0,12 g diglukonianu chlorheksydyny, stosowany jako środek do dezynfekcji jamy ustnej w przypadku trudności z zachowaniem higieny jamy ustnej, który winien być klasyfikowany do kodu 3306 90 00 Taryfy celnej, na podstawie postanowień reguły 1 i 6 Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, a także uwagi 1 (d) do działu 30 Taryfy celnej. Organ wyjaśnił dalej, iż uwaga 1 (d) do działu 30 stanowi, że "dział ten nie obejmuje preparatów objętych pozycjami od 3303 do 3307, nawet jeżeli posiadają właściwości terapeutyczne lub profilaktyczne". Zapis ten oznacza, że z działu 30 wykluczone są m.in. wszelkie preparaty do higieny zębów lub jamy ustnej. W związku z powyższym preparat o nazwie PLAK OUT, służący do dezynfekcji jamy ustnej w przypadku trudności z zachowaniem w niej higieny nie może więc być klasyfikowany do działu 30 Taryfy celnej, natomiast musi być on klasyfikowany w dziale 33.

Minister Finansów wskazał, iż stanowisko powyższe potwierdza także opinia Ministerstwa Zdrowia zawarta w piśmie z 24 czerwca 2008 r., w której określono, że preparat PLAK OUT nie powinien być traktowany jako produkt leczniczy, ponieważ nie jest wpisany do Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto organ uzasadniając klasyfikację towaru do działu 33 wskazał, że uwaga 3 do działu 33 stanowi, że "pozycje od 3303 do 3307 mają zastosowanie między innymi do produktów, nawet zmieszanych (innych niż wodne destylaty i wodne roztwory olejków eterycznych), odpowiednich do stosowania jako wyroby objęte tymi pozycjami i pakowane w opakowania, w rodzaju stosowanych do sprzedaży detalicznej." W związku z powyższym preparat o nazwie PLAK OUT jest wyrobem objętym tymi pozycjami, gdyż nie jest wodnym destylatem lub wodnym roztworem olejków eterycznych i jest pakowany w opakowania do sprzedaży detalicznej. Organ stwierdził również, że włoskie Świadectwo Rejestracji spornego preparatu jako leku nie może decydować o klasyfikacji płukanki do ust w dziale 30. Przepisy krajowe nie mają wpływu na międzynarodowe zasady klasyfikacji, a w sytuacji konfliktu z decyzjami Komisji Europejskiej przepisy międzynarodowe mają pierwszeństwo.

Odnosząc się natomiast do klasyfikacji taryfowej tabletek do ssania zawierających tę samą substancję aktywną: diglukonian chlorheksydyny organ stwierdził, że porównanie tabletek i płynu nie ma uzasadnienia, ponieważ inne zasady obowiązują przy klasyfikacji tabletek do ssania, a zupełnie inne przy klasyfikacji płynu do płukania jamy ustnej. Klasyfikacja płynu do płukania jamy ustnej w dziale 30 jest wykluczona na mocy uwagi, która dotyczy płynu, a która nie odnosi się do tabletek. Takie porównywanie jest nadużyciem i nie może być przyjęte w tej sprawie.

Ponadto organ zauważył, iż w bazie europejskich wiążących informacji taryfowych (EBTI) występują WIT-y wydane przez inne kraje członkowskie dla podobnych preparatów. Zgodnie z tymi decyzjami do pozycji 3306 zostały zaklasyfikowane preparaty antyseptyczne do płukania jamy ustnej zawierające w swoim składzie jako składniki aktywne m.in. ekstrakty propolisu, szałwii lekarskiej, a także tymol, eukaliptol, metylosalicylan. Zdaniem Ministra Finansów mają one analogiczne zastosowanie jak preparat PLAK OUT. Nie ma natomiast żadnej wiążącej informacji taryfowej, zgodnie z którą nawet najbardziej terapeutycznie działająca płukanka do ust byłaby zaklasyfikowana do działu 30 Taryfy celnej.

Dodatkowo organ zwrócił uwagę na Noty wyjaśniające, opublikowane jako załącznik do obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 1 czerwca 2006 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej (M.P., Nr 86, poz. 880 z 4 grudnia 2006 r.). Zgodnie z nimi do działu 33 zostały zaklasyfikowane, m.in.: roztwór antyseptyczny składający się, między innymi, z kwasu bornego, tymolu, eukaliptolu i kwasu benzoesowego, przeznaczony do wspomagania higieny zębów i jamy ustnej, w celu zapobiegania przykremu oddechowi oraz tworzeniu się osadu nazębnego (kod HS 3306 90), oraz preparat przeciw tworzeniu się osadu nazębnego w postaci płynu, przeznaczony do usuwania osadu nazębnego oraz zapewnienia zębom połysku, stosowany przed czyszczeniem zębów szczoteczką i środkiem do czyszczenia zębów (kod HS 3306 90).

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. nie dopatrzył się w sprawie takich uchybień prawa, które winny skutkować uchyleniem skarżonego orzeczenia.

Sąd podkreślił, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest klasyfikacja taryfowa produktu o nazwie PLAK OUT. Organy celne wiążącą informacją taryfową WIT wydaną w dniu 27 kwietnia 2005r. zaklasyfikowały przedmiotowy towar do kodu CN 3306 90 00 Wspólnej Taryfy Celnej, w oparciu o regułę 1 i 6 ORINS oraz uwagę 1 (d) do działu 30 Wspólnej Taryfy Celnej Unii Europejskiej. Zdaniem zaś spółki zastosowanie w sprawie do klasyfikacji przedmiotowego towaru winien mieć kod 3004 90 19.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż produkt o nazwie PLAK OUT zawiera w swoim składzie diglukonian chlorheksydyny, syrop malti-tolowy, polidocanol, olejek miętowy, czerwień koszenilową, etanol i wodę destylowaną. Produkt stosowany jest jako płyn do płukania jamy ustnej. W ocenie Sądu, dokonując klasyfikacji taryfowej tego preparatu organy celne prawidłowo zastosowały zarówno regułę 1, jak i regułę 6 ORINS.

Zgodnie z brzmieniem pozycji 3306, pozycja ta obejmuje "Preparaty do higieny zębów lub jamy ustnej, włącznie z pastami i proszkami do przytwierdzania protez; nici dentystyczne do czyszczenia międzyzębowego (dental floss), w jednostkowych opakowaniach do sprzedaży detalicznej". W ramach pozycji 3306 wyodrębnione zostały i zaklasyfikowane do kodu CN 3306 10 00 - "Pasty, proszki i płyny do czyszczenia zębów", do kodu CN 3306 20 00 - "Nici dentystyczne do czyszczenia międzyzębowego (dental floss)" oraz - "Pozostałe" zaklasyfikowane do kodu CN 3306 90 00. Do kodu CN 3306 90 00 organ zaklasyfikował organ preparat PLAK OUT, jako "pozostały" (tj. inny niż dwa wcześniej wyodrębnione w pozycji 3306) preparat do higieny zębów lub jamy ustnej. Zgodnie z uwagą 1 (d) do działu 30 - "Produkty farmaceutyczne" - dział ten "nie obejmuje preparatów objętych pozycjami od 3303 do 3307, nawet jeżeli posiadają właściwości terapeutyczne lub profilaktyczne". Z treści uwagi 1 (d) wynika więc jednoznacznie, że do działu 30 nie mogą być również zaklasyfikowane żadne preparaty objęte pozycją 3306, a zatem i wszelkie preparaty do higieny zębów lub jamy ustnej, nawet wówczas gdy posiadają właściwości terapeutyczne lub profilaktyczne.

Istota problemu sprowadza się więc do tego, czy preparat o nazwie handlowej PLAK OUT jest preparatem do higieny jamy ustnej, czy też nie.

Prawidłowo, zdaniem Sądu, organ odwoławczy zauważył, iż w samej ulotce informacyjnej występują problemy ze stosowaniem nazewnictwa "dezynfekcja" i "higiena". Terminy te stosowane są przez autora ulotki zamiennie. Organy prawidłowo więc ustaliły zakres znaczenia pojęć "higiena" i "dezynfekcja", a używając ich zamiennie nie naruszyły wskazanych przez skarżącą reguły i uwag, skoro to sam producent tego środka "ustalił zakres znaczenia" tych pojęć, w sposób wyraźny traktując "dezynfekcję" jako element (czynnik) sprzyjający zachowaniu - szerzej rozumianej - "higieny".

Zdaniem Sądu, poczynione przez Ministra Finansów i Dyrektora Izby Celnej w W. ustalenia w zakresie stanu faktycznego są prawidłowe i nie budzą wątpliwości, podobnie jak i prawidłowo organy dokonały klasyfikacji preparatu "PLAK OUT" w pozycji 3306 do kodu CN 3306 90 00 jako preparat do higieny jamy ustnej, przy zastosowaniu reguł 1 i 6 ORINS oraz uwagi 1 (d) do działu 30.

Są wskazał, iż podnoszone przez skarżącą argumenty związane z tym, że głównym składnikiem preparatu PLAK OUT jest chlorheksydyna -środek o szerokim zakresie działania bakteriostatycznego i bakteriobójczego, będący składnikiem wielu leków, a także wykazywanie analogii między działaniem owych leków (tabletek do ssania) oraz właściwościami preparatu PLAK OUT, nie mogły wpłynąć na odmienną klasyfikację taryfową tego preparatu. Zdaniem Sądu, okoliczność, że produkt o nazwie PLAK OUT został wpisany na listę leków we Włoszech nie dowodzi faktu, iż produkt ten jest lekiem w rozumieniu przepisów farmaceutycznych stosowanych w Polsce i że w wypadku ubiegania się przez skarżącą o wpis do Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zostanie on w nim umieszczony.

Zdaniem Sądu, o prawidłowości dokonanej przez organy celne klasyfikacji taryfowej preparatu świadczą również wskazania interpretacyjne zawarte w Notach Wyjaśniających do HS (także w Wyjaśnieniach do Taryfy celnej obowiązującej przed 1.05.2004 r. oraz w wyjaśnieniach do Taryfy celnej - opublikowanych w Obwieszczeniu Ministra Finansów z 1 czerwca 2006r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej, M.P. Nr 86, poz. 880), w których wskazano, iż produkty objęte pozycjami 3303 do 3307 pozostają w tych pozycjach nawet wtedy, gdy zawierają dodatkowe składniki farmaceutyczne lub odkażające, albo gdy, jak się przypuszcza, mają ponadto wartość terapeutyczną bądź profilaktyczną (patrz uwaga 1 (d) do działu 30). Dział ten nie obejmuje (b) preparatów leczniczych używanych pomocniczo jako preparaty perfumeryjne, kosmetyczne lub toaletowe (pozycja 3003 lub 3004).

W skardze kasacyjnej N. P. Spółka z o.o. w W. wniosła o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów o postępowaniu, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) oraz art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Ministra Finansów następujących przepisów:

1. art. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r. zmieniającego załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. WE L 327 z 30.10.2004),

2. reguły 1 i 6 Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej ("ORINS"), określonych w załączniku do ww. rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004r.,

3. uwagi l(d) do działu 30, zawartej w Sekcji IV załącznika do ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r.,

4. uwagi 3 do działu 33 załącznika do ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r.,

5. pozycji CN 3004 przez niezastosowanie oraz pozycji CN 3306 przez niewłaściwe zastosowanie,

- art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Ministra Finansów następujących przepisów:

6. art. 121, 122, 123 § 1, 124, 125, 180 § 1, 187 § 1, 188, 190 § 1, 191, 192, art. 197 § 1 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 73 ust. 1 Prawa celnego przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, wyrażające się w przyjęciu, że przeznaczeniem PLAK-OUT jest higiena jamy ustnej w rozumieniu pozycji CN 3306 a nie leczenie i profilaktyka chorób i dolegliwości w rozumieniu pozycji CN 3004.

- art. 106 § 3 i art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., przez oparcie uzasadnienia wyroku na niedopuszczonym dowodzie z dokumentów załączonych do pisma procesowego Ministra Finansów z dnia 20 stycznia 2009 r., pomimo że w sprawie nie zachodziły przesłanki wymienione w tym przepisie, uzasadniające przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, które na dodatek powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, wobec czego strona nie miała możliwości ustosunkowania się do ich treści na etapie postępowania celnego. Sąd I instancji naruszył ww. przepisy w ten sposób, że formalnie nie wydał postanowienia w przedmiocie dopuszczenia dowodów uzupełniających na wniosek lub z urzędu, a pomimo tego odniósł się do ich treści w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, co oznacza, że orzekł także z naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a.

- art. 153 i art. 141 § 4 p.p.s.a., przez uznanie, iż organ prawidłowo zastosował się do oceny prawnej i wskazówek WSA w W. co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z dnia 12 listopada 2007 r., wydanego w sprawie sygn. akt V SA/Wa 2278/07 oraz art. 190 p.p.s.a. przez niezastosowanie się do wykładni prawa oraz oceny materiału dowodowego dokonanej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2008r. sygn. akt I GSK 1968/06,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r. zmieniającego załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. WE L 327 z 30.10.2004) przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie Sądu, iż przepisy tego rozporządzenia zostały prawidłowo zastosowane przez Ministra Finansów - a wcześniej również przez Dyrektora Izby Celnej w W.,

2. reguł 1. i 6. ORINS, określonych w załączniku do ww. rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnej ocenie Sądu, iż powołane Reguły zostały prawidłowo zastosowane przez Ministra Finansów - a wcześniej również przez Dyrektora Izby Celnej w W.,

3. uwagi l(d) do działu 30, zawartej w Sekcji IV załącznika do ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnej ocenie Sądu, iż powołana uwaga została prawidłowo zastosowana przez Ministra Finansów - a wcześniej również przez Dyrektora Izby Celnej w W., a także przez błędną wykładnię tej uwagi,

4. uwagi 3 do działu 33 załącznika do ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1810/2004 z dnia 7 września 2004 r. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu Sądu, iż uwaga ta została prawidłowo zastosowana w sprawie przez Ministra Finansów oraz Dyrektora Izby Celnej w W., a także przez błędną wykładnię tej uwagi,

5. pozycji CN 3004 i kodu CN 3004 90 19 przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnej ocenie Sądu, iż organy orzekające prawidłowo odmówiły zastosowania tej pozycji i kodu w niniejszej sprawie, a także przez błędną wykładnię tej pozycji i Wyjaśnień do niej,

6. pozycji CN 3306 i kodu CN 3306 90 00 przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu Sądu, iż pozycja ta i kod zostały prawidłowo zastosowane przez organy w niniejszej sprawie, a także przez błędną wykładnię tej pozycji i Wyjaśnień do niej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej niezbędna jest zatem ocena prowadzonego przez sąd pierwszej instancji postępowania pod kątem przesłanek nieważności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W razie stwierdzenia wystąpienia jednej z tych przesłanek, skutkującego stwierdzeniem nieważności postępowania sądowego, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, których w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., albowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością tego postępowania, a to Naczelny Sąd Administracyjny, jak już wyżej zauważono, ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika bowiem, że w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok z dnia 12 listopada 2007 r. o sygn. akt V SA/Wa 2278/07 (którym uchylono decyzję Ministra Finansów z dnia 9 sierpnia 2005 r.), brała udział sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak. Następnie ta sama sędzia brała udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2824/08 – to jest w wyroku zapadłym wobec decyzji organu wydanej po wyroku z dnia 12 listopada 2007 r.

Art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, iż sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, mającej w szczególności zapewnić realizację wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP zasady, odzwierciedlającej treść art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, która ustanawia prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania, tak aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (tak m.in. w wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, z powołaniem się również na poglądy doktryny: Z. Kmieciak, Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 119). Obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia na przestrzeni niespełna roku orzeka dwukrotnie w sprawie – najpierw biorąc udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku uchylającego tę decyzję, a następnie biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku Sądu. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 8 lipca 2009 r. o sygn. akt II OSK 1110/08, z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. akt II OSK 683/08, z dnia 20 listopada 2009 r. o sygn. akt II GSK 199/09 i z dnia 12 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GSK 931/08.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz w wyroku z dnia 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). Mając na uwadze zaprezentowane w tych wyrokach rozważania Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał.

A zatem, skoro sędzia orzekająca w składzie Sądu w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2278/07, zakończonej wyrokiem z dnia 12 listopada 2007 r., brała następnie udział w wydaniu orzeczenia z dnia 2 marca 2009 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 2824/08, to – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną – niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na wcześniejsze wyroki tegoż Sądu zapadłe m.in. w sprawach sygn. akt II GSK 274/08 z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II OSK 1110/08 z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 683/08 z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 199/09 z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I GSK 931/08 z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I GSK 1012/09 z dnia 4 sierpnia 2010 r. (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), gdzie w okolicznościach wydawania kolejnych decyzji w tym samym trybie postępowania uznano, że orzekanie przez tego samego sędziego w kolejnym składzie narusza dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Reasumując dotychczasowe rozważania uznać należy, że stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stawia Sąd przed koniecznością dokonania wykładni w taki sposób, aby jej rezultat był zgodny z zasadą recypowaną z postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stosując ustawę powinien bowiem w pierwszym rzędzie wykorzystać technikę wykładni tak, aby wyeliminować nieprawidłowości jej stosowania i narzucić właściwe rozumienie przepisów ustawy (por.: m.in. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, opubl.: OTK 1995/3/05; 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, opubl.: OTK ZU nr 1996/4/32, 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, opubl.: OTK ZU nr 1998/4/52). Wiąże się to ściśle również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej (wypracowaną w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Konstytucyjnego – na co zwracał uwagę NSA we wspomnianym już wyroku z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu Sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej.

Wskazać także należy, że w dniu 8 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając w nim pkt 6a, zgodnie z którym sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Co prawda przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, niemniej jego dodanie miało na celu wykonanie obowiązku dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r. o sygn. akt SK 6/07, powoływanego w niniejszym uzasadnieniu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja jaka wystąpiła w rozpoznawanej sprawie przemawia za zasadnością zaprezentowanych wyżej poglądów w zakresie wyłączenia sędziego, który dwukrotnie bierze udział w kontroli decyzji administracyjnych wydanych w tej samej sprawie w tych samych trybach postępowania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając na uwadze, że organ nie przyczynił się do podjęcia wadliwego orzeczenia przez sąd pierwszej instancji.