Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 252/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2011-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 235 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 6 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 09 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2011, nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych.

W dniu 22 czerwca 2009 r. B. S. został skierowany z Poradni Foniatrycznej Uniwersytetu Szpitala Klinicznego w B. do Poradni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. w związku z podejrzeniem choroby zawodowej narządu głosu.

Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] września 2009 r. nr [...] stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu podano, że badaniem laryngologiczno - foniatrycznym rozpoznano: niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, obustronny niedosłuch niewielkiego stopnia i skrzywienie przegrody nosa. Rozpoznanie schorzenia figurującego w wykazie chorób zawodowych nie jest jednak równoznaczne z automatycznym uznaniem go za chorobę zawodową. W wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869) określono jednoznacznie warunki niezbędne do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. Za chorobę zawodową uznaje się przewlekłe choroby narządu głosu, wymienione w wykazie chorób zawodowych, spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat. W niniejszym wypadku nie jest spełniony warunek dotyczący nadmiernego wysiłku głosowego trwającego co najmniej 15 lat. Pensum dydaktyczne, w zakres którego wchodzą wykłady i ćwiczenia, wynoszące do 1982 r. - 270 godzin rocznie, w latach 1982-2005 - 210 godzin rocznie i od 2005 r.- 170 godzin rocznie nie spełnia kryterium nadmiernego wysiłku głosowego, nawet po uwzględnieniu godzin ponadwymiarowych. Wszystkie prace wykonywane w ramach zatrudnienia (np. prowadzenie studenckich kół naukowych) nie wchodzą w zakres pensum i nie mogą być brane pod uwagę. W konsekwencji stwierdzono brak podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanych schorzeń krtani.

W dniu 21 września 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wszczął postępowanie w sprawie choroby zawodowej B. S.

W trakcie prowadzonego postępowania zarówno strona jak i organ zgłosiły zarzuty do powyższego orzeczenia lekarskiego. [...] Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. nie znalazł podstaw do zmiany treści orzeczenia, konsekwentnie twierdząc, że narażenie na wysiłek głosowy, na który narażony był B. S. nie jest nadmiernym wysiłkiem głosowym.

W związku z powyższym organ zwrócił się o wydanie opinii do Instytutu Medycyny Pracy Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi. W opinii z dnia 14 stycznia 2010 r. stwierdzono, że nie ma podstaw do uznania, że obciążenie narządu głosu B. S. w przebiegu pracy zawodowej było nadmierne. W uzasadnieniu podano, że grupa chorób narządu głosu należy do chorób wywołanych sposobem wykonywania pracy zatem przy wykonywaniu oceny uwzględnia się chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego - w tym przypadku narządu głosu. Rozpatrując związek choroby narządu głosu z warunkami pracy jako jedno z kryteriów przyjęto iż musi być to nadmierny wysiłek głosowy, a więc różniący się istotnie co do charakteru i wymiaru od codziennego używania głosu przez każdego człowieka w codziennym życiu w celach komunikacji z innymi osobami. Za graniczną wartość uznaje się tygodniowe pensum godzin nauczyciela - wynoszące 18 godzin tygodniowo (ustawa z dn. 22 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. nr 65, poz. 385). Porównując charakter pracy głosem, nie ma podstaw do przyjmowania innych wartości dla nauczycieli akademickich. Z informacji przekazanych przez pracodawcę wynika, że pensum dydaktyczne nauczyciela akademickiego wynosiło do 1982 r.- 270 godzin dydaktycznych, w latach 1983-2004 - 210 godzin dydaktycznych i od 2005 r.- 170 godzin dydaktycznych. Ponadto B. S. pracował w godzinach nadliczbowych - o różnym wymiarze w poszczególnych latach, których wykaz został podany przez pracodawcę. W uzupełnieniu danych na temat pracy zawodowej B. S. podał, że w ramach obowiązków zawodowych brał udział w zjazdach i konferencjach naukowych (125 prezentacji ustnych), czynnie uczestniczył w posiedzeniach towarzystw naukowych, na których prezentował wyniki badań naukowych lub referaty poglądowe i szkoleniowe, przeprowadzał egzaminy ustne terminowe i poprawkowe co stanowiło dodatkowe obciążenie narządu głosu. Do 1991 r. w Polsce obowiązywał 6 dniowy tydzień pracy, w latach 1972-1974 i 1981 wprowadzono wolne soboty, które przypadały raz lub kilka razy w miesiącu, od 2001 r. obowiązuje 5 dniowy tydzień pracy. Przyjmując, że rok akademicki obejmuje okres od października do czerwca (9 m-cy) to łączny wymiar pracy (odliczając okres ferii i świąt) wynosił w przybliżeniu 200 dni roboczych - ok. 33 tygodni. Zatem obciążenie narządu głosu do 1998 r. po uwzględnieniu godzin ponadwymiarowych (średnio 109/rok) wynosiło około 8-11 godzin tygodniowo (tj. 2 -2,5 godz. dziennie). Od około 10 lat B. S. nie pracuje w godzinach nadliczbowych i tygodniowy wymiar jego pracy dydaktycznej wynosi około 5 godzin tygodniowo. Czas wystąpień na zjazdach i konferencjach naukowych jest najczęściej ograniczony i wynosi 15-30 minut, odbywają się one okresowo (kilka razy w roku a posiedzenia towarzystw naukowych 1x w miesiącu). Przeprowadzanie egzaminów ustnych nie wymaga nadmiernego wysiłku głosowego (odpowiada student) nie ma powodu aby rozmowa była przez egzaminującego prowadzona "podniesionym" głosem. Zatem te dodatkowe zajęcia nie wpływają na zmianę stanowiska, iż praca B. S. nie powodowała nadmiernego wysiłku głosowego. Końcowo podano, że wysiłek głosowy nie jest jedynym czynnikiem jaki może wywołać tego rodzaju zmiany chorobowe w narządzie głosu, obserwuje się je z podobną częstością w populacji generalnej a najczęściej przyczyną są infekcje wirusowe lub bakteryjne. Przy czym wskazano, że zadaniem lekarza orzekającego jest ocena czy zmiany chorobowe w konkretnym przypadku, uwzględniając ocenę narażenia zawodowego, zostały bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem spowodowane narażeniem zawodowym a nie poszukiwanie innej przyczyny choroby.

W dniu 15 grudnia 2010 r. organ sporządził we własnym zakresie kartę oceny narażenia zawodowego i w konkluzji stwierdził, że biorąc pod uwagę warunki pracy (narażenie zawodowe), 40 letni staż pracy w zawodzie oraz zapis określający choroby zawodowe narządu głosu w poz. 15 wykazu chorób zawodowych jako przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 można uznać, że stan powyżej opisany mógł stwarzać możliwość powstania choroby zawodowej narządu głosu.

Powyższa karta oceny narażenia zawodowego została przesłana do [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. celem uwzględnienia w postępowaniu diagnostyczno – orzeczniczym. W odpowiedzi, pismem z dnia 18 stycznia 2011 r., Ośrodek Medycyny Pracy stwierdził że karta narażenia zawodowego nie wnosi żadnych nowych informacji i nie upoważnia do zmiany stanowiska zawartego w orzeczeniu lekarskim nr [...]. Ponownie przeprowadzona analiza narażenia zawodowego nie wykazała nadmiernego obciążenia wysiłkiem głosowym w trakcie zatrudnienia B. S. w Uniwersytecie Medycznym w B.

W oparciu o wnioski zawarte w powyższych orzeczeniach lekarskich, decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie stwierdził u B. S. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Z decyzją ta nie zgodził się B. S. i wniósł odwołanie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego - § 6 ust. 3 pkt 3 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz poz. 15 załącznika do rozporządzenia, polegającej na niezgodnej z prawem interpretacji narażenia zawodowego, oraz naruszenie prawa procesowego - art. 80 kpa poprzez niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego w sprawie. Wskazując na powyższe naruszenia odwołujący się wniósł o zmianę decyzji organu I instancji poprzez stwierdzenie istnienia choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym w czasie wykonywania zatrudnienia. W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że Poradnia Chorób Zawodowych PWOMP w B. stwierdziła brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo istnienia dwóch chorób narządu głosu, figurujących pod pozycją 15 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych (niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią oraz wtórne zmiany przerostowe fałd głosowych), a PPIS w B. wydał decyzję odmowną w sprawie choroby zawodowej, uważając, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną przez stronę pracą, a zaistniałymi schorzeniami narządu głosu. Odwołujący podał, że w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych zostało określone "co najmniej 15 lat" i tą miarą należy definiować pojęcie nadmiernego wysiłku głosowego, który w przypadku jego narażenia zawodowego wynosił 40 lat, przewyższając o 25 lat wymagane minimum. Pojęcie nadmiernego wysiłku głosowego nie zostało zdefiniowane dla celów choroby zawodowej w innych przepisach prawnych niż w w/w pozycji 15. B. S. nie zgodził się z uzasadnieniem orzeczenia lekarskiego nr 41/2009 oraz dodatkowych opinii Poradni Chorób Zawodowych PWOMP w B., jak też z opinią IMP w Łodzi co do oceny narażenia zawodowego, na których to organ I instancji oparł swoją decyzję. Zdaniem odwołującego się organ nie ocenił samodzielnie opinii lekarskich, jako dowodów w sprawie, nie dokonał tej oceny pod kątem narażenia zawodowego i związku przyczynowego między wykonywaną pracą, a powstałymi schorzeniami narządu głosu. PPIS w B. nie zawarł żadnej własnej oceny narażenia zawodowego B. S., a tym bardziej nie dokonał jego oceny zgodnie z zasadami obowiązującego prawa. Strona stoi na stanowisku, iż materiał dowodowy w jej sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący, natomiast nie został oceniony przez organ I instancji w sposób właściwy.

P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji opisano przebieg postępowania łącznie z przytoczeniem treści wydawanych w sprawie opinii. W konkluzji podano, że schorzenia stwierdzone podczas badania B. S. w Poradni Chorób Zawodowych PWOMP w B. nie wystarczają do uznania choroby zawodowej, bowiem zgodnie z art. 2351 kodeksu pracy (...) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem" zawodowym. W przypadku przewlekłych chorób narządu głosu spowodowanych nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat rozumie się niektóre zmiany organiczne w obrębie krtani (guzki głosowe twarde, wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych, niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością głośni i trwałą dysfonią), do których dochodzi w następstwie stałego i długotrwałego wysiłku głosowego, wymienione enumeratywnie w pkt 15 załącznika do rozporządzenia. Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. W myśl § 6 ust. 1 rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Oznacza to, że organy administracyjne nie mogą w sposób dowolny orzekać, a postępowanie w tych sprawach przewiduje specjalny tryb. Nadto zaznaczono, że organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej wydaje decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego i jest związany treścią tego orzeczenia. Nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. W niniejszej sprawie właściwe jednostki orzecznicze wyraziły swoje opinie, które są wzajemnie spójne. Organ dokonał oceny tych orzeczeń w granicach wskazanych w art. 80 kpa i uznał, że są one właściwie uzasadnione i spełniają przesłanki formalne. Zgodnie z prawem tylko właściwie uzasadniona opinia lekarska może być powołana jako podstawa wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej i na takich opiniach organ inspekcji sanitarnej się oparł wydając decyzję.

B. S. nie zgodził się z tą decyzją i wniósł skargę do sądu administracyjnego. Zarzucił naruszenie:

1. art. 2351 kp w zw. z przepisem z pozycji 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez błędną interpretację przepisów dotyczących choroby zawodowej na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy,

2. art. 107 § 3 i art. 80 kpa poprzez brak uzasadnienia prawnego i niewłaściwą ocenę materiału dowodowego,

3. § 6 ust. 3 pkt 3 i § 8 ust. 1 rozporządzenia poprzez brak zastosowania tego przepisu w zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi podano, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do cytowania poszczególnych opinii lekarskich, a nie do oceny narażenia zawodowego i wykładni w tym przedmiocie, przepisów prawa. Inspektor Sanitarny twierdząc, że "jednostki orzecznicze wyraziły opinie wzajemnie spójne" nie podjął się skomentowania ich treści, która w zakresie oceny narażenia zawodowego jest ogólnikowa, nieobiektywna, odnosząca się do abstrakcyjnych "uśrednionych" norm medycznych (a nie prawnych), z pominięciem oceny osobniczego narażenia zawodowego. Nadto wskazano, że w poz. 15 wykazu chorób zawodowych zostało określone "co najmniej 15 lat" i tą miarą należy definiować pojęcie "nadmiernego wysiłku głosowego", ponieważ inna definicja prawna nie istnieje. Przyjęcie "pensum" - 18 godzin tygodniowo głośnego mówienia jest kategorią pozaprawną, której żaden nauczyciel szkoły wyższej nie spełni, a to automatycznie eliminowałoby go z kręgu osób narażonych na wystąpienie choroby wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Jednakże ustawodawca w tym przepisie nie wykluczył grupy nauczycieli akademickich. Wskazano, że szkodliwe czynniki w środowisku pracy nie muszą wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy że ten czynnik jest szkodliwy dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. W przedmiotowej sprawie kryterium narażenia zawodowego oparto o tzw. uśrednioną wiedzę medyczną. Inspektor Sanitarny, argumentując swoje związanie orzeczeniem lekarskim, nie dokonał oceny opinii w granicach art. 80 kpa oraz pominął możliwość dokonania samodzielnej oceny narażenia zawodowego na podstawie § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych pomimo, że ocena narażenia zawodowego przedstawiona w opiniach lekarskich budziła zastrzeżenia. Świadczy o tym wielokrotne zwracanie się do jednostek służby zdrowia o jej uzupełnienie. W konsekwencji organ I instancji nie otrzymał konkretniej odpowiedzi na temat pojęcia "nadmiernego wysiłku głosowego", zasad jego określania i wartościowania. Zdaniem skarżącego organ kierując się przepisem art. 2351 Kodeksu pracy i poz. 15 rozporządzenia powinien ocenić związek przyczynowy powstania choroby jako zawodowej, zgodnie z tymi przepisami, a nie akceptować dowolną interpretację nieokreślonych przez jednostki medyczne przepisów prawnych. Inspektor Sanitarny jest z pewnością związany orzeczeniem lekarskim w zakresie diagnozy tzn. rozpoznania choroby i wskazania, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. W zakresie oceny narażenia zawodowego Inspektor Sanitarny miał możliwość działania na podstawie § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia, czego w tej sprawie nie uczynił. Ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez inspektora sanitarnego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podał, że pojęcie "nadmiernego wysiłku głosowego" nie zostało zdefiniowane w przepisach prawnych, a zatem wymagało od organu indywidualnej, osobniczej oceny mieszczącej się w pojęciu narażenia zawodowego. Taka ocena została wykonana - zarówno przez Poradnie Chorób Zawodowych PWOMP jak i przez Przychodnię Chorób Zawodowych IMP w Łodzi w ich orzeczeniach lekarskich. Przedmiotowe orzeczenia są opiniami biegłych i opierają się na wiedzy medycznej lekarzy orzeczników. Biegli przy wydawaniu oceny nie zastosowali "uniwersalizmu", wbrew temu, co sugeruje skarżący, ale dokonali osobniczej oceny posługując się kryteriami medycznymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozważania w zakresie dokonanej przez Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji rozpocząć należy od wskazania, iż w obowiązującym stanie prawnym definicja choroby zawodowej ujęta została w art. 235 ¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. nr 21, poz. 94 ze zm.). Przepis ten dodany został ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 99, poz. 825) i obowiązuje od dnia 3 lipca 2009 r., a więc znajdował zastosowanie również na dzień orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji. Zgodnie z jego treścią za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wskazując w powołanym przepisie na wykaz chorób zawodowych ustawodawca jednocześnie ustalił w art. 237 § 1 pkt 3 - Kodeksu pracy upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia wykazu chorób zawodowych w drodze rozporządzenia. Na podstawie delegacji zawartej w art. 237 § 1 pkt 3 – 6 i § 1¹ Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r. Zastąpiło ono wcześniejsze rozporządzenie Rady Ministrów, regulujące materię związaną z orzekaniem w przedmiocie choroby zawodowej, z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), które w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07, utraciło moc z dniem 3 lipca 2009 r.

Mając powyższe na uwadze podać należy, że o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., zaś drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy.

Z treści § 5 ust. 1 rozporządzenia wynika, że właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. nr 125, poz. 1317) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. Ust. 2 wymienia jednostki orzecznicze I stopnia i wskazuje, że są nimi: poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych), poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych, jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby. Natomiast ust. 3 stanowi, że jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego - § 6 ust. 1. Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego - § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia ocena narażenia zawodowego jest przeprowadzana trzykrotnie w toku postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Ocenę narażenia zawodowego przeprowadza w związku z podejrzeniem choroby zawodowej - lekarz, który sprawuje profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie (pkt 1), w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej - lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2 i 3 (pkt 2) i w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny (pkt 3). Każdy z podmiotów dokonujących oceny narażenia zawodowego powinien szczegółowo odnieść się do elementów charakteryzujących środowisko pracy ubiegającego się o stwierdzenie choroby zawodowej pod kątem występowania czynników narażających. Przepis § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przewiduje, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

W przedmiotowej sprawie zostało wydane orzeczenie lekarskie zarówno przez jednostkę orzeczniczą I stopnia - Poradnię Chorób Zawodowych [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. w dniu [...][ września 2009 r. nr [...] oraz przez jednostkę orzeczniczą II stopnia - Instytutu Medycyny Pracy Kliniki Chorób Zawodowych i Toksykologii Oddziału Chorób Zawodowych w Łodzi w dniu [...] stycznia 2010 r. Z obu orzeczeń wynika bezspornie, że u B. S. rozpoznano dwie jednostki chorobowe określone pod poz. 15 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych: niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią oraz wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych. Przy czym z obu orzeczeń wynika, że pomimo rozpoznania schorzeń figurującego w wykazie chorób zawodowych w realiach sprawy przedmiotowej nie mogą być one uznane za chorobę zawodową. Wskazano, że wykazie chorób zawodowych określono jednoznacznie warunki niezbędne do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. Za chorobę zawodową uznaje się przewlekłe choroby narządu głosu, wymienione w wykazie chorób zawodowych, spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat. W niniejszym wypadku nie jest spełniony warunek dotyczący nadmiernego wysiłku głosowego trwającego co najmniej 15 lat. Jednostki orzecznicze jako graniczną wartość nadmiernego wysiłku głosowego przyjęły tygodniowe pensum godzin nauczyciela - wynoszące 18 godzin tygodniowo uznając, że nie ma podstaw do przyjmowania innych wartości dla nauczycieli akademickich. W przypadku B. S. wyliczono, że obciążenie narządu głosu do 1998 r. po uwzględnieniu godzin ponadwymiarowych (średnio 109/rok) wynosiło około 8-11 godzin tygodniowo (tj. 2 -2,5 godz. dziennie). Od około 10 lat B. S. nie pracuje w godzinach nadliczbowych i tygodniowy wymiar jego pracy dydaktycznej wynosi około 5 godzin tygodniowo. W konsekwencji w obu orzeczeniach stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

W oparciu o treść tych orzeczeń organy inspekcji sanitarnej wydały decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Uzasadnienie organu I instancji sprowadza się do przytoczenia treści wydanych orzeczeń, natomiast organ II instancji uzasadniając swoje stanowisko wskazuje na orzecznictwo z którego wynika, że organ inspekcji sanitarnej wydaje decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego i jest związany treścią tego orzeczenia.

Organy trafnie zajęły stanowisko, że są związane treścią orzeczenia lekarskiego niemniej jednak to związanie nie ma charakteru bezwzględnego. Inspektor sanitarny jest bowiem bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej, polegającej na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych (vide: uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r., ONSA 2003/1, poz. 4). Natomiast ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję do czego upoważnia go § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia (podobnie w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 602/09, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Powtórzenie oceny zawartej w orzeczeniu lekarskim nie stanowi o wypełnieniu obowiązku przewidzianego również w art. 80 kpa. Przepis ten przewiduje, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Orzeczenie lekarskie jest tylko jednym z dowodów, który powinien zostać oceniony w tym postępowaniu zgodnie z regułami postępowania przewidzianymi w szczególności w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

W przedmiotowej sprawie, co prawda organy dokonały indywidualnej, osobniczej oceny skarżącego mieszczącej się w pojęciu narażenia zawodowego – karta oceny narażenia zawodowego z dnia 15 grudnia 2010 r. Stwierdzono w niej, że biorąc pod uwagę warunki pracy (narażenie zawodowe), 40 letni staż pracy w zawodzie oraz zapis określający choroby zawodowe narządu głosu w poz. 15 wykazu chorób zawodowych jako przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat można uznać, za stan stwarzający możliwość powstania choroby zawodowej narządu głosu. Karta ta jednak nie stanowiła podstawy kwestionowanego rozstrzygnięcia a organy ostatecznie ograniczyły się do powtórzenia oceny zawartej w orzeczeniach lekarskich. Skutkowało to tym, że w stosunku do skarżącego, który przepracował w zawodzie nauczyciela akademickiego 40 lat przyjęto, że nie została spełniona przesłanka nadmiernego wysiłku głosowego z tego powodu, że jego pensum tygodniowe nie wynosiło 18 godzin tygodniowo a jedynie 5-8 godzin tygodniowo. Nadto podnieść należy, że istotnie organy inspekcji sanitarnej nie mają obowiązku dokonywać ustaleń w zakresie pozazawodowych przyczyn choroby, niemniej jednak w realiach sprawy niniejszej, gdzie schorzenie powstało w czasie zatrudnienia, podczas którego skarżący używał narządu głosu wykluczenie etiologii zawodowej schorzenia, nastąpić może jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby bądź wykazane zostanie w sposób niebudzący wątpliwości, że wykonywana praca nie mogła wywołać stwierdzonej u skarżącego choroby (vide: wyrok NSA z dnia 11 września 2007 r., sygn. akt II OSK 740/07, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Rozpoznając sprawę ponownie organy dokonają indywidualnej oceny narażenia zawodowego skarżącego i w oparciu o tę ocenę wydadzą decyzję w przedmiocie choroby zawodowej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (naruszenie art. 235 ¹ Kodeks pracy i § 6 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych ) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Z uwagi na fakt, że stwierdzone przez sąd uchybienie miało miejsce już na etapie postępowania przed organem I instancji i nie zostało wyeliminowane przez organ odwoławczy, dlatego orzeczono o uchyleniu obydwu decyzji wydanych w sprawie - art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy.