Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2130/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134a ust. 1 i 5 w zw. z art. 125
journal: Dz.U. 2021 poz 372
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 145  par. 1  lit. a w zw. z art. 135, art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Protokolant sekr. sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] Centrum Świadczeń z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu wypłaty odprawy pracownikowi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na rzecz skarżącego [...] Centrum Świadczeń z siedzibą w [...] kwotę 680 zł (słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Szef Sztabu Generalnego [...] (zwany dalej "Szefem SGW[...]") decyzją z [...] kwietnia 2021r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] Centrum Świadczeń w [...] (zwane dalej "Skarżącym"), utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] (zwany dalej "Szefem WSW") z [...] sierpnia 2020r. nr [...], odmawiającą wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu odprawy wypłaconej pracownikowi powołanemu do odbycia terytorialnej służby wojskowej (M. N., zwany dalej "pracownikiem").

W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 136 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256, ze zm., zwana dalej "k.p.a.") oraz z art. 134a ust. 1-7 i nast. ustawy z 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej (Dz.U. z 2021r., poz. 372, zwanej dalej "u.p.o.o.RP").

Ww. decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Do Szefa WSW [...] sierpnia 2020r. wpłynął wniosek Skarżącego o wypłatę świadczenia pieniężnego – odprawy wypłaconej na rzecz pracownika powołanego do terytorialnej służby wojskowej w [...] w [...] w terminie od [...] czerwca do [...] czerwca 2020r.

Szef WSW w ww. decyzji z [...] sierpnia 2020r. odmówił wypłaty świadczenia pieniężnego, powołując się na art. 104 § 1 k.p.a. i art. 134a ust. 1, 2 i 7 u.p.o.o.RP. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 134a ust. 1 i 2 u.p.o.o.RP pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy, posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT, przysługuje świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza. Świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia, na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125 ww. ustawy. Pracownik Skarżącego w dniu powołania do odbycia szkolenia podstawowego nie była żołnierzem rezerwy w rozumieniu art. 99 ust. 1 u.p.o.o.RP, zgodnie z którym tytuł żołnierza rezerwy przysługuje osobie, która złożyła przysięgę wojskową i została przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służby kandydackiej, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej. Z ww. przepisów wynika, że rekompensata kosztów wypłaty odprawy przysługuje pracodawcy tylko w przypadku, gdy wypłacono ją na rzecz żołnierza rezerwy.

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika adw. M. K., złożył 4 września 2020r. odwołanie, w którym wniósł o zmianę ww. decyzji Szefa WSW, ewentualnie o jej uchylenie, zarzucając niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 134a ust. 1 i 2 u.p.o.o.RP.

Zdaniem Skarżącego organ dokonał błędnej wykładni językowej art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, uznając, że do wypłaty Skarżącemu rekompensaty konieczne jest by jego pracownik - żołnierz OT - był żołnierzem rezerwy. Warunek ten dotyczy wyłącznie żołnierza rezerwy, któremu nadano przydział kryzysowy. W ww. przepisie wyraźnie oddziela się spójnikiem "lub" dwie kategorie osób. Skarżący podniósł też, że wykładnia organu zaprzecza idei Wojsk Obrony Terytorialnej (dalej "WOT"), bo z punktu widzenia pracodawcy nie ma znaczenia czy jego pracownik, delegowany do WOT złożył przysięgę wojskową, czy też nie. Dodatkowo zwrócił uwagę, że pracodawca z uwagi na zasadę sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa nie może być sponsorem WOT.

Skarżący powołał się też na wyrok WSA w Warszawie z 2 stycznia 2019r. sygn. akt II SA/Wa 579/18 i wskazał, że Sąd w podobnym stanie faktycznym uznał za niezasadne twierdzenie organów administracji, że skoro pracownik w dniu powołania do terytorialnej służby wojskowej nie był żołnierzem rezerwy to pracodawcy nie przysługuje zwrot należnej pracownikowi odprawy w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Szef SGW[...] w uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji wskazał, że ww. decyzja Szefa WSW jest zgodna z prawem w zakresie rozstrzygnięcia, choć nie można zgodzić się z jej uzasadnieniem. Pominięto w niej bowiem art. 134a ust. 5 i 12 u.p.o.o.RP oraz błędnie zinterpretowano art. 134a ust. 1-2 u.p.o.o.RP. Błędne uzasadnienie czy braki w jego treści nie wpływały jednak na prawidłowość rozstrzygnięcia, więc należało ww. decyzję Szefa WSW utrzymać w mocy. Zdaniem Szefa SGW[...] podstawę materialną do odmowy wypłaty Skarżącemu świadczenia, o którym mowa w art. 134a u.p.o.o.RP. stanowił art. 134a ust. 7 u.p.o.o.RP.

Szef SGW[...] wskazał, że z art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP wynika, że istotne jest by pracodawca spełniał przesłankę "zatrudniania pracownika będącego żołnierzem OT" i "za okres pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza". Natomiast z przepisów systemowych, odnoszących się do pełnienia TSW wynika, że nie jest możliwe jednoczesne posiadanie statusu "żołnierza rezerwy" i "żołnierza OT", tj. pozostającego w czynnej służbie wojskowej. Art. 125 u.p.o.o.RP statuuje obowiązek wypłacenia przez pracodawcę odprawy, w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, pracownikowi "powołanemu" do TSW po raz pierwszy - takiemu, który otrzymał kartę powołania (decyzję administracyjną) nakładającą obowiązek pełnienia TSW w okresie ustalonym mocą tej decyzji administracyjnej.

Obowiązek wypłaty odprawy aktualizuje się zatem w związku z powołaniem pracownika do pełnienia TSW po raz pierwszy, a prawo do rekompensaty – w związku z odbyciem TSW rotacyjnie przez pracownika zatrudnianego przez pracodawcę, będącego równocześnie żołnierzem OT i za okres pełnienia TSW rotacyjnie w trakcie (okresie) pozostawania w czynnej służbie wojskowej (TSW), ale po zwolnieniu z obowiązku pełnienia tej służby i uzyskaniu statusu żołnierza rezerwy. W tym zakresie powołano się na wyroki WSA w Warszawie z: 6 listopada 2018r. sygn. akt II SA/Wa 493/18; 24 października 2018r. sygn. akt II SA/Wa 503/18; 6 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 703/19 oraz wskazano, że brak istnienia jednej z powyższych przesłanek wyklucza więc możliwość przyznania pracodawcy omawianego świadczenia (art. 134a ust. 7 u.p.o.o.RP). Inaczej będzie, gdy pracownik uzyska tytuł "żołnierza rezerwy" (istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy) albo zmiany ww. przepisów prawa. W takich okolicznościach pracodawca będzie mógł ponownie złożyć wniosek o rekompensatę odprawy, zgodnie z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP. Wówczas organ pierwszej instancji byłby zobowiązany potraktować ten wniosek jako nowy, inicjujący nową sprawę administracyjną i podlegający odrębnej ocenie w świetle istniejących w danym czasie okoliczności faktycznych i prawnych (II SA/Wa 703/19).

Szef SGW[...] wskazał ponadto, że art. 134a ust. 5 w związku z art. 134a ust. 1, 2 u.p.o.o.RP statuuje termin prawa materialnego na złożenie wniosku o rekompensatę "nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy" (por. uzasadnienia wyroków: WSA w Warszawie z 6 listopada 2019r. sygn. akt II SA/Wa 703/19; NSA z 26 maja 2020r. II OSK 3027/19; 18 stycznia 2000r. sygn. akt I SA/Wr 588/97, z 11 marca 2009r. sygn. akt I FSK 1976/07, z 11 maja 2017r. sygn. akt I GSK 1158/15). Pracodawca może także złożyć wniosek przed rozpoczęciem terminu z art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, albo po jego upływie. Jednak w obydwu tych sytuacjach może uzyskać decyzję odmową, na mocy art. 134a ust. 7 w zw. z ust. 1 - 5 u.p.o.o.RP oraz art. 57 § 1 k.p.a. Żołnierz OT, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, przymiot żołnierza rezerwy uzyskuje bowiem dopiero z dniem następnym po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej lub z upływem okresu powołania, określonego w karcie powołania (decyzji administracyjnej), o ile złożył przysięgę wojskową. Natomiast w trakcie pozostawania w czynnej służbie wojskowej może pełnić TSW rotacyjnie w formach: szkolenia podstawowego, uzupełniającego, rozłożonego na kilka okresów w ciągu czterech miesięcy, w dniach wolnych od pracy oraz w trybie natychmiastowego stawiennictwa na wezwanie dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, a także może być kierowany na kurs podoficerski, oficerski, lub szkolenie specjalistyczne. Ze względu na nieustaloną w chwili powołania całkowitą liczbę dni TSW pełnionych rotacyjnie, za wyjątkiem określenia okresu podlegania obowiązkowi rodzajowi czynnej służby wojskowej (TSW), reguły określone w art. 134a ust. 8, a w konsekwencji także ust. 10 u.p.o.o.RP można zastosować dopiero po spełnieniu przesłanek określonych w ust. 1-5 tego samego artykułu u.p.o.o.RP.

Szef SGW[...] odwołał się też do treści art. 71 ust. 1 i 6 u.p.o.o.RP, dotyczącego zwolnienia z czynnej służby wojskowej oraz do § 26 ust. 1 rozporządzenia w sprawie powoływania do terytorialnej służby wojskowej i sposobu jej pełnienia (Dz.U. z 2017r., poz. 465, zwane dalej "Rozporządzeniem"), który stanowi, że zwolnienie żołnierza OT ze służby następuje w ostatnim dniu ustalonego czasu jej trwania albo przed tym dniem, jeżeli wystąpią okoliczności, o których mowa w art. 98t ust. 2 lub 3 u.p.o.o.RP, statuującym przesłanki obligatoryjnego i fakultatywnego zwolnienia żołnierza OT przed terminem określonym w karcie powołania. Zwolnienie po odbyciu pierwszej TSW pełnionej rotacyjnie (szkolenie wyrównawcze, podstawowe) i po odbyciu kolejnych, pełnionych rotacyjnie nie wpływa na zamianę statusu z żołnierza OT na żołnierza rezerwy. Skoro więc w sprawie ustalono, że nie wystąpiły okoliczności wcześniejszego zwolnienia pracownika Skarżącego, które wynikają z art. 98t u.p.o.o.RP i pozostaje on w czynnej służbie wojskowej (nie uzyskał jeszcze statusu żołnierza rezerwy), nie można było uwzględnić żądania Skarżącego, choć wypłacił on odprawę, dowodząc to dokumentami księgowymi (k. 2, 3, 5-6), nie wystąpiły bowiem przesłanki wynikające z art. 134a ust. 2 i 5 u.p.o.o.RP.

W ocenie Szefa SGW[...] z powołanego przez Skarżącego wyroku (II SA/Wa 579/19) wynika, że Sąd nie odniósł się do art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP i nie dokonał wykładni systemowej, z której wynika, że w trakcie pełnienia służby wojskowej nie można jednocześnie być żołnierzem w czynnej służbie wojskowej i żołnierzem rezerwy. Art. 118 ust. 1 u.p.o.o.RP wprowadza zakaz rozwiązywania stosunku pracy przez pracodawcę w okresie między dniem doręczenia pracownikowi karty powołania do czynnej służby wojskowej a jej odbyciem, co koreluje z treścią art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP oraz karty powołania.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący, reprezentowany przez ww. pełnomocnika, wniósł o uchylenie obu ww. decyzji Szefa GSW[...] z [...] kwietnia 2021r. i Szefa WSW z [...] sierpnia 2020r., zobowiązanie Organu, na mocy art. 145a P.p.s.a., do wydania w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku decyzji zobowiązującej Szefa WSW do wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu wypłaty odprawy pracownikowi powołanemu do odbycia terytorialnej służby wojskowej, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, według norm przepisanych, z uwagi na naruszenie:

- art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP - przez niewłaściwe zastosowanie i odmowę wypłacenia świadczenia pieniężnego Skarżącemu, z tytułu pełnienia przez pracownika służby wojskowej, gdy wypłacono pracownikowi powołanemu do WOT odprawę, co należycie udokumentowano i we właściwym czasie złożono prawidłowo wypełniony i zasadny wniosek o wypłatę tegoż świadczenia,

- art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP - przez jego niewłaściwą wykładnię, skutkującą uznaniem, że skoro pracownik nie posiada statusu żołnierza rezerwy, nie rozpoczął się bieg terminu złożenia wniosku o wypłatę świadczenia pieniężnego, ustanowiony tym przepisem, gdy prawidłowo przeprowadzana wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie ustanawia on terminu początkowego do złożenia takiego wniosku, lecz termin końcowy.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że analiza art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP w korelacji z pozostałymi przepisami tego przepisu (ust. 9 i 10) zakreśla termin końcowy na złożenie wniosku o wypłatę świadczenia, nie wskazuje natomiast terminu początkowego, umożliwiającego skuteczne złożenie takiego wniosku. Błędnie też organy założyły, że świadczenie może być wypłacone tylko wówczas, gdy pracownika Skarżącego przeniesiono do rezerwy. Zarówno doktryna, jak i praktyka sądowo-administracyjna w sposób jednoznaczny i ugruntowany stoi obecnie na stanowisku, że pominięcie w art. 134 a ust. 5 u.p.o.o.RP pracowników odbywających służbę w WOT jest przypadkowe (por. wyroki WSA w Warszawie z: 3 grudnia 2018r. sygn. akt II SAAVa 596/18; 9 czerwca 2020r. sygn.. akt II SA/Wa 946/20, oraz wyroku NSA z 26 maja 2020r. sygn. akt II OSK 3027/19).

Zdaniem Skarżącego przepis uzależniający zwrot kosztów poniesionych przez pracodawcę (podmioty prywatne, samorządowe, państwowe) od przejścia pracownika do rezerwy (co może nastąpić nawet po 6 latach, a zatem często, gdy pracownik będzie zatrudniony u innego pracodawcy, lub z innych powodów nie będzie pozostawał w stosunku pracy) nie miałby racjonalnych podstaw, a wykładni należy dokonywać z uwzględnieniem racji systemowych i celowościowych. Istotą i celem art. 134a u.p.o.o.RP jest "refundacja" odprawy przez organy Wojska [...], zatem warunkowanie tego obowiązku od przejścia żołnierza do rezerwy byłoby niespójne systemowo i nielogiczne celowościowo.

3. Szef SGW[...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodał ponadto, że pracodawca jest zobowiązany zatrudniać pracownika przez cały okres TSW, tj. nie może wypowiedzieć stosunku pracy, co jednak nie dotyczy pracownika. Wyjaśnił także, że niezawinione, przez pracodawcę, zerwanie ciągłości pracy z pracownikiem a żołnierzem OT - nie powinno mieć negatywnego wpływu na realizację uprawnienia pracodawcy w okresie od dnia zakończenia stosunku pracy. Wyjaśnił, że orzecznictwo Sądów nie odrzuciło dotychczasowych poglądów nauki - jak sugeruje Skarżący – dotyczących obliczania terminów prawa materialnego i konieczności ustalenia początku jego biegu oraz zakończenia. Organy nie kwestionowały też prawa do uzyskania świadczenia przez Skarżącego, a ponadto działały na podstawie przepisów prawa, mając na względzie poglądy prezentowane w orzecznictwie, że zasada uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, wyrażona w art. 7 k.p.a., nie może powodować naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż przepisy prawa materialnego wyznaczają treść rozstrzygnięcia sprawy administracyjne (wyrok NSA z 25 lutego 2002r. sygn. akt II SA3126/00).

4. Pełnomocnik 7 kwietnia 2022r. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie uzupełnił zawarty w skardze wniosek o koszty, wnosząc o zasądzenie także zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skarga jest uzasadniona.

2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r. poz. 329, zwana dalej: "P.p.s.a."), sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał w sprawie decyzję administracyjną, którą zaskarżył Skarżący, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.

3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję Szefa SGW[...], jak również utrzymaną nią w mocy ww. decyzję Szefa WSW z [...] sierpnia 2020r., stwierdza, że nie odpowiadały one prawu, a podniesione w skardze zarzuty należało uznać za zasadne.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do tego czy pracodawca - Skarżący - może wystąpić z wnioskiem o zwrot odprawy wypłaconej pracownikowi, pełniącemu TSW rotacyjnie, gdy pracownika jeszcze nie przeniesiono do rezerwy i czy organ w takim przypadku, może odmówić pracodawcy – Skarżącemu - wypłaty tegoż świadczenia, powołując się na art. 134a ust. 1 i 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP oraz art. 134a ust .7 u.p.o.o.RP.

Skarżący uznał, że organy obu instancji wadliwie wyłożyły ww. przepisy, a w szczególności nieprawidłowo przyjęły, że art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP zawiera termin początkowy na złożenie wniosku przez Skarżącego o wpłatę ww. świadczenia, gdy oznaczono w nim jedynie termin końcowy. Organy przez to błędnie przyjęły, że Skarżącemu nie przysługuje zwrot świadczenia – odprawy wypłaconej pracownikowi.

Organy administracyjne obu instancji podkreślały natomiast w swoich decyzjach, że skoro pracownik w dalszym ciągu pełni TSW rotacyjnie i nie został przeniesiony do rezerwy, to Skarżący nie może otrzymać zwrotu wypłaconej pracownikowi odprawy.

Sąd w sporze przyznał rację Skarżącemu, mając przy tym na względzie argumentację zawartą m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 15 lutego 2021r. sygn. akt II SA/Wa 1392/20; 9 września 2021r. sygn. akt II SA/Wa 1130/21; 13 września 2021r. sygn. akt II SA/Wa 2076/21; 8 grudnia 2021r. sygn. akt II SA/Wa 2706/21 i II SA/Wa 2707/21 - dostępne na www.nsa.gov.pl).

W orzeczeniach tych zaprezentowano stanowisko odmienne do przyjętego przez organy administracyjne w rozpoznawanej sprawie, odwołując się do wykładni językowej, celowościowej i systemowej przepisu art. 134a u.p.o.o.RP. oraz wskazując, że nie budzi wątpliwości istnienie prawa pracodawcy do świadczenia pieniężnego - odprawy wypłaconej pracownikowi w myśl art. 125 u.p.o.o.RP, także wówczas, gdy pracodawca zatrudnia osobę powołaną do terytorialnej służby wojskowej, a nie jest ona jeszcze żołnierzem rezerwy. Sąd w składzie orzekającym podziela powyższe poglądy i uznaje za własne.

Sąd wskazuje ponadto, że Skarżący trafnie odwołał się do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] maja 2020r. sygn. akt II OSK 3027/19 (dostępny na www.nsa.gov.pl), z którego wynika, że brak jest podstaw do przyjęcia, tak jak to uczyniły organy obu instancji (Szef SGW[...] w zaskarżonej decyzji i Szef WSW w utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] sierpnia 2020r.), że początkowym terminem do złożenia takiego wniosku o zwrot wypłaconej pracownikowi odprawy, jest dopiero dzień przeniesienia do rezerwy żołnierza powołanego do pełnienia TSW, a nie dzień, w którym świadczenie to zostało przez pracodawcę wypłacone.

Z art. 125 u.p.o.o.RP – na podstawie którego pracodawca obowiązany jest wypłacić odprawę - wynika, że obowiązek ten powstaje już w chwili powołania pracownika do odbywania terytorialnej służby wojskowej, a nie dopiero z chwilą przeniesienia go do rezerwy, czyli po odbyciu służby. Przepis ten stanowi bowiem, że "Pracownik powołany do zasadniczej służby wojskowej, okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej otrzymuje od pracodawcy odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Odprawa nie przysługuje w razie ponownego powołania do tej samej służby."

Tym samym na podstawie jasnej treści ww. art. 125 u.p.o.o.RP brak jest przesłanek pozwalających przyjąć stanowisko odmienne od wykładni językowej, wskazującej, że skoro pracodawca ma obowiązek wypłacić pracownikowi odprawę w wysokości dwutygodniowego wynagrodzenia, obliczonego według zasad określonych dla ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, to termin początkowy na zwrot świadczenia rekompensującego, o którym mowa w art. 134a u.p.o.o.RP., należy powiązać z wypłatą odprawy pracownikowi.

Przepis art. 134a u.p.o.o.RP w brzemieniu obowiązującym w dacie wydania ww. decyzji organów obu instancji stanowił bowiem w:

- ust. 1, że pracodawcy zatrudniającemu pracownika będącego żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział kryzysowy lub żołnierzem OT przysługuje świadczenie pieniężne za okres odbywania ćwiczeń wojskowych, pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie przez tego żołnierza.

- ust. 2, że świadczenie obejmuje wyłącznie rekompensatę kosztów, bez kwot wynagrodzenia, poniesionych przez pracodawcę z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony nowego pracownika w celu zastępstwa żołnierza rezerwy, o którym mowa w ust. 1, lub z tytułu powierzenia tego zastępstwa innemu pracownikowi zatrudnionemu dotychczas u tego pracodawcy, a także wypłaty żołnierzowi rezerwy odprawy, o której mowa w art. 125.

- ust. 5, że pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, szefowi wojewódzkiego sztabu wojskowego właściwemu ze względu na siedzibę pracodawcy nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

- ust. 6, że kwotę świadczenia ustala właściwy szef wojewódzkiego sztabu wojskowego.

- ust. 7, że odmowa wypłaty świadczenia lub ustalenie kwoty niższej niż wskazana we wniosku pracodawcy następuje w drodze decyzji administracyjnej.

- ust. 8, że kwota świadczenia za każdy dzień odbywania przez żołnierza rezerwy ćwiczeń wojskowych, pełnienia przez żołnierza rezerwy okresowej służby wojskowej lub pełnienia przez żołnierza OT terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie nie może być wyższa od 1/21 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w okresie poprzedzającym termin powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych albo w okresie poprzedzającym dany miesiąc pełnienia okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, którego wysokość ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego.

- ust. 9, że kwotę świadczenia ustala się i wypłaca każdorazowo za czas odbywania danego rodzaju ćwiczeń wojskowych, a w przypadku okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie - za dany miesiąc ich pełnienia.

- ust. 10, że jeżeli żołnierz rezerwy posiadający nadany przydział kryzysowy lub żołnierz OT jest zatrudniony u dwóch lub więcej pracodawców, świadczenie przysługuje wszystkim zatrudniającym go pracodawcom, proporcjonalnie do poniesionych przez nich kosztów, z uwzględnieniem, że wysokość świadczenia dla jednego pracodawcy za każdy dzień odbytych ćwiczeń wojskowych albo pełnionej okresowej służby wojskowej lub terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie nie może przekraczać kwoty obliczonej na podstawie ust. 8.

- ust. 11, że wydatki z tytułu wypłaty świadczeń, o których mowa w ust. 1, pokrywa się z budżetu państwa z części, której dysponentem jest Minister Obrony Narodowej.

- ust. 12, że Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia:

1) sposób obliczania poniesionych kosztów, o których mowa w ust. 2,

2) wzór wniosku o wypłatę świadczenia, o którym mowa w ust. 5,

3) sposób dokumentowania przez pracodawcę poniesionych kosztów,

4) tryb wypłacania świadczenia

- uwzględniając możliwość weryfikacji przez właściwego szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego przedłożonych dokumentów przed dokonaniem wypłaty świadczenia, konieczny zakres informacji do dokonania rozliczenia oraz kierując się potrzebą zapewnienia sprawności i szybkości postępowania oraz szybkości zwrotu świadczenia.

Sąd stwierdza, że z powyższej jasnej treść przepisu art. 134a u.p.o.o.RP wynika, że dotyczy on dwóch kategorii osób:

- żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy i

- żołnierzy OT.

Wykładnię tę potwierdza art. 98i ust. 1 u.p.o.o.RP. Z przepisu tego wynika, że terytorialną służbę wojskową (dalej "TSW") mogą pełnić osoby posiadające uregulowany stosunek do służby wojskowej, a także inne osoby niepodlegające obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego, a w przypadku wprowadzenia obowiązku odbycia zasadniczej służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego - także osoby podlegające temu obowiązkowi. Odbywa się to albo na wniosek ww. osób lub za ich zgodą.

Również wykładnia celowościowa u.p.o.o.RP przemawia za powyższą wykładnią. Trudno bowiem zaakceptować pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy czas trwania terytorialnej służby wojskowej zostałby określony na maksymalny okres sześciu lat (art. 98j ust. 1 u.p.o.o.RP), pracodawca musiałby oczekiwać na zwrot wypłaconej odprawy przez tak długi czas, który stanowiłoby zerwanie związku czasowego między wypłatą przez pracodawcę odprawy, a datą możliwości uzyskania zwrotu świadczenia ją rekompensującego, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP.

Sąd stwierdza ponadto, że osoby pełniące TSW są określane mianem żołnierzy OT, gdyż art. 98i ust. 3 u.p.o.o.RP stanowi, że z dniem rozpoczęcia pełnienia terytorialnej służby wojskowej żołnierze otrzymują tytuł "żołnierz OT".

Tym samym pracodawcy, zatrudniającemu zarówno żołnierzy rezerwy posiadających nadany przydział kryzysowy, jak i żołnierzy OT, przysługuje świadczenie pieniężne, stosownie do art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP.

W przypadku żołnierzy OT świadczenie przysługujące pracodawcy, na mocy art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP powiązano z okresem pełnienia TSW.

W związku z tym niezrozumiała jest argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji, odwołująca się do przepisów dotyczących zwolnienia z czynnej służby wojskowej (art. 71 ust. 1 i 6 u.p.o.o.RP), jak również do § 26 ust. 1 ww. Rozporządzenia, tym bardziej, że organ na podstawie ww. przepisów dochodzi do konkluzji, która nie potwierdza jego stanowiska.

Skoro bowiem – na co prawidłowo zwrócił uwagę Szef SGW[...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - ustawodawca przewidział, że zwolnienie z jednej z wielu TSW, pełnionych rotacyjnie, nie wiąże się z uzyskaniem statusu żołnierza rezerwy, gdyż zwolnienie po odbyciu, np. pierwszej TSW pełnionej rotacyjnie (szkolenia wyrównawczego, czy podstawowego), a także kolejnych TSW pełnionych rotacyjnie ma charakter organizacyjno-porządkowy i nie wpływa na zmianę statusu z żołnierza OT, to konsekwentnie Szef SGW[...] powinien uznać, że do uzyskanie przez pracodawcę świadczenia, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, nie jest konieczne uzyskanie przez żołnierza OT, pełniącego TSW statusu żołnierza rezerwy.

Sąd wskazuje również, że z jednoznacznej treści art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wynika wyraźnie, że w przepisie tym ustanowiono jedynie datę końcową, a nie datę początkową, w której pracodawca ma prawo złożyć wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego – odprawy, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP. Ustawodawca wskazał bowiem, że pracodawca przesyła wniosek w sprawie wypłaty świadczenia wraz z dokumentami potwierdzającymi poniesione koszty, o których mowa w ust. 2, (...) nie później niż przed upływem dziewięćdziesięciu dni od dnia zwolnienia (podkreślenie Sądu) żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie".

Jedynie na marginesie stwierdzić należy, że językowa treść art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP wskazuje, że termin wskazany w tym przepisie dotyczy wyłącznie żołnierzy rezerwy, którzy zostali zwolnieni z: ćwiczeń wojskowych, z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie.

Termin wskazany w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP nie ma więc zastosowania do wszystkich żołnierzy OT, którzy w świetle art. 98i ust. 1 u.p.o.o.RP nie muszą mieć uregulowanego stosunku do służby wojskowej i nie muszą podlegać obowiązkowi odbycia służby wojskowej lub przeszkolenia wojskowego.

Sąd, reasumując stwierdza, że skoro ustawodawca w ww. przepisie art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP nie wskazał w sposób wyraźny daty początkowej terminu na złożenie ww. wniosku przez pracodawcę (w rozpoznawanej sprawie przez Skarżącego), zaś termin końcowy wynikający z tego przepisu dotyczy wyłącznie żołnierzy rezerwy, którzy zostali zwolnieni z: - ćwiczeń wojskowych, - z pełnienia okresowej służby wojskowej lub pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, za zasadne należało uznać zarzuty skargi o naruszeniu wymienionych w skardze zarówno norm prawa procesowego, jak również norm prawa materialnego.

Sąd podnosi także, że z art. 134a ust. 9 u.p.o.o.RP wynika, że kwota świadczenia w przypadku TSW pełnionej rotacyjnie ustalana i wpłacana jest za dany miesiąc jej pełnienia. Z art. 134a ust. 8 u.p.o.o.RP wynika zaś, że kwota świadczenia za każdy dzień odbywania przez żołnierza OT terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie nie może być wyższa od 1/21 dwuipółkrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw obowiązującego w okresie poprzedzającym dany miesiąc pełnienia terytorialnej służby wojskowej pełnionej rotacyjnie, którego wysokość ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego.

Tym samym ustawodawca z datą wypłaty odprawy wiąże ustalenie wysokości świadczenia rekompensującego, o którym mowa w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, jak również wskazuje na potrzebę wypłacania kwoty świadczenia – w przypadku TSW - za dany miesiąc pełnienia służby, czyli na bieżąco, a nie dopiero po jej zakończeniu i przeniesieniu żołnierza do rezerwy.

O ile więc trafnie organy administracyjne w stanie faktycznym sprawy wskazały, że Skarżący jest uprawniony do otrzymania zwrotu odprawy, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP, wypłaconej pracownikowi, którego po raz pierwszy powołano do TSW, to jednak błędnie przyjęły, że Skarżący nie ma podstaw do żądania tego świadczenia przed terminem wskazanym w art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, jako termin końcowy i dotyczący określonej w nim kategorii osób.

Sąd, z uwagi na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która dotyczy wykładni pojęcia "zwolnienia", którym posługuje się ww. przepis art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP, ponownie wskazuje, że ustawodawca powiązał ten termin z określną kategorią osób "żołnierzy rezerwy", a nie z kategorią żołnierzy OT.

Warto też wskazać, że status żołnierza rezerwy różni się od statusu żołnierza pełniącego TSW. Odrębne są też formy pełnienia obu służb i odrębne regulacje w zakresie zwolnień.

Według art. 100 ust. 1 u.p.o.o.RP obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej. Z kolei TSW może być pełniona w jednej z dwóch form przewidzianych ustawą: rotacyjnie lub dyspozycyjnie (art. 98m ust. 1 u.p.o.o.RP).

Warto też wyjaśnić, że z art. 98t ust. 4 u.p.o.o.RP wynika, że zwolnienie żołnierza z TSW wiąże się z przeniesieniem go do rezerwy tylko w jednym przypadku, określonym w art. 98m ust. 5 u.p.o.o.RP. W pozostałych przypadkach zwolnienia, wyczerpująco określonych w art. 98t u.p.o.o.RP.

Tym samym, zdaniem Sądu, również z tego powodu nie ma podstaw prawnych, aby uzależniać określone w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP prawo do uzyskania przez Skarżącego świadczenia, od przeniesienia żołnierza zwolnionego z terytorialnej służby wojskowej do rezerwy. Byłaby to bowiem interpretacja sprzeczna z wykładnią językową art. 134a u.p.o.o.RP, jak również z wykładnią systemową u.p.o.o.RP.

4. Sąd, konkludując stwierdza, że zarówno Szef SGW[...], jak i Szef WSW w wydanych w sprawie decyzjach dokonali błędnej wykładni art. 134a ust. 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP i w związku z art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP, przyjmując, że obowiązek wypłacenia pracodawcy – Skarżącemu - świadczenia przewidzianego w art. 134a ust. 1 u.p.o.o.RP aktualizuje się dopiero po zwolnieniu pracownika - żołnierza OT z odbywania TSW i po przeniesieniu go do rezerwy. Postawienie przez organy administracyjne warunku "przeniesienia do rezerwy" wykracza w sposób oczywisty poza treść ww. przepisów, jak również nie ma uzasadnienia w art. 134a ust. 9 u.p.o.o.RP. Ostatni z przepisów mówi o ustalaniu i wypłacaniu kwoty świadczenia – w przypadku TSW - za dany miesiąc pełnienia służby, czyli na bieżąco, nie dopiero po jej zakończeniu i przeniesieniu żołnierza do rezerwy.

Sąd w związku z tym uznaje, że w stanie faktycznym sprawy - skoro pracownikowi wypłacono odprawę, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP i udokumentowano to dokumentami księgowymi, na co powołał się organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji – nie było podstaw prawnych do zakwestionowania wypłaty przysługującego pracodawcy – Skarżącemu - świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 134a u.p.o.o.RP. Pracodawca poniósł bowiem koszty związane z powołaniem do pełnienia TSW pracownika zatrudnionego na podstawie stosunku pracy – wypłacił odprawę, o której mowa w art. 125 u.p.o.o.RP.

Uzasadnione były więc, z uwagi na sposób wykładni dokonany przez organy obu instancji, zarzuty skargi o naruszeniu art. 134a ust. 1 i 5 u.p.o.o.RP w związku z art. 125 u.p.o.o.RP, jak i wprost niewyartykułowany, ale wynikający z uzasadnienia skargi zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a.

5. Sąd, z uwagi na okoliczności sprawy nie zdecydował się na zastosowanie art. 145a § 1 P.p.s.a., tym niemniej organy administracyjne obu instancji, rozpatrując ponownie sprawę uwzględnią, na mocy art. 153 P.p.s.a. dokonaną przez Sąd ocenę prawną i odniosą ją do ustalonych okoliczności faktycznych sprawy. Organy administracyjne obu instancji będą ponadto zobowiązane działać w sprawie z uwzględnieniem zasady szybkości postępowania, o której mowa w art. 12 k.p.a.

6. Sąd, mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji.

Sąd o kosztach postępowania sądowego (punkt drugi sentencji) orzekł na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r., poz. 1800 i 1801 ze zm.), strona skarżąca była reprezentowana przez adwokata, a wpis był stały i wynosił 200 zł.