Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 11/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Nieruchomości
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Zobowiązano do wydania aktu
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 1 i art. 36 par. 1 i 2, art. 37 par. 1 i 2, art. 12 i art. 6, art. 123 par. 1i 2, art. 141 par. 1, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 286 par. 2, art. 149, art. 200 i art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi P. G. na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę I. zobowiązuje Prezydenta Miasta Poznania Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ w Poznaniu do wydania orzeczenia w sprawie z wniosku skarżącego z dnia [...] 2005 r. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogi publiczne, położoną w [...], zapisaną w Księdze Wieczystej Nr [...], w terminie 1 miesiąca, II. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

W dniu 20 października 2005 r. P. G., działając za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, wniósł na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające administracje publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) do Prezydenta Miasta Poznania o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...], stanowiącą działki nr: [...], zajętą pod drogi publiczne.

W dniu [...] lutego 2006 r. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOZPOZ w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Poznania jako prezydenta miasta na prawach powiatu, zawiesił postępowanie w sprawie [...] do czasu rozstrzygnięcia przez Wojewodę Wielkopolskiego zagadnienia wstępnego.

Ostatecznymi decyzjami z dnia [...] września 2006 r. nr [...] i nr [...] Wojewoda Wielkopolski orzekł, iż część nieruchomości położonej w P., zapisanej dawniej w księdze wieczystej nr [...], stanowiąca działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], stała się z mocy prawa własnością Miasta P., jako zajęta pod drogę publiczną – opisaną w decyzji drogę [...], a część tej nieruchomości stanowiąca działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...], działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...], działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] oraz działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...], wszystkie obrębu [...], stała się z mocy prawa własnością Miasta P. jako zajęta pod drogi publiczne – opisane w tej decyzji drogi [...].

Po wydaniu przedmiotowych decyzji przez Wojewodę Wielkopolskiego organ podjął w dniu [...] listopada 2006 r. postępowanie i zlecił sporządzenie operatów szacunkowych określających wartość tej części nieruchomości. W dniu 18 października 2006 r. organ pozyskał operaty dotyczące działek nr: [...].

W dniu [...] listopada 2006 r. Wojewoda Wielkopolski wydał decyzję nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] października 2008 r., potwierdzającą) stwierdzającą, iż część nieruchomości stanowiąca fragmenty ul. [...] i [...], oznaczona jako działki nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], pozostająca w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu miasta P., stała się z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa własnością Miasta P. jako grunt zajęty pod drogi publiczne – drogi [...].

W dniu 21 listopada 2006 r. do organu wpłynęło pismo Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu przesłał do Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego GEOZPOZ w P. kopię pozwu wniesionego do Sądu Rejonowego w P. przez P. G. przeciwko Miastu P. o wydanie wyżej opisanej działki nr [...].

W dniu 5 grudnia 2006 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna.

W dniu 13 czerwca 2007 r. do organu wpłynęło pismo Zarządu Dróg Miejskich w P., w którym jednostka organizacyjna wniosła o wstrzymanie wydania decyzji odszkodowawczych, dla których wydania podstawę stanowią przywołane decyzje Wojewody Wielkopolskiego, do czasu wyjaśnienia sprawy dotyczącej działki nr [...], co do której to działki Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...], nakazał Miastu P. wydanie jej powodowi. Wniosek o niewydawanie decyzji odszkodowawczych został ponowiony w piśmie Zarządu Dróg Miejskich, które wpłynęło do organu w dniu 20 czerwca 2007 r.

Pismami z dnia 26 czerwca 2007 r. i 3 sierpnia 2007 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w P. o wyjaśnienie, czy wyrok z dnia [...] grudnia 2006 r. jest prawomocny, a także czy P. G. złożył wnioski o wydanie pozostałych działek objętych wyżej opisanymi decyzjami Wojewody Wielkopolskiego. W związku z powyższym organ pismem z dnia 27 czerwca 2007 r. powiadomił strony w trybie art. 36 § 1 k.p.a. o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 31 sierpnia 2007 r.

Pismem z dnia 6 września 2007 r. (wpływ do organu: 11 września 2007 r.), sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w P. poinformował organ, że wyrok z dnia [...] grudnia 2006 r. stał się prawomocny z dniem [...], a na wniosek P. G. została mu nadana w dniu [...] 2007 r. klauzula wykonalności. Ponadto Sąd stwierdził, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, że P. G. złożył wnioski o wydanie pozostałych działek, za które żąda odszkodowania.

Pismami z dnia 11 października 2007 r. i z dnia 16 listopada 2007 r. organ wystąpił do rzeczoznawcy majątkowego o wyjaśnienie, czy sporządzone w sprawie operaty szacunkowe z dnia 18 października 2006 r., dotyczące części nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie, mogą być nadal wykorzystywane w postępowaniu. W związku z powyższym organ pismem z dnia 12 października 2007 r. powiadomił strony w trybie art. 36 k.p.a. o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 31 stycznia 2008 r. W piśmie z dnia 14 stycznia 2008 r. rzeczoznawca majątkowy stwierdził, że nie jest możliwe potwierdzenie aktualności sporządzonych operatów szacunkowych.

Pismem z dnia 30 stycznia 2008 r. organ powiadomił strony o zakończeniu postępowania dowodowego i oraz, powołując się na art. 36 k.p.a., o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 29 lutego 2008 r. z względu na konieczność przeanalizowania zebranego w sprawie materiału.

Pismami z dnia 29 lutego, 24 kwietnia i 30 maja 2008 r. organ wystąpił do stron o wyjaśnienie, czy P. G. wniósł do Sądu Rejonowego w P. pozew przeciwko Miastu P.o wydanie wyżej wymienionych działek objętych żądaniem ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 6 czerwca 2008 r. pełnomocnik wnioskodawcy uznał, że powyższe pisma dotyczą wiadomości, które powinny być znane organowi z urzędu i nie udzielił w tym zakresie organowi informacji.

Pismem z dnia 30 września 2008 r. organ zawiadomił strony w trybie art. 36 k.p.a. o kolejnym przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, do dnia 31 grudnia 2008 r., wskazując jako przyczynę niedochowania wcześniej wyznaczonego terminu potrzebę sprostowania przez Wojewodę Wielkopolskiego omyłki zawartej w decyzji z dnia [...] listopada 2006 r.[...], polegającej na błędnym oznaczeniu księgi wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o odszkodowanie. Powyższa decyzja Wojewody Wielkopolskiego została sprostowana postanowieniem z dnia 15 października 2008 r., które wpłynęło do organu w dniu 17 października 2008 r.

W dniu 6 stycznia 2009 r. Zarząd Dróg Miejskich przekazał organowi wyrok Sądu Rejonowego – [...] w P. z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt [...], pozbawiający wykonalności wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...].

W dniu 3 czerwca 2009 r. zlecono innemu rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego dla części nieruchomości - działek nr: [...]. Następnie pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. organ powiadomił strony w trybie art. 36 k.p.a. o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 31 sierpnia 2009 r. z uwagi na zlecenie rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenia nowego operatu wobec faktu, że operaty szacunkowe z dnia [...] października 2006 r. straciły aktualność. W dniu 22 czerwca 2009 r. organ pozyskał nowy operat szacunkowy obejmujący powyższe działki, których wartość określono na kwotę [...] zł.

W dniu 21 lipca 2007 r. organ przeprowadził rozprawę administracyjną, na której pełnomocnik wnioskodawcy nie zgodził się z wysokością odszykowania wynikającą z nowego operatu i uzupełnił wniosek o wypłatę odszkodowania zgodnie z pismem z dnia 17 lipca 2009 r.

W dniu 10 sierpnia 2009 r. akta sprawy [...] zostały na prośbę Sądu Rejonowego Poznań – [...] w P. z dnia 30 lipca 2007 r. przekazane do sprawy o sygn. akt [...] z powództwa P. G. przeciwko Miastu P . Akta zostały zwrócone organowi w dniu 18 grudnia 2009 r.

W dniu 18 sierpnia 2009 r. pozyskano nowy operat szacunkowy z dnia [...] sierpnia 2009 r. dotyczący części nieruchomości: działek nr [...], w którym wartość tych działek określono na kwotę [...] zł.

Pismem z dnia 1 września 2009 r. organ powiadomił strony w trybie art. 36 § 2 k.p.a., iż załatwienie sprawy do dnia 31 sierpnia 2009 r. nie było możliwe z uwagi na przekazanie akt sprawy na wezwanie Sądu Rejonowego w P., a dalsze czynności zostaną podjęte po zwrocie akt; nowy termin załatwienia sprawy został wyznaczony do dnia 31 grudnia 2009 r.

W dniu 16 września 2009 r. P. G. wniósł do Wojewody Wielkopolskiego zażalenie na niezałatwienie w terminie przez Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego GEOZPOZ w P. sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania. Postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. ([...]) Wojewoda Wielkopolski uznał zażalenie za nieuzasadnione.

W dniu 15 października 2009 r. pełnomocnik skarżącego złożył do akt sprawy operat szacunkowy, w którym wartość części nieruchomości - działek nr: [...]- została określona na kwotę [...] zł.

W dniu 5 listopada 2009 r. do akt sprawy przekazano sporządzone przez Biuro Katastru Nieruchomości zestawienie zarejestrowanych transakcji sprzedaży nieruchomości niezabudowanych, położonych w rejonie obrębów:[...], [...], [...] i[...].

Pismem z dnia 31 grudnia 2009 r. strony zostały poinformowane przez organ o sporządzeniu operatu szacunkowego określającego wartość części nieruchomości stanowiącej działki nr [...], jak również o wyznaczeniu rozprawy administracyjnej na dzień 3 lutego 2010 r. Ponadto w piśmie tym organ poinformował strony, powołując się na art. 36 k.p.a., że z uwagi powyższe oraz konieczność wykonania dalszych czynności wyjaśniających termin załatwienia sprawy został przedłużony do dnia 31 marca 2010 r.

P. G., działając poprzez pełnomocnika procesowego, pismem z dnia 22 stycznia 2010 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w P., zapisaną w księdze wieczystej [...], zajętą pod drogi publiczne i domagał się zobowiązania organu do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz zasadzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, ze w sprawie zostały spełnione przesłanki od wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania za grunty, co do których Wojewoda Wielkopolski wydał decyzje z dnia [...] września 2006 r. i z dnia [...] listopada 2006 r., w których potwierdził przejście nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr [...] z mocy prawa za odszkodowaniem na własność Miasta P., jako grunt zajęty pod drogi publiczne – drogi gminne i powiatowe. W ocenie skarżącego organ mógł załatwić sprawę w terminie 3 miesięcy od wydania ostatniej z powołanych decyzji Wojewody Wielkopolskiego. Powołując się na art. 35 k.p.a. oraz stanowisko doktryny i orzecznictwa skarżący nie znalazł usprawiedliwienia dla tak długiego prowadzenia postępowania przez organ.

W odpowiedzi na skargę organ przedstawił chronologię najistotniejszych czynności podjętych w sprawie i stwierdził, że nie pozostawał w bezczynności, bowiem podejmował działania mające na celu zabezpieczenie interesu wszystkich stron postępowania oraz doprowadzenie do zakończenia postępowania po wyjaśnieniu zaistniałych wątpliwości. Organ między innymi wskazał na wniosek Zarządu Dróg Miejskich w P. o wstrzymanie wydania decyzji odszkodowawczej związany z postępowaniem przed Sądem Rejonowym w P. z powództwa skarżącego przeciwko Miastu P. o wydanie działki nr [...] i obawami, że skarżący wniesie pozwy o wydanie pozostałych działek objętych postępowaniem. Organ wskazał również, że w toku postępowania, w związku z badaniem księgi wieczystej nr [...] obejmującej między innymi działki nr [...] i [...], których dotyczy żądanie o ustalenie odszkodowania, organ stwierdził, że w dniu [...] sierpnia 2006 r. wpisano do tej księgi hipotekę kaucyjną w wysokości [...] milionów zł, która znacznie przewyższała wartość nieruchomości określoną w sporządzonych operatach. Wskazując na treść art. 128 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i potrzebę odłączenia bez obciążeń wskazanych działek do księgi wieczystej Miasta P. organ podał, iż dopiero w dniu [...] czerwca 2009 r. z księgi wieczystej nr [...] odłączono działki nr [...] i [...] do księgi wieczystej nr [...], bez obciążenia hipotecznego. Odnosząc się do operatu szacunkowego złożonego w październiku 2009 r. przez skarżącego organ wskazał na przyczyny, dla których nie zgodził się z jego wnioskami i rozważa wystąpienie do właściwego organu o wszczęcie postępowania na podstawie art. 194 ust. 1a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co do okoliczności zaistniałych po wniesieniu skargi organ wskazał, iż na rozprawie administracyjnej w dniu 3 lutego 2010 r. pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z określeniem wartości nieruchomości w operacie szacunkowym z dnia [...] sierpnia 2009 r. i wniósł o wyłączenie z postępowania części nieruchomości zajętej pod drogi publiczne, działek nr [...], argumentując, że drogom tym nadano kategorię dróg publicznych w 2002 r., stąd nie podlegają regulacji z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Ponadto organ dodał, że w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie wcześniej wyznaczonym zawiadamiał strony o przyczynach takiej sytuacji i wyznaczał nowy termin załatwienia sprawy.

W piśmie procesowym z dnia 25 marca 2010 r. skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i wskazał, że organ zastosował się do wniosku Zarządu Dróg Miejskich i na kilka lat odstąpił od wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania, co nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. W ocenie skarżącego, gdyby nawet uznać argument o wniesieniu przez skarżącego pozwu o wydanie działki nr [...] za wystarczający do "wstrzymania postępowania", to procedura administracyjna nie zna takiej instytucji. Zdaniem skarżącego, gdyby proces cywilny stał na przeszkodzie załatwieniu sprawy w terminie, to reakcją na taki stan rzeczy powinno być wydanie zaskarżalnego postanowienia o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd powszechny. W ocenie skarżącego zastosowane przez organ "wstrzymanie wydania decyzji odszkodowawczej" jest bezczynnością organu i przewlekaniem załatwienia sprawy. Ponadto stwierdził, iż żadne kwestie związane z postępowaniem cywilnym o wydanie części przedmiotowej nieruchomości nie miały żadnego wpływu na postępowanie o ustalenie odszkodowania należnego skarżącemu, a organ, mając odmienne zdanie w tej kwestii, winien był wyrazić je w postanowieniu o zawieszeniu postępowania, nie zaś podawać je po fakcie, po okresie kilkuletniej bezczynności. Skarżący nie zgodził się również z motywacją organu dotyczącą okoliczności związanych z ustanowieniem hipoteki na nieruchomości objętej księgą wieczystą KW nr [...] jako przyczyny usprawiedliwiającej brak podjęcia działań związanych z ustaleniem odszkodowania za działki nr [...], [...] i [...]. Zdaniem skarżącego również przekazanie akt sprawy Sądowi Rejonowemu w P. na okres pół roku nie usprawiedliwia braku prowadzenia postępowania, gdyż organ miał możliwość działać w oparciu o uwierzytelnione odpisy z akt sprawy, które to akta były dostępne w sekretariacie Sądu; organ mógł w razie potrzeby je wypożyczać z Sądu lub też przeglądać na miejscu.

Do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie strony nie przedstawiły Sądowi dowodu załatwienia w pierwszej instancji sprawy odszkodowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Wskazać należy, iż bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy nie załatwia on sprawy w terminach wskazanych w art. 35 k.p.a., ani nie wykonuje czynności, o których mowa w art. 36 k.p.a., oraz gdy nie załatwia sprawy w nowym terminie wyznaczonym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. bądź w dodatkowym terminie wyznaczonym przez organ nadrzędny w trybie art. 37 § 2 k.p.a. Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Przepis art. 36 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia stron o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35, z podaniem przyczyny zwłoki i wskazaniem nowego terminu jej załatwienia. Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2). Wprawdzie przepis art. 36 § 1 k.p.a. nie stwarza ograniczeń ani też nie ustala zasady, którą powinien kierować się organ przy wyznaczaniu nowego terminu załatwienia sprawy, jednakże nie oznacza to dowolności i nieograniczonej swobody organu, bowiem przepis ten powinien być interpretowany zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a. W związku z tym, o ile zostanie wyznaczony nowy termin załatwienia sprawy w trybie art. 36 § 1 k.p.a., to należy oceniać zasadność wyznaczenia, jak i sam termin, przez pryzmat generalnej zasady szybkości postępowania w powiązaniu z podanymi przez organ przyczynami zwłoki.

Zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy wydane na podstawie art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. winno być dokonywane się w trybie procesowym przewidzianym dla takich czynności. Ze względu na treść przepisu art. 123 § 1 i § 2 k.p.a. taka czynność procesowa, jako dotycząca kwestii wynikłej w toku postępowania, powinna przybrać formę postanowienia, które jednak nie jest zaskarżalne, co wynika z treści art. 37 § 1 w zw. z art. 141 § 1 k.p.a. (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wyd., Warszawa 2006, s. 283).

Zasada sformułowana w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw, określonych w art. 35 i 36 k.p.a. W wyroku z dnia 6 października 2000 r. sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a.) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 k.p.a., zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa. Z kolei w wyroku z dnia 8 grudnia 1999 r. sprawie o sygn. akt I SAB 155/99 (LEX nr 47244) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak akt, konieczność zebrania materiału dowodowego, czy powstanie zaległości nie może być okolicznością usprawiedliwiającą bezczynność organu w rozumieniu art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), ale są obrazem niedowładu organizacyjnego organu.

W niniejszej sprawie ze skargi na bezczynność organu administracji Sąd obowiązany był do kontroli, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., oraz czy zwłoka w załatwieniu sprawy przekroczyła terminy określone w przepisach prawa.

Rozpoznając sprawę w oparciu o podniesione przez skarżącego zarzuty oraz wyżej przytoczone przepisy, jak i odnosząc do niej przywołane poglądy prawne, tutejszy Sąd uznał, iż słusznie skarżący zarzucił Prezydentowi Miasta Poznania, z którego upoważnienia działa w sprawie Dyrektor ZGiKM GEOPOZ w P., pozostawanie w bezczynności.

Stwierdzić należy, iż organ w niniejszej sprawie bezspornie naruszył zasadę szybkości postępowania. Wprawdzie fakt, iż będące w toku postępowanie jest długotrwałe, jeszcze nie świadczy o bezczynności organu administracji, jednakże organy administracji publicznej zobowiązane są działać sprawnie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie mimo upływu ponad 3 i pół roku od wydania ostatniej z decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2006 r., potwierdzającej nabycie przez Miasto P. własności części nieruchomości skarżącego w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisów reformujących administrację publiczną, nie wydano w I instancji decyzji w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ prowadził postępowanie w sprawie (gromadził dowody i inne materiały), ale wbrew ustawowemu obowiązkowi - nie zakończył go wydaniem odpowiedniego aktu. Oczywiście nie można pominąć faktu, że postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne dotyczy spraw, dla rozpatrzenia których niezbędne jest zebranie i ocenienie odpowiedniego materiału dowodowego, w pierwszej kolejności w celu ustalenia czy dana nieruchomość istotnie przeszła na własność Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego jako zajęta pod drogę publiczną i czy okoliczność ta została stwierdzona we właściwym trybie, jak również oszacowania wartości nieruchomości na potrzeby ustalenia odszkodowania. Wymogi postępowania w tym przedmiocie nie mogą jednakże usprawiedliwiać prowadzenie postępowania w sposób istotnie naruszający postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie terminów prowadzenia spraw. Okoliczność, że w sprawie wielokrotnie wyznaczano kolejny termin załatwienia sprawy, lecz ani do dnia wniesienia skargi (26 stycznia 2010 r.), ani też do końca ostatniego terminu do załatwienia sprawy wyznaczonego przez organ, którego bezczynności dotyczy skarga (do dnia 31 marca 2010 r.), w sprawie nie wydano rozstrzygnięcia, nie tylko narusza zasadę szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.), ale i godzi w nadrzędną zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a., gdyż niewątpliwie podważa zaufanie obywateli do organów administracji publicznej.

Należy podkreślić, iż organ nie tylko nie nadał zawiadomieniom o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy formy postanowienia (zawiadomienia te były nieprawidłowe w sensie formalnym), ale przede wszystkim przekraczając termin z art. 35 k.p.a., jak i kolejne wyznaczane terminy, nie dochował należytej dbałości o to, by swoim postępowaniem nie doprowadzać do dalszego, nieuzasadnionego przedłużenia okresu załatwiania sprawy.

Sąd zgadza się ze skarżącym, iż w zakresie dotyczącym części nieruchomości (działek nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]) do dnia 5 grudnia 2006 r. (data rozprawy administracyjnej) nie można organowi zarzucić bezczynności, jednak dalszy okres prowadzenia postępowania wskazuje na naruszenie zasady praworządności i szybkości postępowania i nie ma usprawiedliwienia dla tak długiego prowadzenia postępowania przez organ. Nie sposób zaakceptować stanowiska organu, iż w ogóle nie pozostawał w bezczynności, bowiem podejmował działania mające na celu zabezpieczenie interesu wszystkich stron postępowania oraz doprowadzenie do zakończenia postępowania po wyjaśnieniu zaistniałych wątpliwości.

Jeżeli w ocenie organu okoliczności związane z wniesieniem przez skarżącego przeciwko Miastu P. pozwu o wydanie działki [...] oraz inna aktywność procesowa stron przed sądami powszechnymi dotycząca działek objętych wnioskiem o odszkodowanie (spory cywilne, postępowanie wieczystoksięgowe), stanowiły przeszkodę do prowadzenia postępowania administracyjnego, to organ winien był zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący miałby wtedy możliwość zaskarżenia postanowienia w trybie instancyjnym i zweryfikowania stanowiska organu co do podstawy i zasadności zawieszenia postępowania. Tymczasem organ tego nie uczynił, a sposób prowadzenia postępowania w istocie sprowadził się do faktycznego "wstrzymywanie się" przez organ z wydaniem decyzji w sprawie z uwagi na obawy dotyczące aktywności procesowej skarżącego przed sądem powszechnym, jak też trafnie zauważył skarżący. Taka postawa organu nie stanowi usprawiedliwienia dla długiego prowadzenia postępowania i wyznaczania kolejnych, przekraczanych terminów załatwienia sprawy. Organ powinien był w taki sposób gromadzić materiały (dowody, informacje) niezbędne do załatwienia sprawy, by zmieścić się w wyznaczonym przez siebie terminie. Ważenie interesów wszystkich stron postępowania należało przeprowadzić mając na uwadze ustawowe terminy załatwienia sprawy i bez zbędnej zwłoki. Pozostawanie w zwłoce nie świadczy o ważeniu interesów stron, lecz raczej o zachwianiu proporcji w uwzględnianiu interesu publicznego i słusznego interesu obywatela. Trudno również uznać za wiarygodne tłumaczenie organu w zakresie potrzeby odłączenia części nieruchomości obejmującej między innymi działki nr [...],[...] i [...], bez obciążeń hipotecznych ustanowionych na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...]. Organ w odpowiedzi na skargę podał, iż ustanowiona hipoteka znacznie przewyższała wartość nieruchomości określoną w operatach szacunkowych, jednakże wartość powyższych działek określono na podstawie operatu z sierpnia 2009 r., zaś odłączenie tych działek do księgi wieczystej nr [...] nastąpiło z dniem 5 czerwca 2009 r., jak stwierdził sam organ. Skoro wartość opisanych działek została określona już po ich odłączeniu do nowej księgi wieczystej, to i w tym zakresie motywacja i faktyczne postępowanie organu nie wskazuje na ważenie interesu stron przez organ (tu domniemane działanie na korzyść skarżącego). Wobec powyższego nie ma potrzeby rozwodzić się nad brzmieniem i znajdowaniem w sprawie zastosowania przez art. 128 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczący ustalanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, na której ustanowione są inne prawa rzeczowe.

Co się tyczy braku zgody pomiędzy organem a skarżącym co do wartości części nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie, stwierdzić należy, iż ustalenie wartości nieruchomości, jak i wysokości odszkodowania, jest przedmiotem niniejszego postępowania. Wydanie decyzji w tym przedmiocie umożliwi skarżącemu zweryfikowanie prawidłowości ustalenia wartości nieruchomości i kwoty odszkodowania przed organem II instancji. Skoro organ negatywnie ocenił operat przedstawiony przez skarżącego, a zarazem uznał za wiarygodny operat sporządzony na zlecenie organu, to winien dać temu wyraz w decyzji rozstrzygającej o odszkodowaniu. Trzeba także zauważyć, iż to z uwagi na długie prowadzenie postępowania w sprawie zaszła konieczność sporządzenia na zlecenie organu nowego operatu szacunkowego dotyczącego części nieruchomości - działek nr: [...],[...] i [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...].

Również powoływanie się na wypożyczenie akt Sądowi Rejonowemu w P. w drugiej połowie 2009 r. nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak działania organu w sprawie. Słusznie skarżący wskazał na możliwość prowadzenia postępowania w tym okresie chociażby na podstawie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z tych akt.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, iż analiza postępowania Prezydenta Miasta Poznania w niniejszej sprawie wskazuje na pełną zasadność skargi, bowiem opóźnienie w rozpoznaniu i załatwieniu wniosku skarżącego zostało przez organ zawinione. Organ w niniejszej sprawie nie dołożył odpowiednich starań, aby w taki sposób ustalić wszystkie okoliczności niezbędne do jej załatwienia, tak by sprawę rozstrzygnąć bez zbędnej zwłoki. Do dnia wydania niniejszego wyroku do tutejszego Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie.

W celu niedopuszczenia do kolejnych opóźnień po stronie organu w załatwieniu sprawy Sąd uznał, iż termin 1 miesiąca jest wystarczający do rzetelnego rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 20 października 2006 r. i wydania stosownego rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału. Wskazany w wyroku termin do załatwienia sprawy uwzględnia specyfikę spraw związanych z ustaleniem odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi, jak stan sprawy. Rozstrzygnięcie Sądu w tym zakresie ma również na celu wydanie wykonalnego orzeczenia sądu administracyjnego, a służy temu właśnie wyznaczenie organowi realnego terminu do załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 286 § 2 p.p.s.a. wyznaczony w wyroku termin do załatwienia sprawy przez organ administracyjny liczy się od dnia doręczenia akt organowi.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę na bezczynność Prezydenta Miasta Poznania i na podstawie art. 149 p.p.s.a jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

/-/W. Batorowicz /-/E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska