Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2594/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr KO-674/4103/304/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 sierpnia 2022r. nr KO-674/4103/304/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania A. P. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 23 maja 2022r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią – S. P..

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Kwestionowaną decyzją z dnia 23 maja 2022r. Nr [...] Inspektor ds. Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] - odmówiła przyznania A. P. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią – S. P..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył treść przepisów regulujących zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał, że z przedłożonego orzeczenia wynika, że niepełnosprawność S. P. istnieje od 73 roku życia, a więc powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Z decyzją tą nie zgodziła sią A. P. składając odwołanie, w którym zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i bezpośrednie przyznanie A. P. prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 21.04.2022r. A. P. wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną babcią – S. P. (ur. [...].02.1926r.).

Organ wskazał, że do wniosku strona dołączyła m.in.:

- orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] Nr [...] z dnia 29.01.2019r., z którego wynika, że S. P. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 09.11.2018r., a niepełnosprawność istnieje od 25.10.1999r., czyli od 73 roku życia,

- orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS w [...] z dnia 08.04.2020r. Nr [...] stwierdzające u S. P. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 07.02.2020r.

- oświadczenie o zakresie czynności wykonywanych wobec babci,

- skierowanie S. P. do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego z dnia 12.04.2021r. wraz z załącznikami

Organ podał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 06.05.2022r. wynika, że odwołująca jest wnuczką niepełnosprawnej S. P., która jest matką trójki dzieci, z których dwóch synów nie żyje, a córka C. W. ma 73 lata i mieszka w [...], choruje na [...] i zajmuje się nią wnuczka. Ustalono, że S. P. wymaga pomocy przy myciu, pielęgnacji, ubieraniu, odwołująca przygotowuje babci posiłki, podaje leki, myje, pielęgnuje, ubiera babcię, sprząta, pierze, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie i pielęgniarskie, mierzy ciśnienie. Organ ustalił, że odwołująca z wykształcenia jest pielęgniarką, pracowała za granicą, lecz z uwagi na chorobę ojca wróciła do kraju, a po jego śmierci opiekuje się babcią. Prowadząc postępowanie wyjaśniające SKO wezwało stronę do złożenia wyjaśnień mających na celu ustalenie, czy sprawuje ona opiekę nad babcią w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i czy faktyczne sprawowanie opieki jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową opiekuna. SKO zleciło także przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u córki niepełnosprawnej S. P. – C. W.. W trakcie wywiadu przeprowadzonego dnia 13.07.2022r. ustalono, że C. W. ma 78 lat, zamieszkuje w [...] w odległości ok 26 km od miejsca zamieszkania swojej matki. Jest wdową i osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji - wymaga pomocy osób drugich ze względu na chorobę [...], opiekuje się nią wspólnie zamieszkująca z nią wnuczka. Z uwagi na swój zły stan zdrowia C. W. nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego wobec swojej matki.

Organ odwołując się następnie do treści art. 17 ust 1, ust 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 111) wskazał, że organ I instancji odmówił przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką z uwagi naa brzmienie art. 17 ust. 1b. Organ podkreślił , ze przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia TK. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad siedmiu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu. W świetle powyższego organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art.17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Jednocześnie organ wskazał, że w tym przypadku przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt nie spełnienia przez odwołującą innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że S. P. została na stałe uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Poza sporem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, nie podlega badaniu, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy - wynika to bowiem z treści samego orzeczenia. Legitymowanie się jednak przez osobę wymagającą opieki określonym orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13.10.2021r., sygn. akt II SA/Rz 952/21), przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z powyższego wynika, że w każdej sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w sposób zindywidualizowany rozważyć, jakiej opieki i w jakim rozmiarze - ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby potrzebuje osoba niepełnosprawna, a także w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ wskazał, że z treści cytowanego art. 17 ust. 1 wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki). Zdaniem organu w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołująca - jako wnuczka wymagającej opieki, niepełnosprawnej S. P. - jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ podkreślił przy tym, że sytuacja zdrowotna córki niepełnosprawnej C. W. wyklucza możliwość zapewnienia przez nią opieki nad matką. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest natomiast zaistnienie drugiej przesłanki, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez odwołującą w celu sprawowania opieki nad babcią. Organ podniósł, że w orzecznictwie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko i wyłącznie dlatego, aby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019r., sygn. akt I OSK 1549/19) Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Związek między rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być ścisły i bezpośredni, a w rozpoznawanej sprawie – zdaniem SKO - taki bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy nie zachodzi. W ocenie organu odwołująca nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad babcią, skoro - jak oświadczyła - wróciła do Polski z [...] w 2020r. z uwagi na chorobę swojego ojca, który zmarł dnia 13.04.2020r. Rezygnacja z zatrudnienia nie miała zatem związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią, lecz związana była z chorobą ojca. Z akt sprawy wynika, że również niepodejmowanie przez odwołującą zatrudnienia nie jest wymuszone koniecznością sprawowania opieki tylko i wyłącznie nad babcią, lecz spowodowane jest innymi przyczynami leżącymi po stronie odwołującej, tzn. jej sytuacją rodzinną, a przede wszystkim faktem wychowywania dwójki małoletnich dzieci. Wiek dzieci 12 i 3 lata wskazuje na fakt, że wymagają one stałej opieki i pomocy w codziennym prawidłowym funkcjonowaniu. Córka L. (12 lat) uczęszcza do szkoły podstawowej w [...], a 3-letni syn J. od urodzenia pozostaje pod opieką odwołującej. Odwołująca zeznała, że syn nie uczęszczał do żadnego żłobka ani przedszkola, nie miał też innej opiekunki. Powyższe, zdaniem organu, oznacza, że odwołująca cały czas opiekuje się swoim 3-letnim synem. Ojciec dzieci pracuje za granicą, przyjeżdża do Polski co około dwa miesiące na tydzień - dwa. W tej sytuacji zasadne jest uznanie, że to przede wszystkim odwołująca zapewnia całodzienną opiekę swoim dzieciom, co wymaga znacznego zaangażowania czasowego z jej strony - zwłaszcza w sytuacji, gdy ojciec dzieci na co dzień pracuje za granicą. Z zasad doświadczenia życiowego wprost wiadomo, że czynności związane z opieką nad małymi dziećmi są bardzo zintensyfikowane i absorbujące czasowo. Znaczną część dnia odwołująca poświęca przede wszystkim na czynności związane z prowadzeniem własnego domu (m.in. sprzątanie, gotowanie, zakupy, pranie) oraz opiece nad dziećmi (m.in. zawożenie i odbieranie z przedszkola i szkoły, odrabianie lekcji, wizyty lekarskie). Organ wskazał, że wprawdzie odwołująca zeznała, że w opiece nad dziećmi pomaga jej mama, ale podkreślił, że to na rodzicach, a nie na dziadkach w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad własnymi dziećmi. Zdaniem organu powyższe wskazuje z jednej strony, że w rzeczywistości odwołująca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad babcią, z drugiej zaś, że niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane właśnie głównie opieką nad dziećmi i prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego - wspólnie z dziećmi i partnerem. Opieka zaś, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana być musi wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego (tzn. sprzątaniu, gotowaniu, praniu, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych), bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika także, że opiekę nad niepełnosprawną S. P. sprawuje również wspólnie zamieszkująca H. P. - synowa niepełnosprawnej i matka odwołującej. Odwołująca zeznała, że "mama mi pomaga: gotuje, karmi babcię, pomaga przy myciu, zmianie pościeli". "Gdy tata zmarł, moja mama obawiała się, czy sama podoła opiece nad babcią i zdecydowała się skierować babcię do Zakładu Opiekuńczo- Leczniczego do [...]. Jak dostała informację, że jest miejsce, to mama się wycofała z tej decyzji, bo obiecała tacie przed śmiercią, że będzie się opiekować babcią". W ocenie SKO wykazane czynności opiekuńcze wobec babci wykonywane przez odwołującą, takie jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, mycie, pomoc w ubieraniu, toaleta wieczorna, sprzątanie, pranie umawianie wizyt lekarskich i pielęgniarskich, mierzenie ciśnienia, nie są czynnościami tego rodzaju, by aż tak absorbowały odwołującą, by nie mogła ona podjąć nawet niepełnego zatrudnienia (np. na cześć etatu) - zważywszy, że w opiece nad babcią w znacznym stopniu pomaga jej mama. Organ wskazał, że w orzecznictwie zauważono, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 71/21). Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2019r, sygn. akt IV SA/Wr 266/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2021r, sygn. akt II SA/Po 463/20). W świetle zapisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki. W sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmuje zatrudnienia z innych przyczyn (np. brak odpowiednich ofert pracy, zły stan zdrowia, opieka nad dziećmi), to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki (por. wyroki NSA: z 27.07.2011r., I OSK 558/11; z 12.07.2012r., I OSK 101/12). Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują natomiast, że odwołująca nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na inne przyczyny niż sprawowanie opieki nad babcią - z uwagi swoje osobiste, życiowe decyzje i wybory - mające związek zarówno z sytuacją rodzinną (małoletnie dzieci, partner pracujący za granicą, chęć pomocy mamie), jak i zawodową (chęć podnoszenia własnych kwalifikacji zawodowych) oraz trudnościami w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia. Odwołująca zeznała bowiem, że "początkowo po powrocie z Belgii w maju 2020 r. miałam iść do pracy, a moja mama miała zająć się moimi dziećmi i babcią, ale potem była doba COVID-u i ciężko było z pracą, poza tym mój syn był jeszcze mały i nie szukałam pracy. Nie zarejestrowałam się do tej pory w Urzędzie Pracy, bo boję się, że gdzieś mnie skierują do pracy, a w tej chwili zajmuję się i dziećmi i babcią i nie jestem zainteresowana podjęciem pracy. Nie jestem w tej chwili nigdzie ubezpieczona. Jeżeli otrzymam świadczenie pielęgnacyjne, nie będę poszukiwać pracy, ponieważ muszę zająć się moimi dziećmi, babcią i pomóc mamie. Planuję podjąć zaoczne magisterskie studia pielęgniarskie w [...]. Ten zasiłek pomógłby mi pogodzić opiekę nad wszystkim i moje plany związane z wykształceniem". Organ wskazał, że z dokonanych ustaleń wynika zatem, że odwołująca nie podejmuje zatrudnienia z innych powodów niż tylko opieka nad babcią. W ocenie Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane sytuacją rodzinną i osobistymi wyborami odwołującej, dlatego – zdaniem SKO - brak jest w niniejszym przypadku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/ niepodejmowaniem przez odwołującą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Z doświadczenia życiowego wynika, że odwołująca musi zapewne poświęcać więcej czasu opiece nad dwójką małoletnich dzieci, niż nad babcią zważywszy na fakt, że ojciec dzieci pracuje zawodowo za granicą, a ponadto w opiece nad babcią odwołującej pomaga jej mama – H. P..

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. P. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 29 sierpnia 2022 r, nr KO-674/4103/304/22 oraz poprzedzającą ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 23 maja 2022 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, a jej matka (córka osoby wymagającej opieki) z uwagi na stan zdrowia tej opieki sprawować nie może. W tej sytuacji skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 niesporne jest również, że podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić moment powstania niepełnosprawności. Istotne natomiast dla ustalenia w niniejszej sprawie jest czy rezygnacja z zatrudnieni lub jego niepodejmowanie przez skarżącą pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią.

Babcia skarżącej – S. P., urodzona 9 lutego 1926 r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 29 stycznia 2019 r. zaliczona została na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 9 listopada 2018 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od 25 października 1999 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wróciła do Polski z [...] w 2020r. z uwagi na chorobę swojego ojca, który zmarł dnia 13.04.2020r. Od powrotu do Polski do chwili obecnej skarżąca nie podejmowała zatrudnienia oraz nie zarejestrowała się jako bezrobotna obawiając się, jak wskazała, że zostanie jej zaproponowana "jakaś praca", a pracy podejmować nie chciała. Organ prawidłowo ustalił, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia wynikało przede wszystkim z konieczności sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, w szczególności nad 3 letnim synem, który nie uczęszczał ani do przedszkola ani do żłobka. Ponadto organ prawidłowo ustalił, że ojciec dzieci pracuje za granicą, przyjeżdża do Polski co około dwa miesiące na tydzień – dwa, zatem ciężar wychowania dzieci spoczywa głównie na skarżącej. W opiece nad dziećmi pomaga jej matka, która jednocześnie opiekuje się także S. P.. Powyższe wynika wprost z cytowanych przez organ zeznań skarżącej.

Sąd podkreśla, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy z poszukiwania pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, czemu skarżąca nie zaprzeczyła. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie, a przywołany przez organy pogląd że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Brak perspektyw na zatrudnienie przejawiający się w porzuceniu zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe wykazanie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Celem tego uregulowania jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Zwrócić należy także uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowane wyłącznie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. Wynika natomiast, że jest spowodowane także koniecznością sprawowania opieki nad dziećmi, babcią, pomocy matce oraz chęcią kontynuacji nauki. W ocenie Sądu skarżąca tym samym nie wykazała, że brak podejmowania zatrudnienia, spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. a wręcz przyznała, że tak nie jest. Zważyć bowiem należy, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Z akt sprawy nie wynika aby taką opiekę nad niepełnosprawną babcią sprawowała wyłącznie skarżąca. Przyznała ona bowiem, że w sprawowaniu opieki pomaga jej matka a ponadto nie podejmuje zatrudnienia ponieważ jest zobowiązana do opieki nad małoletnimi dziećmi. Tymczasem istotne jest aby to opieka - w sposób oczywisty - stanowiła przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których – to zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Mając na uwadze powyższe należy zaaprobować stanowisko organu, że w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ brak jest związku skutkowo-przyczynowego, o którym mowa w powołanym przepisie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.