Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 511/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. art. 10 ust. 4, art. 42d ust. 2 pkt 9, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a, art. 145a par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1938
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
article: art. 6, art. 7, art. 8 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów leczenia za świadczenia opieki zdrowotnej udzielone poza granicami kraju uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 511/18

U Z A S A D N I E N I E

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ("Prezes NFZ", "organ") decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 107 ust. 5 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938, ze zm., dalej "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "k.p.a"), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania Z. R., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] odmawiającą zwrotu kosztów poniesionych przez Z. R. za świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie okulistyki, udzielone w dniach 6 i 27 marca 2014 r. na terytorium Republiki Czeskiej.

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 3 kwietnia 2014 r. do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynęło pismo Z. R. ("skarżący", "strona), w którym zawarł on prośbę o refundację kosztów zabiegu usunięcia zaćmy wykonanego w dniu 6 marca 2014 r. na oku prawym oraz w dniu 27 marca 2014 r. na oku lewym w klinice [...] s.r.o. na terytorium Republiki Czeskiej. Do przedmiotowego wniosku dołączono dokumentację medyczną wystawioną w języku polskim dotyczącą udzielenia przedmiotowego świadczenia.

W dniu 10 kwietnia 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, (zwany dalej "Dyrektorem") ustalił, że skarżący posiadał prawo do świadczeń zdrowotnych w okresie od 6 marca 2014 r. do 27 marca 2014 r. Zgodnie z aktami sprawy, przedmiotowego ustalenia dokonano na "formularzu wewnętrznym [...] OW NFZ za świadczenia udzielone osobom ubezpieczonym na podstawie przepisów o koordynacji".

Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor, poinformował skarżącego, że:

1) w związku z brakiem przepisów krajowych implementujących postanowienia Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej, działając w reżimie finansów publicznych, nie posiadał upoważnienia ustawowego do rozpatrzenia wniosku i finansowania kosztów transgranicznej opieki zdrowotnej udzielonej na terenie Republiki Czeskiej;

2) zgodnie z obowiązującymi przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, polscy świadczeniobiorcy mają prawo do korzystania z rzeczowych świadczeń zdrowotnych udzielonych na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej/ EFTA na zasadach określonych w tych przepisach. Podstawą udzielenia i rozliczania rzeczowych świadczeń zdrowotnych jest dokument uprawniający, wystawiony przez NFZ. Przepisy o koordynacji zabezpieczają dostęp do opieki zdrowotnej niezbędnej w trakcie pobytu na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej/EFTA dla świadczeń udzielanych w trybie nieplanowanym, jak również umożliwiają ubieganie się o zgodę na przeprowadzenie leczenia w trybie planowym;

3) na podstawie ustawy o świadczeniach świadczeniobiorca ma możliwość ubiegania się o zgodę Prezesa Funduszu na przeprowadzenie poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, których nie wykonuje się w kraju.

W dniu 22 kwietnia 2014 r. skarżący złożył pozew w Sądzie Rejonowym w Tychach przeciwko Śląskiemu Oddziałowi Wojewódzkiemu Narodowego Funduszu Zdrowia, o zapłatę kwoty 6.200 zł wraz z odsetkami za wykonanie zabiegu usunięcia zaćmy w klinice [....] s.r.o. na terytorium Republiki Czeskiej. Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z dnia [...] marca 2016 r. odrzucił ww. pozew.

W dniu 6 kwietnia 2016 r. do Sądu Okręgowego w K. zostało złożone przez skarżącego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] marca 2016 r. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. odrzucił ww. zażalenie. W związku z powyższym, w dniu 3 października 2016r. skarżący skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która została odrzucona postanowieniem tego Sądu z dnia 26 września 2017 r. W powyższym postanowieniu Sąd wskazał, że za decyzje uznaje się pisma, które nie spełniają całości formy przewidzianej w art. 107 k.p.a., ale zawierają elementy konstytutywne decyzji administracyjnej, tj. przynajmniej oznaczenie organu, który je wydał, wskazanie adresata, rozstrzygnięcie o istocie sprawy (chociażby dorozumiane) oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że pismo Dyrektora z dnia [...] kwietnia 2014 r., znak: [...] r. zawiera minimum elementów pozwalających na uznanie go za decyzję administracyjną, gdyż został w nim oznaczony organ, od którego pochodzi, data wydania i podpis osoby reprezentującej organ oraz została oznaczona strona, do której jest skierowane. Zawiera także osnowę, tj. rozstrzygnięcie władcze i jednostronne, będące ustosunkowaniem się do żądania strony. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wywiódł, iż stronie przysługuje prawo do wniesienia odwołania do Prezesa NFZ. Powyższe skutkuje niedopuszczalnością wniesienia skargi do sądu administracyjnego, dlatego ww. skarga została odrzucona.

W dniu 24 października 2017 r. do [...] Oddziału wpłynęło pismo, nadane w placówce Poczty Polskiej w dniu 21 października 2017 r., kierowane do Prezesa NFZ za pośrednictwem Dyrektora, stanowiące wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz odwołanie od pisma z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. Prezes NFZ przywrócił stronie termin do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora z dnia [...] kwietnia 2014 r. Uzasadniając powyższą decyzję organ odwoławczy wskazał, że w dniu 15 listopada 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 października 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1491), w której zaimplementowane zostały do krajowego porządku prawnego regulacje dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz. Urz. UE L nr 88 z 4.04.2011 r., str. 45 i nast.), zwanej dalej "dyrektywą transgraniczną". Od dnia wejścia w życie przedmiotowej ustawy, art. 42a ustawy o świadczeniach reguluje, że finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej przeprowadzonych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez NFZ może odbywać się jedynie w oparciu o trzy mechanizmy:

1. zwrot kosztów o którym mowa w art. 42b ustawy o świadczeniach;

2. zgodnie z przepisami o koordynacji;

3. na podstawie decyzji dyrektora, o których mowa w art. 42i ust. 2 i 9 ustawy o świadczeniach, albo decyzji Prezesa Funduszu, o których mowa w art. 42j ust. 1 i 2 przedmiotowej ustawy.

Prezes NFZ wskazał, że w ustawie o świadczeniach brak jest innych podstaw prawnych do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej zrealizowanych poza granicami kraju. Organ wskazał, że skarżący nie wystąpił do NFZ z wnioskiem o zwrot kosztów, o którym mowa w art. 42b ustawy o świadczeniach, gdyż jego wniosek z dnia 3 kwietnia 2014 r. został złożony do Dyrektora jeszcze przed wejściem w życie przepisów ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach, implementujących dyrektywę transgraniczną. Nie można go również zakwalifikować jako wniosku złożonego na podstawie art. 10 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach, gdyż nie został złożony z zachowaniem dyspozycji wynikającej z ust. 4 tego przepisu, tj. w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy oświadczeniach, tj. w okresie od dnia 15 listopada 2014 r. do dnia 15 maja 2015 r. Nie podlega więc, jak i nie podlegał w dacie jego złożenia, rozpatrzeniu w oparciu o przepisy art. 42b i nast. ustawy oświadczeniach, gdyż nie został złożony w trybie i terminie określonym tymi przepisami.

W dacie złożenia wniosku i orzekania w sprawie przez organ I instancji, na co wskazano w decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., obowiązywały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego uregulowane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r, w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE. L. nr 166 z 30.04.2004 r, str. 1 i nast.) oraz Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (DZ.U UE. L nr 284 z 30.10.2009 str. 1 i nast.). Regulacje te umożliwiały osobom ubezpieczonym dostęp do opieki zdrowotnej niezbędnej w trakcie pobytu na terenie innego państwa członkowskiego UE/EFTA w zakresie świadczeń nieplanowanych, a także umożliwiały ubieganie się o zgodę na leczenie w trybie planowanym na zasadach określonych w ustawodawstwie krajowym (art. 25 ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 listopada 2014 r.). Ponadto przepisy ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do 15 listopada 2014 r. (art. 26) przyznawały świadczeniobiorcom możliwość ubiegania się o zgodę na przeprowadzenie poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, których nie wykonuje się w kraju.

Nie obowiązywały zaś - na co wskazano powyżej - przepisy regulujące zwrot kosztów świadczeń, o których mowa w art. 42b ustawy oświadczeniach.

Z uwagi na powyższe Dyrektor dokonał ustaleń w kwestii posiadania przez skarżącego uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej na formularzu wewnętrznym [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia dot. świadczeń udzielanych na podstawie przepisów o koordynacji i wskazał na wynikające z ww. przepisów uprawnienia i zasady uzyskania świadczeń w decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dodatkowo w piśmie z dnia 18 kwietnia 2014 r. poinformował skarżącego o trybie składania wniosków o uzyskanie zgody na przeprowadzenie leczenia poza granicami kraju oraz iż w jego sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 26 ustawy o świadczeniach (obowiązującego do dnia 15 listopada 2014 r.), gdyż operacje zaćmy nie stanowią leczenia, którego nie wykonuje się w kraju, lecz są wykonywane na terenie województwa [...], jak i całej Polski.

Prezes NFZ wskazał następnie, iż w przypadku, gdy ubezpieczony udaje się do innego niż państwo właściwe państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu w celu uzyskania świadczenia zdrowotnego, zastosowanie znajduje art. 20 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2383/2004, który wskazuje, że "(...) ubezpieczony udający się do innego Państwa Członkowskiego w celu uzyskania świadczeń rzeczowych w czasie tego pobytu ubiega się o zezwolenie właściwej instytucji". Skarżący nie ubiegał się natomiast o zgodę NFZ na udzielenie świadczeń na terenie Republiki Czeskiej. Udał się natomiast do kliniki [...] w celu skorzystania z zabiegu usunięcia zaćmy. Powyższe wynika z pisma strony z dnia 28 marca 2014 r. Strona zwracała się w nim do [...] Oddziału z prośbą o interwencję w kwestii wyznaczenia odległego terminu zabiegu usunięcia zaćmy oraz błędnej informacji przekazanej stronie przez pracownika T sp. z o.o. w K. Ze względu na brak odpowiedzi w tej sprawie, jak wskazał skarżący, udał się on do Kliniki na terytorium Republiki Czeskiej. Brak jest zatem podstaw do sfinansowania świadczeń udzielonych stronie w dniu 6 marca 2014 r. na oku prawym oraz w dniu 27 marca 2014 r. na oku lewym w klinice [...] na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Prezes NFZ podkreślił, że zarówno w dniu [...] kwietnia 2014 r., jak i obecnie brak jest podstaw prawnych do orzekania przez jakąkolwiek jednostkę NFZ w drodze decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu kosztów leczenia świadczeniobiorcy, o których mowa w przepisach o koordynacji.

Zatem w przedmiotowej sprawie przyjąć należy, że Dyrektor wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., kierował się art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, który jest podstawą do orzekania w zakresie indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ustalenia prawa do świadczeń. Nie stanowi zaś podstawy do wydawania decyzji w zakresie bezpośredniego zwrotu świadczeniobiorcy kosztów za wykonanie świadczenia opieki zdrowotnej. Prezes NFZ uznał zatem, że zaskarżona decyzja Dyrektora ma charakter decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego.

Następnie organ odwoławczy podkreślił, że nie ma obecnie i nie było w terminie wydania decyzji przez Dyrektora możliwości sfinansowania przez NFZ świadczeń uzyskanych na terenie Republiki Czeskiej przez skarżącego w dniach 6 oraz 27 marca 2014 r. na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, gdyż celem udania się na terytorium Republiki Czeskiej przez wnioskodawcę było uzyskanie świadczenia opieki zdrowotnej. Nie było to więc leczenie uzyskane w trakcie pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego UE/EFTA na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie wobec braku przepisu pozwalającego na orzekanie przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ w formie decyzji administracyjnej w tej kwestii zarówno w dniu wydawania przedmiotowej decyzji, jak i obecnie zaskarżoną decyzję należy podtrzymać.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł w dniu 12 lutego 2018 r. skarżący Z. R. wnosząc o jej uchylenie oraz o uwzględnienie jego wniosku o wypłatę wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 4 września 2018 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę wniesiona przez swojego mandata. W uzupełnieniu skargi sprecyzował, że skarżący zaskarżył ww. decyzję w całości i zarzucił jej:

1) naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia przepisów określających nowe przesłanki zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej za granicą wprowadzonych na mocy ustawy z dnia 10 października 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw ("ustawa nowelizująca"), która weszła w życie w dniu 15 listopada 2014 r., i która implementowała do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/EU z dnia 9 marca 2011r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej ("Dyrektywa"), podczas gdy Prezes NFZ miał obowiązek uwzględnić te nowe przepisy, co powoduje, że zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd, że nie zachodzi podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia przepisów określających przesłanki zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej za granicą na mocy ustawy nowelizującej, która weszła w życie w dniu 15 listopada 2014 r. i która implementowała ww. Dyrektywę, podczas gdy Prezes NFZ miał obowiązek uwzględnić te nowe przepisy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

ewentualnie, gdyby Sąd uznał, że Prezes NFZ nie mógł wydać decyzji na podstawie przepisów wprowadzonych do ustawy o świadczeniach na mocy ustawy Implementującej:

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 akapit 1 Dyrektywy w zw. z art. 91 § 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie przepisów mimo braku terminowej implementacji Dyrektywy do polskiego porządku prawnego, podczas gdy Prezes NFZ powinien był zastosować wskazane powyżej przepisy Dyrektywy na podstawie zasady bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego, gdyż przepisy te są bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, a w związku z tym mogły stanowić podstawę rozstrzygnięcia Prezesa NFZ, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

a w każdym przypadku:

3) naruszenie art. 68 Konstytucji RP poprzez utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora w sytuacji, w której decyzja ta jest oczywiście błędna, co skutkuje de facto ograniczeniem prawa skarżącego do ochrony zdrowia przejawiającym się w prawie do otrzymania zwrotu kosztów świadczenia opieki zdrowotnej za granicą;

4) naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony postępowania administracyjnego, podczas gdy Prezes NFZ powinien był tę zasadę uwzględnić, a w konsekwencji uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

5) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie przez Prezesa NFZ decyzji Dyrektora w mocy, w której istniały podstawy do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz - na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. - o zobowiązanie Prezesa NFZ do wydania w terminie tygodnia od dnia uprawomocnienia się wyroku decyzji uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania Dyrektorowi.

W przypadku nieuwzględnienia zarzutu dotyczącego stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości.

Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Organ nieprawidłowo zastosował w sprawie przepisy prawa materialnego. Ustalony stan faktyczny ocenił bowiem bez uwzględnienia przepisów ustawy o świadczeniach w brzmieniu nadanym na mocy ustawy z dnia 10 października 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw ("ustawa nowelizująca"), która weszła w życie w dniu 15 listopada 2014 r., i która implementowała do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/EU z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej ("dyrektywa transgraniczna").

Z powodu ww. błędu organ uznał, że brak jest podstaw prawnych do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 3 kwietnia 2014 r., a zatem złożonego jeszcze przed wejściem przepisów ww. ustawy nowelizującej.

W dacie złożenia wniosku obowiązywała już jednak dyrektywa transgraniczna, której przepisy przyznają pacjentowi podlegającemu systemowi ubezpieczenia zdrowotnego w państwie członkowskim Unii Europejskiej, możliwość korzystania ze świadczeń zdrowotnych w innym państwie członkowskim oraz możliwość zwrotu poniesionych kosztów tych świadczeń. W pkt 8 jej Preambuły wskazano, że celem dyrektywy jest zapewnienie powszechniejszego, a także skutecznego stosowania zasad określonych przez Trybunał Sprawiedliwości w poszczególnych sprawach.

Sąd orzekający wskazuje w tym zakresie np. wyroki wydane w dniu 28 kwietnia 1998 r., tj. (sprawa C-120/95): N. D. przeciwko [...] na temat interpretacji artykułów 30 i 36 Traktatu Europejskiego - swobodny przepływ towarów oraz (sprawa C-158/96): R. K. przeciwko [...] na temat interpretacji artykułów 59 i 60 Traktatu Europejskiego - swobodny przepływ usług. W ww. sprawach orzeczenia Trybunału przyznały obu obywatelom Luksemburga prawo do zwrotu kosztów świadczeń medycznych (sprawa D. - zakup okularów, sprawa K. - leczenie ortodontyczne) poniesionych na terytorium innego państwa członkowskiego Unii (odpowiednio Belgii i RFN), pomimo że żaden z nich nie uzyskał wcześniejszej zgody kasy chorych, w których byli ubezpieczeni, na zakup świadczeń za granicą (sprawa D. - nie wystąpiono o zgodę, sprawa K. - odmówiono zgody motywując, że leczenie ortodontyczne nie należy do przypadków nagłych oraz, że mogło być wykonane w Luksemburgu). Zwrot kosztów odbył się na podstawie taryf państwa, w którym byli ubezpieczeni (Luksemburga).

Dyrektywa transgraniczna weszła w życie z dniem 24 kwietnia 2011 r. Na podstawie jej art. 21 ust. 1 ("Transpozycja") Państwa członkowskie miały wprowadzić w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania ww. dyrektywy najpóźniej do dnia 25 października 2013 r.

Wskazać należy, że skarżącemu udzielono świadczeń w dniach 6 i 27 marca 2014 r., czyli po upływie terminu, w którym Polska zobowiązana była do wdrożenia dyrektywy transgranicznej.

Wprowadzając później (tj. na podstawie ustawy nowelizującej) przepisy w tym zakresie Polska uwzględniła jednak swoje zobowiązania. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ustawy nowelizującej przepisy art. 42b ust. 1-8, art. 42c i art. 42d ust. 1-3, ust. 4 pkt 1-7, 9-13, ust. 5-11 i ust. 13-25 ustawy, o której mowa w art. 1 (tj. ustawy o świadczeniach), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, stosuje się także do świadczeń opieki zdrowotnej, których udzielanie na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej rozpoczęło się po dniu 24 października 2013 r. (podkreślenie Sądu). Niemniej krajowy ustawodawca wprowadził jako warunek zastosowania ww. przepisów złożenie w tym zakresie wniosku. O takim obowiązku stanowi ust. 4 art. 10 ww. ustawy, zgodnie z którym w przypadkach, o których mowa w ust. 1-3, wniosek o zwrot kosztów składa się w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Wniosek skarżącego nie został złożony w ww. terminie (tylko wcześniej). Dla organu okoliczność ta była wystarczającym powodem do odmowy załatwienia sprawy.

Sąd z takim podejściem do sprawy się nie zgadza. Zdaniem Sądu, data złożenia wniosku w trybie przepisów krajowych nie może być w stanie faktycznym sprawy okolicznością dyskwalifikującą możliwość realizacji przez skarżącego uprawnień przyznanych w dyrektywie.

Jak już była o tym mowa w dacie złożenia wniosku przez skarżącego obowiązywały przepisy dyrektywy transgranicznej. Strona mogła zatem powoływać się bezpośrednio na te przepisy.

Niewykonanie obowiązków w zakresie implementacji przepisów unijnych przez państwo członkowskie nigdy nie może szkodzić stronie, której przyznano w dyrektywie określone uprawnienia. W takiej sytuacji - uwzględniając obowiązek Państwa wdrażającego normy do krajowego porządku prawnego kierowania się celami i duchem dyrektywy oraz podejmowania działań, które są konieczne i proporcjonalne do celu, jaki ma zostać osiągnięty - organ powinien uznać, że wniosek złożony przez skarżącego w dniu 3 kwietnia 2014 r. to wniosek złożony w terminie, o którym mowa w art. 10 ust. 4 ustawy nowelizującej.

Ograniczenie się przez organ przy stosowaniu prawa do wykładni językowej ww. przepisu nie pozwala zrealizować celu regulacji prawnej w konkretnej sprawie skarżącego, który wcześniej podjął działania mające na celu uzyskania zwrotu poniesionych kosztów zabiegów medycznych. Sytuacja faktyczna ukształtowana w niniejszej sprawie różni się zatem od tej, o której mowa w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał bowiem, że świadczeniobiorcy, którzy spóźnili się z przedmiotowym wnioskiem otrzymywali decyzje o odmowie zwrotu kosztów, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 42d ust. 2 pkt 9 ustawy o świadczeniach.

Poza tym zastanawia, dlaczego organ - akcentujący swój obowiązek działania na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.) - nie zbadał możliwości załatwienia sprawy skarżącego bezpośrednio na podstawie przepisów dyrektywy, które wyznaczały ramy prawne w tym zakresie. Jak słusznie podnosi pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 4 września 2018 r. należało zbadać czy przepisy dyrektywy, w szczególności art. 7 ust. 1 i ust. 4, są bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, aby można było oprzeć na nich rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału analiza taka powinna dotyczyć trzech kwestii, tj. 1) określenia kręgu uprawnionych z dyrektywy, 2) zakresu uprawnień przyznanych na podstawie dyrektywy i 3) ustalenia podmiotu zobowiązanego z tytułu uprawnień przyznanych jednostkom.

Wskazać w tym miejscu należy na przepisy Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz.Urz. WE L nr 236, poz. 17), w myśl których Polska przyjęła na siebie obowiązek respektowania prawa wspólnotowego. Dyrektywy wiążą każde państwo członkowskie w zakresie celu, jaki ma być osiągnięty poprzez stanowienie prawa krajowego zgodnego z założeniami dyrektyw. Jeśli jednak państwo członkowskie nie implementuje dyrektywy do prawa krajowego, obywatel państwa członkowskiego ma prawo przez organem czy sądem powoływać się na niezgodność prawa krajowego z dyrektywą, która winna tę dyrektywę w prawidłowy sposób implementować. Bezpośrednie stosowanie dyrektywy przez organy administracji (i sądy) jest konieczne, gdy służy eliminacji stanu sprzecznego z dyrektywą.

Już tylko na marginesie wskazać należy, że ma rację pełnomocnik skarżącego także co do tego, że organ nie uwzględnił, że skarżący przed poddaniem się zabiegom medycznym w Czechach złożył wniosek o zgodę w tym zakresie zawarty w piśmie z dnia 30 stycznia 2014 r. skierowanym do [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w K. W piśmie tym skarżący wyraźnie wskazał, że "w związku z koniecznością usunięcia zaćmy" prosi "o pokrycie kosztów takiego zabiegu za granicą, a konkretnie w Czechach". Skarżący zwrócił się przy tym o "ewentualne wytyczne" co do wymagań, które musi spełnić. Pismo to pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi ze strony ww. organu.

Wszystkie te okoliczności sprawiają, że także zasady prowadzenia postępowania z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) i zaufania do organów państwa (art. 8 § 1 k.p.a.) wymagają szczególnego podejścia do sprawy skarżącego.

Tak więc rozpoznając sprawę skarżącego organ powinien uwzględnić przepisy wprowadzone ustawą nowelizującą i na nich oprzeć swoje rozstrzygnięcie. Z uwagi na to, że spór pomiędzy stronami trwa już wiele lat organ powinien potraktować tę sprawę priorytetowo i w najszybszym możliwie terminie wydać decyzję rozstrzygającą o żądaniach skarżącego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Z 2018 r., poz. 1302), Sąd orzekł, jak w wyroku eliminując z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu stwierdzone naruszenie prawa polegające na niezastosowaniu właściwych przepisów materialnoprawnych nie miało charakteru rażącego. Wynikało bowiem z błędów wykładni. Taka zaś wada działania organu nie ma charakteru kwalifikowanego.

Sąd nie znalazł także podstaw do zastosowania w sprawie art. 145a § 1 ww. ustawy, zgodnie z którym jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. W rozpoznanej sprawie rozstrzygnięcie uzależnione będzie od ustaleń i ocen poczynionych przez organ w ponownie prowadzonym postępowaniu. Sąd zaś przedstawił ocenę prawną dotyczącą zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.