Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 157/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 § 1 pkt 15, art. 13, art. 80 § 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 32
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca), Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I SA/Bk 280/15 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz J. S. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania.

1.1. Wyrokiem z 8 września 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 280/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", po rozpoznaniu skargi J. S., uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z 23 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji do wysokości 1327,20 zł miesięcznie wierzytelności z tytułu renty strukturalnej wpływającej na rachunek bankowy zobowiązanego oraz odmowy zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553,80 zł miesięcznie wpływającej na rachunek bankowy oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z 28 listopada 2014 r. nr [...].

1.2. Sąd pierwszej instancji podał, że pismem z 4 marca 2014 r.

J. S. wystąpił o zaniechanie egzekucji prowadzonej z rachunku bankowego w G. [...]. Podniósł, że na ten rachunek bankowy wpływają jego jedyne środki finansowe (emerytura strukturalna w wysokości 1 791 zł) stanowiące źródło utrzymania. Pismem z 21 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował żądanie wyjaśniając, że wniosek dotyczy zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu należnej renty strukturalnej, przekazywanej na rachunek bankowy w G. [...].

Postanowieniem z 28 listopada 2014 r. nr [...], wydanym po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. zwolnił z egzekucji kwotę do wysokości 1 237,20 zł miesięcznie, stanowiącą wierzytelność z tytułu renty strukturalnej, wpływającej na rachunek bankowy skarżącego w G. [...] oraz odmówił zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553,80 zł miesięcznie wpływającej z tytułu renty strukturalnej skarżącego na ww. rachunek bankowy. Organ egzekucyjny uznał, że pozostała po potrąceniu kwota stanowiąca równowartość minimalnego wynagrodzenia netto nie zagraża egzystencji skarżącego.

1.3. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej

w Białymstoku postanowieniem z 23 stycznia 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwanej w dalszej części "u.p.e.a." stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego

i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Stosownie do art. 123 ust. 1 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych

(Dz. U. z 2013 r. poz. 1289) do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6. Zgodnie z art. 123 ust. 2 cytowanej ustawy organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 ustawy zmienianej w art. 111, w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie postępowania egzekucyjne do majątku skarżącego, według stanu na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z egzekucji środków z tytułu renty strukturalnej, zostały wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, a zatem nie była wymagana zgoda wierzycieli na zwolnienie z egzekucji wierzytelności

z rachunku bankowego, którą rozstrzygał organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do wyżej wymienionych przepisów, zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do skarżącego mogło zatem nastąpić wyłącznie, jeżeli skarżący złoży wniosek i za zwolnieniem tym przemawia jego ważny interes.

Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku zauważył, że w rozpatrywanej sprawie, oprócz zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w G. [...], działania podejmowane przez organ egzekucyjny w celu efektywnego zastosowania innych środków egzekucyjnych nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Zarówno we wniosku o zwolnienie z egzekucji, jak i w złożonym zażaleniu skarżący nie przedstawił innego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonych zobowiązań. Natomiast, jak wynika z akt sprawy, umową darowizny z 27 stycznia 2011 r. repertorium A Nr [...], skarżący przekazał cały swój majątek w postaci nieruchomości synowi. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest jedynym skutecznym sposobem prowadzenia egzekucji z majątku skarżącego. Zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych, w kwocie odpowiadającej pełnej wysokości renty strukturalnej, które wpływają na rachunek bankowy, mogłoby w praktyce doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia skarżącego wobec Skarbu Państwa oraz wobec pozostałych wierzycieli, wobec nieposiadania przez stronę innego rodzaju majątku podlegającego egzekucji. Łączne zadłużenie skarżącego wobec wszystkich wierzycieli wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi przekracza 700 000 zł.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny zwalniając z egzekucji kwotę 1 237, 20 zł wpływającą co miesiąc na rachunek bankowy skarżącego, stanowiącą równowartość minimalnego wynagrodzenia netto, uwzględnił przesłankę ważnego interesu, że renta strukturalna jest jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego żony. Przed podjęciem decyzji w sprawie wniosku o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego przeprowadził postępowanie wyjaśniające. Wynika z niego,

że na wezwanie organu egzekucyjnego do przedłożenia oświadczenia o stanie majątkowym, które zawierałoby opis aktualnej sytuacji ekonomicznej, czyli strukturę dochodów i wydatków, sytuację mieszkaniową, materialną i zdrowotną, skarżący nie udzielił odpowiedzi. Organ rozpatrzył więc wniosek w oparciu o posiadany materiał dowodowy. Uwzględnił okoliczności, że wpływające na rachunek bankowy w G. [...] środki finansowe w postaci renty strukturalnej, stanowią jedyne źródło utrzymania.

Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że w trybie art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie bada prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej. Prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej mogła być przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.), którą wnosi się, zgodnie z art. 54 § 4 u.p.e.a., w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej.

Końcowo Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z 10 października 2013 r.

nr [...] nie były środki pieniężne pochodzące z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, lecz wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego. Organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a. tiret 4 - zajęcie rachunku bankowego. W egzekucji z rachunku bankowego zajęciu podlegają wierzytelności przysługujące zobowiązanemu z tytułu prowadzenia przez bank na jego rzecz rachunku bankowego. Organ nie kieruje egzekucji do konkretnych środków pieniężnych (wpłat) na zajęte konto zobowiązanego, lecz prowadzi egzekucję z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu jako posiadaczowi rachunku bankowego. Przy realizacji środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ani organ egzekucyjny, ani bank nie badają z jakiego źródła i z jakiego tytułu na zajęty rachunek bankowy wpływają środki pieniężne.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarzucając naruszenie:

1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez: (-) niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia, że jedyne wpłaty dokonywane na rachunek bankowy pochodzą od ARiMR z tytułu przysługującej posiadaczowi rachunku renty strukturalnej na podstawie decyzji nr [...] z 12 kwietnia 2011 r.; (-) brak merytorycznego rozpatrzenia zażalenia i mechaniczne powielenie stanowiska organu I instancji;

2) art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez całkowitą dowolność postępowania organów, pominięcie słusznych praw strony oraz świadome obchodzenie przepisów prawa polegające na uznaniu, że po wpływie środków na rachunek bankowy źródło pochodzenia tych środków nie ma znaczenia i skuteczność zajęcia rachunku bankowego nie powinna być uzależniona od źródła pochodzenia tychże środków;

3) art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014 poz. 1438) poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja

z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR;

4) art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR;

5) art. 132 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji błędne uznanie, że możliwa jest egzekucja z renty strukturalnej pochodzącej od ARiMR.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując dotychczasowe stanowisko

w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę. Wskazał, że przedmiotem kontrolowanej sprawy była kwestia zwolnienia z egzekucji do wysokości 1 237, 20 zł miesięcznie wierzytelności z tytułu renty strukturalnej wpływającej na rachunek bankowy skarżącego oraz odmowy zwolnienia w zakresie pozostałej kwoty wierzytelności w wysokości 553, 80 zł miesięcznie wpływającej na rachunek bankowy.

To, że skarżący otrzymuje rentę strukturalną w wysokości 1 791, 00 zł, która przelewana jest na rachunek bankowy skarżącego wynika wprost z informacji

z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Podlaski Oddział Regionalny

z 20 marca 2014 r. (k. 12 akt administracyjnych). Powyższe wynika również

z treści wniosku skarżącego, złożonego do organu podatkowego w dniu 4 marca 2014 r. (k. 10 akt administracyjnych), z którego również można wywieść, że renta strukturalna przysługująca skarżącemu na podstawie decyzji nr [...]

z 12 kwietnia 2011 r. jest jedynym źródłem dochodu skarżącego i jego małżonki.

3.2. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może zwolnić

z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego bez zgody wierzyciela

w tym konkretnym przypadku. Organy zasadnie wskazywały w rozstrzygnięciach,

że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Również ww. ważny interes został prawidłowo scharakteryzowany przez organy.

Niewątpliwie uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli

nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA

z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z dnia 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 - publikowane

w CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427).

To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej

w ograniczonym zakresie. Organ również, co do zasady, nie bada w trybie

art. 13 u.p.e.a. prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej, a zobowiązanemu przysługiwała skarga na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a. Należy jednak mieć na uwadze, że regulacja zawarta w art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w wymienionej ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Po 103/13,

LEX nr 1323427).

3.3. W myśl art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele

i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

o finansach publicznych, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone. Przepis ten wyłącza zatem spod egzekucji rentę strukturalną jako środek pochodzący z budżetu Unii Europejskiej.

Również zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014 poz. 1438) należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów

z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Z przepisu tego jednoznacznie wynika, na co zresztą wskazywał w skardze pełnomocnik skarżącego, że środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR należnej zobowiązanemu renty strukturalnej wpływające na rachunek bankowy cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków.

Zdaniem Sądu, organy dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonały błędnej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r.

o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na co wskazywał w skardze skarżący, co mogło mieć wpływ na finalne rozstrzygnięcie w sprawie. Owszem, rację ma organ wskazując, że przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny były wierzytelności z rachunku bankowego, ale mając wiedzę co do tożsamości środków pochodzących z tego rachunku powinien tę wiedzę wykorzystać do zweryfikowania ważnego interesu zobowiązanego.

Organ odwoławczy w postanowieniu wskazuje zaś, że przedmiotem zajęcia były wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego bez względu na źródło ich pochodzenia. Dalej wywodzi, mając pełną wiedzę skąd pochodzą środki będące przedmiotem zajęcia, że nie ma znaczenia z jakiego tytułu nastąpiła wpłata na konto.

Takim działaniem organy legalizują bezprawną czynność egzekucyjną, co do której miały świadomość, a która nie powinna mieć miejsca w stosunku do renty strukturalnej. Pomimo błędnej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ocenie Sądu pierwszej instancji organ nie naruszył przepisów postępowania (w tym przywoływanych w skardze art. 6, 7, 8 i 77 § 1 k.p.a.). Materiał dowodowy w sprawie został zebrany w sposób wyczerpujący. Organ posiadał wiedzę o tym z jakiego tytułu pochodzą środki na rachunku bankowym Skarżącego. Uznał jedynie, że wiedza ta nie może być skutecznie wykorzystana do oceny spełnienia przesłanki ważnego interesu, o której mowa w art. 13 ust. 1 u.p.e.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie przesądzając o ostatecznym wyniku sprawy zobowiązany był uchylić oba postanowienia. Przyjął, że ponownie rozpoznając sprawę organy podatkowe powinny dokonać prawidłowej wykładni art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i poddać analizie wpływ tej wykładni na istnienie ważnego interesu podatnika.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku złożył skargę kasacyjną. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj.:

- art. 13 § 1 u.p.e.a, w brzmieniu obowiązującym do 21 listopada 2013 r.,

z uwzględnieniem przepisów przejściowych art. 123 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1289) przez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że ważny interes zobowiązanego powinien być weryfikowany przez ustalanie, czy środki wpływające na rachunek bankowy zobowiązanego polegają zwolnieniu z egzekucji. Wykładnia ta skutkowała niewłaściwym zastosowaniem przepisu w przedmiotowej sprawie;

- art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 8 kwietnia 2014 r.) przez błędną wykładnię, która skutkowała niewłaściwym zastosowaniem - poprzez przyjęcie, że przepis ten wyłącza z egzekucji rentę strukturalną jako środek pochodzący z budżetu Unii Europejskiej. Błędna wykładnia skutkowała nietrafnym przyjęciem, że przepis należy zastosować w sprawie dotyczącej zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego;

- art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że środki z tytułu wypłacanej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa należnej renty strukturalnej, wpływającej na rachunek bankowy zobowiązanego zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Błędna wykładnia art. 32 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skutkowała niezasadnym przyjęciem przez Sąd, że przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

2. przepisów postępowania, stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a poprzez uchylenie postanowień organów w sytuacji, gdy nie doszło do naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. Sąd uznał, że ważny interes został prawidłowo scharakteryzowany przez organ

i rozstrzyganie na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy.

4.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. S. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego względu podlega oddaleniu.

5.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

5.3. Podstawowym zagadnieniem prawnym, które znalazło się u podstaw wszystkich zarzutów kasacyjnych, było – co należy podkreślić – kwestionowanie prawidłowości przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji (w wyniku wykładni art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. oraz art. 32 ustawy o AR i MR), że renta strukturalna podlega wyłączeniu spod egzekucji, co powinno wpłynąć na ocenę istnienie ważnego interesu zobowiązanego jako przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. dla zwolnienia spod egzekucji tejże renty.

5.4. W pierwszej kolejności należy wskazać, co umknęło uwadze zarówno skarżącego organu nadzoru, jak i Sądu pierwszej instancji, że organ egzekucyjny na każdym etapie prowadzonego postępowania zobowiązany jest z urzędu uwzględniać wyłączenia zawarte w art. 8 u.p.e.a. W sytuacji, gdy zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny z uwagi na wyłączenie danej należności na podstawie art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., stanowić to może w zależności od etapu lub źródła inicjatywy procesowej podstawę zarzutu egzekucyjnego lub przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego (odpowiednio art. 33 § 1 pkt 6 i art.59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.).

5.5. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisem szczególnym do art. 8 u.p.e.a. jest przepis art. 32 ustawy o AR i MR, zgodnie z którym należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym, kwoty otrzymywane tytułem przyznanej decyzją renty strukturalnej podlegają przedmiotowemu wyłączeniu spod zajęcia.

Wbrew przy tym argumentacji skargi kasacyjnej przepisu tego nie należy odnosić wyłącznie do sytuacji, w której organ zmierzałby do zajęcia tych należności będących jeszcze w gestii AR i MR. To stanowisko nie może być uznane za trafne, gdyż po pierwsze w istocie nie chroni przed zajęciem tych należności. Po drugie, według treści przepisu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Natomiast wszelkie działania, o których stanowi ten przepis, obejmują działania faktyczne oraz oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Stosownie do art. 1a pkt 12 u.p.e.a. środki egzekucyjne dzieli się na te, które znajdują zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych i na te dla obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jednym ze środków egzekucyjnych z grupy pierwszej dotyczącej należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z rachunków bankowych. Sposób realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego określony został w art. 80 § 1 u.p.e.a. Kwota otrzymywanej renty strukturalnej, jako wyłączona spod egzekucji nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez AR i MR na rachunek bankowy dłużnika egzekwowanej należności. Przeciwne stwierdzenie jest sprzeczne z przepisem art. 86a § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym wskutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank wstrzymuje wszelkie wypłaty z zajętego rachunku i niezwłocznie zawiadamia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego inne oddziały banku, inne banki, placówki pocztowe i inne podmioty uprawnione do dokonywania wypłat zobowiązanemu z zajętego rachunku. Zajęcie nie dotyczy kwot wolnych od egzekucji. Dodatkowo wskazać należy, że prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wyłączonych spod egzekucji na podstawie zajęcia rachunku bankowego, na który to rachunek te kwoty zostały przelane praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustanawiającemu wyżej wymienione zwolnienie ustawowe. Po trzecie, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, organ egzekucyjny zajmując rachunek bankowy mógł dokonać zastrzeżenia co do wyłączenia spod zajęcia renty strukturalnej. Kwoty pieniężne wpływające na rachunek bankowy zawierają zaś informacje dotyczące podmiotu, który dokonuje tej wpłaty oraz informacje dotyczące tytułu na podstawie, którego są wnoszone. Tym samym, niewątpliwie pierwotne źródło środków podlegających zajęciu ma zasadnicze znaczenie dla właściwego jego zastosowania w sprawie.

5.6. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że również w razie zajęcia rachunku bankowego przez organ egzekucyjny i podnoszonych przez zobowiązanego zarzutów, że zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny z uwagi na ustawowe wyłączenie danej wierzytelności spod egzekucji, organ ten powinien tę okoliczność uwzględnić, jeżeli nie dokonał tego wcześniej z urzędu. Kwestią irrelewantną pozostaje, na którym etapie postępowania egzekucyjnego czy w trakcie rozpoznawania jakich środków procesowych potwierdzi się występowanie przedmiotowego wyłączenia.

W związku z tym, choć należy zgodzić się z organem nadzoru, że w trybie art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie bada prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej, bo może to być przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu w sprawie skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.), nie uprawnia to jednak organu egzekucyjnego do nierealizowania jego opisanego wyżej obowiązku uwzględnienia z urzędu na każdym etapie prowadzonego postępowania wyłączeń spod egzekucji.

5.7. Skoro w sprawie jest niesporne, że była prowadzona egzekucja z kwot otrzymywanych przez zobowiązanego z tytułu renty strukturalnej, które nie podlegają zajęciu, to pomimo skoncentrowania się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Sąd pierwszej instancji nad prawidłowością i celowością stosowania zwolnienia opisanego w przepisie art.13 § 1 u.p.e.a. – uwzględniając powyższą ocenę prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego – zaskarżony wyrok w swych skutkach odpowiada prawu.

5.8. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej i oddalił ją w oparciu o art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) i ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (j. t. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).