Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 86/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: par. 1 pkt 4, par. 2 i par. 10
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1288
law: Rozporzadzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od  nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego  zakładu kształcenia nauczycieli.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia NSA Marek Gorski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję [...] Kuratora Oświaty [...] z dnia 30 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowa nadania stopnia nauczyciela mianowanego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia 28 grudnia 2007 r., 2) zasądza od [...] Kuratora Oświaty [...] na rzecz M. T. 13 zł (trzynaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 29 października 2007 r. M. T., nauczycielka praktycznej nauki zawodu dietetyka w Wojewódzkim Zespole Szkół Policealnych w G., wystąpiła do Marszałka Województwa [...] o podjęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego.

Decyzją z dnia 28 grudnia 2007 r. Marszałek Województwa [...] odmówił M. T. nadania stopnia nauczyciela mianowanego twierdząc, że nie posiada ona wymaganych przepisami kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela praktycznej nauki zawodu dietetyka. Nie można uznać ukończonego przez stronę kierunku studiów w zakresie pielęgniarstwa za zbliżony z prowadzonymi zajęciami.

M. T. odwołała się od decyzji podkreślając, że ukończyła studia magisterskie Akademii Medycznej [...] na Wydziale Pielęgniarskim - uzyskując tytuł pielęgniarki dyplomowanej oraz posiada przygotowanie pedagogiczne. Zbliżoność z rodzajem prowadzonych zajęć ustalił Dyrektor Szkoły, w której pracuje. Pozwoliło to jej nawiązać stosunek pracy oraz spełnić niezbędny warunek do uzyskania stopnia awansu zawodowego (nauczyciela kontraktowego). W toku pracy na stanowisku nauczyciela praktycznej nauki zawodu, pozytywnie rozpatrzono jej podanie o rozpoczęcie stażu nauczyciela mianowanego, został zatwierdzony plan rozwoju zawodowego, stworzono warunki do jego realizacji oraz wyznaczono opiekuna stażu. Po zakończeniu stażu uzyskała pozytywną ocenę Dyrektora Szkoły z realizacji planu.

Jej zdaniem nie ma żadnych aktów prawnych ustalających wykaz kierunków studiów, których ukończenie dawałoby dostateczną wiedzę merytoryczną w zakresie prowadzonych przez nią zajęć. Przepisy w sposób ogólny określają wymagania, poziom wykształcenia, nie przesądzając, jakich przedmiotów dany nauczyciel może nauczać w poszczególnych rodzajach szkół.

Dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenie zbliżoności nie wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i ma charakter indywidualny, dotyczący jej osoby. Narusza to jej prawa obywatelskie oraz ma decydujące znaczenie dla dalszego zatrudnienia i awansu zawodowego.

Strona powołała się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2004 r., gdzie stwierdzono, że § 1 pkt 4 rozporządzenia MENiS z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli w zakresie w jakim powierza kuratorowi oświaty ustalenie, czy dany kierunek studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć jest niezgodny z art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] Kurator Oświaty decyzją z dnia 30 stycznia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa [...].

Organ odwoławczy zacytował art. 9b ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, zgodnie z którym warunkiem nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie stażu zakończonego pozytywną ocenę dorobku zawodowego nauczyciela oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Następnie wskazał, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 ze zm.) – zwanym dalej również rozporządzeniem, kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach policealnych posiada osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia:

- studiów magisterskich na kierunku zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne lub

- studiów magisterskich w specjalności zgodnej lub zbliżonej z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne albo

- studiów magisterskich na kierunku innym niż nauczany przedmiot lub rodzaj prowadzonych zajęć, która ponadto posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć.

Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela teoretycznych przedmiotów zawodowych w szkołach, o których wyżej mowa, posiada również osoba, która legitymuje się dyplomem ukończenia studiów wyższych zawodowych na kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne.

W myśl § 1 pkt 4 rozporządzenia przez kierunek studiów zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć – należy rozumieć kierunek dający dostateczną wiedzę merytoryczną z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć.

Zgodnie z § 10 rozporządzenia kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela praktycznej nauki zawodu w szkołach zasadniczych i średnich zawodowych, a także w zasadniczych szkołach zawodowych, liceach profilowanych, technikach i szkołach policealnych, w tym również w szkołach w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, posiada osoba, która:

- ma kwalifikacje określone w § 2 lub

- legitymuje się dyplomem ukończenia pedagogicznego studium technicznego lub

- posiada świadectwo dojrzałości technikum lub szkoły równorzędnej odpowiedniego kierunku – wraz z potwierdzeniem uzyskania tytułu zawodowego, zgodnie z rodzajem prowadzonych zajęć i przygotowanie pedagogiczne, a ponadto: ukończyła kurs z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, ma co najmniej dwuletni staż pracy w zawodzie, którego będzie nauczać, lub tytuł robotnika (pracownika) wykwalifikowanego albo

- posiada tytuł mistrza w zawodzie, którego będzie nauczać i przygotowanie pedagogiczne.

Zdaniem organu odwoławczego M. T. nie posiada wymaganych kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela praktycznej nauki zawodu dietetyka w rozumieniu cytowanego rozporządzenia. Tytuł pielęgniarki, którym się legitymuje, nie jest zgodny z rodzajem prowadzonych zajęć. Z analizy przedmiotów realizowanych w okresie studiów na kierunku pielęgniarstwa wynika, że w programie studiów nie było żadnego przedmiotu z zakresu dietetyki. Tym samym strona nie nabyła odpowiedniej wiedzy merytorycznej. W konsekwencji nie można uznać ukończonego przez nią kierunku studiów za zbliżony z prowadzonymi zajęciami z dietetyki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. T. powtórzyła argumenty podnoszone w toku dotychczasowego postępowania.

Skarżąca opisała swoje wykształcenie i stanowiska na których była zatrudniona. Stwierdziła, że legitymuje się dyplomem studiów wyższych i posiada przygotowanie pedagogiczne, zaś zbliżoność wykształcenia z rodzajem prowadzonych zajęć ustalił Dyrektor Szkoły. Z decyzji wydanych w sprawie wynika, że przed przystąpieniem do pracy, jako nauczyciel praktycznej nauki zawodu i rozpoczęciem stażu na nauczyciela mianowanego, posiadała odpowiednie kwalifikacje, a w chwili złożenia wniosku o awans już tych kwalifikacji nie posiadała.

Skarżąca dodała, że podczas studiów zagadnienia dotyczące żywienia i dietetyki były realizowane na każdym z wykładanych tam "pielęgniarstw", w myśl zasady, że kompleksowa pielęgnacja pacjenta obejmuje także jego żywienie. Nie można było zaliczyć pielęgniarstwa bez znajomość zasad żywienia i dietetyki. Niestety z uwagi na brak archiwizacji programów nauczania z lat 1990-1994 nie jest w stanie tego udowodnić.

Na zakończenie podniosła, że jako nauczyciel praktycznej nauki zawodu pracuje od 1992 r. z przerwą w latach 2001-2004. Nadal chciałaby realizować się i rozwijać w zawodzie nauczyciela. Decyzja [...] Kuratora Oświaty stanowi w tym zakresie poważną przeszkodę, a nawet przekreśla jej dotychczasowy dorobek pracy zawodowej.

W odpowiedzi na skargę [...] Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Kurator Oświaty podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Skarżąca w dniu 8 maja 2005 r. złożyła do akt kopię adresowanego do niej pisma Ministra Edukacji Narodowej – Departament Kształcenia Ogólnego i Wychowania z dnia 15 kwietnia 2008 r. Ministerstwo twierdzi w nim, że oceny kwalifikacji nauczyciela – w tym ustalenia czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć – może dokonywać wyłącznie zatrudniający nauczyciela dyrektor szkoły lub placówki. Sprawy oceny, na podstawie obowiązujących przepisów, kwalifikacji nauczycieli należą do organu zatrudniającego i sprawującego nadzór pedagogiczny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Karta Nauczyciela ustala w art. 9a ust. 1 następujące stopnie awansu zawodowego nauczycieli:

1) nauczyciel stażysta;

2) nauczyciel kontraktowy;

3) nauczyciel mianowany;

4) nauczyciel dyplomowany.

Następnie w art. 9 b ust. 1 ustawa przewiduje, że warunkiem nadania nauczycielowi stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje kwestia przesłanek jakie musi spełniać nauczyciel kontraktowy by otrzymać awans na nauczyciela mianowanego. Organy wydające decyzję formułowały zastrzeżenia jedynie co do wymagań kwalifikacyjnych, uznając, że skarżąca nie posiada kwalifikacji do prowadzenia zajęć praktycznej nauki zawodu dietetyka. Powoływały się przy tym na wydane w oparciu o delegację ustawową, zawartą w art. 9 ust. 2 Karty Nauczyciela, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemajacych wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli.

W myśl § 2 rozporządzenia kwalifikację do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkołach policealnych posiada osoba, która legitymuje się m.in. dyplomem ukończenia studiów magisterskich na kierunku (specjalności) zgodnym lub zbliżonym z nauczanym przedmiotem lub prowadzonych zajęć i posiada przygotowanie pedagogiczne. W myśl § 10 rozporządzenia te wymagania dotyczą również kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela praktycznej nauki zawodu w szkołach zasadniczych i średnich zawodowych, a także w zasadniczych szkołach zawodowych, liceach profilowanych, technikach i szkołach policealnych, w tym również w szkołach w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.

Zgodnie z obowiązującym do 31 maja 2004 r. brzmieniem § 1 pkt 4 rozporządzenia, jako kierunek (specjalność) studiów zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć - należy rozumieć kierunek (specjalność) dający dostateczną wiedzę merytoryczną z zakresu nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć. Ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem lub rodzajem prowadzonych zajęć, dokonywał kurator oświaty. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 12 maja 2004 r. sygn. akt U 1/04 (publ. OTK-A 2004/5/43) orzekł, że § 1 pkt 4 rozporządzenia w zakresie, w jakim powierza kuratorowi oświaty ustalenie, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony do nauczanego przedmiotu lub rodzaju prowadzonych zajęć jest niezgodny z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie Trybunału zaczęło obowiązywać od 31 maja 2004 r. i taki stan prawny istniał w czasie wydawania przedmiotowych decyzji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zawarł stwierdzenie, iż "ustawodawca żadnym z przepisów ustawy systemowej ani Karty nie upoważnił ministra właściwego do spraw oświaty do poszerzenia zakresu kompetencji kuratora oświaty o dokonywanie ustaleń w zakresie zbieżności ukończonego przez nauczyciela kierunku studiów z przedmiotem nauczanym. W szczególności zaś upoważnienia takiego nie zawiera art. 9 ust. 2 Karty. Tymczasem - jak wskazano wyżej - brak wyraźnego upoważnienia ustawowego równoznaczny jest z nieudzieleniem kompetencji normodawczej. Tym samym w istniejącym stanie ustawodawstwa Minister Edukacji Narodowej i Sportu nie mógł w sposób niewadliwy przyznać kuratorom oświaty uprawnień nie wyszczególnionych w ustawie".

W oparciu o ten wyrok ukształtowało się orzecznictwo sądów administracyjnych, które przyjmuje, że dokonywanie oceny kwalifikacji nauczyciela, zwłaszcza jeżeli chodzi o zbliżoność kierunku studiów z nauczanym przedmiotem należy do kompetencji dyrektorów szkół i stanowisko to jest wiążące (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r. II SA/Wa 1725/06, Lex nr 299565, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2008 r. I OSK 381/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych , na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Sąd w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd, natomiast uznaje za niesłuszne i odosobnione stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2007 r. II SA/Wa 1071/07 (Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych), że kurator oświaty ma prawo samodzielnie oceniać spełnienie wymogów kwalifikacyjnych, jako organ odpowiedzialny za nadanie stopnia awansu zawodowego.

W oparciu o dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że Kurator Oświaty wydający w sprawie decyzję, nie miał prawa negować zbliżoności studiów skarżącej z nauczanym przedmiotem praktycznej nauki zawodu – dietetyk. Podobnie należy ocenić działanie organu pierwszej instancji. Tą kwestię przesądził Dyrektor Szkoły zatrudniając M. T. Istotny jest również fakt, że zgodnie z prawem skarżącej nadano w dniu 6 października 2002 r. stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Decyzja ta jest ostateczna i nadal obowiązuje.

Dodatkowo wspomnieć jeszcze należy, iż pismem z dnia 15 września 2006 r. Wojewódzki Zespół Szkół Policealnych w G. potwierdził, że ukończony przez skarżącą kierunek studiów na Akademii Medycznej [...] – Wydział Pielęgniarski jest zbliżony do nauczania w zawodzie dietetyk i posiada ona wystarczającą wiedzę merytoryczną i metodyczną do prowadzenia wymienionych zajęć. Abstrahując od faktu, iż nie jest to akt administracyjny, takie stanowisko jest zgodne z poglądem wyrażonym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w piśmie z dnia 15 maja 2008 r., że oceny kwalifikacji nauczyciela może dokonywać wyłącznie zatrudniający go dyrektor szkoły lub placówki.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie doszło również do naruszenia zasady zaufania obywatela do organów państwa (art. 8 k.p.s.). Konsekwencje jakie mogłyby wynikać z generalnej akceptacji postępowania organów, prowadziłyby do permanentnej niepewności, co do możliwości awansu. Nauczyciel starając się o awans, odbywający staż pozostawałby w niepewności, że jego starania zakończone pozytywną oceną stażu nie przyniosą pożądanego skutku. Nawet po kilkunastu latach pracy jako nauczyciel kontraktowy mogłoby się okazać, że przy spełnieniu wszystkich innych przesłanek określonych przepisami, kurator mógłby kwestionować możliwość awansu z uwagi na nipodzielenie stanowiska co do jego kwalifikacji. Trudno zgodzić się ze stwierdzeniem, że w sytuacji, gdy skarżąca wykonywała zawód nauczyciela kilka lat i zbliżoność wykształcenia została potwierdzona przez Dyrektora Szkoły, nie posiada ona kwalifikacji do wykonywania tego zawodu.

Na marginesie sprawy Sąd zauważa, że uzasadnienia obu decyzji budzą poważne wątpliwości, jeżeli chodzi o zgodność z art. 107 § 3 k.p.a. Po pierwsze obie decyzje zostały wydane w oparciu o pismo [...] Kuratorium Oświaty z dnia 23 listopada 2007 r. podpisane przez [...] Wicekuratora Oświaty. Taki wniosek wynika z akt sprawy jak i porównania treści decyzji z wskazanym pismem. Można powiedzieć, że większa część uzasadnienia decyzji organów jest dosłownym przepisaniem tego pisma. Co istotne organ pierwszej instancji, który występował o zajęcie stanowiska przez Kuratorium, w samej decyzji nie wskazuje, że korzystał z tego dowodu. Po wtóre organ odwoławczy w ogóle nie odnosił się do zastrzeżeń i zarzutów skarżącej sformułowanych w odwołaniu. Dotyczy to zwłaszcza powoływanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu nieprawidłowe było postępowanie organu pierwszej instancji, który zwracał się do Kuratorium o wydanie opinii, która stała się podstawą wydania decyzji, w sytuacji kiedy ten sam "organ odwoławczy", orzekał w sprawie jako instancja odwoławcza. Takie postępowanie jest sprzeczne zasadą dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą strona ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez dwa organy.

Organ ponownie rozpatrujący sprawę winien uwzględnić powyższe rozważania i przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem faktu, że o zbliżości studiów przesądził już Dyrektor Szkoły, w której uczyła skarżąca.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 i 3 powyższej ustawy w związku z art. 13 art. 3 i art. 4 dekretu Rady Ministrów z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.). Na podstawie tych przepisów Sąd zasądził na rzecz skarżącej zwrot tylko niezbędnych i usprawiedliwionych kosztów postępowania. Skarżąca nie powiadomiła Sądu o wyjeździe do Irlandii i nie wykazała, że jej powrót z Irlandii był związany z koniecznością uczestniczenia w rozprawie, a zawiadomienie o terminie rozprawy zostało jej doręczone na adres w G.

.