Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1268/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. a art. 137 ust. 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Rynczak (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Krystyna Daniel Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi G.C. na decyzję Wojewody z dnia 10 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego G.C. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Starosta T. , działając w oparciu o art. 136 ust. 3, art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.) oraz art. 104 kpa, odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Ż. , oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr [...] (powstałej z p. gr. [...] gm. kat. Z. ), stanowiącej własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ l instancji podał m.in., co następuje: Wnioskiem z 8 maja 2008 r. W.C. wystąpiła o zwrot parceli wchodzącej w skład działki [...] położonej w Z. . Jak ustalił Starosta T. , decyzją Urzędu Powiatowego w D. z [...] lipca 1974 r. znak: [...] została wywłaszczona pgr. l. kat. [...] o powierzchni 535 m2, stanowiąca współwłasność: E.S. w 1/2 cz. i M.S. w 1/2 cz. Wywłaszczenia dokonano na cele budowy na tej nieruchomości osadnika w ramach budowy osiedla [...] w Z. , zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 14 lipca 1972 r.

W oparciu o zebraną w postępowaniu dokumentację geodezyjne -kartograficzną i prawną, Starosta T. ustalił, iż parcela l. kat. [...] gm. kat. Z. , w wyniku przekształceń geodezyjnych stanowi obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] położonej w Z. , objętej księgą wieczystą [...], gdzie jako właściciel figuruje Skarb Państwa.

Na podstawie załączonych do akt sprawy postanowień spadkowych organ l instancji ustalił, iż spadkobiercami pierwotnych właścicieli wywłaszczonej parceli l. kat. [...] są M.C. i G.C. , po połowie.

Starosta T. , uznał, iż na wywłaszczonej parceli został zrealizowany cel wywłaszczenia, tj. wybudowano osadnik zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 14 lipca 1972 r., a tym samym nieruchomość ta nie stała się zbędna dla realizacji wskazanego celu.

W szczególności podczas rozprawy administracyjnej w dniu 02.02.2010r. ustalono, iż działka nr [...] znajduje się w ogrodzeniu, jest nieużytkowana, porośnięta pojedynczymi drzewami i wysokimi chaszczami.

Ponadto jak wynika z zebranych w sprawie dokumentów, a w szczególności pism Urzędu Miejskiego w Ż. :

1/ z dnia 28.03.2011r. znak: [...] informujące, iż na podstawie wiadomości uzyskanych od mieszkańców osiedla przy ul [...] w Ż. , budowę oczyszczalni ścieków przy ul. [...] w Z. (obecnie ul. [...] ) zakończono w roku 1975. Od wykonania i włączenia do eksploatacji oczyszczalni ścieków uzależnione było zasiedlenie bloków.

2/ z dnia 04.03.2010r. znak: [...] osiedlowa oczyszczalnia ścieków z uwagi na przyłączenie kanalizacji sanitarnej z bloków mieszkalnych osiedla [...] (dawne Osiedle [...] ) do kanalizacji komunalnej, została zlikwidowana. Podstawą do wykonania likwidacji elementów stanowiących zagospodarowanie - wyposażenie oczyszczalni było zgłoszenie wykonania tych robót do Starostwa Powiatowego w T. (zgłoszenie z dnia 19.07.2006r.).

Zgodnie natomiast z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. z dnia 14 lipca 1972r. znak: [...] z dnia 14 lipca 1972r. na przedmiotowym terenie istniała oczyszczalnia ścieków, projektowane było ogrodzenie oczyszczalni. Organ wskazał także na zeznania świadków, którzy potwierdzili te ustalenia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł G.C. , wskazując, że wskazywany w decyzji projekt oczyszczalni nie jest równoznaczny z budową osadnika. Oczyszczalnia została zlokalizowana w innym miejscu niż była projektowana. Decyzja wywłaszczeniowa jest sprzeczna z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Zeznania świadków nie są wiarygodne, ponieważ nie są oni specjalistami i nie rozróżniają tych faktów.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...] , Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję aczkolwiek z odmiennym uzasadnieniem. tj. skoro decyzja o wywłaszczeniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, to roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest niezasadne.

W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia wydania rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej w zakresie zgłoszonego w dniu 14 maja 2008 r. przez W.C. , a następnie przez jej spadkobierców (tj. G.C. i M.C. ) wniosku o zwrot parceli wchodzącej w skład działki [...] położonej w Ż. przy ul. [...] objętej księgą wieczystą kw. [...] w D. która została przejęta na rzecz Gminy Ż.

Organ podał, że pgr. l. kat. [...] o powierzchni 535 m2, stanowiąca współwłasność: E.S. w 1/2 cz. i M.S. w 1/2 cz. wywłaszczona została decyzją Urzędu Powiatowego w D. z [...] lipca 1974 r. znak: [...] , na cele budowy na tej nieruchomości osadnika w ramach budowy osiedla [...] w Z. , zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] z dnia 14 lipca 1972 r. W wyniku przeprowadzenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w trybie art. 156 i n. kpa Wojewoda - decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...] - stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Powiatu w D. z dnia 9 lipca 1974 r. znak: [...]. . Jak wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody z [...] maja 20.12 r., zgodnie z dyspozycją art. 156 § 1 pkt 2 kpa decyzja Naczelnika Powiatu w D. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. bez uzyskania wymaganej prawem decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, czego wymagały obowiązujące podówczas przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W związku z powyższym organ odwoławczy pozyskał do akt sprawy uwierzytelnioną kopię decyzji Wojewody z [...] maja 2012 r. nr [...] , w stosunku do której z dniem 6 czerwca 2012 r. stwierdzono ostateczność - wobec jej niezaskarżenia.

Organ wskazał na treść art. 112, art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzając, iż w przedmiotowej sprawie przesłanki instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostały jednoznacznie określone tj. zwrot nieruchomości może nastąpić wtedy, gdy zostało odjęte prawo własności (lub też prawo użytkowania wieczystego, albo zniesienie innych praw rzeczowych związanych z nieruchomością), akt ten został dokonany w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji (przy tym należy mieć również na uwadze rozszerzającą pojęcie nieruchomości wywłaszczonej regulację art. 216 ugn) oraz gdy z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiła osoba uprawniona do takiego roszczenia, a przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ugn.

Organ odniósł się do faktu stwierdzenia nieważności przez Wojewodę decyzji wywłaszczeniowej, tj. decyzji Naczelnika Powiatu w D. z dnia 9 lipca 1974 r. znak: [...] , wskazując iż stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej działa wstecz i oznacza, że poprzedni właściciel nie został pozbawiony praw do nieruchomości, o czym orzekała nieważna decyzja.

W świetle powyższego nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości położonej w Ż. oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr [...] , powstałej z pgr. [...] gm. kat. Z. o, ponieważ Wojewoda - ostateczną decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...] - stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Powiatu w D. z dnia [...] lipca 1974 r. znak: [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele budowy osadnika na osiedlu [...] w Ż. , ww. nieruchomości. Tym samym z chwilą uzyskania przymiotu ostateczności przez decyzję stwierdzającą nieważność wadliwej decyzji skutki faktyczne, które dotąd były uznawane za skutki prawne, przestały miec taki charakter i nie można stwierdzić, iż przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, bowiem decyzja wywłaszczeniowa dotycząca wywłaszczenia tej nieruchomości została skutecznie usunięta z obrotu prawnego ze skutkiem od daty jej wydania.

Z uwagi zatem na fakt, iż aktualnie brak jest rozstrzygnięcia administracyjnego orzekającego o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Ż. , oznaczonej jako pgr. [...] gm. kat. Z., , to w przedmiotowej sprawie przesłanki instytucji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie zostały spełnione, ponieważ w świetle przepisów ustawy zwrot nieruchomości może nastąpić wtedy, gdy zostało odjęte prawo własności i akt ten został dokonany w postępowaniu administracyjnym w formie decyzji (przy tym należy mieć również na uwadze rozszerzającą interpretację pojęcia nieruchomości wywłaszczonej w art. 216 ugn), co w przedmiotowej sprawie nie zachodzi.

W przypadku braku takiej decyzji wywłaszczeniowej roszczenie o zwrot, wywłaszczonej w trybie omawianych przepisów, nieruchomości nie jest zasadne.

Zatem skoro aktualnie nie istnieje w obiegu prawnym decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości, nie jest możliwy w trybie art. 136 i następne ugn zwrot tej nieruchomości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył G.C. , zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 105 § 1 kpa, polegające na bezzasadnym zaniechaniu wskazanej w tym miejscu normy prawnej i w konsekwencji utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy wobec stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Powiatu T. z dnia 9 lipca 1974 roku, postępowanie o zwrot wywłaszczonej w ten sposób nieruchomości stało się bezprzedmiotowe, co stanowi obligatoryjną przesłankę umorzenia postępowania,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na jego niewłaściwej interpretacji poprzez brak skonkretyzowania w uzasadnieniu decyzji celu wywłaszczenia, ustalonego zgodnie z obowiązującym na datę wywłaszczenia stanem prawnym,

- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 9 i art. 11 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób sprzeczny z dyrektywą tych przepisów i zaniechanie wskazania w oparciu o jakie przesłanki organ l instancji uznał, iż cel wywłaszczenia (w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) został zrealizowany, w sytuacji, gdy z brzmienia normy art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64 ze zm.) wynika, że wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, cele obrony państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, co oznacza, że sama ewentualna przydatność na cele użyteczności publicznej nie była jeszcze wystarczającą przesłanką wywłaszczenia, albowiem ubiegający się o wywłaszczenie winien był wykazać, że nieruchomość jest niezbędna na cel użyteczności publicznej, a organ orzekający w sprawie powinien ten fakt ocenić i ewentualnie zweryfikować - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 9 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie wszelkich kwestii, dotyczących stanu faktycznego niniejszej sprawy w tym zwłaszcza wyjaśnienia sposobu rozumienia "celu wywłaszczenia" jako celu użyteczności publicznej, łączącego się z powszechnością i ogólnodostępnością dla całego społeczeństwa.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm

przewidzianych.

W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując

swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U.*z 2012r. Nr 270) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością: uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu l instancji uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

Podstawą materialnoprawną do wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Stosownie do art. 136 ust. 3 poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Natomiast zgodnie z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z przepisów tych wynika m.in., że poprzedni właściciel lub spadkobierca może żądać zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości wydana przez Urząd Powiatowy w D. z 9 lipca 1974 r. znak: [...], została w trybie 'nadzwyczajnym, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Wojewody z [...] maja 2012 r. nr [...] i stała się ostateczna z dniem 6.06.2012r. W decyzji tej Wojewoda stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W czasie prowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie przed organem l instancji, zakończonym wydaniem decyzji dnia 28.10.2011 r., decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wywłaszczeniowej nie została wydana, w związku z tym organ ten był uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia sprawy odmawiając zwrotu wywłaszczonej przedmiotowej nieruchomości. Natomiast organ odwoławczy prowadząc postępowanie i.utrzymując w mocy decyzję organu l instancji wiedział, że decyzja wywłaszczeniowa z 1974r. została wyeliminowana z obrotu prawnego ze skutkiem ex nunc, tj. z dniem jej wywłaszczenia 9.07.1974r. W związku z tym, organ odwoławczy nie miał podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, skoro w chwili orzekania nie istniał przedmiot sprawy, a więc nie było decyzji na podstawie której wywłaszczono by przedmiotową nieruchomość położoną w Ż. , oznaczoną jako część działki ewidencyjnej nr [...] (powstałej z p. gr. [...] gm. kat. Z. ), stanowiącej własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 105 § 1 kpa umorzenie postępowania następuje wtedy, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania zamyka drogę do konkretyzacji praw lub obowiązków stron i kończy bieg postępowania w określonej instancji, stanowiąc załatwienie sprawy w " inny sposób".

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, to niewątpliwie zarzut iż postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe jest uzasadnione. Natomiast co do pozostałych zarzutów skargi, należy stwierdzić, że nie mogą one być merytorycznie rozpoznawane przez Sąd, skoro sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stała się bezprzedmiotowa.

W związku z powyższym, zaskarżona decyzja Wojewody narusza przepisy prawa materialnego art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137-ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez brak podstaw prawnych do ich zastosowania i merytorycznego rozpatrzenia sprawy w sytuacji bezprzedmiotowości postępowania. Z tych też względów decyzję organu odwoławczego należało uchylić.

Organ odwoławczy - Wojewoda przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien wziąć pod uwagę naprowadzone wyżej okoliczności sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt l sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.), w myśl którego Sąd w razie uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

O kosztach orzeczono jak w pkt. II wyroku na postawie art. 200 p.p.s.a