Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 282/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2018 r. skarżący J. W. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek, na okres zasiłkowy 2018/2019, o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci: L. W., P. W. i J. W.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Burmistrz Miasta B. odmówił przyznania stronie wnioskowanych świadczeń z uwagi na przekroczenie progu kryterium dochodowego. Wyjaśnił, że z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w roku 2017 r. rodzina strony uzyskała (po uwzględnieniu dochodu uzyskanego i utraconego) dochód w wysokości 4.731,81 netto miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 946,36 zł miesięcznie i przekracza kwotę określoną w ustawie. Wskazał przy tym, że przekroczenie to jest wyższe niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługującymi stronie w okresie od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. co wyklucza z możliwość skorzystania z przywileju o jakim mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną na skutek odwołania wniesionego od decyzji z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) w W. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało stronie prawo do wnioskowanego zasiłku wraz z dodatkami na trójkę dzieci na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. Zgodnie z tą decyzją, stronie zostało przyznane prawo do:

1. zasiłku rodzinnego na dziecko – L. W., w wysokości 124, 00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.,

2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej - L. W. w wysokości 95,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.,

3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – L. W. w wysokości 100,00 zł jednorazowo,

4. zasiłku rodzinnego na dziecko – P. W., w wysokości 124, 00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.,

5. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko – P. W. w wysokości 100,00 zł jednorazowo,

6. zasiłku rodzinnego na dziecko – J. W., w wysokości 135, 00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.,

7. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – J. W. w wysokości 110,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.

Zdaniem SKO, organ pierwszej instancji błędnie uwzględnił w strukturze dochodów członka rodziny – D. W., kwotę uzyskaną przez nią z tytułu pełnienia funkcji członka Rady Nadzorczej A sp. z o.o., mimo że z dniem 11 kwietnia 2019 r. została ona odwołana z tej funkcji uchwałą nr 2/IV/2019 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników tej spółki, a tym samym nie uzyskuje dochodu z tego tytułu. Zdaniem SKO, z uwagi na okoliczność, że małżonka wnioskodawcy na dzień ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, tj. na dzień 1 maja 2019 r. (wniosek z dnia 28 maja 2019 r.) nie otrzymywała już wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, to dochodu tego nie można potraktować jako dochodu uzyskanego, a tym samym uwzględnić w strukturze dochodów rodziny.

Wskazał, że dochód rodziny wnioskodawcy pomniejszony o dochód uzyskany przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu członkostwa w Radzie Nadzorczej A sp. z o.o. nie przekracza kryterium dochodowego. Szczegółowe wyliczenia w tym zakresie organ przedstawił w decyzji.

Na podstawie tej decyzji, wypłacono skarżącemu w dniu 21 października 2019 r., świadczenia rodzinne za okres od maja 2019 r. do października 2019 r.

W listopadzie 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w B. uzyskał informację, że małżonka strony – D. W. w okresie od 27 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. pracowała w firmie B sp. z o.o.

Pismem z dnia 4 listopada 2019 r. organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień i dostarczenia brakujących dokumentów, w tym, dokumentu potwierdzającego okres zatrudnienia D. W. w B sp. z o.o. oraz wysokość dochodu uzyskanego przez nią z tego tytułu za lipiec 2019 r.

W związku z tym, że strona dostarczyła jedynie świadectwo pracy w firmie B sp. z o.o. organ pierwszej instancji wystąpił do B sp. z o.o. o udostępnienie danych osobowych w celu ustalenia wysokości dochodu uzyskanego przez małżonkę stronę za lipiec 2019 r. W styczniu 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło zaświadczenie z firmy B sp. z o.o. o wysokości dochodu netto D. W. za lipiec 2019 r. Dochód ten (netto) wyniósł kwotę 2.617,20 zł.

Zawiadomieniem z dnia 14 stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych wypłaconych na dzieci: J. W., P. W. i L. W. w okresie od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2019 r. oraz żądania ich zwrotu.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]), wydaną m.in. na podstawie art. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 12a, art. 13, art. 24, art. 25, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), organ pierwszej instancji orzekł: 1) o uznaniu świadczeń rodzinnych na dzieci: J. W., P. W. i L. W. w postaci – zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, pobrane w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. w łącznej wysokości 588,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane; 2) zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 588,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że świadczenia rodzinne, pobrane przez stronę na trójkę dzieci w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. w łącznej kwocie 588,00 zł zostały wypłacone, pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, a mianowicie, zostało przekroczone kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych w wysokości 764,00 zł netto na osobę. W rozwinięciu tej argumentacji organ wyjaśnił, że z ponownego przeliczenia dochodu rodziny wnioskodawcy na miesiąc sierpień 2019 r., w którym uwzględniono dochód D. W. otrzymany za lipiec 2019 r. w kwocie 2.617,20 zł z tytułu zatrudnienia w firmie B sp. z o.o., wynikało, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł 5.761,44 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę 1.152,29 zł Tym samym, dochód rodziny przekroczył kwotę określoną w ustawie, tj. 764 zł netto na osobę w rodzinie.

Dokonując przeliczenia dochodu rodziny wnioskodawcy na miesiąc sierpień 2019 r. organ uwzględnił: kwoty zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci 1944,65 zł/12 miesięcy, dochód D. W. z firmy C w P. w kwocie 2090,00 zł, dochód D. W. w firmie B sp. z o.o. w kwocie 2.617,20 zł oraz dochód wnioskodawcy w wysokości 892,19 zł (łącznie: 5.761,44 zł).

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem organu pierwszej instancji podnosząc, że wypłacona mu kwota 588 zł została błędnie uznana za nienależnie pobrane świadczenia. Skarżący zakwestionował również zasadność zobowiązania go do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.

Wniósł o uznanie:

- że wpłacone na jego konto w dniu 21 października 2019 r. środki pieniężne nie były wypłatą - zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, lecz stanowiły jedynie równowartość odpowiadającej im kwoty;

- że środki pieniężne jakie wpłynęły na konto skarżącego w dniu 21 października 2019 r. nie zostały pobrane w okresie od 1 do 31 sierpnia 2019 r., lecz stanowiły jedynie równowartość należnych dzieciom skarżącego świadczeń za w/w okres.

Zdaniem strony, okoliczność wydania w dniu [...] decyzji odmawiającej przyznania stronie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na trójkę dzieci zwalniała stronę z obowiązku poinformowania organu o podjęciu przez żonę w lipcu i w sierpniu 2019 r. kilkutygodniowej pracy na czas określony.

Skarżący podniósł także, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie której to świadczenie zostało przyznane.

Decyzją z dnia [...] (nr [...]) SKO w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, w całości podzielając zawarte tam ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną. Organ odwoławczy odwołał się do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wskazując, że okoliczności sprawy podpadają pod hipotezę tego przepisu, albowiem stronie nie przysługiwało prawo do świadczeń rodzinnych w sierpniu 2019 r., albowiem po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez małżonkę strony za lipiec 2019 r. w firmie B sp. z o.o., dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1.152,29 zł, a zatem przekraczał kryterium dochodowe wynoszące 764 zł (w rodzinie wnioskodawcy jest dziecko niepełnosprawne). Organ drugiej instancji jednocześnie podniósł, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona została pouczona o obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu dochodu mającego wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pomimo takiego pouczenia, strona nie poinformowała organu o uzyskaniu dochodu przez D. W., co skutkowało uznaniem, że za miesiąc sierpień 2019 r. wypłacono stronie świadczenia, które jej nie przysługiwały.

Wskazał nadto, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 5 ust. 3 u.ś.r.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił decyzji SKO w W. [...] naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo wystąpienia przesłanek warunkujących jej uchylenie lub umorzenie postępowania administracyjnego w całości. A nadto, art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej oraz art. 9 k.p.a. poprzez wprowadzenie w błąd strony w zakresie skutków podjętych czynności i nieinformowania o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na rozstrzygnięcie. Decyzjom organów obu instancji skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, niedostateczne wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, niewystarczające rozpatrzenie materiału dowodowego, a w konsekwencji, wyciągnięcie błędnych wniosków.

W treści skargi skarżący przedstawił okoliczności złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na trójkę dzieci na okres zasiłkowy 2018/2019, a następnie podniósł, że w chwili składania tego wniosku nie wiedział, że jego żona zastanawia się nad podjęciem kilkutygodniowej, dodatkowej pracy, na co ostatecznie zdecydowała się ponad miesiąc później. Skarżący przyznał, że został pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia urzędu w przypadku zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale nie zdawał on sobie jednak sprawy z różnicy pomiędzy terminami "niezwłocznie" a "natychmiast". Wskazał, że "nie był w stanie natychmiast podać pełnych informacji i wyjaśnień np. terminu zakończenia umowy o prace, ponieważ nie był on wtedy jednoznacznie określony, lecz deklaratywnie przedłużany ustnie z dnia na dzień". Skarżący wskazał, że nie potrafił jednoznacznie określić dochodów małżonki, albowiem były one uzależnione od rodzaju wykonywanej aktualnie pracy i ilości przepracowanych godzin. Dodał, że nie mógł przedłożyć ani świadectwa pracy, ani dochodów za lipiec 2019 r., albowiem umowa o pracę nie była jeszcze rozwiązana, a dochody za ten miesiąc były naliczane dopiero w sierpniu i wypłacane dziesiątego dnia każdego miesiąca. Zaakcentował, iż w tych okolicznościach miał zamiar przekazać organowi pomocy społecznej pełne i rzetelne informacje natychmiast po ich uzyskaniu, ale zanim uzyskał wszystkie niezbędne informacje otrzymał decyzję MOPS w B. z dnia [...] o odmowie przyznania wnioskowanych świadczeń. Wobec otrzymania decyzji tej treści skarżący sądził, że został zwolniony z obowiązku informowania organu pierwszej instancji o podjęciu przez małżonkę w lipcu i sierpniu 2019 r. kilkutygodniowej pracy na czas określony. Skarżący poniósł w tym kontekście, że kierując się treścią otrzymanego pouczenia był przekonany o tym, że obowiązek poinformowania o uzyskaniu dodatkowego dochodu zachowywał walor aktualności jedynie w trakcie pobierania świadczenia. Dodatkowo stwierdził, że nie został pouczony o obowiązku informowania urzędu o zmianie w wysokości dochodów także w przypadku otrzymania decyzji odmownej.

Na tle tych stwierdzeń skarżący podniósł, że SKO w W. pominęło przytoczoną argumentację strony, choć należało uznać, że otrzymane przez stronę pouczenie nie wskazywało wyczerpująco i wyraźnie wszystkich okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnie pobranego świadczenia. W dalszej części skargi skarżący nawiązał do sposobu redakcji decyzji SKO w W. z dnia [...] zwracając uwagę, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji brzmiało: "uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przyznaje Panu J. W. prawo do (...)". W nawiązaniu do powyższego skarżący podniósł, że orzeczenie to zrozumiał w ten sposób, że decyzja SKO przyznawała stronie jedynie prawo do świadczenia, oraz że konkretyzacja tego prawa nastąpi w decyzji organu pierwszej instancji. Kierując się takim rozumowaniem skarżący był przekonany, że po decyzji SKO organ pierwszej instancji skontaktuje się z nim w celu aktualizacji wszystkich, wymaganych prawem informacji.

Niezależnie od przedstawionej dotąd argumentacji skarżący podniósł, że nie skorzystał z możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym albowiem sądził, że jego udział w postępowaniu dowodowym nie jest konieczny. Zarzucił również, że wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie zostało poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej strony, pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw z art. 104 ust. 4 ustawy. Wskazał także, że wypłata środków pieniężnych przez organ pierwszej instancji jedynie w oparciu o decyzję SKO z dnia 6 września 2019 r., przy braku orzekania w tym zakresie przez organ pierwszej instancji, pozbawiła go prawa do odwołania, które skarżący mógłby wnieść np. nie zgadzając się z wysokością przyznanego świadczenia. Końcowo skarżący podniósł, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co w sprawie nie miało miejsca. Skarżący zakwestionował również zasadność naliczenia przez organ odsetek od sierpnia 2019 r., podnosząc, że świadczenie pieniężne wypłacono mu w październiku 2019 r. Zdaniem strony, skoro wypłata świadczenia nastąpiła dopiero w październiku 2019 r., to naliczenie odsetek powinno biec od chwili wypłaty świadczenia, a nie od chwili ustalenia prawa do świadczenia.

Na tle przedstawionej argumentacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także, o zwolnienie go z obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę SKO w W. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z przyczyn innych, aniżeli podniesione w samej skardze.

Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia [...], skutkująca utrzymaniem w obrocie prawnym decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] w której to decyzji uznano świadczenia rodzinne na dzieci – J. W., P. W. i L. W. w postaci – zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, pobrane w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r., w łącznej wysokości 588,00 zł za nienależnie pobrane oraz zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 588,00 zł wraz z odsetkami.

Podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei, definicję nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zawiera art. 30 ust. 2 u.ś.r. stanowiąc, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Z treści przywołanego przepisu wynika, iż ustawodawca, dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadził definicję legalną pojęcia nienależnie pobranego świadczenia. Sytuacje pozwalające na żądanie zwrotu pobranych świadczeń wynikają wprost z definicji pojęcia "nienależnie pobrane świadczenie", przedstawionej przez ustawodawcę w zamkniętym katalogu przypadków opisanych w art. 30 ust. 2 u.ś.r.

W sprawie, jako podstawę uznania pobranych przez stronę w sierpniu 2019 r. świadczeń rodzinnych (wraz z dodatkami) za nienależnie pobrane stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1) u.ś.r. Zastosowanie tego przepisu stanowiło następstwo powziętej przez organ informacji, że małżonka strony podjęła w okresie od 27 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. dodatkowe zatrudnienie w firmie B sp. z o.o., otrzymując z tego tytułu za lipiec 2019 r. dochód w kwocie 2.617,20 zł (netto). W rezultacie, w rodzinie wnioskodawcy zmieniła się struktura dochodu, prowadząc do przekroczenia (o kwotę 388,29 zl) w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń. Jednocześnie uznano, że przekroczenie dochodu było wyższe niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, przysługującymi wnioskodawcy w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r., co w tej sytuacji wykluczało możliwość skorzystania z przywileju z art. 5 ust. 3 u.ś.r.

W ocenie Sądu, przeprowadzenie merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem stawianych w skardze zarzutów naruszenia prawa, w tym, naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1) u.ś.r., uznać należało na obecnym etapie za przedwczesne, wobec dostrzeżonego przez Sąd uchybienia o charakterze procesowym. W nawiązaniu do tego zarzutu należy podnieść, że w orzecznictwie sądów administracyjnych obecny jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, że warunkiem wydania decyzji ustalającej wysokość nienależnie pobranego świadczenia i orzekającej o jego zwrocie jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007r., sygn. akt I SA/Wa 1815/06; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2013r., sygn. akt IV SA/Po 489/13). Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 331/05). Należy w tym kontekście dostrzec, że stwierdzenie obowiązku zwrotu określa wprawdzie naruszenie prawa materialnego w zakresie korzystania ze świadczenia, ale nie wzrusza wydanej uprzednio decyzji.

Jak wynika z akt sprawy, wszczęcie wobec strony postępowania administracyjnego w sprawie uznania za nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci – J. W., P. W. i L. W., przypadających na okres od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. oraz żądania ich zwrotu, nie zostało poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji SKO z dnia [...] w części odnoszącej się do przyznanych tą decyzją – w okresie od 1 do 31 sierpnia 2019 r. – świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami.

Tak więc wydając decyzję z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją SKO z dnia [...], doszło do uchybienia w procedowaniu organów, albowiem uznanie świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami, pobranych w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r., za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie do ich zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie nastąpiło w sytuacji, gdy w obrocie prawnym istniała ostateczna decyzja przyznająca stronie prawa do tych świadczeń (wraz z dodatkami) za wspomnianych okres (sierpień 2019 r.) .

Należy zauważyć, że ustawodawca w ramach unormowań zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wprowadził szczególny tryb dotyczący weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących tego rodzaju świadczeń. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Wskazać w tym miejscu również należy, że Sądowi znane są wyrażane w orzecznictwie sądowym poglądy co do tego, że decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne ma charakter konstytutywny (kształtuje sytuację strony) i z tego powodu może działać ex tunc. Decyzja taka ma oddziaływać na przyszłość, a zatem nie istnieją podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, jeżeli okres na który te świadczenia zostały przyznane upłynął (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3157/14 oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 414/12).

Podzielając to stanowisko Sąd jednocześnie zwraca uwagę, że do wyeliminowania decyzji ostatecznej z obrotu prawnego może dojść także w ramach wznowienia postępowania administracyjnego, co regulują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Warto w tym miejscu nadmienić, że odesłanie do przepisów k.p.a. zawiera art. 32 ust. 2 u.ś.r. W okolicznościach faktycznych sprawy niesporną okolicznością jest to, że małżonka strony w okresie od 27 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. była zatrudniona w firmie B sp. z o.o., a wysokość dochodu jaki osiągnęła z tego tytułu za lipiec 2019 r. wyniosła 2.617,20 zł netto. SKO w W., wydając w dniu [...] decyzję na mocy której uchylono w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] i przyznano stronie na trójkę dzieci zasiłki rodzinne wraz z dodatkami do tych zasiłków na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. nie posiadało wiedzy o tej okoliczności, bazując na wyliczeniach dochodu osoby w rodzinie, jaki wynikał z dokumentów i oświadczeń strony złożonych na etapie składania wniosku na okres zasiłkowy 2018/2019. Stan faktyczny sprawy daje się zatem przyporządkować do hipotezy z art. 145 § 1 pkt 5) k.p.a. Jak stanowi powołany przepis, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Końcowo należy również podnieść, nawiązując w ten sposób do wyrażanych poglądów (por. wyroki NSA: z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt II GSK 153/09, z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 982/12 i z dnia 2 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 221/16 i A. Mączyński Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s. 151), że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych (stąd, decyzja konstytutywna może działać zarówno na przyszłość, jak i z mocą wsteczną), że organ pierwszej instancji, choć w podstawie rozstrzygnięcia decyzji z dnia [...] powołał art. 32 u.ś.r., to jednak w osnowie tej decyzji nie zawarł rozstrzygnięcia o częściowym uchyleniu decyzji przyznającej prawo do zasiłku rodzinnego (wraz z dodatkami), tj. za miesiąc sierpień 2019 r.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Uchylenie decyzji z powodów proceduralnych, zwalniało Sąd ze szczegółowego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze, a odnoszących się do podstaw uznania, że świadczenia jakie zostały przyznane stronie na miesiąc sierpień 2019 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organów będzie uwzględnienie stanowiska Sądu przedstawionego w niniejszej sprawie.