Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1798/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust.3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr) Sędziowie WSA Małgorzata Brachel -Ziaja WSA Ewa Rynczak Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2010 r. sprawy ze skargi W.F.-C. , K.W. , W.K. Z.B. , A.K. , R.W. , D.H. i J.W. na decyzję Wojewody z dnia 18 stycznia 2002r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwaloryzowania odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji , II. przyznaje E.D. kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego A.K. wynagrodzenie w wysokości 159 zł ( sto pięćdziesiąt dziewięć złotych ) płatne przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z zaliczki uiszczonej przez W.F.-C. w dniu [...] stycznia 2009r.


UZASADNIENIE

II SA/Kr 1798/09

U Z A S A D N I E N I E

Na wniosek L.C. i R.P. w przedmiocie przyznania zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości położone w C. przy ulicy [....] oraz ulicy [....] i [....] , Starosta K. , po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia 29 marca 2001r., znak: [....] , na podstawie art. 128 ust. 1, art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2000r., nr 46, poz. 543) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił zwaloryzowania wartości odszkodowania ustalonego w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 8 marca 1966r., znak: [....] oraz w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 31 stycznia 1967r. znak: [....] .

W toku sprawy zmarły wnioskodawczynie L.C. i R.P. . Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 18 lutego 1998r., sygn. akt I Ns.594/97, spadkobiercą zmarłej L.C. ustanowiony został E.C. . Natomiast spadkobiercami R.P. postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 2 sierpnia 2000r., sygn. akt I Ns 399/00 ustanowieni zostali: W.P. , J.P. , W.P. , H.G. , J.J. i M.P. , po 1/6 części. Zatem E.C. , W.P. , J.P. , W.P. , H.G. , J.J. i M.P. uzyskali legitymację czynną do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [....] .2000r. E.C. , H.G. oraz J.J. podtrzymali wniosek o wypłacenie zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (k. 75 akt adm.)

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu I instancji wskazał, iż dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu, bowiem 10 letni bieg przedawnienia rozpoczął się po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym orzeczenia z daty: 8.03.1966r. i 31.01.1967r. stały się ostateczne. W/w decyzja z dnia 8 marca 1966r. stała się ostateczna z dniem 6.01. 1967r., a w/w decyzja z dnia 31.01.1967r. stała się ostateczna w dniu 11.10.1968r.

Organ I instancji uznał również za niezasadne żądanie E.C. (następcy prawnego .C. ) dotyczące zwrotu działki zamiennej położonej w C. przy ulicy [....] , gdyż nieruchomość ta nigdy nie stała się własnością L.C.

Od decyzji tej odwołał się E.C. wskazując na błędne ustalenia w kwestii przedawnienia roszczeń oraz podnosząc, iż na mocy uchwały Miejskiej Rady Narodowej Miasta C. w zamian za wywłaszczone nieruchomości przekazano L.C. i R.P. we władnie działki zamiennej położonej w C. przy ulicy [....] . Odwołujący wskazał, iż działka ta pozostawała w ich władaniu przez okres 34 lat, a zatem doszło do nabycia własności w/w działki w drodze zasiedzenia. Zdaniem E.C. jego roszczenia nie uległy przedawnieniu. Ewentualny bieg terminu przedawnienia należałoby liczyć od dnia 1.06.1994r. – tj. od daty wydania decyzji o przekazaniu działki położonej w C. przy ulicy [....] na rzecz Miasta i gminy w C. Odwołujący wniósł o uchylenie i zmianę decyzji z dnia 29 marca 2001r., znak: [....] oraz decyzji z dnia 1 czerwca 1994r.

Decyzją z dnia 18.01.2002r., znak: [....] , Wojewoda [....] na podstawie art.127 § 1 i 2, art. 138 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 - tekst jednolity) - utrzymał zaskarżoną decyzję Starosty K. z dnia 29 marca 2001r. w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy dokonując ustaleń faktycznych, wskazał, iż:

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 8 marca 1966 roku, znak: [....] wywłaszczona została za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 2689 m2 położona w C. przy ul. [....] i [....] , stanowiąca własność L.C. i R.P. . W decyzji tej za wywłaszczoną nieruchomość ustalone zostało odszkodowanie w kwocie [....] zł, które wnioskodawca wywłaszczenia winien był wypłacić zgodnie z art.12 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r. Nr 18, poz.94) - w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy ostateczną decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 6 stycznia 1967 roku Nr [....] ( stało się z tym dniem ostateczne).

Jednocześnie orzeczeniem z dnia 8 marca 1966 roku, znak: [....] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położona w C. przy ul. [....] stanowiącą własność L.C .

Decyzją tego samego organu z dnia 31 stycznia 1967 roku znak: [....] ustalone zostało odszkodowanie z wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [....] w kwocie [....] zł na rzecz L.C . Z treści w/w decyzji wynikało, że wnioskodawca wywłaszczenia winien był wypłacić ustalone odszkodowanie zgodnie z postanowieniami wyżej cytowanego art. 12 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a więc w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją organu II instancji tj. Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 11 października 1968 roku Nr [....] ( stała się w tym dniu ostateczna).

W konsekwencji powyższych ustaleń Wojewoda [....] podniósł, iż do przedmiotowego odszkodowanie mają zastosowanie przepisy art. 118 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny (Dz.U. z 1994r. Nr. 16 poz. 93 ze zm.), stosownie do których roszczenia majątkowe przedawniają się w terminie 10 lat od dnia ich wymagalności. Zatem 10 letni bieg przedawnienia roszczeń o przedmiotowe odszkodowanie rozpoczął się po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym stało się ostateczne orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 8 marca 1966r. oraz decyzja z dnia 31 stycznia 1967 r. Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, gdyż jak ustalił organ I instancji strony nie podjęły żadnej takiej czynności, z którymi art. 123 § 1 pkt 1 kodeksu cywilnego łączy ten skutek.

Dalej organ II instancji wskazał, że z żądaniem wypłaty odszkodowania strony wystąpiły w 1994r. tj. po upływie ponad 20-tu lat od rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczeń. Żądanie dotyczące zwrotu działki położonej w C. przy ul. [....] , która wg. wnioskodawców została przyznana na podstawie Uchwały Nr 7 Miejskiej Rady Narodowej miasta C. z dnia 11 czerwca 1960r. jako działka zamienna za wywłaszczoną nieruchomość położoną w C. przy ul. [....] i [....] jest bezzasadne, bowiem uchwała ta dotyczyła kwestii ostatecznie rozstrzygniętych orzeczeniem z dnia 8 marca 1966r. znak: [....] orzekającym o wywłaszczeniu za odszkodowaniem pieniężnym nieruchomości położonej w C. przy ul [....] i [....] . Ponadto, jak stwierdził Starosta K. nieruchomość ta nigdy nie stała się własnością L.C.

E.C. w piśmie z dnia [....] 2002r. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, zarzucając naruszenie art. 5 kc i art. 7 ustawy z 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

W uzasadnieniu skarżący poniósł, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania nie uległo przedawnieniu. Wskazał, iż na poczet wywłaszczonych nieruchomości przy ul. [....] i [....] , należących do jego zmarłej żony i szwagierki, na mocy uchwały Rady Miejskiej w C. z dnia 11.06.1960r. została przekazana we władanie i użytkowanie nieruchomość zamienna, zlokalizowanej przy ulicy [....] w C. Skarżący z tego faktu wywodzi, iż jego roszczenie o odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie uległo przedawnieniu, bowiem do 1995r. władał on "ekwiwalentem wynagrodzenia" w postaci w/w działki zastępczej. Reasumując, gdyby skarżący nie otrzymał we władanie przedmiotowej nieruchomości z pewnością dochodziłby wcześniej zaspokojenia swojego roszczenia z tytułu wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda [....] w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na śmierć skarżącego w toku postępowania sądowoadministracyjnego w prawa skarżącego wstąpili jego następcy prawni –W.F. , K.W. , W.K. , Z.B. , A.K. , R.W. , D.H. i J.W.

Sąd przychylił się do wniosku skarżącej W.F. – następcy prawnego zmarłego skarżącego E.C. i zgodnie z art. 79 w/w ustawy ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika A.K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z uwagi na przepis art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Stosownie do art. 134 § 1 w/w ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest uzasadniona, również z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Starosty K. z dnia 29 marca 2001r. o odmowie zwaloryzowania wartości odszkodowania ustalonego w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 8 marca 1966r., znak: [....] oraz w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 31 stycznia 1967r. znak: [....] naruszają prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Organy obu instancji wskazały w swoich rozstrzygnięciach, iż dochodzone przez strony roszczenie, ma cywilnoprawny charakter, a zatem uległo przedawnieniu (art. 118 i 120 k.c.), bowiem strony zażądały wypłaty odszkodowania po upływie ponad 20 lat od rozpoczęcia biegu przedawnienia.

Zasadnicza kwestia, która wymagała rozważenia sprowadza się w niniejszej sprawie do odpowiedzi na pytanie, czy roszczenia pieniężne o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak również o waloryzację odszkodowania podlegają przedawnieniu.

Na wstępie wskazać należy, że wywłaszczenie nieruchomości i ustalenie w tym trybie odszkodowania podporządkowane jest normom prawa administracyjnego. Wywłaszczenie pod rządami zmieniających się ustaw zawsze polegało na odjęciu lub ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Jest to zatem przykład nierówności stron stosunku prawnego i działania władczego organu administracji. Tak również wywłaszczenie dokonane pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości następowało za odszkodowaniem. Ustalenie odszkodowania należało i nadal należy do organu dokonującego wywłaszczenia i jest elementem koniecznym decyzji o wywłaszczeniu. Tak było też w przypadku wywłaszczenia nieruchomości położonej w C. przy ul. [....] i [....] , stanowiącej dawną własność L.C. z d. [....] i R.P. z d. [....] j, za którą ustalono odszkodowanie w kwocie w kwocie [....] zł oraz w kwestii wywłaszczenia nieruchomości położonej w C. przy ul. [....] , stanowiącej dawną własność L.C. z d. [....] , za którą ustalono odszkodowanie w kwocie w kwocie [....] zł.

Stosownie do treści przepisu art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie własności nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej. Zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami - wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień zapłaty. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Przepis ten miał również zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Naczelny Sad Administracyjny w Warszawie w wyroku wydanym w dniu 15 czerwca 1993r. sygn. IV SA 1667/92 (ONSA 1993/4/115) wyjaśnił, że "artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietna 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczona nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji za dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.)". Skoro tak, to realizacji tego roszczenia z wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych, należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia, ustalonego decyzją administracyjną, można mówić jedynie wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro więc zarówno ustawa z 1985 roku, jak i ustawa z 1997 roku nie przewidują przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli wysokość tego roszczenia ustalona została decyzją administracyjną. Jest to zrozumiałe, skoro wszelkie obowiązki, nałożone decyzją administracyjną, podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu, chyba że konkretny przepis prawa stanowi inaczej".

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym względzie również pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r. III AZP 3/93 (OSNCP 1993, nr 10, poz. 174) i powołanych tam wcześniejszych orzeczeniach.

W świetle powyższego należy dojść do wniosku, że w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania do ustalonego odszkodowania przepisy prawa cywilnego o przedawnieniu roszczeń. Zgodnie z brzmieniem art.132 ust.2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio wyłącznie do zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania za wywłaszczona nieruchomość.

Jest oczywistym wszakże, że wywłaszczenie jest instytucją prawa administracyjnego swoiście regulującą kwestię odszkodowania, za szkodę wynikłą z władczej ingerencji państwa w sferę prawa własności. Aczkolwiek powstają w wyniku tej ingerencji skutki cywilnoprawne w sferze praw rzeczowych, to jednak odszkodowanie, jako konieczny element wywłaszczenia - zagwarantowany art. 21 ust. 2 Konstytucji i art. 128 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami – znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego.

Sprawy powstałe więc na tle takiego odszkodowania, należy zakwalifikować do spraw administracyjnych. Realizacja roszczenia odszkodowawczego, a więc łącznie z trybem postępowania i oceną skutków prawnych następuje na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego.

Potwierdzeniem takiej a nie innej oceny roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest brzmienie art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm. - nieobowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji), według którego nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo w warunkach tam określonych. Przepis ten nie wyłączał więc wypłaty odszkodowań ustalonych decyzjami wydanymi np. przed 10 lub 15 laty od daty wejścia w życie powołanej ustawy. Wprawdzie w powołanym przepisie mówi się o nie wypłaconej "części odszkodowania", lecz nie powinno ulegać wątpliwości, z punktu widzenie wszelkich reguł wykładni, że ma on zastosowanie również do sytuacji, gdy nie wypłacono całej kwoty odszkodowania.

Skoro zatem rozpoznawana sprawa dotyczy stosunku administracyjnego, to nie mają do niego zastosowania przepisy kodeksu cywilnego, w tym i przepisy dotyczące przedawnienia.

Zatem decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty jej wydania, będzie podlegała wykonaniu, w tym i rozstrzygnięcie o odszkodowaniu, chyba że zostało już wykonane i w związku z tym wygasło.

Aby jednak można było przystąpić do waloryzacji i wypłaty odszkodowania, musi zostać ustalone w sposób niewątpliwy, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, bądź ich następcom prawnym. Gdyby wyjaśniło się, że kwota przyznana orzeczeniem wywłaszczeniowym została już wypłacona, bądź też złożona do depozytu sądowego oznaczałoby to, że roszczenie wygasło.

Kwestie związane ze zwrotem działki zlokalizowanej na ulicy [....] w C. zostały prawidłowo zanalizowane i rozstrzygnięte przez organy administracyjne w przedmiotowej sprawie. Sąd administracyjny nie jest również właściwy do rozstrzygania wskazanego w skardze problemu dotyczącego zasiedzenia w/w działki.

Mając na uwadze powyższe rozważania, organ administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zobligowany będzie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności do precyzyjnego ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego i zapewnienia im udziału w postępowaniu administracyjny powinien w pierwszej kolejności ustalić następców prawnych poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, tj. L.C. z d. [....] i R.P. z d. [....] , z uwagi na śmierć skarżącego E.C. i uczestnika W.P. w toku postępowania sądowego i zastosować art.132 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez niego. Por. także wyrok NSA z 20.01.2009r., sygn. I OSK 122/08 oraz wyrok WSA w Łodzi z 21.02.2008r., sygn. akt II SA/Łd 22/08.

Mając na uwadze powyższe rozważania na podstawie art. 145 § 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 199 w zw. z art.211 i 213 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. Nr 27, poz. 197, ze zmianami.).