Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 471/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska Sędziowie Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.) Protokolant Aleksandra Doruch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2006r. przy udziale - sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty wynikającej z długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. uznał zgłoszenie celne dokonane na jednolitym dokumencie administracyjnym SAD nr [...] przyjęte w dniu [...] marca 2001 r. za nieprawidłowe i stwierdził, iż dług celny powstał w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny samochodu osobowego marki [...] oraz objął towar procedurą dopuszczenia do obrotu i określił kwotę wynikającą z długu celnego.

W uzasadnieniu wskazał, że [...] marca 2001 r. Agencja Celna "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w G. działająca w imieniu W. S., zgłosiła do procedury dopuszczenia do obrotu towaru w postaci samochodu osobowego marki [...] o numerze nadwozia [...] na jednolitym dokumencie SAD nr [...]. W tym samym dniu towar objęto wnioskowaną procedurą.

W dniu [...].05.2001 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie prawidłowej kwoty wynikającej z długu celnego w trakcie którego ustalono, iż w wyniku kontroli giełdy samochodowej w G., przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Policji w dniu [...] 1999 r. ujawniono oferowany do sprzedaży samochód osobowy marki [...] na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych [...] i numerze nadwozia [...]. Właścicielem przedmiotowego pojazdu okazał się G. Z. zam. w Z. ul. [...]. Z dalszych ustaleń przeprowadzonych przez funkcjonariuszy Policji wynikało, że pojazd ten został wprowadzony na polski obszar celny przez bliżej nie znanego obywatela A., który był winien G. Z. pieniądze. W związku z faktem, iż samochód pochodził z przestępstwa wszczęto, a następnie w dniu [...] 2000 r. umorzono postępowanie karne w powyższej sprawie. Pojazd został w dniu [...] 2000 r. wydany G. Z., który [...] marca 2001 r. dokonał transakcji sprzedaży tegoż samochodu – będącego w dalszym ciągu na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, na podstawie pisemnej umowy kupna – sprzedaży W. S.. Nabywca, w tym samym dniu, upoważnił Agencję Celną [...] do złożenia w jego imieniu- zgłoszenia celnego w/w samochodu.

Organ celny przyjął, że dłużnikami powstałego długu celnego są G. Z. i W. S., tj. osoby, które nabyły i posiadały nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny samochód, co jest zgodne z art. 210 § 3 Kodeksu celnego. Jako datę powstania długu w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny organ ustalił dzień [...] 1999 r., tj. ujawnienie pojazdu przez funkcjonariuszy Policji na giełdzie w G., stwierdzając, że jest to jedyna wiarygodna data, na podstawie której można jednoznacznie stwierdzić, że pojazd ten znajdował się na polskim obszarze celnym.

Dalej organ wskazał, iż dla przedmiotowego samochodu w zgłoszeniu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu bezpodstawnie zadeklarowano stawkę celną obniżoną, która stosowana jest w przypadku towarów o udokumentowanym pochodzeniu z Unii Europejskiej spełniających wymogi określone w przepisach Protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego (zał. do Dz. U. Nr 104 poz. 662 z 1997 r.) zaś zgłoszony samochód osobowy marki [...] został zarejestrowany na terenie Jugosławii [...] 1995 r., a w kolejnych latach rejestracja była przedłużana (do zgłoszenia dołączono dowód rejestracyjny pojazdu). Na w/wym. dokumencie SAD w polu 15 – Jugosławię wskazano jako kraj wysyłki (eksportu) towaru. Wyjaśnił, iż dla tego towaru klasyfikowanego do kodu PCN 870323909 (samochód [...]) sprowadzonego z Jugosławii, a zgodnie z numerem identyfikacyjnym VIN wyprodukowanego w Niemczech (kraj wymieniony w wykazie "E" Taryfy celnej, tj. wykazie krajów członków Światowej Organizacji Handlu (WTO) oraz innych krajów wobec których Polska stosuje Klauzulę Największego Uprzywilejowania ustanowiona została stawka celna autonomiczna w wysokości 35 % jednak nie mniej niż 2500 EUR.

Od powyższej decyzji odwołania wnieśli G. Z. oraz W. S.. Kwestionując zaskarżone rozstrzygnięcie G. Z. podniósł, iż jako obywatel Jugosławii mieszkający w Polsce nabył samochód w 1995 r., który został mu przywieziony do Polski z tytułu spłaty długu i który w jego imieniu był zarejestrowany w Jugosławii. Z tej racji nie mógł dokonać odprawy celnej ani nie mógł wiedzieć, czy taka odprawa była dokonana. Wskazał, że otrzymując obywatelstwo polskie samochód ten wniósł jako mienie przesiedleńcze. Natomiast W. S. uznał za niezasadne objęcie go odpowiedzialnością za zdarzenia jego nie dotyczące. Stwierdził, że mógłby ponosić odpowiedzialność gdyby wiedział, że przedmiotowy samochód został wprowadzony nielegalnie na polski obszar celny lub przy dołożeniu należytej staranności mógł się z łatwością o tym dowiedzieć. Stwierdził, że G. Z. jako obywatel jugosłowiański mógł wprowadzić na polski obszar celny samochód, którego był właścicielem oraz użytkować go na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, toteż w jego ocenie nie można uznać za nielegalne wprowadzenie samochodu na polski obszar celny, który pozostawał własnością cudzooziemca. Ponadto podniósł, iż skoro sam organ przyznał, że dokument SAD określił Niemcy jako kraj pochodzenia to należało zastosować preferencyjne traktowanie celne tego pojazdu.

Dyrektor Izby Celnej w K. nie podzielił zasadności argumentów wniesionych odwołań i po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzja z [...]r. nr [...] utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Decyzję wydano na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami ), art. 9, art. 13 § 1, art. 23 § 1, art. 38, art. 39, art. 65 § 4 pkt 2 lit. b, art. 83 §§ 1,3, art. 208, art. 210 § 1 pkt 1, § 2, § 3 pkt 3, art. 221, art. 222 § 3, art. 223 § 1, art. 226 § 1, art. 242 § 3, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( tekst jednolity w Dz. U. Nr 75 poz. 802 z 2001 r. z późniejszymi zmianami ) oraz ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt b części pierwszej – Postanowienia wstępne A. Stawki celne i części drugiej – Tabela stawek celnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158 poz. 1036 z 1998 r. z późniejszymi zmianami).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji. Ponadto wykluczył on możliwość zastosowania w przedmiotowej sprawie procedury odprawy czasowej, która w myśl art. 145 § 1 Kodeksu celnego pozwala na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych. Co do zarzutu rozciągnięcia odpowiedzialności z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu na polski obszar celny na W. S. organ wyjaśnił iż dług celny powstaje z mocy prawa. Na gruncie polskiego prawa celnego nie jest możliwa sytuacja, gdy dług celny dla jednego z dłużników powstaje w innym momencie niż dla innego z dłużników. Wynika to z faktu, iż dług celny ciąży na towarze, który został wprowadzony na polski obszar celny bez względu na osobę. Natomiast dłużników, którzy zobligowani są do uiszczenia kwoty wynikającej z długu celnego, powstałej w wyniku nielegalnego wprowadzenia towarów, określa Kodeks celny w art. 210 § 3. W myśl tego przepisu dłużnikiem jest nie tylko osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia, ale również osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu, które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne, jak również osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar nielegalnie wprowadzony i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Organ stwierdził, że w świetle istniejących dowodów zebranych w trakcie postępowania należało uznać, iż zarówno G. Z. jak i W. S. są dłużnikami solidarnymi, w myśl cytowanego art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego.

Odpowiadając na zarzut W. S., iż samochód osobowy marki [...] został wyprodukowany w Niemczech i należy wobec tego zastosować obniżone stawki celne zgodnie z preferencyjnym pochodzeniem pojazdu, organ wskazał, że obniżone stawki celne, oraz zasady ich stosowania zostały określone w części pierwszej – Postanowienia wstępne A. Stawki celne Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej. Obniżone stawki celne zgodnie z ust. 12 stosuje się do towarów, jeżeli ich pochodzenie zostało ustalone zgodnie z wymogami i kryteriami określonymi w wiążących Polskę umowach międzynarodowych oraz przepisach prawa celnego. Jedynym z takich aktów jest porozumienie w formie wymiany listów między Rzeczpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, podpisane w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 104 poz. 662 z 1997 r.) Protokół nr 4 dotyczy definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. W myśl art. 13 ust. 1 w/w aktu prawnego, preferencyjne traktowanie przewidziane w Umowie dotyczy tylko produktów, spełniających wymogi tego Protokołu, które są transportowane bezpośrednio między Wspólnotą i Polską lub przez terytoria innych krajów wymienionych w artykule 4. Jednakże towary tworzące jedną przesłankę mogą być transportowane przez inne terytoria, mogą być również przeładowywane lub czasowo składowane na tych terytoriach pod warunkiem, że pozostają pod dozorem władz celnych w państwie tranzytu lub składowania i że nie zostały one poddane innym czynnościom niż wyładunek, ponowny załadunek lub jakiejkolwiek czynności wymaganej dla utrzymania ich w dobrym stanie.

W omawianej sprawie, wprowadzony na polski obszar celny samochód osobowy marki [...] zarejestrowany został w dniu [...] 1995 r. na terenie Jugosławii i w kolejnych latach rejestracja ta była przedłużana. Pojazd ten nie pozostawał tam również pod dozorem celnym. Jugosławia nie jest członkiem Unii Europejskiej, jak również nie podpisała żadnej umowy o wolnym handlu z Unią Europejską ani z Polską w związku z tym import towarów z tego kraju nie jest traktowany z preferencjami. Stwierdził, że organ celny nie neguje, że samochód został wyprodukowany w Niemczech, natomiast oczywiste jest, iż został sprowadzony z Jugosławii i w ramach istniejącego stanu prawnego nie może korzystać z preferencji przy ustalaniu stawki celnej. Jednocześnie zauważył, że dług celny powstał na skutek nielegalnego wprowadzenia towaru na polski obszar celny (brak zgłoszenia celnego towaru w momencie wprowadzenia go na polski obszar celny) a to wyłącza również retrospektywne uznanie tych stawek.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez G. Z. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednakże ze względu na wejście w życie, z dniem 1 stycznia 2004 r., reformy sądownictwa administracyjnego była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 I S.A./Ka 318/03 zaskarżona decyzja ostateczna Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] r. nr [...] została uchylona w części dotyczącej W. S., zaś w pozostałej części Sąd skargę oddalił.

Oceniając sytuację W. S., który [...] marca 2001 r. nabył od G. Z. przedmiotowy samochód będący na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, a następnie w tym samym dniu za pośrednictwem Agencji Celnej "[...]" Sp. z o.o. w G., dokonał zgłoszenia celnego na jednolitym dokumencie SAD oraz wpłaty należności celnych, zdaniem Sądu, organ celny nie wskazał, na czym polegało zaniedbanie przez niego staranności przy dokonaniu czynności, która spowodowała, że stał się on nabywcą i obecnym posiadaczem samochodu wprowadzonego nielegalnie na polski obszar celny. Z materiału dowodowego wynikało, że sam fakt nabycia tegoż samochodu dla organów celnych był jedyną i wystarczającą przesłanką do uznania go za dłużnika solidarnego, bez zbadania i rozważenia czy w ogóle można mu przypisać cechy dłużnika celnego z powodu niedochowania należytej staranności. Z oświadczenia W. S. złożonego na rozprawie wynikało, że przed zakupem samochodu udał się wraz ze sprzedającym do Urzędu Celnego w G. celem zasięgnięcia informacji o wysokości należności celnych, od których był uzależniony zakup samochodu. Stwierdził, iż nie został poinformowany o konieczności przedłożenia dowodu pochodzenia samochodu. Uiszczenie wyliczonych przez funkcjonariusza celnego należności celnych i podatkowych miało być wystarczającą podstawą do jego zarejestrowania. W jego ocenie czynności jakie podjął miały doprowadzić do zakupu samochodu zgodnie z prawem. Uchylając zaskarżona decyzje w części dotyczącej W. S. Sąd stanął na stanowisku, że organy celne nie dokonały w tym zakresie niezbędnych ustaleń, co stanowi naruszenie art. 122, 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie tej kwestii.

Decyzją z [...] r. nr [...], wydaną po uzupełnieniu materiału dowodowego i ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Celnego w K. z [...] r. uznającą za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD nr [...] z [...] r. w części dotyczącej W. S..

Jako podstawę prawną jej wydania wskazano art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 z późniejszymi zmianami), art. 9, art. 13 § 1, art. 23 § 1, art. 38, art. 39, art. 65 § 4 pkt 2 lit. b, art. 83 §§ 1,3, art. 208, art. 210 § 1 pkt 1, § 2, § 3 pkt 3, art. 221, art. 222 § 3, art. 223 § 1, art. 226 § 1, art. 242 § 3, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity w Dz. U. Nr 75 poz. 802 z 2001 r. ze zm.) oraz ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt b części pierwszej – Postanowienia wstępne A. Stawki celne i części drugiej – Tabela stawek celnych Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 158 poz. 1036 z 1998 r. ze zm.) , art. 26 ustawy z 19 marca 2004 r.-Przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz. U. nr 68, poz.623) oraz art.4 ust. 1 i art.30 ust. 1 ustawy z 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365).

Jak wynika z treści uzasadnienia, ze względu na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wydane w niniejszej sprawie 7 czerwca 2004 r. bezspornym pozostaje, że towar w postaci samochodu [...] został wprowadzony na polski obszar celny przez nieustalona osobę i nie został przedstawiony organowi celnemu, a zatem zgodnie z art. 9 Kodeksu celnego nielegalnie. Towar nie mógł być przedmiotem procedury odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła regulowanej rozporządzeniem Ministra Finansów z 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych (Dz. U. Nr 147, poz.989). Również nie pozostawia wątpliwości data powstania długu celnego. W tej mierze, bezspornym jest, ze [...] 1999 r. przedmiotowy samochód znajdował się na polskim obszarze celnym.

Podkreślono, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten są oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Powoduje to, że organ rozpatrywał sprawę tylko w części oceny zasadności zarzutu uznania W. S. dłużnikiem solidarnym, jako osoby, która przy dochowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że wprowadzenie samochodu było nielegalne (art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego).

Organ celny uzupełnił materiał dowodowy w kierunku wskazanym w wyroku. I tak, pismem z [...] 2004 r nr [...] kierownik Oddziału Celnego w G. poinformował o braku dokumentów potwierdzających zasięganie przez Skarżącego informacji dotyczących objęcia samochodu [...] procedurą dopuszczenia do obrotu i wynikających z tego faktu wyliczeń należności celnych. Nie przedstawił takich dokumentów również W. S. mimo pisemnego wezwania organu celnego. Zaś w toku przesłuchania w dniu [...] 2004 r. podtrzymał treść oświadczenia złożonego w tej kwestii na rozprawie.

Ponownie rozstrzygając sprawę organ odwoławczy uznał, że W. S. nie dochował należytej staranności, by dowiedzieć się, że w chwili nabycia w dniu [...] marca 2001 r. samochodu [...] był to towar wprowadzony nielegalnie. Swoje twierdzenie oparł o poczynione ustalenia faktyczne, gdyż Kodeks celny nie zawiera definicji należytej staranności. W tym zakresie odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, który w dniu 30 marca 1992 r. podjął uchwałę mającą moc zasady prawnej, iż nabywca używanego samochodu powinien zachować się stosownie do okoliczności, zwłaszcza gdy zbywca nie zajmuje się zawodowo obrotem samochodami, szczególną ostrożność w celu upewnienia się, czy samochód nie pochodzi z kradzieży (III CZP 18/92, OSC 1992/9/144).

Potencjalny nabywca samochodu, zwłaszcza produkcji zagranicznej musi liczyć się z możliwością zbycia mu pojazdu skradzionego, w tym celu winien ustalić dokładnie tożsamość i dane osobowe sprzedawcy na podstawie dokumentów nie budzących wątpliwości (ze zdjęciem, paszport, dowód osobisty), a w przypadku cudzoziemca potwierdzenie legalności pobytu.

W niniejszej sprawie sprzedawcą był cudzoziemiec zamieszkały w Polsce od dłuższego czasu i zatrudniony jako [...]. Tym samym dopełnienie elementarnych wymogów sporządzania umowy kupna-sprzedaży wymagało wskazania dokumentu potwierdzającego dane osobowe sprzedającego. Jak wynika z ustaleń dowodowych G. Z. na pobyt stały przebywa w Polsce od r. na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] r., od [...]r. postanowieniem Prezydenta posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Z. ul. [...]. Dalej organ celny podkreślił, że nabywany samochód był na jugosłowiańskich tablicach rejestracyjnych, co dodatkowo winno rodzić u nabywcy wątpliwości co do dopełnienia obowiązków wynikających z prawa celnego. Fakt zasięgania informacji w urzędzie celnym, nie znalazł potwierdzenia w materiale dowodowym, ale nawet gdyby przyjąć, że taka sytuacja miała miejsce to informacja dotyczyła wysokości należnego cła, a nie wprowadzenia samochodu na polski obszar celny z pominięciem obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa celnego.

Organ celny zwrócił również uwagę na fakt, iż przedmiotowy samochód został skradziony w 1995 r. prawowitemu właścicielowi w Niemczech. Okoliczność ta została ujawniona w toku postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w Z.. Postępowanie wszczęto po przeprowadzeniu w dniu [...] 1999 r. kontroli giełdy samochodowej G., gdzie sporny samochód oferował do sprzedaży G. Z.. Informacja ta pozostawała zatem w gestii Policji, od tej daty i była dostępna dla skarżącego.

Reasumując swoje ustalenia organ celny uznał, że W. S. nie wykonując podstawowych czynności wynikających z zawarcia umowy kupna – sprzedaży, jak kontrola tożsamości sprzedawcy i ustalenia czy pojazd nie pochodzi z kradzieży, nie dochował należytej staranności by dowiedzieć się, że w chwili nabycia samochodu, był on wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie, a tym samym jest dłużnikiem solidarnym w rozumieniu art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego.

Powyższą decyzje zaskarżył pełnomocnik W. S., który wnosząc o jej uchylenie zarzucił wydanie jej z naruszeniem art. 210 § 3 Kodeksu celnego oraz art. 122, 191, art. 187 § 1, a także art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 120 w związku z art. 210 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu podkreślono, że pomimo treści uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który nakazał organowi celnemu poczynienie dodatkowych ustaleń w zakresie możliwości przypisania skarżącemu cech dłużnika celnego, ustaleń takich nie poczyniono i bez uzasadnienia faktycznego, ponownie organ celny taki status W. S. przypisał. Wskazano, że Kierownik Oddziału Celnego w G., nie zaprzeczył twierdzeniom skarżącego o zasięganiu przez niego informacji w sprawie dokonania zgłoszenia celnego przedmiotowego samochodu, co nie może stanowić okoliczności przemawiającej na jego niekorzyść. Skarżący zaś podtrzymał swoje dotychczasowe zeznania. Dodatkowo podkreślono, że za potwierdzeniem prawdziwości oświadczenia skarżącego przemawia fakt pozostawania samochodu [...] przez kilka dni w depozycie na parkingu wskazanego Urzędu Celnego. Stosowna adnotacja na zgłoszeniu celnym z [...] marca 2001 r. stanowi, że był on parkowany od [...] do [...] marca 2001 r., kiedy to został zwolniony po uiszczeniu przez skarżącego należności celnej. Samochód był więc w dyspozycji organu celnego, który mógł dokonać własnych sprawdzeń legalności jego pochodzenia, a tego nie uczynił. Nie przeprowadził tym zakresie dowodów korzystnych dla strony. Naruszył również zasadę swobodnej oceny dowodów, gdyż oceniał dochowanie staranności przez skarżącego w oderwaniu od obiektywnych możliwości, a w konsekwencji pomylił ten ustawowy obowiązek z pojęciem szczególnej ostrożności, której ustawodawca nie wymaga. Zasięganie informacji w urzędzie celnym i zakończenie postępowania karnego wydaniem właścicielowi samochodu w kilka miesięcy po jego zajęciu, przeciwnie niż interpretuje to organ celny, mogło tylko upewnić nabywcę co do legalności wprowadzenia na polski obszar celny kupowanego samochodu. Podobnie jak dokumenty załączone do zgłoszenia celnego, nie budziły wątpliwości celnika w chwili ich przyjęcia, tak nie budziły wątpliwości skarżącego, który nie styka się z nimi zawodowo. Dalej podkreślono, że sprzedawcą samochodu była osoba znana nabywcy osobiście, gdyż był jej pacjentem. Nie było wątpliwości, że G. Z. jest obcokrajowcem zamieszkałym w Polsce. Twierdził, że samochód stanowi jego mienie przesiedleńcze. Fakt zaniechania żądania dowodu tożsamości sprzedawcy celem ustalenia miejsca jego zamieszkania, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zarzut braku staranności nabywcy, gdyż mógł on okazać paszport, gdzie nie widnieje adres zamieszkania i w tym zakresie poprzestać na ustnym oświadczeniu. Na koniec, odnosząc się do stawki celnej wskazanej w zgłoszeniu celnym, pełnomocnik podniósł, że złożyła je imieniem skarżącego upoważniona agencja celna, na podstawie dokumentów przedłożonych przez skarżącego i to jej pracownicy oraz celnik przyjmujący zgłoszenie winien od razu wskazać, po zapoznaniu się z jego treścią, na niepreferencyjne pochodzenie samochodu.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że organ celny odpowiedzialność za swoje zaniedbania przerzuca na skarżącego. Zaś skarżący potwierdził, że zna sprzedającego osobiście jako [...], który wystawiał mu [...] opatrzone pieczątką imienną. Prawo jazdy posiada od [...] r., a przedmiotowy samochód nie był pierwszym, który kupował.

Organ celny wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprowadza się do badania czy decyzje, postanowienia, czynności i inne akty administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władny jest uchylić zaskarżoną decyzję (art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy). Bada również czy akty te nie są dotknięte wadami skutkującymi ich nieważnością (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy). Oznacza to, że Sąd nie bada, czy owe akty są dla stron subiektywnie krzywdzące, czy wiążą się z negatywnymi dla nich skutkami. Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 wymienionej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje z urzędu, nie będąc związany granicami skargi.

Podstawową kwestią dla oceny legalności zaskarżonej decyzji było ustalenie, czy organ celny zasadnie uznał W. S. za dłużnika celnego w rozumieniu art. 210 § 3 Kodeksu celnego z tytułu nielegalnego wprowadzenia samochodu [...] na polski obszar celny.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1999 r. Kodeks celny ( Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) wprowadzenie towaru na polski obszar celny następuje w chwili faktycznego jego przywozu na ten obszar i powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego. W myśl art. 39 ustawy Kodeks celny towary, które zgodnie z art. 36 § 1 pkt 1 zostały dostarczone do granicznego urzędu celnego bądź miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organy celne, powinny zostać przedstawione organowi celnemu przez osobę, która wprowadziła je na polski obszar celny lub przez osobę, która przejęła odpowiedzialność za te towary po ich wprowadzeniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis ten nakłada na osobę, wprowadzającą towar na polski obszar celny obowiązek przedstawienia tego towaru organowi celnemu. Przedstawienie towarów organowi celnemu oznacza zawiadomienie organu celnego w wymaganej formie o dostarczeniu towarów do urzędu celnego albo miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organ celny. Obowiązek przedstawienia towarów ciąży więc na osobie do tego zobowiązanej (osobie która wprowadziła towar) lub osobie, która przejęła odpowiedzialność za towar po jego wprowadzeniu. Jest to tzw. powinność celna, czyli obowiązek dostarczenia i okazania towaru oraz dokumentów dotyczących towaru, a na żądanie organu celnego – udostępnienie towaru do rewizji celnej (F. Prusak – Kodeks celny. Komentarz Oficyna Prawnicza Muza S.A., Warszawa 2000, str. 269 – 270 ).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy celne przyjęły, że towar w postaci samochodu osobowego marki [...] został wprowadzony na polski obszar celny przez nieustaloną osobę i nie został przedstawiony organowi celnemu, w związku z czym został naruszony przepis art. 39 ustawy Kodeks celny. Skoro zaś przedmiotowy samochód po jego wprowadzeniu na polski obszar celny nie został zgłoszony do żadnej dopuszczalnej procedury to organ w oparciu o art. 9 ustawy Kodeks celny zasadnie uznał, że nastąpiło nielegalne jego wprowadzenie.

Ustalono, iż samochód ten nie mógł zostać objęty procedurą odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła, która pozwala na wykorzystywanie na polskim obszarze celnym towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu bez dokonywania żadnych zmian z wyjątkiem zwykłego zużycia wynikającego z używania tych towarów (art. 145 ustawy Kodeks celny). Odprawa czasowa oparta jest na założeniu że towar przywożony, po oznaczonym okresie zostanie wywieziony z powrotem za granicę lub uzyska nowe przeznaczenie celne (np. dopuszczenie do obrotu na polski obszar celny) najpóźniej w dniu, w którym osoba, która je przywiozła, opuszcza polski obszar celny. Warunki te regulowało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 1997 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych i procedur uproszczonych ( Dz. U. Nr 147 poz. 989 z 1997 r. z późn. zm.). W rozpoznawanym przypadku warunki takie nie zaistniały.

Nielegalne wprowadzenie towaru powoduje zgodnie z art. 210 § 2 Kodeksu celnego powstanie długu celnego, czyli powstałego z mocy prawa zobowiązania do uiszczenia należności celnych przywozowych, którymi są cła i inne opłaty związane z przywozem towarów (art. 3 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks celny). Zatem, by móc dokonać obliczenia należności celnych przywozowych (kwoty długu celnego) koniecznym było ustalenie momentu nielegalnego wprowadzenia towaru, dla którego te należności mają zostać ustalone.

Organy w sposób prawidłowy przyjęły, jako datę powstania długu celnego datę ujawnienia przedmiotowego pojazdu na terenie giełdy samochodowej w G. przez funkcjonariuszy Policji tj. [...] 1999 r. Jest to bowiem jedyna wiarygodna data na podstawie której można jednoznacznie stwierdzić, że pojazd znajdował się na polskim obszarze celnym (art. 222 § 2 Kodeksu celnego).

W związku z nielegalnym wprowadzeniem samochodu [...] na polski obszar celny istotną kwestią było ustalenie zgodnie z art. 210 § 3 ustawy Kodeks celny osób, które mogły zostać dłużnikami celnymi. Przepis ten wyróżnia trzy grupy osób :

- które dokonały nielegalnego wprowadzenia,

- które uczestniczyły we wprowadzeniu i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że wprowadzenie to było nielegalne oraz

- osoby, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie i które wiedziały lub przy zachowaniu należytej staranności mogły się dowiedzieć, że w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie był to towar wprowadzony nielegalnie.

Organy celne zasadnie zastosowały art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny i uznały, że G. Z. jest dłużnikiem w rozumieniu tego przepisu. Przepis ten przewiduje krąg osób, które nabyły, posiadały lub posiadają towar wprowadzony nielegalnie i podlegający należnościom celnym przywozowym. Ujęcie to oznacza, że każda z osób uczestniczących w obrocie takim towarem, w tym posiadacz teraźniejszy lub przeszły może być dłużnikiem celnym. Staje się nim, gdy zostanie wykazane, że przy zachowaniu należytej staranności osoby te mogły się dowiedzieć (zorientować się, prawidłowo ocenić), że wprowadzenie było nielegalne. Ocena należytej staranności, o której mowa w art. 210 § 3 pkt 3 nie powinna być dokonywana w oderwaniu od obiektywnych możliwości ustalenia, czy towar został legalnie wprowadzony na polski obszar celny.

W tym miejscu Sąd stwierdza z urzędu, iż powyższe ustalenia faktyczne są bezsporne, gdyż były również przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 15 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1417/04 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika G. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 czerwca 2004 r. sygn. akt 3 I SA./Ka 318/03, którego przedmiotem rozpoznania, co wskazano wyżej, była skarga G. Z. i W. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] r., a którą uchylono w części dotyczącej nabywcy.

Tym samym przedmiotem ustaleń dowodowych w niniejszej sprawie było postępowanie W. S., który [...] marca 2001 r. nabył od G. Z. przedmiotowy samochód będący na jugosłowiańskich numerach rejestracyjnych, a następnie w tym samym dniu za pośrednictwem agencji celnej "[...]" Sp. z o.o. w G., dokonał zgłoszenia celnego na jednolitym dokumencie SAD oraz wpłaty kwoty należności celnych. Organ celny ustalał czy skarżący dopuścił się zaniedbania staranności przy zakupie przedmiotowego samochodu, czy też dopełnił tego obowiązku, a mimo tego, stał się nabywcą i obecnym posiadaczem samochodu wprowadzonego nielegalnie na polski obszar celny.

Zdaniem Sądu orzekającego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uzasadnia uznanie przez organ celny W. S. za dłużnika celnego. W całości podziela w tym zakresie argumentację przedstawioną przez organ odwoławczy, która uzasadnia twierdzenie, że skarżący przy zachowaniu należytej staranności w chwili nabycia samochodu mógł się dowiedzieć, iż był on towarem wprowadzonym nielegalnie na polski obszar celny. Zarzuty podniesione w skardze nie znajdują zaś uzasadnienia i stanowią polemikę z oceną formalno-prawną dokonaną przez organ celny, która okazała się niekorzystna dla skarżącego.

Trafnie wskazał organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie zachowanie należytej staranności przy zakupie od cudzoziemca samochodu [...] produkcji niemieckiej sprowadzało się nie tylko do zasięgania informacji w urzędzie celnym o sposobie, formie zgłoszenia celnego czy wysokości należnych z tego tytułu opłat, ale w głównej mierze do prawidłowego ustalenia tożsamości sprzedającego i legalności jego pobytu w Polsce oraz legalności pochodzenia czy nabycia przez sprzedającego przedmiotowego samochodu. Nie zwalniał z tego obowiązku W. S. fakt, że znał sprzedającego osobiście jako [...], który [...] i wystawiał [...] opatrzone pieczęcią imienną. Okoliczność ta, w kontekście faktu wieloletniego zamieszkiwania G. Z. w Polsce i sprzedaży samochodu na jugosłowiańskich tablicach rejestracyjnych (bez aktualnych badań technicznych), na podstawie dowodu rejestracyjnego winny budzić uzasadnione wątpliwości co do legalności jego sprowadzenia do Polski, a co najmniej dopełnienia obowiązków celnych lub przyczyny ich niedopełnienia. Skarżący posiada prawo jazdy od [...] r. i nie po raz pierwszy kupował samochód. Tym samym znane są mu warunki jakie musi spełniać samochód aby został dopuszczony do ruchu w Polsce i winien znać obowiązki wynikające z zakupu samochodu sprowadzonego z zagranicy. Skarżący nie zaprzecza, że ogólną wiedzę w tym zakresie posiada, jednakże ze względu na wielość przepisów prawnych regulujących tę materię nie zna szczegółowych regulacji i wynikających zeń obowiązków. Fakt nabywania w Polsce samochodu zarejestrowanego w Jugosławii i poruszającego się w dacie nabycia na zagranicznych tablicach rejestracyjnych, był wystarczającą okolicznością, która u nabywcy winna wzbudzić podejrzenie legalności jego pochodzenia i znajdowania się w posiadaniu cudzoziemca zamieszkałego od wielu lat w Polsce na stałe. Wystarczyło zapytać od kiedy samochód znajduje się w Polsce i na jakich warunkach oraz przez kogo został do niej sprowadzony. Jak również dlaczego nie został dopełniony obowiązek celny wynikający z tego faktu.

Jako drugie zaniedbanie skarżącego, skutkujące uznaniem skarżącego za dłużnika celnego organ celny wskazał brak sprawdzenia czy samochód nie pochodzi z kradzieży, czy innego przestępstwa, ze względu na wielość stwierdzanych tego typu zdarzeń w prywatnym obrocie samochodami. Sąd uznał za trafne powyższe stwierdzenie. Nie można się zgodzić z argumentacją skarżącego, że nie miał możliwości dokonania takich sprawdzeń, ani też potrzeby, gdyż kupował samochód od osoby znanej i godnej zaufania. Same zaś okoliczności zakupu samochodu, podpisania umowy kupna - sprzedaży nie wzbudziły u niego żadnych podejrzeń, co do legalności jego pochodzenia. Zdaniem Sądu orzekającego, nie można uznać zasadności takich twierdzeń, gdyż pozostają one w sprzeczności z obiektywną rzeczywistością.

Za brakiem staranności skarżącego przemawia treść umowy kupna – sprzedaży sporządzonej na druku, bez wypełnienia wszystkich rubryk w części dotyczącej sprzedającego (seria i nr dowodu osobistego, NIP) oraz braku adnotacji, iż samochód jest typu combi i winien być objęty zgłoszeniem celnym oraz kto uiści wynikające z tego tytułu należności, a tym samym jaka jest rzeczywista wartość samochodu, którą zapłaci nabywca. W umowie wartość samochodu określono na kwotę [...] zł, zaś z katalogu EUROTAX wynikało, że giełdowa cena samochodu wynosiła [...] zł. Dodatkowo wątpliwości budzi widniejąca na umowie deklaracja sprzedającego o treści "eksporter deklaruje, że z wyjątkiem, gdzie jest to wyraźnie określone, produkty objęte umową mają EU preferencyjne pochodzenie". Kolejnym argumentem za niedochowaniem należytej staranności przez skarżącego był pośpiech w jej podpisaniu. W tym samym dniu skarżący zasięgał informacji w urzędzie celnym, podpisał umowę sprzedaży i upoważnił agencje celną do dokonania zgłoszenia celnego przedmiotowego samochodu. Tym samym obarczonym ryzykiem i brakiem dbałości o własne interesy można nazwać bezwarunkowe przyjęcie na siebie przez nabywcę obowiązku zgłoszenia celnego i zakup samochodu bez ustalenia legalności jego pochodzenia oraz ustalenia wysokości długu celnego, jak również fakt zaniechania potwierdzenia tożsamości sprzedającego na podstawie stosownego, przewidzianego prawem dokumentu. W podmiotowej sprawie okoliczność ta ma istotne znaczenie gdyż bezspornym jest, że G. Z., do [...] 2002 r. noszący nazwisko Z. przebywa w Polsce od 1993 r. Był to pobyt legalny. W dniu [...] 1993 r., decyzją Wojewody [...] G. Z. uzyskał kartę stałego pobytu, a postanowieniem Prezydenta RP z [...] 1998 r. nabył obywatelstwo polskie. Od dnia [...] r. legitymował się dowodem osobistym [...] wydanym przez Prezydenta Miasta Z. i posiadał nr PESEL. Z racji zaś zatrudnienia na stanowisku [...] w [...] był płatnikiem należnego z tego tytułu podatku i winien posiadać NIP. W dniu sprzedaży posiadał także paszport wystawiony [...] 2001 r. przez władze K. na nazwisko G. Z.. Nie było więc problemu z okazaniem przez sprzedawcę jednego ze wskazanych wyżej dokumentów tożsamości. Nadto w aktach sprawy ujawniono "Protokół objęcia dozorem celnym towaru dostarczonego bez dokumentów" z [...] 2001 r. podpisany przez W. S. i "Protokół" przesłuchania W. S. z dnia [...] 2001 r. na okoliczność dopuszczenia do obrotu samochodu bez dokumentu tranzytowego, z którego wynika, że o możliwości zakupu spornego samochodu dowiedział się [...] marca 2001 r., a osobę od której go kupił zna od kilku lat, gdyż często przyjeżdża do Polski. Oświadczenie to budzi wątpliwości, co do rzeczywistej znajomości obu panów, gdyż w piśmie z [...] 2002 r. G. Z. oświadczył, że z powodu swojej orientacji politycznej był prześladowany w b. Jugosławii i z tego powodu nie opuszczał Polski, a samochód stał na parkingu.

W ocenie Sądu organy celne dokonały w przedmiotowej sprawie niezbędnych ustaleń, stosownie do wymogów wynikających z art. 122 i art.187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 210 § 3 pkt 3 ustawy Kodeks celny, jak również dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego z uwzględnieniem zasady opisanej w art. 191 Ordynacji podatkowej. Powyższe rozstrzygnięcie nie stoi to na przeszkodzie dochodzeniu przez skarżącego zwrotu poniesionych kosztów wynikających z faktu ukrycia przez sprzedającego okoliczności ustalonych w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko jego osobie, a dotyczących pochodzenia samochodu z kradzieży na terenie Niemiec w 1995 r. i przechowywania go na parkingu policyjnym do [...] 2000 r., jak również faktu jego nielegalnego wprowadzenia na polski obszar celny.

Uwzględniając zatem całokształt okoliczności faktycznych i uregulowań prawnych mających zastosowanie w sprawie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.