Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 922/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/I. Kucznerowicz /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus MZ WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 ze zm.) orzekł o pozbawieniu E.S. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji napisano, że zgodnie z dyspozycją art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" cytowanej ustawy uprawnienia określone w wymienionej ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzono, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" takie osoby zostają pozbawione uprawnień kombatanckich. Zaznaczono, przepis tego nie stosuje się wobec osób które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Podkreślono, ze ciężar udowodnienia wskazanych okoliczności spoczywa w całości na osobie zainteresowanej, a strona takich dowodów nie przedłożyła.

Rozpoznając złożone przez stronę odwołanie od decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Po 4352/01 zaskarżone postanowienie zostało uchylone.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia z dnia [...] nr [...]. Powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji dodatkowo stwierdzono, że fakt udziału wnioskodawcy w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią nie jest kwestionowany. Podkreślono, że w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 pełniła służbę lub była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, oraz, że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Przypomniano, że przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach stwarza możliwość zachowania uprawnień przez osoby, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy. Podkreślono, że ciężar udowodnienia wskazanych wyżej okoliczności spoczywa na osobie zainteresowanej. Zaznaczono, że strona została pouczona w piśmie z dnia [...] października 2000 r. o konieczności wykazania takich przesłanek, ale ich nie przedstawiła.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wskazał, że w 1950 r. że do służby bezpieczeństwa wstąpił z namowy swoich - dzisiaj już nieżyjących - znajomych oraz mieszkańców miejscowości w której mieszkał. Przyczyną takiej decyzji było zniwelowanie represji wobec osób wstępujących do tworzącej się wtedy spółdzielni produkcyjnej oraz ustalenie informatorów działających na terenie powiatu. Podkreślił, że nigdy nie stosował represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, oraz że nikt przez niego nie poniósł szkody. Często godził zwaśnione rodziny i konflikty sąsiedzkie a o swoich informatorach powiadamiał mieszkańców powiatu. Wskazał, że zaskarżona decyzja posiada błędną podstawę prawną to jest art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, powołując się w tym zakresie na treść uchwały NSA w składzie 7 sędziów, z dnia 19 maja 1997 r. sygn. OPS 1/97, ONSA 1997/3/106. Stwierdził zarazem, że wobec braku właściwej podstawy prawnej decyzja nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Zarzucił niedopełnienie obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w swojej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl postanowień art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w przypadku zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego następuje utrata uprawnień kombatanckich bez względu na tytuł i podstawę tych uprawnień.

Od powyższej zasady są jednak wyjątki uregulowane w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach. Utrata uprawnień nie następuje w stosunku do osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów skierowane zostały przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy, albo gdy osoby te przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i b, wykonywały wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Naczelnika Wydziału Prezydialnego Komendy Wojewódzkiej Policji [k. 29 akt administracyjnych] wynika, że E.S. był zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Skarżący w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] został poinformowany o treści art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach, ale jedynym dokumentem, który skarżący przedstawił w toku postępowania administracyjnego było zaświadczenie wystawione przez Centralne Archiwum Wojskowe z dnia [...] stycznia 2001 r. potwierdzające udział skarżącego w akcji zwalczania Ukraińskiej Powstańczej Armii w ramach 22 Batalionu Specjalnego Podgrupy "Sanok-Gorlice".

Zgodnie z art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 78 §1 wymienionej ustawy organ administracji powinien uwzględnić żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu. W trakcie postępowania administracyjnego skarżący w żaden sposób nie odniósł się do faktu swojej pracy w urzędzie bezpieczeństwa publicznego, jak również do faktu, że z tego właśnie powodu został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Skarżący wiedział z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, że zachowanie uprawnień kombatanckich będzie możliwe wtedy, jeśli wykaże, że do wymienionych służb i organów został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy.

Informacje o okolicznościach skierowania do pracy w organach bezpieczeństwa publicznego zostały przez skarżącego przedstawione dopiero w skardze. Celem postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 06 października 2005 r., sygn. II GSK 164/05, ONSAiWSA 2006/2/45). Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako sąd I instancji, orzeka na podstawie akt sprawy.

Skarżący cytuje w skardze tezę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2000 r. sygn. V SA1301/99, LEX 81363 oraz wysnuwa wnioski jedynie z brzmienia tezy. Przywołanym wyrokiem NSA uchylił decyzję o odebraniu uprawnień kombatanckich osobie pracującej w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego najpierw jako goniec a następnie jako zaopatrzeniowiec. Wyrok ten wydany został na podstawie przepisu zezwalającego kombatantowi na zachowywanie uprawnień, jeżeli wykazał iż funkcje, służba czy praca w strukturach bezpieczeństwa polegały wyłącznie na wykonywaniu czynności i zadań nie związanych ze stosowaniem represji. Nadto w uzasadnieniu wyroku stwierdzono wprost, że przepis ten mający charakter wyjątku od ogólnej zasady obowiązywał do dnia 09 października 1999 roku, podczas gdy decyzja drugoinstancyjna w niniejszej sprawie została wydana niemal 6 lat później.

Nie ma racji skarżący wywodząc skutki prawne z faktu obowiązywania przepisu materialnoprawnego (art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach) w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego, przy czym wspomniany przepis, jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszoistancyjnej przestał obowiązywać. Zgodnie z art. 6 ustawy kodeks postępowania administracyjnego organy administracji publicznej działają na podstawie prawa. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 72, wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r., IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43). Jak orzekł Sąd Najwyższy zmiana przepisów prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania, zobowiązuje organ odwoławczy do uwzględnienia nowego stanu prawnego, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek (wyrok SN z dnia 7 maja 2002 r., III RN 59/01, OSNAPiUS 2003, nr 3, poz. 56).

Skarżący powołał się w skardze na treść uchwały NSA z 19 maja 1997 r., sygn. OPS 1/97, ONSA 1997/3/106, zgodnie z którym przepis art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.) nie stanowi podstawy prawnej do wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji o odmowie potwierdzenia uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie dotychczasowych przepisów. Skarżący podniósł, że skoro decyzja posiada błędną podstawę prawną to nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Nie są to argumenty trafne. W przywołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny poddał analizie przepis art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach, podczas gdy podstawą materialnoprawną zarówno decyzji I instancji jak i decyzji II instancji był art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a tejże ustawy. Należy przy tym podkreślić, że powołanie się przez organy administracji w decyzji na przepisy niewłaściwe w sprawie, jakkolwiek wskazuje na wadliwość działania tych organów, nie stanowi jednak przesłanki do uznania przez sąd, że nastąpiło naruszenie prawa w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że organy administracji mogły wydać zaskarżone decyzje, mając do tego podstawę w innym przepisie tej samej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 08 lutego 1983 r. I SA 1294/82, ONSA 1983, nr 1 poz. 5).

W powyższych okolicznościach, uznając skargę za nieuzasadnioną, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę należało oddalić.

/-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus

MZ