Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 824/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 75 ust. 3, art. 81, art. 103 § 1
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka Protokolant Agnieszka Gugała - Szczerbicka po rozpoznaniu w dniu 6 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 marca 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 444/08 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Z. S. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 444/08, po rozpoznaniu skargi Z. S., uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia[...] czerwca 2008 r., nr [...] wydane w przedmiocie uposażenia.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. decyzją z dnia[...] czerwca 2008 r. nr [...] odmówił chor. sztab. rez. Z. S. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz potrącenia z uposażenia. W uzasadnieniu decyzji podano, że 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, miedzy innymi, stanowisko służbowe skarżącego. Wobec odmowy przyjęcia innego stanowiska służbowego Dowódca POW wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej, a następnie rozkaz o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniu do rezerwy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Z. S. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono nienależne świadczenia z tytułu odprawy i ekwiwalent za urlop. Po otrzymaniu tych świadczeń Z. S. wystąpił z wnioskiem o odsetki.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie wydano decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego.

Z. S. wniósł od powyższej decyzji skargę, w której domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i przyznania nienależnie dokonanych potrąceń z uposażenia w kwocie 44 019,84 zł oraz odsetek ustawowych od nieterminowo wypłaconych świadczeń należnych skarżącemu w okresie od 1 października 2005 r. do 19 maja 2007 r. w kwocie 4723,63 zł.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą stwierdził, że unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. Nr 50, poz. 500) w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. W dniu 1 lipca 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a w art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1 do 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy, należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie, m.in. Sądu Najwyższego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07 – Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06, ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 69).

Sąd I instancji podkreślił, że jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), co nakłada na organy rozstrzygające sprawę obowiązek rozważenia całokształtu zagadnień w niej następujących nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Z treści art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Stwierdzenie nieważności decyzji nastąpiło ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej. Stwierdzenie to ma moc wsteczną, tzn. eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. Oznacza to, że wypowiedzenie skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nie było skuteczne, a więc skarżący nie został skutecznie zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego przez cały czas służby. Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego, inne niż wymienione w ust. 1, wypłaca się nie później, niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek, zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, stanowią lex specialis. Stąd zupełnie zbędnym było odnoszenie przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego, a w szczególności art. 481 czy 476 k.c. i rozważania w kategoriach winy organu czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego. Uszły uwadze organom administracyjnym konsekwencje jakie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ potwierdził podniesioną przez skarżącego okoliczność, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę, a przy wypłacie dokonano potrąceń. Ustosunkowując się do tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że zgodnie z art. 103 § 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagradzaniu za pracę znajdujących się w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 art. 103 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1–2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z art. 91 k.p. należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 k.p. mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 jest uregulowana w Kodeksie pracy w sposób wystarczający i autonomiczny, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 Kodeksu cywilnego (M.T. Romer, Prawo pracy. Komentarz, W.Pr. 2008, s. 570, uwaga 1). Jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty to takie działanie narusza wyżej powołane przepisy prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił wydane w sprawie decyzje.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., zaskarżając wyrok w całości, zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ), poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługują odsetki ustawowe, bowiem organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce,

– art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ), poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługuje uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi,

– art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ), poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie niesłusznie potrącono należności, do których skarżący utracił prawo w związku z stwierdzeniem decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego;

2) w konsekwencji naruszenie przepisów postępowania przez błędne zastosowanie:

– art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wadliwie uznał, że stronie przysługują odsetki ustawowe. Sąd błędnie przyjął, że pojęcia cywilnoprawne przy pojęciu winy przy zwłoce są zbędne wobec regulacji lex specialis art. 75 ust. 3, choć Sąd ten jednocześnie wyraźnie oznaczył, że spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, co determinuje rozważenie sprawy również w kontekście pojęć cywilnoprawnych. Art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 k.c.) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 k.c.) warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Nadto choć wymieniona decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji zwalniającej z zawodowej służby wojskowej wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Wreszcie w sprawie niniejszej poza dyskusją jest, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności świadczenia: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie do chwili przywrócenia do służby wojskowej od resortu Obrony Narodowej skarżący otrzymywał też emeryturę. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego domaga się on odsetek, regularnie co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu Z. S. odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Zdaniem organu wojskowego dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, można naliczać odsetki.

Prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Stąd stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności. W niniejszej sprawie nie miała bowiem miejsca kontynuacja pełnienia służby. Żołnierz zaprzestał pełnienia służby wojskowej i korzystał z praw socjalnych oraz ubezpieczeniowych dla zwolnionych ze służby żołnierzy, do czego uzyskał tytuł na podstawie ostatecznych, wykonalnych decyzji: 1) Ministra – zwalniającej ze służby oraz 2) wojskowego organu emerytalnego – przyznającej roczne uposażenie dla zwolnionych żołnierzy, odprawę wraz z dodatkami, a następnie emeryturę wojskową. Skutku polegającego na niepełnieniu służby nie uchyla z mocą wsteczną ani wyrok uwzględniający skargę na decyzję zwalniającą ze służby, ani decyzja o stwierdzeniu jej nieważności, ani też kolejne decyzje organu emerytalnego orzekające częściowy zwrot świadczenia emerytalnego, za okres pozostawania w stosunku służbowym. Stąd stronę należy traktować jako pozostającego w spornym okresie w stosunku służbowym, ale nie jako faktycznie pełniącego wówczas czynną służbę wojskową (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 94/01, Lex nr 53775).

W odniesieniu do roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń zauważono w skardze kasacyjnej, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. Decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, stąd nieuzasadnionym jest świadczenie przez Skarb Państwa tych należności podwójnie. Jeśli w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji, strona poniosła szkodę, może dochodzić swych roszczeń w oparciu o art. 417 k.c, od organu, który taką decyzję wydał.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły być uznane za usprawiedliwione.

Wobec tego, że skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec tego, że przepisy te nie stanowiły podstawy prawnej zaskarżonego wyroku, bowiem wydany on został w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a., zarzut ten uznany być musiał za nieuzasadniony.

Nie jest również słuszny zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez "wadliwe przyjęcie, że stronie niesłusznie potrącono należności, do których stracił prawo w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego". Przede wszystkim przypomnieć trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjęty jest pogląd, że skoro strona nie kwestionuje dokonanych w sprawie przez organ ustaleń faktycznych, które przyjęte zostały przez Sąd za podstawę orzekania, to podnosząc jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego nie może dążyć do podważenia tych ustaleń, uwaga ta ma również odniesienie do pozostałych zarzutów materialnoprawnych. Ponadto – w rozpoznawanej sprawie, w której odmówiono Z. S. zaskarżoną decyzją przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia jako świadczenia nienależnego bezsporny jest stan faktyczny w tej materii, a mianowicie, że przy wypłacie należności z tytułu uposażenia w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej potrącono stronie jako nienależne świadczenia z tytułu odprawy i ekwiwalentu za urlop, a następnie w niniejszym postępowaniu odmówiono przyznania "świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia".

Odnosząc się do uzasadnienia zarzutu zauważyć trzeba, że Sąd I instancji nie prezentował stanowiska, że żołnierzowi przysługuje prawo do "podwójnego" otrzymania należności, mimo że po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego odpadła podstawa dokonanej wcześniej wypłaty świadczeń związanych z odejściem ze służby. Sąd ten nie stwierdził także, że organy nie są w ogóle uprawnione do dokonywania potrąceń wypłaconych świadczeń czy także zaliczenia ich na poczet później przysługującego świadczenia. Sąd wskazał jedynie, że zgodnie z art. 103 § 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę znajdujących się w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1 art. 103 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1–2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z art. 91 k.p. należności wymienione w art. 87 § 1 i art. 87 § 7 k.p. mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty, to takie działanie narusza wyżej powołane przepisy prawa materialnego i pogląd ten znajduje oparcie we wskazanych przepisach. Zauważyć jednak trzeba, że stanowisko takie nie wyklucza uznania dopuszczalności zaliczenia przez organ dokonanej wcześniej wypłaty, której podstawa odpadła po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy na poczet późniejszych należności.

Za słuszny natomiast uznać należało zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 75 ust. 3 i art. 81 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez wadliwe przyjęcie, że stronie przysługują odsetki ustawowe, bowiem organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce, które to stanowisko Sąd I instancji wyprowadził z "prostego zestawienia" art. 81 ust. 3 z art. 75 ust. 3 tej ustawy.

W okolicznościach niniejszej sprawy, w której wypłata uposażenia, od którego skarżący dochodzi odsetek, nastąpiła w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu Z. S. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, powyższe stanowisko uznać należy za błędne.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej jest niewątpliwie aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym z mocą wsteczną. Jednakże trzeba również mieć na względzie to, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w tej dacie. Stąd w skutkach prawnych decyzji nieważnościowej istotne są również elementy konstytutywne. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 8 wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck, s. 762–763; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, wydanie 3, s. 846). Oznacza to, że decyzja nieważna wiąże do czasu stwierdzenia jej nieważności. Domniemanie jej legalności upada dopiero z chwilą doręczenia stronom decyzji nadzorczej orzekającej o istnieniu kwalifikowanej wadliwości kontrolowanego aktu prawnego.

Dopiero z chwilą stwierdzenia nieważności decyzji wypowiadającej stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec Z. S. wypowiedzenia tego stosunku. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, to jest od chwili jej wydania. Nie oznacza to jednak, że od tej daty zostały automatycznie zniesione wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. Do czasu stwierdzenia nieważności decyzji korzystała ona z domniemania ważności, wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie skarżący przestał być żołnierzem zawodowym i został przeniesiony do rezerwy, uzyskując prawo do emerytury oraz innych świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby. Zatem w okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżącemu nie przysługiwało prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. Skoro zaś między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia, wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, nie mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy. Roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc może co do zasady powstać dopiero po ostatecznym stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek służbowy. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy za każdy miesiąc okresu, w którym żołnierz miał status przeniesionego do rezerwy. Wobec powyższego uznać należało, że Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepis art. 75 ust. 3 w związku z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i w konsekwencji niewłaściwie normy te zastosował. W tej sytuacji koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku w celu ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem powyższych rozważań przedstawionych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu mając na uwadze zawarte w niniejszym wyroku stanowisko co do daty wymagalności roszczenia dotyczącego wypłaty uposażenia za okres od dnia zwolnienia do dnia "przywrócenia" do zawodowej służby wojskowej winien ocenić czy organ dopuścił się zwłoki w wypłacie tej należności, a w konsekwencji ocenić zasadność odmowy wypłaty odsetek.

Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej rozważania czy doszło do zwłoki w wypłacie uposażenia nie powinny być prowadzone w oderwaniu od rozumienia pojęcia "zwłoki" w Kodeksie cywilnym, skoro w ustawie pragmatycznej odwołano się do tego cywilistycznego pojęcia, nie wyjaśniając jednocześnie na użytek ustawy jego znaczenia.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego w oparciu o art. 203 pkt 2 powołanej ustawy.