Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2792/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-15 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za wskazane miesiące 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. W. (dalej jako: "wnioskodawca" lub "skarżący"), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że nie osiąga dochodów.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 9 lipca 2015 r. wezwano skarżącego za pośrednictwem jego pełnomocnika do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów.

Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż skarżący nie osiąga dochodów, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Poinformował także, iż miesięczne wydatki wnioskodawcy w wysokości "kilkaset złotych" są również pokrywane przez jego rodziców. Skarżący zamieszkuje w pokoju, który znajduje się w nieruchomości należącej do jego ojca, który to ponosi również koszty utrzymania domu. Ponadto wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, oszczędności i nie jest zarejestrowanym bezrobotnym. Poinformował również, że zawarł z matką umowę pożyczki w wysokości 3.430 zł w celu uiszczenia zaległych opłat sądowych. Do pisma załączono zeznania podatkowe PIT-28 za lata 2013-2014, deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-3 oraz informację o przychodach PIT-28/A za 2014 r.

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz uznał, iż wnioskodawca nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki do skorzystania z prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zauważył, iż oświadczenie skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF jak i w dodatkowym oświadczeniu nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co uniemożliwiało prawidłową ocenę, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy.

Pismem z dnia 3 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Podniósł, iż skarżący nie partycypuje w utrzymaniu gospodarstwa domowego jego rodziców, co zdaniem pełnomocnika wyklucza uznanie, że skarżący prowadzi je wspólnie z rodzicami. Dodał, iż A. W. nie osiąga żadnych dochodów, zaś jego rodzice udzielają mu pomocy finansowej, która pokrywa wydatki związane z utrzymaniem. Wskazał ponadto, iż pomoc rodziców udzielanej skarżącemu przybiera często formę rzeczową w postaci leków, ubrań, czy żywności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślenia wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r., II GZ 100/12).

Przechodząc do oceny wniosku skarżącego, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Skarżący nie wskazał bowiem jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jego oświadczeń – osiągają jego rodzice. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy nie można podzielić jego stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13 dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem wnioskodawca, który zamieszkuje u swoich rodziców nie osiąga żadnych dochodów, to nie sposób przyjąć, by samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe, czyli ponosił wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym pamiętać, że pełnomocnik wnioskodawcy wskazuje, że nie korzysta on z jakiejkolwiek pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Podkreślenia wymaga fakt, iż wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 9 lipca 2015 r. w zakresie w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców. Skoro, jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jego rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej jest niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według oceny skarżącego nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast nie sposób jest przyjąć, by wykonaniem tego zarządzenia było stwierdzenie pełnomocnika, zawarte w piśmie z dnia 20 lipca 2015 r., iż "skarżący otrzymuje pomoc materialną jedynie od swoich rodziców w trudnej do oszacowania wysokości ponieważ często jest to pomoc rzeczowa".

Następnie wskazać należy, iż ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w tym zakresie zarządzeniem z dnia 9 lipca 2015 r. (vide: punkt 2 zarządzenia, k. 38 akt). W piśmie z dnia 20 lipca 2015 r. jego pełnomocnik ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że miesięczne wydatki na bieżące potrzeby wynoszą "około kilkaset złotych" pokrywane w większości przez jego rodziców, czego nie można uznać za wykonanie wezwania w tym zakresie.

Skoro zatem wnioskodawca nie wskazuje ani wysokości swoich dochodów ani ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe.

Na marginesie zauważyć należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnia jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Jego pełnomocnik wskazuje jedynie, że nie rejestrował się w Urzędzie Pracy, nie korzystał z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawcy wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Jednocześnie mając na uwadze, iż przedstawione przez skarżącego informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Na koniec nie można pominąć i tej okoliczności, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz ocena zasadności przyznania mu prawa pomocy była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 1920/14 wskazał: "Skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej". NSA wyjaśnił, że unormowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.), a w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.