Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 899/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.156, art.158 § 2, art.7, art.77, art.80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 15
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska /spr./ Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Nadleśnictwa kwotę 440 złotych (czterysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2007r. H.P. zwrócił się do Starosty o przywrócenie prawa własności lub udzielenie odszkodowania finansowego za zabrane J.P. gospodarstwo rolne położone w miejscowości [...] oraz stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowego Zarządu Rolnictwa nr [...] wydanej na podstawie art. 15 dekretu z dnia [...] kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną. Wnioskodawca stwierdził, że faktycznie gospodarstwo rolne opuszczone zostało w czerwcu 1956 r., a zatem po wejściu w życie wskazanego powyżej dekretu. Z powyższego względu, pozbawienie J.P. prawa własności gospodarstwa rolnego, zdaniem wnioskodawcy, było bezpodstawne oraz miało miejsce z naruszeniem prawa.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2007r. Starosta przekazał wniosek H.P. z dnia [...] maja 2007r. Staroście, jako organowi właściwemu w sprawie. Natomiast postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007r. Starosta przekazał powyższy wniosek H.P. do rozpatrzenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, jako organowi właściwemu w sprawie.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło:

1. stwierdzić, że decyzja z dnia [...] maja 1958r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Zarządu Rolnictwa, wydana została z naruszeniem prawa,

2. odmówić stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1958 r. znak

[...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarządu

Rolnictwa, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Decyzja wydana została na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (DZ. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 ze zm.), art. 157 §1, art. 158 § 1 i §2 w związku z art. 156 §1 pkt 2 oraz § 2 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ wskazał na szczególny charakter trybu postępowania nieważnościowego, którego celem jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej obarczonej szczególnie ciężkimi wadami prawnymi, wymienionymi w art. 156§ 1 k.p.a.

Dalej organ wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 1958r. znak [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarząd Rolnictwa stwierdziło, że nieruchomość rolna położona w [...], o obszarze 10, 76 ha oznaczona KW [...] przeszła na własność Państwa, wobec porzucenia jej przez dotychczasowego właściciela J.P.. Podstawę prawną tamtej decyzji stanowił przepis art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U. Nr 18 poz. 107 ze zm.) - zwany dalej dekretem. Stosownie do treści powołanego przepisu gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Przejście gospodarstwa (działki) na własność Państwa stwierdza prezydium powiatowej rady narodowej. Gospodarstwo (działkę), które przeszło na własność Państwa stosownie do ust. 1, nadaje się na własność osadnikowi, który na nim gospodaruje na podstawie przydziału dokonanego przez prezydium powiatowej rady narodowej. Dekret z 18 kwietnia 1955 r. wszedł w życie z dniem 28 kwietnia 1955 r., stąd zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 przejście na własność Państwa mogło dotyczyć wyłącznie takiego gospodarstwa (działki), które zostało opuszczone do dnia 28 kwietnia 1955r.

Dalej organ wskazał, że z treści kwestionowanej decyzji z dnia [...] maja 1958 r. nie wynika dokładna data opuszczenia gospodarstwa rolnego przez J.P., w decyzji wskazano jedynie, że opuściła ona gospodarstwo rolne przed dniem 13 lipca 1957 r. Data opuszczenia gospodarstwa rolnego wynika natomiast z dokumentu z dnia 14 marca 1956r, sporządzonego przez Przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej, opisanym jako "Stwierdzenie". Z dokumentu tego wynika, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone (obiekt został porzucony) w dniu 11 kwietnia 1956 r. Organ wskazał również na treść wniosku H.P., w którym strona podała, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone w czerwcu 1956r. W ocenie organu administracyjnego, z powyższego jednoznacznie wynika, że gospodarstwo rolne położone w [...], ujawnione w Księdze Wieczystej pod numerem [...], zostało wprawdzie przez J.P. opuszczone, ale stało się to po dniu 28 kwietnia 1955r., a więc po dniu w którym wskazany powyżej dekret wszedł w życie. Zdaniem organu przepis art. 15 dekretu nie mógł mieć w niniejszej sprawie zastosowania, dlatego z powodu rażącego naruszenia prawa, istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1958r. znak [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego zarządu Rolnictwa. Ponieważ jednak decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie można stwierdzić jej nieważności. Gospodarstwo rolne, którego dotyczy kwestionowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarządu Rolnictwa decyzją z dnia [...] maja 1958r. składało się z działek o numerach ewidencyjnych [...] o łącznej powierzchni 10, 76 ha. Obecnie brak jest w obrocie prawnym działek tak oznaczonych i o takiej powierzchni. Powierzchnia przejętych na rzecz Skarbu Państwa działek stanowi część powierzchni działki o numerze [...] o powierzchni 20, 000 ha, stanowiącej własność osoby fizycznej oraz działki o numerze [...] o powierzchni 28. 240 ha zarządzanej przez PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części ma ten skutek, że należy przyjąć, iż decyzja była nieważna już od momentu jej podjęcia (skutek ex tunc). W niniejszej sprawie oznaczałoby to niedozwoloną ingerencję organu administracji publicznej w sferę dokonanego obrotu cywilnoprawnego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 156 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 2 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Od powyższej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ l instancji, Nadleśnictwo, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosło o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony zarzucił, że wydana została z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 158 § 2 k.p.a., nadto zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że J.P. opuściła gospodarstwo rolne pod dniu 28 kwietnia 1955r. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik stwierdził, że z materiału dowodowego nie wynika, aby J.P. w ogóle przejęła i prowadziła gospodarstwo rolne położone w [...] o obszarze 10, 76 ha, oznaczone KW [...]. Brak jest dokumentów, które potwierdzałyby prowadzenie jakiejkolwiek działalności na przedmiotowej nieruchomości rolnej przez J.P.. Nadanie nieruchomości nastąpiło na rzecz J.P. we wrześniu 1954r., brak jest dokumentacji potwierdzającej, iż po tej dacie J.P. przejęła

przedmiotową nieruchomość. W decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

Powiatowego Zarządu Rolnictwa z dnia [...] maja 1958r. - data [...] lipca 1957r. pojawiła się omyłkowo, faktycznie gospodarstwo rolne zostało opuszczone przez J.P. przed datą wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1954r.

Decyzją z dnia [...] września 200r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2009 r. Działając w sprawie jako organ II instancji, Kolegium podtrzymało w całości stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wskazał na dokumenty świadczące o prowadzeniu gospodarstwa przez J.P., nadto stwierdził, iż zarzut jakoby data [...] lipca 1957 r. opuszczenia gospodarstwa rolnego wpisana została w decyzji omyłkowo, nie został poparty żadnymi dowodami. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze Nadleśnictwo, reprezentowane przez radcę prawnego, wniosło skargę. W skardze pełnomocnik sformułował te same zarzuty i przedstawił argumentację jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga została uwzględniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż zawarte w niej zarzuty.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze z. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny rozpatrując zasadność skargi, bada sprawę administracyjną w jej całokształcie. A zatem sąd analizuje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i prawem procesowym.

Dogłębna analiza niniejszej sprawy dowiodła, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, będące przedmiotem badania Sądu, wydane zostały przez organ niewłaściwy rzeczowo.

Przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, było ustalenie czy decyzja z dnia [...] maja 1958r. znak [...] wydana przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarząd Rolnictwa wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Na mocy tejże decyzji organ administracyjny orzekł, że nieruchomość rolna położona w [...], o obszarze 10, 76 ha oznaczona KW [...] przeszła na własność Państwa, wobec porzucenia jej przez dotychczasowego właściciela –J.P.. Podstawę prawną tejże decyzji stanowił przepis art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U. Nr 18 poz. 107 ze zm.) - zwany dalej dekretem. W myśl art. 15 ust.1 dekretu, gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Stosownie do treści art. 15 ust. 2 dekretu organem właściwym do wydania decyzji o przejściu gospodarstwa rolnego na własność Państwa było prezydium powiatowej rady narodowej.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się Dokument Nadania Ziemi datowany na dzień [...] grudnia 1952r., w którym stwierdza się, że J.P. otrzymała na własność nadział ziemi o powierzchni 10, 75 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej [...], nadto Dokument Nadania Ziemi z dnia [...] września 1954r. , w którym stwierdza się, że w wykonaniu dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na podstawie orzeczenia Powiatowej Komisji Ziemskiej z dnia [...] marca 1951 r., J.P. otrzymała na własność nadział ziemi o obszarze około 10, 76 ha stanowiącej własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej [...].

Następca prawny J.P. – H.P. wniósł o stwierdzenie nieważności wskazanej powyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarząd Rolnictwa z dnia [...] maja 1958 r., twierdząc że wydana została z rażącym naruszeniem prawa, albowiem w rzeczywistości jego matka –J.P. opuściła gospodarstwo rolne dopiero w czerwcu 1957 r. A zatem, nie zachodziła przesłanka, o jakiej mowa w art. 15 ust. 1 dekretu, warunkująca orzeczenie o przejściu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, czyli opuszczenie gospodarstwa rolnego przed dniem wejścia w życie dekretu, to znaczy przed dniem 28 kwietnia 1955r.

Złożony przez H.P. wniosek z dnia [...] maja 2007r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarządu Rolnictwa z dnia [...] maja 1958 r., zainicjował postępowanie administracyjne w trybie nadzwyczajnym, którego celem było zbadanie czy decyzja ostateczna dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.

Stosownie do treści art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Problem z ustaleniem organu wyższego stopnia, o którym mowa w art. 157 § 1 k.p.a. może zaistnieć w sytuacji, gdy na skutek zmiany stanu prawnego, organ który wydał kwestionowaną decyzję, zaprzestał bytu prawnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Decyzja będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego wydana została przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Powiatowego Zarządu Rolnictwa, a zatem przez organ administracyjny, który w strukturze organów administracji byt prawny utracił. Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. wyrok NSA z 7 lipca 1993r. l SA/116/93, ONSA 1994r, Nr 3, poz. 109, postanowienie NSA z 6 sierpnia 1998r. l SA 621-623/98, ONSA 1999, Nr 2, poz. 65, a także wyrok SN z 3 września 1998r. IIIRN83/98, OSN 1999, Nr 9, poz. 293). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie na podstawie art. 17 k.p.a. określa się organ wyższego stopnia. Przy ustalaniu właściwości organu w sprawach pozostających w zakresie działania organów samorządu terytorialnego konieczne jest stwierdzenie, czy są to zadania własne czy też zlecone z zakresu administracji rządowej, jak też uwzględnienie tego w jakim zakresie samorządowe kolegium odwoławcze występuje jako organ wyższego stopnia (Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz 8. wydanie, B. Adamiak/J. Borkowski, Duże Komentarze Becka Warszawa 2006, str.756-757).

Art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. utracił moc w dniu 4 listopada 1971 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (DZ.U. Nr 27 poz. 250). Ustawa ta nie zawierała regulacji zbliżonych do art. 15 dekretu pozwalających na przejmowanie gruntów opuszczonych przez właściciela. Unormowała jedynie sprawy nieruchomości, na których właściciele nie gospodarowali osobiście lub przy pomocy członków rodziny pozostających we współwłasności domowej od lat 5 do dnia wejścia wżycie ustawy z powodu stałego zatrudnienia w innych zawodach niż prawa w indywidualnym gospodarstwie rolnym albo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej stanowiąc, że nieruchomości te mogą być przekazane na własność dotychczasowych posiadaczy zależnych (dzierżawców lub władających z innego tytułu) albo przejęte przez Państwo (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r.). O przejęciu własności nieruchomości przez Państwo na tej podstawie orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (art. 13 tej ustawy). Ustawa ta utraciła moc z dniem 6 kwietnia 1982r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (DZ.U. Nr 11, poz. 81). Ustawa ta poza stwierdzeniem, że pozostaje w mocy nabyta na podstawie ustawy z 1971 r. własność nieruchomości (art. 4 i art. 10), nie zawiera regulacji dotyczących przejmowania nieruchomości rolnych przez Państwo.

W dniu 1 lipca 1982r. weszła w życie ustawa z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DZ.U. Nr 11, poz. 79). Ustawa ta w art. 44 ust. 1 przewidywała przejęcie na własność Państwa gruntów rolnych odłogowanych na nieruchomościach opuszczonych przez właścicieli, natomiast w art. 39 ust. 4 -wydanie decyzji o pozbawieniu prawa użytkowania nieruchomości stanowiących własność Państwa lub nakazaniu zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi, a w przypadku odmowy przejęcia gruntów przez właściciela grunty te mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania na podstawie art. 39 ust. 6 tej ustawy. Przepis art. 45 ust. 1 tej ustawy upoważniał naczelnika gminy do orzekania w sprawach, o których mowa w art. 39 ust. 6 i w art. 44 ust. 1 tej ustawy. Dokonując reformy administracji państwowej w 1990r. w ustawie z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz zmianie niektórych ustaw (DZ.U. Nr 34 poz. 198 ze zm. zwana dalej ustawą kompetencyjną) sprawy określone w art. 39 ust. 4, a także w art. 45 ust. 1 (art. 39 ust. 6 i art. 44 ust. 1) ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały przekazane do organów gminy jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 3 pkt 14 ustawy kompetencyjnej. Przepisy art. 44 i art. 45 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych zostały jednak skreślone z dniem 1 stycznia 1992r. ustawą z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DZ.U. Nr 114, poz. 494). Z dniem tym przestała zatem istnieć kompetencja organów gminy do wydawania decyzji w tych sprawach. Ogólne domniemanie właściwości tych organów z art. 1 ustawy kompetencyjnej nie mogło dotyczyć tych spraw, albowiem przestała istnieć w ogóle podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, także przez organy administracji rządowej, nadto oczywistym jest, że przejmowanie nieruchomości na własność Państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy - właściwość organów gminy (jednostek samorządu terytorialnego) mogła i może obejmować takie sporawy tylko jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Skoro z dniem 1 stycznia 1992r. zostały skreślone art. 44 i 45 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, to tym samym wygasło z tym dniem zlecenie organom gminy właściwości w tych sprawach, o jakim była mowa w art. 3 pkt 14 ustawy kompetencyjnej z 1990r.

Ustawa z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych została uchylona przez ustawę z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DZ.U. Nr 16 poz. 78) z dniem 25 marca 1995r. Ustawa ta nie zawierała nowych regulacji pozwalających na przymusowe, nieodpłatne (w drodze decyzji administracyjnej) przejmowanie gruntów rolnych na własność Państwa z powodu ich opuszczenia, degradacji itp. W reformie administracji publicznej przeprowadzonej w 1999r. i 2000r, w drodze ustawy z 29 grudnia 1998r.o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (DZ.U. Nr 162 poz. 1126), ustawodawca nie uregulował kwestii właściwości organów w sprawach weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych przed 1 stycznia 1992r. o przejęciu gruntów rolnych na własność Państwa na podstawie wymienionych wyżej dekretu z 1955r. i ustawy z 1957 r. i 1982r., taki stan prawny w tym zakresie istnieje nadal.

W przedmiotowej sprawie nie można przyjąć kompetencji gminy wynikającej z art. 1 ustawy kompetencyjnej z 1990r, a co za tym idzie niewłaściwym jest wskazanie jako organu wyższego stopnia Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jeżeli bowiem od dnia 1 stycznia 1992r. nie istnieje w prawie materialnym kategoria spraw dotyczących przymusowego, nieodpłatnego przejmowania przez państwo, mocą decyzji administracyjnej, opuszczonych gospodarstw rolnych i nie istnieją już naczelnicy miast i gmin (wcześniej - prezydia powiatowych rad narodowych), a ustawodawca po tej dacie nie określił organów właściwych do weryfikacji decyzji ostatecznych wydanych w tych nieistniejących już rodzajach spraw z zakresu administracji rządowej, to nie można domniemywać właściwości organów gminy, skoro nie została ona ustalona wprost przepisami prawa, a jest oczywiste, że sprawy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych na własność Państwa nie należały i nie należą do zadań własnych gminy. Wskazać również należy, że na podstawie powołanych powyżej dekretu oraz ustaw nieruchomości rolne przejmowane były na rzecz Państwa i stawały się jego własnością, nieruchomości te nie stanowiły własności komunalnej i nie wchodziły do gminnego zasobu nieruchomości. W związku z powyższym za błędny należy uznać pogląd, w myśl którego organem wyższego stopnia właściwym do prowadzenia postępowań weryfikacyjnych, w tym o stwierdzenie nieważności decyzji, w przedmiotowych sprawach jest na podstawie art. 17 k.p.a. samorządowe kolegium odwoławcze, jako organ wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego. Zasada, że samorządowe kolegia odwoławcze są organem wyższego stopnia także w sprawach decyzji z zakresu administracji rządowej, wprowadzona została dopiero z dniem 1 stycznia 1999r. Jak wskazano wyżej w dacie tej, bo już od dnia 1 stycznia 1992r., nie istniał omawiany rodzaj spraw, które były sprawami z zakresu administracji rządowej i organy tej administracji były organami wyższego stopnia w tych sprawach.

Należy zatem wskazać, że sprawa zakończona wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości opuszczonej na podstawie art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, należała do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej. Zatem właściwość organów administracji rządowej do weryfikacji wydanej wówczas decyzji należy badać w ten sposób, że zasadnicze znaczenie musi mieć to, czy ostateczna decyzja w stosunku do której toczy się obecnie postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności, wydana została przez organ "szczebla podstawowego czy wojewódzkiego", inaczej mówiąc - przez organ l czy II instancji. Jeżeli decyzję wydał organ l instancji właściwym do stwierdzenia jej nieważności będzie wojewoda. W rozpatrywanej sprawie decyzję z dnia [...] maja 1958r. nr [...] wydało Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Zarządu Rolnictwa, czyli organ pierwszej instancji, decyzja ta stała się ostateczna, a zatem organem właściwym do weryfikacji tejże decyzji w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności jest Wojewoda. Tenże organ właściwy będzie do przeprowadzenia postępowania nieważnościowego w stosunku do wskazanej powyżej decyzji z dnia [...] maja 1958r.

Rozpatrując sprawę należy uwzględnić zmiany stanu prawnego jakie miały miejsce po wejściu w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. Organ winien mieć na uwadze tę okoliczność, że analizując sprawę pod kątem - czy badana decyzja ostateczna dotknięta jest kwalifikowaną wadą prawną, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli czy wydana została z rażącym naruszeniem prawa - należy kierować się stanem prawnym obowiązującym w dacie wydania danej decyzji ostatecznej. Należy wskazać, że na mocy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych reformą rolną i osadnictwem rolnym (DZ.U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174), ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (DZ.U. z 1957 r. Nr 39 poz. 172) oraz ustawy z dnia 12 marca 1958r.o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, stan prawny ulegał zmianom.

Kwestia właściwości rzeczowej organu w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych w oparciu o art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. (oraz ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych reformą rolną i osadnictwem rolnym, która to zmiana nie dotyczyła właściwości rzeczowej organu administracyjnego do wydawania decyzji w danym przedmiocie), była obiektem analizy w wielu sprawach administracyjnych, sądowych oraz sporów kompetencyjnych zawisłych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Prezentowany były odmienne stanowiska co do właściwości organu. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach o następujących sygnaturach akt: l OW 134/06 postanowienie z dnia 10 maja 2007r, IOW/82/07 postanowienie 28 listopada 2007r., IOW27/08 postanowienie z dnia 28 luty 2008r, l OW 147/08 postanowienie z dnia 20 października 2008r. wyraził stanowisko zgodnie z którym organem właściwym - jako organem II stopnia jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W szeregu spraw sądy rozpatrujące dane sprawy nie kwestionowały właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpatrzenia tego typu spraw. Przykładowo: wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2009r. sygn. akt IOSK 504/08, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2007r. sygn. akt III SA/Po 320/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 maja 2009r. sygn. akt II SA/Bd 239/09.

W orzecznictwie sądowym daje się zauważyć tendencję zmierzającą do przyjęcia jednolitego stanowiska, iż organem właściwym w danych sprawach jest wojewoda. W orzeczeniach pochodzących z 2009r. NSA prezentował stanowisko za przyjęciem właściwości rzeczowej wojewody, l tak należy tu przywołać postanowienia: l OW 168/08 z dnia 10 marca 2009r, l OW 28/09 z dnia 21 maja 2009r, IOW 56/09 z dnia 22 lipca 2009r, l OW 168/08 z dnia 10 marca 2009r.

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę, po wnikliwej analizie kwestii właściwości organu, mając na uwadze stan prawny danej sprawy oraz orzecznictwo sądowe, stwierdził iż organem właściwym jest Wojewoda.

Mając na uwadze skomplikowany stan prawny w zakresie ustalenia właściwości rzeczowej organu administracyjnego do rozpatrzenia danej sprawy, Sąd nie oparł swego orzeczenia na przepisie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Stosownie do treści art. 156 §2 nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Zgodnie z art. 158 § 2 jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji administracyjnej będzie nieodwracalny.

Wykładnia pojęcia "nieodwracalne skutki prawne" nie może pomijać charakterystycznej państwu prawnemu zasady bezpieczeństwa prawnego, nakazującej poszanowanie istniejących stosunków prawnych. W tezie 2 wyroku SN z 6 kwietnia 1995r, III ARN 8/95 (OSN 1995r. Nr 18, poz. 223) stwierdzono, że "jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego, oznacza to, iż nie maja one charakteru nieodwracalnego." W rozpatrywanej przez Sąd sprawie organ administracji publicznej stwierdził, że przedmiotowe gospodarstwo rolne składało się z działek o numerach ewidencyjnych [...] o łącznej powierzchni 10, 76 ha. Obecnie brak jest w obrocie prawnym działek tak oznaczonych i o takiej powierzchni. Powierzchnia przejętych przez Skarb Państwa działek stanowi część powierzchni działki o numerze ewidencyjnym [...] stanowiącej własność osoby fizycznej oraz działki o numerze ewidencyjnym [...] zarządzanej przez PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo. Jednakże należy zauważyć, że powyższe ustalenia faktyczne nie przesądzają jeszcze o tym, że decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa wywołała nieodwracalne skutki prawne. Przede wszystkim podział nieruchomości nie oznacza, że niemożliwe jest zniesienie skutków decyzji drogą administracyjną. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika w jakich okolicznościach oraz w oparciu o jakie akty prawne doszło do podziału danej nieruchomości. Powyższe może mieć istotne znaczenie dla ustalenia, czy możliwe jest zniesienie skutków prawnych danej decyzji. Nadto wskazaną przez organ administracyjny okoliczność, że dana nieruchomość uczestniczyła następnie w obrocie cywilnoprawnym należało odpowiednio udokumentować. W aktach sprawy brak jest dokumentu z którego wynikałoby, że nieruchomość była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Za dowód na powyższą okoliczność nie można uznać wypisu z rejestru gruntów. Dopiero odpis Księgi wieczystej nieruchomości, z którego wynikać będzie stan prawny danej nieruchomości może być podstawą do poczynienia ustaleń w omawianym zakresie. Powyższe okoliczności mają istotne znaczenie dla ustalenia czy zaistniały przesłanki do zastosowania przepisów art. 156 § 2 w związku z art. 158 § 2 k.p.a. Stąd, jak wyżej stwierdzono, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 p.p.s.a. oraz § 14 ust.2 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (DZ.U. z 2002r. Nr 163 ze zm.)