Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 444/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant Referent stażysta Alicja Prusak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. F. (dalej jako: strona, skarżący, wnioskodawca, zobowiązany), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 4 października 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 27 czerwca 2017 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 18 czerwca 2016 r. seria [...] nr [...] w wysokości 500 zł.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 1 grudnia 2016 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o umorzenie należności wynikającej z ww. mandatu karnego seria [...] nr [...]. Motywując wniosek wskazał na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podał, że mieszka z matką z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne matki, w wysokości ok. 1.600 zł, przy wydatkach na mieszkanie rzędu ok. 700 zł: (energia 232,82 zł, gaz 107 zł, wywóz nieczystości ok. 20 zł, okresowo woda 642 zł). Wskazał też, że ze względu na schorzenia natury psychicznej ma on orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie kwalifikuje się jednak do otrzymania renty z uwagi na brak wymaganych lat pracy, natomiast dochód matki uniemożliwia otrzymanie pomocy społecznej (przekroczenie kryterium dochodowego). Skarżący nie posiada więc żadnego realnego dochodu, który pozwoliłby na samodzielne zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych: wyżywienia, lekarstw czy innych niezbędnych wydatków. Po opłaceniu stałych zobowiązań - w tym mieszkaniowych - rodzinie nie pozostają żadne środki finansowe. Brak jest przy tym majątku, z którego mógłby spłacić ciążące na nim zobowiązania. Skarżący podkreślił, że nie może pozwolić na dalsze obciążanie matki, której dochody są niewystarczające wobec wydatków, i która nie może ponosić konsekwencji jego wykroczeń. Końcowo nadmienił, że podjął terapię uzależnienia, które było główną przyczyną wystawienia przedmiotowego mandatu. Do wniosku załączył następujące dokumenty: orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2014 r.; zaświadczenie Stowarzyszenia A [...] z dnia 19 grudnia 2016 r., zgodnie z którym powinien być objęty długoterminową specjalistyczną psychoterapią; print screen - "USŁUGI BANKOWE dostarczane przez B" z dnia 29 listopada 2016 r., z którego wynika, że wobec strony prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego; bankowe potwierdzenia wykonania przelewów z rachunku E. P. (matki skarżącego), dokumentujące miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania; decyzję ZUS z dnia 28 września 2015 r. o przeliczeniu emerytury, z której wynika, iż E. P. od 1 listopada 2015 r. otrzymuje emeryturę w wysokości 2.043 zł brutto; mandat karny z dnia 18 czerwca 2016 r. seria [...] nr [...] na kwotę 500 zł.

Ponadto, w związku z wezwaniem organu przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialno-finansowej poprzez wypełnienie i zwrotne przekazanie druku oświadczenia o stanie majątkowym, skarżący złożył do akt takowe oświadczenie, wykazując w nim: 1) miesięczne dochody z tytułu stypendium szkolnego w wysokości 1.600 zł netto; 2) osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym: matkę ([...] lata) z dochodem 1.696,18 zł netto miesięcznie; 3) miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie w łącznej kwocie 2.684 zł, w tym: energia elektryczna 150 zł, gaz 110 zł, woda i kanalizacja 210 zł, wywóz nieczystości 19 zł, internet 80 zł, telefon 20 zł, dojazd do pracy 45 zł, spłata pożyczek (wysokość pozostałej kwoty zaległości) 37.132,44 zł, wydatki na lekarstwa i leczenie 20 zł, wydatki na własną edukację 1.430 zł, wydatki na wyżywienie 600 zł; 4) posiadane nieruchomości: spółdzielcze własnościowe mieszkanie położone w [...] przy ul. [...] o powierzchni [...] m2 oraz inne składniki majątku: gotówka w wysokości ok. 100 zł, środki zgromadzone na rachunkach bankowych w wysokości ok. 100 zł. Skarżący poinformował przy tym, że ze stypendium uczelnianego opłacane jest czesne za naukę, stąd jedynym źródłem utrzymania jest emerytura matki. Ponownie wskazał na posiadane zadłużenie z tytułu pożyczek w wysokości 37.132,44 zł, powstałe w związku z chorobą psychiczną. Załączył też powtórnie ww. dokumenty potwierdzające jego sytuację majątkową.

Rozpatrując powyższy wniosek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją z dnia 27 czerwca 2017 r., wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3 i art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.) dalej w skrócie: "ufp" oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej zwanej "kpa"), odmówił umorzenia wnioskowanej należności.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że przy ocenie wniosku organ w sposób uprzywilejowany traktował interes publiczny, nie odnosząc się w żaden sposób do przesłanki ważnego interesu obywatela. Zarzucił też brak wnikliwego rozpatrzenia jego sytuacji finansowej i życiowej, w szczególności brak rzetelnej analizy jego stanu zdrowia (przewlekła, nawracająca i niepewna w swych rokowaniach [...]) i skutków spłaty należności na sytuację skarżącego i możliwość zaspokojenia przez niego niezbędnych potrzeb. Podkreślił przy tym, że nie dysponuje on własnymi środami finansowymi, a pomoc najbliższych nie ma charakteru obligatoryjnego. Nawet więc ratalna spłata należności wykracza poza jego realne możliwości i nawet w przypadku gotowości spłaty długu przez jego matkę oznaczałoby to dla rodziny najpewniej znalezienie się w sytuacji niezaspokojenia podstawowych potrzeb.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 października 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji, podzielając w całości stanowisko o braku przesłanek całkowitego umorzenia.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2a ufp właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może umarzać w całości należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, w tym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia (art. 60 pkt 6a ufp) - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowanie prawne podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi wybór czy należność zostanie umorzona czy nie. Dyrektor Izby wyjaśnił, że wskazane w tym przepisie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego" są pojęciami nieostrymi, wymagają zatem każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Odwołując się do wyrażanych w orzecznictwie poglądów, określających sposób rozumienia tych terminów, organ wskazał, że przesłankę "ważnego interesu zobowiązanego" ocenia się, mając na uwadze kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Ważny interes zobowiązanego wiązać należy więc z sytuacją, w której zapłata objętych wnioskiem o umorzenie należności, mogłaby zachwiać podstawami egzystencji zobowiązanego. Ważny interes zobowiązanego to także sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności. Przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie strony. Ważny interes zobowiązanego nie może być wyprowadzony z własnego przekonania, że sytuacja w jakiej znalazł się zobowiązany, w związku z obowiązkiem zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jest okolicznością wyczerpującą przesłankę, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulg w spłacie należnych budżetowi państwa kwot nie udzielać, ponieważ stanowi to odstępstwo od obowiązku poniesienia ciężaru finansowego będącego skutkiem naruszenia przepisu prawa.

Należy też mieć na względzie, że zasadą jest zapłata zobowiązania w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie płatności. Odstąpienie od tej zasady i przyznanie ulgi, z uwagi na to, że odbywa się kosztem środków należnych budżetowi państwa, następuje incydentalnie, Stąd przyczyny jej zastosowania również muszą być wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania wnioskującego o ulgę. Organ podkreślił również, że skoro postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności publicznoprawnych wszczynane jest na wniosek osoby zobowiązanej, to do niej a nie do organu administracji publicznej należy wiarygodne i nie budzące wątpliwości przedstawienie wszystkich przemawiających jej zdaniem za udzieleniem ulgi okoliczności.

Odnosząc powyższe do stanu rozpatrywanej sprawy organ II instancji w pełni zaakceptował wnioski płynące z zaskarżonej decyzji o braku wystarczających podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi. Zaznaczył, że skarżący otrzymał mandat w związku z kierowaniem pojazdem innym niż mechaniczny będąc w stanie nietrzeźwości. Powstanie przedmiotowej należności nie było więc skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze. Nawet bowiem uwzględniając uzależnienie od alkoholu, do którego przyznała się strona, nie sposób przyjąć, że ukarany nie miał wpływu na powstanie wykroczenia – będąc pod wpływem alkoholu nie powinien kierować jakimkolwiek pojazdem. Tak więc, nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją określonego jej zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie. Wystawienie mandatu ma natomiast z reguły cel dyscyplinujący, tak by poprzez obciążenie finansowe osoba dopuszczająca się wykroczenia odczuła dolegliwość straty materialnej, co wynika też z określonej w art. 42 Konstytucji RP zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi więc do sytuacji przeczącej założeniom, istocie kary grzywny. Mając zatem na uwadze konieczność respektowania przypisanych interesowi społecznemu wartości, takich jak porządek publiczny, ochrona moralności publicznej, zaufanie do organów władzy – bezzasadne, zdaniem Dyrektora Izby, byłoby udzielenie stronie wsparcia ze środków należnych budżetowi państwa, albowiem w tym przypadku umorzenie grzywny stanowiłoby akceptację dla dążenia do uniknięcia kary przez ukaranego. Z tych względów słusznie oceniono w zaskarżonej decyzji, że przesłanka interesu publicznego nie wystąpiła.

W ocenie organu odwoławczego, za udzieleniem wnioskowanej ulgi nie przemawia także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Przy ocenie tej przesłanki wzięto pod uwagę informacje podane przez stronę w Oświadczeniu o stanie majątkowym, z których wynikało, że otrzymuje ona stypendium (określone jako szkolne) w wysokości 1.600 zł netto miesięcznie; ponadto prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką która uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.696,18 zł netto. Rodzina ma zapewnione warunki bytowe - posiada bowiem własnościowe spółdzielcze mieszkanie w [...] o powierzchni [...] m2. Przy tym wszelkie opłaty związane z utrzymaniem mieszkania opłaca E. P., nie obciążają więc one strony. W tych realiach, zdaniem organu, wnioskodawca był w stanie wygospodarować z otrzymywanego przez siebie stypendium kwotę pozwalającą na spłatę mandatu - jeżeli nie jednorazowo, to w ratach. Strona nie udokumentowała ponadto podnoszonych przez nią twierdzeń, że dochód ze stypendium przeznaczany jest na pokrycie kosztów nauki. W sprawie brak jest dowodów, by zobowiązany ze stypendium opłacał czesne i w jakiej wysokości. Niewiarygodne jest też, by czesne wynosiło aż 1.430 zł miesięcznie (ok. 13.000 zł rocznie), co nawet na [...] jest kwotą wysoką.

Nie stanowiła wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku także okoliczność posiadania pożyczek w wysokości 37.132,44 zł, które zostały zaciągnięte - jak twierdzi strona - z powodu choroby psychicznej. Obowiązkiem każdego obywatela jest bowiem takie gospodarowanie posiadanymi środkami pieniężnymi, aby w pierwszej kolejności uregulować ciążące na nim zobowiązania publicznoprawne a dopiero potem zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli. Zgodnie z art. 84 Konstytucji RP każdy zobowiązany jest do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Wyrażona w tym przepisie zasada nakłada zatem na każdego obowiązek regulowania danin publicznych, co - w świetle obowiązków Państwa - wydaje się być w pełni uzasadnione.

Zdaniem organu, także podnoszone przez stronę, jako argument wskazujący na trudności w poprawieniu swojej sytuacji materialnej, kłopoty ze zdrowiem nie przesądzają o zaistnieniu przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że możliwe jest podjęcie przez nią pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności, a okoliczność przyznania stypendium świadczy o możliwości edukowania się, co wskazuje, że problemy zdrowotne nie przeszkadzają stronie w prawidłowym funkcjonowaniu w społeczeństwie.

Biorąc więc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy Dyrektor Izby stwierdził, że zapłata kwoty 500 zł mandatu nie stanowi zagrożenia dla egzystencji i potrzeb bytowych strony, w związku z czym obiektywnie rozumiany ważny interes zobowiązanego nie wystąpił.

Za bezzasadne organ uznał podniesione w odwołaniu zarzuty nadania przeważającego znaczenia interesowi publicznemu nad interesem zobowiązanego oraz braku wnikliwego rozpatrzenia sytuacji strony. Zdaniem Dyrektora Izby, organ I instancji odniósł obie przesłanki wskazane w art. 64 ust. 1 pkt 2a upf do całokształtu okoliczności sprawy, poświęcając sytuacji materialno-finansowej i zdrowotnej strony należytą uwagę i wbrew przekonaniu strony, nie traktując przesłanki interesu publicznego priorytetowo. Zaznaczył przy tym, że to w interesie ukaranego - jako starającego się o ulgę - było wykazanie, że sytuacja w jakiej się znajduje uzasadnia umorzenie należności. Postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi ma bowiem swoją specyfikę, w ramach której mieści się aktywna rola wnioskującego o ulgę i to do niego należy inicjatywa dowodowa. To strona więc stosownymi dowodami przekonać organ o konieczności zastosowania wnioskowanej ulgi. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania do tego nie doszło. W tej sytuacji trudno uznać, że organ miał obowiązek wyjaśnienia ponad wszelką wątpliwość podniesionych ogólnikowo przez stronę kwestii. Również rolą organu nie jest wykazywanie stronie w jaki sposób może dokonać spłaty należności. Wskazanie natomiast w decyzji możliwości poprawy sytuacji finansowej strony poprzez podjęcie pracy znajduje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym. Jak bowiem wynika z dołączonego do wniosku o ulgę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2014 r. J. F. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Uzasadniony jest więc wniosek, że problemy zdrowotne strony nie są tak poważne, jak by to wynikało z odwołania. Zwłaszcza, że ukarany na etapie postępowania przed organem I instancji nie wspomniał, iż cierpi na [...] i że stan jego zdrowia jest ciężki - po raz pierwszy wzmianka o tym pojawiła się dopiero w odwołaniu, nie potwierdzona zresztą żadnym dokumentem. Trudno więc wymagać, by organ I instancji odnosił się do tej okoliczności, jej wpływu na powstanie długu i możliwości jego spłacenia w zaskarżonej decyzji. Strona jedynie ogólnie poinformowała organ I instancji o stwierdzonych u niej schorzeniach o charakterze psychicznym, dołączając (oprócz orzeczenia o niepełnosprawności) zaświadczenie z [...] Stowarzyszenie A - z którego wynika, że zgłosiła się do A dopiero dzień przed nadaniem wniosku o ulgę i że zalecana jest w stosunku do niej długoterminowa specjalistyczna psychoterapia - wraz z informacją iż podjęła terapię uzależnienia, które było główną przyczyną wystawienia mandatu. Jak wynika ze strony internetowej www.[...], ww. A leczy uzależnienia od narkotyków, leków, a także alkoholu, jeśli jego nadużywanie łączy się z używaniem narkotyków lub leków. Poza tym okolicznością o istotnym znaczeniu w sprawie jest fakt otrzymywania przez stronę stypendium, którego wysokość nie należy do niskich.

W skardze złożonej na powyższą decyzję do tut. Sądu skarżący zarzucił organom brak wnikliwego rozpatrzenia okoliczności sprawy i przekroczenie granic uznania administracyjnego. Ponadto wniósł o dopuszczenie dodatkowych dowodów: 1) opinii sądowo- psychiatrycznej na okoliczność poświadczenia stanu jego zdrowia, 2) zaświadczenia o skreśleniu z listy studentów na okoliczność utraty jedynego źródła dochodu w kontekście spełnienia przesłanek upf.

Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że uznaniowość w zakresie udzielania ulg nie może oznaczać dowolności ani w ocenie zebranego materiału dowodowego, ani w ocenie i interpretacji przepisów prawa. Zwrócił też uwagę na obowiązek organu w zakresie wyjaśnienia stronie postępowania z jakich przyczyn odrzucił zastosowanie danego przepisu. Podniósł, że zebrane w sprawie dowody potwierdzały, iż znajduje się on w trudnej, niezależnej od niego sytuacji, spowodowanej chorobą psychiczną. Mimo to organy uznały, że nie jest to wystarczający argument do zastosowania ulgi. Skarżący wyjaśnił, że przyczyną nieuregulowania należności z tytułu mandatu karnego było nasilenie się objawów choroby ([...] oraz [...]), które doprowadziły do stałego i przewlekłego zaniedbywania podstawowych sfer życia, w tym związanych z racjonalnym działaniem i kierowaniem swoim postępowaniem. Istotą [...] jest przewlekłe i konsekwentne [...]. Negatywne skutki takich działań są dostrzegalne, lecz dla osób zdrowych.

Zdaniem skarżącego, organ II instancji wykroczył poza brzemiennie art. 64 ufp, wskazując, że skarżący przyjął mandat karny (nie dostrzegając, że skarżący działał w okresie nasilenia choroby), a także, że odmowa udzielenia ulgi nie spowoduje zbyt dotkliwych skutków. Tymczasem, zdaniem skarżącego, jego obecna sytuacja opisana szczegółowo we wniosku i poparta dokumentami, daje podstawy do uznania, że w przypadku konieczności spłaty zadłużenia nie byłby on w stanie zaspokoić swoich potrzeb. Nadto, ocena zdolności poprawy sytuacji ma charakter hipotetyczny, bowiem żaden z organów nie wskazał na niebudzące i logicznie spójne okoliczności, które miałyby o tym stanowić. Interes osobisty skarżącego przejawiał się w tym, że znalazł się on w sytuacji nadzwyczajnej i losowej związanej z nagłą chorobą, która doprowadziła do wystąpienia u niego kryzysu psychicznego, a także pozbawiła z dnia na dzień dochodów, co opisał we wniosku i potwierdził stosownymi zaświadczeniami. Skarżący nie zgodził się też z wywodem organu co do rozumienia przesłanki interesu publicznego, argumentując, że dotyczy on również ochrony osób najsłabszych przed niezawinionymi konsekwencjami ich wyjątkowo trudnej sytuacji, zaś, jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Stąd nie można przyjąć, tak jak organ, że interes publiczny należy rozpatrywać jedynie z punktu widzenia interesu budżetu Państwa oraz zasad równości i powszechności obowiązku płacenia należności. Skarżący podniósł następnie, że ocena przesłanek udzielenia ulgi winna być dokonana na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika. W rozpatrywanej sprawie natomiast rozstrzygnięcie organu podjęte zostało w oparciu o nieaktualne informacje o sytuacji finansowej strony. Skarżący nie dysponuje już bowiem kwotą 1.600 zł z tytułu stypendium szkolnego, gdyż w związku z przebywaniem na przymusowej hospitalizacji nie rozpoczął roku akademickiego i został skreślony z listy studentów. Decyzja organu II instancji została podjęta już po rozpoczęciu roku akademickiego, zatem na dzień wydania decyzji organ mógł chociaż zweryfikować informację w tym zakresie. Tym bardziej, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna świadcząca o [...] skarżącego, co pośrednio organ przyznaje i co powinno być wzięte pod uwagę jako szczególna okoliczność (utrata świadomości i rzeczywistości).

Podsumowując, skarżący wskazał, że chociaż decyzje w sprawie udzielenia ulg wydawane są w warunkach uznania administracyjnego, to organy nie mogą odstąpić od wyjaśnienia wszelkich okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości, co miało miejsce w tej sprawie. Ponadto, przy ocenie zasadności udzielenia ulgi organ winien również uwzględnić cel, jakiemu ma służyć analizowana regulacja. Zdaniem skarżącego, instytucja umorzenia została powołana w celu ochrony osób, których zadłużenie powstało z przyczyn niezawinionych, np. choroba, a także w interesie społecznym rozumianym nie tylko jako odpowiedzialność finansowa obywateli, lecz także jako realizowanie społecznych wartości solidarności, ochrony najsłabszych i niegenerowanie kosztów publicznych związanych z egzekucją należności ze świadczeń pochodzących również ze środków publicznych. Do skargi skarżący załączył opinię sądowo-psychiatryczną z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt [...] oraz kserokopię decyzji Dziekana Wydziału [...] z dnia 2 czerwca 2017 r. o skreśleniu go z listy studentów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 21 lutego 2018 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymując w całości skargę dodatkowo wskakując na braki dowodowe postępowania dowodowego, wniósł o dopuszczenie jako dowody w sprawie dokumenty dołączone do skargi.

Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - /dalej w skrócie: "ppsa"/- oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ppsa uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Uwzględnienie skargi następuje również w razie zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 kpa lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 18 czerwca 2016 r. seria [...] nr [...] w wysokości 500 zł.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a upf, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (do których należą m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe – pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 kpa. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 kpa, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zatem Sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Z tego powodu przedłożone przez skarżącego na etapie wnoszenia skargi nowe dowody w postaci opinii sądowo-psychiatrycznej i decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów, nie mogą być podstawą oceny legalności działania organu na dzień podejmowanej zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ufp wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny, podobne jak inne, niżej powołane orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) "Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron – interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości.

W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 O.p) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.

Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

W przypadku spraw rozpatrywanych w oparciu o art. 64 ust. 1 pkt 2 upf należy mieć również na uwadze, że ponieważ postępowanie mające za przedmiot zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności budżetowej prowadzone jest na wniosek zobowiązanego, to na niego w znacznym stopniu przesuwa się obowiązek dowodzenia wystąpienia przesłanek umorzenia. W przypadku bowiem decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji lecz obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Wprawdzie obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. Rolą strony jest bowiem współdziałanie z organami w wyjaśnieniu wszystkich, mających znaczenie aspektów sprawy, zwłaszcza tych, o których wiedzę ma tylko ona sama i które z oczywistych względów mogą być organom nieznane. Aby jednak organ mógł je poddać ocenie, muszą mu one być wskazane we właściwym czasie, a nie dopiero na etapie skargi do sądu.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a upf i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Oceniając okoliczności wskazane we wniosku i przedstawione na ich poparcie dowody jakim dysponowały organy na etapie rozpoznawania żądania strony, organy administracyjne przyjęły, że nie potwierdzają one wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W ocenie Sądu, stanowisko to znajduje potwierdzenie w zgromadzonym prawidłowo przez organy materiale dowodowym, który został należycie zbadany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co potwierdzają uzasadnienia wydanych decyzji. Z ich treści wynika, że organy przeprowadziły szczegółową analizę sytuacji rodzinnej, materialno-finansowej i zdrowotnej skarżącego, poddając ocenie wszelkie argumenty i dowody mające znaczenie w sprawie, na które powoływał się skarżący. Organy, bazując na informacjach podanych przez skarżącego w oświadczeniu o stanie majątkowym, ustaliły źródła utrzymania rodziny skarżącego i ponoszone w niej miesięcznie koszty. Wzięły więc pod uwagę, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.696,18 zł netto i że on sam osiąga dochody ze stypendium (określone jako szkolne) w wysokości 1.600 zł netto miesięcznie. Trafne jest też spostrzeżenie organów, że rodzina ma zapewnione warunki bytowe, posiadając własnościowe spółdzielcze mieszkanie w [...] o powierzchni [...] m2. Nie budzą również zastrzeżeń Sądu ustalenia w zakresie ponoszonych miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania, w zakresie których uwzględniono wykazane przez stronę w oświadczeniu majątkowym wydatki na utrzymanie mieszkania, zakup żywności i lekarstw. Zasadnie w tym aspekcie organ nie dał wiary oświadczeniu skarżącego o ponoszonych kosztach związanych z nauką w wysokości 1.430 zł miesięcznie. Skoro bowiem skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, że ze stypendium opłaca czesne i w jakiej wysokości, organ miał uzasadnione podstawy do uznania oświadczenia skarżącego za niewiarygodne. Zwłaszcza, na co trafnie zwrócono uwagę, że przyjęcie kosztów nauki na takim poziomie oznaczałoby, że skarżący ponosi rocznie (od października do czerwca) wydatki z tego tytułu w wysokości ok. 13.000 zł, co wydaje się mało prawdopodobne, mając na uwadze przeciętne opłaty za studia wyższe. Sąd podziela również argumentację organów, że spłata prywatnych zobowiązań, mimo że ograniczająca posiadane środki finansowe, nie jest pozytywną przesłanką do udzielenia ulgi. W przypadku bowiem posiadania długów, z pierwszeństwa w spłacie korzystają długi wobec budżetu państwa, a nie zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli. Z tych względów zasadnie organ przyjął, że posiadane przez skarżącego zobowiązania w wysokości 37.642,06 zł nie stanowiły wystarczającego argumentu do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności publicznoprawnej. Tym bardziej, że poza dokumentami pt. "USŁUGI BANKOWE dostarczane przez B" z dnia 29.11.2016 r. i z dnia 23.02.2017 r., potwierdzających, że wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego i że dokonano zajęć egzekucyjnych na kwoty: 1.701 zł i 1.487 zł (bez wskazania jednak daty, w której zajęcie miało miejsce), skarżący nie przedstawił żadnych dowodów tak co do tytułu posiadanego zadłużenia, jak i jego wpływu na aktualną sytuację finansową (skarżący nie wykazał, czy posiadane zobowiązania spłaca - i z jakiego źródła, jak też czy egzekucja nadal jest prowadzona i kiedy miało miejsce ostatnie zajęcie komornicze).

W tym miejscu można jedynie dodatkowo zauważyć, iż na etapie postępowania sądowego skarżący ubiegając się o prawo pomocy, wskazał dodatkowo na drugi z posiadanych rachunków bankowych w C w [...]

Wbrew twierdzeniom skarżącego, w zaskarżonej decyzji organ dokonał analizy skutków spłaty mandatu, w kontekście możliwości zaspokojenia przez niego podstawowych potrzeb życiowych, wyprowadzając z ustalonych okoliczności stanu faktycznego prawidłowy - w dacie podjęcia rozstrzygnięcia - wniosek, że skarżący jest w stanie wygospodarować z otrzymywanego przez siebie stypendium kwotę pozwalającą na spłatę mandatu, jeżeli nie jednorazowo, to w ratach. Tym bardziej, że wydatki za utrzymanie mieszkania nie obciążały skarżącego (z przedstawionych rachunków wynikało, że koszty te pokrywa jego matka). Na akceptację zasługuje więc konkluzja organu, że w świetle zebranego materiału dowodowego (aktualnego na dzień wydania skarżonej decyzji), odmowa umorzenia nie prowadziłaby do skutku w postaci zachwiania podstawami egzystencji skarżącego i w rezultacie nie powodowałaby zagrożenia dla jego istotnego interesu.

Bez wpływu na stanowisko organów w tym zakresie pozostaje okoliczność, że skarżący, na etapie wnoszenia skargi do Sądu, podniósł dodatkowy argument o utracie dochodu ze stypendium, przedkładając na jego poparcie decyzję Dziekana Wydziału [...] o skreśleniu go z listy studentów. Jak już bowiem wyżej wskazano Sąd administracyjny bada jedynie zgodność z prawem wydanej przez organ decyzji i nie może orzekać merytorycznie za organ. Stąd, badając prawidłowość zaskarżonej decyzji ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Skoro więc okoliczność utraty źródła dochodu nie została przez skarżącego zgłoszona podczas postępowania przed organami administracyjnymi, nie mogła ona mieć znaczenia przy ocenie prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że skarżący miał możliwość uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie i to jeszcze na etapie postępowania przed organem I instancji (ww. decyzja o skreśleniu z listy studentów została wydana 2 czerwca 2017 r.), czego jednak nie uczynił, chociaż to do niego, jako inicjatora postępowania o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych należało dostarczenie wszelkich informacji i dowodów świadczących o jego sytuacji finansowej, w szczególności gdy traci on jedyne źródło dochodu.

Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozostawia również wątpliwości, że rozważając okoliczności sprawy organ wziął pod uwagę stan zdrowia skarżącego. W tym zakresie poddano ocenie przedstawione przez stronę dowody w postaci: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z możliwością podjęcia pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności oraz zaświadczenie Stowarzyszenia A [...] z dnia 19 grudnia 2016 r., z którego treści wynikało, że skarżący powinien być objęty długoterminową specjalistyczną psychoterapią (bez wskazania jednak rodzaju schorzenia). W świetle oferowanych przez stronę dowodów i argumentacji podnoszonej we wniosku o umorzenie (jak też w odwołaniu) nie sposób odmówić racji stanowisku organu, że skarżący nie wykazał, by choroba, na którą cierpi wykluczała możliwość racjonalnego kierowania swym zachowaniem i automatycznie przesądzała o ziszczeniu się przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Jak słusznie dostrzegł Dyrektor Izby, na etapie postępowania przed organem I instancji skarżący jedynie ogólnie poinformował, iż stwierdzono u niego schorzenia o charakterze psychicznym, na dowód czego przedstawił ww. zaświadczenie. Z dokumentu tego jednak w żaden sposób nie wynikało, jaki jest to rodzaj schorzenia i jakie wywołuje skutki na sferze funkcjonowania skarżącego. Przy tym, jak ustalono na podstawie informacji ze strony internetowej www.[...], Zakład ten leczy uzależnienia od narkotyków, leków, a także alkoholu, jeśli jego nadużywanie łączy się z używaniem narkotyków lub leków. Również na etapie postępowania odwoławczego skarżący jedynie sygnalizował, iż cierpi na [...], nie przedstawiając na poparcie wskazanych okoliczności żadnych dowodów. W tych okolicznościach organy nie miały podstaw do przyjęcia, jak podnosi skarżący w skardze, że na skutek choroby znajduje się on w stanie uniemożliwiającym racjonalne działanie i kierowanie swym postępowaniem. W powiązaniu bowiem z okolicznością podjęcia przez stronę studiów, jak też mając na uwadze wskazania wiedzy, że osoby cierpiące na to schorzenie są zdolne, po poddaniu kuracji, normalnie funkcjonować, nie można zarzucać dowolności stanowisku organów, że stan zdrowia skarżącego nie przemawiał za spełnieniem rozumianej obiektywnie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Jak słusznie podkreślił organ w odpowiedzi na skargę, trudno było w tej sytuacji wymagać, by tak organ I jak i II instancji odnosili się do tej okoliczności, jej wpływu na powstanie długu i możliwości jego spłacenia w zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w zestawieniu z posiadaną predyspozycją do kształcenia się skarżącego w systemie wyższym.

Dopiero na etapie postępowania sądowego skarżący przedłożył dokument opisujący jego stan zdrowia, tj. opinię sądowo-psychiatryczną, sygn. akt [...] z dnia 9 października 2017 r. wydaną zgodnie z Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich. Ponieważ jednak opinia ta wydana została już po zakończeniu postępowania odwoławczego i po doręczeniu skarżącemu decyzji będącej przedmiotem skargi, wnioski z niej płynące nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności kontrolowanej przez Sąd decyzji.

Zdaniem Sądu za prawidłowy należy również uznać wniosek organów co do braku w sprawie przesłanki "interesu publicznego". Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo wywiódł, że za "interes publiczny" należy uznać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Organ podkreślił przy tym, że powstanie przedmiotowej należności nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, nawet jeżeli do niego doszło z powodu uzależnienia od alkoholu, do którego przyznał się skarżący, co nie jest bez znaczenia przy rozstrzyganiu spraw w przedmiocie udzielenia ulgi. Ulga w spłacie jest bowiem rozwiązaniem stosowanym incydentalnie, stąd przyczyny jej zastosowania również muszą być wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania wnioskującego o ulgę.

Skład orzekający w sprawie niniejszej nie podziela jednak argumentacji organu, że tylko w przypadkach zdarzeń nadzwyczajnych np. klęski żywiołowej możliwe jest ziszczenie się przesłanek warunkujących udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnej. Jak już bowiem wyżej wskazano, w orzecznictwie administracyjno-sądowym dominuje obecnie pogląd (podzielany w pełni przez tut. Sąd), że ważny interes podatnika należy postrzegać szerzej, biorąc pod uwagę nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz ponoszonych wydatków. Skład orzekający w niniejszej sprawie całkowicie akceptuje także wyrażany na tym tle w orzecznictwie pogląd, że nie leży w interesie publicznym sytuacja, w której w przypadku spłaty przez zobowiązanego należności budżetowych zaszłaby konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej. Interes publiczny należy bowiem rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2001 r., sygn. III SA 830/00).

Trudno także zgodzić się z dalszą argumentacją organu, iż sama okoliczność powstania należności ma determinujące znaczenie dla oceny istnienia interesu publicznego, albowiem zastosowanie ulgi w spłacie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym stanowiłoby w istocie zaprzeczenie wyrażonej w art. 42 Konstytucji RP zasady nieuchronności odpowiedzialności karnej. Zauważyć bowiem należy, że taka wykładnia organów przeczy samej ustawowej instytucji umorzenia należności, która przecież nie wyłączyła z jej zakresu należności budżetowych, wynikających z grzywien karnych. Gdyby więc ustawodawca zamierzał w pełni zrealizować konstytucyjną zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w znaczeniu takim jak sugerował organ, to winien on w ogóle wyłączyć możliwość, udzielania ulgi w trybie art. 64 upf w stosunku do tej kategorii należności budżetowych, czego nie uczynił. W związku z tym, jak podnosi się w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2017 r. o sygn. V SA/Wa 246/16) podstawą odmowy umorzenia zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do oceny charakteru należności objętej postępowaniem, albowiem dla wydania decyzji w sprawie umorzenia należności w trybie art. 64 ust. 1 ufp nie ma pierwszorzędnego znaczenia wychowawczy charakter ciążącej na osobie zobowiązanej należności.

Co prawda, w interesie społecznym jest płacenie kar, które są dolegliwością i mają na celu wymuszanie na obywatelu zaniechania działań niezgodnych z prawem, jednak wychowawcza funkcja kary nie może jednak stanowić zasadniczego argumentu, jakim posługuje się organ, ważąc interes publiczny z indywidualnym interesem strony, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Organ w swych rozważaniach całkowicie bowiem pominął, że przejawem interesu publicznego jest również respektowanie takich wartości jak wskazane przez stronę w skardze solidarność, ochrona najsłabszych i ograniczenie ewentualnych wydatków np. na pomoc społeczną.

Niemniej jednak, mimo tej wadliwości zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż dostrzeżone uchybienia nie miały takiego charakteru, by wywołać wymagany art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa skutek istotnego wpływu na wynik sprawy. Sąd akceptuje bowiem ostateczną konkluzję organu, że sytuacja skarżącego z perspektywy interesu społecznego nie uzasadniała udzielenia ulgi. Mając bowiem na uwadze materiał dowodowy, na podstawie którego rozstrzygał organ, uprawniony jest wniosek, że strona posiadała środki pieniężne wystarczające do uiszczenia kary pieniężnej, wobec czego ulgi sprzeczne byłoby z interesem publicznym. Skoro bowiem skarżący dysponował dochodem ze stypendium i miała zapewnione warunki bytowe, nie ponosząc przy tym kosztów opłat za mieszkanie, to zapłata grzywny nie spowoduje konieczności korzystania ze świadczeń pomocy społecznej oraz nie ograniczy zaspokajania jego potrzeb materialnych. W konsekwencji, zdaniem Sądu, wyważenie interesu publicznego z indywidualnym interesem skarżącego doprowadziło organy do słusznego przekonania, że jego wniosek w przedmiocie umorzenia należności publicznoprawnej, w opisanym stanie faktycznym nie zasługiwał na uwzględnienie.

Można również , jedynie na marginesie dodać w aspekcie oceny samej postawy społecznej skarżącego, iż jak wskazywał sam w uzasadnieniu swojego wniosku o umorzenie należności, podjął terapię uzależnienia , które było przyczyną wystawienia mandatu karnego (kierowanie pojazdem innym niż mechaniczny w stanie nietrzeźwości). Z kolei z dokumentacji przedłożonej na etapie postępowania sądowego wynika iż nadal nadużywa on alkohol, oraz co istotniejsze nie kontynuuje leczenia stwierdzonego u niego schorzenia – [...].

Poza zatem postawą roszczeniową i usprawiedliwiania swojego zachowania skutkami choroby, brak jest z jego strony jakiegokolwiek wysiłku , zmierzającego do zmiany dotychczasowej swojej sytuacji.

Reasumując Sąd stwierdza, że organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje skarżący. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił stan zdrowotny, sytuację ekonomiczną oraz rodzinną skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 kpa. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 kpa. Podkreślić należy, że dopiero na etapie skargi, czyli już po zakończeniu przez organ postępowania administracyjnego skarżący przedstawił dodatkową argumentację swojego wniosku, załączając również dodatkowe dowody, które mogłyby mieć ewentualne znaczenie, ale co należy podkreślić, przy wydaniu rozstrzygnięcia w jego sprawie przez organ, a nie przez Sąd. Sąd administracyjny, o czym była już wyżej mowa, nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny, zatem wszelka zatem argumentacja skarżącego, złożona dopiero w postępowaniu sądowym, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie miała wpływu na kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. Z tych powodów Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych zawartych w skardze. Co do zasady bowiem sąd administracyjny nie powinien przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., V SA 671/00).

Nie znajdują zatem uzasadnionych podstaw podniesione w skardze zarzuty braku rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego w sposób wnikliwy, wyczerpujący i nie budzący wątpliwości, co zdaniem skarżącego doprowadziło do błędnej analizy tego materiału i wydania błędnego rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze przekroczenia przez organy granic uznania administracyjnego, czy działania wbrew instytucji umorzenia określonej w ustawie. W ocenie Sądu, zarzuty skarżącego stanowią próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Jeszcze raz podkreślić należy, że obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Organ nie miał natomiast obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny okoliczności wskazanych przez stronę.

Uzupełniająco Sąd wskazuje, że wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do organów administracyjnych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ma to znaczenie wobec przedstawienia przez skarżącego nowych dowodów, które dotychczas nie były przedmiotem analizy przez organy, gdyż albo nie zostały mu przez skarżącego przedstawione, albo tez, co istotniejsze dotyczą one okoliczności zaistniałych już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Uwaga ta dotyczy w szczególności, skreślenia skarżącego z listy studentów z uwagi na jego własna rezygnację z kontynuowania nauki i związana z tym faktem utrata stypendium. A także zawisłego przed sądem powszechnym postępowania zmierzającego do umieszczenia skarżącego z wniosku jego matki na przymusowym leczeniu psychiatrycznym.

Obie te okoliczności, aczkolwiek z uwagi na procedurę nie mogły podlegać ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu, niewątpliwie wskazują jednakże na to, iż obecna sytuacja skarżącego znacząco odbiega od tej, która legła u podstaw wydania obecnie rozpoznawanej decyzji organów odmawiających udzielenia ulgi w płatności należności.

Sąd zauważa również, iż mając na uwadze treść przedłożonej na etapie postępowania sądowego opinii sądowo-psychiatrycznej mogą powstać wątpliwości, co do poczytalności skarżącego w dacie przyjęcia mandatu karnego. Ta jednakże okoliczność nie podlega ocenie zarówno organów jak i sądu rozpoznającego niniejszą sprawę dotyczącą kwestii ewentualnego umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści tego przepisu, podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna.

Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.