Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 834/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, ust. 6, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j, art. 72 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1100
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
article: art. 8 par. 1, art. 9, art. 11, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 2 sentencji w zakresie dotyczącym ustalenia daty początkowej przyznania skarżącemu – K. G. świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego K. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., znak: [...], orzekającą o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad J.G. (pkt 1) i przyznało K.G. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad J.G. na okres od dnia 1 lipca 2021 r. na czas nieokreślony, w kwocie 1.971 zł miesięcznie (pkt 2).

Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 maja 2021 r. K.G. złożył w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J.G.. Do akt sprawy wnioskodawca załączył: orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w Z. nr akt [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r., z którego wynika, iż E.G. posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od: nie da się ustalać; orzeczenie lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w Z. nr akt [...] z dnia [...] marca 2020 r., z którego wynika, że J.G. posiada całkowitą, trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od: nie da się ustalić, oraz decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o utracie przez K.G. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 1 lipca 2021 r. z powodu upływu okresu jego pobierania.

Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. odmówił K.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J.G.. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazał, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia przed ukończeniem 25 roku życia. Ponadto K.G. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do dnia 30 czerwca 2021 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz niezastosowanie art. 17 ust. 6 u.ś.r., co skutkowało nieprzyjęciem przez organ, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji I instancji w całości i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 15 lipca 2021 r. Kolegium wezwało K.G. do doręczenia dokumentu potwierdzającego okres, od kiedy i do kiedy pobierał zasiłek dla bezrobotnych i czy obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W dniu [...] r. wpłynęło do organu pismo z załączoną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o utracie przez K.G. prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 1 lipca 2021 r. z powodu upływu okresu jego pobierania.

Po rozpoznaniu odwołania Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji i orzekło jak powyżej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że K.G. sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką – J.G. (wobec której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy zobowiązany jest do alimentacji), nie podejmując w związku z koniecznością sprawowania tejże opieki zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Mąż J.G. – E.G. posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. J.G. jest osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji. Od 1 lipca 2021 r. nie zachodzi żadna negatywna przesłanka wskazana w treści art. 17 ust. 5 u.ś.r., leżąca czy to po stronie osoby sprawującej opiekę, czy też po stronie osoby opieki wymagającej, a uniemożliwiająca organowi administracji przyznanie K.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J.G., albowiem pobieranie przez K.G. zasiłku dla bezrobotnych skończyło się z dniem 30 czerwca 2021r.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło przy tym, że, jak słusznie zauważył organ I instancji, wyjątek ten nie dotyczy osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Zasiłek dla bezrobotnych pełni rolę substytutu wynagrodzenia, jego celem jest dostarczenie środków utrzymania osobie, dla której nie ma propozycji odpowiedniej pracy, ale która oczekuje zatrudnienia. Należy przyjąć, że zmieniło się jedynie źródło, z jakiego dochód ten przysługuje.

Następnie mając na względzie zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" Kolegium stwierdziło, że chodzi o rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi więc o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej.

Kolegium wyjaśniło przy tym, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wychodząc z powyższych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie zakwestionowało ani spełnienia przez K.G. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, ani wypełnienia pozostałych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a wynikających z treści normy zawartej w art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 u.ś.r.

Odnosząc się zaś do kwestii rozstrzygnięcia możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście okresu, w jakim powstała niepełnosprawność J.G., Kolegium stwierdziło, że mając na uwadze jednoznacznie określony przez ustawodawcę warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, choć co do zasady zgadza się z poglądem wyrażonym przez organ I instancji, że w sprawie brak możliwości ustalenia daty postania niepełnosprawności J.G. uzasadnia odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, to jednocześnie stanęłoł na stanowisku, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, a będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13.

W konkluzji, mając na uwadze jednolite i ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Ł. i przyznało K.G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J.G. od dnia 1 lipca 2021 r. (od dnia zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych) na czas nieokreślony (zgodnie z ważnością orzeczenia o niepełnosprawności).

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł K.G., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Zaskarżając tę decyzję w części, tj. w zakresie oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r., poprzez niezastosowanie jego niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie wskazanego świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 30 czerwca 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 20 maja 2021r.

Z tych względów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w niniejszej sprawie istnieją podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. i ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu od miesiąca, w którym złożył wniosek.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że gdyby prawodawcy zależało na pozbawieniu osób bezrobotnych możliwości ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne, z pewnością uczyniłby to w powyższym przepisie, tj. art. 17 u.ś.r. Natomiast z samego faktu, że z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyeliminowane osoby z ustalonym prawem do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego nie da się wyprowadzić wniosku, że również osobom bezrobotnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Podkreślić bowiem należy, że status bezrobotnego jest tylko jedną z przesłanek do ustalenia prawa do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, których to przyznanie dopiero pozbawia osobę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Inną natomiast jest sytuacja, gdy określona osoba pobiera świadczenie pielęgnacyjne, co pozbawia ja statusu bezrobotnego. Oznacza to, że osoba zarejestrowana jako bezrobotna w Urzędzie Pracy może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a dopiero fakt pobrania takiego świadczenia pozbawia ją statusu bezrobotnego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony, co pozwoliło na przyśpieszenie jej rozpoznania.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadnia jej uchylenie w części określonej w sentencji niniejszego wyroku.

W tym względzie należy w pierwszej kolejności wskazać, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej, ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a) u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 17 ust. 1b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Dodać przy tym należy, że z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto, stosownie do art. art. 17 ust. 6 u.ś.r., zarejestrowanie w powiatowym urzedzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, uznając wbrew stanowisku organu I instancji, że spełnił on wszystkie przesłanki do uzyskania tego świadczenia.

Zdaniem Sądu, ustalenia Kolegium w powyższym zakresie należy uznać za prawidłowe, znajdują one bowiem potwierdzenie w zgromadzonym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym, z zachowaniem reguł postępowania wyjaśniającego określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W szczególności, z ustalonego przez Kolegium stanu sprawy wynika, że K.G. sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką – J.G. (wobec której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy zobowiązany jest do alimentacji), nie podejmując w związku z koniecznością sprawowania tejże opieki zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Mąż J.G. – E.G. posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. J.G. jest osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji.

W tych okolicznościach sprawy zasadność przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium nie budzi wątpliwości Sądu, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104). Dodać jedynie w tym miejscu należy, że wbrew stanowisku organu I instancji w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b) u.ś.r., a to z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b) u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Wskazany wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę.

Z uwagi na powyższe należało uznać, że jedyną kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje to, od kiedy powinno zostać przyznane skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką J.G.

Zdaniem skarżącego, początkową datą przyznania mu tego świadczenia powinien być 1 maja 2021 r., tj. świadczenie pielęgnacyjne powinien otrzymywać począwszy od miesiąca, w którym złożył wniosek o ustalenia prawa do tego świadczenia.

Z kolei w ocenie Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu od 1 lipca 2021 r. z uwagi na to, że do 30 czerwca 2021 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a więc od dnia zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych, na czas nieokreślony (zgodnie z ważnością orzeczenia o niepełnosprawności).

Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia wskazanej kwestii spornej w niniejszej sprawie jest brzmienie art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Powołany przepis ustanawia zatem klarowną zasadę określającą datę początkową przyznania wnioskowanego świadczenia - jest nią co do zasady pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Jak wynika z akt sprawy i twierdzeń skarżącego, złożył on do organu I instancji w dniu 26 maja 2021 r. kompletny wniosek z dnia 20 maja 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natapiło to zatem w okresie pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych (do 30 czerwca 2021 r.). W świetle zatem powyższej zasady, świadczenie pielęgnacyjne powinno mu być przyznane od maja 2021 r.

Tymczasem Kolegium, odstępując od powyższej zasady wyrażonej w art. 24 u.ś.r., za miarodajną w sprawie przyjęło datę zaprzestania pobierania przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, a nie datę złożenia przez niego w organie kompletnego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji należało uznać, że Kolegium przyznając skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od 1 lipca 2021 r. de facto wykluczyło skarżącego - na okres zakreślony datą złożenia wniosku do dnia 30 czerwca 2021 r. (dnia zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych) - z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Podkreślić przy tym należy, że przyznane skarżącemu od 1 lipca 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne opiewa na wyższą kwotę niźli zasiłek dla bezrobotnych (w świetle art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, wysokość zasiłku dla bezrobotnych wynosi: 1) 1200 zł miesiącznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku; 2) 942,30 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku), co nie pozostaje bez wpływu na sytuację dochodową skarżącego i zasadność złożenia w maju 2021 r. wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc w okresie pobierania jeszcze zasiłku dla bezrobotnych.

Zdaniem Sądu, powyższa praktyka orzecznicza organu odwoławczego nie znaduje oparcia w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium nie może zapominać, że przyznanie świadczeń rodzinnych nie zostało pozostawione uznaniu organów, a zależy wyłącznie od spełnienia przesłanek określonych w ustawie i jego rolą jest jedynie właściwa ocena ich spełnienia.

Jednocześnie Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela na gruncie rozpoznawanej sprawy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że posiadanie statusu bezrobotnego z prawem do zasiłku dla bezrobotnych nie wyłącza wnioskodawcy z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pięlęgnacyjne. Z punktu zaś widzenia statusu bezrobotnego, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.), dopiero przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych (vide: np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1120/20, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 913/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając powyższe należało stwierdzić, że Kolegium nie objęło zakresem swego rozstrzygnięciem całego wnioskowanego okresu świadczeniowego. W sentencji zaskarżonej decyzji bowiem w żadnej mierze nie odniosło się do daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec złożonego przez skarżącego wniosku w maju 2021 r., a tym samym możliwego w niniejszej sprawie zbiegu wnioskowanego świadczenia i pobieranego zasiłku dla bezrobotnych. Taki zaś obowiązek odniesienia się do tych kwestii niewątpliwie nakładała na Kolegium norma prawa materialnego – powołany art. 24 u.ś.r., na co trafnie zwrócono uwagę w skardze.

Zauważyć przy tym należy, że w toku rozpoznawania sprawy Kolegium nie dopełnio wobec strony postępowania również swoich obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 k.p.a. związanych z pouczeniem o skutkach uwzględnienia wniosku skarżącego, stosownie do art. 24 u.ś.r., i zarazem o skutkach płynących dla niego z regulacji zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, związanych z utratą statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z tego tytułu.

Za realizację obowiązków informacyjnych organu nie sposób bowiem uznać lapidarnego stwierdzenia dotyczącego przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "od dnia zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych". Podobnie warunków tych nie spełnia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie dotyczące regulacji zawartej w art. 17 ust. 6 u.ś.r., iż: "jak słusznie zauważył organ I, wyjątek ten nie dotyczy jednakże osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Zasiłek dla bezrobotnych pełni rolę sybstytutu wynagrodzenia, jego celem jest dostarczenie środków utrzymania osobie, dla której nie ma propozycji odpowiedniej pracy, ale która oczekuje zatrudnienia. Należy przyjąć, iż zmieniło się jedynie źródło, z jakiego dochód ten przysługuje". Podkreślić w tym kontekście z całą mocą należy, że Kolegium uchyliło w całości decyzję organu I instancji w niniejszej sprawie.

Reasumując, w ocenie Sądu, Kolegium niezasadnie uznało, że pobieranie zasiłku dla bezrobotnych stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 17 ust. 6 u.ś.r. Przepis ten stanowi jedynie, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posidanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego i od zasady tej nie wprowadza żadnych wyjątków. Tym samym Kolegium wykluczyło skarżącego z kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na okres 2 miesiący, nie wyjaśniając dostatecznie motywów swego działania i zarazem nie pouczając strony o ewentualnych skutkach przyznania świadczenia, stosownie do jej oczekiwań związanych ze złożonym w maju 2021 r. wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ten sposób Kolegium uchyliło się od znalezienia właściwego rozwiązania procesowego umożliwiającego skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia przez niego stosownego wniosku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, które organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni. Przy czym przedmiotem ponownego rozstrzygnięcia będzie wyłącznie kwestia dotycząca początkowej daty, od której skarżącemu powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z punktu widzenia normy zawartej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., a zatem przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia wymaganego przez ustawę wniosku.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części określonej w sentencji wyroku. W tym zakresie została ona wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 8 § 1, art. 9, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie o art. 200 i art.205 § 2 p.p.s.a. w związku w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, będącego radcą prawnym, w wysokości 480 zł.

dc