Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 607/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Joanna Zdrzałka /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 607/20

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], Burmistrz Miasta odmówił przyznania T. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – K. J.

Uzasadniając wydaną decyzję organ wskazał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], K. J. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ww. orzeczenia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2011 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", jako że niepełnosprawność nie powstała nie późnej niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zdaniem organu I instancji, pozostawanie przez skarżącego w związku małżeńskim z osoba wymagająca opieki również skutkuje zaistnieniem negatywnych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżący nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec czego po jego stronie zachodzi negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 5 lit. a) u.ś.r. Brak jest również podstaw prawnych, aby małżonka zakwalifikować jako osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 z późn. zm.) – dalej: "k.r.o.", obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązki współmałżonków w trakcie trwania związku małżeńskiego nie zostały natomiast zdefiniowane jako obowiązki alimentacyjne, lecz uregulowano je w odrębny i jednocześnie szczególny sposób jako prawa i obowiązki małżonków (art. 23 i art. 27 k.r.o.).

Ponadto ustalono, że skarżący nie figuruje w ewidencji urzędu pracy jako osoba bezrobotna. W toku postępowania skarżący złożył oświadczenie, ze nie podejmował zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od 1992 r. W ocenie organu oznacza to, że brak aktywności zawodowej nie był podyktowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Skarżący nie spalenia zatem określonej art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Niezależnie od powyższego organ I instancji podał, że skarżący z dniem [...] marca 2018 r. uzyskał uprawnienia do świadczenia emerytalnego. Względem skarżącego zachodzi tym samym także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

T. D. wniósł odwołanie od tej decyzji, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 190 Konstytucji RP. Wskazał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto organ I instancji naruszył art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pozostawanie w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia, w sytuacji gdy tego rodzaju wykładnia, w świetle postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. P 38/09, narusza konstytucyjną zasadę ochrony rodziny. Przyjęcie, że uprawnienie do świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – w wysokości stanowiącej różnicę między wnioskowanym świadczeniem a świadczeniem emerytalnym, stanowiło zaś naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podało, że mimo podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji są natomiast zobowiązane do stosowania obowiązujących rozwiązań prawnych, a nie tworzenia ich. Za zasadne Kolegium uznało również przyjęcie, że względem skarżącego zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wobec uzyskania przez niego prawa do emerytury.

Organ II instancji nie podzielił natomiast stanowiska Burmistrza Miasta w zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., przyjmując, że pozostawanie w związku małżeńskim nie może stanowić przeszkody w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wywodząc taką wykładnię z treści przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi obowiązek alimentacyjny jednego małżonka wobec drugiego wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, T. D. reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Powtarzając zarzuty sformułowane w odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji skarżący zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ) u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przy kontroli legalności Sąd kieruje się wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2000 r., sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5.11.2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że chociaż zaskarżona decyzja nie jest wolna od wad, to jednak nie miały one wpływu na wynik sprawy, bowiem wyrażone ostatecznie stanowisko co do braku spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowe.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec zawartego w niej wniosku, na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., który przyznaje stronie prawo zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sprawy w takim trybie, przy braku żądania pozostałych stron przeprowadzenia rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wskazały 4 zasadnicze powody odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jego żoną.

Pierwszym był brak spełnienia warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wskazanego przez ustawodawcę okresu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organy obu instancji orzekające w sprawie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia w oparciu o ten właśnie przepis, bez uwzględnienia skutków, jakie wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Powołany wyrok TK nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jednakże powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii.

Wobec tego, w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wprowadzonego w art. 17 ust. 1b.

W obecnej sytuacji prawnej, także zaistniałej w rozpoznawanej sprawie oznacza to, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, co zostało powszechnie przyjęte w orzecznictwie (por. wyroki NSA z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podnoszony przez organ I instancji fakt pozostawania K. J. w związku małżeńskim jako okoliczność wyczerpująca przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), nie został natomiast uznany przez organ odwoławczy za przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie rozwijając szerzej argumentacji w tym względzie, jako że Sąd aprobuje stanowisko Kolegium, stwierdzić jedynie należy, że zaprezentowana przez organ I instancji wykładnia ww. przepisu jest nie tylko jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. Wywodząc bowiem z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność (zwrócił na to uwagę również WSA w Rzeszowie w wyrokach z dnia 23.05.2012 r., II SA/Rz 283/12 oraz z dnia 8.06.2012 r., II SA/Rz 387/12). Taka zaś konstatacja uprawnia do zastosowania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, uwzględniającej konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69).

Trzecim z powodów odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego organy uznały fakt ustalenia mu prawa do emerytury, która to okoliczność wymieniona została w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jako kolejna negatywna przesłanka przyznania tego świadczenia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża jednak stanowisko, zbieżne zresztą z dominującym obecnie w orzecznictwie, że dla sposobu rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie jest wystarczające skorzystanie wyłącznie z wykładni językowej tego przepisu, ale konieczne jest sięgnięcie także do innych metod wykładni, co jest dopuszczalne nawet wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, lecz przemawia za tym silne uzasadnienie aksjologiczne albo wykładnia językowa prowadzi do absurdalnych lub niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4, W. Jakimowicz Wykładnia w prawie administracyjnym Zakamycze 2006, str. 551-552).

Należy również zaznaczyć, że omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17. ust. 5. pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.

Choć wyrok Trybunału odnosi się do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie zaś do emerytury, to jednak istotne są uwagi zawarte zarówno w uzasadnieniu tego wyroku Trybunału, jak i w innych jego orzeczeniach. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyroki TK z 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, 17 maja 1999 r., P 6/98, 4 stycznia 2000 r., K 18/99, 18 grudnia 2000 r., K 10/00 21 maja 2002 r., K 30/01, 28 maja 2002 r., P 10/01 i 18 marca 2014 r., SK 53/12). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10, 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, 18 czerwca 2013 r., K 37/12, 5 listopada 2013 r., K 40/12 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., K 38/13 wskazując, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, a uprawnionym do świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.

Z tego względu zrodziła się potrzeba funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., zapewniającej możliwość przyznania rekompensaty finansowej w pełnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego także emerytom opiekującym się osobami niepełnosprawnymi.

W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury W podobny sposób wypowiedział WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Go 774/19, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r.,. II SA/GL 1234/19, a także WSA w Łodzi w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., II SA/Łd 653/19, podkreślając, że posiadanie uprawnienia do emerytury, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela co do zasady wyrażony w powołanych orzeczeniach pogląd, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., podkreślając przy tym, że negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wiązana musi być nie tylko z uzyskaniem samego prawa do emerytury, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2019 r., II SA/Po 865/19).

Pogląd ten stoi w opozycji do stanowiska organów, które opierając się na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonały błędnej interpretacji tego przepisu. Kwestia ta nie mogła mieć jednak wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy, bowiem w przypadku skarżącego nie zostały spełnione zasadnicze przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie to stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, spowodowanej rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie jest też kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Ten związek jest istotą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Skarżący, jak sam wskazał w oświadczeniu złożonym po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, od 1992 r. nie pozostawał w zatrudnieniu i nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej. Od dnia [...].03.2018 r. nabył uprawnienie do emerytury, a nastąpiło to z osiągnięciem wieku emerytalnego przez osobę niezatrudnioną.

Wcześniej, w październiku 2017 r zawarł związek małżeński z K. J., nie będąc wcześniej zatrudnionym, a zatem podejmując opiekę nad żoną nie zrezygnował z zatrudnienia. Sąd oczywiście bierze pod uwagę, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreślono żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, stąd nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy nawet dłużej przed złożeniem wniosku, ale warunkiem jest, aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał.

W przypadku skarżącego rezygnacja z zatrudnienia po to, by opiekować się żoną nie nastąpiła w żadnym momencie, bowiem nie był on zatrudniony od ponad 27 lat.

Jak podkreślił WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 211/20, (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy.

Okoliczność ta została prawidłowo oceniona przez organ I instancji, który przyjął brak spełnienia przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ II instancji nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu swojej decyzji, skupiając się na innych przesłankach, ocenionych przez Sąd wcześniej. Brak należytego rozważenia tej zasadniczej kwestii i brak weryfikacji stanowiska organu I instancji w tym zakresie stanowią o wadliwości zaskarżonej decyzji związanej z naruszeniem przepisów postepowania – art. 107 § 3 k.p.a., który wymienia niezbędne składniki uzasadnienia faktycznego decyzji, nakazując wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których oparł swoją ocenę, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Sąd uznał jednak, że naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia i podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przesądza o odmowie przyznania skarżonemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzja o takiej treści została przez organy wydana.

Jak wskazano na wstępie, nie wszystkie naruszenia prawa skutkują uchyleniem decyzji, może to nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie warunki te nie zostały spełnione (stwierdzone naruszenia nie mogły mieć i nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy), wobec czego Sąd w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.