Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 317/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek W. S., dalej wnioskodawca, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 317/14 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

W dniu 23 kwietnia 2014 r. wnioskodawca, w ustawowym terminie, złożył do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 10 kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy zgodnie z jego wnioskiem. Podniósł, że dokonano błędnej oceny sytuacji materialnej jego i jego rodziny.

Stwierdził, że wskazana kwota 2507,19 zł brutto miesięcznie w wielodzietnej, wielopokoleniowej rodzinie (łącznie osiem osób), w sytuacji konieczności poniesienia szeregu niezbędnych dla przeżycia kosztów, wyszczególnionych i wykazanych załączonymi do wniosku PPF dokumentami, wypełnia w pełni przesłankę ubóstwa.

Wnioskodawca nie zgodził się z twierdzeniem, że nie wykorzystuje gospodarstwa rolnego do czerpania z niego dochodów i podniósł, że grunty są w całości uprawiane, a dochodowość gospodarstwa została udokumentowana urzędowymi zaświadczeniami dołączonymi do wniosku. Dodał, że dochody te osiągane są jednak w naturze, w plonach, które są w całości konsumowane przez rodzinę i niewielką trzodę oraz zapewniają niezbędne środki na przeżycie. Podniósł, że część gospodarstwa to las, który nie przynosi dochodów, a zapewnia jedynie drewno na opał. Wskazał, że możliwa do wykorzystania rolniczo powierzchnia gruntów wynosi więc nie 10,8845 ha, lecz 5,1755 ha (hektary przeliczeniowe).

Podniósł, że nie może zbyć gospodarstwa, bowiem nie mógłby wówczas wywiązać się z przyjętego na siebie notarialnie obowiązku zapewnienia dożywocia rodzicom i rodzeństwu (umowa darowizny - Repertorium A nr [...] z dnia [...] 1999 r.). W jego ocenie również dzierżawa gospodarstwa nie przyniosłaby dochodów większych niż obecnie osiągane z upraw, a zadłużenie gospodarstwa przy dramatycznie niskich dochodach, prowadziłoby do licytacji komorniczej i uraty gospodarstwa.

Ponadto podniósł, że jest przewlekle chory (naczyniak trzonu kręgu C7 kręgosłupa umiejscowionego w pobliżu pnia mózgu) i uniemożliwia mu to większy wysiłek i wymaga leczenia. Dodał, że posiadając jedynie podstawowe wykształcenie i rozliczne obowiązki związane z gospodarstwem i opieką nad dziećmi oraz nad leciwymi i schorowanymi rodzicami wnioskodawca i jego żona nie są w stanie znaleźć i podjąć dodatkowej pracy. Dodał, że musiałaby to być praca umysłowa, co jego zdaniem jest nierealne w sytuacji panującego bezrobocia i braku wykształcenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 199 p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym zaś wtedy, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka –Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).

Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W ocenie Sądu z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uznano, że wnioskodawca posiada środki na poniesienie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi, jak również na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych razem z wnioskiem kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca utrzymuje się wraz z rodziną z dochodu uzyskiwanego przez rodziców wnioskodawcy z tytułu emerytur rolniczych oraz zasiłków rodzinnych jakie żona wnioskodawcy otrzymuje na dzieci. Łączny miesięczny dochód ośmioosobowej rodziny wynosi 2507,19 zł. brutto. Wnioskodawca posiada jednocześnie znacznych rozmiarów (10,8845 ha) gospodarstwo rolne oraz dom o powierzchni 200 m². Oświadczył, że innych nieruchomości, oszczędności, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. Dodał ponadto, że nie uzyskuje żadnych innych źródeł utrzymania, poza wskazanymi w formularzu. Również nikt z domowników nie uzyskuje innych źródeł utrzymania. Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Płody rolne są przeznaczane, wg oświadczenia, w całości na żywność dla rodziny. Dochód z gospodarstwa rolnego dla celów podatkowych wg oświadczenia obliczony został w skali miesięcznej w roku 2011 na kwotę 1071,29 zł. Podał, że na energię elektryczną miesięcznie ponosi wydatek około 400 zł., natomiast na gaz w kwocie 100-150 zł. W 2013 r. nie uzyskał żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu. Nie posiada samochodu o wartości pow. 3000 euro. Oświadczył, że ani wnioskodawca, ani nikt z domowników w okresie trzech lat nie zbył jakiejkolwiek nieruchomości, a także, że nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej. Zaznaczył, że w 2007 r. zdiagnozowano u niego chorobę, po wypadku samochodowym, naczyniaka trzonu kręgu C7, który powoduje, że przewlekle choruje. Nie otrzymuje żadnych dopłat unijnych, nie posiada żadnych rachunków bankowych ani lokat dewizowych czy kosztowności. Dodał, że także pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku oraz kont bankowych poza żoną, która musiała założyć konto ze względu na wymogi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej do wpłat zasiłków przyznanych dla dzieci. Wnioskodawca dołączył ponadto kopię decyzji przyznającej zasiłek rodzinny, kopie odcinków emerytur, kopię zaświadczenia z ARiMR, kartę informacyjne ze szpitala, karta informacyjna leczenia, kopie zwolnień lekarskich.

Powyższe okoliczności wskazują, że wnioskodawca nie jest osobą ubogą, a tylko takim osobom powinno być przyznawane prawo pomocy. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie wiedzy prawniczej, ale też doświadczenia życiowego, a z tego wynika, że osoba, która dysponuje ponad 10 hektarowym gospodarstwem, który jest uprawiane, ma dom o powierzchni ponad 200 m² oraz miesięczny dochód na poziomie 2507,19 zł - może opłacić wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienie strony z kosztów postępowania. W orzecznictwie powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556), a w przypadku skarżącego pożytki te mogą być znacznych rozmiarów. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, niepubl.). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04; z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 571).

To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 925/12; z dnia 29 stycznia 2013 r., I OZ 38/13).

W ocenie Sądu, nieusprawiedliwione niewykorzystywanie możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowanie jakiejkolwiek działalności zarobkowej w ogóle, nie może być przyczyną przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie (por. postanowienia NSA sygn. FZ 464/04, FZ 465/04, II FZ 211/05). Wnioskodawca, decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej - choćby dorywczej. Wprawdzie z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest osobą przewlekle chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak w stosunku do wnioskodawcy, jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie zezwalają na przyjęcie, że obecny stan zdrowia wnioskodawcy uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek działalności zarobkowej. Skarżący może poszukiwać pracy zarobkowej niezwiązanej z wysiłkiem fizycznym.

W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżący nie wypełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.