Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1295/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt. 1, art. 2 ust 1, 2 i 3, art. 5
journal: Dz.U. 1997 nr 68 poz 436
law: Ustawa z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 141 par. 4, art. 174 pkt 2, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7 i art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojnennego (Dz.U. Nr 68, poz. 436) może mieć zastosowanie jedynie do takich przypadków, gdy ostateczna decyzja pozbawiająca uprawień kombatanckich została wydana przed dniem 31 lipca 1997 r.

TEZY

art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojnennego (Dz.U. Nr 68, poz. 436) może mieć zastosowanie jedynie do takich przypadków, gdy ostateczna decyzja pozbawiająca uprawień kombatanckich została wydana przed dniem 31 lipca 1997 r.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Anna Łuczaj /spr./ Sędzia del. NSA Zdzisław Kostka Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 673/08 w sprawie ze skargi H. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 673/08 oddalił skargę H. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r., Nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił H. H. uprawnień kombatanckich przyznanych mu orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Krośnie z dnia [...] lipca 1977 r. Nr [...] z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...] sierpnia 1946 r. do [...] grudnia 1947 r. w ramach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej /ORMO/. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18 czerwca 2002 r., sygn. akt SA/Rz 1501/00 oddalił skargę H. H. na powołaną wyżej decyzję z dnia [...] lipca 2000 r., pozbawiającą uprawnień kombatanckich. Następnie H. H. wystąpił do Kierownika Urzędu o ponowną weryfikację jego uprawnień kombatanckich i podał, że jednostka ORMO, w której służył, brała udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., Nr [...], Kierownik Urzędu na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. odmówił uchylenia poprzednich decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Dnia [...] lipca 2005 r. H. H. wystąpił do Kierownika Urzędu o przywrócenie uprawnień kombatanckich i wskazał, że brał udział w walkach z UPA, zaś walki te toczyły się pod dowództwem wojskowym. Powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r. z tezą: Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z UPA i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Kierownik Urzędu, opierając się na art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] lutego 2005 r. o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oraz decyzję z dnia [...] lipca 2000 r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, a poza tym orzekł, że H. H. zachował uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZW ZBoWiD w Krośnie z siedzibą w Jaśle za okres od [...] sierpnia 1946 r. do [...] grudnia 1947 r. za udział w walkach z UPA. Kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] marca 2007 r., Kierownik Urzędu stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. Na decyzję z dnia [...] marca 2007 r. H. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 451/07 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2007 r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2006 r. w części stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylającej decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2005 r. oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie. Oddalenie skargi odnosiło się do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2000 r. o pozbawieniu H. H. uprawnień kombatanckich i rozstrzygnięcia, że zachował uprawnienia kombatanckie. We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi wyjaśnić, czy decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. jest dotknięta wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a., a dodatkowo zwrócił uwagę na żądanie skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia [...] lipca 2005 r. oraz na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 210/00. W piśmie z dnia [...] marca 2008 r. H. H. wskazał, że jego wniosek z dnia [...] lipca 2005 r. dotyczył przywrócenia uprawnień kombatanckich w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436 ). Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kierownik Urzędu odmówił H. H. przywrócenia uprawnień kombatanckich. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek skarżącego zgodnie z jego żądaniem Kierownik Urzędu rozpatrzył na tle unormowania zawartego w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436) i rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz. U. Nr 116, poz. 745 ). Z powołanego przepisu ustawy wynika, że Kierownik Urzędu przywraca uprawnienia kombatanckie z urzędu w przypadkach, w których decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa oraz że przywrócenie uprawnień kombatanckich z innych przyczyn następuje na wniosek osoby uprawnionej złożony w Urzędzie. Zdaniem Kierownika Urzędu nie zaistniały przyczyny uzasadniające przywrócenie H. H. uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu wskazał, iż H. H. został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2000 r., a Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 czerwca 2002 r. stwierdził, iż decyzja ta była zgodna z prawem. Zgromadzone dowody nie wykazały, aby do strony mogła być stosowana przesłanka zachowania uprawnień kombatanckich określona w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, uznający za działalność kombatancką uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. H. H. nie wykazał, że podczas służby w ORMO brał udział w walkach w tego rodzaju formacjach. Nadto nawet udokumentowany udział w walkach z oddziałami UPA w szeregach MO i ORMO nie upoważnia do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Poza tym zainteresowany nie wykazał, aby spełniał pozostałe przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, stwarzające możliwość przywrócenia uprawnień kombatanckich. Nadto trzeba mieć na względzie, że przepisy ustawy o kombatantach przewidują sytuacje, w których Kierownik Urzędu zobowiązany jest do pozbawienia bądź odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich osoby, w stosunku do której wszczęto postępowanie weryfikacyjne, a jedną z takich sytuacji przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy, w myśl którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób na rzez suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. H. H. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Wymieniony w latach 1946-1947 pełnił służbę w ORMO i jak wynika z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z dnia [...] maja 1997 r. w podanym okresie czasu brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej. To samo podał zainteresowany w deklaracji członkowskiej ZBoWiD i w życiorysie. Organ powołał się na tezę NSA wyrażoną w wyroku z dnia 25 lutego 1999 r., sygn. akt V SA 1663/98 oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., sygn. akt K 15/93, OTK ZU 1994/1/4. W konkluzji organ stwierdził, że zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeśli fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący H. H. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Skargę oparł na zarzutach naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77, art. 80, art. 10 i art. 81 k.p.a. oraz na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, ze zm.), dalej: ustawa o kombatantach. Skarżący zarzucił, że stwierdzenie organu, iż zwalczał organizacje niepodległościowe pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych. Zdaniem skarżącego, organ powinien ustalić kiedy i jakie osoby lub organizacje niepodległościowe działały w okolicach Sanoka w okresie, gdy skarżący służył w ORMO oraz, że w ramach ORMO skarżący brał udział w działaniach śledczych lub operacyjnych wymierzonych bezpośrednio przeciwko takim podmiotom. Organ takich ustaleń nie poczynił mimo, że ciężar dowodu spoczywał na organie – w tej kwestii skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z roku 2004, sygn. akt II SA/Kr 2385/2000, LEX Polonica nr 367125 z tezą "Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zanim utrzyma lub odbierze uprawnienia kombatanckie, powinien przeprowadzić postępowanie, mające na celu zweryfikowanie okoliczności, na podstawie których uprawnienia kombatanckie są przyznawane lub odbierane". Skarżący wskazał , iż w niniejszej sprawie chodzi o merytoryczną ocenę tego, czy w świetle nowej regulacji materialno-prawnej wnioskodawca zachowuje uprawnienia kombatanckie. W razie pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii wnioskodawcy przysługiwałoby przywrócenie uprawnień kombatanckich, a nie bezpośrednia weryfikacja decyzji pozbawiającej uprawnień. W tym zakresie skarżący powołał się na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 210/2000.

Dodał, że domaganie się przywrócenia uprawnień nie jest żądaniem ich pierwotnego przyznania, lecz kwestionowaniem ich odebrania. W istocie jest to więc postępowanie sprawdzające, czy pozbawienie uprawnień było uzasadnione, a zatem to organ powinien wykazać, że istnieją ujemne przesłanki pozbawiające określoną osobę uprawnień z przyczyn wyraźnie wskazanych. W ocenie skarżącego organ w sposób rażący wykroczył poza granice dopuszczalnej swobody oceny dowodów i w konsekwencji błędnie zastosował art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. skarżący motywował tym, że organ w sprawie o przywrócenie uprawnień kombatanckich nie zgromadził żadnego nowego materiału dowodowego. Wszystkie dowody, na które powołał się organ zostały zebrane w innych postępowaniach. Odwołując się do materiału dowodowego z innego postępowania w istocie organ odwołał się do faktów znanych mu z urzędu i w takiej sytuacji na podstawie art. 77 § 4 k.p.a. powinien powiadomić o tym skarżącego, ale tego nie uczynił. Naruszenie powyższych przepisów daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.).

Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. wyjaśnił, że sprawa nie dotyczy pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, lecz przywrócenia tych uprawnień. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący prowadził działalność kombatancką bądź równorzędną z kombatancką oraz podlegał represjom określonym w ustawie o kombatantach. Zgromadzone dowody nie wykazały, aby do skarżącego miały zastosowanie przesłanki określone w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Zarzut zaś dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie miał wpływu na wynik sprawy, bo Kierownik Urzędu wydając decyzję opierał się na materiale dowodowym zebranym w trakcie postępowania weryfikacyjnego, które zakończyło się wydaniem decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich i wówczas organ umożliwił skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym. Nieistotny jest również zarzut, iż organ nie wyjaśnił z kim walczył skarżący w ramach ORMO, a w szczególności nie wyjaśnił, czy reakcyjne podziemie to były polskie organizacje niepodległościowe. Nawet bowiem w przypadku uznania, że skarżący w ramach ORMO brał udział tylko w walkach z UPA to w sprawie nie byłoby podstaw do przywrócenia stronie uprawnień kombatanckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Rz 673/08 oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd przypomniał, iż Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2002 r. m.in. stwierdził, że ORMO nie była organizacją zmilitaryzowaną, była to organizacja społeczna o charakterze pozamilitarnym, a zatem nawet udział w ramach tej organizacji w walkach z UPA nie mógł stanowić podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950, ze zm.). Skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, bo od ZBoWiD-u uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walk o utrwalanie władzy ludowej, a nie wykazał innego tytułu określonego w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zaznaczył, że we wniosku z dnia [...] grudnia 2004 r. skarżący wniósł o przywrócenie uprawnień kombatanckich podając, że jako członek ORMO walczył z bandami UPA, ale pod komendą oficerów Wojska Polskiego oficerów Wojska Polskiego B. W. i Ś. W toku postępowania skarżący doręczył organowi pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2005r. stwierdzające, że Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Rzeszowie posiada dokumenty potwierdzające udział funkcjonariuszy ORMO w grupach operacyjnych dowodzonych przez MO, UB lub WP, ale nie posiada dokumentów potwierdzających istnienie samodzielnych grup operacyjnych ORMO, ani skoszarowania takich formacji przy posterunkach MO.

Nadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 451/07, organ wyjaśnił treść żądania skarżącego i w takim zakresie rozpatrzył wniosek. Skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2008 r. wyjaśnił, że jego wniosek z dnia [...] lipca 2005 r. dotyczy przywrócenia uprawnień kombatanckich w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436 ).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż art. 2 ust. 1 powołanej noweli, w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania. Jednocześnie Sąd wskazał, że przepisy art. 2 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej zostały uszczegółowione przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień ( Dz. U. Nr 116, poz. 745 ), wydanym na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (...). Do przedmiotowej sprawie odnoszą się w szczególności § 10 pkt 1 i § 11 rozporządzenia. Przepis art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. ORMO nie była organizacją militarną i do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 13.06.1967 r. - Dz. U. Nr 23, poz. 108, nie była organem utworzonym aktem prawa powszechnie obowiązującego. Była to organizacja społeczna, powstała w 1946 r. jako organizacja paramilitarna w celu współdziałania z Milicją Obywatelską w zakresie utrzymania porządku i spokoju publicznego.

Sąd zaznaczył, że żądanie zawarte we wniosku skarżący opiera na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 132/00 - OSNAPiUS Nr 5/2000, poz. 101. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że jako członek ORMO stosownym rozkazem został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej desygnowanej do walki z UPA. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Oddziału w Rzeszowie z dnia [...] maja 2003 r. wynika, że Instytut nie posiada dokumentów stwierdzających istnienie samodzielnych grup operacyjnych ORMO, ani skoszarowania takich formacji przy posterunkach MO. Nadto, zdaniem Sadu, nie można utożsamiać sytuacji członka ORMO z sytuacją milicjanta, bowiem tego drugiego wiązały rozkazy, co nie można odnosić do członka organizacji społecznej działającej bez aktu prawnego powszechnie obowiązującego. Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 25 kwietnia 1997 r. do spraw związanych z przywróceniem uprawnień kombatanckich stosuje się odpowiednio art. 22 ustawy o kombatantach, który został uszczegółowiony w § 11 rozporządzenia. Z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, co potwierdza sformułowanie "wniosek powinien przedstawiać dowody stanowiące podstawę zasadności wniosku". Taki też pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lutego 2001 r., III RN 77/00 - OSNAPiUS Nr 15/2001/475, w którym stwierdził, że ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia. Przemawia za tym również § 17 rozporządzenia, z którego wynika, że w zakresie nie uregulowanym w rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro zaś kwestię na kim spoczywa ciężar dowodu określa § 11 rozporządzenia, to wyłączone jest stosowanie art. 77 § 1 k.p.a. Z tych względów Sąd podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, że istniejący materiał dowodowy nie dawał podstaw do przywrócenia uprawnień kombatanckich, bowiem skarżący nie wykazał tytułu z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Za zbyteczną Sąd uznał argumentację Kierownika Urzędu, że podczas pełnienia służby w organach ORMO skarżący wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, gdyż nie znajduje to potwierdzenia w materiale dowodowym. Sąd nadto uznał, iż istniejący w aktach administracyjnych materiał dowodowy obejmuje dokumenty, które sporządził sam skarżący lub takie dokumenty przedłożył albo posiadał ich odpisy, życiorys, zaświadczenie KW MO w Krośnie, deklaracja członkostwa ZBoWiD, zaświadczenie o przynależności do ZBoWiD-u, wydane decyzje i wyroki Sądu, pismo IPN z dnia [...] maja 2003 r. W takim stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 10 § 1, art. 77 § 4, art. 81, art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie miał wpływu na wynik sprawy a zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł H. H., zaskarżając wyrok w całości.

H. H., reprezentowany przez radcę prawnego G. R., zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na błędnej ocenie, iż treść dowodów zawartych w aktach sprawy usprawiedliwia ustalony przez organ stan faktyczny (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 133 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), art. 141 § 4 Ppsa przez przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnie ustalonego stanu faktycznego oraz naruszenie prawa materialnego przez wadliwą wykładnię art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r, Nr 42, poz. 371, ze zm. polegającą na ustaleniu, że służba w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii pod dowództwem żołnierzy Wojska Polskiego nie było "uczestniczeniem w walkach w jednostkach Wojska Polskiego". W oparciu o powyższe podstawy kasacyjne, określone w art. 174 pkt 1 i 2 "Ppsa, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, iż Sąd błędnie przyjął, że materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym pozwala na wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego, a ewentualne luki w materiale dowodowym obciążają skarżącego, który nie wykazał wymaganej przez § 11 rozporządzenia aktywności dowodowej i nie udowodnił, by "stosownym rozkazem ostał skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej desygnowanej do walki z UPA". Akta sprawy nie oddają rzeczywistego stanu rzeczy, a błędy popełnione przez organ przy zbieraniu materiału dowodowego nie pozwoliły na oparcie wyroku na rzeczywistej podstawie faktycznej.

Podkreślono, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie ma odpowiednika art. 233 Kpc, co utrudnia poszukiwanie podstawy kasacyjnej dotyczącej błędnej oceny materiału dowodowego przez Sąd. Z tego względu strona, posiłkując się orzecznictwem NSA, powołała się na art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 133 i art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarżący stwierdził, iż orzekanie w niniejszej sprawie następuje w trybie administracyjnym, a więc ciężar dowodu spoczywa na organie. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1992 r., w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania dotyczących pozbawiania uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.. U. 1992r. Nr 16 poz. 63) zawiera przepisy o znaczeniu raczej porządkowym i - ze względu na podustawowy charakter tego aktu – podlegające wykładni uwzględniającej zawsze treść hierarchicznie wyższych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Rozkład ciężaru dowodu określony w § 11 rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z aktem ustawowym – K.p.a. – i jako taki nie może być podstawą rozstrzygnięcia. Nadto skarżący zgłosił dowody. W toku postępowania podał bowiem nazwiska świadków –żołnierzy Wojska Polskiego B. W. i Ś.. Obowiązkiem organu było więc ustalenie, czy rzeczywiście osoby takie istniały, czy żyją i stosownie do tych ustaleń przeprowadzenie dowodu z zeznań albo z dokumentów na okoliczność, czy osoby te rzeczywiście służyły w Wojsku Polskim, czy pełniły funkcje dowódcze, czy do jednostek wojskowych dołączone były jednostki ORMO i czy jednostki ORMO były podporządkowane dowództwu wojskowemu. Błędne jest również, zdaniem skarżącego, przyjęte przez Sąd rozumowanie, wedle którego ORMO było tylko paramilitarną organizacją społeczną.

Skarżący podkreślił, że nie jest to postępowanie, w którym skarżący się ubiega o przyznanie uprawnień kombatanckich. W takim przypadku byłoby całkowicie uzasadnione żądanie od skarżącego dowodowego wykazania okoliczności uzasadniających uznanie go za kombatanta, czego normatywnym wyrazem jest treść art. 22 ust. 1 ustawy. Tymczasem w niniejszym postępowaniu chodzi o merytoryczną ocenę tego, czy w świetle nowej regulacji materialno-prawnej wnioskodawca zachowuje uprawnienia kombatanckie. W razie pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii wnioskodawcy przysługiwałoby "przywrócenie uprawnień kombatanckich ", a nie bezpośrednia weryfikacja decyzji pozbawiającej uprawnień. Zaskarżony wyrok powinien zostać uchylony, bowiem przemawia za tym treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa. Zaskarżony wyrok zapadł też z obrazą prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy przez jego błędną wykładnię. Sąd przyjął, że oddelegowanie oddziałów ORMO pod komendę żołnierzy Wojska Polskiego nie spowodowało poddania członków tej formacji rozkazom - w przeciwieństwie do funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Zdaniem skarżącego, użycie w omawianym przepisie sformułowania "uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego" nie musi oznaczać pełnienia służby w Wojsku Polskim. Gdyby bowiem chodziło tylko o taką formę związku z Wojskiem Polskim, to ustawodawca posłużyłby się takimi wyrazami, jak "pełnienie służby", których konsekwentnie używa w art. 1 ust. 2 pkt 1,3 i 4 ustawy. Odstępując w art. 1 ust. 2 pkt 6) ustawy od tego wyrażenia przejawił intencję poszerzenia formy uczestnictwa do każdej walki w jednostkach Wojska Polskiego - także takiej, która nie była służbą wojskową. Nadto twierdzenie Sądu, iż skarżącego nie wiązały rozkazy oficerów Wojska Polskiego jest rażąco nieuprawnione. Skarżący wskazał, że z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z [...] maja 2003 roku wynika, iż funkcjonariusze ORMO brali udział w grupach operacyjnych dowodzonych przez Wojsko Polskie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem, zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Zważywszy, iż w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Postawione w niniejszej sprawie zarzuty kasacyjne nie uzasadniają uwzględnienia skargi kasacyjnej, a to z poniższych względów. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż do dnia 31 lipca 1997 r. przepis art. 1 w ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm. ) – dalej w skrócie: ustawa o kombatantach - miał brzmienie: "uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wherwolfu".

Z mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436) przepis art. 1 w ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach otrzymał brzmienie: "uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Werwolfu" Jednocześnie w przepisie art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy nowelizującej ustawę o kombatantach ustawodawca określił szczególny tryb weryfikacji stosunków prawnych ukształtowanych na podstawie ostatecznych decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich. A mianowicie, przepisy ustawy zmieniającej przewidywały możliwość przywrócenia uprawnień kombatanckich z urzędu - w okolicznościach wskazanych w art. 2 ust. 1 ( gdy decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa ) lub na wniosek – art. 2 ust. 2 tej ustawy ( przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 2 ust. 3 ustawy ). Przepis art. 2 ust. 2 noweli dotyczy takich stosunków prawnych, które zostały ukształtowane na podstawie ostatecznych decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich. To te stosunki, w specjalnym trybie mogą być inaczej ukształtowane, poprzez zastosowanie nowych norm prawa materialnego i w tym kontekście powstaje prawo do "przywrócenia uprawnień kombatanckich". Prawodawca przewidział możliwość merytorycznej oceny tego, czy w świetle nowej regulacji materialno - prawnej kombatant zachowuje uprawnienia kombatanckie, a razie pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii "przywrócenie uprawnień kombatanckich" ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r.,III RN 210/00, OSNP 2002/17/397, LEX 54762 ). Powyższa nowela weszła w życie z dniem 31 lipca 1997 r. ( art. 5 ustawy zmieniającej ). To zaś oznacza to, że ustawodawca w przepisie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) ustanowił szczególny tryb weryfikacji takich stosunków prawnych, które zostały ukształtowane na podstawie decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich, które uzyskały przymiot ostateczności przed dniem 31 lipca 1997 r. A zatem, art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436) może mieć zastosowanie jedynie do takich przypadków, gdy ostateczna decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich została wydana przed dniem 31 lipca 1997r. Przywrócenie uprawnień kombatanckich z innych przyczyn niż określone w ust. 1 następuje - jak stanowi art. 2 ust. 2 ustawy - na wniosek osoby uprawnionej złożony w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

H. H. wystąpił z wnioskiem o przywrócenie uprawnień kombatanckich, których został pozbawiony na podstawie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2000 r., Nr [...], utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. Nr [...]. A zatem, skarżący na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436) wnosił o przywrócenie uprawnień kombatanckich, których został pozbawiony na podstawie decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, która została wydana i uzyskała przymiot ostateczności po dniu 31 lipca 1997 r. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to tym samym, że stosunek prawny został ukształtowany na podstawie ostatecznej decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich wydanej po dniu 31 lipca 1997 r.

Kwestia uprawnień kombatanckich H. H. rozstrzygana była przez organ administracji publicznej już wejściu w życie wskazanej wyżej ustawy nowelizującej, a więc po zmianie brzmienia art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950, ze zm.). Decyzje wydane na podstawie ustawy o kombatantach w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z dnia 25 kwietnia 1997 r. były przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie na skutek skargi H. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2000 r. Nr [...] ( wyrok z dnia 18 czerwca 2002 r., sygn. akt SA/Rz 1501/00 ).

Jako, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) ma zastosowanie wyłącznie do stosunków prawnych, które zostały ukształtowane na podstawie ostatecznych decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich przed dniem wejścia w życie tej noweli, to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - oddalający skargę H. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. odmawiającą przywrócenia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 2 ust. 2 tej ustawy – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Z powyższych względów trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż zaskarżona decyzja nie narusza art. 7, art. 77 k.p.a.

Odnośnie zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, podkreślić należy, iż z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy uzasadnienie nie odpowiada wymogom tego przepisu, przy czym nie każde naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie taki przypadek nie zachodzi, gdyż jak już wyżej wskazano wyrok odpowiada prawu. Także ocena materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie może mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż niezależnie od oceny materiału dowodowego przez Sąd pierwszej instancji, przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) nie ma zastosowania do stosunków prawnych, które zostały ukształtowane na podstawie ostatecznych decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich po dniu wejścia w życie tej noweli.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.