Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 918/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74h par. 1, par. 2, par.9,  par. 12., art. 74 e par. 2, art. 74d par. 3, art. 80 par 2 i 3 , art. 81
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi N. L. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [....] lutego 2016 r. nr [....] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej także: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia", "Komisja Odwoławcza" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 164, ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23 - dalej: "k.p.a."), utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. (dalej także "Komisja Egzaminacyjna") z dnia [...] października 2011 r., nr [...], ustalającą, że N. L. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Zaskarżona uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Komisja Egzaminacyjna d/s aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. stwierdziła, że skarżąca N. L., uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Z akt wynika, że zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę dostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego - ocenę niedostateczną i z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności - ocenę dostateczną. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 74f § 1 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, zatem Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca N. L. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Skarżąca wniosła od powyższej uchwały organu pierwszej instancji odwołanie, w którym zakwestionowała oceny z drugiej i trzeciej części egzaminu.

W wyniku rozpoznania odwołania strony skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyniku egzaminu notarialnego uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. uchwałę organu pierwszej instancji.

Strona skarżąca zaskarżyła powyższą uchwałę organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 września 2012 r., wydanym w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 731/12, oddalił skargę N. L.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę skarżąca Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 352/13, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Warszawie i przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji w celu ponownego rozpoznania sprawy.

Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1162/15, uchylił w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] stycznia 2012 r. i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu, zobowiązując Komisję Egzaminacyjną II stopnia, w toku ponownego postępowania, do ponownego rozpatrzenia odwołania skarżącej i odniesienia się do twierdzeń i zarzutów strony, z uwzględnieniem wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku, a także nakazując organowi odwoławczemu uzasadnienie uchwały zgodnie z wymogami określonymi w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchwałą z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], utrzymała w mocy sporną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] października 2011 r., nr [...], ustalająca negatywny wynik egzaminu notarialnego strony skarżącej.

W uzasadnieniu wydanej uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając projekt pierwszego aktu notarialnego dotyczącego rozporządzenia nieruchomością stwierdziła, iż:

1) wbrew stanowisku zdającej, w projekcie należało powołać dokument w postaci świadectwa charakterystyki energetycznej budynku (art. 5 ust. 4 ustawy - Prawo budowlane); organ odwoławczy uznał, że skutki negatywne braku powołania tego dokumentu można było zniwelować poprzez zamieszczenie oświadczenia nabywcy, że wyraża zgodę na zawarcie umowy bez tego świadectwa; organ uznał jednocześnie, że powinno się również pouczyć nabywcę o treści ww. przepisu; w konsekwencji Komisja Odwoławcza stwierdziła, że dokument ten miał prawne znaczenie;

2) powołanie przez zdającą pozwolenia na użytkowanie świadczy o nieznajomości przepisu art. 54 ustawy - Prawo budowlane;

3) z zawartego w projekcie opisu dowodów osobistych osób uczestniczących w dokumentowaniu czynności notarialnych nie wynika, że dokumenty te nie utraciły ważności, a w związku z tym uwaga egzaminatorów o braku stwierdzenia w projekcie, że nie zaistniały przesłanki z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - jest zasadna;

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, powyżej stwierdzone nieprawidłowości uzasadniały obniżenie oceny z celującej do oceny bardzo dobrej.

4) skarżąca nie podała pełnych i dokładnych podstaw prawnych, w oparciu o które wyliczyła kwotę podatku od czynności cywilnoprawnych, taksy notarialnej oraz opłat sądowych; ponadto, zdaniem organu odwoławczego, skarżąca nie podała podstawy prawnej zaniechania pobrania podatku od umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności, jak również nie wymieniła wszystkich czynności, od których podatek taki się nie należy; organ odwoławczy stwierdził ponadto, że skarżąca nieprawidłowo wyliczyła kwotę podatku od czynności cywilnoprawnych i wynagrodzenia notariusza; organ odwoławczy zarzucił jednocześnie, że sformułowanie "koszty sporządzenia tego aktu" jest nieprecyzyjne;

5) Komisja odwoławcza stwierdziła, że organ pierwszej instancji prawidłowo wytknął brak zamieszczenia informacji w projekcie aktu o pouczeniu o treści art. 17a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

6) organ odwoławczy stwierdził, że istotnym błędem zdającej był zaprezentowany przez nią sposób redakcji rozrządzenia podstawowej czynności dokumentowanej projektem aktu notarialnego, tj. działu spadku połączonego ze zniesieniem współwłasności; organ stwierdził bowiem, że zapis o treści: "dokonują działu spadku i zniesienia współwłasności" pomija elementy przedmiotowo istotne (essentialia negotii) dla tego typu czynności;

7) organ odwoławczy zauważył także, iż we wnioskach wieczysto-księgowych skarżąca nie podała, jako uczestnika postępowania wieczysto-księgowego (w zakresie dotyczącym wykreślenia wpisu hipoteki), Banku z oznaczeniem Oddziału i adresem, a ponadto wniosek wieczysto- księgowy ma charakter zbiorczy - "strony wnoszą (...)" (w sytuacji, gdy każdy z uprawnionych powinien składać wniosek oddzielnie - art. 626 1 § 2 k.p.c.) i nie powołano konkretnych dokumentów stanowiących podstawę wpisu (po każdym z żądań) - art. 6288 § 2 k.p.c.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, popełniony przez zdającą błąd o kardynalnym znaczeniu przy redakcji zasadniczej czynności notarialnej oraz sposób rozpracowania wniosków wieczysto-księgowych uzasadniają obniżenie oceny z dobrej do dostatecznej.

W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że wyżej wypunktowane błędy, uchybienia i braki, które zostały też wytknięte zdającej przez egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnej pierwszego stopnia, ze względu na ich ilość i wagę nie uzasadniają wystawienia wyżej oceny, niż dostateczna.

Ponadto, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła w uzasadnieniu wydanej uchwały, że niezależnie od tego zdająca popełniła inne istotne błędy, które wprawdzie nie były uwzględnione przez Komisję Egzaminacyjną pierwszego stopnia, a zatem nie mogły prowadzić do dalszego obniżenia oceny, ale potwierdzają tezę, iż opracowanie projektu pierwszego aktu notarialnego nie zasługuje na ocenę wyższą, niż dostateczna.

Komisja Odwoławcza podkreśliła, że trafne są uwagi egzaminatorów, że projekt aktu notarialnego zawiera na tyle liczne uchybienia, że podwyższenie oceny za projekt na ocenę dobrą jest niemożliwe.

Przechodząc do oceny projektu drugiego aktu notarialnego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia zarzuciła, iż:

1) skarżąca, w sposób nieupoważniony, nieprzewidziany w zadaniu, zmieniła jego założenie tak w zakresie reprezentacji spółdzielni, jak i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością; zdaniem organu, wprowadzenie reprezentacji łącznej wykazuje na brak wiedzy zdającej co do możliwości jednoosobowej reprezentacji spółdzielni przez jednoosobowy zarząd i jednoosobowej reprezentacji spółki przez należycie umocowanego prokurenta;

2) tytuł dokumentu - aktu notarialnego - nie obejmuje dodatkowej czynności ubocznej dokonanej w projekcie aktu notarialnego, mianowicie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki; Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że pomimo, iż nie jest to błąd o dużym znaczeniu dla ocenianej pracy, stwierdzić trzeba, że rodzaj zawartych w akcie notarialnym czynności powinien mieć swoją ustawową nazwę i w tym przypadku winno się prawidłowo wymienić wszystkie czynności objęte tym aktem. Organ podkreślił, że zadaniem zdających na egzaminie jest wykazanie się wiedzą w zakresie sporządzania prawidłowych dokumentów notarialnych, wobec czego zarzut zdającej należy odrzucić;

3) odnosząc się do identycznej treści uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni i rady nadzorczej spółdzielni, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zapis dokonany przez zdającą narusza zasady wynikające z art. 38 § 1 pkt 5 i art. 46 § 1 pkt 3 pr. spółdzielczego, gdyż są to kompetencje ustawowe tych organów; organ odwoławczy wskazał, że do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia należy wyrażanie zgody na zbycie nieruchomości i ono nie może być scedowane na organ niższej rangi, jakim jest rada nadzorcza; natomiast, jak wskazała Komisja Odwoławcza, wyrażanie zgody na nabycie nieruchomości jest w kompetencjach rady nadzorczej, ale z mocy statutu może być przyznane walnemu zgromadzeniu, co jest dyskusyjne w literaturze i orzecznictwie sądowym. Organ odwoławczy podkreślił, że dla celów egzaminacyjnych, mających na celu sprawdzenie wiedzy w tym zakresie, zdająca winna te niuanse rozstrzygnąć w prawidłowy sposób i w sposób poprawny opisać dokumenty, a nie iść na skróty i zasłaniać się brakiem czasu, czy też "skrótem myślowym". Organ podkreślił, że w pracy notariusza nie można absolutnie stosować takich praktyk.

4) Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że powołanie zezwolenia Ministra Skarbu wyrażającego zgodę na dokonanie zamiany i ustanowienie hipoteki z mocy art. 5a ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, jest prawidłowe, lecz z pewnym zastrzeżeniem, albowiem - jak zauważył organ odwoławczy - zgodnie z treścią art. 5a ust. 3 cyt. ustawy, na dokonanie przez państwową osobę prawną rozporządzenia prawem o wartości przekraczającej równowartość kwoty 50.000 euro zgodna nie jest wymagana, jeśli czynność ta jest dokonywana przez jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, w której Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników. W związku z tym, zezwolenie ministra na dokonanie powyższych czynności, w sytuacji powołania uchwały Zgromadzenia Wspólników w tym przedmiocie, nie mogło być wydane. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, w komentowanym wypadku zdająca winna w treści aktu, powołując uchwałę zgromadzenia wspólników, mając w treści zadania podane, że chodzi o jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, tą kwestię rozstrzygnąć bezspornie. Wówczas winna powołać albo zezwolenie Ministra Skarbu na dokonanie czynności, albo oprzeć się na zgodzie zgromadzenia wspólników z informacją o wyłączeniu z uzyskania zgody z mocy art. 5a ust 3 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 roku o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, również przez podanie, że w tym przypadku prawa z udziałów wykonuje Minister Skarbu Państwa. Komisja Odwoławcza uznała, że powoływanie zgody na wszelki wypadek, by uniknąć nieważności, nie może być traktowane jako prawidłowe postępowanie. Dodatkowo, organ odwoławczy stwierdził, że zdająca - powołując stosowne zezwolenie - podała, że wynika z niego wyrażenie zgody na poddanie spółki "A." rygorowi egzekucji (w jakim trybie?), co jest - w ocenie organu odwoławczego - oczywistym błędem zdającej, albowiem tego typu zapisów w tym dokumencie nie zamieszcza się. Komisja Odwoławcza zwróciła jednocześnie uwagę, że skarżąca nie podała, że zezwolenie posiada datę jego obowiązywania (jeden rok). Powyższe, w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, świadczy o małej wiedzy skarżącej na temat obowiązującej ustawy. Dodatkowo, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zdająca nie podała, ani nie uzasadniła, dlaczego zgodę na obciążenie nieruchomości wyraziło zgromadzenie wspólników, albowiem art. 228 k.s.h. nie wymaga zgody tego organu na obciążenie nieruchomości hipoteką.

5) Komisja Egzaminacyjna II stopnia, odnosząc się do dokonanego przez skarżącą dodatkowego pouczenia dotyczącego ograniczeń wynikających z przepisów o użytkowaniu wieczystym i zmiany zagospodarowania działki zgodnie z celem oddania jej w użytkowanie wieczyste - stwierdziła, że ani nie obniża oceny projektu, ani też nie podnosi jego walorów. Zdaniem organu odwoławczego, w stanie faktycznym objętym kazusem, właściwym zabezpieczeniem interesów stron - art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, byłoby wyraźne, w treści projektu aktu notarialnego, pouczenie o związanych z tym skutkach prawnych, czyli w sumie powołanie trzech przepisów prawa. Organ zauważył, iż dokonane przez zdającą pouczenie w swojej treści nie zawiera żadnych konkretów w tym temacie, a wyłącznie ogólniki.

6) Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że jednym z głównych błędów popełnionych w projekcie przez zdającą było - będące skutkiem przyjęcia błędnej koncepcji połączenia w jednej księdze wieczystej dwóch odrębnych działek oddanych w użytkowanie wieczyste, posiadających różne terminy (sugerują to daty umów oddania w użytkowanie wieczyste) przysługiwania tego prawa w jedną nieruchomość - ustanowienie hipoteki na tak powstałej w skutek połączenia nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał, że nie można połączyć działek gruntu, z których tylko niektóre oddano w użytkowanie wieczyste albo termin użytkowania wieczystego w odniesieniu do poszczególnych działek jest różny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt IV CK 114/02). Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że hipoteka w powyższym stanie prawnym w ogóle nie powstanie. Organ odwoławczy wskazał, że ze względu na fakt, że działki te w znaczeniu wieczystoksięgowym stanowić powinny dwie odrębne nieruchomości (i dwie księgi wieczyste), hipoteka ta powinna mieć charakter hipoteki łącznej (art. 76 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Wobec powyższego, w tym zakresie - w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia - jest to błąd, który skutkuje oddaleniem wniosku na podstawie art. 6269 k.p.c., i jest bardzo poważnym błędem pracy.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, zdający mieli uzupełnić o brakujące elementy i wobec czego wszystkie dodatkowe wprowadzone przez zdającą dane i opisy dokumentów są niczym innym, jak własnym założeniem i wykonaniem zdającej. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że przyjęcie wadliwej, niezgodnej z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, koncepcji ustanowienia hipoteki, jest bardzo poważnym błędem projektu, obniżającym ocenę;

7) analizując kwestię podatku od czynności cywilnoprawnych, któremu podlegała przygotowywana umowa zamiany oraz ustanowienie hipoteki, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zdająca nie podała prawidłowej podstawy prawnej zwolnienia od pobrania tego podatku. Zdaniem Komisji Odwoławczej, powołanie się w tym przypadku na art. 2 pkt 4a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych - jest niewystarczające. Zdaniem organu odwoławczego, należało wykazać w sposób bezsporny, że czynność jest opodatkowana VAT lub też jest z niego zwolniona i opodatkowana podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze odpowiedzialność notariusza, jako płatnika podatku od czynności cywilnoprawnych, brak stosownych oświadczeń w tym zakresie jest kolejnym błędem zdającej.

8) Organ odwoławczy zauważył, że zadaniem zdających było, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, wymienienie wysokości pobranych wynagrodzenia, podatków i opłat, w tym opłaty sądowej oraz powołanie stosownej podstawy prawnej. Tymczasem, jak uznał organ odwoławczy, skarżąca podała art. 42 i art. 44 ustawy o kosztach sądowych, co jest niewystarczające, albowiem winno się podawać pełną podstawę prawną, w tym przypadku: art. 44 ust 1 pkt 1 oraz art. 42 ust 1 cyt. ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że zapis dokonany w § 9 projektu aktu notarialnego, dotyczący ustalenia ponoszenia kosztów aktu jest niezrozumiały. Komisja Odwoławcza wskazała, że, po pierwsze - jest to bezosobowe stwierdzenie, czyli nie wiadomo, kto je składa, mając na uwadze art. 92 §1 pkt 5 ustawy - Prawo o notariacie, a po drugie - w zapisie tym nie jest wyjaśnione, kto za co płaci i w jakiej części, tym bardziej, że od umowy zamiany jest pobierane jedno wynagrodzenie za dokonanie czynności a od ustanowienia hipoteki drugie, odrębne. Organ odwoławczy zwrócił ponadto uwagę, że celem uniknięcia wątpliwości oraz ewentualnych sporów pomiędzy stronami, winno się tą kwestię uregulować precyzyjnie. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że skarżąca pobrała opłatę sądową w złej wysokości, zaniżając ją o dwie kwoty po 200 złotych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2007 r., I CSK 235/07). Zdaniem organu odwoławczego, są to kolejne błędy pracy, które wpływają na jej ocenę, a uzasadnienie ich popełnienia brakiem czasu, jest niezrozumiałe.

9) Komisja Odwoławcza, odnosząc się do zarzutu dotyczącego rejestru opłaty sądowej, stwierdziła, że skarżąca nie zastosowała całkowicie przepisów § 3 ust 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych, gdyż nie wymieniła: osoby wnoszącej opłatę, sposobu jej uiszczenia oraz pozycji ewidencji. Jest to kolejny poważny błąd skarżącej.

10) Taksa notarialna wraz z podatkiem VAT została naliczona i pobrana w prawidłowej wysokości i w tym zakresie odwołania zdająca ma rację.

Organ przedstawił także zarzut, że ta część sprawy odnosi się do niepełnego podania podstawy pobrania taksy notarialnej, albowiem zdająca, oprócz podanych § 3,5,7 i 16 winna jeszcze podać § 11 ust 3 (odnośnie pobrania taksy od ustanowienia hipoteki) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

11) Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że kolejnym błędem pracy jest brak uwzględnienia problemu zobowiązań podatkowych spółki "Promet", poprzednika prawnego spółdzielni "Społem", a istniejących na dzień 2 listopada 2007 r. Zdająca podniosła w odwołaniu, iż zaświadczenie stwierdzające stan ewentualnych zaległości podatkowych z art. 306g ustawy - Ordynacja Podatkowa nie mogło być wydane w powyższym stanie faktycznym, gdyż zgodnie z ust. 2 powyższego artykułu, zaświadczenie takie stwierdza wyłącznie stan zaległości na dzień jego wydania. Zdaniem organu odwoławczego, rozumowanie takie należało uznać za błędne, gdyż w sytuacji, gdyby zobowiązanie podatkowe powstało w listopadzie 2007 r. i nie zostało spłacone do dnia sporządzenia aktu - istniałoby nadal, a za jego spłatę odpowiedzialność solidarną ponosiłaby spółka "Promet" i jej następca - spółdzielnia "Społem".

Organ odwoławczy wskazał, że wątpliwości zdającej, wykazane w odwołaniu, co do solidarnej odpowiedzialności stron umowy zamiany za zobowiązania podatkowe spółdzielni "Społem", jakoby zbywane prawo użytkowania wieczystego nie stanowiło zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółdzielni, należało rozważyć w samej treści aktu, tj. poprzez przyjęcie stosownego oświadczenia przedstawicieli Spółdzielni, czego zdająca nie uczyniła, co jest kolejnym jej błędem, mając na uwadze treść zadania i obowiązki nałożone na zdających.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że ponadto, że skarżąca nie odniosła się w swoim odwołaniu do innych błędów i uchybień jej projektu aktu, a podanych w ocenach przez egzaminatorów, w tym:

1) braku rozwiązania problemu powstałej z podziału działki nr 42 - działki nr 42/2

2) całkowitego pominięcia kwestii wykreślenia ograniczonych praw rzeczowych i roszczeń z ksiąg wieczystych,

3) braku skutecznego rozstrzygnięcia wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz Banku [...] S.A.,

4) nierozwiązania problemu istniejącej decyzji posiadanej przez spółdzielnię "S." w sprawie zezwolenia na budowę - przeniesieniem jej na spółkę "A." - art. 40 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, czyli nie wykonaniem jednego z problemów zadania egzaminacyjnego,

5) braku podania adresu siedziby wierzyciela hipotecznego, uczestnika postępowania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że dokonując w postępowaniu odwoławczym ponownej oceny całego materiału dowodowego, w szczególności w aspekcie konieczności dokonania w nim ostatecznej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej - uznać trzeba, że właściwie wszystkie wskazane powyżej przez egzaminatorów uchybienia znalazły potwierdzenie, a zarzuty podniesione przez skarżąca w odwołaniu w stosunku do nich są bezzasadne.

Zdaniem organu odwoławczego, jedynie zarzut egzaminatorów co do wysokości taksy notarialnej i jednej z podstaw pobrania, był bezzasadny i w tym zakresie zdająca miała rację, że została ona wyliczona prawidłowo, ale ze względu na inne wykazane o poważne błędy i uchybienia występujące w pracy, nie mogło to wpłynąć na zmianę oceny projektu aktu notarialnego.

Komisja Odwoławcza stwierdzała dodatkowo, że w pracy skarżącej, obejmującej drugi akt notarialny, występują także inne poważne uchybienia, które nie mają już bezpośredniego wpływu na zmianę oceny negatywnej projektu, ale należało je wskazać, albowiem oddają one niski poziom pracy zdającej. Wśród tych błędów organ odwoławczy wymienił:

- brak podania numeru KRS spółki "A." w treści całego aktu notarialnego,

- budzący wątpliwości język prawniczy, czego przykładem może być m.in. użycie nazwy "Oddział" CIKW, gdy tymczasem ustawa mówi o "Ekspozyturach",

- brak odnotowania wzmianki w księdze wieczystej spółdzielni "S." o wniosku dotyczącym wykreślenia hipoteki, co z mocy art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, a co za tym idzie - zdająca nie dokonała pouczenia o treści art. 5 cyt. ustawy,

- brak podania, przy opisach treści ksiąg wieczystych dotyczących nieruchomości, dat końcowych trwania prawa użytkowania wieczystego, co jest wymagane i stanowi o prawidłowym przedstawieniu opisu stanu prawnego nieruchomości, który stronom musi być znany,

- brak w treści uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni "S.", wyrażającej zgodę na zbycie nieruchomości, informacji, że ma to nastąpić za dopłatą na jej rzecz, jako warunek istotny umowy zamiany,

- brak odniesienia się do kwestii statusu spółdzielni "S.", jako cudzoziemca, w rozumieniu art. 1 ust 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców,

- brak znajomości przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie rozróżnienia roli decyzji konserwatora zabytków,

- mając na uwadze art. 13 i art. 96 ust 1 ustawy oraz dokonanego zapisu w projekcie, zdająca nie dokonała pouczenia stron o możliwości wystąpienia tzw. renty planistycznej, czyli nie poinformowała o przepisach art. 36 i 37 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, jak również w treści projektu nie odniosła się w ogóle do tego problemu (brak powołania jakiegokolwiek zaświadczenia czy też odniesienia się do tego problemu, opisując decyzję podziałową),

- brak ścisłego określenia zabezpieczanej wierzytelności w § 8 projektu, a więc brak wskazania, czy chodzi o zapłatę dopłaty, czy też wierzytelności wynikającej z zawartej umowy kredytowej,

- nieprawidłowe są postanowienia, tzw. bezosobowe (vide: § 6, § 9 i § 10 projektu aktu),

- mając na uwadze art. 92 § 1 pkt 5 ustawy - Prawo o notariacie, zbędne jest postanowienie o wydawaniu wypisów aktu notarialnego,

- mając na uwadze art. 110 § 1 ustawy - Prawo o notariacie, błędnie i niepoprawnie został sformułowany wniosek wieczystoksięgowy.

Rozpatrując ponownie odwołanie strony skarżącej, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że podniesiona przez skarżącą kwestia braku czasu na prawidłowe i zgodne z treścią kazusu przygotowanie pracy z tak rozbudowanym stanem faktycznym zadania, stanowi okoliczność subiektywną, uzależnioną od indywidualnych cech zdającego, które nie można poddać weryfikacji.

Ponadto, zdaniem Komisji Odwoławczej, w pełni zasługują na akceptację uwagi egzaminatorów uzasadniające ocenę dostateczną za sporządzenie opinii prawnej. Zdaniem organu odwoławczego, projekt owej opinii zawiera na tyle liczne uchybienia, że podwyższenie oceny za projekt na ocenę dobrą, nie jest możliwe.

Reasumując Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że:

- brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego,

- brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny za projekt drugiego aktu notarialnego, a także

- brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny za projekt opinii prawnej.

W konsekwencji, organ odwoławczy uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do zmiany oceny końcowej uzyskanej przez stronę skarżącą z egzaminu notarialnego.

Pismem z dnia 22 marca 2016 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...].

Wnosząc o uchylenie spornych uchwał organów obu instancji, a także o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, strona skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym:

a) naruszenie art. 74e § 2 i art. 74d § 6 ustawy - Prawo o notariacie - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na wystawieniu skarżącej oceny niedostatecznej za projekt drugiego aktu notarialnego w sytuacji, gdy jeden z egzaminatorów ocenił pracę skarżącej na ocenę dostateczną jak również w sytuacji uznania, iż skarżąca w znaczącej mierze wypełniła wymogi, brane w szczególności pod uwagę przez egzaminatorów przy ocenie pracy a określenie w przywołanym przepisie; a nadto bez uwzględnienia skali ocen od 2 do 6; co w konsekwencji skutkowało nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu notarialnego;

b) naruszenie art. 74e § 2 i art. 74d § 6 ustawy - Prawo o notariacie - polegające na dokonaniu oceny prac egzaminacyjnych skarżącej w oparciu o kryteria nie wymienione w ustawie, w oderwaniu od treści zadania egzaminacyjnego, przy braku uwzględnienia przez organ odwoławczy przewidzianej ustawą skali ocen pozytywnych oraz faktu, iż projekt aktu notarialnego sporządzony przez skarżącą spełnia ustawowe wymogi ważności i tym samym skarżąca winna otrzymać ocenę pozytywną;

c) naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego oraz art. 138 k.p.a. - poprzez stawienie i uwzględnienie poprzez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów (niepodniesionych przez egzaminatorów) do sporządzonych projektów aktów notarialnych i opinii prawnej oraz poprzez zmianę treści zarzutów egzaminatorów i ich wykładnię w sposób rozszerzający na niekorzyść skarżącej i uwzględnianie tak zmienionych zarzutów;

d) naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego - poprzez brak odniesienia się przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w odwołaniu do uchwały;

II. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) naruszenie art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. - poprzez:

- uwzględnienie i uznanie za trafne przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia części zarzutów podniesionych przez skarżącą wobec uwag egzaminatorów do obydwu sporządzonych przez skarżącą projektów aktów notarialnych, przy jednoczesnym pominięciu tych zarzutów jako bezpodstawnych i uznaniu ich za podstawę dokonania oceny prac skarżącej, co w konsekwencji skutkowało zaniechaniem podwyższenia ocen prac skarżącej i zmianą końcowego wyniku całego egzaminu;

- odstąpienie od podjęcia niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy, przejawiające się w braku odniesienia do części zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu do uchwały organu pierwszej instancji, jak również poprzez odstąpienie od ustalenia rzeczywistych treści poleceń zadań egzaminacyjnych, przy jednoczesnym wypracowaniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia własnych interpretacji części poleceń, co skutkowało wydaniem uchwały na niekorzyść skarżącej;

b) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. - poprzez odstąpienie od wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia bez dokonania oceny na podstawie całokształtu tego materiału, a w szczególności brak wyprowadzenia właściwych wniosków z uznanych przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia za trafne zarzutów skarżącej w odniesieniu do projektu pierwszego i drugiego aktu notarialnego (druga część egzaminu notarialnego), co w konsekwencji skutkowało oceną prac skarżącej dokonanych z naruszeniem kryteriów określonych w art. 72e § 2 ustawy - Prawo o notariacie;

c) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały przejawiające się w szczególności brakiem wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy, utrzymując zaskarżoną uchwałę w mocy, przy jednoczesnym uwzględnieniu części zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą i braku odniesienia się do części zarzutów skarżącej i argumentacji w nich podniesionej;

d) naruszenie art. 153 p.p.s.a. - poprzez niezastosowanie się do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1162/15.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca stwierdziła, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, ustosunkowując się do zarzutów odwołania, zobowiązana była skontrolować tylko tę część egzaminu, która została przez stronę zaskarżona i jedynie pod kątem zarzutów podniesionych w odwołaniu. Zdaniem strony skarżącej, pomimo wyraźnych zaleceń Sądu w tym zakresie, Komisja Egzaminacyjna II stopnia ponownie nie tylko nie odniosła się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą, ale powołała szereg nowych zastrzeżeń do prac egzaminacyjnych, które - w ocenie organu odwoławczego - dyskredytują prace skarżącej.

Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów stawianych skarżącej odnośnie nieprawidłowego ustanowienia hipoteki, zwłaszcza w sytuacji, gdy jeden z egzaminatorów uznał, że rozwiązanie zastosowane przez skarżącą było prawidłowe.

Strona skarżąca podkreśliła, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, bez ustosunkowania się do zarzutów skarżącej, uznała pewne błędy za poważne i istotne, nie wskazując jednak, dlaczego są one tak istotne, że nie pozwalają wystawić za dany projekt aktu notarialnego oceny pozytywnej.

Według skarżącej, brak podwyższenia oceny z egzaminu jest dla skarżącej niezrozumiałe tym bardziej, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż część zarzutów skarżącej organ odwoławczy uznał za zasadne.

Mając powyższe na względzie, skarżąca uznała, że zarówno ocena za projekt pierwszego aktu notarialnego sporządzonego na egzaminie, jak i projekt drugiego aktu notarialnego, a także ocena za opinię prawną, wystawione zostały w sposób nieprawidłowy. Owszem, skarżąca przyznała, że jej projekty sporządzone na egzaminie dotknięte są pewnymi uchybieniami, jednakże nie aż tak poważnymi, aby w zakresie projektu pierwszego ocenić go na ocenę dostateczną, zaś w zakresie projektu drugiego aktu notarialnego - na ocenę niedostateczną, zwłaszcza, że w żadnym fragmencie uzasadnienia uchwały Komisja Odwoławcza nie stwierdza, iż sporządzony przez skarżącą akt notarialny był nieważny a oświadczenia stron nie były skuteczne. Zdaniem strony skarżącej, sporządzone przez nią projekty aktów notarialnych odpowiadają wymogom prawa i mogły skutecznie funkcjonować w obrocie prawnym, co niewątpliwie świadczy o prawidłowym przygotowaniu skarżącej do wykonywania zawodu notariusza.

W tej sytuacji zatem, mając dodatkowo na względzie pięciostopniową skalę ocen obowiązującej przy ocenie każdego z projektów, organ winien wystawić ocenę dobrą za projekt pierwszego aktu, zaś ocenę dostateczną za projekt drugiego aktu.

Tymczasem, zdaniem strony skarżącej, Komisja Odwoławcza nie wywiodła w sposób prawidłowy, dlaczego sporządzone przez skarżącą w ramach drugiej części egzaminu notarialnego prace, a w szczególności projekt drugiego aktu notarialnego, zawierają takie mankamenty, których zarówno ilość, jak i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu zadania pod względem formalnym, jak i materialnoprawnym i w konsekwencji świadczy o niewystarczającym przygotowaniu skarżącej do wykonywania zawodu notariusza, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce.

Ponadto, strona skarżąca podkreśliła, że zmiana treści zarzutów, ich rozszerzenie, jak i postawienie nowych zarzutów przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, niewątpliwie prowadzi do pogorszenia sytuacji skarżącej, albowiem to właśnie te nowo stawiane zarzuty wzmacniać mają siłę argumentacji organu odwoławczego w celu zalegalizowania wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej. Zdaniem skarżącej, uznać należy jednocześnie, że obiektywne pogorszenie sytuacji skarżącej nastąpiło na skutek wykorzystania przez organy obu instancji rozbieżności w orzecznictwie i piśmiennictwie na niekorzyść skarżącej, co wyraźnie uwidocznione zostało odnośnie reprezentacji spółdzielni.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga N. L. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia oraz utrzymana nią w mocy uchwała Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie z dnia [...] października 2011 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego - nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.

Ustosunkowując się do zarzutów strony skarżącej, należy na wstępie wskazać, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy z dnia 14 lutego 1991 - Prawo o notariacie.

Stosownie do art. 74 § 3 tejże ustawy, egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, gospodarczego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, Unii Europejskiej, konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu zaś druga część egzaminu składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku - casusu (art. 74d § 3). Natomiast ocenę każdego z zadań stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną.

Wskazać należy, że ustawa - Prawo o notariacie zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy). Minister Sprawiedliwości, na podstawie tej delegacji wydał rozporządzenie z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 45). W § 5 cyt. rozporządzenia został uregulowany sposób postępowania Komisji Odwoławczej.

W przepisie art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie wskazano, że do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Zgodnie z art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Zdaniem Sądu, uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, podjęta po rozpatrzeniu odwołania, tworzy nowy stan prawny, który musi pozostawać w zgodzie z odpowiednimi unormowaniami ustawowymi, w szczególności z przepisami ustawy - Prawo o notariacie, określającymi cel egzaminu notarialnego i kryteria oceny.

Związanie organu odwoławczego zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów, nie oznacza braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny, jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się.

Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą. Fakt, że działając w takich ramach, organ odwoławczy całościowo spojrzy na pracę egzaminacyjną, nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, gdyż w ramach zarzutów odwołania kontrola polega na dokonaniu oceny, z uwzględnieniem wszystkich elementów, które maja wpływ na taką ocenę zaskarżonej części pracy.

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, podejmując sporną uchwałę z dnia [...] lutego 2016 r., nie naruszyła obowiązujących przepisów dotyczących postępowania odwoławczego. Należy stwierdzić jednocześnie, że zauważając w uzasadnieniu wydanej uchwały dodatkowe wady pracy skarżącej, Komisja Odwoławcza wyraźnie podkreśliła, że wady te nie zaważyły na ocenie pracy dokonanej przez ten organ.

Niewątpliwie, należy uznać, że uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego nie ma charakteru uznaniowego, co wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej takiego rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 19 czerwca 2013 r., wydanego w sprawie sygn. akt II GSK 319/12, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że decyzje w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy zakwalifikować do grupy decyzji związanych. Skład orzekający Sądu rozpoznający niniejszą sprawę pogląd ten w pełni podziela, wskazując jednocześnie, że przytoczony wyrok dotyczy, co prawda wyniku egzaminu radcowskiego, jednakże ze względu na analogiczne rozwiązania przyjęte w ustawie - Prawo o notariacie, pogląd wyrażony w tym wyroku zachowuje aktualność na gruncie tej sprawy.

Podsumowując ten wątek stwierdzić należy, że kontrolując uchwałę Komisji Egzaminacyjnej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, Sąd czyni to według zgodności z prawem, kwalifikując tę uchwałę do grupy decyzji związanych, nie zaś decyzji wydanych według uznania administracyjnego.

Należy zauważyć, iż skarżąca otrzymała z projektu aktów notarialnych w ramach drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną. W ramach tej części egzaminu należało sporządzić dwa projekty aktów. Za pierwszy z nich skarżąca otrzymała ocenę dostateczną, zaś za projekt drugiego aktu notarialnego ocenę niedostateczną. Przy czym zauważenia wymaga, że oboje egzaminatorzy sprawdzający pracę ocenili opracowanie projektu drugiego aktu notarialnego na ocenę niedostateczną.

W toku postępowania administracyjnego, jak również w skardze do Sądu, skarżąca zakwestionowała negatywny wynik egzaminu zawodowego, wskazując na uchybienia komisji popełnione w zakresie dokonanej przez nią oceny poprawności wykonanego przez skarżącą zadania egzaminacyjnego, tj. sporządzenia projektów aktów notarialnych.

W zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II stopnia opisała zakwestionowane prace skarżącej, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, nie kwalifikowały zadań na ocenę pozytywną.

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń.

Sąd uznał, że wnioski Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne, zdaniem Sądu, wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów projektu aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że oceny rozwiązań zaproponowanych przez skarżącą zostały dokonane w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Należy uznać, że egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata. Niewątpliwie, egzamin notarialny ma sprawdzić przygotowanie kandydata do samodzielnego dokonania czynności notarialnych. Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi.

Należy przypomnieć jedynie, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca, projektując sporny akt notarialny dopuściła się szeregu uchybień, które - jak słusznie przyjął organ odwoławczy - uniemożliwiły pozytywną ocenę drugiego projektu aktu notarialnego oraz opracowanego w ramach egzaminu notarialnego.

Jeśli chodzi o projekt spornego drugiego aktu notarialnego, niewątpliwie podstawowymi jego mankamentami były:

1) nieuprawnione zmiany przez skarżącą założeń egzaminacyjnych w zakresie reprezentacji spółdzielni, jak i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;

2) nieprawidłowy tytuł dokumentu - aktu notarialnego, który nie obejmował dodatkowej czynności ubocznej dokonanej w projekcie aktu notarialnego, a mianowicie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki;

3) naruszenie zasady wynikającej z art. 38 § 1 pkt 5 i art. 46 § 1 pkt 3 Prawa spółdzielczego w odniesieniu do treści uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni i rady nadzorczej spółdzielni;

4) nie do końca prawidłowe powoływanie się przez skarżącą na zezwolenie Ministra Skarbu wyrażającego zgodę na dokonanie zamiany i ustanowienie hipoteki z mocy art. 5a ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa;

5) ogólnikowe pouczenia dotyczące ograniczeń wynikających z przepisów o użytkowaniu wieczystym i zmiany zagospodarowania działki zgodnie z celem oddania jej w użytkowanie wieczyste;

6) błędna koncepcja połączenia w jednej księdze wieczystej dwóch odrębnych działek oddanych w użytkowanie wieczyste, posiadających różne terminy (sugerują to daty umów oddania w użytkowanie wieczyste) przysługiwania tego prawa w jedną nieruchomość - ustanowienie hipoteki na tak powstałej w skutek połączenia nieruchomości, jak też niewłaściwy sposób opisu zabepieczenia hipotecznego;

7) brak wskazania prawidłowej prawnej zwolnienia od pobrania tego podatku od czynności cywilnoprawnych;

8) nieprawidłowe postanowienia umowne dotyczące sposobu ponoszenia kosztów aktu, jak też pobranie opłaty sądowej w niewłaściwej wysokości;

9) niewłaściwe zastosowanie przepisów § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie pobierania przez notariuszy opłat sądowych od wniosków o wpis do księgi wieczystej zamieszczanych w aktach notarialnych, z uwagi na brak wymienienia: osoby wnoszącej opłatę, sposobu jej uiszczenia oraz pozycji ewidencji;

10) brak uwzględnienia problemu zobowiązań podatkowych spółki "P.", poprzednika prawnego spółdzielni "S.", a istniejących na dzień 2 listopada 2007 r.

Niezależnie od powyższych błędów, egzaminatorzy wskazali szereg innych uchybień, do których skarżąca nie odniosła się w swoim odwołaniu.

Organ odwoławczy wymienił również inne istotne mankamenty projektu drugiego aktu notarialnego sporządzonego przez skarżącą, które choć nie wpłynęły na ocenę, to świadczą o jej niskim poziomie.

Ze względu na powyższe istotne błędy skarżącej, należy podzielić stanowisko Komisji Odwoławczej, iż brak było podstaw do wystawienia spornemu projektowi aktu notarialnego oceny dostatecznej.

Zdaniem Sądu, waga i wpływ na ocenę pracy poszczególnych mankamentów drugiego projektu aktu notarialnego zostały szczegółowo i wszechstronnie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że z przedstawionego stanu prawnego i faktycznego wynika, że choć do ocen egzaminatorów wkradły się pewne nieścisłości, to popełnione przez skarżącą błędy oraz ich waga dyskwalifikują pracę, skutkując tym, że niezależnie od pewnych błędów popełnionych przez egzaminatorów, niedostateczne oceny otrzymane przez stronę skarżącą od obojga egzaminatorów za projekt drugiego aktu notarialnego - były prawidłowe.

Reasumując, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia stronie skarżącej oceny za drugi akt notarialny, a w konsekwencji - brak jest podstaw do podwyższenia oceny z części egzaminu składającej się z zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych i tym samym - do zmiany oceny końcowej egzaminu notarialnego, którą otrzymała strona skarżąca.

Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego, co do wagi popełnionych przez skarżącą uchybień zostało uzasadnione, a wyciągnięte wnioski należy uznać za poprawne.

W tej sytuacji, za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, gdyż oceny projektów aktów notarialnych zostały wystawione zgodnie z tym przepisem.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego, któremu poddała się skarżąca.

Rozstrzygnięcie Komisji Odwoławczej zostało uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organ ten nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Należy zaakcentować, że do ustawowych obowiązków notariusza należy czuwanie przy dokonywaniu czynności notarialnych nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie), udzielanie stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej (art. 80 § 3 ustawy - Prawo o notariacie), odmowa dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem (art. 81 cyt. ustawy).

Przy tak ukształtowanych obowiązkach ustawowych notariusza podstawową kwestią jest znajomość przepisów prawnych.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ wykazał, że praca skarżącej (drugi projekt aktu notarialnego), którą oceniono przez pryzmat kryteriów przewidzianych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, nie zasługuje na ocenę pozytywną.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej uchwały wykazała, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, rozpatrując odwołanie strony skarżącej, zastosowała się do reguł wynikających z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Należy wskazać, że organ odwoławczy oparł się na materiale dowodowym, zgromadzonym przez Komisję Egzaminacyjną i poddał go gruntowej ocenie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, która w sposób szczegółowy wyjaśnia powody jej podjęcia poprzez podanie szeregu argumentów o charakterze prawnym dotyczących prawidłowości kwestionowanej oceny projektu aktu notarialnych sporządzonego w ramach egzaminu notarialnego.

Należy podkreślić, że ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1 oraz art. 2 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o notariacie).

Ponadto, należy uznać, że Komisja Odwoławcza, dostrzegając w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały z dnia [...] lutego 2016 r. dalsze wady pracy strony skarżącej nie wyszła poza granice odwołania, albowiem wyraźnie wskazała, że nie oparła swojego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach, co oznacza, że - wbrew sugestiom strony skarżącej - wady te nie zaważyły na ocenie pracy dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia.

Reasumując powyższe rozważania, Sąd podziela stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że sporządzony projekt drugiego aktu notarialnego zawiera mankamenty, których nie tylko ilość, ale i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania pod względem materialnoprawnym, co dawało podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W ocenie Sądu, ocena rozwiązania zadania z części drugiej egzaminu notarialnego w zakresie sporządzenia drugiego projektu aktu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji. W konsekwencji, zarzuty skargi w tym zakresie uznano za bezzasadne.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.