Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 297/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 maja 2010r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia skarżącemu P.i K. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia faktyczne: wnioskiem z dnia 10 lipca 2009 r. skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. We wniosku wskazał, iż z dniem 01 stycznia 2008r. wszedł w życie przepis o objęciu wszystkimi ubezpieczeniami emerytów i rencistów prowadzących działalność gospodarczą. Wnioskodawca z uwagi na nieznajomość przepisów, przez okres 01 stycznia 2008r. – 31 maja 2009r. odprowadzał wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Korzystał z pomocy biura podatkowego, które co pół roku składało wnioski do ZUS o rozliczenie konta. Pismo Zakładu, które otrzymał w lipcu 2008r. nie wykazywało żadnych zaległości na koncie za wskazany okres, a osoba rozliczająca konto nie poinformowała strony o konieczności odprowadzania całości składek. W odpowiedzi na ostatni wniosek o rozliczenie konta poinformowano wnioskodawcę o konieczności złożenia poprawnych dokumentów rozliczeniowych za wskazany okres. W związku z pismem Zakładu z dnia 01 lipca 2009r. został zmuszony do złożenia korekt dokumentów i wpłacenia na poczet zadłużenia kwoty 9.000,00 zł. Wnioskodawca podał, iż jest rencistą, inwalidą II grupy i otrzymuje świadczenie w kwocie 753,00 zł. Dochody z prowadzonej działalności są niewielkie. Małżonka jest inwalidką I grupy i otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 764,00zł. Małżonkowie przeznaczają miesięcznie na leczenie około 500,00 zł - 800,00 zł. Na utrzymaniu małżonków pozostaje 15-letni syn. W pismach z dnia 25 sierpnia 2009r. i 01 września 2009 r. strona wskazała, iż wnioskuje o umorzenie całości zadłużenia za okres od stycznia 2008r. do maja 2009r.

W trakcie postępowania organ ustalił, że wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie 874,77 zł brutto, 753,04 zł netto. Ponadto prowadzi działalność z której osiąga dochody w kwocie około 650,00 zł. Dodatkowo posiada dochody z tytułu sprawowania funkcji członka zarządu rady nadzorczej w kwocie 510,00 zł. Żona strony osiąga dochód ze świadczenia rentowego w kwocie 764,44 zł. Według zestawienia dochodów i wydatków rodzina osiąga wskazane dochody przy jednoczesnym ponoszeniu kosztów z tytułu opłat czynszowych w łącznej kwocie 667,91 zł oraz leczenia wnioskodawcy w kwocie 300,00 zł oraz jego małżonki w kwocie 400,00 zł. W trakcie postępowania przedstawiono pokwitowanie wpłaty z tytułu opłaty za najem lokalu w kwocie 435,91 zł i odcinek wpłaty na rzecz czynszu lokalu mieszkalnego w kwocie 232,54 zł. Według aktu notarialnego rodzina posiada mieszkanie własnościowe, które nie posiada założonej księgi wieczystej. Wnioskodawca jest właścicielem pojazdu Fiat Seicento Young 899 rok produkcji 2000. Strona w 2008r. uzyskała według przedłożonego zeznania podatkowego PIT 37 dochód ze świadczenia i innych źródeł w kwocie 14.372,90 zł. Zgodnie z przedłożonymi zaświadczeniami lekarskimi wnioskodawca jest inwalidą II grupy. Według ustaleń własnych Zakładu nie posiada żadnych nieruchomości. Organ podał, iż w stosunku do strony nie wdrożono egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS ani za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Organ w decyzji z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W dniu 04 grudnia 2009 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. W uzasadnieniu strona podniosła, że osiąga przychód w kwocie 2.677,48 zł natomiast ponosi koszty w postaci czynszu za lokal mieszkalny i najem lokalu w kwocie 667,91 zł. Ponadto rodzina ponosi koszty z tytułu bieżących wydatków energii, telefonu, odzieży, żywności, leków, na które nie przedstawiono rachunków. Dodatkowe koszty stanowią wydatki z tytułu utrzymania pojazdu, który stanowi jedyne źródło transportu, gdyż choroba uniemożliwia wnioskodawcy poruszanie się w społeczeństwie. Rodzina ponosi również koszty nauki dziecka, w tym rozwijania jego zainteresowań. Małżonkowie otrzymują świadczenia rentowe, które pokrywają koszty leczenia i dojazdu do lekarzy. Otrzymywany z prowadzonej przez stronę działalności dochód jest niewielki, a sama działalność jest traktowana jako rodzaj terapii i rehabilitacji. Rozlicza się w formie karty podatkowej i nie prowadzi żadnej ewidencji podatkowej, nie korzysta również z pomocy biura podatkowego. Wnioskodawca podał, iż korzysta z dofinansowania z PFRON. W przypadku braku dofinansowania w kwocie 450,00 zł byłby zmuszony zakończyć prowadzenie działalności. Wynagrodzenie z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej w kwocie 424,00 zł i renta małżonki pokrywają wydatki z tytułu utrzymania mieszkania i wydatków syna. Łączne dochody z renty i prowadzonej działalności wynoszą około 1.000,00 zł miesięcznie a renta małżonki wynosi 764,00 zł. Dochód trzyosobowej rodziny wynosi 1.764,00 zł, w tym na jedna osobę 588,00 zł. Osiągane dochody nie są w stanie umożliwić spłaty zadłużenia nawet w ratach.

W trakcie postępowania skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające ponoszone przez jego rodzinę wydatki z tytułu prowadzenia gospodarstwa domowego oraz działalności gospodarczej (faktury za zakup lekarstw, za energię elektryczną w lokalu użytkowym, za energię elektryczną w lokalu mieszkalnym, za gaz, za telefon w lokalu użytkowym i mieszkalnym, za bilety za dojazd dziecka do szkoły oraz pokwitowania wpłat za: wyżywienie dziecka w szkole, telewizję kablową , czynsz za lokal mieszkalny i czynsz za lokal użytkowy).

Zaskarżoną decyzją z [...] Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] W uzasadnieniu decyzji organ przywołując regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek wyjaśnił, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm.).

Ponadto organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanek określonych w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365 ze zm.).

Jednocześnie Zakład stwierdził, iż nie neguje sytuacji, w której znalazł się wnioskodawca jednakże po ponownym przeanalizowaniu zebranych dowodów nie dopatrzono się istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie organu argument o nieznajomości zasad na jakich wnioskodawca może prowadzić działalność nie stanowi usprawiedliwienia nieopłacenia składek jak również nie może stanowić argumentu przemawiającego za umorzeniem należności. To w interesie płatnika składek leży uzyskanie stosownych informacji o zasadach na jakich może prowadzić działalność - informacje takie są ogólnie dostępne, można je uzyskać także w ZUS. Odnosząc się do argumentu o uzyskaniu przez stronę w dniu 09 lipca 2008 r. informacji o braku zaległości organ wyjaśnił, iż rozliczone w 2008 r. konto nie wykazywało zadłużenia w oparciu o widniejące w systemie dokumenty rozliczeniowe. W okresie 07 i 08 2009 r. strona złożyła korekty deklaracji w związku z czym konto wykazało zadłużenie.

Zakład wskazał, iż rodzina wnioskodawcy posiada cztery źródła dochodów. Jednorazowa spłata zadłużenia byłoby uciążliwa jednakże w zestawieniu z wydatkami nie niemożliwa w formie układu ratalnego. Argument o finansowaniu hobby dziecka nie może służyć jako przesłanka za umorzeniem. Ponadto nie wszystkie wykazane wydatki, np. z tytułu utrzymania telefonu stacjonarnego w lokalu użytkowym, internetu można określić jako konieczne. Ponoszone na należności z tytułu składek wydatki powinny być uwzględnione w budżecie rodziny jako bezwzględne; składki na ubezpieczenia społeczne mają charakter należności publicznoprawnych i ich regulowanie winno stać ponad regulowanie innych zobowiązań. Wprawdzie zapłata należności niewątpliwie pogorszyłaby sytuację finansową rodziny jednakże nie daje to wystarczających podstaw do umorzenia. W ocenie organu realizacja zadłużenia bezsprzecznie wiązałaby się ze znacznym obciążeniem finansowym jednakże na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do uznania, iż zobowiązanie to jest niemożliwym do uregulowania.

W skardze do Sądu Administracyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie : art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący nie posiada nieruchomości, a należący do skarżącego samochód, jako niezbędny do poruszania się przy niepełnosprawności skarżącego, nie może być przedmiotem egzekucji; art. 28 ust. 1, ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności, a brak takiej decyzji należy uznać za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 Kodeksu cywilnego; art. 7, art.8, art. 77, art.80 i art.107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i brak wyczerpującego i jasnego uzasadnienia wydanej decyzji, a wręcz podanie w nim danych sprzecznych ze stanem faktycznym.

Zdaniem skarżącego organ zgromadził dane dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej niemniej wnioski, które wywiódł pozostają w kolizji ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Organ nawet nie pokusił się o podsumowanie miesięcznych dochodów i wydatków rodziny skarżącego i zestawienie ich z minimum socjalnym. Nie wziął pod uwagę, że skarżący i jego żona to osoby niepełnosprawne od urodzenia, utrzymujące uczącego się syna. Zdaniem strony z materiału zgromadzonego w sprawie jasno wynika, iż suma dochodów rodziny nie przekracza minimum socjalnego tj. kwoty 2.254,95 zł. Podniesiono, iż łączna kwota wydatków miesięcznych rodziny wynosi 1.576,22 zł i nie obejmuje wydatków na jedzenie, środki czystości czy odzież. Na te wydatki przeznaczana jest reszta dochodu w kwocie 465,26 zł (2.041,48 -1576,22 zł.).

Podkreślono, iż wydatki związane z lokalem użytkowym (czynsz w kwocie 430 zł, energia elektryczną ok. 143,94 zł, telefon 59,78 zł) płacone są nieterminowo z uwagi na brak środków na ich pokrycie.

Zdaniem skarżącego organ nie wziął pod uwagę, iż skarżący dokładał starań w celu należytego wywiązywania się z zobowiązań wobec ZUS i został przez ZUS wprowadzony w błąd, gdyż na swoje pytania o stan zobowiązań otrzymywał odpowiedzi, iż jego konto nie wykazuje żadnych zaległości. Wskazano, iż jako rencista i inwalida II grupy mógłby skorzystać z refundacji składek na ubezpieczenie społeczne z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Jednak nie mógł tego uczynić, gdyż nie dopełnił zgłoszenia wniosku w terminach wymaganych przez rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych. Opóźnienie wynikało z informacji z ZUS z dnia 09 lipca 2008 r., że nie ma zaległości w opłacaniu składek. Informację o istnieniu takich zaległości skarżący otrzymał dopiero rok później pismem z dnia 01 lipca2009 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do zarzutów skargi wskazać należy, iż zasadnie skarżący podniósł, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzja uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Słusznie w skardze podniesiono, że organy nie przeanalizowały stanu uzyskiwanych przychodów i ponoszonych wydatków, nie dokonały porównania – zestawienia tych wielkości, nie wyciągnęły ze zgromadzonego materiału dowodowego poprawnych wniosków. W sprawie należało dokonać zestawienia dochodów i wydatków, jak to uczynił skarżący w skardze, aby uzyskać prawidłowy, rzetelny obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy, która stanowi podstawę faktyczną decyzji wydawanej w przedmiocie umorzenia.

Podnieść dalej należy, co mieści się też w zakresie błędnie ustalonego stanu faktycznego, że nie ustalono w sposób prawidłowy dochodów skarżącego uzyskiwanych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (usługi szewskie), opodatkowanej w formie karty podatkowej. W decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji przyjęto, że dochody zobowiązanego z tego tytułu wynoszą 650,00 zł. Natomiast w decyzji organu drugiej instancji stwierdzono, że skarżący uzyskuje dochody z renty i działalności w kwocie około 1.000,00 zł miesięcznie. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że skarżący powołał w odwołaniu informację, z której wynika, iż uwzględniając dochody za 2008 r. z renty i działalności wykonywanej osobiście jego dochód w skali miesiąca wyniósł za ten rok 1000,00 zł. Informacja ta dotyczy dochodów z działalności wykonywanej osobiście – przychodów z tytułu wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej, nie zaś działalności gospodarczej. Dokumentuje ten fakt w sposób niewątpliwy znajdujące się w aktach sprawy zeznanie podatkowe skarżącego za 2008 r. – PIT 37. Wynika z niego, że zobowiązany uzyskał przychody z renty i działalności wykonywanej osobiście. Przedmiotowe zeznanie podatkowe nie dotyczy zaś w ogóle przychodów z działalności gospodarczej. Dodać do tego należy, że podatnicy rozliczający swoje zobowiązania podatkowe w formie karty podatkowej, nie składają zeznań podatkowych. Podczas ustalania sytuacji majątkowej skarżącego nie zwrócono uwagi na prezentowane przez skarżącego wyjaśnienia zawarte w odwołaniu, iż dochód z prowadzonej działalności gospodarczej jest niewielki, po zapłaceniu składki zdrowotnej i opłaceniu faktury za najem lokalu użytkowego, wynosi praktycznie zero. Skarżący prowadzi jednak działalność gospodarczą, bo jest to jedyny jego kontakt ze społeczeństwem, traktuje to jako terapię, czuje się potrzebny. W złożonej skardze podnosi, że dochody z prowadzenia zakładu szewskiego po potrąceniu kosztów z tego źródła przychodów wynoszą 100,00 zł.

Przedstawiona argumentacja nie budzi – zdaniem Sądu – żadnych wątpliwości, co do błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy i naruszenia tym samym przepisów dotyczących postępowania administracyjnego.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu.

Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej.

Niezależnie od powyższego podnieść należy, że podczas rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego. Stwierdzić w stanie faktycznym sprawy trzeba, że brak jest w zaskarżonej decyzji pełnego odniesienia się przez organ do argumentu skarżącego podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – odnośnie wprowadzenia go w błąd poprzez udzielenie mu odpowiedzi w piśmie z dnia z 9 lipca 2008 r. na postawione przez niego pytanie ujęte w piśmie z dnia 30 czerwca 2008 r. dotyczące zaległości w płaceniu składek, że zobowiązany nie posiada żadnych zaległości. Podkreślić należy, że skarżący w treści tego wniosku (środku zaskarżenia) podnosił nie tylko wprowadzenie go w błąd, co do braku zaległości, ale także wskazywał skutki tego błędu w postaci pozbawienia zobowiązanego możliwości otrzymania refundacji przedmiotowych składek z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Mając na uwadze powyższe podnieść należy, że organ rozpatrując środek zaskarżenia zobowiązanego w zakresie odpowiedzi na postawiony zarzut nie mógł ograniczyć się tylko do stwierdzenia, że każdy płatnik składek prowadzący działalność gospodarczą powinien znać przepisy regulujące ubezpieczenie społeczne, winien zaś w kontekście postawionego zarzutu ustosunkować się do konsekwencji błędnej informacji w postaci braku możliwości uzyskania przez skarżącego refundacji składek oraz rozważyć, jakie skutki niesie ze sobą tryb udzielania informacji o braku zaległości w płatnościach z tytułu należności składkowych.

Wskazać trzeba, że udzielenie informacji w przedmiocie braku zaległości składkowych dotyczy stosunków publicznoprawnych i odbywa się w ramach regulacji administracyjnoprawnych. Udzielenie informacji w zakresie zaległości stanowi quasi postępowanie o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w płatnościach należności składkowych.

Wypada w tym miejscu zauważyć, że postępowanie w sprawie wydawania zaświadczeń ma charakter zbliżony do postępowania administracyjnego jakkolwiek art. 217 k.p.a. i następne nie wskazują na odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a., co jednak nie oznacza, że odpowiednie stosowanie tych przepisów jest nieuzasadnione. W szczególności, poza przepisami szczególnymi, zastosowane powinny być ogólne zasady postępowania administracyjnego w tym zasada praworządności (art. 6 k.p.a.), zasada prawdy obiektywnej nakazująca dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7), zasada pogłębionego zaufania obywateli do organów państwa (art. 8) oraz zasada udzielania informacji, nakazująca organom czuwania nad tym aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielały im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. (art. 9) (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt II S.A./Kr 476/08, LEX nr 518488, a także wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt III S.A./Gd 229/08, LEX nr 518474).

Niezależnie od powyższego podnieść należy, że nawet gdyby nie stosować trybu "zaświadczeniowego", to i tak na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, jako organie, spoczywa obowiązek rzetelnego zgodnego z prawem udzielania informacji w przedmiocie ubezpieczenia społecznego, w szczególności w przypadkach zadawania pytań przez strony stosunku ubezpieczeniowoprawnego. Przykładem takiego działania, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, jest pismo Zakładu z dnia 1 lipca 2009 r. informujące skarżącego o rozbieżnościach w dokumentach zgłoszeniowych i rozliczeniowych, załączone przez zobowiązanego do skargi, a także udzielona skarżącemu z urzędu w 2002 r. informacja dotycząca obowiązku płacenia składki zdrowotnej, na którą to podpowiedź zobowiązany powołał się w skardze.

Prawo do niezwłocznej i szczegółowej informacji prawnej zawarte jest w art. 6 § 3a Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Prawo do informacji przyjmuje Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Tak w art. 10 ust. 3 stanowi "W razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jej działania oraz dotyczącą pożądanego sposobu rozstrzygnięcia sprawy" i art. 22 reguluje sposób postępowania w razie zwrócenia się z prośbą o udzielenie informacji (por. B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 6 wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2004, s. 80).

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie sytuacji finansowej skarżącego, uwzględniając w szczególności rzeczywiste dochody uzyskiwane przez skarżącego w zakładzie szewskim. W kontekście zaś postawionego zarzutu dotyczącego udzielenia błędnej informacji i poniesionej w związku z nią szkody, winien ustosunkować się do zarzucanego mu czynu i jego konsekwencji w postaci braku możliwości uzyskania przez skarżącego refundacji składek oraz rozważyć, jakie skutki niesie ze sobą tryb udzielania informacji o braku zaległości w płatnościach z tytułu należności składkowych w związku z toczącym się postępowaniem o umorzenie należności składkowych.

Końcowo, podnieść należy, że zasadnie skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych odnośnie zasady ogólnej postępowania administracyjnego - uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wynikającej z art. 7 kpa. Naczelny Sad Administracyjny na kanwie tej reguły w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, postawił następujące tezy. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu nierozpatrzenia w pełni materiału dowodowego i jego oceny.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.