Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 202/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2007 r. ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 22 sierpnia 2006 r. wniesionej przez M.K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z [...] kwietnia 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

M.K., pismem z 27 stycznia 2006 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych należności, umożliwienie ich odpracowania lub odroczenie terminu ich spłaty. Wniosek umotywowała trudną sytuacją finansową, w której się znajduje. Wskazała, że nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, w utrzymaniu pomaga jej rodzina. Podała też, że jest w trakcie sprawy rozwodowej, a to utrudnia jej kontakt z mężem i dostęp do dokumentów urzędowych. Do wniosku załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w D., z którego wynika, iż zainteresowana od kwietnia 2003 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku.

Pismem z 9 lutego 2006 r. organ wezwał stronę do złożenia dodatkowych dokumentów w sprawie. Jednocześnie ZUS wystąpił do Urzędu Miasta w D. o informację, czy zainteresowana jest podatnikiem podatku od nieruchomości lub podatku rolnego, oraz do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji o ustalenie, czy dłużnik figuruje w ewidencji pojazdów mechanicznych.

Pismem z 24 lutego 2006 r. M.K. poinformowała, iż nie jest w stanie w wyznaczonym terminie skompletować wymaganych przez organ dokumentów, z uwagi na brak kontaktu z mężem i dostępu do mieszkania, w którym dokumentacja ta się znajduje. Z tego też powodu zwróciła się z prośbą o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku.

W piśmie z 3 marca 2006 r. organ poinformował stronę, iż winna złożyć wszystkie dokumenty, o które została wezwana, a które są w jej posiadaniu. W kolejnym piśmie organu strona została pouczona o treści art. 10 i art. 73 k.p.a. i jej prawach z przepisów tych wynikających.

Następnie, w piśmie z 28 marca 2006 r. M.K. poinformowała organ, iż nie jest w stanie przyjechać do siedziby organu w celu zapoznania się z aktami sprawy, ze względu na koszty podróży. Podniosła, iż jest osobą bezrobotną, żyje "na krawędzi nędzy". Zwróciła się z prośbą o zrozumienie jej sytuacji i podjęcie pozytywnej decyzji dotyczącej umorzenia.

Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, w łącznej kwocie [...] zł. W podstawie prawnej decyzji powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.).

W uzasadnieniu, w pierwszej kolejności wskazał na przepis art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wyjaśniając, iż należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Ponieważ w chwili obecnej żadna z okoliczności określonych w ust. 3 nie zachodzi, brak jest podstaw do zakwalifikowania zaległości jako całkowicie nieściągalnej. Następnie organ wyjaśnił, iż na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy, możliwe jest umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, przy czym umorzenie to może dotyczyć tylko składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i tylko wówczas gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Wyjaśnił też, że szczegółowe warunki umarzania należności określają przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Stosownie do jego postanowień, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Kierując się tymi przepisami, po przeprowadzeniu analizy możliwości płatniczych zgodnie z dostarczoną przez stronę dokumentacją, organ stwierdził brak istnienia przesłanek do umorzenia zadłużenia. W uzasadnieniu wniosku zainteresowana powołała się na aktualną trudną sytuację finansową, jednakże nie przedłożyła żadnej dokumentacji, potwierdzającej ten fakt w związku z czym brak jest możliwości dokonania oceny aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, a tym bardziej niemożliwe jest -jak wskazał organ- podjęcie decyzji w kwestii umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Następnie organ zauważył, iż w stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek było prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna, gdyż Urząd Skarbowy w dniu [...] marca 2000 r. zwrócił tytuły wykonawcze. Na koniec organ pouczył stronę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty, w trybie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wymienioną decyzją organ poinformował również stronę, iż jej należności z tytułu nieopłaconych składek za okres [...] uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.K. ponownie wyjaśniła, iż jest w trakcie sprawy rozwodowej, co utrudnia jej skompletowanie dokumentów, które umożliwiłyby jej ustalenie stanu zadłużenia wobec ZUS, czy w ogóle takie zadłużenie istnieje oraz w jakiej kwocie. Nadto dodała, że jej dzieci są dorosłe, prowadzą własne gospodarstwa domowe. Wyjaśniła także, że mieszka i jest zameldowana u koleżanki, która pomogła jej w trudnej dla niej sytuacji życiowej, po rozstaniu się z mężem. Dodała też, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, korzystającą z pomocy prawie całej rodziny. Nie jest w stanie uregulować zadłużenia.

Pismem z 11 maja 2006 r. organ wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o umorzenie zadłużenia o dodatkowe dokumenty, m.in. wymienione w załączniku do tego pisma.

Pismem z 24 maja 2006 r. strona poinformowała, iż nie jest w posiadaniu żadnych dokumentów, które mogłaby dołączyć do wniosku. Następnie, pismem z 3 czerwca 2006 r. poinformowała organ, że jej sytuacja nie uległa zmianie, nadal nie pracuje i nie ma stałych dochodów.

Decyzją z [...] lipca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu podał, iż na podstawie dokumentacji złożonej przez stronę oraz posiadanej przez organ, dokonano powtórnej analizy akt sprawy z punktu widzenia istniejącego "ważnego interesu" osoby zobowiązanej, w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Badając sprawę wzięto pod uwagę, iż M.K. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, w trakcie sprawy rozwodowej. W stosunku do jej należności było prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednakże egzekucja okazała się bezskuteczna, gdyż Urząd Skarbowy zwrócił tytułu wykonawcze. Jednocześnie wskazano, iż część zadłużenia strony uległa przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Reasumując organ stwierdził, iż strona nie udowodniła, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w ww. rozporządzeniu, gdyż -jak m.in. wskazał organ- pomimo faktu, że w pismach kierowanych do Oddziału wielokrotnie opisywała swoją trudną sytuację finansową nie zdołała poprzeć jej stosowną dokumentacją, tym samym nie można uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, M.K. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej sprawy o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Wskazała, że jej sytuacja jest nadal dramatyczna. Wyjaśniła, iż nie ma żadnych innych dokumentów i nie jest w stanie ich skompletować. Całą dokumentację posiada ZUS. Zwróciła się z prośbą o umorzenie długu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku skargi dotyczącego umorzenia przez Sąd należności z tytułu składek należało zauważyć, iż kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) została ustanowiona ustawą z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że wyłączył tą kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniósł do właściwości sądów administracyjnych. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (dostępny na stronach internetowych www.sejm.gov.pl), wolą ustawodawcy było wyłączenie możliwości umarzania wskazanych wyżej należności przez sądy powszechne, które były władne zmienić decyzję organu i umorzyć określoną kwotę należności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III ZP 15/00, OSNAPU 2000, nr 23, poz. 864).

Zmiana ustawodawcza, o której mowa wyżej, miała charakter fundamentalny w odniesieniu do tego typu spraw. Pamiętać bowiem należy, że o ile sądy powszechne przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład sprawę do dalszego załatwienia, o tyle sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa Zakładu nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. Orzeczenie sądu administracyjnego w razie uwzględnienia skargi, rozstrzyga o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązuje organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. Przejęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (R. Hauser, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, praca zbiorowa, Warszawa 2003, str. 6 i 7).

W związku z powyższym wniosek skarżącej o umorzenie jej zadłużenia nie mógł być -z uwagi na przedstawione wyżej uwarunkowania konstytucyjne i ustawowe- przez Sąd uwzględniony. Jak już wskazano, celem ustawodawcy było, aby poprzez zmianę właściwości sądów - wykluczyć możliwość umarzania należności na etapie postępowania sądowego, co ma się przyczynić do realizacji przez Zakład obowiązku dbałości o stan finansów ubezpieczeń społecznych (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - dostępne na stronach internetowych www.sejm.gov.pl).

Przechodząc natomiast do wskazania przyczyn uchylenia wydanej w sprawie decyzji Prezesa ZUS zważyć należy, iż skarżąca inicjując postępowanie wniosła o umorzenie swojego zadłużenia. Wobec treści tego wniosku, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Na marginesie warto wskazać, iż w uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy między innymi zaznaczył, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Uznaniowy charakter tego przepisu nie zwalnia jednak organu od prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, celem ustalenia, czy którakolwiek z przesłanek wymienionych w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. w sprawie występuje.

Przechodząc do kontrolowanej sprawy, należy zaś stwierdzić, iż z uzasadnienia skarżonej decyzji zupełnie nie wynika, aby organ w kontekście omawianego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. prowadził jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu swojego orzeczenia organ wyraźnie stwierdził, iż dokonał powtórnej analizy akt sprawy z punktu widzenia istniejącego "ważnego interesu" osoby zobowiązanej, w oparciu (jedynie) o art. 28 ust. 3a i 3b omawianej ustawy oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Z powyższego wynika więc, iż organ ponownie rozpoznając sprawę nie dokonał jej oceny w zakresie wskazanym w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., tym samym nie ustalił czy nie ma podstaw do umorzenia zadłużenia skarżącej z uwagi na całkowitą nieściągalność należności. W ocenie Sądu, brak ten powoduje, iż decyzja ta jest wadliwa, albowiem wydana z naruszeniem przepisów procesowych, w szczególności nakazujących organowi podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), a także z naruszeniem art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z uwagi na jego pominięcie w sprawie. Zarzuty te są tym bardziej uzasadnione, iż tak z akt administracyjnych jak i z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że w stosunku do należności skarżącej było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy. Jednakże -jak wskazał Prezes ZUS- egzekucja okazała się bezskuteczna, w dniu [...] marca 2000 r. zwrócono tytuły wykonawcze. W tej sytuacji organ winien ustalić, czy w sprawie nie zachodzi przede wszystkim przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Okoliczność powołana przez Prezesa ZUS winna być bowiem oceniona w kontekście wymienionej regulacji prawnej, mającej przecież zastosowanej w sprawie.

Dopiero w sytuacji uznania przez organ rentowy, iż brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, której wniosek o umorzenie dotyczy, sprawę należałoby zbadać w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym to ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ww. rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy stwierdził, iż strona nie udowodniła, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Organ m.in. podniósł, iż pomimo faktu, że w pismach kierowanych do Oddziału wielokrotnie strona opisywała swoją trudną sytuację finansową, nie zdołała jej poprzeć stosowną dokumentacją, tym samym Oddział -jak wskazano- nie mógł uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zainteresowaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca była faktycznie kilkakrotnie wzywana do dostarczenia dokumentów, niezbędnych do rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie, zgodnie z Załącznikiem nr 11 do Instrukcji. Wśród wymaganych przez organ dokumentów znalazła się deklaracja podatkowa ostateczna za ubiegły rok, zaświadczenie z urzędu skarbowego o niezaleganiu w podatkach, aktualny odpis z księgi wieczystej w przypadku nieruchomości, decyzja o wieczystej dzierżawie gruntu, oświadczenie z urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej oraz oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym płatnika.

Pomimo wezwań, dokumentów tych strona nie złożyła, jednakże wielokrotnie informowała, odpowiadając za każdym razem na pisma organu, iż złożyć ich nie może, albowiem nie jest w ich posiadaniu. Wskazywała, że ma utrudniony dostęp do mieszkania, z uwagi na rozstanie się z mężem i trwającą sprawę rozwodową. W pismach tych podawała również okoliczności dotyczące swojej obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Okoliczności te, w ocenie Sądu, winny być wzięte pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego niniejszej sprawy. Z pewnością na ich podstawie organ mógł dokonać koniecznych ustaleń w zakresie tak sytuacji materialnej jak i rodzinnej zainteresowanej. Osoba ta, jak wynika z tych pism, pozostaje bez pracy, nie ma żadnego dochodu, jest na utrzymaniu rodziny, mieszka i jest zameldowana u znajomych, jej dzieci prowadzą własne gospodarstwa domowe, nie ma żadnego majątku (co też wynika z materiału dowodowego zgromadzonego z urzędu przez organ). W oparciu o te, wynikające z akt sprawy dane organ winien dokonać analizy sprawy, celem przede wszystkim ustalenia czy sytuacja finansowa strony pozwala jej na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Warto w tym miejscu także podnieść, iż w toku postępowania organ ustalił, iż M.K. nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, podatku rolnego i leśnego, a tym samym logiczne jest, iż nie mogła złożyć aktualnego odpisu z księgi wieczystej w przypadku nieruchomości oraz decyzji o wieczystej dzierżawie gruntu, czego organ zupełnie nie dostrzegł. Ze złożonego przez stronę zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w D. z [...] czerwca 2006 r. wynika zaś, iż M.K. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od [...] kwietnia 2004 r., a więc nie mogła złożyć -na wezwanie organu- deklaracji podatkowej ostatecznej za ubiegły rok, albowiem takiej w ogóle nie składała, na co również organ nie zwrócił uwagi. Dlatego też, z wymienionych powodów -w ocenie Sądu- brak było podstaw w sprawie, aby z uwagi na nie przedstawienie przez stronę wymaganych dokumentów, w tym powyżej wymienionych, wyciągać negatywne dla niej konsekwencje.

W sytuacji, gdy skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną (ubóstwo), organ miał obowiązek z urzędu wyjaśnić zasadność złożonego przez nią wniosku o umorzenie składek w oparciu o to kryterium. W tym celu powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych i uzupełnić w odpowiednim zakresie materiał dowodowy w sprawie. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. W przypadku gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, ma więc on obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.

Niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Skoro przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to w tej sprawie organ miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącej i ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić jej egzystencji.

W rozpoznanej sprawie Prezes ZUS obowiązku tego nie wykonał. W uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności występujących w sprawie, związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, a więc związanych z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg wskazania tylko części istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, bez ich analizy, a następnie sformułowanie wniosków w istocie oderwanych od tych okoliczności, bądź niemających dostatecznego w nich potwierdzenia. Uzasadnienie musi być pełne, spójne i logiczne, a takowych cech w znacznej mierze nie zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakiego w rozpoznanej sprawie dopuścił się Prezes ZUS, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną jej część i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom zawartym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s. 663 i nast., a także wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1983 r., sygn. akt I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51). W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 6 - 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazuje, iż w ponownie prowadzonym postępowaniu, poza koniecznością wyeliminowania powyższych wadliwości w rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Podkreślić przy tym należy, iż ustawodawca przewidział również częściowe umarzanie należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Zatem ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 134 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.