Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 526/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Koordynator Filii nr [...] w S. Ośrodka Pomocy Społecznej w G., decyzją Nr [...] z dnia [...] r., działając na podstawie upoważnienia Prezydenta Miasta G. oraz na mocy przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 11, art. 39, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 5, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania J. R. świadczenia w formie zasiłku celowego zwrotnego w kwocie [...] zł, na zaspokojenie następujących potrzeb: na spłacenie pożyczki bankowej oraz na zakup: nowej lodówki, telewizora, 3 ton węgla, nowego komputera z osprzętem, na spłatę zadłużenia czynszowego za mieszkanie za 2009 r., na częściową spłatę zadłużenia osobom prywatnym, na wydatki związane z leczeniem w prywatnym gabinecie lekarskim oraz na zakup rzeczy osobistych, odzieży, obuwia, bielizny.

W obszernym uzasadnieniu decyzji organ I instancji w pierwszej kolejności przywołał treść przepisów ustawy o pomocy społecznej stanowiących podstawę wydania decyzji. Następnie przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Podał, że w dniu [...] 2009 r. J. R. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na wyżej wskazane cele w kwocie [...] zł. W trakcie wywiadu środowiskowego sprecyzował żądanie wskazując, iż ubiega się o zasiłek celowy zwrotny w kwocie [...] zł na spłacenie pożyczki bankowej pobranej na podstawową egzystencję. Natomiast kwota [...] zł potrzebna mu jest na zakup nowej lodówki - [...] zł, telewizora [...] zł, 3 ton węgla - [...] zł, spłatę zadłużenia czynszowego za mieszkanie w 2009 r. - [...] zł, częściową spłatę zadłużenia osobom prywatnym – [...] zł, wydatki związane z leczeniem w prywatnym gabinecie lekarskim - [...] zł, zakup nowego komputera z osprzętem - [...] zł, zaś pozostałą kwotę ma zamiar przeznaczyć na zakup rzeczy osobistych, odzieży, bielizny, obuwia. Podczas wywiadu wypełnił druk oświadczenia o stanie majątkowym, natomiast odmówił podpisania oświadczenia o dochodach. Nie zgodził się na okazanie miejsca do spania, mieszkanie było zimne, znajdowała się w nim lodówka i komputer, które zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy są sprawne. Dalej wskazano, że w toku postępowania J. R. odmówił złożenia oświadczenia o dochodach, nie wyraził również zgody na podpisanie oświadczenia dotyczącego współpracy z pracownikiem socjalnym. Przedłożył natomiast decyzję o rewaloryzacji renty, z której wynika, że otrzymuje świadczenie w formie policyjnej renty w wysokości [...] zł., wyciągi z rachunku bankowego z dnia [...] 2009 r., odcinek opłat za energię elektryczną w listopadzie 2009r., umowę pożyczki bankowej, zaświadczenie dotyczące zadłużenia czynszowego za 2009r., pismo Komendanta WPSP w sprawie udzielonych zapomóg, pismo w przedmiocie zaległego uposażenia, wykaz szacunkowych wydatków za XI 2009 r., bilety PKP . Złożył także oświadczenie, w którym odmówił udzielenia jakichkolwiek danych dotyczących osób, od których otrzymał pożyczki, wysokości pożyczonych kwot oraz warunków na jakich zostały udzielone.

Stwierdzono, że J. R. pomimo wezwania pismem z dnia [...] 2009 r. nie zgłosił się i nie złożył zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oświadczenia o dochodach za 2009 r. i stanie majątkowym, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego rejestrację jako osoby poszukującej pracy lub zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy, wyjaśnienia kwestii zadłużenia wobec osób prywatnych, wyjaśnienia z powodu jakich schorzeń wymaga leczenia w prywatnych gabinetach lekarskich, kosztów leczenia oraz powodów z jakich nie może korzystać z leczenia w ramach NFZ, wyjaśnienia kwestii pomocy na zakup rzeczy osobistych, przedstawienia wyceny okularów wraz z kserokopią skierowania do okulisty. Organ nie znalazł podstaw do udzielenia wnioskowanej pomocy ze względu na brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, oraz w zakresie ustalenia faktycznej sytuacji życiowej, jak również odmowy złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym w związku z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczono także, że strona przed wydaniem decyzji została zawiadomiona o uprawnieniach wynikających z treści art. 10 k.p.a.

J. R. wniósł odwołanie zarzucając, iż powyższa decyzja została wydana przez osobę nieuprawnioną, z rażącym naruszeniem prawa materialnego i procesowego. Stwierdził, że naruszono jego prawa i wolności zawarte w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, ratyfikowanej przez Polskę dnia 19 stycznia 1993 r., która nakłada na Rządy Państw -Sygnatariuszy Konwencji obowiązek przestrzegania praw człowieka. Stwierdził, iż naruszono art. 7-11, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, wyjątkowo stronnicze rozstrzygnięcie sprawy, rażąco przewlekłe postępowanie, nie zastosowanie wszystkich przepisów, które mogłyby zostać zastosowane, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Wskazał ponadto, iż rażące naruszenie przepisów winno stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej przez niego decyzji.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że tryb odwoławczy jako tryb zwyczajny ma pierwszeństwo przez trybami nadzwyczajnymi, tj. stwierdzeniem nieważności bądź wznowieniem postępowania, w związku z czym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie mógł zostać uwzględniony. Zarzut dotyczący zwłoki w postępowaniu uznano za nieaktualny w związku z faktem wydania decyzji przez organ I instancji. Zaznaczono przy tym, ze samo przewlekłe prowadzenie postępowania nie wpływa automatycznie na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji przez osobę nieuprawnioną Kolegium stwierdziło, że A. W. działała na mocy upoważnienia Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...], które obejmuje m.in. wydawanie decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy dotyczących przyznawania i wypłacania zasiłków celowych. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy. Natomiast w myśl art. 110 ww. ustawy, prezydent miasta może - na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej - udzielić innej osobie upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy.

Dalej Kolegium stwierdziło, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołano art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 11, art. 39 ust. 1 i 2 , art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 5 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, a w jej uzasadnieniu art. 8, art. 41 i art. 107 ust. 5 tej ustawy. Przepisy te uprawniają organ pomocy społecznej do orzekania w sprawie zasiłku celowego, w tym zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Kolegium nie podzieliło tym samym zarzutu wydania zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej.

W kwestii naruszenia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. Kolegium zauważyło, iż zawarte w Rozdziale I Konwencji prawa i wolności nie odnoszą się do kwestii związanych z pomocą społeczną. W artykułach 2 - 14 Konwencji wymieniono bowiem: prawo do życia, zakaz tortur, zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej, prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawo do rzetelnego procesu sądowego, zakaz karania bez podstawy prawnej, prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, wolność myśli, sumienia i wyznania, wolność wyrażania opinii, wolność zgromadzania się i stowarzyszania się, prawo do zawarcia małżeństwa i zakaz dyskryminacji. Zaznaczono natomiast, że kwestia uprawnień do korzystania z pomocy społecznej została ujęta w Karcie praw podstawowych UE, w art. 34 dot. zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej. Akt ten pozostawia jednak ustawodawstwu krajowemu ustalenie zasad korzystania z pomocy społecznej.

Następnie Kolegium przedstawiło stan faktyczny i prawny sprawy oraz zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zgromadzonej dokumentacji organ podał, że J.R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, otrzymuje rentę policyjną przysługującą funkcjonariuszom straży pożarnej w kwocie [...] zł. Z powodu nadmetrażu nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Jest inwalidą III grupy, choruje przewlekle. Dalej organ stwierdził, że J. R. nie podał wysokości czynszu, określił natomiast zaległość czynszową na kwotę [...] zł. Wskazał na wydatki za energię elektryczną [...] zł, zakup artykułów biurowych [...] zł, biletu miesięcznego [...] zł, odzieży i obuwia [...] zł, spłatę pożyczki [...] zł zaciągniętej w banku na kwotę [...] zł. Zajmuje mieszkanie 2-pokojowe, ogrzewane piecami węglowymi. Nie okazał miejsca do spania. W trakcie wywiadu lokal był zimny. W 2009 r. otrzymał zapomogi w kwocie [...] zł i [...] zł z funduszu socjalnego emerytów i rencistów PSP. Oczekuje na wypłatę zaległego uposażenia od Komendanta Państwowej Straży Pożarnej w G., które winno wynieść co najmniej [...] zł. oraz, że zasiłek celowy zwrotny ureguluje po jego otrzymaniu. W oświadczeniu z [...] 2009 r. stwierdził, iż w [...] 2009 r. zakupił obuwie zimowe za [...] zł, skarpety za [...] zł, ryzę papieru kserograficznego za [...] zł i kartridż do komputera za [...] zł, środki czystości [...] zł, żywność [...]zł, odzież i obuwie [...] zł, leki [...] zł, artykuły biurowe [...] zł, energia elektryczna [...] zł. Zaznaczył, iż brakuje mu środków pieniężnych na węgiel, leczenie prywatne, książki i gazety oraz rozrywki i używki. Odmówił udzielenia informacji o osobach udzielających mu pożyczek, w tym informacji, co do wysokości pożyczanych kwot, terminów pożyczek i warunków pożyczek. Do akt dołączył nadto 4 bilety na przejazd z G. do W. i z powrotem w dniach [...] i [...] 2009r. Odmówił podpisania oświadczenia dotyczącego przyjętych zobowiązań w zakresie współpracy z pracownikiem socjalnym zmierzającej do poprawy trudnej sytuacji życiowej, w zakresie rejestracji jako osoba poszukująca pracy w PUP. W trakcie wywiadu środowiskowego wypełnił druk oświadczenia o stanie majątkowym. Natomiast odmówił podpisania oświadczenia dotyczącego dochodów uzyskanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Dalej Kolegium wyjaśniło, iż pomoc określona w art. 41 ustawy o pomocy społecznej w formie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu może być przyznana o ile wystąpi szczególnie uzasadniony przypadek, w dacie wydawania decyzji istnieje pewność, że kwota zasiłku zostanie zwrócona, ośrodek pomocy społecznej dysponuje środkami umożliwiającymi przyznanie tej formy pomocy a ponadto nie wystąpi żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów zdarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Organ wyjaśnił, że pomoc państwa ma jedynie charakter subsydiarny, co oznacza, że dopuszcza się interwencję organów państwa jedynie w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Wskazał także, że brak współdziałania z pracownikami ośrodka pomocy społecznej i rezygnacja z aktywnych form poszukiwania zatrudnienia mogą stanowić samodzielną przesłankę do odmowy przyznania świadczenia. Podkreślił, że brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej występuje również wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, podaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązywaniu jego problemów.

W świetle ustalonego stanu faktycznego i prawnego oraz przywołanych poglądów orzecznictwa organ uznał, iż w przypadku strony nie występuje przypadek szczególny. Kłopoty finansowe strony nie wynikają bowiem z żadnej nadzwyczajnej okoliczności, którą należałoby uznać za przypadek szczególny. Z kolei odnosząc się do celów na jakie miałby zostać przeznaczony zasiłek celowy zwrotny wskazał, iż spłata zaciągniętych pożyczek nie stanowi celu pomocy społecznej. Również zakup nowej lodówki, nowego telewizora i nowego komputera z osprzętem w sytuacji, gdy wnioskodawca posiada takie sprzęty w ogóle nie stanowi celu pomocy społecznej. Strona nie wykazała także, mimo wezwań organu I instancji, konieczności korzystania z prywatnej opieki lekarskiej. Odmowa informacji o osobach udzielających pożyczek, wysokości pożyczek i warunkach spłaty może zostać uznana za przejaw braku współpracy wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji bytowej. Organ zważył także, iż strona odmówiła podpisania zobowiązania współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie poprawy trudnej sytuacji bytowej, co, jak podkreślił, stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Stwierdził także, że dopóki nie zostanie wydane orzeczenie zobowiązujące organy Państwowej Straży Pożarnej do wypłaty stronie zaległego uposażenia nie można przyjąć a priori, iż strona posiada realną możliwość spłaty zobowiązania z tytułu zasiłku celowego zwrotnego. Wskazał jednocześnie, że z informacji Dyrektora OPS w G. wynika, że OPS nigdy nie przyznał oraz nie wypłacił zasiłku celowego zwrotnego w wysokości nawet zbliżonej do kwoty, o jaką ubiegał się skarżący.

Ponadto organ wskazał, że strona wzięła udział w wywiadzie środowiskowym. Zapewniono jej możliwość składania oświadczeń i wyjaśnień. Po zakończeniu postępowania zapewniono stronie możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.R. zarzucił powyżej opisanej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, dowolne ustalenie stanu faktycznego, przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia poprzez nie przeprowadzenie przez Kolegium postępowania dowodowego i dowolną ocenę dowodów przedstawionych przez organ I instancji, tj. naruszenie art. 7-11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Podniósł także, że dowolne żądanie przez organ I instancji przedłożenia przez skarżącego dokumentacji i dowodów oraz stawiania dowolnych warunków przyznania zasiłku celowego zwrotnego, koniecznego do podstawowej egzystencji stanowi naruszenie prawa materialnego. Nadto zarzucił pozbawienie go czynnego udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym poprzez nie zawiadomienie go o terminie posiedzenia w przedmiotowej sprawie oraz możliwości udziału w tym posiedzeniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Nadto wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych orzeczenie kolegium może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Podniesiono, że w odwołaniu skarżący nie przedstawił informacji o nowych dowodach w sprawie, nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. Natomiast Kolegium uznało, że zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia. Również w skardze skarżący nie wskazał żadnych nowych dowodów.

W piśmie procesowym z dnia [...] 2011 r. skarżący zasadniczo powtórzył zarzuty skargi akcentując dodatkowo okoliczności związane z dochodzeniem roszczeń z tytułu uposażenia za okres 1993-1996 r. W jego ocenie stanowi to szczególną okoliczność, zdarzenie losowe związane z oszukiwaniem go w Państwowej Straży Pożarnej w G. w zakresie przyznawania i ustalania uposażenia, powodujące nagłe, wieloletnie i niespodziewane straty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W szczególności należy podkreślić, że organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego materiału dowodowego, zasady logiki, doświadczenia życiowego. Ocena ta nie narusza prawa, a co za tym idzie nie sposób jej podważyć. Trafnie dowody te przyjął organ odwoławczy za podstawę poczynienia ustaleń faktycznych, które z kolei uczynił przedmiotem poprawnych rozważań prawnych. W końcu zajęte stanowisko umotywował stosownie do dyspozycji art.107 § 3 k.p.a. Wywody te prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja nie uchybia przepisom prawa procesowego.

Po pierwsze wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.).

Przepis art. 2 ust. 1 tej ustawy zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości stanowi, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z powyższego wynika, iż warunkiem korzystania z pomocy społecznej, jest to, aby - po pierwsze - jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, - po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Stosownie do art. 7 cyt. ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje:

- osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

- osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...] zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

- rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy).

Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że strona skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem strony jest świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. Zatem oczywistym jest, że w przypadku strony skarżącej mamy do czynienia z przekroczeniem ustawowego kryterium dochodowego o 100%.

Nie mniej jednak stosownie do art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Z powyższego wynika zatem, iż świadczenie w formie zasiłku celowego zwrotnego może być przyznane w razie zaistnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, a mianowicie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz dochodu strony przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe. Decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. Godzi się w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Chodzi tu zatem o pomoc w sytuacjach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Ocena jakie przypadki należy uznać za szczególnie uzasadnione winna być dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy.

Jak już wspomniano ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", jednakże, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, chodzi o taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów zdarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008r. I OKS 1416/07 /LEX nr 489088). Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami ukierunkowane na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej. Aby ocenić, czy w danej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony organ administracji winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony. Dopiero ustalenie tych elementów pozwala na ocenę, czy strona znajduje się w takiej sytuacji, iż mimo, że faktyczny dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny przekracza kryterium dochodowe, to stan zdrowotny, rodzinny i uzasadnione wydatki powodują, iż strona - w tych konkretnych okolicznościach - winna otrzymać pomoc społeczną.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie prawidłowe jest stanowisko organu, że w przypadku strony nie wystąpiła żadna nadzwyczajna okoliczność, którą należałoby uznać za szczególny przypadek warunkujący przyznanie zasiłku celowego. Taką okolicznością, wbrew stanowisku skarżącego, nie jest dochodzenie roszczeń z tytułu zaległego uposażenia. Ponadto trafnie uznano, że spłata zaciągniętych pożyczek, zadłużenia czynszowego, czy zakup nowego sprzętu jak lodówka, czy komputer w sytuacji, gdy wnioskodawca takie sprzęty posiada, czy też zakup telewizora, nie stanowi celu pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1513/07 Lex 489092, z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1451/07 Lex 489096). Przyjdzie podkreślić, że pomoc społeczna ukierunkowana jest na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, które umożliwiają życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy zawiera przykładowy katalog "niezbędnych potrzeb życiowych" (żywność, leki i leczenie, opał, odzież, niezbędne przedmioty użytku domowego, drobne remonty i naprawy w mieszkaniu), natomiast charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem człowieka.

Ponadto z akt jednoznacznie wynika, że skarżący, pomimo prawidłowego wezwania organu I instancji, nie złożył stosownych oświadczeń ani nie przedstawił dodatkowych dowodów dotyczących jego sytuacji życiowej i materialnej. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o niezdolności do podjęcia pracy, nie wykazał konieczności korzystania z prywatnej opieki lekarskiej oraz kosztów tego leczenia. Tym samym uniemożliwił dokonanie ustaleń, co do swojej sytuacji zdrowotnej oraz konieczności ponoszenia niezbędnych i uzasadnionych wydatków. Odmówił także udzielenia informacji o zaciągniętych pożyczkach u osób fizycznych, w związku z czym organ nie mógł ustalić wysokości zadłużenia oraz warunków jego spłat rzutujących także na aktualną ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący odmówił także złożenia oświadczenia o dochodach uzyskanych w ciągu 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, co stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia świadczenia (art. 107 ust. 5 ustawy). Przyjdzie wskazać, że oświadczenie w przedmiotowym zakresie ma istotne znaczenie z punktu widzenia ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej) oraz oceny jej faktycznej sytuacji materialnej. Za chybiony zatem należy uznać zarzut skargi dowolnego żądania przedkładania przez wnioskodawcę dokumentacji i dowodów skoro te, o które wnioskował organ, miały niewątpliwe służyć do ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej skarżącego mającej wpływ na ocenę zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego udzielenie wnioskowanego świadczenia w zakresie tych potrzeb, które odpowiadają celom pomocy społecznej. Również odmowa podpisania zobowiązania, co do współpracy z pracownikami pomocy społecznej w zakresie poprawy sytuacji bytowej, oraz ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej, stanowi samodzielną przesłankę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z przytoczonym na wstępie przepisem art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organy orzekające w sprawach świadczeń z pomocy społecznej winny mieć pełne rozeznanie, co do rzeczywistej sytuacji osoby ubiegającej się o takie świadczenia, a więc co do jej zasobów materialnych, sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, możliwości podjęcia pracy. W tej sytuacji za chybiony należy uznać zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, skoro organ dążył do wyjaśnienia tych okoliczności. Natomiast zaniechanie przedstawienia przez stronę dowodów, oświadczeń oraz wyjaśnień pomimo wezwania przez organ, wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że wydana w sprawie decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Jednocześnie słusznie organ wskazał, że dopóki nie zostanie wydane orzeczenie zobowiązujące organ zatrudnienia do wypłaty stronie zaległego uposażenia, nie można przyjąć a priori, iż strona posiada realną możliwość spłaty zobowiązania z tytułu zasiłku celowego zwrotnego.

W rozpoznawanej sprawie w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącego dokonano właściwych ustaleń, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie została mu przyznana. Ponadto z akt wynika, że skarżący wziął udział w wywiadzie środowiskowym, zapewniono mu możliwość złożenia oświadczeń, wyjaśnień, udokumentowania istotnych dla sprawy okoliczności, a po zakończeniu postępowania przed organem I intstanacji poinformowano go o uprawnieniach wynikających z art. 10 k.p.a., z których skarżący nie skorzystał.

Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło także naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi przyjdzie wskazać, że w aktach sprawy znajduje się upoważnienie Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2009r. nr [...] , udzielone osobie, która wydała decyzję w niniejszej sprawie w I instancji, do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu świadczeń z pomocy społecznej należących do właściwości gminy, w tym zasiłków celowych. Oznacza to, że decyzja został wydana przez osobę uprawnioną.

Zgodzić się przyjdzie, że Kolegium nie dopełniło obowiązku wynikającego z art. 10 k.p.a., jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro organ ten wydał decyzję wyłącznie w oparciu o materiał dowodowy zebrany z udziałem strony przez organ I instancji, co do którego strona miała możliwość wypowiedzenia się. Ponadto słusznie wskazał organ odwoławczy, że w odwołaniu skarżący nie przedstawił informacji o nowych dowodach w sprawie, ani nie zażądał przeprowadzenia takich dowodów. Wbrew zarzutom skarżącego decyzja Kolegium odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organ ten w uzasadnieniu decyzji dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany materiał dowodowy, rozważył sprawę we wszystkich jej aspektach mając na względzie tryb i zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym wnioskowanego przez stronę świadczenia w postaci zasiłku celowego zwrotnego, dokonał prawidłowej wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawie, wyjaśnił podstawy odmowy przyznania tego świadczenia, a także odniósł się do podniesionych w odwołaniu zarzutów.

Ponieważ w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym nie stwierdzono, ani istotnych naruszeń przepisów prawa materialnego, ani też istotnych naruszeń przepisów procesowych, przeto na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.