Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 147/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 ust. 4-6, art. 28 ust. 1-3a, art. 31
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 11 pkt 1, art. 27 ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 12 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi K.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] października 2017r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2017 r., nr [...], odmawiającą K.P., zwanemu dalej skarżącym, umorzenia należności z tytułu składek oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek a także odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres [...]/1999 do [...]/2002 w łącznej kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu [...] maja 2017 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przez zmarłą w dniu [...] grudnia 2002 r. małżonkę [...], zwaną dalej Zobowiązaną, za okres od [...]/1999 do [...]/2002. Skarżący, odnosząc się do orzecznictwa, wniósł o uznanie, że należności z tytułu składek są przedawnione.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, w związku z art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s."), Zakład odmówił umorzenia należności w związku z niespełnieniem przesłanek wymienionych w powyższych przepisach. Zakład podniósł, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność oraz ważny interes osoby zobowiązanej. Zakład wskazał również, że postanowieniem z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] stwierdził nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez Skarżącego i syna małżonki Skarżącego w 1/4 części każdy z nich, wnuki w 1/6 części każdy z nich i pozostałe osoby w 1/12 części każdy z nich. W dniu [...].04.2011r. Zakład wydał decyzję, z treści której wynika, że Skarżący ponosi wraz z pozostałymi spadkobiercami solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe T.P.. Obecnie Skarżący uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie [...] zł na rzecz Komornika Sądowego, zaś po potrąceniach świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi [...] zł. Ponadto jest członkiem Rady Nadzorczej i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto rocznie (co daje średnio miesięcznie ok. [...] zł. netto). Jest wdowcem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Z zeznania podatkowego za rok 2016 wynika, że z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego osiągnął dochód w wysokości [...] zł. co daje średnio miesięcznie [...] zł., natomiast z tytułu członkostwa w Radzie Nadzorczej osiągnął dochód w wysokości [...] zł co daje średnio miesięcznie [...] zł. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w kwocie [...] zł – opłaty eksploatacyjne. Skarżący nie wykazał kosztów związanych z leczeniem, nie korzysta z pomocy społecznej lub innych form pomocy, posiada natomiast zaległość z tytułu podatków za lata 2000-2014 w kwocie [...] zł oraz zobowiązanie w banku w kwocie [...] zł. Zobowiązania te nie są spłacane i są egzekwowane przez komornika sądowego. Ponadto Skarżący posiada pojazd marki Nissan Prairie z 1997r., jest właścicielem udziału 5/12 części w nieruchomości na prawach użytkowania wieczystego oraz właścicielem udziału 5/8 części w nieruchomości na prawach użytkowania wieczystego, na których Zakład posiada zabezpieczenie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] października 2017 r. Skarżący wskazał, że do dnia [...] sierpnia 2013 r. Zakład nie był uprawniony do wydania decyzji, bowiem sprawa wymagała rozpatrzenia przez Sąd Apelacyjny. Skarżący złożył wniosek z dnia [...] sierpnia 2017 r. o umorzenie zaległości Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku przyjął zmiany w przepisach ZUS z 2003 r. w przedmiocie przedawnienia, które zostały uchylone w 2017 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., wskazaną we wstępie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy i brak jest podstaw do analizowania wniosku pod katem art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4b u.s.u.s. Ponadto organ stwierdził m.in., że Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie prowadzili dotychczas postępowania egzekucyjnego względem Skarżącego jako spadkobiercy zobowiązanej T.P., więc nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zakład nie znalazł również podstaw do zastosowania art. 23 ust. 3a ustawy. Rozumiejąc trudną sytuację Skarżącego może mu pomóc w spłacie istniejącego zadłużenia poprzez udzielenie ratalnej spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, co pozwoliłoby na spokojną spłatę zadłużenia. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności organ przytoczył zmiany prawne w zakresie okresów przedawnienia. Stwierdził, że bieg terminu przedawnienia był zawieszony w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] grudnia 2004 r., zatem 10-letni termin przedawnienia składek należnych za najstarsze zobowiązanie (marzec 1999 r.) kończył się w dniu [...] kwietnia 2011 r., jednak uległ skutecznemu zawieszeniu poprzez wydanie w dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzji w sprawie przeniesienia odpowiedzialności za długi spadkowe, bowiem bieg terminu przedawnienia zawiesza się od dnia podjęcia czynności zmierzającej do jej wyegzekwowania i trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto zaległości są objęte zabezpieczeniem poprzez wpis do hipoteki. Skarżącemu odmówiono również umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy abolicyjnej z uwagi na nieuregulowanie należności niepodlegających abolicji.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji i wydanie decyzji o przedawnieniu roszczeń. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że domaga się respektowania 5-letniego okresu przedawnienia. W ocenie Skarżącego organ manipuluje obciążając majątek skarżącego przedawnionym zadłużeniem żony zmarłej 16 lat temu, a skarżący przyjął majątek z dobrodziejstwem inwentarza.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja tego organu z dnia [...] października 2017 r., podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej: "p.p.s.a.") uzasadnia ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze zm., zwanej dalej: "u.s.u.s."). Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy, w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: Rozporządzeniem), przedmiotem tego postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13).

Podkreślenia jednak wymaga, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez organ przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe – art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., zwanej dalej K.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład winien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do dyspozycji art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz SN w wyroku

z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d do art. 24 dodano także ust. 5e.

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej, wystarczającej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Na gruncie kontrolowanej sprawy organ rentowy mimo, że odpowiednio dnia [...] października 2017 r. - w pierwszej instancji oraz dnia [...] stycznia 2018 r. - w drugiej instancji orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okres od marca 1999 r. do grudnia 2002 r. nie rozważył wystarczająco kwestii przedawnienia, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. W niniejszej sprawie decyzja taka – o odpowiedzialności Skarżącego i współspadkobierców za należności z tytułu składek Zobowiązanej – została wydana w dniu [...] kwietnia 2011 r.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 24 ust. 5b u.s.u.s. ma zastosowanie tylko wobec należności składkowych dochodzonych na zasadach ogólnych, a do należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, stosuje się terminy przedawnienia z art. 24 ust. 5d tej ustawy oraz regulacje z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613), stosowanej na podstawie art. 31 u.s.u.s. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie regulują kwestii przerwania, czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, gdyż w tym zakresie nie mają zastosowania ani art. 24 ust. 5a i ust. 5b, ani art. 24 ust. 5c u.s.u.s., gdyż regulacje te dotyczą zobowiązań płatnika składek, a nie osoby trzeciej (zob. m.in. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 359/15).

Organ wskazał również, że zaległości są objęte zabezpieczeniem poprzez wpis do hipoteki. Jak jednak wyraźnie zaakcentowano w orzecznictwie, artykuł 24 ust. 5 u.s.u.s. sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Nie sposób nie zauważyć analogii pomiędzy przepisem art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201) o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał Konstytucyjny a treścią art. 24 ust. 5 ww. ustawy. Z powyższego wynika konieczność zastosowania przez sąd wykładni prokonstytucyjnej. Oczywistość niezgodności powoływanego przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ww. przepisu ustawy. Ponadto ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych (zob. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Bd 235/17, wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14).

Powtórzyć w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Dlatego, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności, bada czy nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie tych należności zawarte w art. 28 u.s.u.s. i wydanymi na jego podstawie rozporządzeniami. Organ, wydając decyzję o umorzeniu zaległości, bada zatem czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości. Aby prawidłowo ocenić tę kwestię, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i tę kwotę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy. Wobec tego w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (tak NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 3945/16, zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez NSA w we wskazanym wyżej wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r., że skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Wskazane braki uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy w świetle przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek. W konsekwencji zaś oceny, czy zasadna była odmowa umorzenia należności z punktu widzenia kryteriów określonych w art. 28 ust. 3–4 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ocenę, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak sentencji wyroku.