Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 323/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 pat. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust.1, ust.2, ust. 3, ust.3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Dnia 07 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marzenna Kosewska ( spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 lipca 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi P. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...} nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego P. U. kwotę 257,- ( dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Górecka /-/ M. Kosewska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. po rozpatrzeniu wniosku P. U. o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 października 2009 r. w sprawie III SA/Po 661/09 nieważności decyzji z dnia 26 czerwca 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2009 r., nr [...]. W związku z powyższym organ rentowy odmówił umorzenia należności na:

1) ubezpieczenia społeczne za okres od 01.1999 do 05.2006 w łącznej kwocie 74 286,76 zł., w tym z tytułu: składek w kwocie – 37 745,76 zł. oraz odsetek naliczonych na dzień 26.02.2009 r. w kwocie - 36 541,00 zł.;

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06.1999 do 05.2006 w łącznej kwocie 18 342,48 zł., w tym z tytułu: składek w kwocie – 9 896,48 zł. oraz odsetek naliczonych na dzień 26.02.2009 r. w kwocie - 8 446,00 zł.;

3) FPiFGŚP za okres od 01.1999 do 05.2006 w łącznej kwocie 5 312,52 zł. w tym z tytułu: składek w kwocie – 2 696,52 zł. oraz odsetek naliczonych na dzień 26.02.2009 r. w kwocie - 2.616,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawił stan sprawy. Wskazał, że w dniu 26 lutego 2009 r. do ZUS wpłynął wniosek P. U. o umorzenie należności z tytułu niezapłaconych składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zobowiązany swoją prośbę motywował głównie złą sytuacją finansową oraz pogarszającym się stanem zdrowia. Stwierdził, że osiągany przez niego dochód był nieregularny, a przez kilka jesiennych i zimowych miesięcy nie było go wcale. Wnioskodawca zaznaczył, że jest osobą przewlekle chorą, a choroba i jej konsekwencje wręcz uniemożliwiają uzyskiwanie dochodów z jakiejkolwiek pracy fizycznej. Stwierdził, że spłacenie zaległych składek uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Oświadczył bowiem, iż w chwili obecnej po uregulowaniu opłat za mieszkanie, prąd i wodę (ze środków z wynagrodzenia żony) pozostaje około 400,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał na dowody przedłożone przez wnioskodawcę, zebrane przez organ I instancji oraz w postępowaniu odwoławczym. Podtrzymał w przeważającej części stan faktyczny ustalony przez organ I instancji. Zgodnie z ustaleniami faktycznymi obu organów rentowych P. U. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 20 grudnia 1997 r. do 15 maja 2006 r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], siedziba firmy mieściła się we W. Rodzaj działalności gospodarczej określono jako budowlane prace wykończeniowe, jak również sprzedaż hurtowa artykułów przemysłowych. Płatnik nie zatrudniał pracowników. Obecnie nie pobiera zasiłku ani świadczenia rentowego, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zakład ustalił, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany wykazał następujące przychody: w roku podatkowym 1999 – dochód miesięczny 1 177,14 zł., w roku podatkowym 2000 – dochód miesięczny 1 241,06 zł., w roku podatkowym 2002 – dochód miesięczny 921,73 zł., w roku podatkowym 2003 – dochód miesięczny 2 374,53 zł. , w roku podatkowym 2004 – z tytułu wynagrodzenia – dochód miesięczny 26,67 zł., w roku podatkowym 2005 r. – dochód miesięczny 1 728,01 zł., w roku podatkowym 2006 – z tytułu wynagrodzenia – dochód miesięczny 100,87 zł., z tytułu działalności gospodarczej- dochód miesięczny 441,67 zł., w roku podatkowym 2008 – dochód miesięczny 0,00 zł. Organ rentowy podkreślił, iż płatnik mimo wykazywania dochodu z działalności gospodarczej nie dokonał żadnej wpłaty od 01.1999 r. Ponadto ustalił, że żona płatnika M. U. pracuje w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej we W. na stanowisku referenta. Umowa o pracę zawarta jest od 16 sierpnia 1978 r. na czas nieokreślony. Zakład wskazał na podstawy wymiaru składek według ZUS RCA za okres od 09.2008 r do 02.2009 r.: 09.2008 r. – 1 909,60 zł.; 10.2008 – 2 340,00 zł.; 11.2008 r. – 2 040,00 zł.; 12.2008 r. – 2 040,00 zł.; 01.2009 r. – 2 040,00 zł.; 02.2009 r. – 3 993,99 zł. Zaznaczył, że z informacji zawartych we wniosku wynika, iż M. U. jest w trakcie spłacania pożyczki z Kasy Zapomogowo – Pożyczkowej oraz NFŚS w wysokości 310,00 zł. + 86,00 zł. Dodatkowo organ ustalił, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje córka B. U., która pracuje w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej i jest studentką studiów zaocznych na Uniwersytecie [...].

Organ odwoławczy wskazał, że w złożonym przez zobowiązanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczył on, iż żyje na utrzymaniu żony i choruje przewlekle. Ubezpieczony zaznaczył, że pozostaje pod stałą kontrola urologa dr A. K. oraz pulmonologa dr K. K. Jednak zwrócił się z prośbą o wydanie opinii o jego stanie zdrowia przez lekarza orzecznika wskazanego przez ZUS i na tej podstawie uznanie go za dłużnika mogącego zostać objętym umorzeniem długu, w oparciu o pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zakład przedstawił dowody przedłożone przez wnioskodawcę w postępowaniu odwoławczym i biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności istotne dla umorzenia należności oraz wskazane dokumenty stwierdził następujące nowe fakty w sprawie. Po pierwsze płatnik otrzymał orzeczenie z dnia 24.09.2009 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.09.2012 r., które ogranicza jego możliwości pracy na wszystkich stanowiskach pracy. W przedmiotowym orzeczeniu wskazano, iż zobowiązany może pracować na stanowisku przystosowanym oraz wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Po drugie, organ rentowy ustalił, że wnioskodawca został zatrudniony przez [...] sp. z o.o. na okres próbny do 31 marca 2010 r. na stanowisku pracownika ochrony w Szpitalu we W. i otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 1 317,00 zł. Po trzecie, córka zobowiązanego w dniu 17 lutego 2010 r. zawarła z [...] umowę preferencyjnego kredytu studenckiego, na podstawie którego kredyt będzie wypłacany w okresie studiów, w 10 ratach miesięcznych w każdym roku akademickim, przy czym pierwsza rata przysługuje za miesiąc październik. Kwota udzielonego kredytu równa się sumie wypłacanych rat w wysokości 600,00 zł. Do obliczeń przyjęto, iż łączna kwota kredytu wyniesie 12 000,00 zł. Kredyt będzie spłacany po okresie 2 lat po ukończeniu studiów.

Przechodząc do części zważeniowej uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał na przepisy będące podstawą umorzenia należności tj. art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – zwanej w dalszej części u.s.u.s. W świetle powołanych przepisów Zakład stwierdził, że w sprawie P. U. nie ma zastosowania punkt 1 i 2 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zaznaczył, iż z informacji zebranych w sprawie ustalono członków rodziny, na których ewentualnie można przenieść odpowiedzialność za zobowiązania na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Z kolei w odniesieniu do pkt 3 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rentowy wskazał, że nie można stwierdzić, by nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Płatnik prowadząc działalność gospodarczą wykazywał przychód, który po odjęciu kosztów nie wskazywał, by ponosił notorycznie stratę, w układzie rocznym nie odnotowano roku, w którym różnica przychodu i kosztów wskazywałaby na stratę. Mając na względzie powyższe organ stwierdził, że brak dyscypliny płatniczej był świadomym i celowym działaniem płatnika. Zatem nie można stwierdzić, że zakończenie działalności gospodarczej nastąpiło przy braku majątku. W odniesieniu do kolejnego punktu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład podkreślił, że kwota nieopłaconych składek znacznie przekracza wysokość kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Rozważając istnienie w niniejszej sprawie przesłanek z pkt. 5 i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ rentowy wskazał, że należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 01.1999 r. zostały skierowane do przymusowego dochodzenia do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Należności były kierowane sukcesywnie, lecz Naczelnik przekazał w dniu 2 listopada 2006 r. jedynie 1 565,17 zł. na poczet należności, jednocześnie postanowieniem z dnia 4 marca 2009 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność. Zakład zaznaczył, że przed wydaniem przedmiotowego postanowienia, płatnik w dniu 16 lutego 2009 r. uregulował koszty egzekucyjne należne Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w wysokości 917,40 zł. W trakcie prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie wniosku o umorzenie należności ustalono, iż wnioskodawca posiada rachunek bankowy w [...] S.A., który został zajęty na podstawie tytułów wykonawczych, jak również dokonano zajęcia wierzytelności w Urzędzie Skarbowym, którą była nadpłata z tytułu podatku dochodowego. Organ stwierdził ponadto, że jednocześnie fakt podjęcia przez zobowiązanego pracy umożliwia prowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego w formie zajęcia wynagrodzenia. Zatem nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o punkt 6 powołanego przepisu, bowiem na tym etapie postępowania oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Reasumując powyższe, organ odwoławczy zaznaczył, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki do umorzenia wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 z zastrzeżeniem ust. 3a u.s.u.s., gdyż nie można w tym przypadku stwierdzić całkowitej nieściągalności.

Z uwagi na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład rozpatrzył również wniosek zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Organ odwoławczy stwierdził, iż na podstawie powołanego rozporządzenia nie znajduje przesłanek, o których mowa w ust. 3 pkt 1-3 powołanego rozporządzenia. Jego zdaniem w odniesieniu do punktu 1 rozporządzenia oraz z faktów ustalonych na podstawie zebranej dokumentacji wynika, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład zaznaczył, iż wnioskodawca wskazał koszty ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz zakup leków w kwocie ok. 120 – 150 zł. miesięcznie, jednakże nie przedłożył żadnych rachunków potwierdzających faktycznie poniesione wydatki. Zdaniem organu rentowego z wniosku płatnika nie wynika, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowałyby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ rentowy wskazał ponadto, że zobowiązany we wniosku szeroko opisuje jego pogarszający się stan zdrowia, który utrudnia mu podjęcie pracy. Płatnik oświadczył bowiem, że ze względu na swoje schorzenie wymaga szczególnych warunków, w których mógłby pracować w celu uzyskania środków na spłatę zobowiązań. Zakład zaznaczył, że orzeczony w stosunku do wnioskodawcy umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie pozbawia go całkowicie możliwości uzyskania dochodu. Potwierdzeniem tego faktu może być umowa o pracę na czas próbny zawarta z [...] sp. z o.o. Wobec powyższego organ stwierdził, że z oceny zebranych w sprawie dowodów dokonanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dni a 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem Zakładu w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono nowych okoliczności i nie zostały ujawnione nowe dowody, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji, dlatego orzeczono jak w sentencji niniejszej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję P. U., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji płatnik zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 1 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W uzasadnieniu skargi strona przytoczyła treść § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Podniosła, że na dzień 26 lutego 2009 r. kwota zadłużenia wynosiła ponad sto tysięcy złotych, a w chwili obecnej w wyniku naliczania odsetek ustawowych kwota ta jest już znacznie zawyżona. Jej zdaniem trudno jest więc uznać, co jednak uczynił organ rentowy, że w tym przypadku nie będą miały miejsca przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 rozporządzenia. Skarżący podniósł, że organ rentowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał na fakt, iż jego żona jak i córka zmuszone były do zaciągnięcia pożyczek zarówno z zakładu pracy jak i kredytu studenckiego, który przeznaczany jest na bieżące potrzeby życiowe rodziny. Tak więc konieczność dodatkowego obciążenia finansowego rodziny z pewnością doprowadzi do sytuacji, w której narażona zostanie egzystencja samego skarżącego jak i jego najbliższych. W ocenie wnioskodawcy organy rentowe nie dokonały także odpowiedniej analizy pkt 3 § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia. Skarżący zwrócił uwagę na orzeczoną w stosunku do niego niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Podkreślił, że orzeczenie to stanowi potwierdzenie jego przewlekłej choroby, która determinuje fakt, iż nie jest on w stanie spłacić ciążącego na nim zadłużenia. Uzyskiwany bowiem przez niego dochód, przy uwzględnieniu sytuacji finansowej całej rodziny, która jak już wyżej wskazano zmuszona jest przeznaczać na zaspokajanie potrzeb życiowych środki uzyskane z kredytów, w żadnej mierze nie pozwoli dokonać spłaty należności publicznoprawnych.

Dodatkowo wnioskodawca wskazał na marginesie, że fakt nieopłacenia przez niego składek spowodowany był trudną sytuacją na rynku pracy, a nie subiektywnymi jego odczuciami. Stwierdził, że również zarzut niepodejmowania przez niego czynności w celu przyznania mu stopnia niepełnosprawności, w świetle dokumentacji medycznej znanej organowi rentowemu, uznać należy za pozbawiony podstaw.

W celu wykazania zasadności swojego stanowiska skarżący przytoczył wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie sąd natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne prowadzi do wniosku, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie ze wskazanym w zaskarżonej decyzji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007r Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi zaś wtedy, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Bezsporne w niniejszej sprawie są ustalenia organu rentowego, iż w przedmiotowym postępowaniu materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Stąd w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Kwestia sporna sprowadzała się natomiast do ustalenia, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności wskazane w ust. 3a art. 28 powołanej ustawy, a konkretnie przesłanki umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy dokonując oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., w odniesieniu do punktu 1 rozporządzenia stwierdził, że z faktów ustalonych na podstawie zebranej dokumentacji wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczył, iż wnioskodawca w oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał koszty ponoszone na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz miesięczne wydatki na leki w wysokości ok. 120 do 150 zł., jednakże nie przedłożył żadnych rachunków potwierdzających faktycznie poniesione wydatki. Z kolei w odniesieniu do punktu 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, który jednak nie pozbawia go całkowicie możliwości uzyskania dochodu. Potwierdzeniem tego faktu może być umowa o pracę na czas próbny zawarta z [...] sp. z o.o. Wobec powyższego organ rentowy stwierdził, że ocena zebranych w sprawie dowodów prowadzi do wniosku, iż nie zachodzą uzasadnione przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, określone w powołanym rozporządzeniu.

Dokonując oceny legalności działania organu rentowego, podkreślić należy, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowana przez Zakład na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. oparta jest na uznaniu administracyjnym. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ odwoławczy naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż nie zebrał, nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. W konsekwencji błędnie przeprowadzono postępowanie dowodowe i niewyczerpująco ustalono stan faktyczny. Podkreślenia bowiem wymaga fakt, że Zakład nie zgromadził wszystkich istotnych dla sprawy dowodów oraz nie dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Odnośnie pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia organ rentowy nie uwzględnił oświadczeń skarżącego co do miesięcznych kosztów ponoszonych przez niego na utrzymanie gospodarstwa domowego i zakup leków. Stwierdził bowiem, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych rachunków świadczących o faktycznie ponoszonych przez niego wydatkach, co jest niezgodne z rzeczywistym stanem sprawy, albowiem w aktach administracyjnych sprawy na karcie 187 jest faktura za czynsz na kwotę 500 zł., a na karcie 188 faktura za energię elektryczną i usługi dystrybucji za okres od 15.10.2009 r. do 15.12.2009 r. na kwotę 279,40 zł. Niewątpliwie § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak żaden inny przepis prawa nie precyzuje na czym to "wykazanie" ma polegać, a w szczególności nie nakłada na wnioskodawcę obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Z tej racji organ rentowy winien uwzględnić złożone w dniu 25 lutego 2010 r. oświadczenie zobowiązanego jako zasadniczy dowód w sprawie. Jest to bowiem dokument, w którym wnioskodawca składa oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem Zakładu jest natomiast przeprowadzenie postępowania dowodowego – w sposób odpowiadający wskazanym powyżej wymogom – co do okoliczności podanych przez wnioskodawcę w oświadczeniu. Zatem w sytuacji, gdy organ zakwestionuje oświadczenia zobowiązanego, nie może poprzestać na argumentacji, iż nie wykazał on danej okoliczności, ale powinien – czyniąc również zadość zasadzie z art. 9 k.p.a. – wezwać wnioskodawcę o przedłożenie stosownych dokumentów. Bowiem to organ rozpatrujący wniosek o umorzenie zaległości, a nie zobowiązany, wie jakie okoliczności są istotne przy rozpoznawaniu spraw tego rodzaju. Z kolei, gdy zobowiązany stwierdzi, iż nie posiada żądanych dokumentów, organ rentowy winien dokonać oceny wskazanych przez niego w oświadczeniu okoliczności uwzględniając powyżej powołane przepisy oraz zasady doświadczenia życiowego i logiki. Ponadto podkreślenia wymaga fakt, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw prawnych do stosowania art. 6 kodeksu cywilnego. Należy zaznaczyć, iż żaden przepis regulujący umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek nie zawiera odesłania do wskazanego artykułu. Zatem kwestia rozkładu ciężaru dowodu powinna być rozpatrywana w oparciu o regulacje kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji rolą organu, który ma obowiązek ocenić - w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. -okoliczności przedstawione przez skarżącego, było również ustalenie comiesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Dokonując takiego zestawienia organ winien zgromadzić brakujące dowody i dokonać analizy materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Uwzględniając zatem powyższe organ zobowiązany jest ocenić, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo rozważając podstawę umorzenia z pkt 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład winien mieć na uwadze literalną wykładnie tego przepisu, z której wynika, iż dotyczy on sytuacji, gdy przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia go możliwości uzyskania nie jakiegokolwiek dochodu, ale takiego dochodu, który umożliwia opłacenie należności. W świetle zatem tak rozumianego przepisu organ odwoławczy powinien ponownie ocenić fakt podjęcia pracy przez skarżącego.

Powyższe uwagi prowadzą ponadto do wniosku, iż uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja życiowa nie stanowi podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Powyższe świadczy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny.

Konkludując stwierdzić należy, że organ odwoławczy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowały, że zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli sądu w zakresie ustalenia przesłanek umorzenia wskazanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ rentowy zobowiązany jest uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności, badając, czy występują w sprawie okoliczności stanowiące uzasadniony przypadek pozwalający na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wnikliwe i rzetelnie ustali oraz oceni możliwości płatnicze skarżącego, z uwzględnieniem m.in. jego trudnej sytuacji życiowej, przewlekłej choroby, wydatków związanych z leczeniem, mając przy tym na uwadze wysoką kwotę zaległej należności.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/Sz. Widłak /-/. M. Górecka /-/ M. Kosewska

Za nieobecnego Sędziego

/-/ M. Kosewska