Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1741/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2006 r. sprawy ze skargi T. I. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa, że decyzja, o której mowa w punkcie 1) nie może być wykonane całości.


UZASADNIENIE

UZASADANIENIE

Pismem z dnia [...] marca 2005 r. T. I., zwana dalej "Skarżącą" zwróciła się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że ww. odsetki powstały z przyczyn od niej niezależnych, ponieważ "postępowanie w Sądzie Okręgowym w Ł., do którego się odwołała postępowanie trwało od [...] czerwca 2003 r. do 2004 r." Niezależnie od powyższego Skarżąca oświadczyła, że w związku ze swoją chorobą ponosi znaczne wydatki na leki oraz że pozostałe zaległości ureguluje po zaciągnięciu kredytu. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że nie zalega w innych instytucjach.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwany dalej "Prezesem KRUS" - działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.u.s.r." - odmówił Skarżącej umorzenia odsetek od nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS wskazał, że podjęcie decyzji o umorzeniu może mieć miejsce w szczególnie uzasadnionych wypadkach losowych , niezawinionych przez rolnika. Organ stwierdził, że powodem powstania zadłużenia było późne zgłoszenie się Skarżącej do ubezpieczenia społecznego rolników. Natomiast czynności powyższe powinny być dokonane najpóźniej w ciągu 14 dni od zaistnienia jakichkolwiek okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu.

W odpowiedzi na powyższą decyzję, nie stosując się do pouczenia w niej zawartego, Skarżąca pismem z dnia [...] kwietnia 2005 r. za pośrednictwem Prezesa KRUS wystąpiła z pozwem do Sądu Okręgowego w S..

Organ potraktował powyższe pismo jako wniosek o ponowne sprawy i decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes KRUS stwierdził, że przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nowe okoliczności nie dają podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r. Jednocześnie organ poinformował Skarżącą, że istnieje możliwość spłaty przedmiotowych zaległości w układzie ratalnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] maja 2005 r. Skarżąca nie sprecyzowała konkretnych zarzutów wobec decyzji Prezesa KRUS, a jedynie podniosła, że nie mogła przedstawić dokumentów, których żądał organ. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że składki za lata 2003-2004 uregulowała biorąc kredyt z banku. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i podtrzymaniu stanowiska zajętego przez organ orzekający wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) - zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na decyzje, postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej wymienione w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Kontrola ta sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Tak określony zakres właściwości Sądu uniemożliwia uwzględnienie wniosku Skarżącej o umorzenie jej zadłużenia. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji publicznej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zadłużenia należy wyłącznie do kompetencji Prezesa KRUS, o czym stanowi art. 41a u.u.s.r. Zgodnie z tym przepisem Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, a także umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. przybiera formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes KRUS w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, co oznacza, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, o której mowa wyżej jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej jako k.p.a.

W tym stanie rzeczy obowiązkiem Prezesa KRUS było zastosowanie się do przepisów tej ustawy, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu prowadzonym w II instancji na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżone decyzje stwierdzić należy, że ich uzasadnienia powyższych wymogów nie spełniają.

Uzasadnienia te są niezwykle lakoniczne. W decyzji wydanej w I instancji organ stwierdził jedynie, iż podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek może mieć miejsce w szczególnie uzasasdnionych wypadkach losowych, niezawinionych przez rolnika, oraz że powodem powstania zadłużenia było późne zgłoszenie się Skarżącej do ubezpieczenia społecznego rolników. Natomiast w II instancji, Prezes KRUS ograniczył się do stwierdzenia, że przedstawione przez Skarżącą w kolejnym wniosku nowe okoliczności nie dają podstawy do zmiany decyzji z dnia [...] kwietania 2005 r. Nie wyjaśnił jednak o jakie okoliczności chodzi. Nie przeprowadził ponadto żadnej ich analizy. Skarżąca wskazała w nim przecież, że ponosi znaczne wydatki na leki oraz że ma na utrzymaniu niepracującego syna, dołączyła zaświadczenie lekarskie i wezwanie na rozprawę w dniu [...].12. 2004 r. do Sądu Apelacyjnego w Ł..

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy, która była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ I instancji, nie zaś jedynie na kontroli decyzji wydanej w I instancji.

Wyrażona w art. 15 k.p.a. dwuinstancyjność postępowania wymusza zatem na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji nawet do tych twierdzeń strony, które omówiono już raz w rozstrzygnięciu organu I instancji.

Ponadto takie lakoniczne uzasadnienia decyzji nie pozwalają Sądowi na stwierdzenie czy w niniejszej sprawie materiał dowodowy w ogóle został zebrany. W konsekwencji nie jest możliwe zbadanie czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a.

Sąd zważył również, iż organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań przepisem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Wprawdzie przepisy k.p.a., odmiennie niż ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) nie precyzują obowiązków organów administracji publicznej poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo, jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu art. 10 § 1 k.p.a. wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule, które przecież będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, jest więc dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej, oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły.

Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się z obowiązków nałożonych na organy art. 10 § 1 k.p.a. miało wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. Zakres, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu określono stosownie do art. 152 p.p.s.a.