Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1537/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1870/19 w sprawie ze skargi K. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA) wyrokiem z 4 marca 2020 r. I SA/Gd 1870/19, oddalił skargę K. I. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

Skarżący [...] lutego 2019 r. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą K. I. G. Skarżący wskazał, że działalność była prowadzona od 2 kwietnia 2013 r. do 3 września 2014 r., wykreślenie z rejestru nastąpiło [...] września 2014 r. Wprawdzie działalność była zarejestrowana na skarżącego, faktycznie prowadził ją brat T. I., który zataił przed skarżącym powstałe zadłużenie. Skarżący był młody i działał w zaufaniu do brata. Skarżący starał się spłacić część zobowiązań, co jakiś czas jednak dowiadywał się o nowych długach. Wskutek tych problemów popadł w depresję. Utrzymuje się tylko dzięki pomocy dziewczyny. Skarżący wskazał również na problemy zdrowotne, ze ścięgnem Achillesa, które uniemożliwiają mu podjęcie aktualnie pracy.

ZUS decyzją z [...] kwietnia 2019 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, ZUS decyzją z [...] lipca 2019 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: kpa) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej: usus) – utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2019 r.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 usus należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie. Organ przywołując art. 28 ust. 3a usus stwierdził, że daje on możliwość umorzenia należności, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b usus, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia zaległych składek na podstawie powyższych przepisów. Przede wszystkim ZUS powołał się na istniejąca niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości z tytułu składek. Skarżący wprawdzie nie uzyskuje obecnie żadnego dochodu i jest bezdomny, niemniej jednak jest młody (ma 28 lat) i jest szansa, że sytuacja ulegnie zmianie. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów winna mieć charakter trwały, co nie ma miejsca w tej sprawie. Jeśli chodzi natomiast o sytuację zdrowotną skarżącego, to sam fakt choroby nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu zaległych składek jeżeli nie przekłada się ona na brak możliwości zarobkowania. W sprawie nie przedłożono dokumentów, z których wynikałoby, że skarżący jest całkowicie i trwale wykluczony z możliwości zarobkowania.

Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę na decyzję ZUS.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że w przypadku przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca pozostawił ZUS swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter decyzji uznaniowych. Ulga w postaci umorzenia zaległości składkowych czy odsetek stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest płacenie składek ubezpieczeniowych, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Mając na uwadze powyższe, WSA stwierdził, że ZUS w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, że mimo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej skarżącego brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Wobec skarżącego ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez ZUS mające na celu realizację należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zaległości nie została zatem jeszcze stwierdzona.

Rozważeniu podlegała także sytuacja skarżącego w kontekście przesłanek z § 3 rozporządzenia. Wprawdzie aktualnie skarżący jest bezdomny i nie osiąga dochodów, niemniej jednak jest osobą młodą (ma 28 lat), co oznacza, że ta sytuacja może ulec zmianie. Skarżący nie przedłożył też żadnego dokumentu, który potwierdzały, że cierpi on na schorzenie uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Jakkolwiek zatem sytuacja skarżącego, zobowiązanego do zapłaty zaległych składek jest niewątpliwie trudna, to jednak istnieje obiektywna możliwość uiszczenia zaległości jeśli nie teraz, to w przyszłości. Skarżący powołał się na swoje zadłużenie także wobec innych podmiotów, nie tylko publicznoprawnych, niemniej jednak zobowiązana te nie korzystają z pierwszeństwa przed należnościami ZUS. W tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne. Skarżący może się natomiast zwrócić do organu z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty.

WSA dodał, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Przy czym wskazał, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

WSA podkreślił, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, tj. nieuczciwe postępowanie brata skarżącego, nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę zaskarżonej decyzji, skoro w sprawie nie stwierdzono zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności ani przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia. Są to niewątpliwie okoliczności przykre dla skarżącego, niemniej jednak nie mogą zostać uznane za nadzwyczajne, nie były bowiem skutkiem zdarzeń leżących poza obszarem wpływów skarżącego, ale skutkiem podjętej przez niego decyzji powierzenia prowadzenia działalności gospodarczej bratu.

W tej sytuacji, WSA na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: ppsa), oddalił skargę.

Skarżący – reprezentowany przez pełnomocnik z urzędu – wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, a także o zasądzenie na rzecz adwokat kosztów nieudzielonej pomocy prawnej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

- art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne względem skarżącego;

- art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony wynika, iż w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie mające istotny wpływ na treść wyroku poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji organu, w sytuacji gdy w świetle ujawnionych w postępowaniu dowodowym okoliczności w stosunku do skarżącego zachodzi ogólna przesłanka wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego w razie nieumorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a słuszny interes skarżącego przemawia za wydaniem decyzji umarzającej należności wobec ZUS na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia;

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy obowiązkiem WSA było stwierdzenie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegającego na tym, że organ nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym;

- art. 141 § 4 ppsa, poprzez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, dokonanie oceny prawnej niespójnej, dowolnej, brak uwzględnienia poglądów doktryny i orzecznictwa odmiennego od wywiedzionej tezy.

ZUS odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożył.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 ppsa, a które w sprawie nie występują.

W skardze kasacyjnej został podniesione zarzuty zarówno naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zarzuty te nie są zasadne.

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na akceptacji przez WSA, działania ZUS, który nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym. Ponadto zarzuca WSA naruszenie art. 141 § 4 ppsa, poprzez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego sprawy, dokonanie oceny prawnej niespójnej, dowolnej, brak uwzględnienia poglądów doktryny i orzecznictwa odmiennego od wywiedzionej tezy.

Zaznaczyć należy, że zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie ma w tej kwestii treść art. 28 ust. 3a i 3b usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, których niewłaściwe zastosowanie w sprawie, a w istocie również ich błędną wykładnię autor skargi kasacyjnej podnosi w ramach zarzutów materialnych.

W związku z tym jako pierwsze należało rozpoznać zarzuty materialne.

Podstawa prawna do wydania przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek zawarta jest w art. 28 ususu. Należności z tytułu składek mogą być umarzane przez ZUS w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 usus), a w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia).

Zgodnie z art. 28 ust. 3a usus – należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek w takich przypadkach zostały określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b usus. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W analizowanym zarzucie skargi kasacyjnej jej autor podnosi, że WSA błędnie przyjął, ze zawarte w zacytowanych przepisach sformułowanie "może" oznaczają w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten jest niezasadny. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe cytowane wyroki tamże). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS – aby uniknąć dowolności decyzji – musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14).

Analogiczne rozumienie tych przepisów zostało przyjęte przez WSA, który w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo wskazał, że decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus jest decyzją uznaniową (czyli w razie wystąpienia okoliczności przewidzianych w § 3 rozporządzenia ZUS może, ale nie ma obowiązku umorzenia należności), co jednak nie oznacza, że taka decyzja może być dowolna, gdyż ZUS ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji.

W świetle powyższej wykładni art. 28 ust. 3a ususu i § 3 rozporządzenia przyjąć należy, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów jest możliwe, o ile w toku postępowania administracyjnego zostanie wykazane, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy sprawiają, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Taka wykładnia determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić jaki jest stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącego, a następnie ocenić, czy w takich okolicznościach uiszczenie należności z tytułu składek może doprowadzić do ciężkich skutków dla skarżącego lub jego rodziny, przy czym przykładowo chodzi o sytuacje, gdy zapłacenie składek może doprowadzić do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, albo gdy przewlekła choroba bądź konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie składek.

Ze wskazanej perspektywy, Naczelny Sąd Administracyjny za chybione uznał zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, którym autor skargi kasacyjnej kwestionuje sposób i wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie przez ZUS.

Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast art. 77 § 1 kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei zgodnie z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wbrew stanowisku skarżącego, WSA zgodnie z prawem ocenił, że ZUS prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów prawa materialnego. ZUS odniósł się i poddał ocenie dowody, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z ustaleń stanu faktycznego dokonanych przez ZUS i przyjętych do jej rozpoznania przez WSA wynika, że skarżący był wówczas 28 letnim kawalerem, nie pracował zarobkowo, nie uzyskiwał dochodu, nie pobierał zasiłków z pomocy społecznej i z innych form pomocy, jest bezdomny, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Posiada długi w wysokości 28.285,52 zł plus odsetki. Wskazano także, że skarżący ma problemy ze ścięgnem Achillesa oraz cierpi na depresję, przy czym ZUS zaznaczył, że w tym zakresie nie przedstawiono jakiejkolwiek dokumentacji. Ponadto ustalono, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez ZUS i jest wpisany w rejestr dłużników niewypłacalnych.

Powyższe ustalenia zostały przełożone na przesłanki o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus dotyczące całkowitej nieściągalności składek, które nie wystąpiły w sprawie, a następnie na przesłanki, o jakich mowa w wyżej cytowanym § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle ustaleń faktycznych poczynionych na podstawie zebranego materiału dowodowego oraz – co istotne – uznaniowego charakteru decyzji, WSA prawidłowo ocenił, że ZUS miał podstawy do odmowy umorzenia nieopłaconych przez skarżącego należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przede wszystkim trafna jest argumentacja, że obiektywnie trudna sytuacja skarżącego, w jakiej się znalazł, nie może być powodem umorzenia wnioskowanych składek, przede wszystkim ze względu na wiek skarżącego – jest niespełna 30 letnim młodym mężczyzną, a więc w wieku największej aktywności zawodowej, bez dodatkowych osób na utrzymaniu. Z kolei deklarowane przez skarżącego kłopoty zdrowotne nie zostały udokumentowane i jednocześnie nie są schorzeniami, które wykluczyłyby całkowicie możliwości zarobkowania. WSA trafnie zatem wskazał, że w tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne.

Przy czym podkreślić należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa.

Zgodnie z art. 141 § 4 ppsa – uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Naruszeniem tego przepisu mającym wpływ na wynik sprawy jest zatem taki sposób sporządzenia uzasadnienia, że nie można ustalić przesłanek, którymi kierował się wojewódzki sąd administracyjny wydając zaskarżone orzeczenie. Taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Wyrażone przez WSA stanowisko jest jasne i wywodzone na podstawie jednoznacznie określonych przesłanek, które bez przeszkód poddawały się weryfikacji w toku instancyjnej kontroli zaskarżonego wyroku. Natomiast przekonanie autora skargi kasacyjnej o braku trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, której rezultat jest sprzeczny z jego oczekiwaniem, nie przesądza o naruszeniu art. 141 § 4 ppsa i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie na art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 ppsa, na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia. Zatem o powyższym orzeknie WSA (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).