Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 185/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1, 2 i 3, art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia[...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2019 r., numer [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. (dalej zwany: "Dyrektorem"), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przyznał A. B. zasiłek stały dla osoby w rodzinie od 1 września 2018 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 311,24 zł, ustalając gotówkowy sposób wypłaty zasiłku w kasie MOPS w Ł.

Na mocy decyzji z [...] października 2018 r. nr [...] Dyrektor zmienił ww. decyzję w ten sposób, że wstrzymał przyznane świadczenie w dotychczasowej wysokości oraz przyznał zasiłek stały dla osoby w rodzinie od 1 października 2018 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 464,19 zł, ustalając jednocześnie że wypłata kwoty 444,19 zł będzie realizowana w sposób dotychczasowy, zaś kwoty 20 zł przelewem na konto MPGKIM w Ł. jako opłata za mieszkanie.

Kolejną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Dyrektor zmienił decyzję nr [...] ze zmianą dokonaną decyzją nr [...] w ten sposób, że zmienił sposób wypłaty zasiłku stałego dla osoby w rodzinie ustalając wypłatę kwoty 464,19 zł gotówką w kasie MOPS w Ł. oraz zmienił adres osoby uprawnionej do zasiłku (tj. A. B."), w związku ze zmianą jej miejsca zamieszkania.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Dyrektor zmienił decyzję nr [...] ze zmianami dokonanymi decyzjami nr [...] i [...] w ten sposób, że wstrzymał przyznane świadczenie w dotychczasowej wysokości oraz przyznał zasiłek stały dla osoby w rodzinie od 1 stycznia 2019 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 30 zł, podtrzymując gotówkowy sposób wypłaty zasiłku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego organ ustalił, że dochód wnioskodawczyni wynosi 1.208,54 zł, z czego na osobę w rodzinie przypada 514,27 zł, podczas gdy kryterium dochodowe ustalone w oparciu o art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2018, poz. 1508, dalej: "u.p.s.") wynosi 1.056 zł, co daje na osobę dochód wynoszący 528 zł. Różnica między kryterium a dochodem na osobę, stanowi wysokość zasiłku stałego, w związku z czym na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ustalono, że wnioskodawczyni przysługuje kwota odpowiadająca minimalnej wysokości zasiłku stałego.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła A. B. Wskazała w nim, że od stycznia 2019 r. jej córka odłączyła się od wspólnego gospodarstwa domowego, które wraz z nią prowadziła, z tego względu, że nie przebywa w jej miejscu zamieszkania i musi sama się utrzymywać z przyznanego jej stypendium socjalnego w wysokości 800 zł. Odwołująca się podniosła, że jej córka złożyła oświadczenie, w którym wskazała na ww. okoliczności, jednakże nie zostało ono uwzględnione przez MOPS. Wskazała, że wraz z nią mieszka jej były mąż, który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, zaś ona sama została pozbawiona środków do życia. Podała, że jej dochód stanowi kwotę 17,62 zł oraz jest równoznaczny z dochodem na jednego członka rodziny, ze względu na ww. okoliczności.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na przepisy u.p.s.: art. 37 ust. 1 i 2 zawierający przesłanki przyznania zasiłku stałego oraz ustalający wysokość tego zasiłku, a także art. 8 ust. 3 zawierający definicję dochodu. Kolegium wskazało, że odwołująca się spełnia pierwszy warunek otrzymania zasiłku stałego, bowiem pozostaje osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 6 ust. 1 u. p.s., zaś na jej dochód składa się: dodatek mieszkaniowy w wysokości 228,54 zł (kwota obliczona dla dwóch osób) oraz stypendium jej córki w kwocie 800 zł. Kolegium wskazało, że nie dało wiary zmianom oświadczeń odwołującej się i jej córki o zamieszkiwaniu córki dziadka jej chłopaka, przy jednoczesnym braku podania tego adresu w celu zweryfikowania tych oświadczeń. W ocenie Kolegium oświadczenia te zostały zmodyfikowanie po powzięciu przez odwołującą się informacji, że zasiłek stały został zmniejszony z 464,19 zł do kwoty 30 zł.

Skargę na ww. decyzję wniosła do tut. Sądu A. B., zarzucając jej naruszenie przepisów mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie:, tj. naruszenie art. 127 § 1 pkt. 1 k.p.a. przez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, podczas gdy winna ona być uchylona z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa mającym istotny wpływ na wynika sprawy, tj. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy, będący skutkiem błędnej oceny materiału dowodowego, polegającego na bezzasadnym odmówieniu wiary oświadczeniom córki J. B., że od 1 stycznia 2019r. nie zamieszkuje ze skarżącą oraz że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, a także pominięcie oświadczenia ustnego z 7 stycznia 2019 r. złożonego przez skarżącą pracownikowi socjalnemu MOPS w Ł., że prostuje swoje oświadczenie z dnia 4 stycznia 2019 r. w ten sposób, że oświadcza że córka nie zamieszkuje już z nią, co doprowadziło do błędnego ustalenia dochodu przypadającego na osobę (jego zawyżenia) oraz ustalenia zasiłku stałego w wysokości 30 zł miesięcznie, podczas gdy dochód na osobę wynosi 114,27zł i zasiłek winien być ustalony w wysokości 640 zł miesięcznie, gdyż skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. W ocenie skarżącej w wyniku powyższego organ dopuścił się również naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez przyznanie jej zasiłku stałego w kwocie 640 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2019 r. do 30 września 2019 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że początkowo w dniu 4 stycznia 2019 r. złożyła błędne oświadczenie, co do prowadzenia wraz z córką gospodarstwa domowego, bowiem nie wiedziała, że córka podjęła decyzję o usamodzielnieniu się, o czym dowiedziała się dopiero 7 stycznia 2019 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w niej dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] maja 2019 r. o przyznaniu skarżącej dodatku mieszkaniowego oraz decyzji MOPS z [...] lipca 2019 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego w kwocie 589,67 zł od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2020 r. na okoliczność, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. Kserokopie ww. decyzji pełnomocnik złożył do akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.), której art. 36 zawiera katalog świadczeń z pomocy społecznej. Wedle pkt 1 lit. a. tego przepisu jest nim m.in. zasiłek stały, który zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 1 u.p.s. przez całkowitą niezdolność do pracy rozumie się całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, lub osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł (vide: art. 8 pkt 1 i 2 u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 6 pkt 10 u.p.s. osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś dochodem na osobę w rodzinie jest dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.), a dochodem rodziny – suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.). Zgodnie zaś z art. 37 ust. 2 u.p.s. Zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie (pkt 1 ), a w przypadku osoby w rodzinie jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a dochodem na osobę w rodzinie (pkt. 2). Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (vide: art. 37 ust. 3 u.p.s.).

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] stycznia 2019 r. na mocy, której zmieniono decyzję tego organu z [...] października 2018 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku stałego dla osoby w rodzinie (ze zmianami dokonanymi decyzjami z [...] października 2018 r. i 10 grudnia 2018 r.) w ten sposób, że wstrzymano przyznany skarżącej zasiłek stały w dotychczasowej wysokości, która wynosiła ostatecznie 464,19 zł oraz przyznano zasiłek stały dla osoby w rodzinie od 1 stycznia 2019 r. do 30 września 2020 r. w wysokości 30 zł. U podłoża ww. decyzji legło ustalenie przez organ, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką J. B., uzyskującą stypendium socjalne w wysokości 800 zł, które wraz z dochodem skarżącej w wysokości 228,54 zł (uzyskiwanym z tytułu dodatku mieszkaniowego) stanowi dochód dwuosobowej rodziny skarżącej w łącznej wysokości 1.028, 54 zł. Organ wskazał, że nie dał wiary oświadczeniom skarżącej i jej córki, z których wynika, że córka od początku stycznia 2019 r. nie prowadzi wraz z matką gospodarstwa domowego, uznając, że zmodyfikowały one poprzednio złożone oświadczenia, jedynie na potrzeby uzyskania przez skarżącą zasiłku stałego. Powyższe skutkowało ustaleniem miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie w kwocie 514,27 zł, co w zestawieniu z kryterium dochodowym z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. stanowiącym kwotę 528 zł, na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 3 u.p.s. pozwoliło na przyznanie skarżącej zasiłku stałego w wysokości minimalnej 30 zł.

Nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że skarżąca spełnia pierwszą przesłankę do uzyskania zasiłku stałego – a mianowicie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym 10 września 2018 r. a ustalającym ów stopień od 14 sierpnia 2018 r. Orzeczenie wydano na okres czasowy tj. do 30 września 2020 r. Tym samym w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s. skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Powyższa okoliczność nie stanowi przedmiotu sporu.

Kwestią sporną są natomiast ustalenia, co do sytuacji majątkowej skarżącej, którą warunkuje liczba osób pozostających wraz ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z akt sprawy wraz ze skarżącą zamieszkuje jej były mąż, jednakże nie prowadzą oni razem gospodarstwa domowego, co stanowi okoliczność niesporną. W ocenie organów, osobą wspólnie gospodarującą ze skarżącą jest jej córka, która uzyskuje dochód z tytułu stypendium socjalnego w wysokości 800 zł, otrzymywanego z uczelni wyższej, której jest studentką. W ocenie tut. Sądu okoliczność ta nie została jednak dostatecznie zweryfikowana przez organy obu instancji, a w konsekwencji ustalenie to nosi cechy dowolności jako pozostające w sprzeczności z częścią materiału dowodowego.

Kwestia wiarygodności ustnych oświadczeń skarżącej i pisemnego oświadczenia jej córki, modyfikujących ich poprzednie oświadczenia o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym, została przez Kolegium oceniona pobieżnie i nosi cechy tendencyjności. Ustalenie przez organ odwoławczy, że oświadczenia te zostały sporządzone wyłącznie dla potrzeby niniejszego postępowania nie znajduje wystarczającego oparcia w materiale dowodowym, na który obok ww. oświadczeń składa się wywiad środowiskowy z 4 stycznia 2019 r. Z wywiadu tego wynika, że skarżąca zamieszkuje wraz z córką, z którą razem gospodaruje, zaś z pisemnego, imiennie podpisanego oświadczenia córki skarżącej (datowanego na 6 stycznia 2019 r.) i potwierdzonego ustnie przez skarżącą, wynika, że nie zamieszkują ona razem i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Dysponując ww. sprzecznymi względem siebie dowodami, organy obu instancji (przy czym organ I instancji – w sposób dorozumiany) kategorycznie zdeprecjonowały oświadczenie córki skarżącej, uznając, że nie jest ono wiarygodne jedynie ze względu na niespójność jego treści z przeprowadzonym przez pracownika socjalnego wywiadem środowiskowym. Co więcej, Kolegium uznało, że sam fakt przebywania córki przez pewien czas poza miejscem zamieszkania matki, nie jest równoznaczny z nie prowadzeniem wraz z nią gospodarstwa domowego, co stanowi tezę nie znajdującą jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym.

W ocenie tut. Sądu ustalenia powyższe obarczone są zatem dowolnością, bowiem brak jest w aktach sprawy dowodów, które w sposób jednoznaczny pozwoliłby na wyprowadzenie ww. wniosków. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku powzięcia wątpliwości, co do kwestii prawnie relewantnych z punktu widzenia materialnoprawnej podstawy orzekania, organy administracji obowiązane są uzupełnić materiał dowodowy w taki sposób, aby pozwolił on na wydanie nie budzącego wątpliwości rozstrzygnięcia. Tymczasem w niniejszej sprawie brak jest dowodów, aby móc jednoznacznie stwierdzić, że którakolwiek z ww. tez, została dostatecznie udowodniona.

W tym względzie zauważyć należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Mając zaś na uwadze specyfikę przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu, do wyjaśnienia jej stanu faktycznego przyczynić mogłyby się zeznania świadków lub oględziny. Jak wynika bowiem z materiału dowodowego, wraz ze skarżącą zamieszkuje jej były mąż, który może posiadać wiedzę co do ww. okoliczności, podobnie jak chłopak córki skarżącej oraz jego dziadkowie, u których skarżąca (według złożonego przez nią oświadczenia) zamieszkuje. W przypadku braku możliwości przeprowadzania dowodu z przesłuchania świadków, organ może również przeprowadzić oględziny w miejscu zamieszkania skarżącej oraz w miejscu zamieszkania jej córki. W konsekwencji uznać należy, że organy dysponują szeregiem środków dowodowych, które mogą okazać się przydane do należytego rozstrzygnięcia sprawy, a których przeprowadzenia zaniechano, pomimo zaistnienia w sprawie istotnych wątpliwości, co do zasadniczego elementu stanu faktycznego sprawy.

Na przekonanie Sądu o konieczności zweryfikowania ww. okoliczności, wpłynęła również okoliczność przedłożenia przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. do akt niniejszej sprawy, dwóch wyżej opisanych decyzji, wydanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy, które przyznają skarżącej świadczenia socjalne, a przy których wydaniu organy ustaliły, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą. Decyzje te w sposób istotny potwierdzają istnienie wyżej opisanych wątpliwości i tym bardziej przemawiają za koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie.

W tych okolicznościach należało stwierdzić, że decyzje wydane przez organy obu instancji, zapadły z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie wyjaśniły bowiem w sposób prawidłowy i wyczerpujący wątpliwej kwestii, mającej istotne znaczenie dla należytego rozpatrzenia niniejszej sprawy, przy czym organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do oświadczenia córki skarżącej z 6 stycznia 2019 r., przyjmując za podstawę swoich dorozumianych ustaleń, wyłącznie dane wynikające z wywiadu środowiskowego. W tym względzie materiał dowodowy powinien zostać uzupełniony w taki sposób, aby na jego podstawie możliwe było dokonanie jednoznacznych ustaleń w omówionym powyżej zakresie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy będą miały zatem na względzie wyżej poczynione uwagi oraz uwzględnią konieczność rozważania uzupełnienia materiału dowodowego, a następnie przeprowadzą jego kompleksową ocenę w kontekście powołanych w niniejszym uzasadnieniu przepisów prawa oraz z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego. Wydane zaś ponowne decyzje wyczerpująco uzasadnią.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

W przedmiocie przyznania pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za udzielone zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz rozpatrzenia wniosku skarżącej o zwrot kosztów dojazdu na rozprawę przed tut. Sądem, zostanie wydane odrębne postanowienie przez starszego referendarza sądowego tut. Sądu.