Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 390/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi "P." sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa P. – B., ul. [...].

Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2014 r. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2014 r., P. z siedzibą w B. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa majątku Firmy P. B. [...]. Wnioskodawczyni wskazała na rażące naruszenie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P Nr 3, poz. 17 ze zm.) – dalej: "ustawa nacjonalizacyjna". Podniosła, że powołana spółka była zarejestrowana w rejestrze handlowym dział [...] prowadzonym przez Sąd Okręgowy w [...] i pomimo znacjonalizowania nigdy nie utraciła bytu prawnego oraz nie została wykreślona z rejestru handlowego, zaś postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS [...].

Minister Gospodarki ww. decyzją z [...] października 2014 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. w części wyżej wskazanej. Organ nadzorczy wyjaśnił, że z odpisu rejestru handlowego Sądu Okręgowego w [...] Wydział Rejestru Handlowego Nr [...] wynika, że przedsiębiorstwo P. w B. [...] zostało zarejestrowane w dniu [...] października 1937 r. jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r. wskazano, iż przedsiębiorstwo było fabryką położoną w B. przy ul. [...] zajmującą się produkcją wieloseryjną [...] i [...]. Fabryka była położona w dzielnicy mieszkalnej w odległości ok. 800 metrów od dworca głównego. Teren fabryczny obejmował 20 budynków. W czasie okupacji zlikwidowano firmę M. w B., ul. [...], a większość maszyn stanowiących własność tej firmy przeniesiono do przedsiębiorstwa P. w B. [...]. Firmę P. zakupił w tym czasie G. S. i prowadził ją pod nazwą "G." W dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. w dniu 5 lutego 1946 r., przedmiotowe przedsiębiorstwo wraz z nieruchomościami, na których funkcjonowało należało do P. w B. Zostało ono objęte trzecim wykazem przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa, ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] września 1946 r. (Nr [...], poz. [...]).

Dalej, organ nadzorczy wskazał, że do przejęcia na własność Państwa powołanego przedsiębiorstwa doszło ww. orzeczeniem z dnia [...] lutego 1948 r. na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Następnie, zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r., nr [...] B. - przedsiębiorstwo państwowe w B. zostało wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa P. – B., ul. [...]. Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa nastąpiło wyżej powołanym protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r.

Organ pierwszej instancji wskazał, że w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej organ administracji publicznej był zobligowany do ustalenia, czy przedsiębiorstwo P. – B., ul. [...] spełniało kryteria upaństwowienia, wskazane w ww. przepisach ustawy nacjonalizacyjnej.

I tak, zdaniem organu nadzorczego, postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394). Zgodnie bowiem z poglądem judykatury (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt III RN 17600 OSNAP oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2005 r., sygn. akt OSK 1176/04) datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Wykaz obejmujący P. – B. został ogłoszony w dniu [...] września 1946 r., a to oznacza, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., jak wymaga powołany art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Przedmiotem działalności przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa P. – B., ul. [...] była według rejestru handlowego: "produkcja metalowa wszelkiego rodzaju, fabrykacja pilników i narządzi oraz handel tymi fabrykantami i stalą". Charakter działalności prowadzonej przez ww. przedsiębiorstwo nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A wskazanego art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy. W myśl tego przepisu przedsiębiorstwa przemysłowe, które nie zostały wymienione pod literą A art. 3 ust. 1, jeżeli były zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, podlegały za odszkodowaniem przejęciu na własność Państwa. Przy czym (jak wskazał organ nadzorczy) przez "zdolność zatrudnienia", o której mowa w ustawie nacjonalizacyjnej, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. (dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej), przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w tej dacie, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10). W konsekwencji Minister stwierdził, że obowiązkiem organu nadzorczego jest ustalenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą przedsiębiorstwa. Ponadto, dokonując ustaleń należy uwzględnić, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także - majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport między operacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe – co potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Minister stwierdził, że w powyższym celu dokonał kwerendy akt w archiwach państwowych, wskutek czego zostały sprawdzone inwentarze, spisy zdawczo-odbiorcze i wybrane jednostki aktowe w takich zbiorach, jak zbiór: Ministra Przemysłu i Handlu, Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw oraz Urzędu Likwidacyjnego, a także zespoły: Sądu Okręgowego w [...], Izby Przemysłowo - Handlowej w [...], Powiatowej Rady Narodowej [...], Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], w tym Wydziału Finansowego. W toku postępowania wyjaśniającego pozyskano dokumenty archiwalne wskazujące na zdolność zatrudnienia przedsiębiorstwa P. – B., tj.: protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] maja 1949 r. wraz z załącznikami; pismo z dnia [...] marca 1945 r. - Zestawienie maszyn i ich charakterystyka oraz Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie z dnia [...] lutego 1945 r. Oceniając te dokumenty organ nadzorczy wskazał, że z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1949 r. wynika, że przedsiębiorstwo zatrudniało w okresie międzywojennym 230 pracowników. W piśmie z dnia [...] marca 1945 r. - Zestawienie maszyn i ich charakterystyka – wskazano z kolei, iż fabryka przed 1939 r. zatrudniała 500 osób, podczas okupacji ok. 1000 osób, a w dniu sporządzenia przedmiotowego dokumentu 140 osób. Natomiast, z dokumentu Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie z dnia [...] lutego 1945 r. wynika, że do września 1939 r. fabryka zatrudniała 300 robotników i pracowników, podczas okupacji 830 robotników i pracowników, a w dniu sporządzenia przedmiotowego dokumentu 180 osób. Minister wskazał, iż zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą, w żadnym wypadku jednak rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia w danym okresie. Zatem, skoro faktyczne zatrudnienie kształtowało się na poziomie powyżej 50 pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, to zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie nie mogła być niższa od tej liczby a tym samym przedsiębiorstwo spełniało przesłankę określoną w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej.

Ponadto, organ nadzorczy wskazał, że wobec braku w zgromadzonym materiale dowodowym dokumentów bezpośrednio wskazujących na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r. Minister ocenił dodatkowo stan budynków oraz stan maszyn i urządzeń. Budynki stanowiące własność przedsiębiorstwa P. – B. zostały ujęte w załączniku nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1949 r. Do budynków tych należała m.in.: tokarnia, kuźnia, pilnikarnia, szlifiernia, oddział remontowy (spawalnia, laboratorium), oddział wiertniczy, matrycownia, portiernia, wypożyczalnia narzędzi. W ww. protokole zdawczo-odbiorczym wskazano, iż stopień zużycia budynków wynosił przeciętnie 30%. Z kolei, jeżeli chodzi o maszyny i urządzenia to zostały one wymienione w załączniku nr 4 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego, w którym wskazano, że były one o różnym stopniu zużycia:, w tym m.in.: 1) w warsztacie mechanicznym: tokarka (30%), frezarka uniwersalna (25%), wiertarka (25%), frezarka Becher U.S.A. (25%); 2) w warsztacie pilnikarskim: nacinarka do brzegów podw. (30%), młot spadowy pas. (25%), toczek (25%); 3) w kuźni: szmerglówka (30%), młot sprężynowy (30%), wiertarka słupowa (30%); 4) w hartowni: piec hart. komor. Blank - Plen (25%), piec hartowniczy Selas (25%); 5) w laboratorium: aparat do badania twardości metali - Durometr Ralpha (30%). Z kolei, z załącznika nr 8 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego - Zastrzeżenia i uwagi do protokołu zdawczo-odbiorczego - prostującego m.in.: 7 załącznik nr 1 protokołu wynika, że "zniszczenia wojenne w nieruchomościach "P." były minimalne i polegające prawie wyłącznie na wypadnięciu szyb z powodu wysadzenia sąsiadujących z fabryką [...]. Zniszczenia te wynieść mogły najwyżej 3% a nie 5% i to we wszystkich pozycjach załącznika. Przyjęcie zużycia nieruchomości 25-30% jest za wysokie, zważywszy, że podlegające największemu zużyciu części budynków, jak dachy, okna itp. były utrzymywane w dobrym stanie". Natomiast, w odniesieniu do załącznika nr 4c sprostowano, iż: "stwierdzono, że wszystkie ruchomości warsztatowe i biurowe zostały wpisane jako własność poniemiecka, podczas gdy firma "P." z chwilą zabrania jej przez Niemców była kompletnie wyposażona w potrzebne do pracy ruchomości. Stwierdzenie w dniu dzisiejszym, które z ruchomości warsztatowych i biurowych są poniemieckie, a które należały do "P." jest niezmiernie trudne (...) szereg różnych urządzeń i maszyn, stanowiących w dniu 1 września 1939 r. własność "P." zostały przez Niemców sprzedane czy przerobione, a w zamian za te sprawione inne urządzenia figurują dzisiaj jako majątek poniemiecki, mimo że zostały nabyte z majątku firmy "P".".

Wobec powyższego Minister Gospodarki wskazał, że stopień zużycia budynków fabrycznych Spółki był, co do zasady niewielki. Przedsiębiorstwo to nie odniosło wskutek działań wojennych znaczących strat w tym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że przedsiębiorstwo "P." miało rozbudowaną infrastrukturę, zaś bez znaczenia jest, że część maszyn i urządzeń technicznych wchodzących w skład przedsiębiorstwa stanowiło własność firmy "P" z siedzibą w B., własność poniemiecką firmy "G" oraz własność innych firm. W konsekwencji, w ocenie organu, przedsiębiorstwo "P." będące zespołem różnorodnych praw majątkowych i niemajątkowych stanowiło zorganizowaną całość w rozumieniu obowiązującego w dacie nacjonalizacji art. 40 § 1 kodeksu handlowego, służącą do wykonywania określonej działalności gospodarczej.

Minister wskazał, że art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przywołany jako jedna z podstaw przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa wskazywał, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe, itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Natomiast zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, na własność Państwa przechodziły w myśl ww. art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wskazano w art. 40 § 1 k.h. od pkt 1 do 5, w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy).

Następnie organ stwierdził, że ze znajdującego się w aktach niniejszej sprawy protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1949 r. wynika, że na własność Państwa została przejęta nieruchomość zapisana w księdze wieczystej [...] tom [...] wyk. [...], tom [...] wyk. [...] oraz tom [...], obejmująca parcele stanowiące własność przedsiębiorstwa P. – B. ([...]) oraz własność poniemiecką "W.P., M. P., J. P., K. P. - [...]). Jak wynika z ww. protokołu zdawczo-odbiorczego własność przedsiębiorstwa stanowiły "tereny znajdujące się przy ul. [...] o powierzchni łącznej [...] m2 z tego zabudowanych [...] m2 i niezabudowanych [...] m2. Teren przy ul. [...] dawniej "[...]" dopisano w czasie okupacji". Z informacji udzielonych przez Urząd Miasta B. wynika, że w rejestrze gruntów Miasta B. zrekonstruowanym w 1949 r., jako własność przedsiębiorstwa "P." figurowały parcele: a) pod numerem rejestru gruntów [...]: nr [...], nr [...], nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zapisane w księdze gruntowej [...] tom [...], karta [...]; po zamknięciu księgi gruntowej w 1957 r. urządzono dla tego gruntu księgę wieczystą KW [...], obecnie oznaczoną [...]; b) pod numerem rejestru gruntów [...]: nr [...], nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zapisane w księdze gruntowej [...] tom [...], karta [...]; po zamknięciu księgi gruntowej w 1957 r. urządzono dla tego gruntu księgę wieczystą KW [...], obecnie oznaczoną [...]; c) pod numerem rejestru gruntów [...]: nr [...] o powierzchni [...] ha zapisana w księdze gruntowej [...] tom [...], karta [...]; po zamknięciu księgi gruntowej w 1957 r. urządzono dla tego gruntu księgę wieczystą KW [...], obecnie oznaczoną [...]. Założenie nowych ksiąg wieczystych nastąpiło w związku z ujawnieniem własności Skarbu Państwa w miejsce przedsiębiorstwa P., co nastąpiło na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa P. - B., ul. [...]. Po założeniu ewidencji gruntów w 1966 r.: a) parcele nr [...] z rejestru nr [...], objęte księgą wieczystą [...], oznaczone zostały jako działka nr [...] o po w. [...] ha, w obrębie [...], nr rejestru gruntów [...]; b) parcele nr [...] z rejestru nr [...], objęte księgą wieczystą KW [...], oznaczone zostały jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w obrębie [...], nr rejestru gruntów [...]; c) parcela nr [...] z rejestru nr [...], objęta księgą wieczystą KW [...], oznaczona została jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w obrębie [...], nr rejestru gruntów [...]. W 1976 r. dokonano podziału działki nr [...]. Nowo powstała działka nr [...] o pow. [...] ha zajęta pod ulicę została odłączona z księgi wieczystej KW [...] i przyłączona do księgi wieczystej KW [...], prowadzonej na rzecz Skarbu Państwa. Na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r., stwierdzającej nabycie własności, m.in. tej działki z mocy prawa przez Gminę [...], została ona odłączona z księgi wieczystej KW [...] i przeniesiona do KW [...], prowadzonej na rzecz Gminy [...] (obecnie [...]). Druga powstała w wyniku ww. podziału działka oznaczona nr [...] o pow. [...] ha pozostała w księdze wieczystej KW [...]. W trakcie odnowienia ewidencji w 1995 r. sprostowano jej powierzchnię na [...] ha. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r. orzekł o nabyciu prawa użytkowania wieczystego gruntów stanowiących m.in. działki: nr [...] zapisaną w KW [...], nr [...] zapisaną w KW [...] i nr [...] zapisaną w KW [...] przez przedsiębiorstwo państwowe K. Wskutek przekształceń kolejnymi użytkownikami wieczystymi przedmiotowych gruntów byli: F., V. Oraz V. Aktem notarialnym z dnia [...] maja 2009 r. Rep. A Nr [...] prawo użytkowania wieczystego m.in. gruntów objętych księgami wieczystymi [...] zostało nabyte przez A. Pozostałe parcele wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r. nie stanowiły własności przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że P. – B. zostało przejęte na własność Państwa, zgodnie z istotą nacjonalizacji, w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe; użytkowe, itp.), wolne od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Przy czym mając na uwadze fakt, iż przedmiotem ocenianych decyzji nacjonalizacyjnych było ww. przedsiębiorstwo, jako całokształt zorganizowanych składników majątkowych i niemajątkowych, należy uznać, że składniki te "należały do" przedsiębiorstwa i były wykorzystywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Ministra Gospodarki nie można stwierdzić, aby przy wydaniu ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa P.- B., ul. [...] zostało rażąco naruszone prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a..

Wnioskiem z dnia 4 listopada 2014 r. P. w B. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2014 r., żądając jej uchylenia i stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. we wnioskowanej części. Strona wskazała, że nie można przyjąć, iż przedsiębiorstwo P. w B. w dniu [...] lutego 1946 r. było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianą więcej, niż 50 pracowników albowiem dokumenty przywołane przez Ministra przedstawiają różniące się znacznie liczby zatrudnionych robotników i pracowników, jak również nie wskazują faktycznego zatrudnienia na dzień nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa. Ponadto, błędne jest stanowisko organu, iż wobec braku w zgromadzonym materiale dowodowym pozyskanym z archiwów państwowych dokumentów bezpośrednio wskazujących na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1946 r., w celu ustalenia zdolności zatrudnienia w spółce "P." należy ocenić, m. in. stan budynków oraz stan maszyn i urządzeń. Strona podniosła, że w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej organ, przed którym toczy się postępowanie nie może w swojej decyzji rozstrzygać żadnej kwestii merytorycznej i prowadzić w tym zakresie postępowania dowodowego, tym samym Minister był zobowiązany wyłącznie do zbadania czy kwestionowana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w treści art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu nieważnościowym uzyskanie nowych dowodów nieistniejących w dniu wydania kwestionowanej decyzji nie może stanowić podstawy do odmowy stwierdzenia jej nieważności.

Minister Gospodarki, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ww. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2014 r., uznając ją za prawidłową.

Organ odwoławczy powtórzył ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji i wskazał, że Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem z dnia [...] lutego 1948 r., Nr [...] stwierdził przejęcie, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwa P. – B., ul. [...] na własność Państwa. Następnie, zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r. B. w B. zostało wyznaczone do objęcia ww. przedsiębiorstwa "P.". Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r. W oparciu o § 75 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62) zostały sporządzone załączniki stanowiące integralną część ww. protokołu (załączniki od nr 1 do 8).

Minister stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 2014 r. wydana została w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym w trybie stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego, którego przesłanki zastosowania enumeratywnie wymienia art. 156 § 1 k.p.a. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej, a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia - w dacie wydania kontrolowanej w tym trybie decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Wskazane postępowanie jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym, ograniczonym przesłankami wynikającymi z ww. przepisu. Oznacza to, że organ rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka wyłącznie w kwestii kwalifikowanej wadliwości kontrolowanego orzeczenia. Nie przeprowadza zatem ponownie postępowania dowodowego w takim zakresie, w jakim ma to miejsce w postępowaniu zwykłym. Działa jedynie jako organ kasacyjny i przede wszystkim w oparciu o materiał dowodowy, który posłużył do wydania badanego orzeczenia. Wbrew bezpodstawnym zarzutom wnioskodawczyni, charakter tego postępowania nie wyklucza możliwości prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, organ nadzoru bowiem może prowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, które powinno służyć celom postępowania nadzorczego. Na powyższe stanowisko Minister przywołał orzeczenia sądowe. Ponadto podkreślił, że organ pierwszej instancji dokonał oceny czy organy nacjonalizacyjne, zgodnie z obowiązującym ówcześnie prawem, przejęły na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. P. w B., a więc czy rzeczywiście względem tego przedsiębiorstwa miały zastosowanie przepisy ustawy nacjonalizacyjnej, a jeżeli tak, to czy nie zostały rażąco naruszone. Dla dokonania tej oceny ustalił okoliczności prawne i faktyczne opierając się na dokumentach archiwalnych, zaś podejmując te czynności nie wykroczył poza kompetencje organu nadzorczego i w efekcie nie rozpoznał istoty sprawy na nowo. Organ pierwszej instancji przeprowadził stricte nadzorcze postępowanie dowodowe w sprawie, natomiast nie przeprowadził (jak mylnie sugeruje skarżąca) postępowania mającego zastąpić działanie organu, którego decyzja jest kontrolowana.

Następnie organ odwoławczy przywołał przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i powołując liczne orzecznictwo sądowoadministracyjne wyjaśnił na czym polega rażące naruszeniem prawa. Dokonując oceny, czy doszło do naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] lutego 1948 r. Minister Gospodarki jest zobowiązany ustalić czy przedsiębiorstwo P. – B., ul. [...] spełniało w dacie nacjonalizacji kryteria upaństwowienia, wskazane w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej. I tak, w tym zakresie organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko organu pierwszej instancji. Podniósł za nim, że jako podstawę prawną orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu powołano art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, zaś przedmiotem działalności przejętego przedsiębiorstwa była według rejestru handlowego produkcja metalowa wszelkiego rodzaju, fabrykacja pilników i narządzi oraz handel tymi fabrykantami i stalą. Z uwagi, że charakter działalności prowadzonej przez ww. przedsiębiorstwo nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować do niego, był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy. W myśl tego przepisu przedsiębiorstwa przemysłowe, które nie zostały wymienione pod literą A art. 3 ust. 1, jeżeli były zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, podlegały za odszkodowaniem przejęciu na własność Państwa. Należało zatem rozważyć zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W ocenie Ministra Gospodarki (podobnie jak i organu pierwszej instancji) zgromadzona dokumentacja archiwalna (protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] maja 1949 r. wraz z załącznikami, pismo z dnia [...] marca 1945 r. - Zestawienie maszyn i ich charakterystyka, dokument - Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie z dnia [...] lutego 1945 r.) pozwala stwierdzić, że w dniu [...] lutego 1946 r. przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić powyżej 50 pracowników, a tym samym spełniało przesłankę upaństwowienia.

Odpowiadając na zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy co do tego, że wyżej oceniony materiał dowodowy prezentuje różniące się znacznie liczby zatrudnionych robotników i pracowników, jak również nie wskazuje faktycznego zatrudnienia na dzień nacjonalizacji, organ odwoławczy stwierdził, że faktycznie powyższa dokumentacja prezentuje różną wielkość zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Jednakże należy podkreślić, że organ orzekający nie dysponował żadnym innym materiałem dowodowym, który przedstawiałby inny stan zatrudnienia w ww. fabryce, tj. poniżej 50 pracowników na jedną zmianę roboczą. Jest zatem rzeczą oczywistą, że w tym przypadku nie trzeba było dokonywać wyjaśniania różnic w liczbie zatrudnionych, ponieważ na tle przesłanki nacjonalizacyjnej wskazanej w art. 3 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, te wartości nie były rozbieżne. Całość zgromadzonej dokumentacji archiwalnej wskazywała, że faktyczne zatrudnienie w przedmiotowym przedsiębiorstwie wynosiło ponad 50 pracowników. Wprawdzie dokumentacja nie prezentuje stanu zatrudnienia w przedsiębiorstwie na dzień jej nacjonalizacji, tj. na dzień [...] lutego 1946 r., tym niemniej wskazuje na tę wartość w dacie zbliżonej do daty upaństwowienia tej fabryki.

Natomiast, odnosząc się do zarzutu, że organ nadzorczy nie powołał innego dokumentu pochodzącego z okresu nacjonalizacji, z którego wynikałaby zdolność przedsiębiorstwa "P." do zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników w dacie nacjonalizacji, np. wykazu pracowników z lutego 1946 r. z podaniem ich funkcji lub stanowisk, bądź też listy plac, Minister Gospodarki wskazał, że strona postępowania administracyjnego nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zwłaszcza, gdy organowi - pomimo wystąpienia do różnych instytucji, które mogłyby ewentualnie dysponować stosownymi informacjami czy dokumentami - nie udało się uzyskać dokumentów potwierdzających twierdzenia strony i uzasadniających zgłoszone żądanie. Organ wyjaśnił, że w tym aspekcie sprawy analiza treści pozyskanej dokumentacji archiwalnej wykazała, że posiada ona kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz bezpośrednio obrazuje zdarzenie, jakim jest stan zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, a tym samym to ona stanowiła podstawę dokonanej oceny przez Ministra.

Jednocześnie, wobec braku w zgromadzonym materiale dowodowym dokumentów wskazujących na zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1946 r., w ocenie organu odwoławczego, prawidłowo organ pierwszej instancji dokonał ustaleń w zakresie stanu budynków oraz stanu maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa "P." dowodząc, że stopień zużycia nieruchomości wynosił najwyżej 3% (załącznik nr 8 prostujący załącznik nr 1 do protokołu zdawczo- odbiorczego), zaś ruchomości na poziomie 25-30% (załącznik nr 4 do protokołu zdawczo-odbiorczego). Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, że w tym zakresie organ nadzorczy nie był uprawniony do dokonywania jakiegokolwiek ocen.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że słusznie ustalono w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, że przedsiębiorstwo P. w B. stanowiło "przedsiębiorstwo" pojmowane jako zorganizowany zakład przemysłowy (art. 40 § 1 k.h.), jak i wywiedziono, że nie ma znaczenia dla sprawy, że część maszyn i urządzeń technicznych wchodzących w skład przedsiębiorstwa stanowiło własność firmy P., własność poniemiecką firmy G. oraz własność innych firm. Zgodnie bowiem z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym maszyny niemieckie wniesione przez okupanta, znajdujące się na wyposażeniu nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, stanowią składnik niezbędny do jego prawidłowego funkcjonowania i winny być uwzględniane np. przy obliczaniu zdolności produkcyjnej tego przedsiębiorstwa.

Następnie, organ odwoławczy powtórzył zaprezentowane przez organ pierwszoinstancyjny rozważania dotyczące art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej i ustalenia co do zebranego na tę okoliczność materiału dowodowego w sprawie podkreślając, że w myśl tego przepisu przechodziły na własność Państwa składniki wskazane w art. 40 § 1 pkt 1 do 5 k.h. w tym ruchomości i nieruchomości należące do przedsiębiorcy.

W ocenie organu nadzoru drugiej instancji dokonana analiza całokształtu sprawy nie pozwala stwierdzić, aby przy wydaniu ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. zostało rażąco naruszone prawo. Nie dopatrzono się zatem oczywistej (rażącej) sprzeczności materiału dowodowego zebranego w sprawie z kwestionowanym orzeczeniem, mogącej prowadzić do uznania, iż w momencie wydawania orzeczenia nastąpiło naruszenie prawa o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, czyli noszącym cechy rażącego naruszenia prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ten sposób Minister Gospodarki w skarżonej decyzji z dnia [...] października 2014 r., jak i obecnie dowiódł zasadności przejęcia ww. przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Ze skargą na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła P., reprezentowana przez adwokata K. B. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez organ ustaleń w zakresie naruszenia przez organy prowadzące postępowanie w sprawie przejęcia "P." przepisu art. 3 ust. 6 Ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z dnia 3 stycznia 1946 r. w jego brzemieniu obowiązującym od dnia wejścia w życie Dekretu o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z dnia 20 grudnia 1946 r. (Dz.U. Nr 72, poz. 394), tj. do dnia 30 grudnia 1946 r., w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa "P." zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie przedmiotowej zmiany, co narusza przepis art. 3 Dekretu zmieniającego stanowiącego, że przedmiotowa zmiana wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w związku z zapisem art. 3 zd. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r., co przesądza o braku możliwości stosowania zmienionego przepisu w stosunku do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie dekretu zmieniającego, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. wobec wydania go z rażącym naruszeniem prawa, tj. po upływie terminu wskazanego w art. 3 ust 6 Ustawy nacjonalizacyjnej w jego brzmieniu do dnia 30 grudnia 1946 r.;

2) art. 156 § 1 k.p.a. polegające na rozpoznaniu sprawy poza granicami określonymi przez ten przepis, w konsekwencji przeprowadzenie przez organ postępowania prowadzącego do rozpoznania sprawy co do jej istoty poprzez nieuzasadnione wywiedzenie z treści materiału dowodowego wniosków w zakresie zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r. w sytuacji braku stanowczego określenia tej zdolności, stanowiącej podstawę przejęcia przedsiębiorstwa przez Skarb Państwa, w orzeczeniu nr [...] Ministra Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. oraz protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r., jak również w jakimkolwiek innym dokumencie stanowiącym podstawę przejęcia przedsiębiorstwa, podczas gdy brak dokonania takich ustaleń w postępowaniu nacjonalizacyjnym stanowi rażące naruszenie prawa i winien skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Handlu z dnia [...] lutego 1948 r.

Z ostrożności procesowej, w przypadku odmówienia zasadności opisanym wyżej zarzutom, zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj:

3) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 § 1 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów pod kątem ustalenia zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r., w szczególności poprzez dokonanie tej oceny w sposób wybiórczy z pominięciem rozbieżności w zakresie prezentowanych danych oraz dokonania ustaleń w zakresie ilości zmian na jakie pracowało lub mogło pracować przedsiębiorstwo, poczynienie ustaleń tym zakresie na podstawie dokumentów nie znajdujących odniesienia do daty [...] lutego 1946 r., dokonanie ustaleń w zakresie zdolności zatrudnienia bez uwzględnienia zmniejszenia tej zdolności ze względu na posługiwanie się przez przedsiębiorstwo maszynami i urządzeniami należącymi do osób trzecich bez żadnego tytułu prawnego, dokonanie ustaleń w zakresie zdolności zatrudnienia na podstawie szczątkowych dokumentów nieodnoszących się do daty [...] lutego 1946 r. bez przeprowadzenia opinii biegłych w trybie § 43 ust.1 Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 62) w sytuacji gdy dla oceny zdolności zatrudnienia w niniejszej sprawie wymagana była znajomość wiadomości specjalnych, brak ujawnienia w treści uzasadnienia decyzji wywodu odnoszącego się do wszystkich wyżej wymienionych kwestii wymagających wnikliwego wyjaśnienia;

4) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w związku z art. 156 k.p.a. w związku z art. 6 ust 1 ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 75 Rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., w związku z art. 99 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. w związku z art. 156 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Państwo mogło na podstawie ww. przepisów znacjonalizować majątek nie tylko przedsiębiorstwa wymienionego w orzeczeniu o przejęciu, ale również majątek osób trzecich oraz stwierdzenie wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, że Skarb Państwa wszedł w prawa przedsiębiorcy do tych składników w takim zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, pomijając ustalenia w zakresie braku takich uprawnień, co winno skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r.,

5) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez organ ustaleń w zakresie naruszenia przez organy prowadzące postępowanie w sprawie przejęcia "P." przepisu § 1 lit. A pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym z dnia 19 grudnia 1946 r. (Dz. U. 1947, Nr 2, poz. 7) podwyższającego dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 B Ustawy nacjonalizacyjnej z 50 pracowników na jedną zmianę do 100 pracowników na jedną zmianę poprzez niezastosowanie powyższego przepisu w sytuacji, gdy postępowanie w sprawie przejęcia "P." zakończyło się po wejściu w życie przedmiotowej zmiany, a dokumentacja zgromadzona w niniejszym postępowaniu wskazuję na wykonywanie przez "P." odlewów żelaza, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

II. Naruszenia prawa materialnego tj.:

art. 3 ust. 1 B Ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 17) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ustalenie zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa na jedną zmianę może być dokonywane w ramach realnej zdolności tego zatrudnienia w okresach poprzedzających datę [...] lutego 1946 r. oraz w okresach następujących po tym dniu.

Szczegółowe stanowisko na poparcie wyżej podniesionych zarzutów strona skarżąca zaprezentowała w obszernym uzasadnieniu skargi na str. 5-21.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Organ podniósł, że zarzut skarżącej naruszenia prawa materialnego, jak również zarzuty naruszenia prawa procesowego, są tożsame co do istoty z zarzutami zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś przytoczona argumentacją stanowi jedynie polemikę z argumentacją zaprezentowaną przez organ. Do zarzutów tych organ odniósł się już w sposób szczegółowy w zaskarżonej decyzji.

Ponadto, Minister wskazał na bezpodstawność postawionego w skardze zarzutu zawartego w pkt 1. Organ podkreślił, że bezsporne jest, iż datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w przedmiotowej sprawie był dzień [...] września 1946 r., tj. data ogłoszenia w [...] Dzienniku Wojewódzkim trzeciego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, obejmującego P. – B. ul. [...], a więc orzeczenie nacjonalizacyjne z dnia [...] lutego 1948 r., wydane w trybie art. 3 ust. 1 B, mogło zapaść albowiem postępowanie nacjonalizacyjne wszczęto w ww. dniu, czyli przed dniem [...] marca 1947 r. W konsekwencji, Minister stwierdził, że wywiedzenie przez skarżącą tezy o konieczności stosowania art. 3 ust. 6 w brzmieniu pierwotnym do niniejszej sprawy jest nieuprawnione i wynika jedynie z nadinterpretacji skarżącej, ponieważ taki stan rzeczy nie wynika z żadnych przepisów prawnych, jak również nie znajduje uzasadnienia w aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt 4 skargi organ powtórzył stanowisko, że bez znaczenia jest, iż część maszyn i urządzeń technicznych wchodzących w skład przedsiębiorstwa stanowiło własność firmy P., własność poniemiecką firmy G. oraz własność innych firm. Po pierwsze: maszyny poniemieckie wniesione przez okupanta, znajdujące się na wyposażeniu nacjonalizowanego przedsiębiorstwa stanowią składnik niezbędny do jego prawidłowego funkcjonowania i winny być uwzględniane przy obliczaniu zdolności produkcyjnej tego przedsiębiorstwa, po drugie: przedsiębiorstwo "P." będące zespołem różnorodnych praw majątkowych i niemajątkowych stanowiło zorganizowaną całość w rozumieniu obowiązującego w dacie nacjonalizacji art. 40 § 1 kodeksu handlowego służącą do wykonywania określonej działalności gospodarczej.

W zakresie zaś zarzutu zawartego w pkt 5 skargi Minister stwierdził, że w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, iż charakter działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo wskazywał na konieczność zastosowania art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej i w postępowaniu nadzorczym dokonywana była ocena pod kątem ewentualnego naruszenia tego przepisu. W konsekwencji, w sprawie nie było konieczne dowodzenie (wbrew stanowisku skarżącej) na okoliczność odstąpienia od zastosowania wobec przedsiębiorstwa § 1 lit. A pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym.

Pismem z dnia 30 lipca 2015 r. uczestnik postępowania A. wniosła o oddalenie skargi w całości wobec jej bezzasadności, przedstawiając szczegółowo argumenty w uzasadnieniu swojego stanowiska.

Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. skarżąca przedstawiła obszerne ustosunkowanie się do odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2014 r., nr [...], mocą której organ nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa P – B., ul. [...].

Orzeczenie o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa podlegało ocenie pod kątem czy przy jego wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a więc czy orzeczenie to nie jest dotknięte wadą nieważności określoną w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie ukształtował się już pogląd o szerokim rozumieniu pojęcia "naruszenie prawa", które obejmuje przepisy prawa materialnego, ale także przepisy prawa procesowego, o charakterze ustrojowym i kompetencyjnym. Przy czym rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki musi być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne. O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wtedy, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność.

Sąd w niniejszym składzie nie podzielił zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w związku art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegającego na niedokonaniu ustaleń przez Ministra naruszenia przez organ nacjonalizacyjny przepisu art. 3 ust. 6 w brzmieniu po nowelizacji ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. (zarzut wskazany w pkt 1 skargi). Skarżąca podnosi, iż postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w niniejszej sprawie przed wejściem w życie Dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy nacjonalizacyjnej (tj. 10 września 1946 r.) a wobec tego przepisy Dekretu nie powinny mieć zastosowania do fabryki "P.". Tym samym, orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1946 r., z uwagi na wydanie go po dniu 31 grudnia 1946 r., rażąco narusza prawo. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Nowelizacja art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej weszła w życie z dniem ogłoszenia, czyli z dniem 30 grudnia 1946 r. i miała następującą treść: "Orzeczenie w trybie niniejszego artykułu może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa.". Skoro więc postępowanie zakończone orzeczeniem z dnia [...] lutego 1948 r. zostało wszczęte [...] września 1946 r. (taka była data ogłoszenia wykazu przejmowanych przedsiębiorstw w [...] Dzienniku Wojewódzkim), czyli przed 31 marca 1947 r. to istniały podstawy do wydania orzeczenia w trybie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Gdyby wówczas intencją Rady Ministrów było stosowanie do postępowań wszczętych przed zmianą przepisu art. 3 ust. 6 - tego przepisu w jego w pierwotnym brzmieniu - to zapewne uregulowanoby tę sytuację w przepisach przejściowych. Należy podnieść, że gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, nie oznacza to istnienia luki w prawie. Sytuacja taka przesądza o bezpośrednim stosowaniu nowej ustawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004, sygn. akt SK 39/03).

Ustosunkowując się do dalszych zarzutów należy wyjść od tego, że podstawę prawną kontrolowanego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. stanowią przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm – "ustawa nacjonalizacyjna"). Z uwagi na okoliczność, iż w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1948 r. nie sprecyzowano kategorii przejmowanego przedsiębiorstwa, tj. czy chodzi o kategorie wymienione pod literą A, B czy C art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, prawidłowo organ nadzorczy przeprowadził postępowanie wyjaśniające w tym kierunku. I tak ustalono, że przedmiotem działalności przedsiębiorstwa P. – B., była według rejestru handlowego Sądu Okręgowego w [...] Nr [...]: produkcja metalowa wszelkiego rodzaju, fabrykacja pilników i narzędzi oraz handel tymi fabrykantami i stalą. Potwierdza to także informacja zawarta w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] maja 1949 r. gdzie odnotowano, że "fabryka zajmuje się produkcją wieloseryjną pilników i narzędzi". W konsekwencji, zasadnie organy administracji stwierdziły, że charakter działalności prowadzonej przez ww. przedsiębiorstwo nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A i C wskazanego art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, toteż jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować było zawarte w przepisie art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy. Zgodnie z nim za odszkodowaniem Państwo przejmowało na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Ustawa nacjonalizacyjna weszła w życie w dniu 5 lutego 1946 r, a zatem oceniając czy w odniesieniu do danego przedsiębiorstwa zaistniały przesłanki do jego przejęcia na własność Państwa, należy brać pod uwagę okoliczności faktyczne i prawne z tej daty. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1693/06 wskazał, że użyte w powołanym przepisie art. 3 ust.1 lit. B sformułowanie "przedsiębiorstwa przemysłowe (...) jeżeli zdolne są zatrudnić" oznacza możliwości zatrudnienia określonej w tym przepisie liczby pracowników istniejącą w dniu 5 lutego 1946 r. Zdolność ta nie odnosi się więc do możliwości zaistniałych w przyszłości, ale właśnie w dniu wejścia w życie ustawy. Zauważyć trzeba, iż pojęcie "zdolność zatrudnienia", użyte w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W orzecznictwie przyjmuje się więc, iż przez "zdolność zatrudnienia" należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w ww. dacie, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt IOSK 1145/10). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przy ocenie wystąpienia kryterium zdolności zatrudnienia należy uwzględnić, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także - majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1381/10). Powołane poglądy skład orzekający w całości podziela i zostały one także przywołane przez organy administracji.

Za prawidłowe uznał Sąd stanowisko organu, iż w sprawie została spełniona przesłanka upaństwowienia w postaci posiadania przez spółkę zdolności zatrudnienia powyżej 50 pracowników na jedną zmianę. Zgodzić się trzeba z organem nadzoru, iż dokumenty archiwalne zgromadzone w aktach sprawy, tj.: protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] maja 1949 r. wraz z załącznikami; pismo z dnia [...] marca 1945 r. - Zestawienie maszyn i ich charakterystyka oraz Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie z dnia [...] lutego 1945 r. nie wskazują w sposób bezpośredni zdolności zatrudnienia w przedmiotowej spółce w dniu 5 lutego 1946 r. Jednakże, w ocenie Sądu, materiał jest wystarczający aby stwierdzić, że w tej spółce zdolność zatrudnienia przekraczała kryterium upaństwowienia wskazane w ustawie nacjonalizacyjnej. I tak z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1949 r. wynika, że przedsiębiorstwo zatrudniało w okresie międzywojennym 230 pracowników. W piśmie z dnia [...] marca 1945 r. - Zestawienie maszyn i ich charakterystyka – wskazano, iż fabryka przed 1939 r. zatrudniała 500 osób, podczas okupacji ok. 1000 osób, a w dniu sporządzenia przedmiotowego dokumentu 140 osób. Z kolei, w dokumencie Dane szacunkowe o przedsiębiorstwie z dnia [...] lutego 1945 r. odnotowano, że do września 1939 r. fabryka zatrudniała 300 robotników i pracowników, podczas okupacji 830 robotników i pracowników, a w dniu sporządzenia przedmiotowego dokumentu 180 osób. Całokształt dokumentacji wskazuje więc, że faktyczne zatrudnienie kształtowało się na poziomie powyżej 50 pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, a wobec tego zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie nie mogła być niższa od tej liczby a tym samym przedsiębiorstwo spełniało przesłankę określoną w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Nie można wobec tego zgodzić się z zarzutem skarżącej, że organ ustalił zdolność zatrudnienia na podstawie dokumentów szczątkowych uniemożliwiających taką ocenę. W tym zakresie zwrócenia uwagi wymaga, iż Minister wobec braku dokumentów wskazujących na dokładną liczbę pracowników zatrudnionych w spółce w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej dokonał dodatkowo rzetelnej oceny stanu majątku przedsiębiorstwa, tj. budynków (tokarnia, kuźnia, pilnikarnia, szlifiernia, oddział remontowy (spawalnia, laboratorium), oddział wiertniczy, matrycownia, portiernia, wypożyczalnia narzędzi) oraz maszyn i urządzeń - w kontekście oceny zdolności zatrudnienia. Z załącznika nr 8 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego wynika jednoznacznie, że "zniszczenia wojenne w nieruchomościach "P." były minimalne i polegające prawie wyłącznie na wypadnięciu szyb z powodu wysadzenia sąsiadujących z fabryką mostów. Zniszczenia te wynieść mogły najwyżej 3% i to we wszystkich pozycjach załącznika. Z kolei, jeżeli chodzi o maszyny i urządzenia to wskazano w załączniku nr 4 do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego, że były one o różnym stopniu zużycia od:, 25% do 30%. Uznać więc trzeba, iż Minister Gospodarki nie dopuścił się naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 § 1, 84 § 1 k.p.a., albowiem w oparciu o zgromadzony materiał archiwalny wysnuł logiczny wniosek w odniesieniu do kryterium zdolności zatrudnienia i w tym zakresie zwracanie się do biegłego było nieuzasadnione. Istotne jest przy tym to, iż w aktach archiwalnych brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który wskazywałby na niższą zdolność zatrudnienia przedmiotowej spółki niż 50 pracowników na jedną zmianę przy produkcji w dacie [...] lutego 1946 r. lub choćby w okresie do tej daty zbliżonym. Takiego dokumentu źródłowego nie przedstawiła również skarżąca.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia przez Ministra Gospodarki § 1 lit. A pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. (pkt 5 skargi) poprzez nieuwzględnienie jego treści należy wskazać, iż ww. przepis w przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania. Zgodnie z rejestrem handlowym przedmiotem jej działalności była produkcja metalowa wszelkiego rodzaju, fabrykacja pilników i narzędzi oraz handel tymi fabrykantami i stalą. Ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, w tym z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1949 r. wynika, iż przedsiębiorstwo było fabryką zajmującą się produkcją wielkoseryjną pilników i narzędzi. Mając na uwadze powyższe ustalenia należy stwierdzić, iż ww. przedsiębiorstwo, zdaniem Sądu, nie spełniało kryterium odlewni żelaza, o której mowa w § 1 lit. A pkt 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów. Istnienie budynku odlewni na terenie przedsiębiorstwa, na który powołuje się skarżąca, nie świadczy w żadnym razie o zmianie podstawowego przedmiotu działalności fabryki, który określony został wprost zarówno w rejestrze jak i w części głównej protokołu zdawczo-odbiorczego. Biorąc pod uwagę profil przedsiębiorstwa: produkcja wielkoseryjna pilników i narzędzi - odlewnia stanowiła zapewne element podstawowej jego działalności, jednakże nie wpłynęła na zmianę przedmiotu przedsiębiorstwa – do czego zmierza strona skarżąca chcąc podważyć ocenę organu nadzorczego.

Ponadto, wbrew twierdzeniom skargi, Minister nie dopuścił się naruszenia art.156 § 1 k.p.a. polegające na rozpoznaniu sprawy poza granicami określonymi przez ten przepis (pkt 2 skargi). Działanie Ministra Gospodarki polegające na gromadzeniu materiału dowodowego na okoliczność zdolności zatrudnienia występującej w przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. zmierzało tylko i wyłącznie do oceny przesłanek nacjonalizacji, tj. czy kontrolowane orzeczenie z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej upaństwowienia fabryki "P." nie jest dotknięte wadą nieważności.

W zakresie zarzutu zawartego w pkt 4 skargi, tj. naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w związku z art. 156 k.p.a., art. 6 ust 1 ustawy nacjonalizacyjnej, § 75 Rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., art. 99 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r., poprzez błędne przyjęcie, że Państwo mogło znacjonalizować majątek nie tylko przedsiębiorstwa wymienionego w orzeczeniu o przejęciu, ale również majątek osób trzecich Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez organ nadzorczy. Otóż należy wskazać, że z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, który obowiązywał w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej wynika, iż w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary oraz wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy). W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt. I OPS 2/07, na którą powołuje się organ nadzoru wskazano, iż na własność Państwa przechodzą w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej te składniki, które wymienia się w art. 40 § 1 k.h. od pkt 1 do 5 w tym nieruchomości i ruchomości należące do kupca (przedsiębiorcy). Oznacza to, że przejście przedsiębiorstwa na własność innego podmiotu powoduje nabycie ogółu praw i obowiązków związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Tak więc nabywca przedsiębiorstwa, w tym także w drodze nacjonalizacji, uzyskuje wszystkie prawa, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa, w tym także nieruchomości, które stanowią jego integralny składnik. Z protokołu zdawczo-odbiorczego wynika, że na własność Państwa została przejęta nieruchomość obejmująca parcele stanowiące własność przedsiębiorstwa P. – B. oraz własność poniemiecką "W. P., M. P., J. P., K. P.". Jednocześnie, z materiału dowodowego wynika, że część znacjonalizowanych maszyn i urządzeń stanowiła własność osób trzecich w tym [...] oraz poniemiecką. Co istotne w sprawie, w sprostowanym załączniku nr 4c protokołu zdawczo-odbiorczego wskazano, że: "wszystkie ruchomości warsztatowe i biurowe zostały wpisane jako własność poniemiecka, podczas gdy firma "P." z chwilą zabrania jej przez Niemców była kompletnie wyposażona w potrzebne do pracy ruchomości. Stwierdzenie w dniu dzisiejszym, które z ruchomości warsztatowych i biurowych są poniemieckie, a które należały do "P." jest niezmiernie trudne (...) szereg różnych urządzeń i maszyn, stanowiących w dniu 1 września 1939 r. własność "P." zostały przez Niemców sprzedane czy przerobione, a w zamian za te sprawione inne urządzenia figurują dzisiaj jako majątek poniemiecki, mimo że zostały nabyte z majątku firmy "P."." Tym samym, należy podzielić aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, że maszyny niemieckie wniesione przez okupanta, znajdujące się na wyposażeniu nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, stanowią składnik niezbędny do jego prawidłowego funkcjonowania i winny być uwzględniane np. przy obliczaniu zdolności produkcyjnej tego przedsiębiorstwa.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ nadzorczy dokonał wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy i podjął rozstrzygnięcie w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonując jego swobodnej oceny. "Swobodna ocena" nie oznacza jej dowolności. W tym znaczeniu należy podnieść, iż organ ocenę dowodów oparł na przekonywujących podstawach i dał temu wyraz w obszernym i rzeczowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wobec tego, zdaniem Sądu, przy przejęciu na własność Państwa omawianej spółki orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie obciążone było inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., Wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.