Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1232/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 64, art. 64c
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Inga Gołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2018r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 29 września 2017r. nr [...] w przedmiocie odciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej 480,00 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I.

Postanowieniem z 29 września 2017r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 3 sierpnia 2017r. nr [...] obciążające wierzyciela (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K.) kosztami postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 1257, zwana dalej k.p.a.) oraz art. 18, art. 23 § 4 pkt 1, art. 64c § 1, § 4 i § 7 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017r., poz. 1201, zwana dalej u.p.e.a.)-utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy wskazując, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] jako organ egzekucyjny w dniu 17 lutego 2014r. przejął od Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. prowadzenie postępowania egzekucyjne do majątku zobowiązanego J. S. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Inspektorat [...]. W toku egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K., organ ten zawiadomieniami z 11 stycznia 2013r. zajął rachunek bankowy zobowiązanego w ING Bank Śląski (zajęcia nie zostały zrealizowane z uwagi na brak środków pieniężnych znajdujących się na koncie).

Kolejno Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank PeKaO S.A., ING Bank Śląski, mBank S.A. Zajęcia te wobec braku środków pieniężnych nie zostały zrealizowane. W toku egzekucji ustalono, że zobowiązany nie posiada nieruchomości. Zobowiązany wraz z żoną wynajmuje lokal mieszkalny w K. pod adresem; [...] oraz posiada rozdzielność majątkową. Organ egzekucyjny zajął również wynagrodzenie zobowiązanego w firmie A. Sp. z o.o., niemniej przeprowadzona analiza dokumentacji wykazała, iż zobowiązany pobiera wolne od zajęcia minimalne wynagrodzenie.

Organ egzekucyjny pomimo prób poszukiwania majątku zobowiązanego, stwierdził bezskuteczność egzekucji w wyniku czego postanowieniem z 26 maja 2017r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] zawiadomieniem z 10 lipca 2017r. nr [...] poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.135,90 zł.

Wierzyciel pismem z 25 lipca 2017r., wskazując na art. 64c § 7 u.p.e.a. zwrócił się o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 3 sierpnia 2017r. nr [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 4.135,90 zł.

W zażaleniu wniesionym przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. -na powyższe postanowienie, organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II FSK 693/15 z 6 kwietnia 2017r. w myśl którego opłata o której mowa w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Z powyższego wierzyciel wywodzi, iż ww. przepis nie zawiera przyzwolenia na pobór opłat gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków pieniężnych. Wobec powyższego wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia organu I instancji, ewentualne przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz wstrzymanie wykonania postanowienia.

Zażalenie złożone do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...], organ ten przekazał zgodnie z właściwością do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. celem rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Stosownie do dyspozycji art. 64c § 1 u.p.e.a., opłaty o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowiły koszty egzekucyjne.

Organ zaznaczył, że zarzuty zażalenia dotyczą nie kwestii związanej z prawidłowością wyliczenia kosztów egzekucyjnych, a z ich zasadnością z uwagi na kwestionowanie skuteczności zajęcia rachunku bankowego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. odpowiadając na ww. zarzut zauważył, że w postanowieniu w/s obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi przypisano do poszczególnych tytułów wykonawczych koszty egzekucyjne związane z zajęciem rachunku bankowego. W prowadzonym postępowaniu zajęto bowiem rachunek bankowy w mBanku S.A. Ocena prawidłowości naliczenia opłaty jest zatem związana ze stwierdzeniem, czy doszło do zajęcia rachunku bankowego.

W związku z powyższym organ wskazał, że pismem z 21 kwietnia 2017r. dłużnik zajętej wierzytelności wskazał, iż "wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego dla J. S. została zajęta". Wobec powyższego bezzasadnym jest twierdzenie wierzyciela, iż dokonane zajęcie było bezskuteczne. Podkreślono, że zastosowanie środka egzekucyjnego jest skuteczne i wywołuje różnego rodzaju konsekwencje, np.: ściągnięcie należności, naliczenie kosztów egzekucyjnych czy przerwanie biegu terminu przedawnienia. Będzie także skuteczne wobec kwot które wpłyną na zajęty rachunek po zajęciu. W mniejszej sprawie zastosowanie środka egzekucyjnego nie poskutkowało przekazaniem środków pieniężnych na rzecz organu egzekucyjnego. Nie zmienia to jednak faktu, iż do zastosowania środka egzekucyjnego doszło. Z powyższą czynnością wiąże się natomiast naliczenie opłaty przez organ egzekucyjny.

Opłata ta nie jest uzależniona od efektywności zastosowanego środka egzekucyjnego ale od tego czy zastosowanie tej czynności było prawnie skuteczne w oparciu o art. 80 § 2 u.p.e.a. jak również art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.

Wskazane wyżej przepisy są obowiązujące, a ich stosowania od organów egzekucyjnych wymaga ustawa. Organ egzekucyjny nie może zatem na zasadzie własnego uznania odstąpić od naliczenia opłaty. Wysokość tych kosztów wynika bezpośrednio z art. 64 u.p.e.a., a ich wysokość jest związana bezpośrednio z kwotą dochodzonej, a nie wyegzekwowanej należności. W takiej sytuacji organ egzekucyjny słusznie postąpił obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Na marginesie rozważań wskazano, że organ egzekucyjny niejednokrotnie spotyka się z sytuacją, w której środek egzekucyjny jest prawidłowo zastosowany, to jednak wpływy na konto organu są niewspółmierne do dochodzonej należności, czasem nawet zerowe. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Taka okoliczność nie zmienia jednak tego, iż od zastosowanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny nalicza opłatę, co w przedmiotowej sprawie uczynił zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Wierzyciel oparł swoje stanowisko na błędnym zawężającym rozumieniu pojęcia "skuteczności" zajęcia rachunku bankowego. Do zajęcia dochodzi w chwili przesłania zawiadomienia o zajęciu do banku, który prowadzi rachunek. I to właśnie to dokonanie zajęcia powoduje skuteczność formalną i jest podstawą do naliczenia kosztów.

Odnosząc się do powołanego w zażaleniu wyroku sądu organ zauważył, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w powyższym zakresie. W orzecznictwie sądowym można znaleźć wyroki odmiennie interpretujące ww. przepis. Nadto, wyrok sądu choć może wskazywać na kierunek interpretacji przepisu w odniesieniu do danej sytuacji, to jednak odnosi się do indywidualnej sprawy. Wyrok sądu nie stanowi natomiast wykładni prawa w innej indywidualnej sprawie. Przepis zatem nawet jeśli kwestionowany, jeśli jest zawarty w obowiązującej ustawie winien być stosowany przez organ.

II.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K., zarzucając naruszenie:

- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 64b i art. 64c § 1 u.p.e.a, poprzez brak wskazania w uzasadnieniu konkretnych poczynionych przez organ wydatków egzekucyjnych, które wchodzą w skład kosztów egzekucyjnych, a ponadto wydatków na czynności manipulacyjne,

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej stronie skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie w jakim opłata manipulacyjna przekracza poniesione faktycznie przez organ wydatki na czynności manipulacyjne.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne co do zasady powinno doprowadzić do odzyskania świadczenia przez wierzyciela. Jego majątek winien zatem ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7§2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, które nie doprowadziły do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może bowiem być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej.

Mając na uwadze ugruntowane orzecznictwo sądowe, w opinii organu rentowego, w sytuacji zajęcia rachunku bankowego koszty egzekucyjne przysługują organowi jedynie w przypadku zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Oznacza to, że koszty egzekucyjne przysługują, o ile organ egzekucyjny zajmie wierzytelność posiadacza rachunku. Natomiast w sytuacji, gdy posiadacz rachunku takich środków nie ma, to tym samym brak jest wierzytelności, czy innego prawa majątkowego.

W opinii strony skarżącej, organ odwoławczy bezcelowo oceniał, czy w sprawie doszło do skutecznego zajęcia rachunku bankowego. W kontekście kosztów egzekucyjnych ta ocena jest badana tylko na pierwszym etapie (strona nie kwestionowała tego faktu), na drugim bowiem trzeba zbadać, czy organ zrobił coś, co generuje koszty egzekucyjne, w tym przypadku zajęcie wierzytelności lub prawa majątkowego. W powyższym kontekście strona skarżąca wskazała na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 17 maja 2005 r., o sygn. akt P 6/04 i z 8 maja 2006 r., o sygn. akt P 18/05, zgodnie z którymi nie do przyjęcia jest egzekucja, w której organ żąda kosztów, nie dokonując żadnych skutecznych czynności, albowiem wysokość wynagrodzenia uzależniona jest od skuteczności egzekucji.

Zdaniem strony skarżącej koszty egzekucyjne nie są w ogóle należne, albowiem organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie jedynie wysłał pismo do banku, a zatem wyliczone koszty nie odpowiadają nakładowi pracy. W badanej sprawie nie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym.

Z literalnego brzmienia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wynika, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych również w przypadku, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Organ egzekucyjny bezpodstawnie zatem obciążył ZUS kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Zdaniem strony skarżącej nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Zauważyć należy, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku.

Strona skarżąca podniosła ponadto, że w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Tymczasem istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. Innymi słowy, organy egzekucyjne zupełnie pominęły te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyżej przytoczonego wyroku Trybunału -zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 64c§4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 lutego 2014r. sygn. akt: II FSK 687/12 (CBOSA) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Zgodnie z art. 7§2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie wzięto pod uwagę unormować zawartych w u.p.e.a.

Organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Bez wątpienia prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.

Zgodnie z art. 64§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. Ustawa w powołanym przepisie dokonuje wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty we wskazanej wysokości. W pkt. 4 ww. artykułu, na który to przepis powołał się organ egzekucyjny w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, określono wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności innej niż zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Należy zauważyć, że organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia po części z tym stanowiskiem się zgodził, uznając, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku.

Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a.

Tymczasem w wyroku z28 czerwca 2016r., sygn. akt: SK 31/14 (Dz. U. z 2016r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że:

1. art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64§6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Powołany wyrok został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016r., a zaskarżone postanowienie wydano 2017r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z 3 sierpnia 2017r. Tym samym, organ odwoławczy, powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Uzasadniając wyrok (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.(...)

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64§6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych.

Mając na uwadze powyższe wywody Sąd stwierdza, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64§1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.(wyrok NSA z 6 kwietnia 2017r. sygn. akt: II FSK 693/15 CBOSA).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zatem uwzględnić wykładnię prawa przedstawioną w powyższym wyroku.

Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił także postanowienie organu I instancji gdyż było niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.

Z powołanych powodów Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, art. 205§2, art. 209 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 480,00 zł, które obejmują koszty zastępstwa procesowego (480,00 zł) określone w §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1668).