Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1721/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Syndyka Masy Upadłości P. [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1952 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni około [...] m2, położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej [...], Kw nr [...] oznaczonej jako parcela nr [...], stanowiącej własność I. C. – uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1952 r. nr [...] w części nieruchomości dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni około [...] m2, położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej [...], Kw nr [...], oznaczonej jako parcela nr [...].

W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny:

Orzeczeniem z dnia [...] września 1952 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., w pkt 1, wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości o pow. ok. [...] m2, położoną w P., zapisaną w księdze wieczystej [...], Kw Nr [...] (dawniej [...], wykaz [...]), oznaczoną jako parcela nr [...], stanowiącą własność I. W. C.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia wystąpiła I. W. C.

Decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] września 1952 r., w części dotyczącej parceli nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...] września 2001 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Syndyka Masy Upadłości P. [....] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2001 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 października 2003 r. sygn. akt I SA 3087/01 uchylił m.in. decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2001 r. nr [...].

W wytycznych Naczelny Sąd Administracyjny nakazał ustalenie następstwa prawnego Centralnego Zarządu P. [...] oraz interesu prawnego do występowania w niniejszym postępowaniu Syndyka Masy Upadłości P. [...], a także do ustalenia aktualnego stanu prawnego nieruchomości. Sąd wskazał odnosząc się do rozważań zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczących wydania decyzji wywłaszczeniowej z rażącym naruszeniem przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., na treść art. 75 § 1 kpa. Podniósł, że jeżeli o istnieniu pewnych dokumentów, których nie udało się odnaleźć można wnioskować na podstawie innych zachowanych dokumentów, które się na tamte powołują, to organ administracji winien ocenić taki materiał dowodowy i wyjaśnić dlaczego uznał, że dokument taki nie istniał pomimo, iż wzmianki o nim znajdują się w dokumentach zachowanych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] – uchylił decyzję z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1952 r. nr [...] w części nieruchomości dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości o powierzchni około [...] m2, położonej w P., zapisanej w księdze wieczystej [...], Kw nr [...], oznaczonej jako parcela nr [...].

W pierwszej kolejności organ administracji publicznej dokonał ustalenia legitymacji prawnej Syndyka Masy Upadłości P. [...].

Organ ustalił, że stroną postępowania wywłaszczeniowego był Centralny Zarząd P. [...] - Dyrekcja Budowy w P., na którego wniosek dokonano wywłaszczenia m.in. parceli nr [...].

Centralny Zarząd P. [...] podlegał przekształceniu na podstawie zarządzeń Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] sierpnia 1958 r. z dnia [...] lutego 1961 r. i z dnia [...] grudnia 1968 r.

Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 1968 r. nadano powstałemu w wyniku tych przekształceń Zjednoczeniu Przemysłu [...] statut. Organ wskazał, że z załącznika do tego statutu wynika, że [...] Fabryka M. [...] w P. podlegała Zjednoczeniu Przemysłu [...].

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] stycznia 1972 r. nr [...] Zjednoczenie Przemysłu zmieniło nazwę na Zjednoczenie Przemysłu M. [...], a w jego w skład wchodził [...] Kombinat [...] w P.

Zarządzeniem Nr [...] Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia [...] grudnia 1981 r. zlikwidowano zjednoczenia przedsiębiorstw państwowych resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego.

Następnie Kombinat [...] w P. został zrzeszony w Zrzeszeniu Producentów [...] (pkt 15 umowy z dnia [...] lipca 1982 r. o utworzeniu zrzeszenia przedsiębiorstw państwowych pod nazwą Zrzeszenia Producentów [...] A., zawartej w wykonaniu uchwały Nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] maja 1982 r.).

Uchwałą Rady Ministrów Nr [...] z dnia [...] lutego 1986 r. zmieniono uchwałę Nr [...] wprowadzając m.in. w pkt 15 zmianę nazwy ww. przedsiębiorstwa na A. [...] Fabryka [...] w P.

Kolejnym zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] sierpnia 1990 r. Nr [...] dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego A. [...] Fabryka [...] w P. na trzy samodzielne jednostki, a następnie zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] sierpnia 1990 r. Nr [...] utworzono przedsiębiorstwo państwowe – [....] Fabrykę [...] A. w P., które na mocy § 2 zarządzenia przejęło mienie zakładu podstawowego przedsiębiorstwa A. [...] Fabryka [...] w P.

Przedsiębiorstwo to zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego Sądu Rejonowego w P. [...], a jako podstawę wpisu wskazano ww. zarządzenie Ministra Przemysłu z dnia [...] sierpnia 1990 r.

Organ wskazał, ze obecnie ww. przedsiębiorstwo figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym KRS Nr [...], gdzie w rubryce 4 wpisano informację o ogłoszeniu upadłości.

Organ mając powyższe na uwadze ustalił, że Syndyk Masy Upadłości P. [...] posiada legitymację prawną do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem jako następca prawny wnioskodawcy wywłaszczenia.

Organ wskazał, że Syndyk Masy Upadłości P. [...] legitymuje się również obecnie tytułem prawnorzeczowym (użytkowanie wieczyste) do przedmiotowej nieruchomości, obecnie oznaczonej jako działka Nr [...].

Minister Budownictwa wskazał, że z uwagi na upływ czasu nie było możliwe zebranie kompletnego materiału dowodowego. Organ nadzoru mając na uwadze zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił ponownie do odpowiednich archiwów o odszukanie akt związanych z niniejszą sprawą. W wyniku tych działań uzyskano dodatkowe materiały archiwalne.

Organ wskazał, że kwestionowane orzeczenie wydane zostało na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Organ podniósł, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa fabryki maszyn żniwnych w P. Zezwolenie na nabycie niezbędnych nieruchomości przez Centralny Zarząd P. [...] jako wykonawcę narodowych planów gospodarczych na powyższy cel wydał Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu [...] lipca 1951 r. znak: [...]. Jednocześnie zezwolono na zbiorowe wezwanie właścicieli do sprzedaży nieruchomości. W zezwoleniu wskazana jest z oznaczenia hipotecznego przedmiotowa nieruchomość.

Minister Budownictwa uznał, że inwestycja była zasadna i zatwierdzona przez właściwe organy, a więc wywłaszczenie również przedmiotowej nieruchomości było dopuszczalne na podstawie art. 2 i art. 4 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Organ podniósł, iż z art. 8 ust. 1 dekretu czynnością wstępną wymaganą przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego było wezwanie właściciela nieruchomości do jej odsprzedania. Ponadto w przypadku nieruchomości wskazywanych w art. 30 dekretu, tj. gospodarstw rolnych, powinna zostać zaoferowana nieruchomość zamienna, a jak wynika z akt sprawy wywłaszczono jedynie część nieruchomości z całkowitej powierzchni [...] ha [...] m2.

Minister Budownictwa wskazał, że wywłaszczeniu podlegała jedynie część nieruchomości rolnej i w związku z powyższym nie można przyjąć, aby część nieruchomości mogła stanowić w tym przypadku zorganizowaną całość gospodarczą, będącą gospodarstwem rolnym, a więc nie istniał obowiązek zaofiarowania nieruchomości zamiennej.

Organ podniósł, że przed wszczęciem postępowania wnioskodawca - Centralny Zarząd P. [...] pismem z dnia 25 stycznia 1952 r. wezwał właścicielkę do odsprzedaży części jej nieruchomości wskazując podstawy do ustalenia ceny za tę nieruchomość.

Organ na podstawie akt sprawy ustalił, że przedmiotowe wezwanie zostało doręczone właścicielce nieruchomości w dniu 28 stycznia 1952 r.

Minister Budownictwa podniósł, że zgodnie z obowiązującym w dacie wywłaszczenia Zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 17 listopada 1949 r. (Monitor Polski Nr A-89, poz. 1084) w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów podstawie zarządzenia - wezwanie powinno zawierać wyrażenie gotowości wykonawcy narodowych planów gospodarczych zawarcia umowy kupna za cenę, która zostanie określona przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych zgodnie z zasadami art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i zatwierdzona przez władzę naczelną wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na warunkach ustalonych przez tę władzę.

Ponadto zarządzenie to określało wzór wezwania, do którego wykonawcy narodowych planów gospodarczych mieli się dostosować. Organ mając na uwadze, że wezwanie z dnia 25 stycznia 1952 r. jest zastosowaniem obowiązującego wzorca, podniósł, że wobec tego nie może być uznane za rażące naruszenie art. 8 ust. 1 omawianego dekretu.

Minister Budownictwa podniósł, że Centralny Zarząd P. [...] nie mogąc uzyskać niezbędnych nieruchomości dla realizacji narodowego planu gospodarczego wystąpił wnioskiem z dnia 6 lutego 1952 r. o wywłaszczenie 10 nieruchomości, w tym i przedmiotowej, stanowiącej własność I. W. C. Do wniosku zostały dołączone niezbędne załączniki, w tym m. in. szczegółowy opis dotyczący każdej nieruchomości z uwzględnieniem oznaczenia właściciela nieruchomości oraz opis dokonanych czynności wstępnych. Część niezbędnych dokumentów była już w posiadaniu organu wywłaszczeniowego jak m.in. zezwolenia czy plan sytuacyjny w związku z wcześniej złożonym wnioskiem obejmującym tę samą inwestycję, jednak dotyczącym innych nieruchomości. Organ podniósł, ze wnioskodawca wywłaszczenia wskazał na tę okoliczność, a zatem brak tych dokumentów przy nowym wniosku· nie może być uznany za rażące naruszenie prawa, skoro dokumenty te istniały i zostały już wcześniej przekazane.

Minister Budownictwa wskazał, że zawiadomieniem z dnia 27 czerwca 1952 r.

Nr [...] powiadomiono strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, wskazując m.in. przeznaczone do wywłaszczenia nieruchomości, ich właścicieli, cel wywłaszczenia oraz wnioskodawcę. Jednocześnie w zawiadomieniu wskazano udzielone zezwolenie Przewodniczącego PKPG.

Organ podniósł, że zawiadomienie zostało ogłoszone w dniach 7-21 lipca 1952 r. na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P., tak więc należy zatem uznać, iż nie zostały naruszone przepisy art. 18 ww. dekretu.

Minister Budownictwa wskazał, że przed wydaniem orzeczenia zostały dokonane niezbędne ustalenia terenowe, co potwierdza protokół z dnia 7 lipca 1952 r. Orzeczenie mogło zapaść bez rozprawy w przypadku braku sprzeciwów i innych wniosków, na co zezwalał art. 21 ust. 3 dekretu. Z akt sprawy nie wynika, aby jakiekolwiek sprzeciwy wpłynęły, a zatem organ nadzoru nie jest władny do dokonywania oceny w tym zakresie.

Organ podniósł, że orzeczenie o wywłaszczeniu zostało również ogłoszone na tablicy urzędowej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. w dniach od 30 września 1952 r. do 15 października 1952 r. a zatem należy uznać, iż zostały zachowane procedury wydawania decyzji ujęte w art. 21 i art. 24 dekretu.

Minister Budownictwa wskazał ponadto, że ze względu na zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 kpa, organ orzekający w trybie art. 156 § 1 kpa zobowiązany jest wykazać, że badana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wskazując przepis rażąco naruszony i ocenę dlaczego to naruszenie ma taki charakter. Podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. wywłaszczając przedmiotową nieruchomość dopuściło się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, a w trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również aby badane orzeczenie naruszyło inne przesłanki z art. 156 § 1 kpa. Podniósł, że decyzja administracyjna korzysta z domniemania legalności do czasu przeprowadzenia dowodu przeciwnego.

Skargę na decyzję Ministra Budownictwa z dnia z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. C.

Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów art. 7, 77 i 80 kpa oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 8 ust. 1 i 30 dekretu z dnia 2 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych W związku z powyższym wnosiła o uchylenie decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] maja 2007 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosiła, że zezwolenie wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu 19 listopada 1951 r. nie zostało dołączone do wniosku z dnia 6 lutego 1952 r. o wywłaszczenie; nie została wydana wymagana opinia prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej; ona sama nie została poinformowana o toczącym się postępowaniu, a w aktach nie ma zwrotnego poświadczenia odbioru wezwania; nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna; naruszony został art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. polegający na braku wskazania konkretnej ceny proponowanej właścicielowi nieruchomości za jej odstąpienie oraz art. 30 powołanego dekretu, gdyż organ nie ustalił czy wywłaszczona nieruchomość stanowiła całość gospodarczą.

Minister Budownictwa w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 kpa.

Postępowanie nadzorcze prowadzone w oparciu o art. 156-158 kpa podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których mówi art. 156 § 1 kpa. Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.

Akta postępowania administracyjnego i treść uzasadnienia zaskarżonych decyzji wskazują, że Minister Budownictwa w postępowaniu nadzorczym wyjaśnił należycie istotne okoliczności sprawy zarówno pod względem procesowym jak i materialnym.

Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, decyzja, której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, przy czym niezgodność ta spełnia co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji.

Skarżąca zarzucała zaskarżonej decyzji, że zezwolenie wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu 19 listopada 1951 r. nie zostało dołączone do wniosku z dnia 6 lutego 1952 r. o wywłaszczenie, co stanowi naruszenie art. 17 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz podniosła, że organ nie wyjaśnił, czy Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego był uprawniony do wydawania zezwoleń na nabycie nieruchomości.

Skarżąca uważa, że w przedmiotowej sprawie nie została wydana wymagana opinia prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, gdyż nie ma jej w dokumentach archiwalnych jak również nie ma wniosku o wydanie takiej opinii.

Skarżąca podnosiła, że nie została poinformowana o toczącym się postępowaniu, a w aktach nie ma zwrotnego poświadczenia odbioru wezwania.

Ponadto wskazała, że nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna.

Podniosła naruszenie art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. polegający na braku wskazania konkretnej ceny proponowanej właścicielowi nieruchomości za jej odstąpienie oraz naruszenie art. 30 powołanego dekretu, gdyż organ nie ustalił czy wywłaszczona nieruchomość stanowiła całość gospodarczą.

Zarzuty skarżącej są chybione.

Fakty można ustalać nie tylko na podstawie dowodów bezpośrednich, ale również na podstawie wiarygodnych dowodów pośrednich.

Istota dowodów pośrednich sprowadza się do zasady, że istnienie jakiegoś faktu przekonuje o istnieniu innego faktu.

Organ administracyjny badał stan sprawy sprzed pięćdziesięciu lat. Po tak długim upływie czasu często występuje sytuacja, że organ ma do dyspozycji szczątkowe akta archiwalne.

W takich sytuacjach często jedynymi dowodami, którymi dysponuje organ są dowody pośrednie.

Stosownie do art. 75 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Tak więc dowodem w postępowaniu administracyjnym będą "wszelkie źródła prawdziwych informacji umożliwiających dowodzenie" (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 369).

Wywłaszczenie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. było możliwe w razie spełnienia następujących przesłanek:

1) nieruchomość lub jej część musiała być niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych (art. 1 tego dekretu),

2) prawo nabycia nieruchomości na podstawie przepisów powołanego dekretu (a więc również w drodze wywłaszczenia) przysługiwało wykonawcom planów gospodarczych (art. 2 tego dekretu),

3) wykonawca planu gospodarczego musiał uzyskać zezwolenie Przewodniczącego PKPG; zezwolenie takie było wydawane w razie uznania, że nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że były przewidziane środki na jej pokrycie (art. 5 ust. 1 tego dekretu),

4) zezwolenie Przewodniczącego PKPG musiało być poprzedzone opinią prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej; opinia taka powinna była zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości było niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych oraz powinna była uwzględniać zarówno potrzeby takiego wykonawcy, jak i uzasadnione interesy ogólnospołeczne (art. 5 ust. 1 i 2 tego dekretu),

5) zgodnie z art. 8 ust. 1 powołanego dekretu wykonawca narodowego planu gospodarczego, który uzyskał zezwolenie Przewodniczącego PKPG, był obowiązany wezwać właściciela nieruchomości do odstąpienia nieruchomości za cenę określoną na podstawie art. 28 tego dekretu.

Obracając się w kręgu dostępnych obecnie dowodów organ administracji dokonał jego wszechstronnej oceny i dokonał ustaleń stanu faktycznego.

Na wstępie należy stwierdzić, że Minister Budownictwa wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości że Syndyk Masy Upadłości P. [...] posiada legitymację prawną do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem jako następca prawny wnioskodawcy wywłaszczenia.

Zarzut, ze Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nie był uprawniony do wydawania zezwoleń na nabycie nieruchomości jest niezasadny.

Stosownie do art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 10 lutego 1949 r.o zmianie organizacji naczelnych władz gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 7, poz. 43) Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zastępują dwaj zastępcy, których mianuje i odwołuje Prezydent Rzeczypospolitej; stanowiska zastępców Przewodniczącego są równorzędne stanowiskom ministrów. Obaj zastępcy przewodniczącego są ustawowo upoważnieni do zastępowania przewodniczącego, ich kompetencje do udzielenia zezwolenia na nabycie nieruchomości są tożsame.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż zezwolenie wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu 19 listopada 1951 r. nie zostało dołączone do wniosku z dnia 6 lutego 1952 r. o wywłaszczenie, należy podzielić stanowisko Ministra Budownictwa, który wskazał, że nie dołączenie zezwolenia do wniosku nie stanowi rażącego naruszenia prawa, gdyż organ powołał się we wniosku o wywłaszczenie na wskazane zezwolenie i wskazał gdzie się znajduje.

Tego typu naruszenie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, jest naruszeniem o charakterze formalnym i nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Odnośnie zarzutu braku opinii właściwej wojewódzkiej rady narodowej będącej podstawą do wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego należy zważyć, że przedmiotem postępowania nadzorczego nie było zezwolenie Przewodniczącego PKPG wydane w trybie art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Jednakże stwierdzić należy, że legalność tego zezwolenia jako niezbędnego elementu poprzedzającego decyzję o wywłaszczeniu podlegała ocenie organu w tym postępowaniu. Organ administracji kontrolując legalność decyzji o wywłaszczeniu był uprawniony do oceny zgodności z prawem tego zezwolenia. W szczególności istotnym było ustalenie czy zezwolenie to skierowane zostało do jednostki, o jakiej mowa w art. 2 tego dekretu.

Stroną postępowania wywłaszczeniowego był Centralny Zarząd P. [...] – Dyrekcja [...] w P., na którego wniosek dokonano między innymi wywłaszczenia działki nr [...].

Wskazany podmiot był zakładem państwowym uprawnionym do nabywania nieruchomości w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Nie jest kwestionowane, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa fabryki maszyn żniwnych w P.

Jak również nie jest kwestionowana niezbędność nieruchomości, na którą składa się między innymi działka nr [...] dla budowy tej fabryki.

Wykonawca narodowego planu gospodarczego uzyskał zezwolenie przewodniczącego PKPG, które znajduje się w aktach archiwalnych sprawy.

Udzielając zezwolenia Przewodniczący PKPG uznał, ze nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz, że przewidziane będą środki na jej nabycie.

Zezwolenie Przewodniczącego PKPG musiało być poprzedzone opinią prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej.

Brak w aktach archiwalnych opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej nie świadczy jeszcze, że opinia taka nie została wydana.

Opinia ta musiała być dołączona do wniosku o zezwolenie na nabycie nieruchomości.

Natomiast zezwolenie Przewodniczącego PKPG musiało być dołączone do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, co miało miejsce.

Gdyby zachodziła taka sytuacja, że opinia prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej nie była wydana, nie można stwierdzić, że z tego powodu przy wydaniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] września 1952 r. doszło do rażącego naruszenia prawa.

Wykonawca planu gospodarczego musiał uzyskać zezwolenie Przewodniczącego PKPG, z kolei zezwolenie Przewodniczącego PKPG musiało być poprzedzone opinią prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej.

Wydanie decyzji bez wymaganego prawem stanowiska innego organu stanowi przesłankę dla wznowienia postępowania, nie stanowi natomiast rażącego naruszenia prawa. Ewentualny brak zasięgnięcia opinii innego organu tj. prezydium wojewódzkiej rady narodowej jest wadą tkwiącą w postępowaniu, a nie w samej decyzji.

Zarzut skarżącej, że nie została poinformowana o toczącym się postępowaniu, a jedynym dowodem na tę okoliczność jest zwrotne poświadczenie odbioru, jest chybiony.

W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada, aby daną okoliczność można było udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Organ szczegółowo wyjaśnił, że przed wszczęciem postępowania wnioskodawca Centralny Zarząd P. [...] pismem z dnia 25 stycznia 1952 r. wezwał właścicielkę do odsprzedaży części jej nieruchomości wskazując podstawy do ustalenia ceny za tę nieruchomość.

Organ ustalił, że przedmiotowe wezwanie zostało doręczone właścicielce nieruchomości w dniu 28 stycznia 1952 r.

Dane te zawarte są we wniosku o zezwolenie na niezwłoczne objęcie przedmiotowej nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia, w którym Centralny Zarząd P. [...] w pkt 9 powołuje jako dowód doręczenia wezwania właścicielce nieruchomości do sprzedaży części nieruchomości kopię wezwania z dnia 25 stycznia 1952 r. z informacją, iż wezwana otrzymała pismo w dniu 28 stycznia 1952 r. jak również wezwanie z dnia 25 stycznia 1952 r.

Chybiony jest zarzut skarżącej, iż o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. świadczy to, że wydanie orzeczenia nie zostało poprzedzone rozprawą administracyjną, ponieważ stosownie do art. 21 ust. 3 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. rozprawa nie była obligatoryjna wobec braku wniosków i sprzeciwów.

Stwierdzić należy, że ani z akt postępowania administracyjnego, ani z twierdzeń skarżącej nie wynika, aby składała wnioski lub sprzeciwy.

Odnośnie zarzutu rażącego naruszenia prawa poprzez naruszenie art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. polegające na braku wskazania konkretnej ceny proponowanej właścicielowi nieruchomości za jej odstąpienie należy mieć na uwadze jak słusznie wskazał organ administracji publicznej, iż przepis ten budzi wątpliwości zarówno w doktrynie jak i w judykaturze.

W sytuacji gdy zachodzi konieczność wykładni przepisu nie może być uznany za zasadny zarzut rażącego naruszenia prawa.

Mający w sprawie zastosowanie art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r. nakładał na wykonawcę narodowego planu gospodarczego, zainteresowanego wywłaszczeniem, obowiązek wezwania właściciela nieruchomości, by odstąpił mu tę nieruchomość za cenę określoną przez wykonawcę na podstawie art. 28 oraz zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

Właścicielką przedmiotowej działki gruntu była I. C.

W wezwaniu do odstąpienia przedmiotowej nieruchomości z dnia 25 stycznia 1952 r. wskazano, iż cena zostanie określona "na podstawie art. 28 dekretu z 26.IV.1949 r."

Z uwagi na niejednoznaczność przepisu art. 8 powołanego dekretu, powodującą konieczność jego wykładni należy stwierdzić, że niepodanie w wezwaniu skierowanym do właściciela nieruchomości konkretnej ceny, a jedynie wyrażenie gotowości jej nabycia za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu, nie naruszało art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 grudnia 2000 r.

I SA 1184/99 "Niepodanie w wezwaniu skierowanym do właściciela nieruchomości konkretnej ceny, a jedynie wyrażenie gotowości jej nabycia za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu, nie naruszało art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych."

Zarzut naruszenia art. 30 powołanego dekretu, polegającego na tym, że organ nie ustalił czy wywłaszczona nieruchomość stanowiła całość gospodarczą, jest niezasadny.

Będąca przedmiotem wywłaszczenia parcela nr [...] o powierzchni około [...] m2 stanowiła część gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni [...] m2.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 powołanego dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną o tym samym lub zbliżonym charakterze, położoną o ile możności w tej samej miejscowości.

Przy czym, w ocenie Ministra Budownictwa, obowiązek ten nie powstał, gdyż przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa, która w tym przypadku nie mogła stanowić zorganizowanej całości gospodarczej będącej gospodarstwem rolnym.

W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.

Organ uzasadnił, biorąc pod uwagę powierzchnię całego gospodarstwa tj. [...] ha [...] m2 oraz powierzchnię wywłaszczoną [...] m2, iż właścicielka nie została pozbawiona gospodarstwa rolnego a tym samym możliwości prowadzenia działalności rolniczej w dotychczasowym zakresie, gdyż pozostało jej około [...] ha gruntów.

Należy zwrócić uwagę, że w dniu orzekania o wywłaszczeniu brak było przepisów precyzujących pojęcie gospodarstwa rolnego, hodowlanego i ogrodniczego, a brak definicji gospodarstwa ogrodniczego powoduje, że nie można przyjąć, iż wywłaszczona część nieruchomości stanowiła zorganizowane gospodarstwo rolne.

Biorąc pod uwagę powierzchnię całego gospodarstwa oraz wywłaszczoną część nie można stwierdzić, iż dokonano wywłaszczenia istotnej części gospodarstwa rolnego, a zatem ustalenia Ministra Budownictwa, iż nie został naruszony przepis art. 30 ust. 1 dekretu są prawidłowe.

Celem przepisu było zapobieżenie pozbawieniu wywłaszczonego możliwości prowadzenia dotychczasowej działalności bądź wyeliminowanie podstaw do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, a nie jedynie powstanie ograniczeń lub utrudnień w tym zakresie.

Organ administracji publicznej dokonał prawidłowych ustaleń, iż przy wydawaniu decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1952 r. nie doszło do naruszenia prawa w stopniu skutkującym stwierdzenie nieważności. Wymieniona decyzja nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa.

Mając powyższe na względzie, Sąd, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późno zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.