Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 904/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... decyzją z dnia ..., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1–2, ust. 3a–4 oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), odmówił ... umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres ... w kwocie ... zł i odsetek naliczonych na dzień ... w kwocie ... zł.

W uzasadnieniu organ administracyjny wskazał, że wnioskodawca wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, powołując się na brak środków finansowych umożliwiających spłatę zadłużenia. Uzyskiwane przez niego dochody są niewielkie, wystarczają zaledwie na życie i opłaty bieżące, jak prąd, gaz, woda. Ponosi on znaczne wydatki na pokrycie kosztów leczenia.

Organ ustalił, że w stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, stąd na dzień wydania decyzji właściwy organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak składników majątkowych zobowiązanego. Nie można zatem stwierdzić przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 2 pkt 5 u.s.u.s. ani też wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Zakład uznał, że w dniu 2 stycznia 2013 r. nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w świetle dokonanych ustaleń zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne. Tym samym organ stwierdził, że istnieje składnik majątkowy, który potencjalnie może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności Zakładu, co oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność nie zachodzi. Organ podkreślił przy tym, że wnioskodawca był współwłaścicielem nieruchomości lokalowej położonej w ..., którą zbył wraz z żoną na podstawie umowy darowizny z dnia ...

... złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ..., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1–4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 z późn. zm.; dalej: "u.s.u.s."), § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 lipca 2013 r.

Organ administracyjny ustalił, że zobowiązany jest osobą w wieku 74 lat i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Zgodnie z oświadczeniem, wnioskodawca nie posiada zobowiązań ani prawa własności nieruchomości. Jako składnik mienia wskazał on samochód marki .... Źródłem dochodu wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne – na dzień wydania ostatecznej decyzji Zakładu wynosiło ono 1.551, 38 zł. Małżonka wnioskodawcy również pobiera świadczenie emerytalne – od dnia 1 marca 2014 r. wysokość tego świadczenia wynosiła 1.879,18 zł. Zobowiązany oszacował ponoszone przez siebie miesięczne wydatki na kwotę 1.227,59 zł. Z kolei małżonka wnioskodawcy, zgodnie z oświadczeniem, ponosi wydatki w wysokości 939,59 zł miesięcznie. Uwzględniając te oświadczenia, według ustaleń organu, zainteresowanemu i jego małżonce pozostaje kwota ok. 1200 zł miesięcznie na zaspokojenie wszystkich pozostałych bieżących potrzeb, takich jak: wyżywienie, z uwzględnieniem specjalistycznej diety, zakup środków higienicznych i środków czystości, ubrań, ponoszenia wydatków związanych z bieżącym funkcjonowaniem, tj. po ok. 600 zł miesięcznie na osobę, co daje ok. 20 zł dziennie.

Mając na względzie powyższe ustalenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Organ wskazał, że minimum socjalne w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym, według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z grudnia 2014 r., zostaje zachowane, jeżeli miesięczny dochód stanowi kwota 1.752,97 zł, tj. 876,49 zł na osobę. Tymczasem w niniejszej sprawie ustalono, że dochód obecnie pozostający w dyspozycji zobowiązanego i jego małżonki wynosi około 3.430,80 zł.

... wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 30 lipca 2013 r. Skarżący zarzucił naruszenie w szczególności:

1. przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.,

2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z treści zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz samych ustaleń poczynionych przez organ rentowy wynika, że dochód na członka rodziny nie pozwala na zaspokojenie w całości niezbędnych potrzeb życiowych związanych z wyżywieniem, ubraniem oraz zakupem środków higienicznych i środków czystości. Kwoty przypadające na każdego z członków rodziny skarżącego są bardzo niskie – jak ustalił ZUS, 21 zł dziennie na osobę przy uwzględnieniu konieczności przestrzegania specjalistycznej diety. Mając na względzie zasady doświadczenia życiowego oraz obecne uwarunkowania społeczne, zdaniem strony trudno przyjąć, by wskazana kwota pozwalała na godną egzystencję, a już na pewno na możliwość poczynienia stosownych oszczędności.

Według skarżącego, nie sposób przyjąć, by jego trudna sytuacja materialna miała w niniejszej sprawie jedynie charakter przejściowy, co miałoby go dyskwalifikować z możliwości ubiegania się o zwolnienie z obowiązku zapłaty zaległych składek. Mając na względzie wiek skarżącego i jego małżonki, jak również ich sytuację osobistą – w szczególności zdrowotną, trudno przyjąć, by mogła ona ulec poprawie. Sytuacja ta ulega pogorszeniu, na co wskazuje fakt, że od momentu wszczęcia postępowania zmalała kwota dzienna przypadająca na członka rodziny – z 25 zł do 21 zł.

Skarżący przedłożył Sądowi dokumentację medyczną potwierdzającą stan zdrowia jego oraz jego małżonki.

Niezależnie od powyższego skarżący wskazał, że względem jego osoby Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne odnośnie do zaległości objętych niniejszym postępowaniem – w oparciu o decyzję wymiarową z dnia 19 lipca 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, uznając za bezzasadne zarzuty w niej zawarte.

W pismach procesowych z dnia 22 września 2015 r. oraz z dnia 28 października 2015 r. skarżący wywiódł, że organ rentowy, pomimo świadomości złożenia przez niego skargi, wszczął przeciwko jego osobie postępowanie egzekucyjne i dokonał już pierwszego zajęcia części przysługującego mu świadczenia, czym praktycznie uniemożliwił mu normalne funkcjonowanie. Po dokonaniu zajęcia i egzekucji kwoty 400 zł, na życie pozostała mu kwota 13 zł dziennie.

Na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. skarżący wyjaśnił, że aktualnie postępowanie egzekucyjne nie toczy się, jest zawieszone w związku ze złożonymi zarzutami, do czasu ich rozpoznania. Skarżący otrzymuje świadczenie – po potrąceniu – w wysokości 1088 zł miesięcznie. Na lekarstwa i inne koszty musi on przeznaczać 1200 zł miesięcznie. Emerytura skarżącego oraz jego żony jest ich jedynym źródłem dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... utrzymująca w mocy decyzję z dnia 30 lipca 2013 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 18.726,86 zł i odsetek naliczonych na dzień 10.06.2013 r. w kwocie 12.857 zł.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 z późn. zm.; dalej: "u.s.u.s."), zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a u. s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u. s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (zob. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08; z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 724/09 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ )

Należy także zwrócić uwagę, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1565/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jakkolwiek jednak decyzje wydawane przez ZUS w tego rodzaju sprawach mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie administracyjne w żadnym razie nie może oznaczać dowolności. Rolą Sądu jest kontrola orzeczenia organu pod kątem zgodności z obowiązującym prawem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a., organ administracji publicznej powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ powinien co do zasady przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu. W postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek zadaniem organu jest precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i zdrowotnym strony oraz o jej możliwościach finansowych (w tym zarobkowych).

Powyższe nie oznacza jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. Nie ma wobec tego wątpliwości, że w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek strona powinna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ rozstrzygnięcia korzystnego dla zobowiązanego.

W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził w decyzji z dnia 30 lipca 2013 r., że w stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, stąd na dzień wydania decyzji właściwy organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak składników majątkowych zobowiązanego. Nie można zatem stwierdzić przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 2 pkt 5 u.s.u.s. ani też wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., Zakład uznał, że w dniu 2 stycznia 2013 r. nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak w świetle dokonanych ustaleń zobowiązany otrzymuje świadczenie emerytalne. Tym samym organ stwierdził, że istnieje składnik majątkowy, który potencjalnie może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności Zakładu, co oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność nie zachodzi.

Natomiast w decyzji z dnia 24 czerwca 2015 r. organ wskazał, że nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem organu, minimum socjalne w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym, według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z grudnia 2014 r., zostaje zachowane, jeżeli miesięczny dochód stanowi kwota 1.752,97 zł, tj. 876,49 zł na osobę. Tymczasem w niniejszej sprawie ustalono, że dochód obecnie pozostający w dyspozycji zobowiązanego i jego małżonki wynosi około 3.430,80 zł. Równocześnie, według ustaleń organu, zainteresowanemu i jego małżonce pozostaje kwota ok. 1200 zł miesięcznie na zaspokojenie wszystkich pozostałych bieżących potrzeb, takich jak: wyżywienie, z uwzględnieniem specjalistycznej diety, zakup środków higienicznych i środków czystości, ubrań, ponoszenia wydatków związanych z bieżącym funkcjonowaniem, tj. po ok. 600 zł miesięcznie na osobę, co daje ok. 20 zł dziennie.

Należy zwrócić uwagę, że na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął względem skarżącego postępowanie egzekucyjne odnoszące się do należności objętych przedmiotową decyzją, w ramach którego dokonano zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego strony. Takie działanie organu doprowadziło do obniżenia minimum socjalnego skarżącego i jego małżonki. Według twierdzeń skarżącego wyrażonych w pismach z dnia 22 września 2015 r. oraz z dnia 28 października 2015 r., po dokonaniu zajęcia dzienna stawka na utrzymanie dla skarżącego i jego małżonki wynosi obecnie łącznie ok. 26 zł – tj. po 13 zł dziennie, przy czym kwoty te muszą wystarczyć im na zakup wyżywienia, ubrań i środków higienicznych. Skarżący otrzymuje świadczenie – po potrąceniu – w wysokości 1088 zł miesięcznie.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanym przypadku organ nie wykazał, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący (w wieku 74 lat) i jego małżonka, twierdzenie o możliwościach spłacenia całości zadłużenia skarżącego jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Rozstrzygnięcie organu jest w tym zakresie dowolne i narusza art. 7, 77 K.p.a., a co za tym idzie przywołane przez organ przepisy prawa materialnego, w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Również w odniesieniu do stanu zdrowia skarżącego organ nie wyjaśnił, jak w tym kontekście widzi realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia. Należy zgodzić się ze skarżącym, że jego wiek oraz stan zdrowia nie pozwalają na uznanie za prawidłowe stanowisko organu, iż jego trudna sytuacja materialna miała w niniejszej sprawie jedynie charakter przejściowy, co miałoby go dyskwalifikować z możliwości ubiegania się o zwolnienie z obowiązku zapłaty zaległych składek. Taką ocenę organu trzeba uznać za nieprawidłową.

Podkreślić należy, że stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości, dlatego też należało szczegółowo rozważyć, czy ewentualna egzekucja należności (której wszczęcie Zakład niewątpliwie przewidywał w chwili orzekania o odmowie umorzenia należności w dniu 24 czerwca 2015 r.) nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb jego rodziny oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. Sytuacja bowiem, w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, Lex nr 321267.

Przy ocenie zaskarżonej decyzji Sąd wziął pod uwagę, że w wyniku egzekucji powstaje zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącego i jego małżonki. Podkreślić należy, że skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności – w uzasadnionych wypadkach – organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy przy wydawaniu decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu.

Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego, jego stan zdrowia i wiek – w połączeniu z wysokością zadłużenia, nie prowadzi do sytuacji, w której pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ nie wykazał, by szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego, uzasadniała stanowisko organu w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego za nieuzasadnione należy uznać twierdzenie organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty należności, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego małżonki

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien ocenić materiał dowodowy zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. przeprowadzić – w zgodzie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 k.p.a. – ponowną analizę dochodów i wydatków skarżącego oraz kwot potrącanych ze świadczenia emerytalnego strony w toku postępowania egzekucyjnego, uwzględnić wiek i stan zdrowia skarżącego i jego małżonki w kontekście realnej możliwości spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II sentencji w oparciu o treść art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty w kwocie ... zł składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości ...zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości ... zł stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 490).