Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1045/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1998-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 R., w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz. 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 46
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: 1. Orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP 1945 nr 3 poz. 13/, zgodnie z par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, należało w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, które - jak wynika to wprost z par. 5 ust. 2 tego rozporządzenia - orzekały o tym w formie decyzji, od której stronie przysługiwało odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

2. Nie można podzielić zarzutu skarżącego, że użyty w art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, co ma przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryterium obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje bowiem kryterium własności /art. 46 Kc/ i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

TEZY

1. Orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP 1945 nr 3 poz. 13/, zgodnie z par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, należało w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, które - jak wynika to wprost z par. 5 ust. 2 tego rozporządzenia - orzekały o tym w formie decyzji, od której stronie przysługiwało odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

2. Nie można podzielić zarzutu skarżącego, że użyty w art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, co ma przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryterium obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje bowiem kryterium własności /art. 46 Kc/ i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 maja 1996 r., wydaną przez Wojewodę na podstawie par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51/ orzeczono, że nieruchomość ziemska położona w obrębie P. gmina W., o powierzchni 175,4692 ha, ujawniona w księdze wieczystej "D." oraz nieruchomość o powierzchni 42,6266 ha, ujawniona w księdze wieczystej "K.", o łącznej powierzchni 218,20 ha stanowiąca własność Władysława G., przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. RP 1945 nr 3 poz. 13/.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - Władysław G. był właścicielem majątku ziemskiego, położonego w P., o łącznej powierzchni 218,20 ha.

Powyższa nieruchomość objęta była dwoma księgami wieczystymi; grunty o powierzchni 175,4692 ha księgą wieczystą "D.", a grunty o powierzchni 42,6266 ha księgą wieczystą "K.".

Protokołem z dnia 11 października 1944 r. Komisarz Ziemski przejął od właściciela grunt o powierzchni 218,20 ha wraz z budynkami mieszkalnymi, gospodarczymi i innymi składnikami majątkowymi. Skarb Państwa - jako właściciel tych gruntów - wpisany został do ksiąg wieczystych na podstawie zaświadczeń: Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 25 września 1945 r., co do nieruchomości o powierzchni 175,4692 ha oraz Wojewody z dnia 6 marca 1993 r. co do nieruchomości o powierzchni 42,6266 ha. Nieruchomość ziemska, położona w P., wraz z majątkiem określonym w protokole przejęcia, spełniała wymagane warunki do jej nieodpłatnego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa.

Od powyższej decyzji wniósł odwołanie wnioskodawca Jacek S., zarzucając organowi pierwszej instancji wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów prawa procesowego, to jest art. art. 6-11, art. 12 i art. 61 par. 4 Kpa. Organ pierwszej instancji orzekający w sprawie nie miał bowiem na uwadze tego, że nieruchomość o powierzchni 42,6266 ha, ujawniona w księdze wieczystej "K." nie spełniała warunków do przejęcia jej na rzecz Skarbu Państwa, gdyż użyty w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny nieruchomości ziemskiej", przez co należy rozumieć łączną powierzchnię, "odnosi się do każdej nieruchomości z osobna".

Według skarżącego znajduje to potwierdzenie w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia 25 kwietnia 1996 r., które dotyczy jednej nieruchomości, objętej księgą wieczystą "K.", o powierzchni 42,6266 ha, a nie dwóch nieruchomości objętych decyzją organu pierwszej instancji.

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 30 kwietnia 1997 r., wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji, podzielając ustalenia zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że w dniu 13 września 1944 r., to jest wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomość ziemska położona w P., o łącznej powierzchni 218,20 ha, mająca urządzone dwie księgi wieczyste, stanowiła własność Władysława G. Nieruchomość ta spełniała warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" powołanego dekretu, gdyż łączny jej obszar przekraczał 100 ha, co oznacza, że z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Jacek S., domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze w szczególności zarzuca, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nastąpiło naruszenie art. 1, art. 3, art. 7 i art. 66 przepisów konstytucyjnych pozostawionych w mocy na podstawie art. 77 ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym /Dz.U. nr 84 poz. 426/, art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/ oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 64 par. 4 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. R.P. 1945 nr 13 poz. 13/ - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Według zaś art. 2 ust. 1 - zdanie ostatnie - dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości przeznaczone na cele reformy rolnej z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa.

Wbrew zarzutom skarżącego, podniesionym w załączniku do protokołu rozprawy, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, należało w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, które - jak wynika to wprost z par. 5 ust. 2 tego rozporządzenia - orzekały o tym w formie decyzji, od której stronie przysługiwało odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Kompetencje te - w wyniku kolejnych zmian w strukturze i właściwości organów administracji państwowej - należą obecnie do wojewodów jako terenowych organów rządowej administracji ogólnej /art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej, Dz.U. nr 21 poz. 123 ze zm./, co znajduje już potwierdzenie w ustalonym orzecznictwie sądowym /uchwała SN z dnia 27 września 1991 r., III CZP 90/91 - OSNCP 1992 z. 5 poz. 72/.

W tym stanie prawnym brak jest podstaw do kwestionowania zarówno legalności wyżej wymienionego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 8 i art. 20 powołanego dekretu, jak też przewidzianej w 5 ust. 1 tego rozporządzenia kompetencji organów rządowej administracji ogólnej do orzekania w tych sprawach.

W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, orzekającej, że nieruchomość ziemska położona w miejscowości P., stanowiąca własność Władysława G., o łącznej powierzchni 218,20 ha, której stan prawny był uregulowany w księgach wieczystych "D." o powierzchni 175,6266 oraz "K." o powierzchni 42,6266 ha, stała się z mocy samego prawa w całości własnością Skarbu Państwa.

W niniejszej sprawie nie można podzielić zarzutu skarżącego, że użyty w art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu zwrot "rozmiar łączny" nieruchomości ziemskiej odnosi się z osobna do każdej nieruchomości ziemskiej mającej urządzoną odrębną księgę wieczystą, co ma przesądzać o tym, czy dana nieruchomość odpowiada wymaganym kryterium obszarowym, jako przechodząca z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. O łącznym rozmiarze nieruchomości decyduje bowiem kryterium własności /art. 46 Kc/ i gospodarcze przeznaczenie nieruchomości.

W rozpoznawanej sprawie jest bowiem niewątpliwe, że łączna powierzchnia ziemska, objęta dwoma odrębnymi księgami wieczystymi, stanowiła jedną nieruchomość, jako gospodarczą całość, bowiem podporządkowana była prowadzonemu przez właściciela gospodarstwu rolnemu. Jest bowiem poza sporem, że łączna powierzchnia nieruchomości ziemskiej objętej dwoma księgami wieczystymi "D." i "K." stanowiła w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej własność Władysława G. i wynosiła łącznie 218,20 ha, a więc podlegała działaniu przepisów powołanego dekretu.

Tak kształtujący się stan faktyczny i prawny w omawianej sprawie przemawia za stwierdzeniem, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

Powoływanie się natomiast przez skarżącego na nielegalność działania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, który - zdaniem skarżącego - nie miał legitymacji do wydania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie mogło być rozważane w niniejszym postępowaniu.

Przepisy tego dekretu, wydanego w 1944 r., nie zostały dotychczas uchylone ani zweryfikowane, przez działający po roku 1989 organ ustawodawczy. Rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wydane zatem zostały w oparciu o obowiązujący porządek prawny.

Z powyższych względów na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono, jak w sentencji wyroku.