Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 1081/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Daria Sachanbińska Sędzia NSA - Roman Ciąglewicz Asesor sądowy - Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: - sekretarz sądowy Jolanta Hadała po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...]. w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej R. G. kwotę 10 zł (dziesięć) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na przepis art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku art. 4 ust.5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie o przyznanie R. G. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przewidzianego w/w ustawą. W uzasadnieniu organ wskazał, że w razie złożenia wniosku po terminie postępowanie jest bezprzedmiotowe.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. G. stwierdziła, że wszystkie dokumenty wysłała w dniu 28 listopada 1999 r. do KRUS w O., w wyniku czego otrzymała zaświadczenie z dnia 17 kwietnia 2000 r. stwierdzające, że jest uprawniona do dodatku z tytułu pracy przymusowej. Zarzuciła, że nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji błędu urzędników KRUS. Podniosła swój zły stan zdrowia oraz niską emeryturę oraz fakt, że otrzymała świadczenia z Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie.

Decyzją z dnia [...], nr[...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania R. G. świadczenia pieniężnego. Powołując się na przepisy art. 105 § 1 kpa oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.) wywodził w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 4 ust.5 w/w ustawy, wnioski o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego osoby zainteresowane mogły składać do dnia 31 grudnia 1999 r. Strona nie przedstawiła dowodów, iż wniosek o przyznanie w/w uprawnienia złożyła w ustawowym terminie.

W skardze na powyższą decyzję R. G. ponownie stwierdziła, że nie zawiniła powstałej sytuacji, albowiem była poinformowana, że dokumenty potrzebne do otrzymania świadczenia pieniężnego należy składać do KRUS, co uczyniła przesyłając do tego organu podanie z dnia 28 listopada 1999 r. i po pięciokrotnej korespondencji, dotyczącej uzupełnienia dokumentów, otrzymała zaświadczenie z dnia 17 kwietnia 2000 r., które to zaświadczenie kazano jej przesłać wraz z innymi dokumentami do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Gdyby przy pierwszej odpowiedzi z KRUS [...] otrzymała informację, że dokumenty należy złożyć do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, uczyniłaby to natychmiast i nie byłoby żadnego problemu z przekroczeniem terminu. Ponosi więc konsekwencje błędu urzędników KRUS, w wyniku którego mogłaby nie otrzymać należnego jej świadczenia, z którego inni korzystają od lat. Wywodziła, iż jako 72-letnia kobieta, spracowana na roli i schorowana, nie jest w stanie pojąć wszystkich przepisów.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodał, iż termin do złożenia wniosku jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż te, które zostały w niej zawarte.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U.Nr 153, poz. 1270).

Kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa.

Skarżąca domagała się świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej wykonywanej na rzecz III Rzeszy w czasie II wojny światowej w charakterze pracownika fizycznego w gospodarstwie rolnym od 25 maja 1943 r. do marca 1945 r. Sprawę tę regulują przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym.

Przepis art. 4 ust.5 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanowił, że wnioski o przyznanie świadczenia zainteresowane osoby mogą składać do Kierownika Urzędu do dnia 31 grudnia 1999 r.

Jak wynika z przedłożonej dokumentacji, R. G. skierowała do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w O. pismo z dnia 28 listopada 1999 r., w którym wnosiła o przyznanie dodatku z tytułu pracy przymusowej do pobieranej emerytury rolniczej. W tym też zakresie przez organ emerytalno-rentowy prowadzone było postępowanie, które po uzupełnieniu przez R. G. braków w postaci zeznań świadków, zakończone zostało - na co wskazuje treść zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w O. z dnia 27 kwietnia 2000 r. - przyznaniem dodatku z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w czasie II wojny światowej od 25 maja 1943 r. do marca 1945 r. w charakterze pracownika fizycznego. Dodatek ten przyznany został w trybie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.), który stanowi, że do emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia przysługuje dodatek z tytułu pracy przymusowej po 1 września 1939 r. w wysokości 2% emerytury podstawowej za każdy rok takiej pracy. W świetle powyższego należy uznać, że Oddział Regionalny KRUS w O. prowadził postępowanie w ramach swej właściwości w celu przyznania świadczenia przewidzianego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie zachodziły zatem przesłanki do ewentualnego zastosowania przepisu art. 65 Kodeksu postępowania administracyjnego, obligującego organ administracji publicznej niewłaściwy w sprawie do niezwłocznego przekazania wniesionego podania organowi właściwemu z tym skutkiem, że podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

Wniosek o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją, obejmującą również zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w O. z dnia 17 kwietnia 2000 r., skarżąca przesłała do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych listem poleconym nadanym w dniu 29 kwietnia 2000 r., a zatem po terminie określonym w przepisie art. 4 ust.5 ustawy o świadczeniu pieniężnym. W tym miejscu należy jednak wskazać, że wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. akt P 24 / 02 (Dz. U. Nr 110, poz.1060) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 4 ust.5 ustawy o świadczeniu pieniężnym jest niezgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji. Przepis art. 4 ust.5 utracił moc z dniem 27 czerwca 2003 r. Na mocy art. 190 ust.4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, na zasadach i w trybie określonym dla danego postępowania. Przepis art. 190 ust.4 Konstytucji RP statuuje więc zasadę wzruszalności orzeczeń, rozstrzygnięć i decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych uznanych za sprzeczne z Konstytucją. Nie stają się one nieważne z mocy prawa, a konieczne jest dopiero przeprowadzenie odpowiedniego postępowania, by uzyskać uchylenie, zmianę lub unieważnienie (por. Bogusław Banaszak "Prawo konstytucyjne", Wyd. C.H. Beck, 1999 r., str. 116-117).

W odniesieniu do decyzji administracyjnych właściwy tryb ich eliminowania z obrotu prawnego, w razie orzeczenia niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego decyzja została wydana, normuje art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego wydana została decyzja, z Konstytucją.

Wobec powyższego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżoną decyzję. Uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], wynika natomiast z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie wyjaśniające powinno być przeprowadzone w całości. Zastosowanie w tej decyzji przepisu art. 4 ust.5 ustawy o świadczeniu pieniężnym i umorzenie postępowania w sprawie, skutkowało bowiem brakiem zbadania wniosku pod względem merytorycznym.

Wskazania do dalszego postępowania sprowadzają się do zbadania, czy po stronie R. G. zachodzi tytuł do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Organ powinien ocenić materiał dowodowy przedstawiony przez wnioskodawczynię. Ocena, czy okoliczności faktyczne, istotne w świetle treści norm materialnych (zwłaszcza art. 2 pkt 2 a ustawy o świadczeniu pieniężnym), zostały udowodnione, może być powzięta jedynie w zgodzie z wymogami art. 80 kpa w związku z art. 4 ust.1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Stanowisko organu powinno być wyrażone w sposób przewidziany w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie zawarte w punktach 2 i 3 wyroku oparte jest o przepis art. 152 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271).