Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 315/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7 par. 2, art. 56 par. 1 pkt 1, art. 64 par. 1 pkt 4 i 5, art. 64 par. 6, art. 64c par. 1 i 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 20 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr) Sędziowie WSA Marek Sachajko WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi Ministra Zdrowia na postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej w P. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] grudnia 2016 roku, nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. na rzecz skarżącego kwotę 6.900,- (sześć tysięcy dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.),- dalej k.p.a. oraz art. 18 i art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), - dalej p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] grudnia 2016 r. nr [...] o obciążeniu wierzyciela - [...] - kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2014 r. wobec Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej [...] w łącznej wysokości 56 451,40 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.

W dniu 8 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] otrzymał do realizacji powyższy tytuł wykonawczy wystawiony przez C., obejmujący zaległości dłużnika w wysokości 488 979,80 zł.

W dniu 23 grudnia 2014 r. do Urzędu Skarbowego [...] wpłynął wniosek C. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w związku z wydanym przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji z [...] września 2014 r., stanowiącej podstawę wystawienia przedmiotowego tytułu.

W związku z powyższym [...] stycznia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 p.e.a. zawiesił postępowanie egzekucyjne.

W dniu 14 lipca 2015 r. do Urzędu Skarbowego [...] wpłynął dokument, w którym C. poinformowało, że od 1 lipca 2015 r. zamiast niego stroną będzie [...].

[...] pismem z 4 sierpnia 2015 r. zawiadomił organ egzekucyjny o zaistnieniu okoliczności uzasadniającej podjęcie postępowania.

W dniu 1 września 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] podjął postępowania egzekucyjne, a 2 września 2015 r. dokonał zajęcia ruchomości dłużnika w postaci dwóch specjalistycznych środków transportu sanitarnego, pozostawiając je pod dozorem dłużnika.

W dniu 22 września 2015 r. do Urzędu Skarbowego [...] wpłynął wniosek wierzyciela datowany z 17 września 2015 r. o ponowne zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

W związku z powyższym organ egzekucyjny [...] września 2015 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne, o czym zawiadomiono wierzyciela 28 września 2015 r.

W dniu 28 września 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 8 p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego doręczono wierzycielowi 3 października 2016 r. Nie zostało ono zaskarżone.

Postanowieniem z dniu 2 grudnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Organ wyjaśnił, że na koszty postępowania egzekucyjnego składają się m. in. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne (art. 64 § 1 i art. 64a § 1 p.e.a.), w tym opłata manipulacyjna (art. 64 § 6 p.e.a.). Koszty egzekucyjne pobierane przez organ egzekucyjny są wprost proporcjonalne do wysokości dochodzonej zaległości i wynikają z iloczynu tej zaległości ze stopą procentową przypadającej opłaty.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. za zajęcie ruchomości pobiera się 6% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą podpisania protokołu zajęcia przez poborcę skarbowego (art. 64 § 9 p.e.a.).Stosownie do art. 64 § 6 p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Wynosi ona 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia tej opłaty powstaje z chwilą powstania obowiązku uiszczenia opłaty za zajęcie ruchomości (art. 64 § 10 p.e.a.).

Koszty ustalone według powyższych przepisów wynoszą łącznie 56 451,40 zł na dzień wydania postanowienia organu pierwszej instancji.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego wskutek jego umorzenia na żądanie wierzyciela. Zgodnie z art. 64c § 1 p.e.a. odpowiedzialność za koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4. Stosownie do art. 64c § 4 p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Po otrzymaniu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny dokonał wstępnych czynności mających na celu ustalenie, czy jest właściwy do prowadzenia egzekucji, czy tytuł wykonawczy jest poprawny, a także sprawdził dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Pierwsze czynności egzekucyjne organ mógł podjąć dopiero po podjęciu [...] września 2015 r. postępowania. W dniu 2 września 2015 r. dokonał zajęcia ruchomości, w związku z którą naliczono opłaty zgodnie z art. 64 p.e.a.

W postanowieniu z [...] grudnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] nie podał wartości zajętych ruchomości, gdyż w protokole zajęcia z 2 września 2015 r. przy wartości szacunkowej zajętych ruchomości wskazano "wg wyceny rzeczoznawcy". Dalsze czynności poprzedzające wycenę ruchomości przez rzeczoznawcę przerwało zawieszenie postępowania [...] września 2015 r. zgodnie z kolejnym wnioskiem wierzyciela z 17 września 2015 r., co uniemożliwiło wycenę ruchomości i ustalenie ich wartości.

Kosztami postępowania egzekucyjnego obciążono [...] jako wierzyciela w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, ze względu na wystąpienie przesłanki z art. 59 § 1 pkt 8 p.e.a. Zaistnienie tej przesłanki skutkowało obligatoryjnym umorzeniem postępowania egzekucyjnego i spowodowało, że organ egzekucyjny po jego umorzeniu nie posiadał tytułu wykonawczego, stanowiącego podstawę do dalszego dochodzenia od dłużnika naliczonych kosztów postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 18 p.e.a., jeżeli przepisy p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy k.p.a. Uregulowania p.e.a. dotyczące kosztów postępowania egzekucyjnego są jednak wyczerpujące, stąd nie ma w tym zakresie podstaw do stosowania przepisów k.p.a., w tym art. 262 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiącego, że nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy.

Odnosząc się do możliwości kontynuowania postępowania egzekucyjnego w sytuacji wstrzymania wykonania decyzji z [...] września 2014 r. stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego (postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 3449/15 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA") Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny o wstrzymaniu wykonania tej decyzji nie został zawiadomiony przez wierzyciela. Informacja o tym fakcie pojawiła się dopiero w zażaleniu wierzyciela na postanowienie o obciążeniu go kosztami postępowania egzekucyjnego, wydanym już po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, którego wierzyciel nie zakwestionował. Organ podkreślił ,że postępowanie egzekucyjne było prowadzone na wniosek wierzyciela i to w jego interesie było zawiadomienie organu egzekucyjnego o wstrzymaniu wykonania decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego.

W kwestii zastosowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości (a nie np. zajęcia rachunku bankowego) wskazano, że celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie należności wierzyciela. Z art. 7 § 2 p.e.a. wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią wykonanie obowiązku. W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych można zastosować środki wskazane w art. 1a pkt 12a p.e.a., np. egzekucja z rachunków bankowych, z ruchomości, z nieruchomości. Organ egzekucyjny winien zastosować wobec zobowiązanego dolegliwość prowadzącą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków - zastosować najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Przepisy p.e.a. nie określają jednak środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla zobowiązanego, pozostawiając tę ocenę organowi egzekucyjnemu. Wybierając środek egzekucyjny organ winien mieć na uwadze przedmiot, zakres i charakter nałożonego obowiązku, a także uwzględnić celowość środka i jego uciążliwość dla zobowiązanego.

Przedmiotem działalności dłużnika jest podejmowanie działań na rzecz ratowania i ochrony zdrowia, a także poprawy stanu zdrowia ludzi przez organizowanie i prowadzenie działalności leczniczej, profilaktycznej i rehabilitacyjnej. Z tego względu jego pierwszoplanowym zadaniem jest zabezpieczenie środków finansowych na realizację świadczeń medycznych, w tym hospitalizacji i zabiegów operacyjnych, generujących zobowiązania z tytułu zakupu leków i środków higieniczno-opatrunkowych. Zdaniem organu odwoławczego słusznie zatem organ egzekucyjny uznał, iż spośród możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych dokona w pierwszej kolejności zajęcia ruchomości dłużnika. Zasadnie także, mając na względzie wykonywane przez zobowiązanego zadania, pozostawiono zajęte ruchomości (karetki pogotowia) pod jego dozorem. Było to zgodne z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, umożliwiając kontynuację świadczenia usług medycznych. Organ egzekucyjny rozważył możliwość egzekucji z rachunku bankowego zobowiązanego, jednakże mając na uwadze jego sytuację finansową uznał, że będzie to znacznie bardziej uciążliwy środek egzekucyjny niż zajęcie ruchomości. Egzekucja z rachunku bankowego zobowiązanego skutkowałaby utratą możliwości realizacji świadczeń na rzecz pacjentów, którzy w obliczu zagrożenia zdrowia lub życia musieliby zostać odesłani do innych szpitali. Ponadto nie byłoby możliwości zapłaty dostawcom szpitala za towary i usługi (leki i środki opatrunkowe, żywność dla pacjentów, media i naprawy sprzętu medycznego). W przypadku stwierdzenia, że wartość zajętych ruchomości jest niewystarczająca, mogą zostać podjęte kolejne czynności, w tym - egzekucja z rachunku bankowego. Ze względu na zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, a następnie jego umorzenie, czynności tych nie dokonano.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. przepisów postępowania:

a) art. 56 § 1 pkt 1 p.e.a. polegające na jego niezastosowaniu i niewydaniu przez organ pierwszej instancji postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego z urzędu w sytuacji, gdy NSA postanowieniem z 14 stycznia 2016 r. ( syg. akt II GSK 3449/15 ) wstrzymał wykonanie decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] września 2014 r. o zobowiązaniu dłużnika do zwrotu dofinansowania;

b) art. 7 § 2 p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu przez zastosowanie przez organ pierwszej instancji środka egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości dłużnika - dwóch starych pojazdów zakupionych w 2009 r., których niska wartość znacząco odbiegała od długu zobowiązanego w wysokości 488 979,80 zł, co nie mogło doprowadzić do wykonania obowiązków dłużnika.

Ponadto, organ egzekucyjny nie zawiadomił skarżącego o zajęciu ruchomości 2 września 2015 r., stąd składając 17 września 2015 r. wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego skarżący pozostawał w błędnym przeświadczeniu, że do czasu złożenia tego wniosku nie zastosowano żadnego środka egzekucyjnego;

2. przepisów prawa materialnego:

a) art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. w zw. z art. 64c § 4 p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, pomijającym wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) i nie uwzględniające, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt SK 31/14 (opubl. w OTK-A z 2016/51) orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, która to argumentacja powinna być uwzględniona także w kontekście spełnienia przez normę wynikającą z art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. standardów konstytucyjnych;

b) art. 64 § 6 p.e.a. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, pomijającym wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych w art. 2 Konstytucji, i które nie uwzględnia, że wyżej wskazanym wyroku TK orzeczono, że art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a zatem nie powinien stanowić podstawy prawnej do obliczenia i nałożenia na wierzyciela obowiązku pokrycia kosztów egzekucyjnych.

W przypadku, gdyby Sąd nie podzielił zarzutów dotyczących naruszenia wyżej powołanych przepisów prawa materialnego, wniesiono o zadanie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w celu zbadania ich zgodności z Konstytucją.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera opłatę za zajęcie ruchomości - w wysokości 6% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr.

Stosownie zaś do art. 64 § 6 p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zasadne są zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 p.e.a. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, nie uwzględniającym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14, opublikowanego 16 sierpnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244).

W powyższym wyroku stwierdzono, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W samej sentencji orzeczenia TK nie orzeczono wprawdzie o zgodności art. 61 § 1 pkt 5 p.e.a. z wyżej powołanymi przepisami Konstytucji, lecz - z uwagi na uzasadnienie wyroku TK - z niżej wskazanych względów w powyższym zakresie orzeczenie to odnosi skutek także w stosunku do tego przepisu.

W uzasadnieniu powołanego wyroku TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Jednocześnie jednak TK podniósł, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Istotne w tym kontekście jest, że TK stwierdził, iż brak określenia górnej granicy opłaty z art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 p.e.a. powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości (jak w tej sprawie - blisko pół miliona zł) następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale - z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami - stają się jedynie sankcją pieniężną.

Trybunał wskazał, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Regulacje zawarte w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości, opłaty określone powyższymi przepisami w nadmiernym stopniu realizują funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku TK wynika, że przed opisaną wyżej sytuacją chroni mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty, ograniczając kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku wyjaśniono jego skutki wskazując, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu ta ostatnia uwaga na gruncie niniejszej sprawy odnosi się także do wysokości opłaty określonej z tytułu zajęcia ruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. (por.: prawomocny wyrok WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 1256/16 - dostępny w CBOSA).

Skoro zatem stan faktyczny sprawy dotyczy przepisów objętych powołanym orzeczeniem TK (art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 p.e.a.), opublikowanym 16 sierpnia 2016 r., nieuwzględnienie w zaskarżonym postanowieniu i utrzymanym nim w mocy postanowieniu organu pierwszej instancji z 2 grudnia 2016 r. stanowiska TK narusza art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ani w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji nie odniesiono się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w kwocie 56 451,40 zł względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. Pominięto zatem argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Realia sprawy pozwalają zaś na uzasadnione przypuszczenie, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości niż 56 451,40 zł. Czynności podjęte przez organ pierwszej instancji sprowadzały się bowiem w istocie do wysłania kilku pism oraz zajęcia ruchomości.

Zasadnie natomiast organ zobowiązał wierzyciela do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Z art. 64c § 1 p.e.a. wynika reguła, że koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, gdyż są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Zasada ta doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi art. 64c § 4 p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Do przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego należą sytuacje, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy ich wyegzekwowanie wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ich ściągnięcie byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych.

W rozpoznawanej sprawie za taką przyczynę organ egzekucyjny słusznie uznał umorzenie postępowania egzekucyjnego, skutkujące jego zakończeniem i utratą możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały od niego wyegzekwowane. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć. Czyni to zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza więc dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem (por. wyroki NSA o sygn. akt II FSK 1027/08 i II FSK 3167/14 - dostępne w CBOSA). Stanowisko organu co do obciążenia wierzyciela jest więc prawidłowe.

Powyższe oznacza, że nie ma potrzeby zadawania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w celu zbadania zgodności z Konstytucją art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 4 p.e.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ egzekucyjny powinien więc, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w uzasadnieniu wyżej wskazanego wyroku TK. Jego skutkiem nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 5 i art. 64 § 6 p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. TK wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości opłat egzekucyjnych. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego więc pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku TK. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach p.e.a. in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Organ powinien mieć na uwadze, że konieczne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 56 § 1 pkt 1 i art. 7 § 2 p.e.a.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 56 § 1 pkt 1 p.e.a. należy podnieść, że zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie wstrzymania wykonania obowiązku. NSA postanowieniem z 14 stycznia 2016 r. wstrzymał wykonanie obowiązku (decyzji z [...] września 2014 r.), niemniej jednak organ egzekucyjny nie mógł zawiesić postępowania z urzędu, gdyż -nie będąc stroną postępowania egzekucyjnego - wykraczałoby to poza jego ustawowe uprawnienia. Przepis art. 56 § 3 p.e.a. stanowiący, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oznacza jedynie, że formą, w której następuje zawieszenie postępowania jest postanowienie. Ponadto należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne zostało już uprzednio zawieszone (na wniosek wierzyciela), a organ egzekucyjny nie wiedział o wstrzymaniu wykonania decyzji przez NSA, gdyż nie został o tym przez dłużnika lib wierzyciela zawiadomiony. Organ egzekucyjny nie będąc - jak już wyżej wskazano - stroną postępowania egzekucyjnego nie jest zobowiązany do zasięgania informacji o toczącym się postępowaniu sądowym w przedmiocie skargi na decyzję kreującą obowiązek dłużnika.

Niesłuszny jest również zarzut naruszenia art. 7 § 2 p.e.a. stanowiącego, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z powyższego przepisu wynika, że organ egzekucyjny ma obowiązek zrezygnować ze stosowania tych środków egzekucyjnych, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy użyciu innych - mniej uciążliwych środków. W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organu, że w dniu zajęcia ruchomości (2 września 2015 r.) osiągnięcie celu egzekucji mogło być możliwe przez to zajęcie, bez zastosowania bardzo uciążliwego z punktu widzenia dłużnika i jednocześnie niebezpiecznego w stosunku do jego klientów (pacjentów) środka egzekucyjnego w postaci zajęcia jego rachunków bankowych. Zasadnie wskazał organ, że - gdyby [...] września 2015 r. nie nastąpiło ponowne zawieszenie postępowania na wniosek wierzyciela z 17 września 2015 r. - kolejną czynnością organu byłoby ustalenie wartości zajętych pojazdów. W chwili ich zajęcia nie było wykluczone, aby ich wartość wystarczyła do zaspokojenia Wierzyciela. Gdyby okazało się inaczej, istniała możliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych.

Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku.

W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).