Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 322/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Jerzy Stankowski (spr.) Leszek Włoskiewicz Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych M. K. i S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 975/04 w sprawie ze skargi S. K. i M. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania oddala skargi kasacyjne


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2005 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 975/04 oddalił skargę S. K. i M. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] nr [...] uchylającą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w części wyznaczającej S. K. i M. K. termin wydania nieruchomości wynoszący 30 dni licząc od uprawomocnienia się decyzji i orzekającej w tym zakresie o wyznaczeniu terminu na 30 dni licząc od dnia doręczenia decyzji ostatecznej. Przedmiotem decyzji Wojewody [...] było:

– wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa na cel budowy autostrady płatnej

A-2 prawa własności części nieruchomości położonej na terenie Gminy [...] obręb [...], ark. mapy 1, oznaczonej jako działki nr ewid. 76/10, 76/6, 76/12, 77/4;

– ustalenie odszkodowania za dokonane wywłaszczenie w wysokości 87.463,00 zł;

– dokonanie wypłaty ustalonego odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dniu od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna, ze środków budżetu Państwa z części, której dysponentem jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad,

– wyznaczenie S. K. i M. K. terminu wydania przedmiotowej nieruchomości wynoszącego 30 dni licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] o ustaleniu lokalizacji autostrady A-2 objęta została część nieruchomości położonej na terenie Gminy [...], obręb [...], oznaczona obecnie jako działki nr ewid. 76/10, 76/6, 76/ 12 i 77/4 stanowiące współwłasność S. K. i M. K. obciążona prawem służebności osobistej na rzecz T. K. na udziale M. K..

Decyzją z dnia 12 lipca 2000 r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o wywłaszczeniu tej nieruchomości na budowę autostrady A-2 i ustalił odszkodowanie za dokonane wywłaszczenie, natomiast decyzją z dnia 29 września 2000 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał tę decyzję w mocy. Na powyższą decyzję S. K. i M. K. złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 lutego 2003 r., sygn. akt I SA 2324/02 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że organy administracji pominęły jako przedmiot wywłaszczenia nieruchomości budynkowe usytuowane na działce nr ewid. 77/4 – w sytuacji kiedy dwa z budynków położone są częściowo na sąsiedniej działce nr ewid. 77/5 nie objętej wywłaszczeniem pozostającej poza pasem drogowym planowanej autostrady A-2, wskazując, że na działce nr ewid. 77/5 znajduje się jeszcze jeden budynek, mieszkalny o pow. 108,10 m2, w którym T. K. ma prawo służebności osobistej. Działka powyższa nie jest objęta decyzją wywłaszczeniową, lecz skoro rzeczoznawca wziął ten budynek do wyliczenia wartości dożywotniej służebności – a było to uzasadnione stanem faktycznym – to jego położenie, wyposażenie i stan techniczny miało znaczenie w sprawie i mogło wpłynąć na treść decyzji. Dla określenia wartości służebności osobistej koniecznym było ustalenie, w którym budynku i lokalu jest ona wykonywana.

Decyzją z dnia 31 października 2003 r. nr [...] Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekł o wywłaszczeniu przedmiotowej części nieruchomości. Jednocześnie w tej decyzji ustalił odszkodowanie za wywłaszczenie w wysokości 87.463,00 zł, które miało zostać wypłacone jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna oraz wyznaczył S. K. i M. K. termin wydania wywłaszczonej nieruchomości na 30 dni od uprawomocnienia się decyzji.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia 31 października 2003 r. odwołanie do Ministra Infrastruktury wnieśli S. K. i M. K. oraz Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. S. K. i M. K. zakwestionowali operat szacunkowy sporządzony dla potrzeb ustalenia odszkodowania zarzucając mu rozbieżności w ilości i jakości składników mienia ustalonych przez biegłych, a stanem mienia wykazanym przez właścicieli, brak szacunku gruntu pod budynkami na działce nr 77/5, niewłaściwe określenie stopnia zużycia budynków oraz brak określenia wartości służebności osobistej.

Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o uchylenie decyzji w pkt 4 wskazującym termin wydania nieruchomości i wydanie w tym zakresie orzeczenia co do istoty, ponieważ jego zdaniem wskazany termin wydania nieruchomości sprzeciwia się celom ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. 2003 r Nr 80, poz. 721), którym jest umożliwienie jak najszybszego pozyskiwania nieruchomości przeznaczonych pod budowę dróg.

Organ II instancji podał, że odszkodowanie zostało ustalone przy uwzględnieniu operatu szacującego wartość nieruchomości sporządzonego przez biegłego Krzysztofa O. według stanu nieruchomości z dnia 25 lipca 1996 r. (data wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady) i aktualnej wartości rynkowej, a zatem zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. Kwestionując operat szacunkowy, przy uwzględnieniu którego zostało ustalone odszkodowanie, skarżący nie przedstawili alternatywnej opinii rzeczoznawcy majątkowego, mimo iż na rozprawie administracyjnej, która odbyła się dnia 24 czerwca 2003 r. wnieśli o przedłużenie terminu postępowania administracyjnego do dnia 15 sierpnia 2003 r. w celu sporządzenia we własnym zakresie konkurencyjnego operatu szacunkowego. Organ wyznaczył termin zgodnie z wnioskiem, jednakże odrębna opinia rzeczoznawcy nie została złożona. Skarżący przedłożyli jedynie protokół dotyczący inwentaryzacji części składowych nieruchomości gruntowej zabudowanej sporządzony przez specjalistę z zakresu rolnictwa. Przedstawiony protokół nie mógł zostać uwzględniony przez organ orzekający przy ustalaniu odszkodowania, bowiem nie spełniał wymogów określonych w art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. oraz przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego rozbieżności w stanie ilościowym i

jakościowym składników mienia szacowanego przez biegłych, a stanem mienia

wykazanym przez właścicieli, organ wyjaśnił, iż biegły przy sporządzaniu

przedmiotowego operatu uwzględnił wcześniejszą opinię sporządzoną przez biegłą Wandę F.. Do operatu dołączone były kopie protokołów z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 13 marca 2003 r. na przedmiotowym gruncie, które zostały podpisane przez skarżących i w których potwierdzona została ilość części składowych nieruchomości znajdujących się na działkach nr ewid. 76/1, 76/12 i 77/4. Tym samym zarzut skarżących, iż na nieruchomości znajdują się inne składniki majątkowe organ uznał za bezzasadny. W odniesieniu natomiast do zarzutu o nieoszacowaniu przez biegłego gruntu znajdującego się pod budynkiem położonym na działce nr ewid. 77/5 wyjaśnił, iż działka nr ewid. 77/5 nie podlega wycenie, gdyż nie jest objęta postępowaniem wywłaszczeniowym. Zdaniem organu nie był również zasadny zarzut dotyczący niewłaściwego określenia przez rzeczoznawcę stopnia zużycia budynków, bowiem zgodnie ze Standardami Rzeczoznawców Majątkowych (Standard II.4 pkt 2) – ocena zużycia nieruchomości należy do samodzielnej czynności rzeczoznawcy. Odnosząc się do zarzutu nieokreślenia przez rzeczoznawcę wartości służebności osobistej obciążającej przedmiotową nieruchomość organ podał, iż służebność osobista dotyczy budynku znajdującego się na działce nr ewid. 77/5, a ta część nieruchomości nie była przedmiotem wyceny, gdyż budynek zlokalizowany był na działce nieobjętej wywłaszczeniem.

Zdaniem organu na uwzględnienie zasługiwał natomiast zarzut Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad dotyczący pkt 4 decyzji, w którym orzeczono o wyznaczeniu S. K. i M. K. terminu wydania nieruchomości wynoszącego 30 dniu licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji. Przepis art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. określa minimalny termin 30 dni jaki może zostać wyznaczony właścicielowi do wydania nieruchomości. Organ odwoławczy podniósł, iż wskazany termin dotyczy jednak decyzji ostatecznej, zatem organ wojewódzki błędnie wyznaczył termin wydania przedmiotowej części nieruchomości wynoszący 30 dni licząc do dnia uprawomocnienia się decyzji, skoro kodeks postępowania administracyjnego nie posługuje się pojęciem "prawomocności" decyzji.

Na decyzję Ministra Infrastruktury skargę złożyli S. K. i M. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody. Podnieśli, że ustalone odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości nie odpowiada ich wartości oraz zarzucili naruszenie przez organ prowadzący postępowanie art. 7, 84, 75, 76, 77, 78 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz to, że postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, bowiem Skarb Państwa za zgodą skarżących objął w posiadanie sporną nieruchomość w marcu 2004 r. Zdaniem skarżących biegły Krzysztof O. ustalając ilość składników mienia oparł się na wcześniejszej opinii innego biegłego – Wandy F, która zinwentaryzowała składniki mienia na dzień wizji, a nie na dzień 25 lipca 1996 r., to jest na dzień lokalizacji autostrady A-2, natomiast nie uwzględnił stopnia zużycia budynków określonych przez nią, a był on korzystniejszy dla skarżących. Skoro była znana różnica w opiniach obu biegłych (65-0%), to organ orzekający powinien to wyjaśnić. Zdaniem skarżących nie mogli oni sami wykonać operatu, bo nie byłby on dowodem w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podniósł, iż fakt zbycia aktem notarialnym przedmiotowej nieruchomości przez skarżących na rzecz Skarbu Państwa w dniu 19 lutego 2004 r. nie był znany organowi w chwili wydania zaskarżonej decyzji, natomiast pozostałe zarzuty stanowią polemikę z ustaleniami faktycznymi i prawnymi mającymi oparcie w materiale dowodowym sprawy i przepisach prawa oraz wniósł o jej oddalenie.

Do akt sprawy wpłynęło też pismo procesowe Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, który zgłosił swój udział w postępowaniu w charakterze uczestnika wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lipca 2005 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał przepis art. 42 ust. 1, art. 16 i art. 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i lokalizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych w związku z art. 113 ust. 1 i 3, art. 118 ust. 1, art. 119, art. 121, art. 123, art. 129 ust. 1 i art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone prawidłowo. Odnośnie kwestii wysokości przyznanego skarżącym odszkodowania Sąd podał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy bezspornie wynika, że operat został sporządzony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, a wysokość odszkodowania ustalona została prawidłowo. Operat szacunkowy sporządzony przez uprawnionego rzeczoznawcą majątkowego inż. Krzysztofa O. był drugim operatem sporządzonym w niniejszej sprawie. Operat ten przedstawia wycenę wywłaszczonych nieruchomości zgodnie z zasadami określonymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., ustalając aktualną wartość rynkową powyższych nieruchomości z uwzględnieniem ich stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady tj. na dzień 25 lipca 1996 r., według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Sąd wskazał także, że biegły mógł, zgodnie z obowiązującymi Standardami Rzeczoznawców Majątkowych, posiłkować się wcześniej sporządzonym operatem szacunkowym odnoszącym się do tego samego przedmiotu, jeżeli dane, z których korzysta nie budzą wątpliwości i nie są kwestionowane przez żadną ze stron. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący bez zastrzeżeń podpisali protokół z wizji lokalnej z dnia 13 marca 2000 r. ustalający wszystkie składniki mienia znajdujące się na działce także w dacie wydania decyzji lokalizacyjnej o budowie autostrady. Biegły Krzysztof O. tylko w tym zakresie oparł się na operacie Wandy F. W ocenie Sądu skoro operat sporządzony przez Krzysztofa O. w części dotyczącej nasadzeń zgodny jest z tym protokołem, to bezzasadny był zarzut skarżących, iż na przedmiotowej nieruchomości znajdują lub znajdowały się inne składniki majątkowe. Sąd podniósł także, że ocena stopnia zużycia nieruchomości należy do samodzielnych czynności rzeczoznawcy, który nie ma obowiązku przyjmowania w tej mierze ustaleń innego rzeczoznawcy sporządzającego wcześniejszą opinię, jeżeli badając sprawę doszedł do innych wniosków. Rozpatrując powyższą kwestię, Sąd wskazał na fakt, iż skarżący nie zgadzając się z opinią rzeczoznawcy Krzysztofa O. i zobowiązali się przedłożyć swój operat szacunkowy, na co organ wyraził zgodę. Pomimo wyznaczenia terminu operat nie został złożony. Ponieważ opinia powyższego rzeczoznawcy nie budziła zastrzeżeń organu, Sąd podzielił stanowisko, że brak było potrzeby sporządzenia kolejnego operatu w tej sprawie.

W ocenie Sądu, również za zasadne i zgodnie z obowiązującym prawem należało uznać ustalenie w decyzji terminu wydania spornej nieruchomości Generalnej Dyrekcji Dróg i Autostrad na 30 dni od doręczenia decyzji ostatecznej, a nie decyzji prawomocnej, ponieważ decyzja Wojewody [...] zezwalała im na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w celu rozpoczęcia robót przygotowawczych pod budowę autostrady. Sąd wskazał, iż wprawdzie akt notarialny z dnia 19 lutego 2004 r. w § 8 zawierał także zobowiązanie skarżących do wydania wywłaszczonej nieruchomości, jednakże nie to było jego przedmiotem, lecz nabycie przez Generalna Dyrekcję Dróg i Krajowych i Autostrad tzw. "resztowek" nieruchomości leżących poza pasem autostrady, z powodu braku możliwości ich wykorzystywania na dotychczasowe cele (art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r.). Ponadto, powyższy akt notarialny dotyczył działek o nr 77/5 o pow. 0,2602 ha i dz. nr 76/13 o pow. 0,0634 ha nie będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej S. K. zarzucił naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, polegającą na przyjęciu, że postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące nieruchomości położonych w miejscowości [...], gmina [...], oznaczonych numerami działek 76/6, 76/10, 76/12, 77/4, o ogólnej powierzchni 0,5810 ha, było przeprowadzone prawidłowo, mimo że zachodziła bezprzedmiotowość tego postępowania, a także na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący nie podnosił naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto, zdaniem skarżących, wniesienie skargi kasacyjnej uzasadniają występujące w sprawie zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości, a dotyczące możliwości prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości objętych w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej we władanie Skarbu Państwa za zgodą ich właściciela oraz dopuszczalności zobowiązywania przez organy administracji publicznej właściciela nieruchomości do dostarczania na jego koszt operatu szacunkowego biegłego rzeczoznawcy stanowiącego dowód w postępowaniu wywłaszczeniowym.

W uzasadnieniu skarżący podał, iż w trakcie postępowania zarówno przed organami administracji jak przed Sądem postępowanie wywłaszczeniowe było bezprzedmiotowe z uwagi na to, iż w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej nieruchomości były już objęte we władanie i zagospodarowane przez Skarb Państwa za zgodą skarżącego. Skarżący podkreślił, że Sąd nie odniósł się do zarzutów dotyczących niedopuszczalności zobowiązania przez organy administracji publicznej właściciela nieruchomości do dostarczenia na jego koszt dodatkowego operatu szacunkowego oraz, że wielokrotnie kwestionowali szacunki dokonane w operacie. Protokół z przeprowadzonej wizji w dniu 13 marca 2000 r. został podpisany, ale obejmował on składniki na dzień wizji, a nie na dzień wydania decyzji przez Wojewodę [...] ustalającej lokalizację autostrady, tj. na dzień 25 lipca 1996 r. W operacie z 2000 r. sporządzonym przez Wandę F. nie zostały wykazane ilości drzew i krzewów. Dane z tego operatu nie mogły stanowić podstawy stosunków dokonanych przez biegłego Krzysztofa O. Inwentaryzacja części składowych nieruchomości wg stanu na dzień 25 lipca 1996 r. została przedstawiona w piśmie z dnia 7 sierpnia 2003 r. Zdaniem skarżącego organy, stwierdzając rozbieżności w stopniu zużycia nieruchomości zabudowanych, miały obowiązek wyjaśnić te rozbieżności. Skarżący podniósł również, że rzeczoznawca Krzysztof O. rażąco zaniżył cenę składników majątkowych podając przykładowo, że 10 letnie klony zostały wycenione na kwoty 2,20 zł, 10 letnie akacje na kwoty 3,70 zł, a 40 letnie topole na 93 zł. W opinii biegłego wystąpił również błąd arytmetyczny skutkiem czego było zaniżenie wartości majątku o 13.856,00 zł. W opinii podano kwoty 73.607,00 zamiast 87.463,00 zł. W ocenie skarżącego Sąd zajął błędne stanowisko, że nie kwestionował prawidłowości postępowania, albowiem zarówno w odwołaniu, jak i w skardze zarzucał naruszenie przepisów 7, 84, 75,76 i 80 k.p.a., a naruszenie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej polegało na nie ustaleniu stanu faktycznego istniejącego na nieruchomości na dzień 25 lipca 1996 r., tj. na dzień wydania decyzji o lokalizacji autostrady A-2.

Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., Nr 153. poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Do postępowania wywłaszczeniowego w niniejszej sprawie miała zastosowanie ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. 2003 r. Nr 80, poz. 721; wcześniej: dróg krajowych), której przepisem art. 44, na okres jej obowiązywania (tj. do dnia 31 grudnia 2013 r.), wyłączone zostało zastosowanie przepisów art. 21 – 37 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 110, poz. 1192 ze zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji – w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury – wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, w odniesieniu do nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe, następuje na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad po bezskutecznym upływie wyznaczonego przez wojewodę właścicielowi lub osobie, której przysługuje inne prawo rzeczowe do nieruchomości, terminu do zawarcia umowy o nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ustala się według jej stanu na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi i według jej wartości rynkowej w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości (art. 18 ust. 1 ustawy). Organ wywłaszczający, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, obowiązany jest zatem ustalić aktualną wartość rynkową nieruchomości na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2002 r., III RN 125/01, opubl. OSNP 2003 Nr 1, poz. 3).

W świetle wskazanych regulacji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisu art.112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzez nieprzyjęcie, bezprzedmiotowości postępowania w zakresie wywłaszczenia działek nr ewid. 76/6, 76/10, 76/12, 77/4. Cytowany przepis określa jedynie do jakich nieruchomości stosuje się przepisy ustawy oraz że wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości oraz że może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy. Ustęp 4 tego przepisu określa natomiast iż organem właściwym w sprawach wywłaszczenia jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.

Nabycie nieruchomości na cele budowy autostrady powinno nastąpić w drodze umowy zawartej między Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, działającym na rzecz Skarbu Państwa, a właścicielem nieruchomości lub osobą, której przysługuje inne prawo rzeczowe na nieruchomości (art. 15 ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji). Bezskuteczność próby umownego nabycia nieruchomości jest jednocześnie warunkiem wszczęcia postępowania uwłaszczeniowego. W świetle art. 13 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy bezskuteczność nabycia nieruchomości zachodzi, jeżeli w terminie wyznaczonym przez wojewodę nie nastąpi zawarcie umowy przenoszącej własność nieruchomości (por. A. Duda, Nabywanie w drodze umowy nieruchomości pod budowę autostrad płatnych, Państwo i Prawo, 1999 r., Nr 2/ poz. 75 - t.1, dot. analogicznych przepisów art. 26 i 29 ust. 1 ustawy o autostradach płatnych). Nie można natomiast wywodzić, iż nastąpiło skuteczne zawarcie umowy (o jakiej mowa w art. 13 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych) odnośnie części nieruchomości, co do której zawarto w akcie notarialnym jedynie zobowiązanie do jej wydania, ale nie przeniesiono ich własności na rzecz Skarbu Państwa. Także wykonanie takiego zobowiązania i wydanie nieruchomości nie stanowiło przeszkody dla postępowania wywłaszczeniowego. Postępowanie wywłaszczeniowe dotyczy nabycia prawa własności nieruchomości. Jego bezprzedmiotowość zachodzi tylko wtedy, gdy dotyczy ono nieruchomości, której własność – a nie władanie – skutecznie przeniesiono już na Skarb Państwa. Przedmiotem aktu notarialnego, na jaki powołuje się skarżący formułując zarzut bezprzedmiotowości postępowania, było jedynie nabycie przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nieruchomości leżących poza pasem autostrady. Akt ten obejmował działki nr ewid. 77/5 oraz 76/13 nie będące przedmiotem niniejszego postępowania.

Nie zasługuje również zarzut skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa przez uwzględnienie w postępowaniu kwestionowanego przez skarżącego operatu szacunkowego oraz przez zobowiązanie go do dostarczenia odrębnego operatu biegłego rzeczoznawcy. Należy w pierwszej kolejności podnieść, iż w sprawie występowało związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanym w tej samej sprawie przed 1 stycznia 2004 r. orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazany przepis ustanawia związanie oceną prawną, przez którą powszechnie rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt II FSK 90/05, opubl. ONSAiWSA Nr 6 <15>, 2006 r).Granicą obowiązywania tego związania jest tożsamość istotnych okoliczności faktycznych sprawy oraz brak zmiany stanu prawnego (wyrok SN z dnia 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSP 1999, nr 3, poz. 101 z glosą B. Adamiak, s. 263 i nast.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2003 r. uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...]. Rozstrzygnięcie dotyczyło wad decyzji w zakresie przedmiotu decyzji uwłaszczeniowej oraz sposobu wyceny nieruchomości, odnośnie których znajdowała zastosowanie ustawa o gospodarce nieruchomościami. Wydając decyzje w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, oba organy – zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Infrastruktury rozpatrujący sprawę w drugiej instancji – były związane oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ocena ta, z uwagi na art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., wiązała również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydający zaskarżony wyrok. W wyroku z dnia 27 lutego 2003 r. Sąd wskazał na konkretne wady decyzji, wymagające skorygowania bądź uzupełnienia w postępowaniu administracyjnym. Podniósł konieczność uwzględnienia w wycenie nieruchomości budynkowych położonych na działce nr ewid. 77/4 i sposobu ich usytuowania (na granicy działki nr ewid. 77/5), ustalenia faktu istnienia służebności osobistej w budynku na działce nr ewid. 77/5 oraz określenia, w którym budynku i lokalu jest ona wykonywana. Ponadto Sąd wyraźnie zaznaczył, iż oprócz uzupełnienia postępowania administracyjnego o wskazane w wyroku kwestie, niezbędne było ponowne określenie wartości nieruchomości z tej przyczyny, że organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy jest obowiązany do ustalenia aktualnej wartości rynkowej na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu.

Mając na względzie powyższe należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż nie było przeszkód do ustalenia stanu nieruchomości opierając się na poprzednim operacie i protokole z wizji, albowiem ustalenia te nie były kwestionowane w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie stwierdzono w tym zakresie naruszeń. Jeśli chodzi o ocenę stopnia zużycia nieruchomości, to kwestia ta należy do samodzielnych czynności rzeczoznawcy majątkowego, który nie ma obowiązku przyjmowania ustaleń innego rzeczoznawcy odnoszących się do przedmiotu wyceny (por. Standard II 4 pkt 2; Preambuła Kodeksu Etyki Zawodowej Rzeczoznawców Majątkowych mające umocowanie w odesłaniu prawnym z art. 175 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zobowiązanie skarżącego do przedłożenia przez stronę konkurencyjnego operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, nie naruszyło przepisów postępowania dowodowego w administracji. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji wartość nieruchomości określali rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Sporządzenie wyceny warunkuje wydanie decyzji wywłaszczeniowej (art. 119 ust. 1 pkt 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji). Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, niemniej organ może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. W związku z kwestionowaniem przez skarżącego wniosków operatu sporządzonego na zlecenie organu, organ ten wyznaczył skarżącemu termin na przedłożenie stosownego operatu konkurencyjnego dotyczącego wywłaszczanej nieruchomości. Skarżący nie złożył operatu szacunkowego w wyznaczonym terminie, a przedłożył jedynie protokół inwentaryzacji części składowych nieruchomości z dnia 1 sierpnia 2003 r. Z uwagi na treść art. 18 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym wartość nieruchomości wywłaszczonej pod budowę autostrady określa rzeczoznawca majątkowy, przyjęcie przez organ – na podstawie złożonego przez skarżącego protokołu inwentaryzacji – wartości innej niż w sporządzonym operacie, naruszałoby ten przepis. Należy zasygnalizować, iż skarżący mógł wnioskować o badanie prawidłowości opinii rzeczoznawcy przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny (art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), ewentualnie zlecić sporządzenie opinii odrębnej. Rozbieżność operatów szacunkowych dotyczących wartości tej samej nieruchomości stanowi przesłankę do wystąpienia do organizacji rzeczoznawców majątkowych celem oceny ich prawidłowości (art. 157 ust. 1 w zw. art. 157 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Jeśli chodzi o podniesiony przez skarżącego zarzut konieczności ponoszenia przez właściciela nieruchomości kosztów sporządzenia operatu szacunkowego rzeczoznawcy stanowiącego dowód w postępowaniu wywłaszczeniowym, należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stronę obciążają koszty postępowania poniesione w jej interesie lub na jej żądanie, które nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.

Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej podlega ona oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a.