Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 107/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 199, art. 184 w zw. z art. 197
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 944/14 odmawiające przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Starosty W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 września 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

J. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na bezczynność Starosty W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 września 2014 r. o udzielenie informacji publicznej.

W wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką małoletnich wnuków oraz synem i synową. Oświadczył, że zarówno on, jak i jego żona nie posiadają żadnego majątku i oszczędności. Podał, że rodzina utrzymuje się z otrzymywanych przez niego i jego żonę emerytur rolniczych po 992,93 zł brutto, oraz zasiłków rodzinnych na czworo dzieci - w łącznej wysokości 524 zł otrzymywanych przez syna i synową. Oświadczył także, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 zł netto) miesięcznie. Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmują się syn i synowa nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał.

Wyjaśnił, że jego synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, które jest wykorzystywane wyłącznie w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 - 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni.

Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania J. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Od powyższego postanowienia J. S. wniósł sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 944/14 odmówił J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Starosty W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 23 września 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej.

W uzasadnieniu Sąd podał, że udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym – stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że znajduje się w sytuacji określonej w tym przepisie. Sąd podniósł, że zarówno wnioskodawca, jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie. Wnioskodawca i jego żona mają stałe źródło dochodów w postaci emerytur rolniczych. Syn i synowa J. S. prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, a ponadto pobierają zasiłki rodzinne w kwocie 524 zł. Sąd wyjaśnił, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych. Sąd wskazał przy tym, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd I instancji uznał zatem, że skoro wnioskodawca godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, Sąd zauważył, że skoro wnioskodawca decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł J. S. podnosząc, że kwota 238, 50 zł na osobę miesięcznie w wielodzietnej, wielopokoleniowej rodzinie, dowodzi życia w ubóstwie. Wskazał, że sprzeczny z materiałem dowodowym jest zarzut Sądu, że posiada majątek, który może być zabezpieczeniem pożyczki, czy kredytu, gdy tymczasem wraz z żoną są dożywotnikami syna i nie posiadają żadnego majątku. Wskazał, że syn wykorzystuje gospodarstwo rolne i grunty są uprawiane. Jednak dochody osiągane są jedynie w plonach, które w całości są konsumowane przez jego rodzinę.

Podał, że jego syn cierpi na przewlekłą chorobę uniemożliwiającą większy wysiłek, a obecnie w ogóle jest niezdolny do wykonywania pracy fizycznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że okoliczności przedstawione we wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy nie dawały podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Również w zażaleniu nie wykazano zasadności wniosku. Wskazać należy, że zarówno skarżący, jak i jego żona, uzyskują stały dochód miesięczny, w postaci emerytur rolniczych. Chociaż dochód ten nie jest wysoki, jednakże nie można stwierdzić, aby J. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Okoliczność, że skarżący wraz z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem W. i jego rodziną nie upoważnia do żądania przyznania J. S. prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Sąd I instancji, posiadanie majątku, w tym nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Skoro pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn skarżącego rozporządza posiadanym gospodarstwem rolnym w ten sposób, że zaspokaja ono jedynie bieżące potrzeby rodziny, to okoliczność ta nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego, podobnie jak przedstawiona w sprawie dokumentacja lekarska W. S.

Wobec tego uznać należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co oznacza, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2015 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.