Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 246/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 zw. z art. 137 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 lutego 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 893/19 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2019 r. ( sygn. akt I SA/Wa 893/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a") - oddalił skargę J. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 lutego 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 11 listopada 2014 r. nr [...] o odmowie zwrotu na rzecz J. Z. i J. Z. nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, oznaczoną obecnie jako działka nr [...], a która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 1 grudnia 1993 r. nr rep. A Nr[...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, J. Z., zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

I. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest:

1. art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147- dalej u.g.n.) w zw. z art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. - poprzez błędną jego wykładnię polegającą na:

a) przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej wywłaszczonej nieruchomości i to na długo przed jej wywłaszczeniem, a zatem brak jest przesłanek do jej zwrotu, podczas gdy cel wywłaszczenia nie obejmował całej wywłaszczonej nieruchomości, a po wywłaszczeniu na nieruchomości nie był realizowany cel wywłaszczenia, a zatem stała się ona w części zbędna w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n i w tej części winna podlegać zwrotowi, zgodnie z art. 137 ust. 2 u.g.n.,

b) przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na długo przed wywłaszczeniem, podczas gdy Sąd pominął istotną okoliczność, że posadowienie urządzeń antenowych na przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy dzierżawy, a zatem dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia należy przyjąć stan prawny i faktyczny (w tym ilość urządzeń antenowych i ich rozmieszczenie) na dzień wywłaszczenia, a nie na "długo przed wywłaszczeniem", kiedy strony związane były umową dzierżawy, tym bardziej w sytuacji, gdy dzierżawiona była część nieruchomości o pow. zaledwie [...] m2, wywłaszczono zaś całą nieruchomość o powierzchni [...]m2.

c) przyjęciu przez Sąd, że skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany na długo przed wywłaszczeniem, to bez znaczenia dla okoliczności sprawy są jakiekolwiek działania prowadzone na nieruchomości po wywłaszczeniu, jak też stan nieruchomości w dacie wywłaszczenia, pomimo, że dla oceny zbędności nieruchomości (lub jej części) na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n. kluczowe znaczenie ma, czy cel wywłaszczenia w dacie zawarcia umowy wywłaszczeniowej był zrealizowany i w jakim stopniu, a przede wszystkim, czy na całej, czy tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, bowiem w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie wywłaszczenia wyłącznie na części nieruchomości, a po wywłaszczeniu w ogóle żadne działania związane z realizacją celu nie były prowadzone, nieruchomość w tej części (na której w ogóle ani przed wywłaszczeniem, ani po wywłaszczeniu nie został zrealizowany cel wywłaszczenia) stała się zbędna i winna podlegać zwrotowi,

d) przyjęciu, że skoro nieruchomość wywłaszczona i tak zewsząd była otoczona gruntami, takimi masztami "pokrytymi", to cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy do czasu wywłaszczenia, mimo że nieruchomość była otoczona nieruchomościami pokrytymi masztami (choć wbrew twierdzeniom Sądu nie z każdej strony), to nie była dzierżawcy (a następnie wywłaszczającemu) niezbędna w całości, a jedynie w nieznacznej części, a po wywłaszczeniu również nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem wywłaszczający stopniowo zmierzał do likwidacji [...], co ostatecznie nastąpiło w 2009 r.

II. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) , to jest:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. oraz z art. 7, 77 i 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi, zamiast jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonych decyzji:

a) w sytuacji, gdy oba organy administracji orzekające w sprawie przekroczyły zasadę swobodnej oceny dowodów i doszły do wniosków, nie wynikających z materiału dowodowego, że już w dacie wywłaszczenia na całej wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia, podczas gdy w dacie wywłaszczenia cel wywłaszczenia nie był zrealizowany na całej nieruchomości, a od 1993 r. prowadzone prace modernizacyjne zmierzały wyłącznie do sukcesywnego demontażu urządzeń antenowych, a w 2009 r. zostały całkowicie zdemontowane, co winno skutkować zwrotem części wywłaszczonej nieruchomości, która ani przed wywłaszczeniem, ani po wywłaszczeniu nie była użyta na cel wywłaszczenia,

b) podczas, gdy oba orzekające w sprawie organy administracyjne zaniechały należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym przede wszystkim nie podjęły żadnych kroków by ustalić, jakie konkretnie urządzenia miały być posadowione na przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu i czy w ogóle jakieś obiekty łączności radiowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych zostały na nieruchomości po jej wywłaszczeniu posadowione, w tym zwłaszcza na tej części działki, która nie była przedmiotem umowy dzierżawy, a którą dotychczasowi właściciele użytkowali do czasu wywłaszczenia zgodnie z jej przeznaczeniem,

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. oraz z 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. - poprzez oddalenie skargi, zamiast jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonych decyzji, w sytuacji, gdy nieruchomość w części niezagospodarowanej przed wywłaszczeniem, jak też na której po wywłaszczeniu cel wywłaszczenia nie został zrealizowany z uwagi na likwidację [...], stała się zbędna w rozumieniu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. i winna zostać zwrócona skarżącym,

3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. - poprzez nieodniesienie się przez Sąd do zarzutów i okoliczności podniesionych w skardze dotyczących tak naruszenia przepisów prawa materialnego jak i postępowania, tj.:

a) nieodniesienie się przez Sąd do zarzutów zawartych w pkt 1 skargi dotyczących nieustalenia przez organy administracji, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej spornej działce, czy tylko na jej części, jak też czy realizacja celu wywłaszczenia miała miejsce na całej wywłaszczonej nieruchomości, czy tylko na jej części, co ma istotne znaczenie, w świetle faktu, że jak wskazały organy administracji, po wywłaszczeniu nie był już realizowany cel wywłaszczenia, a wręcz doszło do likwidacji pola antenowego, bowiem nie można uznać za odniesienie się do powyższego zarzutu stwierdzenia przez Sąd, iż bez znaczenia dla sprawy są okoliczności, że doszło do likwidacji [...], jak też zdaniem Sądu bez znaczenia jest kwestia, czy po dacie wywłaszczenia były prowadzone prace modernizacyjne, podczas gdy kwestie te są kluczowe dla ustalenia zbędności nieruchomości, a tym samym prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy,

b) nieodniesienie się do zarzutu zawartego w pkt 2 skargi dotyczącego braku zastosowania przez organ art. 136 ust. 1 u.g.n. w sytuacji, gdy część nieruchomości wywłaszczonej nigdy nie została użyta na cel wywłaszczenia, a nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w akcie wywłaszczeniowym, tym bardziej gdy obecnie z uwagi na niezagospodarowanie działki brak jest przeszkód do jej zwrotu,

c) nieodniesienie się do zarzutów podniesionych w pkt 3 skargi dotyczących naruszenia przez organ art. 7, 77 i 80 k.p.a., polegającego na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i wywiedzeniu z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających, tj. że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej nieruchomości wywłaszczonej jeszcze przed wywłaszczeniem, jak też dotyczącego zaniechania wyjaśnienia stanu faktycznego tj. ustalenia jakie urządzenia były lub miały być posadowione na wywłaszczonej działce, a wreszcie dotyczącego oparcia się przez organ na materiale dowodowym nie dotyczącym akt przedmiotowej sprawy, bowiem za odniesienie się do przedmiotowego zarzutu nie może być uznane stwierdzenie przez Sąd, że w dacie zbycia nieruchomości naniesienia w postaci masztów antenowych znajdowały się na całej nieruchomości, a nawet jeśli nie, to i tak zewsząd nieruchomość otaczały inne nieruchomości pokryte masztami antenowymi, tym bardziej w sytuacji, gdy Sąd nie wskazał konkretnych dowodów, z których by wynikało, że cała nieruchomość "pokryta była masztami antenowymi", a w świetle faktu, że umowa dzierżawy dotyczyła zaledwie [...]m2, a wywłaszczona nieruchomość miała [...]m2 i ponad wydzierżawioną część była we władaniu dotychczasowych właścicieli i użytkowali ją oni w sposób zgodny z przeznaczeniem (rolniczo), Sąd winien szczegółowo swoje stanowisko uzasadnić i wskazać konkretne dowody z akt sprawy -

które to naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. doprowadziło do niemożności jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia i uniemożliwienia skarżącemu poznania motywów i przesłanek, którymi kierował się Sąd wydając zaskarżony wyrok.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia 11 listopada 2014 r. nr [...] wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto skarżący wnosił także o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Zarządzeniem Przewodniczącego I Wydziału Izby Ogólnoadministracyjnej - wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) – skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 20223 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze, a które w części okazały się nieusprawiedliwione zaś w części nie mogły nawet okazać się skuteczne ze względu na ich nieprawidłowe – co do zasady – określenie.

Wyjaśnić bowiem już na wstępie należy, iż analizowana skarga kasacyjna nie w pełni została w sposób prawidłowy skonstruowana, podczas, gdy jako środek odwoławczy, który cechuje wysoki stopień sformalizowania i którego sporządzenie jest objęte przymusem adwokackim, winna spełniać ową formalną poprawność konstrukcji przewidzianej dla tego rodzaju pisma ( art. 175 § 1 p.p.s.a.). Zarzucając bowiem Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie określonych przepisów prawa, autor skargi kasacyjnej winien wskazać konkretne przepisy, których naruszenia – jego zdaniem - dopuścił się Sąd I instancji, a przez co należało rozumieć wskazanie: artykułu, ustępu, punktu (i ewentualnie dalszych jeszcze jednostek redakcyjnych) danego aktu prawnego. Sąd Kasacyjny nie może bowiem sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się.

Tego wymogu nie spełniała natomiast w pełni przedmiotowa skarga kasacyjna, w której – jej autor – jako zarzuty procesowe wskazał m. in. na naruszenie: "art. 133 p.p.s.a." i "art. 77 k.p.a." Oba bowiem wyżej wymienione artykuły dzielą się na dalsze jednostki.

Odnosząc się zatem do pozostałych, poprawnie sformułowanych zarzutów procesowych, wyjaśnić należy, że chybiony był zarzut, dotyczący naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 151 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., gdyż oparcie w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 151 p.p.s.a., a nie na sugerowanym przez autora skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. uwarunkowane było jedynie oceną prawnomaterialną, którą wyraził Sąd I instancji. Wspomniane wyżej przepisy mają bowiem wyłącznie charakter blankietowy.

Nie można też było twierdzić, że Sąd Wojewódzki w istotny sposób uchybił treści art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku (oddalającego skargę ) powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Zaskarżony wyrok spełniał zaś w/w wymagania, gdyż Sąd Wojewódzki – wbrew stanowisku skarżącego - nie miał obowiązku odnoszenia się do wszystkich zarzutów zawartych w skardze a tylko do tych treści, które miały w niej znaczenie istotne (wpływały na treść rozstrzygnięcia).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało, że – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przez decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 lutego 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 11 listopada 22014 r. o odmowie zwrotu na rzecz J. Z. i J. Z. nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...]m2, oznaczoną obecnie jako działka nr [...], a która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia 1 grudnia 1993r. nr rep. A Nr-[...], gdyż z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym wynikało, że cel wywłaszczenia został na tej nieruchomości zrealizowany. Wynikało to zaś w szczególności z analizy zagospodarowania terenu, dokonanej na podstawie zdjęć lotniczych z roku 1972 (a zatem z okresu poprzedzającego zawarcie umowy), a na którym widoczne były urządzenia antenowe oraz ze zdjęcia z roku 1994 (czyli po dokonaniu wywłaszczenia) a na którym widoczna była zmiana rozmieszczenia owych anten ( różny typ i rodzaj urządzeń). Dla celu wywłaszczenia nie miało zaś – jak twierdził Sąd Wojewódzki - znaczenia czy cała przedmiotowa nieruchomość była pokryta antenami lecz to, że wszystkie, otaczające ją z każdej strony nieruchomości (także wywłaszczone), były pokryte masztami antenowymi oraz, że obszar ten - jako całość – był przeznaczony i wykorzystywany - na jeden i ten sam cel publiczny.

W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że organy nie naruszyły prawa materialnego, ani przepisów postępowania, podkreślając w szczególności, że organ (cyt.): "punkt po punkcie przedstawił stan faktyczny sprawy w konfrontacji z obowiązującymi przepisami prawa. W uzasadnieniu przywołano także liczne orzecznictwo stanowisko to potwierdzające. Akta administracyjne są obszerne i dokumentują przedstawiony przez organ stan faktyczny".

Z tym stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego nie zgadzał się skarżący, który w szczególności w uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosił, że przed zawarciem umowy wywłaszczeniowej część, objętej tą umową działki, była wydzierżawiana Ministerstwu Spraw Zagranicznych pod urządzenia antenowe. Nie można było zaś zgodzić się z Sądem I instancji, że organy administracji dokonały w tym przypadku należytego ustalenia stanu faktycznego oraz, iż prawidłowo zgromadziły w sprawie materiał dowodowy. Zdaniem skarżącego, nie sposób było bowiem przyjąć, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej wywłaszczonej nieruchomości. Strona akcentowała też, iż (cyt.): "Dla oceny zbędności kluczowe znaczenie ma fakt, że po dacie wywłaszczenia na nieruchomości nie były posadowione nowe urządzenia antenowe, jak też, że ośrodek łączności był stopniowo likwidowany, aż do całkowitej likwidacji w 2009 r."

Ponadto skarżący zwracał też uwagę na fakt, iż (cyt.): "skoro posadowienie urządzeń antenowych na nieruchomości odbywało się na podstawie umowy cywilno-prawnej tj. umowy dzierżawy, oznacza to, że cele publiczne mogły być i były realizowane w inny sposób niż przez odjęcie prawa własności. Stąd nie można zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje kwestia prowadzenia bądź nie prowadzenia po wywłaszczeniu na nieruchomości prac modernizacyjnych, czy posadowienia jakichkolwiek obiektów służących celowi wywłaszczenia, jak też podejmowanie czynności zmierzających do stopniowej likwidacji [...]".

W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że biorąc pod uwagę argumentację towarzyszącą przedstawionym na wstępie zarzutom procesowym, były one ściśle powiązane z zarzutami materialnoprawnymi, opartymi na błędnej wykładni art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. a co uzasadniało w tym przypadku ich łączne rozpoznanie.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w wersji Dz. U. z 2016 r. poz. 2147), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po myśli natomiast art. 137 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jak z powyższego zatem wynika kluczowym zagadnieniem w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest zawsze ustalenie faktu jej zbędności na cel wywłaszczenia a zatem w pierwszej kolejności ustalenie samego celu wywłaszczenia.

W rozpoznawanej sprawie cel ten wynikał z treści umowy sprzedaży, zawartej w formie aktu notarialnego (Rep. A [...]) przez J. Z. i J. Z. jako dotychczasowych współwłaścicieli nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m kw. położoną w [...] przy ul. [...] oraz przez Skarb Państwa – statio fisci [...]. Treść umowy obejmowała bowiem oświadczenie pełnomocnika Skarbu Państwa, w którym wyjaśnił on, że przedmiotową nieruchomość (cyt.): "kupuje z przeznaczeniem pod obiekty łączności radiowej [...]/ przewidziane w art. 46 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 roku w sprawie określenia rodzaju gruntów, które uważa się za niezbędne na cele obronności i bezpieczeństwa państwa /Dz. U. Nr 72, poz. 313 ze zmianą Dz. U. Nr 49, poz. 224 z 1992 roku/".

Jak z powyższego zatem wynika, celem, dla którego została nabyta przez Skarb Państwa przedmiotowa nieruchomość było tylko to, aby mogła być ona przeznaczana pod obiekty łączności radiowej [...]. Innymi słowy, aby na w/w nieruchomości mogły się tego rodzaju obiekty po prostu znajdować. W realiach rozpoznawanej sprawy nie można było bowiem wywodzić, iż z takiego określenia celu wywłaszczenia (jak wynikało to z treści umowy) można było wnosić, że celem wywłaszczenia była budowa obiektów radiowo-antenowych lub ich przebudowa a co - wydaje się - sugerował skarżący.

W niniejszej sprawie zachodziła szczególna, wręcz specyficzna sytuacja.

Jak ustaliły organy, począwszy od lat 50-tych ubiegłego wieku znaczny obszar położony w [...], ograniczony ulicami: [...],[...],[...],[...] i [...], był przedmiotem szeregu umów dzierżawy, zawieranych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych z właścicielami poszczególnych nieruchomości (względnie z osobami nimi władającymi) pod pole antenowe. Taka sytuacja dotyczyła również spornej nieruchomości, stanowiącej współwłasność J. i J. Z.. Początkowo, wydzierżawiał ją pod realizację i utrzymanie masztów antenowych [...] stryj obu (wówczas małoletnich) współwłaścicieli – S. Z., a czego dowodem w sprawie były rejestry wypłaty należności za wydzierżawienie terenu i odszkodowań za zniszczenia plonów oraz utrudnienia w związku utrzymaniem masztów antenowych. Natomiast już za rok 1988 to J. Z. pobrał odszkodowanie za grunt zajęty pod urządzenia antenowe i za utrudnienia związane z obniżką plonów, spowodowanych usytuowaniem urządzeń (vide: wykaz odszkodowań przysługujących posiadaczom gruntów sporządzony przez inż. J. U. z dnia 15 marca 1989 r., dołączony do pisma z dnia 3 kwietnia 1989 r. kierowanego do Wydziału Administracyjno-Budżetowego w/s pocztowego przekazania rolnikom należnych im kwot z tytułu skorygowania wypłaconego przez [...] za rok 1988 odszkodowania, a także pismo kierowane do J. Z. z dnia 1 kwietnia 1989 r.).

Istnienie w/w pola antenowego dowodziły też w sprawie zdjęcia lotnicze, do których szerzej odnosił się w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki a także szereg innych dowodów z dokumentów. Przykładowo w piśmie z dnia 30 grudnia 1980 r., skierowanym przez S. Z. do [...], autor pisma twierdził, iż w 1956 r. na gruncie przez niego użytkowanym zostały zainstalowane urządzenia antenowe [...] oraz, że straty poniesione z tytułu zainstalowanych urządzeń są znacznie wyższe niż zaproponowany czynsz dzierżawczy w związku z tym wypowiada on umowę dzierżawy i oczekuje nowych warunków.

W innym natomiast piśmie, to jest z dnia 21 grudnia 1983 r. Departament Łączności z kolei informował, iż ekipa [...] Przedsiębiorstwa [...] przystąpiła do stawiania anteny koszowej na gruncie właśnie S. Z..

Jak z powyższego zatem ewidentnie wynika, m. in. na gruncie przedmiotowej nieruchomości - jeszcze przed datą jej zbycia Skarbowi Państwa – istniało owo pole antenowe [...]. Z uwagi natomiast, że – jak wynika to z akt administracyjnych – korzystanie z niego było cały czas kłopotliwe, gdyż wydzierżawiający co jakiś czas domagali się od Ministerstwa coraz wyższych różnych należności (czynszu, odszkodowań wyrównań i.t.p.) – w przypadku przedmiotowej nieruchomości - Skarb Państwa zawarł w 1993 r. wspomnianą wyżej umowę. Jej celem było więc nabycie działki nr [...] na własność po to, aby w sposób spokojny i niekonfliktowy móc z niej korzystać jako z pola antenowego. W korzystaniu z urządzeń radiowych zamyka się oczywiście pojęcie ich: konserwacji, modernizacji i ewentualnej rozbudowy, ale celem wywłaszczenia w niniejszym przypadku z całą pewnością nie była wyłącznie budowa czy rozbudowa owego pola. Z uwagi zaś, że - jak wynika z obszernych materiałów dowodowych, znajdujących się w aktach administracyjnych - w kolejnych, następujących latach (z uwagi na rozwój miasta) istnienie tego rodzaju urządzeń radiowych stało się uciążliwe dla okolicznych mieszkańców, to ostatecznie zdecydowano o wydaniu decyzji zezwalającej na rozbiórkę anten radiowych oraz linii zasilających wraz ze stalowymi konstrukcjami (decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 września 2009 r. nr [...]), a która to decyzja dotyczyła również przedmiotowej nieruchomości.

W świetle zatem tak określonego celu zawarcia umowy wywłaszczeniowej należało przyjąć, że cel wywłaszczenia został w analizowanej sprawie zrealizowany. Zbędne przy tym było także domaganie się przez skarżącego, aby organ w toku obecnie prowadzonego postępowania zwrotowego ustalał, czy cała działka, czy też tylko jej część była albo powinna być zajęta przez elementy konstrukcyjne anten. Nabywając taki a nie inny obszar gruntu, nabywca musiał bowiem w tym konkretnym przypadku uwzględniać, czy dane istotne dla funkcjonowania urządzeń radiowych, pozwalały mu na korzystanie z nich w sposób prawidłowy i niezakłócony. Ponieważ urządzenia te znajdowały się również na nieruchomościach i dodatkowo podlegały modernizacji kupujący musiał również – na bieżąco brać pod uwagę różne inne dane, w tym m. in. uwzględniać zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości oraz gruntów sąsiednich a także moc zmodernizowanych urządzeń i szereg jeszcze innych zmiennych. Urządzenia radiowe, które funkcjonują na bazie fal radiowych nie mogą być zatem traktowane jak budynki czy inne stałe obiekty architektoniczne. Właściwe ich usytuowanie i zagęszczenie ich nie jest bowiem rzeczą dowolną a uzależnione jest bardzo dużej ilości czynników.

Biorąc powyższe pod uwagę należało zatem uznać, że zarówno zarzuty procesowe oparte na art. 7 i 80 k.p.a. jak i zarzuty materialnoprawne, w postaci art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. nie były trafne. Dodać przy tym trzeba, że zarzuty materialnoprawne, oparte na art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. – już co do zasady - nie były również w tym przypadku prawidłowo określone. Wniosek o zwrot nieruchomości nie dotyczył bowiem nieruchomości wywłaszczonej, będącej przedmiotem unormowania w w/w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, a dotyczył nieruchomości zbytej w drodze umowy, zawartej pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zatem podstawą prawną dla tego rodzaju wniosku o zwrot, stanowił przede wszystkim art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., a który dopiero odsyłał do odpowiedniego zastosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy gruntowej z 1997 r.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była skuteczna i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.