Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 517/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2,  art. 2  art. 4 art. 19 ust. 1, 2a,5,6,  art. 21
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 1,  art. 2 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej oddala skargę WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania M.W. doraźnej pomocy pieniężnej ze środków budżetowych znajdujących się w jego dyspozycji.

W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że skarżący złożył wniosek o sporne świadczenie w dniu [...]r. (data wpływu) powołując się na okoliczność ponoszenia znacznych wydatków na leczenie i zakup leków. Następnie, to jest pismem z dnia [...]r. zwrócono się do wyżej wymienionego o uzupełnienie rzeczonego wniosku poprzez przedłożenie kopii zaświadczenia o przyznaniu uprawnień kombatanckich lub uprawnień wdowca po kombatancie, wydanego przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, pełnomocnika Kierownika Urzędu, ewentualnie przez ZBoWiD lub Ministerstwo Polityki Socjalnej. W odpowiedzi M.W. nadesłał jedynie kopię decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Nadesłana przezeń dokumentacja nie potwierdza natomiast, aby posiadał on uprawnienia kombatanckie, o których mowa w przywołanej ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r., a tym samym stosownie do zapisu art. 19 cytowanej regulacji, nie przysługuje mu prawo do uzyskania pomocy, o którą się ubiegał.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący powtórnie zażądał przyznania pomocy pieniężnej. Podkreślił bowiem, że był deportowany do prac przymusowych na terenie III Rzeszy, gdzie przebywał [...] lata egzystując w bardzo trudnych warunkach bytowych. Równocześnie wywiódł, że jakkolwiek nie jest kombatantem, to jednak został uznany za osobę represjonowaną i otrzymał z tego tytułu dodatek do emerytury. Nadto podał, że uskarża się na zły stan zdrowia, przebył poważne zabiegi operacyjne i pomoc finansowa jest mu niezbędna na zakup leków oraz ewentualne leczenie w ośrodku rehabilitacji bądź w sanatorium.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. oraz w oparciu o art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...]r.

W motywach rozstrzygnięcia organ orzekający wskazał, iż w wyniku ponownej analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że M.W. nie posiada uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie pomocy finansowej, wyżej wymieniony przedłożył bowiem wyłącznie kopię decyzji o przyznaniu mu świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Mając na względzie powyższe, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaakcentował, że w świetle przywołanego art. 19 ustawy o kombatantach, brak jest podstaw do przyznania mu żądanej pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.W. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku i o przyznanie mu pomocy pieniężnej na dofinansowanie zakupu leków oraz leczenia w ośrodku rehabilitacji lub sanatorium. Skarżący raz jeszcze podkreślił, że przez okres [...] lat przebywał w N. na pracach przymusowych, został uznany za osobę represjonowaną i pobiera z tego tytułu dodatek do emerytury. Nadto powtórnie podniósł, że uskarża się na liczne schorzenia, przebył w ostatnim okresie kilka zabiegów operacyjnych, od [...] roku życia jest [...] i wszystko to stanowi skutek trudnych warunków, w jakich żył podczas deportacji do III Rzeszy. Dodatkowo strona zaznaczyła, że zwracała się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o to, aby w przypadku odmowy przyznania pomocy przekazał jej wniosek Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie. Organ orzekający nie ustosunkował się jednak w żaden sposób do tego żądania.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ orzekający podkreślił, że ustawa o kombatantach, poza uprawnieniem do otrzymywania stałych dodatków wypłacanych wraz ze świadczeniem emerytalno-rentowym, przewiduje możliwość przyznania osobie posiadającej uprawnienia kombatanckie lub wdowy (wdowca) po kombatancie dodatkowej pomocy pieniężnej w przypadku zaistnienia szczególnie trudnej sytuacji bytowej (art. 19 ust. 6 cytowanego aktu prawnego). Czym innym są natomiast uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), której beneficjenci otrzymują wyłącznie comiesięczny dodatek do emerytur i rent w zróżnicowanej wysokości.

W świetle powyższego organ orzekający wskazał, że z przedłożonej przez skarżącego w toku postępowania decyzji administracyjnej z dnia [...]r., nr [...] wynika, iż na jej mocy uzyskał on uprawnienia osoby deportowanej do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Jakkolwiek jednak bezspornym jest, że wyżej wymieniony był ofiarą represji hitlerowskich, to wnioskowana pomoc pieniężna nie może zostać mu udzielona, gdyż przysługuje ona wyłącznie osobom posiadającym uprawnienia, o których mowa w ustawie o kombatantach.

Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnioskował o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Skarżący, pismem z dnia [...]r. został poinformowany o wspomnianym wniosku z równoczesnym pouczeniem, że sprawa będzie podlegała rozpoznaniu w tym trybie, jeżeli w terminie 14 dni od otrzymania niniejszego zawiadomienia nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Rzeczone pismo doręczone zostało M.W. w dniu [...]r., a zatem wyznaczony w jego treści termin upłynął z dniem [...]r. W terminie tym skarżący nie zażądał skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie a w konsekwencji zachodzą przesłanki do rozpoznania jej w trybie, o którym mowa w art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. Należy wprawdzie zwrócić uwagę, że później, to jest w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (złożonym do Sądu w dniu [...]r.) wyżej wymieniony zamieścił sformułowanie: "proszę o wezwanie mnie na rozprawę". Skoro jednak omawiane żądanie zostało zgłoszone na długo po upływie terminu, o którym strona została poinformowana w stosownym zawiadomieniu, to w świetle art. 119 §2 p.p.s.a., nie mogło ono zostać uwzględnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa.

Problematyka dotycząca świadczenia, o które ubiegał się skarżący, uregulowana została w art. 19 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Stosownie zatem do treści ust. 1 tego przepisu, kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych - może być przyznana doraźna lub okresowa pomoc pieniężna. Pomoc taka może być również udzielona na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej, a w stosunku do niewidomych oraz ciężko poszkodowanych inwalidów - kosztów zakupu innego, ułatwiającego pracę i życie, sprzętu pomocniczego. Prawo do ubiegania się o wspomnianą pomoc przysługuje również wdowom lub wdowcom - emerytom, rencistom lub inwalidom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych (ust. 2a cytowanego unormowania).

Zasady przyznawania rzeczonego świadczenia ustalone zostały w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 17 kwietnia 1998 r. w sprawie kryteriów, form i trybu przyznawania i udzielania pomocy pieniężnej z Państwowego Funduszu Kombatantów (Dz. U. Nr 53, poz. 334), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 19 ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek kombatanta, innej osoby uprawnionej lub osoby, o której mowa w ust. 2a, może jednak przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach, niż określone w cytowanym rozporządzeniu (art. 19 ust. 6 ustawy o kombatantach).

Brzmienie przywołanych wyżej przepisów nie budzi wątpliwości co do tego, że krąg osób uprawnionych do uzyskania pomocy pieniężnej ze środków budżetowych pozostających w dyspozycji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych obejmuje kombatantów, wdowy (wdowców) po kombatantach bądź osoby uprawnione w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.

Zgodnie przy tym z art. 21 cytowanej ustawy, określone w niej uprawnienia przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2 omawianego przepisu, w którym zawarty został katalog przesłanek negatywnych.

Trzeba tu wyjaśnić, że za działalność kombatancką (art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach) uznaje się:

- pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie,

- uczestniczenie w ramach polskich formacji i organizacji wojskowych w I wojnie światowej, w powstaniach narodowych i walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej,

- pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945,

- pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939-1945, z wyjątkiem formacji Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (NKWD) oraz innych specjalnych formacji, które prowadziły działalność przeciwko ludności polskiej,

- pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej,

- uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,

- uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945.

Działalnością równorzędną z działalnością kombatancką (art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.) jest:

- pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956,

- udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych,

- prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży,

- dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci,

- zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945,

- uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców,

- czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu,

- poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych.

Z mocy art. 3 ustawy o kombatantach, do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania:

- w niewoli lub obozach internowanych oraz w obozach podległych Głównemu Zarządowi do Spraw Jeńców Wojennych i Internowanych (GUPWI) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, i obozach podległych Wydziałowi Obozów Kontrolno-Filtracyjnych NKWD a od marca 1946 r. MWD ZSRR, spowodowanego działalnością kombatancką, o której mowa w art. 1 ust. 2,

- w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2.

Represjami w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach są natomiast okresy przebywania:

- z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

- z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach,

- z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR,

- w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. stosuje się nadto do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych Sąd uznał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie podjęte zostało zgodnie z obowiązującym prawem. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby wobec M.W. wydana została decyzja administracyjna potwierdzająca prowadzenie przezeń działalności kombatanckiej, działalności zrównanej z działalnością kombatancką bądź fakt podlegania represjom w rozumieniu cytowanych przepisów ustawy o kombatantach.

W odpowiedzi na stosowne wezwanie skarżący przedłożył wprawdzie kopię decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., nr [...] (karta nr [...] akt administracyjnych). Trzeba jednak podkreślić, że decyzja ta nie rozstrzygała o przyznaniu mu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności wymienionej w art. 1 ust. 2, art. 2 lub art. 4 ustawy o kombatantach, lecz przyznawała mu jedynie prawo do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

W treści wspomnianej decyzji podano, iż skarżącemu przyznano rzeczone świadczenie w związku z deportacją do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy. Jakkolwiek jednak okoliczność taka stanowi represję na gruncie art. 2 pkt 2 lit. a) przywołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r., to jednak wbrew twierdzeniom strony, otrzymanie świadczenia pieniężnego z tego tytułu nie oznacza, że została ona uznana za osobę podlegającą represji w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach, a tym bardziej w żadnym razie nie powoduje nabycia przez nią uprawnień wynikających z rzeczonego aktu prawnego.

W tym stanie rzeczy, podnoszona przez M.W. argumentacja dotycząca ciężkiej sytuacji życiowej i złego stanu zdrowia spowodowanego prześladowaniami, jakich doznał podczas deportacji oraz trudnymi warunkami, w których bytował w okresie powojennym, nie mogła odnieść skutku. Skarżący nie mieści się bowiem w kręgu osób uprawnionych do otrzymania spornego świadczenia, ustalonym przepisami ustawy o kombatantach, a w rezultacie orzekający w sprawie organ był zobligowany odmówić uwzględnienia zgłoszonego przezeń w tym zakresie wniosku.

Zważywszy wszystkie przywołane wyżej okoliczności, Sąd, działając na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 120 cytowanej regulacji, orzekł jak w sentencji wyroku.