Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 145/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-03-13 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek
Powołane przepisy: article: art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2010 r. postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.) z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług E. P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z oświadczenia zawartego w złożonym wniosku wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i trojgiem dzieci w wieku 20, 18 i 16 lat. Miesięczny dochód rodziny stanowi kwota 33.500,00 zł netto uzyskiwana z wynajmu – 1.100 zł netto, z gospodarstwa rolnego – 24.000,00 zł netto oraz dopłat obszarowych 8.400,00 zł netto. Skarżąca jako posiadany majątek wykazała dom wielkości ok. 50m² wartości ok. 50.000,00 zł, budynek mieszkalny w stanie surowym wielkości ok. 150 m² wartości ok. 70.000,00 zł, gospodarstwo rolne wielkości 42 ha wartości 420.000,00zł, 2 ciągniki rolnicze o łącznej wartości ok. 300.000,00zł, siewnik – wartości 45.000.00zł, kombajn – wartości 150.000,00zł, pług obrotowy wartości 100.000,00zł, glebogryzarki, przyczepa wartości 250.000,00zł oraz hodowlę bydła 60 szt. wartości ok. 145.000,00zł. Jako zobowiązania i stałe miesięczne wydatki skarżąca wskazała raty kredytów 24.700,00 zł, opłaty leasingowe – 2.300,00 zł, opłaty za dzierżawę – 6.600,00 zł, energię elektryczną 350,00 zł, gaz – 50,00 zł, wyżywienie i opierunek – 1.500,00 zł, opłaty telefonów – 300,00 zł, dojazdy dzieci do szkół – 210,00 zł, podatki gruntowe – 850,00 zł, opłaty KRUS – 520,00 zł.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że dochody z gospodarstwa rolnego wystarczają na pokrycie bieżących stałych wydatków miesięcznych, a poniesienie dodatkowych kosztów z tytułu opłat sądowych zdestabilizuje napiętą równowagę ekonomiczną jej gospodarstwa domowego. Skarżąca oświadczyła, że konieczność wniesienia opłat sądowych w sposób znaczący wpłynie na zagrożenie płynności finansowej prowadzonych gospodarstw rolnych. Wskazała, że z bilansu pomiędzy uzyskiwanymi dochodami, a ponoszonymi wydatkami wynika strata. Oświadczyła, że co miesiąc negocjuje z bankami terminy rat kredytowych i często korzysta z pomocy rodziny oraz znajomych.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U.2016.718) dalej: ustawy p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na wstępie należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych.

Natomiast strona ubiegająca się przed Sądem Administracyjnym o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udowodnienie przez wnioskodawcę tych okoliczności daje podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Jeżeli pokrycie kosztów postępowania sądowego może spowodować, że strona postępowania nie będzie mogła uiścić opłat za usługi konieczne do prawidłowej egzystencji czy kupić żywności należy przyznać stronie prawo pomocy w zakresie pełnym lub częściowym.

Prawo pomocy nie ma jednak charakteru swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Zwrócić bowiem należy uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.

Oceniając całokształt okoliczności w sprawie uznać należało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z istoty regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Tymczasem badając sytuację majątkową skarżącej nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że nie jest ona w stanie opłacić kosztów sądowych.

Zwolnienie od kosztów sadowych, którego domaga się skarżąca, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Bezspornie do żadnej z wymienionych grup społecznych skarżąca nie należy, a jej sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze skarżąca i jej rodzina mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – posiadają dom wielkości 50 m², posiadają majątek ruchomy oraz nieruchomości znacznej wartości - łącznie ok. 1.530.000,00zł. Ponadto przedstawiając sytuację majątkową skarżąca wykazała, że wraz z mężem uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 33.500 zł netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny, domu, gospodarstwa, rat kredytu skarżąca określiła na kwotę ok. 37.380 zł

Zdaniem orzekającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za uzasadniony, w sytuacji gdy poniesienie kosztów sądowych skutkowałoby ograniczeniem wydatków na konieczne utrzymanie, a więc na zaspokojenie podstawowych potrzeb socjalnych. Przy czym wysokość wydatków, nawet na te najbardziej podstawowe cele, takie jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media musi mieścić się w kwotach, które są ponoszone w przeciętnym gospodarstwie domowym. Powyższych wymogów, które uzasadniałyby zwolnienie od kosztów sądowych, skarżąca nie spełnia.

Za zasadnością wniosku nie przemawia również powoływanie się przez stronę skarżącą na spłatę kredytu. W tym miejscu podkreślić należy, że fakt spłaty zobowiązań kredytowych nie jest argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację finansową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Spłata kredytów nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).

Wyjaśnić należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawczyni za punkt odniesienia uzasadnione jest przejęcie przede wszystkim wartości wpisu od skargi – stanowi on bowiem zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie winien wynieść kwotę 100zł, a wpisy od 37 wniesionych przez skarżącą skarg winny stanowić łącznie kwotę 4.515,00 zł i to właśnie tę wartość, zdaniem orzekającego, należało przyjąć za podstawę oceny zdolności strony w partycypowaniu w kosztach sądowych. Mając na względzie wysokość miesięcznych dochodów oraz wartość majątku skarżącej i jej rodziny zauważyć należy, że kwota ta stanowi zaledwie niewielką część tych dochodów oraz ułamek procenta wartości posiadanego majątku i w ocenie orzekającego jest to kwota, wbrew twierdzeniom skarżącej możliwa przez nią do poniesienia.

Pomimo twierdzeń skarżącej, że poniesienie kosztów sądowych zdestabilizuje napiętą równowagę ekonomiczną jej gospodarstwa domowego oraz wpłynie znacząco na zagrożenie płynności finansowej prowadzonych gospodarstw rolnych, przedstawione przez skarżącą okoliczności (dochody, majątek, wydatki) świadczą o tym, że sytuacja materialna jej rodziny jest stabilna i że posiada ona dostateczne środki na zapewnienie sobie i rodzinie minimum egzystencji.

Podkreślić również należy, że ponoszenie kosztów sądowych nie wiąże się z dodatkowym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego tak, jak chociażby w przypadku rat kredytowych, obowiązek ten zwykle sprowadza się do jednorazowego uiszczenia opłaty. Stosownie natomiast do postanowień art. 200 ustawy p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji stronie skarżącej przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.

Uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę wszystkie te okoliczności uznać należało, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.