Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 95/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 par. 4, art. 134, art. 135, art. 3 par. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 29 par. 1 i 2, art. 34 par. 4, art. 59 par. 1 pkt 2, art. 27 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 83c ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędziowie NSA: Jan Rudowski (sprawozdawca), Aleksandra Wrzesińska–Nowacka, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt I SA/Ke 400/07 w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, 2) odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt I SA/Ke 400/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 czerwca 2007 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji w sprawie ze skargi M. J. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 27 lutego 2007 r. skarżący złożył zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wystawionych w dniu 18 grudnia 2006 r. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w B. (zw. dalej w skrócie: KRUS), obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres IV 1997 r., I 1999 r., III 1999 r., IV 1999 r. oraz I-II 2000 r. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela Prezesa KRUS, organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r. odmówił uznania zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny drugiej instancji uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji zwrócił się do wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, wskazując że winien ustosunkować się do przedstawionych przez stronę dokumentów. Postanowieniem z dnia 14 maja 2007 r. Prezes KRUS odrzucił zarzuty. Wobec powyższego organ egzekucyjny pierwszej instancji postanowieniem z dnia 25 maja 2007 r. odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w K. podniósł, że podstawą zgłoszonych przez skarżącego zarzutów była kwestia istnienia zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skoro wierzyciel uznając, że należności objęte tytułami wykonawczymi są wymagalne i uzasadniając swoje stanowisko pismem odrzucił zgłoszone zarzuty, prawidłowe jest stanowisko organu pierwszej instancji związanego stanowiskiem wierzyciela. Dodatkowo organ podniósł, że podstawą dochodzonych należności jest orzeczenie z dnia 25 sierpnia 2000 r., zaś organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zw. dalej w skrócie: u.p.e.a. bada z urzędu dopuszczalność egzekucji.

W skardze podatnik podniósł, że w postępowaniu pominięto fakt, iż naliczono mu składkę na ubezpieczenie społeczne za okres, co do którego przedłożył dokumenty stwierdzające jego zatrudnienie, przebywanie na zasiłku dla bezrobotnych, pobieranie renty rodzinnej po zmarłej żonie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wnosił o jej oddalenie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że jest ona uzasadniona, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 51 ustawy o z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) zw. dalej w skrócie: ustawą o ubezpieczeniu rolników, egzekucję należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników prowadzi się w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zapis ten oznacza, że do rozpoznania zarzutów ma zastosowanie przepis art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a. stanowiący, iż zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela. Zgodnie z art. 34 § 2 powołanej ustawy na postanowienie wierzyciela przysługuje zażalenie. Należy podnieść, że przepisy ustawy o ubezpieczeniu rolników nie zawierają unormowania analogicznego do art. 83c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm. ), że od wydanego w trakcie postępowania egzekucyjnego stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Pomimo jednoznacznego unormowania zawartego w art. 34 § 2 u.p.e.a., postanowienie z dnia 14 maja 2007 r., którym wierzyciel – Prezes KRUS odrzucił zarzuty skarżącego, zawiera pouczenie, że nie przysługuje na nie zażalenie. W konsekwencji organ egzekucyjny rozpoznał zarzuty mimo braku ostatecznego stanowiska wierzyciela.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że w sytuacji gdy egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela, organ bada z urzędu tylko dopuszczalność egzekucji, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Brak uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oznacza, że zarzut zobowiązanego oparty na twierdzeniu, że obowiązek nie istnieje, nie może być uwzględniony przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy wierzyciel w wypowiedzi udzielonej w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. nie potwierdził tego zarzutu, a brak jest innych podstaw merytorycznych do uwzględnienia zarzutu z urzędu. Oznacza to, że organ egzekucyjny związany stanowiskiem wierzyciela jest obowiązany do sprawdzenia czy wierzytelność jeszcze istnieje.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że podstawą zgłoszonych przez skarżącego zarzutów była kwestia istnienia zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zarówno wierzyciel jak i organy egzekucyjne ograniczyły rozpoznanie zarzutu do podniesionych przez skarżącego okoliczności wynikających z przedłożonych świadectw pracy, zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy w okresie, w którym był zarejestrowany jako bezrobotny, decyzji przyznającej rentę rodzinną oraz przyznającej świadczenia emerytalne. Organy nie zbadały czy nie wystąpiła inna podstawa merytoryczna uwzględnienia zarzutu z urzędu m.in. czy nie nastąpiło przedawnienie należności. Uchybienie to może mieć wpływ na rozstrzygnięcie biorąc pod uwagę, że tytuł wykonawczy został wystawiony 18 grudnia 2006 r., zaś postępowanie dotyczy należności m.in. za lata 1997, 1999.

Należy ponadto podnieść, że istnieje rozbieżność co do okresu za jaki zostały wystawione tytuły wykonawcze w rozstrzygnięciach organów. Z uzasadnienia postanowienia Prezesa KRUS wynika, że wystawionymi tytułami egzekucyjnymi objęto okresy IV kwartał 1997 r., I kwartał 1999 r., III kwartał 1999 r., II kwartał 2000 r., z postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji, że dotyczą one należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres kwiecień 1997 r., styczeń, marzec, kwiecień 1999 r., oraz styczeń, luty 2000 r. Rozstrzygniecie organu odwoławczego wskazuje, że tytuł dotyczy należności za okres IV 1997 r., I 1999 r., III 1999 r., I-II 2000 r., nie precyzując czy chodzi o kwartał, czy o miesiąc. Analiza samych tytułów wykonawczych nie pozwala jednoznacznie stwierdzić jaką jednostką czasu miesiącem czy kwartałem posługuje się wierzyciel. Obowiązkiem organu egzekucyjnego było zbadanie czy tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo, czy wskazany w pkt 32, 42, 52, 62 okres został prawidłowo oznaczony, zgodnie z orzeczeniem z dnia 25 sierpnia 2000 r.

Rozpoznając ponownie sprawę organ na wstępie zbada czy tytuły wykonawcze spełniają wymogi określone w art. 27 § 1 u.p.e.a., a w przypadku pozytywnej oceny rozpozna zarzuty po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik Dyrektora Izby skarbowej w K. zarzucając naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. polegające na błędnej konstatacji Sądu, że na postanowienie wierzyciela, tj. Prezesa KRUS – w sprawie zarzutów, na prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne rolników – "przysługuje zażalenie". Sąd pierwszej instancji naruszył dyspozycję art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu rolników pomijając go przy rozpoznaniu sprawy. Tym samym pominięto art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. polegające na nieuprawnionym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że "organ egzekucyjny naruszył art. 34 § 4 u.p.e.a." Przyjęto błędnie, że w sprawie przysługiwało zażalenie. W ocenie autora skargi kasacyjnej organ egzekucyjny nie był zobowiązany do zastosowania w tej sprawie przepisu art. 34 § 2 powyższej ustawy i tym samym nie jest prawdziwe twierdzenie Sądu, że organ egzekucyjny nie uzyskał ostatecznego stanowiska wierzyciela. Nie ma w tym przypadku mowy o naruszeniu prawa przez organ egzekucyjny i to w stopniu, jaki przyjął Sąd pierwszej instancji – przywołując błędnie za podstawę swego wywodu przesłankę wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a.,

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. – polegające na tym, że w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd dokonując wyjaśnienia motywów prawnych rozstrzygnięcia – na stronie trzeciej uzasadnienia – podzielił wyraźnie stanowisko organu, co do właściwej interpretacji art. 29 § 1 u.p.e.a., a następnie podkreślił, że "organ egzekucyjny, jakkolwiek związany stanowiskiem wierzyciela jest zobowiązany do sprawdzenia czy wierzytelność jeszcze istnieje". W ocenie pełnomocnika są to twierdzenia wzajemnie się wykluczające.

Pismem, które wpłynęło do Sądu pierwszej instancji w dniu 3 stycznia 2008 r. skarżący wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawierała usprawiedliwione podstawy, a zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 29 § 1, art. 34 § 4 u.p.e.a. i art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należało uznać za trafne. Wbrew temu co przyjął w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nie można było dopatrzyć się naruszenia w postanowieniu wydanym przez egzekucyjny organ odwoławczy wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w skrócie u.p.e.a.) w zakresie rozpoznania zarzutów z uwzględnieniem stanowiska wierzyciela. Ponadto wskazując brak ostatecznego w administracyjnym toku instancji postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela Sąd pierwszej instancji pominął regulację art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączającego tryb zażaleniowy w tego rodzaju sprawach. Ponadto wskazując dalsze kierunki postępowania Sąd pierwszej instancji nakazał prowadzenie postępowania w sprawie oceny zarzutów zobowiązanego organowi egzekucyjnemu w zakresie zastrzeżonym dla wierzyciela.

Zgodnie z treścią objętego zarzutami skargi kasacyjnej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania (inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ oraz stwierdzenia nieważności – art. 145 § 1 pkt 2) w takim stopniu, iż mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przepis ten zatem normuje powinność wydania oraz treść rozstrzygnięcia sądu administracyjnego pierwszej instancji w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo błędnej wykładni tych przepisów (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 210-211).

Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego, materialnego lub procesowego. Sąd uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie musi wykazać, że gdyby nie było stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne (por. J.P. Tarno, op. cit., s. 211 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 305).

Ocena prawna prowadząca sąd do stwierdzenia istnienia podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego z powodów podanych w omówionym przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powinna stanowić element uzasadnienia wyroku. Ponadto w tym uzasadnieniu, zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a., sąd powinien podać wskazania co do dalszego postępowania. Przedstawienie w uzasadnieniu wyroku przesłanek, jakim kierował się sąd obok tego, że stanowi gwarancję, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, to również umożliwia sądowi odwoławczemu ocenę czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji były trafne.

W przypadku braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w takim stopniu, iż mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy i jeżeli w sprawie brak jest innych podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku ze względu na treść omówionych przepisów oraz kierując się treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku stwierdzić należy, iż w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze – nie można zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji, iż przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. może stanowić podstawę do oceny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stosownie bowiem do tego przepisu organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Badanie to obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie (por. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wyd. Unimex 2005, s. 295). Organ egzekucyjny nie jest natomiast uprawniony do badania "zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym" (druga część art. 29 § 1 u.p.e.a. po średniku). To wyraźne wyłączenie dopuszczalnego zakresu badania tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny na etapie jego skierowania przez wierzyciela w sposób jednoznaczny potwierdza, iż badanie to ma charakter formalny. W przeciwnym przypadku organ egzekucyjny orzekałby o meritum sprawy, a to należy do organu wydającego rozstrzygnięcie będące podstawą egzekucji administracyjnej. Badanie na tym wstępnym etapie postępowania przez organ egzekucyjny czy zobowiązanie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne wygasło prowadziłoby do wkroczenia w sferę merytorycznej oceny podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Omawiany przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. nakazuje przyjęcie istnienia obowiązku wszczęcia egzekucji administracyjnej nawet wtedy, gdyby postępowanie miało być zarazem potem umorzone (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. mogło nastąpić wyłącznie na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego. Okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego z tych powodów mogą być podane przez zobowiązanego w zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny nie może zatem uwzględnić z urzędu tego rodzaju okoliczności uzasadniających umorzenie egzekucji, które mogą być zgłoszone jedynie w zarzutach zobowiązanego (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) lub też wynikać z żądania wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 2 lub 9 w związku z § 4 u.p.e.a.). Również rozpatrując zarzuty zobowiązanego organ egzekucyjny stosownie do przepisu art. 34 § 1 u.p.e.a. jest związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie podstaw wskazanych w przepisie art. 33 pkt 1 tej ustawy.

Treść przytoczonych przepisów wyklucza możliwość uznania braku związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, co do tych samych okoliczności w fazie badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej.

Uchylając postanowienia organów egzekucyjnych ze względu na brak pełnej wypowiedzi wierzyciela czy zobowiązanie objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi nie wygasło na skutek przedawnienia oraz wskazując obowiązek zbadania tej okoliczności przez organ egzekucyjny (s. 4 uzasadnienia) Sąd naruszył wskazane przepisy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 29 § 1 i 2 i art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a.). Ponadto do naruszenia w tym zakresie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. doszło na skutek przedstawienia sprzecznych tez w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Mianowicie na stronie 2 trafnie odczytano treść przepisu art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a. odnośnie związania organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela, a następnie na stronie 4 wskazano na obowiązek oceny zarzutów zobowiązanego w zakresie zastrzeżonym dla wypowiedzi wiążącej wierzyciela. Związanie w tej części oceną prawną wyroku (art. 153 p.p.s.a.) prowadziło do wkroczenia przez organ egzekucyjny w materię zastrzeżoną dla wierzyciela, a tym samym prowadzenia postępowania z naruszeniem omawianych zasad.

Dostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji tego rodzaju braków w postanowieniu wierzyciela wydanego na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a., co mogło wpłynąć na wynik rozpoznania zgłoszonych zarzutów uprawniało ten Sąd do zastosowania trybu orzekania wskazanego w przepisach art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. Wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi KRUS, jako wierzyciela, w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów (art. 34 § 1 u.p.e.a.) nie pozbawiał wojewódzkiego sądu administracyjnego możliwości dokonywania oceny tej wypowiedzi przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie egzekucyjnego organu odwoławczego, na mocy art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II FSK 1006/07 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA). Tak jednak nie uczynił Sąd pierwszej instancji wskazując na konieczność – w jego ocenie spornej kwestii istnienia zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników – wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny. Z podanych wcześniej powodów tego rodzaju ocena nie mogła zostać zaakceptowana.

Po drugie – wyjaśniając, że nie został wyczerpany tryb postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela (art. 34 § 2 u.p.e.a.) Sąd pierwszej instancji pominął regulację art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wbrew temu co przyjął Sąd pierwszej instancji również ten przepis miał zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, iż przepis art. 34 § 2 u.p.e.a. ustanawia ogólną regułę zaskarżania stanowiska wierzyciela w drodze zażalenia.

Od reguły tej jednak wprowadzono wyjątek w art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika wprost, że na postanowienia ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Tego rodzaju postanowienie nie podlega też kontroli sądowoadministracyjnej (por. art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). W orzecznictwie wskazano jedyną dopuszczalna drogę kontroli tego rodzaju postanowień w ramach skarg na decyzję organy egzekucyjnego, dla którego wypowiedź wierzyciela w tym niezaskarżalnym postanowieniu jest wiążąca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 474/05).

Odrębną kwestią nie podjętą w rozpoznawanej sprawie stanowi ocena zgodności tego rodzaju regulacji z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 78 Konstytucji RP zaskarżalności orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Zasada ta przyjęta została w art. 15 k.p.a. oraz jest realizowana m.in. przez przepis art. 34 § 2 u.p.e.a.

Niezależnie jednak od mogących się pojawić tego rodzaju zastrzeżeń, przepis ten miał odpowiednie zastosowanie w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników. W art. 51 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poddano jedynie egzekucję należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników trybowi postępowania egzekucyjnego w administracji. Wobec braku dalszych szczegółowych regulacji w tym zakresie należy przyjąć, że odpowiednie zastosowanie mają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). W tym zakresie mieści się w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odesłanie do przepisu art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie dostrzegają tych szczególnych regulacji Sąd pierwszej instancji uznał, iż w sprawie nie uzyskano wymaganego prawem stanowiska wierzyciela. Nie wydane zostało bowiem postanowienie właściwego organu po rozpoznaniu zażalenia, o którym mowa w art. 34 § 2 u.p.e.a. Skoro jednak tego rodzaju środek prawny został wyłączony, to nie było podstaw do takiej oceny prowadzącej dodatkowo do wniosku o konieczności uchylenia zaskarżonych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.

Po trzecie – nie budzi wątpliwości, iż obowiązkiem organu egzekucyjnego ujętym w art. 29 § 2 u.p.e.a. było zbadanie czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Dotyczyło, to w szczególności określonych w wystawionych przez wierzyciela tytułów wykonawczych okresów składkowych.

W tym zakresie nie sformułowano w skardze kasacyjnej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w tej sytuacji uprawniony do wypowiadania się w tej kwestii. Zauważyć należy jednie, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji będzie uprawniony w oparciu o akta sprawy administracyjnej do dokonania oceny czy sporządzone przez wierzyciela tytuły wykonawcze spełniały m.in. wymóg przewidziany w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a tym samym czy organ egzekucyjny wypełnił obowiązki wynikające z przepisów art. 34 § 1 i 2 tej ustawy.

Mając na względzie wszystkie przytoczone okoliczności sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie kierując się regułami określonymi w art. 207 § 2 odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów w całości. Nie uznano bowiem za uzasadnione aby podlegające wyjaśnieniu kwestie sporne pomiędzy wierzycielem z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników a organem egzekucyjnym były dodatkowym źródłem kosztów dla zobowiązanego.