Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 504/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1265
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z [...] stycznia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2020 r. Wojewoda, działając na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1482 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. G. (Skarżącej) od decyzji Starosty Ś. z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Pismem z [...] stycznia 2020 r. Powiatowy Urząd Pracy w Ś. zawiadomił A. G. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (stypendium).

Decyzją z [...] stycznia 2020 r. Starosta Ś., na podstawie art. 76 ust. 1, 2 pkt 1 oraz ust. 6, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy orzekł o obowiązku zwrotu przez A. G. nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. w kwocie [...]zł.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w okresie od [...] marca 2018 r. Otrzymała ona skierowanie na staż [...] czerwca 2018 r., staż zaś rozpoczęła od [...] lipca 2018 r. Prawo do stypendium Skarżąca nabyła na mocy decyzji wydanej [...] sierpnia 2018 r. Status osoby bezrobotnej utraciła z dniem [...] czerwca 2018 r. na podstawie decyzji Starosty z [...] kwietnia 2019 r. (znak [...]), wydanej w wyniku wznowienia postępowania, z uwagi na ujawnienie nowych okoliczności - podjęcia pracy na podstawie umowy zlecenia od [...] czerwca 2018 r. do [...] lipca 2018 r. Decyzją z [...] maja 2019 r. uchylono także decyzję o przyznaniu prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu oraz orzeczono o odmowie przyznania stypendium w okresie od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r. decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę rozstrzygnięciem z [...] czerwca 2019 r. Skarga zaś wywiedziona od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem tut. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r. (sygn. akt II SA/Bd 733/19).

Organ podniósł, że utrata statusu bezrobotnego z dniem [...] czerwca 2018 r. spowodowała brak uprawnienia Skarżącej do nabycia i pobierania stypendium z tytułu odbywania stażu, które przysługuje osobie bezrobotnej. Starosta zwrócił uwagę, że A. G. otrzymała [...] marca 2018 r. Informację dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy i zobowiązała się zawiadomić osobiście organ o wszelkich zmianach w danych przekazanych w trakcie rejestracji. Organ podkreślił też, że Skarżąca złożyła stosowne oświadczenie i została pouczona o obowiązku zawiadomienia w ciągu 7 dni urząd pracy o podjęciu zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Została ona też pouczona o zasadach zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. G. podniosła, że pracę na umowę zlecenia wykonywała przez 2 dni i bezspornie miało to miejsce przed rozpoczęciem odbywania stażu. W okresie pobierania stypendium była więc osobą bezrobotną. Odwołująca zakwestionowała nadto prawidłowość określenia w zaskarżonej decyzji 14-dniowego terminu do dokonania zwrotu świadczenia. W jej ocenie, organ nie był uprawniony do wskazywania tego terminu skoro został on uregulowany ustawowo (art. 76 ustawy stanowiącej podstawę dochodzenia zwrotu nienależnie wypłaconego stypendium).

Rozpoznając powyższe odwołanie Wojewoda wydał zaskarżoną decyzję (znak [...]) – opisaną na wstępie.

Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji i wskazał, że powodem nakazania zwrotu nienależnie pobranego stypendium było powzięcie przez organ wiadomości o tym, że Skarżąca podjęła zatrudnienie od [...] czerwca 2018 r. do [...] lipca 2018 r. - o czym nie powiadomiła urzędu pracy. Okoliczność ta, zdaniem organu, ma charakter przesądzający, a nie budzi przy tym wątpliwości, że w dniu rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy była Skarżąca pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia, jak i o obowiązku zawiadamiania organu o podjęciu pracy zarobkowej.

W ocenie Wojewody Skarżąca miała więc pełną świadomość uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania tego statusu. Wojewoda zwrócił też uwagę, że z dniem podjęcia pracy Skarżąca przestała spełniać warunek uprawniający do posiadania statusu osoby bezrobotnej, mimo to PUP wypłacał jej stypendium, które, jako świadczenie wypłacone mimo świadomego wprowadzenia w błąd Powiatowego Urzędu Pracy przez bezrobotnego, jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Wojewoda wskazał nadto na art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy z 20 kwietnia 2004r. – jako na podstawę określenia terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wojewoda podkreślił, że do zadań samorządu powiatowego należy wdawanie decyzji o obowiązku zwrotu m.in. nienależnie pobranego stypendium.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie:

- art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez przyjęcie, iż została prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia oraz, iż po jej stronie zachodziło świadome i umyślne działanie w zakresie braku zawiadomienia o podjęciu zatrudnienia,

- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 76 ust. 1 ww. ustawy poprzez orzeczenie o zwrocie stypendium z tytułu odbycia stażu w terminie 14 dni mimo braku uprawnienia organu do określenia w decyzji terminu zwrotu świadczenia.

W uzasadnieniu skargi A. G. wyraziła przekonanie, że dokonane przez organ pouczenie w momencie dokonywania rejestracji nie było wystarczające dla stwierdzenia, iż zachowała ona należytą świadomość co do nałożonych na nią obowiązków. Zwróciła uwagę, że obowiązkiem organów było pouczenie jej o okolicznościach utraty prawa do stypendium również przy okazji kierowania jej na staż – czego zaniechano. Podkreśliła także, że wykonywała czynności na umowę zlecenia jedynie przez dwa dni (praca przy inwentaryzacji) i to przed rozpoczęciem stażu. W okresie odbywania stażu i pobierania stypendium posiadała status osoby bezrobotnej. Późniejsze zaś uchylenie statusu bezrobotnej nie uchyliło skutku faktycznego w postaci odbycia przez nią stażu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167, z późn. zm) powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przepis ten umożliwia zatem Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a. sąd z urzędu stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, względnie stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach.

Z przywołanych przepisów w sposób jednoznaczny wynika, iż usunięcie zaskarżonego aktu (decyzji) z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub normy procesowe, przy czym naruszenie to musi mieć charakter kwalifikowany, to jest rażący względnie mający, bądź mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Kontrolując zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia powyższych zasad Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody utrzymująca w mocy decyzję Starosty Ś. z [...] stycznia 2020 r., którą wezwano skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (stypendium) za okres od [...] lipca 2018 r. do [...] grudnia 2018 r.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są przepisy art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej powoływanej jako " u.p.z.i.r.p.").

Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.p.z.i.r.p. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Przepis art. 76 ust. 2 u.p.z.i.r.p. definiuje zaś pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia". Zgodnie z tym przepisem (punkt 1 i 2) za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się między innymi:

1. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2. świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Powołany w zaskarżonej decyzji oraz w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako podstawa prawna dla uznania świadczenia pobranego przez Skarżącą za świadczenie pobrane nienależnie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. stanowi zatem, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

Organy I i II instancji stosując powołane wyżej przepisy ustaliły, że w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna, Skarżąca oświadczyła, że jest osobą niezatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Jednocześnie zobowiązała się do informowania Urzędu Pracy o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej - a więc również o podjęciu pracy, czego dowodzi Karta rejestracyjna - Oświadczenie bezrobotnego). Również w "Informacji dla osób bezrobotnych" została ona pouczony, że jest obowiązana zawiadomić w ciągu 7 dni Urząd Pracy m.in. o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec powyższego, w ocenie organów obu instancji, Skarżąca miała pełną świadomość uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania statusu bezrobotnego. Z powyższej okoliczności organy wywiodły, że Skarżąca świadomie nie poinformowała organu o podjęciu pracy na umowę zlecenie w okresie od [...] czerwca 2018 r. do [...] lipca 2018 r., w związku z czym, z dniem podjęcia zatrudnienia utraciła status osoby bezrobotnej i nie przysługiwało jej uprawnienie do odbywania stażu i prawo do stypendium.

W ocenie Sądu organy orzekające w stanie faktycznym niniejszej sprawy w następstwie wadliwej wykładni błędnie zastosowały powołany przepis prawa materialnego, to jest art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).

Zważyć należy, iż z brzmienia art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. wyraźnie wynika, że do uznania na jego podstawie świadczenia za pobrane nienależenie koniecznym jest łączne spełnienie trzech przesłanek. Musi bowiem dojść do wypłacenia świadczenia pieniężnego (w tym wypadku stypendium dla osoby bezrobotnej), muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do jego pobierania oraz musi zostać wykazane, że osoba bezrobotna pobierająca to świadczenie była pouczona o tych okolicznościach.

Ze sformułowania, że muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia wynika w sposób jednoznaczny, że przesłanki te muszą zaistnieć po przyznaniu danej osobie prawa do pobierania świadczenia. Skoro bowiem przesłanki te spowodować mają ustanie prawa do pobierania świadczenia, to oczywistym jawi się, że przed ich zaistnieniem prawo to musi istnieć. Inaczej mówiąc – ww. przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. dotyczy sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania.

Okoliczności, które zaistniały przed przyznaniem prawa do pobierania określonego świadczenia, a z których wynika, że świadczenie to nie powinno zostać przyznane, nie powodują ustania prawa do pobierania świadczenia lecz wskazują, że prawo to od początku przyznane zostało niezasadnie i jako takie nie mogą stanowić przesłanki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. Okoliczności takowe, to jest okoliczności wykluczające przyznanie świadczenia, a istniejące już przed jego przyznaniem, lecz nieznane bądź nieuwzględnione przez organ mogą być natomiast oceniane w kontekście ewentualnego zastosowania art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p., zgodnie z którym świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Ewentualne wystąpienie przesłanek uzasadniających uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p. nie było jednakże badane przez orzekające w sprawie organy, co powoduje, że nie może być przedmiotem oceny ze strony sądu administracyjnego, który to sąd nie zastępuje organów administracji w orzekaniu, a jedynie kontroluje ich działanie.

Podsumowując wskazać należy, iż aby na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., na który powołały się orzekające w sprawie organy można było uznać, że doszło do nienależnego pobrania świadczenia pieniężnego, muszą już po przyznaniu świadczenia zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do jego pobierania.

W tym miejscu podnieść należy, że tutejszy Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 733/19 oddalił skargę A. G. skierowaną przeciwko decyzji Wojewody w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] czerwca 2018 r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy niepodważalne jest ustalenie, że z uwagi na podjęcie zatrudnienia w okresie od [...] czerwca 2018 r. do [...] lipca 2018 r., o którym Skarżąca niewątpliwie powinna była zawiadomić Urząd Pracy, utraciła ona status osoby bezrobotnej. Jednakże w momencie przyznawania jej prawa do stypendium (decyzja z [...] sierpnia 2018 r.) stała się ona na nowo osobą faktycznie bezrobotną. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że w okresie pobierania tegoż świadczenia pieniężnego zaszły okoliczności powodujące utratę prawa do jego pobierania w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że z akt sprawy wyraźnie wynika i organy orzekające nie kwestionują faktu, że Skarżąca podjęła odbywanie stażu dla bezrobotnych od [...] lipca 2018 r. – tj. po zakończeniu zatrudnienia.

W ocenie Sądu w powyższych okolicznościach sprawy nie wystąpiły przesłanki do żądania zwrotu przez Skarżącą nienależnie pobranego świadczenia w oparciu o art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. Zaskarżoną decyzją naruszono zatem ww. przepis prawa materialnego. Organy obu instancji, w ocenie Sądu, naruszyły również przepisy postępowania administracyjnego – art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem dostatecznie, czy w sprawie zaistniały podstawy do uznania pobranego przez Skarżącą stypendium za świadczenie pobrane nienależnie. Przede wszystkim brak w aktach ustaleń odnośnie świadomości Skarżącej przy wprowadzeniu organów w błąd. Ten zamiar - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/16 (dostępny na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) - należy w sposób niebudzący wątpliwości ustalić. W postępowaniu nakazującym zwrot świadczenia nienależnie pobranego organ jest przede wszystkim zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony, a zatem wykazania umyślnego zachowania strony ukierunkowanego na wprowadzenie organu w błąd. Zwrócić bowiem należy uwagę na różnicę pomiędzy świadczeniem nienależnym, a świadczeniem nienależnie pobranym, pierwsze z nich - jest świadczeniem któremu brak jest podstawy jego przyznania, drugie natomiast jest świadczeniem, pobraniu którego towarzyszyło zawinione działanie beneficjenta (który, działając w złej wierze, miał świadomość nienależności pobrania). Zachowanie takie organy powinny wykazać w swym postępowaniu dowodowym.

W niniejszej sprawie organy przyjęły, że zawinienie Skarżącej wynika z faktu pouczenia jej o okolicznościach uzasadniających utratę statusu bezrobotnego, co wynika z kolei z zapoznania się z Informacją dla osób bezrobotnych. Organy wobec powyższego uznały, że Skarżąca została prawidłowo pouczona o swoich obowiązkach z czego wywiodły dalej, iż jej działanie było nie tylko zawinione, ale i obarczone celowym działaniem zmierzającym do świadomego wprowadzenia organu w błąd. Sąd zwraca jednak uwagę, że oświadczenie bezrobotnego skierowanego do odbycia stażu (k. 15 akt adm.), podpisane przez Skarżącą [...] czerwca 2018 r., jak i skierowanie do odbycia stażu (k. 17 akt adm.) takiego stosownego pouczenia nie zawiera. Podkreślenia wymaga również to, iż złożenie wyżej wskazanego oświadczenia wymagało od Skarżącej spełnienia określonych kryteriów – w tym niepozostawania w zatrudnieniu oraz bycie osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP - przy czym pod uwagę powinien być brany stan na dzień podpisania oświadczenia, w związku z czym uznać należy, że Skarżąca kryteria spełniła, bowiem w tym okresie nie była stroną umowy zlecenia, nie nastąpił zatem zbieg dochodów uzyskiwanych ze stypendium z dochodami uzyskiwanym z tytułu umowy zlecania. Z udzielonych Skarżącej pouczeń nie wynika ponadto wprost, kiedy stypendium uznaje się za nienależnie pobrane.

Przytoczyć w tym miejscu można rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie poczynione w wyroku z [...] maja 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 378/16, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że: "trudno wymagać od osoby bezrobotnej, aby zapoznając się z informacją wręczoną wraz ze skierowaniem do odbycia stażu, miała na względzie treść bardzo obszernego pouczenia otrzymanego prawie dwa lata wcześniej w związku z uznaniem jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i następnie na tej podstawie miała orientację co do ciążących na niej obowiązków. Osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie do tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego. Ponadto treść udzielonych stronie pouczeń należy oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że ustawa o promocji zatrudnienia nie zawiera sformułowanego wprost stwierdzenia, że nienależnym świadczeniem pieniężnym jest stypendium wypłacane osobie bezrobotnej skierowanej do odbycia stażu, która podjęła, w okresie pobierania stypendium, zatrudnienie lub inną pracę zarobkową."

Jeszcze raz należy podkreślić, że kwestia nieujawnienia przez Skarżącą zawarcia umowy zlecenie miała niewątpliwie wpływ na okoliczność zarejestrowania Skarżącej, jako bezrobotnej i prawidłowość podjęcia decyzji o utracie statusu bezrobotnej. Rozważenia wymagało jednak w okolicznościach kontrolowanej sprawy natomiast to - czy podjęcie pracy przed skierowaniem na staż i nieujawnienie tej okoliczności przed podjęciem stażu, może stanowić argument przemawiający za uznaniem, że jest to świadome wprowadzenie organu w błąd.

Analiza przepisów ustawy wskazuje, że do zrekonstruowania normy prawnej, w myśl której bezrobotny skierowany do odbycia stażu i otrzymujący z tego tytułu stypendium, jest obowiązany w razie podjęcia nawet wcześniej i zakończenia zatrudnienia do zwrotu pobranego stypendium, jako świadczenia nienależnego, niezbędna jest wykładnia przepisów ustawy: art. 2 ust. 1 pkt 2 (zawierającego definicję bezrobotnego), art. 53 ust. 1 (stwierdzającego, iż bezrobotnego można skierować do odbycia stażu), art. 53 ust. 6 (wskazującego, iż bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium), art. 76 ust. 1 (przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i art. 76 ust. 2 pkt 2 (zawierającego definicję nienależnie pobranego świadczenia). Dopiero w rezultacie wykładni tych przepisów można wyprowadzić normę prawną stanowiącą, że jeżeli bezrobotny skierowany do odbycia stażu podjął wcześniej zatrudnienie, o czym nie poinformował organu, to przestaje spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.z.i.r.p., co skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu (co wynika z treści art. 53 ust. 6), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Jeżeli pomimo to osoba nie mająca statusu bezrobotnego pobiera to stypendium, to staje się ono wówczas świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. W związku z tym, informacja w tym zakresie kierowana dla bezrobotnego kierowanego do odbycia stażu powinna być - jasna i precyzyjna. Brak takiego pouczenia oznacza, że obowiązek dokonania powyższej wykładni przepisów ustawy o promocji zatrudnienia został przerzucony na bezrobotnego, który nie musi posiadać umiejętności interpretacji przepisów prawa. O prawidłowym pouczeniu można mówić dopiero wtedy, gdy organ poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, aby stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe, aby pouczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności, w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów, które zgodnie przyjmują, że użyte w art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p. określenie, iż pobierający świadczenie musi być pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do jego pobierania nie oznacza dokonania jakiekolwiek pouczenia, lecz pouczenia zrozumiałego dla adresata. Zatem informacje niezrozumiałe, niepełne, wymagające dokonywania swoistych interpretacji ich treści nie stanowią pouczenia, o jakim mowa w ustawie. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że osoba kierowana do odbycia stażu powinna otrzymać nowe pouczenie o swoich prawach i obowiązkach w pełnym zakresie, obejmującym wszystkie przepisy normujące jej sytuację prawną, zwłaszcza odnośnie do tych obowiązków, których zaniedbanie skutkuje tak poważną sankcją, jak obowiązek zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego.

W realiach rozpoznawanej sprawy obowiązkiem organów było dokonanie wnikliwej oceny treści i sposobu przedstawiania pouczeń (możliwości ich zrozumienia, odniesienia do aktualnej konkretnej sytuacji) oraz późniejszego zachowania Skarżącej. Organy obu instancji nie wypełniły tego obowiązku zgodnie z wymogami prowadzenia postępowania administracyjnego.

Uznając zatem, że organy dokonały błędnej wykładni art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., a także naruszyły wyższej wskazane przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić wydane w sprawie decyzje. Wskazania co do dalszego postępowania wprost wynikają z wykładni art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.i.r.p., zwłaszcza w zakresie zwrotu, "jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia".

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji publicznej zobowiązany będzie uwzględnić wyżej przedstawioną ocenę prawną, a mając na uwadze konieczność uwzględnienia subiektywnej przesłanki, powinien rozważyć celowość przesłuchania Skarżącej dla jednoznacznego ustalenia jej świadomości negatywnego działania, jego skutków oraz intencji.

Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.