Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1068/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (ŚPWIS) utrzymał w mocy decyzję z [...] r. nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w D., którą odmówił stwierdzenia u E. G. (dalej wnioskodawczyni, skarżąca) choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (ZCN), wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869, dalej rozporządzenie). Orzeczenie wydano w związku z kolejnym wyrokiem WSA w Gliwicach z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt IVSA/Gl 646/17 oraz wyrokiem z 11 kwietnia 2019 r. o sygn. III SAB/Gl 1/19.

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżąca wnioskiem z 21 lipca 2009 r. wystąpiła o stwierdzenie choroby cieśni w obrębie nadgarstka ręki lewej i prawej o etiologii zawodowej, gdyż w następstwie choroby została poddana operacji obu nadgarstków ([...] 2008 r. i [...] 2009 r.). W oparciu o ocenę narażenia zawodowego pracodawcy z [...]r. i organu z [...] r. oraz orzeczenia lekarskie nr [...] z [...] r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP) w Katowicach potwierdzone orzeczeniem Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (IMPiZŚ) w S. z [...] r. nr [...] organ odmówił stwierdzenia choroby zawodowej. Stwierdzono stan po uwolnieniu obu nerwów pośrodkowych. Motywując rozstrzygniecie podkreślił, że skarżąca pracuje od [...]r., kolejno na stanowisku referenta, aspiranta, inspektora, kierownika, specjalisty ds. księgowości i głownie do jej obowiązków należało sporządzanie i segregowanie dokumentów. Początkowo ręcznie (do 1998 r.) a następnie przy użyciu komputera przez 6-8 godzin dziennie. Jednakże nie wykazano szkodliwego wpływu pracy na powstanie schorzenia z uwagi na fakt, iż "w obecnym stanie wiedzy pisanie przy użyciu klawiatury i myszki nie stanowi obciążenia monotypią ruchów oraz czynności te nie powodują długotrwałego ucisku na pnie nerwów obwodowych, które predysponują do wystąpienia ZCN o etiologii zawodowej." Również obie placówki orzecznicze przyjęły pozazawodową przyczynę schorzenia, tym samym nie został wykazany związek przyczynowy miedzy rozpoznana chorobą a warunkami pracy skarżącej, co jest niezbędne dla stwierdzenia choroby zawodowej.

Skarżąca wniosła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i brak uznania jej pracy w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej objętej wnioskiem skoro okoliczność ta wynika wprost z karty oceny narażenia zawodowego i pisma PPIS z [...]r. Nadto organ oparł się wyłącznie na orzeczeniach lekarskich i formularzu oceny narażenia zawodowego, bez przeprowadzenia własnych rozważań i oceny pozostałych okoliczności sprawy, w tym wcześniejszego zdiagnozowania u odwołującej choroby - ZCN kanału nadgarstka i podjęcia próby złagodzenia towarzyszących jej objawów (operacja 2008 i 2009 r.).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...]r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 235(1) Kodeksu pracy oraz § 8 rozporządzenia, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że wobec nie rozpoznania choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych ze względu na wcześniej przeprowadzonych operacji uwolnienia obu nerwów pośrodkowych w kanale kostnym nadgarstka niemożliwe było stwierdzenie choroby zawodowej, co nie wyklucza stwierdzenia, że do czasu wykonania operacji objawy cieśni nadgarstka występowały.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 25 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1520/11 uchylił wymienioną decyzję organu odwoławczego wskazując przede wszystkim, że organ ten nie rozstrzygnął wątpliwości dotyczących narażenia zawodowego skarżącej oraz brak jasności co do powodu odmowy rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej, tj. brak aktualnego stwierdzenia choroby czy istnienie pozazawodowego czynnika ryzyka powstania ZCN (np. otyłość). Nadto z orzeczeń nie wynika czy u skarżącej rozpoznano chorobę ujętą w wykazie pod poz. 20/1, która została całkowicie wyłączona czy tylko zaleczona. W tym celu konieczne jest uzyskanie opinii uzupełniającej.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego o orzeczenie uzupełniające z [...]r. IMP, który stwierdził brak podstaw do aktualnego rozpoznania u skarżącej, choroby zawodowej wymienionej w pozycji 20/1 wykazu chorób zawodowych, jak również wykluczył aby warunki pracy skarżącej były czynnikiem wywołującym chorobę cieśni nadgarstka., zwłaszcza gdy dotyczy obu nadgarstków, organ decyzja z [...] r. utrzymał w mocy decyzję z [...] r. o odmowie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Organ uznał, że orzecznikiem, ze stwierdzenie prawdopodobieństwa ryzyka choroby zawodowej w karcie oceny ryzyka zawodowego nie jest wystarczające dla uznania takiego związku i przyczyny choroby. Biorąc pod uwagę dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną, ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz wynik aktualnego badania neurograficznego orzecznik nie stwierdził klinicznych objawów zespołu cieśni nadgarstka. Wyjaśnił też dlaczego uznał, że PPIS mimo stwierdzenia w piśmie z [...] r. "z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, iż warunki pracy stwarzają ryzyko powstania choroby zawodowej" nie wykazał szkodliwego wpływu pracy skarżącej na powstanie schorzenia. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że praca skarżącej polegała na pisaniu ręcznym oraz na komputerze, pracy w terenie, które to czynności z medycznego punktu widzenia nie są czynnikami, które mogą wywołać ZCN. W sprawie nie znajduje również zastosowanie zalecenie konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny pracy z [...] r nr [...], gdyż u skarżącej nie stwierdzono choroby ujętej w wykazie ani czynnika powodującego chorobę cieśni. Nie wystąpiła też okoliczność niebudzącego wątpliwości rozpoznania klinicznego, potwierdzonego dokumentacja medyczną rozpoznania choroby. W konsekwencji stwierdził, że biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, należy przyjąć pozazawodową przyczynę powstania ZCN (m.in. otyłość). Wskazał, że z dochodzenia epidemiologicznego wynika, że skarżąca była pracownikiem biurowym i jej praca polegała na pisaniu ręcznym oraz na komputerze, ponadto była to praca w terenie. Stwierdził, że czynności te nie są uznane za czynniki mogące wywołać to schorzenie. Powyższe potwierdził dodatkowo w piśmie uzupełniającym z [...]r. nr [...].

Wskazana wyżej decyzja z [...] r. została poddana kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z 25 września 2014 r., sygn. akt IV SA/GL 1210/13 uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając, że organ ten, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 153 ppsa nie rozstrzygnął wątpliwości dotyczących narażenia zawodowego skarżącej.

Kolejną decyzją nr [...] z [...]r., po uzupełnieniu materiału dowodowego ŚPWIS orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazał na uzupełnienie materiału dowodowego zgodnie z wymogami zawartymi w uzasadnieniu wyroku IV SA/Gl 1210/13 o kartę oceny narażenia zawodowego z [...] r. sporządzoną przez PPIS, z której wynika, że skarżąca w latach 1991-1998 zatrudniona jako referent i aspirant, pisząc na maszynie do pisania obciążała nadmiernie stawy nadgarstkowe. Również w latach 1998-2006 jako inspektor w dziale finansowo-księgowym sporządzała dokumentację ręcznie i na maszynie do pisania, co również obciążało stawy nadgarstkowe. Podkreślił, iż w uzyskanym od IMPiZŚ uzupełnionym orzeczeniu lekarskim z [...]r. i piśmie z [...]r. ponownie nie rozpoznano choroby zawodowej. Orzecznik podkreślił, że z jedynym czynnikiem przyczyniającym się do powstania u skarżącej ZCN była praca biurowa (pisanie ręczne, segregacja akt, prace inwentaryzacyjne, obsługa kserokopiarki, sporadyczne pisanie na maszynie), której składniki nie przyczyniają się do powstania tego schorzenia. Podkreślił, że schorzenie to występuje u ogólnej populacji i nie dotyczy wyłącznie ludzi pracujących. Nadto ma wiele przyczyn, m.in. otyłość, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, zaburzenia hormonalne, metaboliczne i krążeniowe, choroby alergiczne, zmiany zwyrodnieniowe pochewek ścięgnistych, zwichnięcia i podwichnięcia, zmiany pourazowe, uprawianie sportu, charakter wykonywanej pracy (np. zawodowe pisanie na maszynie). Tym samym brak związku przyczynowego miedzy wykonywana pracą a stwierdzonym schorzeniem, które po zabiegu operacyjnym ustąpiło (brak stwierdzenia w badaniu).

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 10 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 1091/15 uchylił zaskarżoną decyzję ponieważ organ nie wykonał zaleceń z wyroku z 25 września 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1210/13 w całości oraz z wyroku z 25 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 1520/11 trwa nadal. W szczególności orzecznicy nie odpowiedzieli na pytanie czy przed operacyjnym uwolnieniem nerwów pośrodkowych u skarżącej występowała choroba zawodowa opisana w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych; czy przy obecnym stanie wiedzy medycznej możliwe jest całkowite, operacyjne wyleczenie przedmiotowego schorzenia, bez ryzyka powrotu jego objawów, czy dolegliwości oraz dlaczego pozazawodowy czynnik- (np. otyłość) w jednoznaczny sposób wyklucza zawodowy charakter występującego u skarżącej schorzenia. Wskazanie, że "nie negują", że skarżąca chorowała na ZCN, który ustąpił po leczeniu Sąd uznał za niE.starczające, gdyż wskazane kwestie mają wynikać wprost i jednoznacznie z opinii lekarskiej. Ponadto Karta narażenia zawodowego z [...]r. nie zawiera oceny podsumowującej, w przeciwieństwie do Karty narażenia zawodowego z [...]r., czyli jednoznacznej oceny inspektora BHP - czy warunki pracy skarżącej stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej i organ nie odniósł się w ogóle do wniosków skarżącej o przesłuchanie świadków zawartych w piśmie z [...]r. Również stwierdzenie, że skarżąca "sporadycznie" pisała na maszynie, nie jest poparte jakimkolwiek dowodem w sprawie, albowiem nie wynika żadnej z sporządzonych w sprawie Kart narażenia zawodowego, ani też innych dokumentów.

Po uzupełnieniu materiału dowodowego, decyzją z [...]r. ŚWIS utrzymał w mocy decyzję z [...] r. odmawiającą stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy; zespół cieśni w obu nadgarstkach wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu organ wskazał, że u skarżącej występował ZCN. Uzyskano poprawę po dwóch zabiegach operacyjnych. Natomiast zabieg operacyjny nie gwarantuje, że nie nastąpi nawrót choroby. Podkreślił również, że czynnik zawodowy, który stanowi narażenie na jej wystąpienie, jak wykonywanie powtarzających się czynności np.: u zawodowych maszynistek (stary typ maszyn), włókniarek, praca akordowa na taśmie w środowisku pracy skarżącej nie występuje. Tym samym nie wykazano związku przyczynowi skutkowego bezspornego lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem schorzenia skarżącej ze sposobem wykonywania pracy, który dla stwierdzenia choroby zawodowej musi być dominujący. Organ podkreślił również, że schorzenie stwierdzone u skarżącej nie ma jednoznacznie potwierdzonej etiologii zawodowej.

Również ta decyzja została poddana kontroli sądowej i wyrokiem z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/GL 646/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżona decyzją. Stwierdził naruszenia art. 153 ppsa oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa i art. 107 § 3 tej ustawy , gdyż nadal organ nie odpowiedział na pytanie jaki i dlaczego pozazawodowy czynnik chorobowy w sposób jednoznaczny wyklucza zawodowy charakter schorzenia skarżącej, w sytuacji kiedy takowego nie stwierdzono. Nadto nie wyjaśniono dlaczego czynności zawodowe skarżącej wymagające rytmicznych ruchów rąk, nie miały charakteru czynności powtarzalnych, monotypowych, stwarzających warunki do powstania choroby zawodowej. Sąd uznał, że zalecenia zostały wykonane częściowo pozornie, gdyż nie zostały przesłuchania świadków omówione jako dowód w sprawie, co wskazuje ze decyzja nie zawiera przekonującego uzasadnienia.

Po zwrocie akt (2.03.2018 r.) organ uzupełnił dochodzenie epidemiologiczne (29.05.2018 r. i karty oceny narażenia zawodowego (11.04.2018 r.) oraz wystąpił do IMPiZ o wydanie opinii uzupełniającej pismami z [...]r. Instytut z racji długotrwałości sprawy oraz uznania wydanego orzeczenia za nieprzekonujące zasugerował przekazanie sprawy do Instytutu Medycyny Pracy w L.. Organ stanowiska tego nie podzielił i przekazał 31 sierpnia 2018 r. akta wraz z konkretnymi pytaniami, które winna uwzględniać opinia uzupełniająca.

22 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniósł ponaglenie i niezwłoczne załatwienie sprawy. Pismo to skutkowało ponagleniem IMP o wydanie opinii (pism z 3.12.2018 r.). Postanowieniem z [...]r. Główny Inspektor Sanitarny uznał ponaglenie za bezzasadne aczkolwiek przyznał skarżącej, że organ uchybił obowiązkowi powiadamiania jej o terminie zakończenia sprawy i przyczynie jego wydłużenia. Kolejnymi postanowieniami z [...]r., [...]r., [...]r., [...]r., [...]r. organ zakreślił termin załatwienia sprawy na 16 października 2019 r. Wynikało z nich, że w związku z zawieszeniem działalności IMP w S. i zwróceniem akt 18 lipca 2019 r. organ wystąpił do IMP w L. o wydanie opinii uzupełniającej (pismo z 24.07.2019 r.).

W tym miejscu należy wskazać, że pismem z 17 grudnia 2018 r. skarżąca wniosła skargę na bezczynność organu w zakończeniu sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej wszczętej wnioskiem z 28 lipca 2009 r. Sąd wyrokiem z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SAB/GL 1/19 uznał, że organ dopuścił się przewlekłości prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa i zobowiązał ŚPWIS do wydania decyzji w terminie 3 miesięcy od zwrotu akt, co nastąpiło 12 lipca 2019 r.

Pismem z 24 lipca 2019 r., 5 września 2019 r., 2 października 2019 r. organ wystąpił do jednostki orzeczniczej o wydanie opinii w związku z zakreślonym przez Sąd terminem załatwienia sprawy na 12 października 2019 r. W odpowiedzi z 6 września 2019 r. orzecznik uzależnił wydanie opinii od uregulowania należnych opłat za analizę sprawy a 8 października 2019 r. nie wskazał terminu wydania opinii a [...] r. wskazał termin hospitalizacji dla potrzeb wydania opinii na 4 listopada 2019 r.

W związku z powyższym decyzją z [...] r. organ, będąc zobowiązany terminem wskazanym w wyroku sądowym, pomimo braku opinii uzupełniającej czy kompleksowej rozpatrzył ponownie sprawę uznając brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Tym samym utrzymał po raz piąty decyzję z [...] r. o odmowie stwierdzenia u skarżącej przewlekłej choroby układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstka (poz. 20/1 wykazu).

W uzasadnieniu decyzji organ przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania i zalecenia wynikające z wszystkich wyroków, które zostały w sprawie wydane a którymi był związany na mocy art. 153 ppsa. Nie dysponując orzeczeniem IMP z L. z racji wyznaczenia terminu badania skarżącej na 4 listopada i brakiem wpływu na termin wydania orzeczenia, co bezspornie nastąpi po zakreślonym dla organu terminie załatwienia sprawy przez Sąd w wyroku z 11 kwietnia 2019 r., który upływał 12 października 2019 r. organ odwoławczy uznał, że ponieważ stwierdzenie choroby zawodowej uzależnione jest o wydania przez jednostkę orzecznicza pozytywnej opinii, której w sprawie brak, możliwe jest tylko wydanie opinii negatywnej. Nie jest bowiem sporne, że jednostki orzecznicze oby stopni nie stwierdziły u skarżącej choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych. Nie jest też sporne, ze skarżąca chorowała na cieśnię nadgarstka obu rąk, które to schorzenie zostało usunięte operacyjnie w roku 2008 i 2009 i w kolejnych badaniach nie stwierdzono jego nawrotu. Nadto we wszystkich opiniach, w tym uzupełniających orzecznicy nie uznali etiologii zawodowej tego schorzenia, które jest powszechne i w istocie nie związane z warunkami pracy, zwłaszcza, że u skarżącej nie stwierdzono sposobu wykonywania pracy, który mógłby pozostawać w związku przyczynowym dla jej stwierdzenia. Pisanie ręczne, pisanie na maszynie ale nie jako zawodowa maszynistka nie spełnia tych wymagań. Skarżąca pracowała w latach 1991-2000 jako aspirant socjalny i podinspektor, obsługiwała przez większość czasu pracy maszynę do pisania. W poprzednich opiniach orzecznik uznał taką prace za niE.starczającą dla uznania zawodowej etiologii schorzenia skarżącej, które ustąpiło po zabiegu operacyjnym w roku 2008. [...]oraz 2009. [...]i nie powróciło. Postępowanie nie wykazało też innego pozazawodowego czynnika chorobowego, na które wskazały opinie orzeczników ale przy braku rozpoznania choroby dla możliwości jej stwierdzenia jest to bez znaczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów. Zarzuciła organowi naruszenie art. 235(1) kodeks pracy, poprzez jego niezastosowanie; § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez jego niezastosowanie i wydanie błędnej decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z pominięciem oceny narażenia zawodowego; art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa polegające w szczególności na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, braku poddania należytej ocenie wszystkich dowodów w sprawie, w tym Karty oceny narażenia zawodowego [...] r., z [...]r., pisma PPIS [...] r. oraz zeznań skarżącej i świadków na okoliczności związane z charakterem wykonywanej przez skarżącą pracy, zaniechanie uzyskania kompletnego i szczegółowo uzasadnionego orzeczenia lekarskiego zawierającego odpowiedzi na pytania wynikające z wydanych w sprawie wyroków sądowych, w tym z 8 grudnia 2018 r., sygn.. akt IV SA/GL 646/17; art. 107 § 3 kpa poprzez niezgodne ze wskazanym w przepisie sporządzeniem uzasadnienia zaskarżonej decyzji zawierającego elementarne braki, w tym w szczególności niezawierającego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak i wyjaśnieniu podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa; art. 10 kpa poprzez wyznaczenie terminu zaznajomienia z aktami sprawy mimo braku ich fizycznego posiadania; art. 153 ppsa polegającego na ponownym niE.konaniu przez organ wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 października 2012 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1520/11), z 25 września 2014 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1210/13), z dnia 10 maja 2016 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1091/15) i z 8 grudnia 2017 r. (IV SA/GL 646/17).

W obszernym uzasadnieniu skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty podkreślając, że organ nie wykluczył że sposób wykonywania pracy przez skarżącą nie był czynnikiem dominujący powstania stwierdzonego u niej schorzenia, które zostało wyleczone zabiegiem operacyjnym. Nie jest sporne, że zespół cieśni w obrębie nadgarstka wymieniony został jako choroba zawodowa w pkt 20 poz. 1 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a w Karcie oceny narażenia zawodowego z [...] r., jako czynnik szkodliwy uznano ręczne księgowanie dokumentów oraz wzmożony wysiłek obu rąk przez większość godzin pracy przez ok. 11 lat (pkt 13) oraz obsługę komputera" (pkt 14 lit. a). Na warunki pracy stwarzające ryzyko powstania choroby zawodowej wskazał PPIS w piśmie z [...] r. Z Karty narażenia zawodowego sporządzonej [...] r. wynika z kolei, iż : " do roku 2006 sporządzała dokumenty przy użyciu maszyny do pisania obciążając nadmiernie stawy nadgarstkowe" (pkt 12). W pkt 13 jako przyczynę choroby zawodowej wskazano "nadmierne obciążenie stawów nadgarstka", a w pkt 14 "pracę przy użyciu maszyny do pisania". W pkt 15 okres narażenia "1991- 2006 r." Charakter pracy skarżącej potwierdziły także jej zeznania oraz świadków, w tym jej przełożonej od 1992 r. (protokół z 23.03.2017 r.), która zeznała że skarżąca obsługiwała maszynę do pisania w większej połowie czasu pracy. Analogiczne wnioski płyną również z zeznań pozostałych świadków. Potwierdzeniem tych zeznań były zeznania skarżącej (protokół z 24.03.2017 r.) oraz wyjaśnienia na piśmie z 18 maja 2015 r. wskazując dodatkowo, że od momentu złożenia tego pisma praca skarżącej nie uległa zmianie i wykonuje nadal te czynności. Podkreśliła, że praca przy użyciu maszyny do pisania nie była bynajmniej pracą sporadyczną. Na koniec skarżąca podkreśliła, że nie mogła ustosunkować się do uzupełnionej oceny narażenia zawodowego z [...] r., gdyż w dniu 26 września 2019 r. organ nie dysponował aktami sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, z mocy art. 153 ppsa był zobowiązany wydać decyzje do 12 października 2019 r., co też uczynił. Brak opinii jednostki orzeczniczej, której termin wydania określono pierwotnie na 4 listopada 2019 r. został z woli skarżącej przesunięty na dzień 2 grudnia 2019 r. i nie było obiektywnie możliwe jej uzyskanie w zakreślonym przez Sąd terminie. Organ podkreślił jednocześnie, że po uzyskaniu opinii podda ocenie merytorycznej nowy dowód i z jego uwzględnieniem zweryfikuje wydana decyzję. Nadto skarżąca nie zapoznała się z orzeczeniem, gdyż nie zostało wydane a pozostałe akta, jak oświadczyła były jej znane. Nie jest zatem prawdą, że nie mogła zapoznać się z uzupełniona ocena narażenia zawodowego, skoro z niej sama zrezygnowała.

Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że organ orzekał bez istotnego w sprawie dowodu, gdyż była badana w grudniu 2019 r. a opinia nie została wydana do dzisiaj, co wynika z jej telefonicznej informacji z 3 marca 2020 r. Podkreśliła, że aktualnie przy przeciążeniu ręki pojawiają się sporadyczne dolegliwości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art.145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, w skrócie ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzeka po przeprowadzeniu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa).

W sprawie podstawą prawną działania organów stanowią art. 235(1), art. 237(1) § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), art.6 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj.: Dz. U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.), §§2 - §10 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 105, poz. 869), rozporządzenie Ministra Zdrowia z 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. z 2002 r. nr 132, poz. 1121 ze zm.). Na podstawie art. 237 § 1 kp wydano wskazane rozporządzenie, które określa wykaz chorób zawodowych; okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym; sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych. Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia wykaz chorób zawodowych określa załącznik do rozporządzenia. W poz. 20 pkt 1 tego załącznika wymienione są przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka (ZCN). Wymieniony jest nadto okres 1 roku, jako czas, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania tej choroby zawodowej.

Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem decyzja organu odwoławczego z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] r. mocą której odmówiono stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej- przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: ZCN wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Zarzuty skargi stanowią powielenie w większości zarzutów skargi w sprawie IV SA/GL 646/17, które zostały już przez Sąd częściowo rozpatrzone. We wskazanym wyroku Sąd nakazał organowi uzupełnienie karty narażenia zawodowego z [...] r. oraz wyjaśnienie okoliczności "sporadycznego pisania przez skarżącą na maszynie" i wykazanie dlaczego pozazawodowy czynnik szkodliwy (otyłość) wyklucza zawodowy charakter schorzenia, jak również czy taki czynnik istniał w trakcie pracy skarżącej przed 2008 r. i czy mógł mieć wpływ na chorobę skarżącej. Organ częściowo w zakreślonym przez Sąd terminie uzupełnił materiał dowodowy, dokonał jego ponownej oceny i wydał decyzję. Bezspornie uzupełnił kartę oceny narażenia zawodowego oraz dokonał oceny sposobu wykonywania pracy na powstanie schorzenia, która nie potwierdziła etiologii zawodowej schorzenia skarżącej. Z przyczyn obiektywnych nie uzyskał opinii uzupełniającej orzecznika II stopnia, gdyż pomimo przeprowadzenia badania szpitalnego do dnia rozprawy, tj. 4 marca 2010 r. nie została wydana. Skarżąca nie zna jej treści, chociaż nie ma nawrotu choroby, gdyż tylko przy przeciążeniu ręki pojawiają się lekkie sporadyczne dolegliwości. Organ tymi zaleceniami był związany mocą art. 153 ppsa.

Z drugiej strony, mocą tego samego przepisu organ był zobowiązany do wydania decyzji kończącej sprawę do 12 października 2019 r. Nakaz ten wynikał z wyroku tego samego Sądu, który rozpatrywał skargę na przewlekłość przedmiotowego postępowania. W wyroku z 11 kwietnia 2019 r. Sąd stwierdził przewlekłość prowadzonego postępowania co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nakazał organowi jego zakończenie wydaniem decyzji w terminie 3 miesięcy od zwrotu akt organowi, co miało miejsce 12 lipca 2019 r. Zatem termin ten upływał 12 października 2019 r. uzasadniając rozstrzygniecie Sąd wskazał, że postępowanie trwa od 2009 r. a już z wyroku z 25 października 2012 r. IV SA/GL 1520/11 wynikała potrzeba wydania kompleksowego orzeczenia uzupełniającego odpowiadającego na 4 sformułowane przez Sąd pytania. W kolejnych wyrokach Sąd wskazywał, że opinia była uzupełniana ale nie w pełnym zakresie i jak wskazano wyżej nie udzielono jeszcze odpowiedzi na jedno ze wskazanych w powyższym wyroku pytań. Nie uzyskano na niego odpowiedzi również w tym postępowaniu, ale organ uznał, że mimo podjętego rozstrzygnięcia nie będzie to ze szkodą dla skarżącej, gdyż po otrzymaniu opinii dokona ponownej oceny materiału dowodowego i jego weryfikacji z urzędu. W tym miejscu wskazać należy, że po zapoznaniu się z jego treścią skarżąca również będzie miała możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ze względu na charakter uzupełniający opinii IMP w L.. Tylko stwierdzenie choroby zawodowej stanowiłoby podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Brak takiej opinii będzie dodatkowym argumentem dla przyjęcia, że wydana decyzja była prawidłowa.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przyczyna ZCN jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie czynników zawodowych jej powstania. Tylko wykazanie związku przyczynowo skutkowego bezspornego lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem, a to z kolei wiąże się z koniecznością wykluczenia innych możliwych przyczyn tej neuropatii obwodowej pozwala na stwierdzenie pochodzenia zawodowego tej choroby. Innymi słowy rozpoznanie w tej częstej populacji ogólnej (zwłaszcza u kobiet) neuropatii z ucisku jako choroby zawodowej wymaga wykazania, że sposób wykonywania pracy był czynnikiem dominującym w jej powstaniu - w przedmiotowej sprawie twierdzenie takie nie znajduje uzasadnienia. Zdaniem Sądu nie podważa tego stwierdzenia brak wskazania innego czynnik chorobowego. Dla odmowy stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne i wystarczające jest wykluczenie czynnika zawodowego. Taka sytuacja zdaniem organów orzeczniczych miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Nadto brak rozpoznania u skarżącej samego schorzenia w czasie badania w 2010 r. w upoważnionych placówkach medycznych uniemożliwiał wydanie decyzji stwierdzającej istnienie choroby zawodowej. Lekarze orzecznicy biorąc pod uwagę sposób wykonywania pracy oraz wynik badań wskazali na pozazawodową przyczynę cieśni u skarżącej, która dodatkowo została usuniętą w roku 2008 i 2009 zabiegiem operacyjnym, który wykluczył jej aktualne rozpoznanie. Nie można stwierdzić choroby zawodowej jeżeli nie rozpoznano schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych związanego ze sposobem wykonywania pracy, niezależnie czy zostało ono wyleczone i aktualnie wnioskodawca na nie nie cierpi. Wtórną kwestią w takiej sytuacji jest wskazanie rzeczywistej jego przyczyny. Nie należy do zadań jednostki orzeczniczej ani organu. Nie jest też wymagane przepisami prawa mającymi w sprawie zastosowanie.

Sąd orzekający w pełni podziela pogląd, że zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Przepis ten na równi traktuje związanie wyrokiem w sprawie oceny legalności decyzji oraz wydanym po rozpatrzeniu skargi na bezczynność wydanym w tej samej sprawie. Organ zatem był związany dwoma wyrokami, które w zaistniałym stanie faktycznym nakazywały mu zakończenie sprawy decyzją, z tym, że w sprawie o bezczynność wskazano termin jej wydania. Z zaleceń wskazanego wyżej wyroku wynikała konieczność uzupełnienia oceny ryzyka zawodowego choroby i występowania czynnika szkodliwego w środowisku pracy a następne zweryfikowanie tych dodatkowych ustaleń przez orzeczników, którzy posiadają status biegłego. Tego ostatniego zalecenia organ z przyczyn obiektywnych nie wykonał, ale po ponownej analizie materiału dowodowego uznał, że wobec poczynionych ustaleń w zakresie sposobu wykonywania pracy przez skarżącą, które w istocie nie uległy zmianie jest wystarczający do wydanie rozstrzygnięcia. Nie pozbawia też skarżącej prawa do jego wzruszenia z urzędu lub na wniosek w sytuacji zmiany orzeczenia przez jednostkę orzeczniczą II stopnia.

Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Bezspornie związanie sądu oceną prawną wyrażoną w wyroku wydanym w danej sprawie oznacza, że przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może on formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować oraz konsekwentnie reagować na naruszenie tych zasad przez organ przy rozpoznawaniu skargi na akt wydany po wyroku formułującym ocenę prawną. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku, narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Stanowisko takie konsekwentnie reprezentuje NSA i wojewódzkie sądy administracyjne w swoim orzecznictwie ale nie w przypadku z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie, tj. zbiegu orzeczeń i związania organu ich zaleceniami na mocy art. 153 ppsa. W orzecznictwie NSA zgodnie przyjmuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną i zaleceniami wynikającymi z wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, który to pogląd Sąd orzekający co do zasady podziela. Nie może mieć on jednak zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż odpowiedź na pytanie, czy organ odwoławczy uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydanych w sprawie wskazuje, że zalecenia jednego z wyroków zostały wykonane w pełni co skutkowało częściowym wykonaniem zaleceń wyroku drugiego (brak opinii uzupełniającej ze wskazaniem czynnika szkodliwego, w tym innego niż zawodowy). Organ uzupełnił Kartę narażenia zawodowego z [...] r. oraz wyjaśnił "sporadyczność pisania na maszynie" przez skarżącą. Wskazać też należy, że organ czynił ustalenia mające na celu wykazanie lub wykluczenie czynnika pozazawodowego, m.in. otyłości, który wyklucza zawodowy charakter stwierdzonego u skarżącej schorzenia oraz, czy istniał on również w trakcie pracy skarżącej przed wykonaną w 2008 r. pierwszą operacją. Odpowiedź na te pytania wymagała ustaleń faktycznych w zakresie sposobu wykonywania pracy i historii choroby skarżącej przed operacją. Ustalenia takie organ poczynił, co wynika z pisma PPIS z [...] r. sporządzonego po przesłuchaniu świadków i konfrontacji skarżącej z przedstawicielem pracodawcy. Z zawartego w nim podsumowania wynika, że w latach 1999-2000 skarżąca pracowała na stanowisku aspiranta pracy socjalnej i podinspektora. Przez większą część zmiany roboczej obsługiwała maszynę mechaniczną do pisania, co przy tego typu urządzeniach wymagało użycia znacznej siły palców dłoni przy naciskaniu klawiszy. Orzecznicy tego typu pracę uznali za czynnik szkodliwy tylko w przypadku maszynistek zawodowych piszącej na maszynie starego typu a nie komputerze. Przebyte zabiegi operacyjne mogły być następstwem zwiększonej liczy przepracowanych nadgodzin i nadmiernym obciążenie stawów nadgarstka. Po 2007 r. skarżąca wykonywała szereg czynności biurowych, jak kompletowanie wyciągów bankowych, ręczne księgowanie dokumentów, ręczne wypisywanie przekazów pocztowych, wpinanie dokumentów do segregatorów oraz pisanie na komputerze 9powyżej 4 godzin). Wg aktualnej wiedzy medycznej czynności te nie stanowią obciążenia monotypią ruchów oraz czynności te nie powodują długotrwałego ucisku na pnie nerwów obwodowych, które predystynują do wystąpienia ZCN. Zatem nie stanowią czynnika szkodliwego. Pismo to zostało sporządzone w oparciu o zeznania skarżącej, która pisała na maszynie elektrycznej do 2004 r. W latach 2008-2017 ponad 4 godziny przy komputerze, przy jednoczesnej obsłudze maszyny do pisania. Skarżąca wskazała również na pracę w godzinach nadliczbowych w związku z uruchamianiem w roku 2008 programu komputerowego "[...]" w okresie od stycznia do kwietnia 2008 r. Praca ta została tylko częściowo potwierdzona przez pracodawcę. Nie potwierdził 97 godzin nadliczbowych w roku 2008 (do 15.X) i 69 godzin w roku 2009 (II-IV). W aktach sprawy znajdują się dokumenty przedstawione przez skarżącą oraz pracodawcę na tą okoliczność, w tym Karta ewidencji wyposażenia pracownika, z której wynika, że skarżąca dysponowała maszyną do pisania od 23 sierpnia 2001 r. do 9 lutego 2004 r. Była to maszyna "[...]" ze wspomaganiem elektrycznym. Nadgodziny odbierała jako wolne (wniosek z 3.07. 3008 r.) lub dodatek do wynagrodzenia za okres 15.03-17.04.2008 r. - 46 godzin, 3.03 -14.03.08 r.- 31 godzin, styczeń 08 r. – 18 godzin. Tym samym pracodawca nie potwierdził częściowo okoliczności wskazanych przez skarżącą w piśmie z 18 maja 2015 r. "Wniosek o uzupełnienie postępowania dowodowego". Organ uzupełnił też 11 kwietnia 2018 r. Kartę oceny narażenia zawodowego z [...] r. i [...] r. oraz [...] r., które należało analizować łącznie. Wynika z nich, z skarżąca sporządzała i porządkowała dokumenty finansowe, a przez pierwsze 7 lat obsługiwała klawiaturę maszyny do pisania, w pozostałym okresie komputer. Pisała też ręcznie. Pracowała w narażeniu w latach 1991-2017, w systemie jednozmianowym, korzystając z mikroprzerwy przy obsłudze komputera, badania okresowe nie wykazały żadnych przeciwwskazań do wykonywania pracy. Nie korzystała też z urlopu dla poratowania zdrowia. Organ załączył zatem ocenę inspektora BHP warunków pracy skarżącej - stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, które nie są uznawane za czynnik szkodliwy właściwy dla rozpoznawanej choroby zawodowej przez lekarzy orzeczników, co potwierdzają wydane w sprawie orzeczenia i opinie uzupełniające.

Faktem jest, że organ nie wykazał czasokresu korzystania ze zwolnienia lekarskiego w związku z wnioskowaną chorobą, która ma być przewlekła. Nie wskazywała na długotrwałą chorobę sama skarżąca, gdyż jak zeznała dolegliwości pojawiły się w następstwie pracy w godzinach nadliczbowych na początku marca 2008 r. Po konsultacji z lekarzem [...]2008 r. miała I operację a [...] 2019 r. drugą (zabieg uwolnienia nerwu). Z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżąca miała stwierdzone cechy zespołu cieśni nadgarstka 17 lipca 2008 r. i korzystała z L4 od 21 listopada do 15 grudnia 2009 r. Organ przesłuchał nadto świadków wskazanych przez skarżącą i dokonał oceny ich zeznań w zestawieniu z pozostałymi ustaleniami. Wyjaśniono tym samym, że skarżąca pisała na maszynie ponad połowę czasu pracy, czyli ponad 4 godziny, co nie oznacza zrównania jej pracy z praca maszynistki, której praca sprowadzała się wyłącznie do pisania na maszynie starego typu przez całą dniówkę. Potwierdza powyższe Karta oceny narażenia z [...] r., gdzie wykazano ręczne księgowanie dokumentów przez 11 lat i obsługę komputera od lat 7. W Karcie z [...] r. wykazano, że do roku 1998 skarżąca pisała ręcznie długopisem (3/4 czasu pracy). Pozostały czas pracy to prowadzenie rejestrów i wpinanie dokumentów do segregatorów. Od 1998 r. pracowała w dziale księgowym, pisała ręcznie a następnie przy pomocy komputera, co nadmiernie obciążało stawy nadgarstkowe a tym samym warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej. Różnorodność prac biurowych wykonywanych w czasie pracy potwierdziła sama skarżąca. Jak wskazano wyżej stanowiska tego nie podzieliły jednostki orzecznicze I i II stopnia, które orzeczeniem nr [...] z [...] r. i nr [...] z [...] r. orzekły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej będącej konsekwencją sposobu wykonywania pracy. Podkreślono, że w aktualnym badaniu u skarżącej nie stwierdzono choroby cieśni a przeprowadzony wywiad chorobowy, badanie, konsultacja neurologiczna, ortopedyczna, analiza dokumentacji medycznej i aktualne badanie medyczne wykluczają stwierdzenie schorzenia uznanego za chorobę zawodową i jej zawodową przyczynę. Podkreślono, że u skarżącej występuje czynnik powstania zespołu cieśni, tj. otyłość, gdyż BM1 wynosi [...], co jest negatywnym kryterium uznania zawodowej przyczyny schorzenia. Również w drugim orzeczeniu stwierdzono pozazawodową przyczynę schorzenia, m.in. otyłość. Dodatkowo wskazano, że PPIS nie wykazał szkodliwego wpływu pracy skarżącej na powstanie schorzenia. Orzecznik odwołał się do pisma z [...] r., zawierającego ocenę narażenia zawodowego skarżącej. Wynika z niego, że organ stwierdził duże prawdopodobieństwo ryzyka powstania choroby zawodowej w następstwie warunków pracy skarżącej, która sprowadza się do pisania na komputerze i księgowaniu dokumentów. Innymi słowy orzecznicy uznali brak związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy. Kategorycznie stwierdzili, ze pisanie na komputerze czy maszynie elektrycznej nie jest przyjmowane jako warunki szkodliwe. Podkreślali i powtarzali powyższe od pierwszego orzeczenia. Za czynnik zawodowy powstania ZCN uznaje się powtarzające się czynności np. u zawodowych maszynistek pracujących na starych typach maszyn. Stwierdzono, że skarżąca wykonywała prace biurowe, pisanie ręczne, na maszynie i komputerze, segregacja papierów - jednak czynników tych nie uznano za czynniki powodujące ZCN. Z orzeczenia nie wynikało jednak z jakiego powodu nie uznano, że czynności zawodowe, wykonywane przez skarżącą przez cały okres aktywności zawodowej wymagające rytmicznych ruchów rąk, nie miały charakteru czynności powtarzalnych, monotypowych, stwarzających warunki do powstania choroby zawodowej, co zostało uzupełnione i wyjaśnione orzeczeniu uzupełniającym z 2017 r.

W związku z pismem Konsultanta Krajowego z [...] r. (k.26 akt) o możliwości uznania schorzenia za chorobę zawodową po jej wyleczeniu i przy spełnieniu innych koniecznych warunków, wyrokiem z 20 października 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 1520/11 z mocy art. 153 ppsa organ wystąpił o uzupełnienie orzeczenie IMPiZŚ, co nastąpiło orzeczeniem nr [...] z [...]r. Wynika z niego, że chociaż skarżąca pracowała w warunkach narażenia na chorobę zawodową to okoliczności i sposób wykonywania pracy nie pozostają w związku przyczynowym ze stwierdzonym schorzeniem. Nie stwierdzono czynnika zawodowego, który mógł ją wywołać. Przyjęto, że przyczyną schorzenia jest czynnik pozazawodowy, którym może być stwierdzona w pierwszym badaniu otyłość (BMI [...]).. Po zapoznaniu się z tym orzeczeniem skarżąca podniosła, że przez 10 lat pisała na maszynie do pisania. (k. 34 akt), co potwierdziły zapisy w Karcie narażenia z [...] r., że od roku 1998 sporządzała dokumenty ręcznie a do roku 2006 na maszynie do pisania. Od 2006 r. pracuje na komputerze. W kolejnym uzupełnieniu orzeczenia z [...]r. nr [...] podtrzymano stanowisko o braku zawodowej przyczyny schorzenia. Wyjaśniono, że wykonywane przez skarżącą obowiązki opisane w piśmie z [...] r. oraz z [...]r. nie są uważane za przyczynę powstania choroby zawodowej wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Powtórzono, że jedynie długotrwałe pisanie ma maszynie starego typu przez całą dniówkę, czego u skarżącej nie stwierdzono może być przyczyną ZCN. Podkreślono, że choroba ta występuje również u osób niepracujących, stąd należy jej powstanie upatrywać z przyczyn pozazawodowych (np. otyłości). Tym samym orzecznicy wykluczyli aby ręczne sporządzanie rejestrów, pisanie ręczne, kompletowanie dokumentów, pisanie na maszynie, pisanie na komputerze stanowiły przyczynę stwierdzonego u skarżącej schorzenia, które po operacji nie występuje. 18 maja 2015 r., po zapoznaniu się z aktami sprawy skarżąca złożyła wniosek o uzupełnienie postępowania, w tym uściślenia wykonywanej przez nią pracy z wykluczeniem pracy w terenie. Wykonywała pracę biurową, co potwierdza otrzymywany dodatek za obsługę kserokopiarki. Potwierdziła, że do 1997 r. pisała ręcznie i wykonywała równe prace biurowe, od 1998 r. do 31 lipca 2000 r. pisała na maszynie do pisania a od 2003 do 2008 r. korzystała z komputera i pisała ręcznie. W okresie od 7 grudnia 2007 r. do marca 2008 r. pracowała po 12 -13 godzin na komputerze, co było bezpośrednią przyczyną nasilającego się bólu obu rąk a w konsekwencji przebytych operacji. W jej ocenie wykonywane czynności zawodowe były bezpośrednia przyczyna stwierdzonego schorzenia cieśni obu nadgarstków. Nie zgodziła się także ze wskazana przykładowo inną przyczyną, pozazawodową schorzenia, jak otyłość. Wagę podała z dnia badania i nie wystąpiły u niej inne czynniki chorobowe. Nie była leczona.

W odpowiedzi na powyższe IMPiZŚ pismem z 9 lipca 2015 r. (k.48 akt) wyjaśnił, że ZCN występuje często i nie dotyczy wyłącznie ludzi pracujących. Przyczyn jego powstania jest wiele, m.in. otyłość, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, zmiany hormonalne, metaboliczne, krążeniowe, choroby alergiczne, zmiany zwyrodnieniowe pochewek ścięgnistych, zwichnięcia, podwichnięcia, zmiany pourazowe, uprawianie sportu i charakter wykonywanej pracy. Nie jest to jednak praca biurowa i czynności wykonywane w jej ramach przez skarżącą. Powyższe IMPiZŚ powtórzył w piśmie z 24 sierpnia 2015 r. (k.52 akt) podtrzymując brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącej. Było to wykonanie zaleceń wynikających z wyroku z 25 września 2014 r., sygn.. akt IV SA/Gl 1210/13. W ramach kolejnego uzupełnienia orzeczenia wynikającego z wyroku z 10 maja 2015 r., sygn.. akt IV SA/Gl 1091/15 Instytut w orzeczeniu uzupełniającym nr [...] stwierdził brak podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej. Podkreślił, że zawodowe przyczyny jej powstania występują u zawodowych maszynistek, włókniarek, pracujących w akordzie na taśmie. Praca biurowa, w tym pisanie na maszynie nie są czynnikami szkodliwymi uzasadniającymi zawodowe powstanie schorzenia. W związku z tym nie można jednoznacznie ani z dużym prawdopodobieństwem rozpoznać u skarżącej choroby zawodowej. Pokrzywdzenie pacjenta i przekonanie o zawodowej przyczynie choroby nie może być przyczyna zmiany orzeczenia, które byłoby niezgodne z obowiązującymi wytycznymi. Należy wskazać, że orzeczenie to zostało wydane po skierowaniu przez skarżącą wniosku o przystąpieniu do postepowania prokuratora z 1 marca 2017 r. (k.62 akt) i kolejnego wniosku dowodowego, w tym o przesłuchanie świadków na okoliczność m.in. charakteru wykonywanej pracy przez skarżącą z tej samej daty. Czynności te organ przeprowadził w wykonaniu zaleceń z wyroku z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/GL 646/17, które organ wykonał, a opisano wyżej. Czynności te potwierdziły dotychczasowe ustalenia dotyczące wykonywania przez skarżącą w czasie pracy różnych czynności biurowych, co nie było w sprawie sporne. Były to te same czynności, które Instytut nie uznał jako przyczyny stwierdzonego u skarżącej schorzenia przed operacją, co też nie było sporne. Z powyższego wynika, że wyłącznie przyczyną sporu jest brak uznania przez jednostki orzecznicze czynności biurowych, w tym pisania na maszynie i komputerze za czynnik powodujący ZCN jako choroby zawodowej..

Zdaniem Sądu obowiązkiem organu jest przeprowadzenie postępowania w taki sposób by w sposób bezsporny lub wysoce prawdopodobny potwierdzono lub wykluczono zawodową etiologię schorzenia. Nie jest jego celem ustalenie rzeczywistej przyczyny schorzenia, co dla wydanego orzeczenia jest obojętne, zwłaszcza w sytuacji gdy przyczyn tych może być wiele. Jak wskazano wyżej organ w toku postepowania stwierdził pracę skarżącej w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej ZCN, jednakże z medycznego punktu widzenia lekarze orzecznicy wykluczyli taki związek.

Akcentowanie natomiast- jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie współistnienia czynników pozazawodowych nie oznacza, że kwestia choroby zawodowej lub jej braku u skarżącej nie została dostatecznie lub wystarczająco wyjaśniona. Istotnie nie wyjaśniono czy pozazawodowy czynnik – np. stwierdzona u skarżącej w czasie badania w 2009 r. otyłość wyrażająca się we wskaźniku BMI [...] (k. 27 akt) miała wpływ na zmiany chorobowe ale nie jest to elementem niezbędnym do ustalenia w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej, chociaż stanowiło zalecenie wynikające ze wskazanego wyżej wyroku. Z orzeczenia wynikało, że samo wystąpienie takiego czynnika jest wystarczające dla wykluczenia zawodowej przyczyny ZCN. Jednak celem wykonania wytycznych, zgodnie z art. 153 ppsa organ podjął działania aby wykonać te zalecenia. Z przyczyn jednak obiektywnych, wynikających z pierwotnego uzupełnienia Karty oceny narażenia, zasięgnięcie opinii uzupełniającej, wobec likwidacja IMPiZŚ z dniem 2 maja 2019 r., okazało się niemożliwe do 12 października 2019 r. Drugi organ orzeczniczy, IMP w L., do którego wystąpiono bezzwłocznie o wydanie opinii uzupełniającej w zakresie czynnika pozazawodowego schorzenia wskazał termin jej wykonania, po licznych interwencjach, na 4 listopada 2019 r. (k.98 akt).

W tym miejscu przypomnieć należy, że ZCN, jest to zaburzenie funkcji nerwu pośrodkowego w następstwie przewlekłego ucisku. W ponad 90% przypadków zespół cieśni nadgarstka (ZCN) powstaje z niewiadomej przyczyny. Jego rozwojowi sprzyja przeciążenie ręki wykonywaniem powtarzających się czynności. Może to być układanie cegieł, praca przy taśmie w fabryce czy wielogodzinne wprowadzanie danych z wykorzystaniem klawiatury komputera. Do powstania ZCN przyczyniać się mogą także inne czynniki, m.in. forsowna jazda na rowerze czy gra na instrumencie, źle wygojone złamania, a nawet otyłość, choroby tarczycy, reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca. ZCN diagnozowana jest przeważnie u kobiet ok. 50 roku życia, jednak w związku z wykonywaną pracą pojawia się też coraz częściej u mężczyzn. Dolegliwości dotyczą na ogół ręki dominującej.

Jak wskazano wyżej warunkiem koniecznym do zakwalifikowania choroby przewlekłej do chorób zawodowych (występujących w wykazie) jest sporządzenie prawidłowej oceny narażenia zawodowego pracowników, u których rozpoznano przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego, wywołane sposobem wykonywania pracy. Obowiązek ten organ wykonał, co wynika z przywołanych orzeczeń oraz orzeczeń uzupełniających oraz kart oceny narażenia zawodowego, przesłuchań świadków i samej skarżącej.

Do najlepiej udokumentowanych zawodowych czynników sprzyjających wystąpieniu ZCN należy: narażenie na długotrwałe, powtarzalne, monotypowe ruchy nadgarstka w różnych płaszczyznach; monotypowe ruchy chwytania, zaciskania rąk na narzędziach pracy albo obrabianych przedmiotach z użyciem dużej siły i w długotrwałej przymusowej pozycji kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, w niektórych przypadkach, dodatkowe narażenia na drgania mechaniczne (wibrację miejscową). U osób ze stwierdzonym ZCN pochodzenia zawodowego, poza monotypowością ruchów w stawach nadgarstka lub nadgarstków, czyli ruchami zginania i prostowania, odchylenia łokciowego i promieniowego, ruchami obrotowymi w nadgarstku, ruchami chwytania palcami i silnego ściskania całą ręką narzędzi, w ocenie narażenia zawodowego uwzględnia się również wysoką powtarzalność w jednostce czasu oraz długotrwałość narażenia (por. www.seka.pl; www.eporady24.pl)

Jednakże bez pozytywnych opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami organ inspekcji sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów NSA z 20 maja 2002 r. (OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4). Wykonywanie czynności zawodowych związanych z pracą wymagającą rutynowych, powtarzających się szybkich i niezmiennych ruchów nadgarstków w długich przedziałach czasowych jest warunkiem koniecznym do uznania etiologii zawodowej ZCN. Natomiast pisanie przy użyciu klawiatury i myszy komputerowej nie stanowi obciążenia monotypii ruchów, zwłaszcza gdy badany miał możliwość dostosowania wykonywanych czynności do indywidualnego tempa pracy (VII SA/Wa 2203/10 – wyrok WSA w Warszawie z 16.03.2011 r.). Otyłość w jednoznaczny sposób wyklucza zawodowy charakter występującego u skarżącej schorzenia ale wobec braku ustalenia obciążenia monotypii ruchów w ramach wykonywanej przez skarżącą różnorodnej pracy biurowej ustalenie tej okoliczności negatywnej nie zmieni wydanego rozstrzygnięcia.

W konsekwencji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wykonał wskazania wynikające ze związania z art. 153 ppsa zwłaszcza, gdy brak opinii uzupełniającej orzecznika, przy braku stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej nie rodzi dla niej negatywnych konsekwencji. Tylko zmiana stanowiska organu orzeczniczego w tej kwestii skutkowałaby koniecznością zmiany wydanej decyzji, dopóki jednakże brak takiej przesłanki decyzja nie narusza prawa. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżącej nie nastąpił nawrót schorzenia i związanych z nim dolegliwości mimo upływu 11 lat od operacji przy wykonywaniu tych samych obowiązków zawodowych. Wobec tego Sąd uznał, że nie doszło do naruszenia art. 153 ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Stwierdzone uchybienia organu nie miały istotnego wpływ na wynik sprawy, nie dotyczyło bowiem ustaleń należących do podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej.

Wobec tego - na podstawie art. 151 ppsa Sąd skargę oddalił.