Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 110/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 157 par. 1,  art. 158 par. 1,  art. 156 par. 1 pkt 1-7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Siedlecka, Sędzia NSA Zygmunt Wiśniewski, Asesor WSA Alicja Palus /sprawozdawca/, Protokolant apl. radc. Ewa Radzięta, po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 17 października 2006r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącej kwotę 455 zł /czterysta pięćdziesiąt pięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. przyjmując w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia przepis art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. P. z dnia [...]r. Nr [...] orzekającej o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi B. o powierzchni [...]ha wraz z budynkami stanowiącego własność S. Ł..

Uzasadniając to orzeczenie Kolegium podało, że pismem z dnia [...]r. S. W., reprezentowana przez adwokata Z. K., wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]r. Nr [...]Naczelnika Gminy w L. P. "o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha wraz z budynkami położonego w B., gmina L. P. na wniosek S. Ł..

Zdaniem pełnomocnika strony, decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem S. Ł. nie był właścicielem gospodarstwa rolnego, lecz jego współwłaścicielem. Z postanowienia Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia [...]r. sygn. akt [...]wynika bowiem, że w chwili wydania decyzji wnioskodawczyni przysługiwało prawo własności do 1/4 części gospodarstwa rolnego.

W ocenie pełnomocnika strony, "w dniu otwarcia spadku już nastąpiła zmiana właściciela i już w tym dniu, tj. [...]r. wnioskodawczyni była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego".

Jak dalej stwierdza pełnomocnik wnioskodawczyni, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku rozstrzyga wszystkie wątpliwości w niniejszej sprawie, gdyż stwierdza jednoznacznie fakt współwłasności gospodarstwa rolnego przysługującego S. Ł. i wnioskodawczyni, jako następczyni prawnej T. Ł. (żony S. Ł.). Wynika z tego więc, że "bezprawny i jako taki nieważny akt własności ziemi z dnia [...]r., z którego wynikają uprawnienia S. Ł., był przedmiotem badania Sądu Rejonowego w L. i dokonano jego oceny. Akt ten, jako sprzeczny z prawem nie może być podstawą ustaleń w zakresie prawa własności gospodarstwa rolnego. Akt własności ziemi w ogóle nie powinien zostać wydany", co w dalszej części wniosku argumentuje pełnomocnik wnioskodawczyni.

W dalszej części wniosku pełnomocnik strony wywodzi, iż w chwili wydania kwestionowanej decyzji S. Ł. nie był jedyną osobą uprawnioną do dysponowania gospodarstwem rolnym, a tym samym do złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło następnie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie kończące to postępowanie następuje w drodze decyzji (art. 158 § 1 Kpa) podejmowanej przez organ administracji publicznej (art. 156 § 1 Kpa), do którego kompetencji należy rozpatrzenie wniosku w tym przedmiocie.

Ze złożonego wniosku wynika, że żądanie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji oparte zostało o przesłankę rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa).

Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji, skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona, stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części.

W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie akt sprawy ustaliło następujący stan faktyczny:

aktem własności ziemi z dnia [...]r. Nr [...]wydanym przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w L. stwierdzono, iż S. Ł. stał się z mocy prawa właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w B. o powierzchni [...]ha składającego się z działek nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...].

Z uzasadnienia aktu własności wynika, iż S. Ł. w dniu [...]r. (w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 197lr. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - Dz.U. Nr 27, poz. 250), "posiadał tę nieruchomość po zmarłej w dniu [...]r. żonie T. Ł., z którą wspólnie gospodarował do czasu jej śmierci" i "był samoistnym posiadaczem tego gospodarstwa".

W ocenie organu wydającego akt własności ziemi, okoliczności te stanowiły przesłankę do uwłaszczenia S. Ł. w trybie przepisów powołanej ustawy.

Akt własności ziemi uzyskał przymiot ostateczności z dniem [...]r.

Pismem z dnia [...]r. skierowanym do Naczelnika Gminy w L. P., S. Ł. jako właściciel gospodarstwa wniósł o przejęcie powyższego gospodarstwa na rzecz Państwa za rentę. Natomiast, w dniu [...]r. Naczelnik Gminy w L. P., decyzją Nr [...]orzekł o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego gospodarstwa "figurującego w aktach jako własność ustawowa ob. Ł. S.".

Bezzasadne jest zatem twierdzenie zawarte w złożonym wniosku, iż "w chwili wydania decyzji S. Ł. nie był osobą wyłącznie uprawnioną do dysponowania gospodarstwem rolnym i do złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę...", skoro w dacie złożenia takiego wniosku, tj. w dniu [...]r. był on właścicielem przedmiotowego gospodarstwa na podstawie ostatecznej decyzji -aktu własności ziemi z dnia [...]r.

Rozpatrując kwestię związania aktem własności ziemi, należy wskazać na przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2004r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) i na skutki prawne wywołane tym przepisem odnoszące się do tych orzeczeń, będących decyzjami administracyjnymi.

Według powołanego przepisu, do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji.

Przepis ten wprowadził zatem zakaz prowadzenia jakichkolwiek postępowań administracyjnych w sprawach uprzednio unormowanych ustawą z dnia 26 października 1971, na podstawie której wydawane były decyzje zwane aktami własności ziemi (wyrok NSA z dnia 10 grudnia 1992r. sygn. akt II SA 1726/92 -ONSA 1994/2/49).

Wejście w życie przywołanego przepisu art. 63 nie otwiera też drogi sądowej do żądania stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi (uchwała SN sygn. akt IIICZP 73/92 z dnia 30 czerwca 1992r.).

Po wejściu w życie przepisu art. 63, sąd jest związany decyzją administracyjną -aktem własności ziemi, jeżeli została ona uznana przez właściwy organ administracyjny za ostateczny. To związanie oznacza, związanie co do osoby właściciela, obszaru nieruchomości, przebiegu granic oraz zakresu prawa własności (wyrok SN sygn. akt III.CKN 962/00 z dnia 5 marca 2003r. - Lex nr 78268).

Uwzględniając powyższe sąd - wbrew poglądom zaprezentowanym w rozpatrywanym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji - nie wkraczając w zasadność aktu własności ziemi, władny jest ocenić wyłącznie jakie skutki prawne wywołuje poświadczenie, że dany rolnik stał się z dniem [...]r. właścicielem gruntu. Skutki te mogą m.in. powstać w sferze stosunków regulowanych innymi ustawami (por. postanowienie SN z dnia 12 czerwca 2002r. sygn. akt III CKN 978/00 - Lex nr 56045).

W ramach niniejszego postępowania Kolegium nie jest uprawnione do oceny, przedłożonego z wnioskiem z dnia [...]r., postanowienia Sądu Rejonowego w L. sygn. akt [...]z dnia [...]r. o stwierdzenie nabycia spadku po T. Ł. i S. Ł., według którego w skład spadku po tych osobach wchodził udział spadkodawców w wymienionym gospodarstwie rolnym położonym w B..

Natomiast, literatura akt sprawy nie wskazuje, aby po wydaniu aktu własności ziemi ujawniono prawo własności S. Ł/ w stosunku do przedmiotowego gospodarstwa rolnego pomimo, że ostateczna decyzja (akt własności ziemi) stwierdzająca nabycie nieruchomości, stanowiła podstawę do ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów (art. 15 cyt. ustawy z dnia 26 października 1971r.).

Uwzględniając powyższe Kolegium nie dopatrzyło się naruszenia prawa przy wydaniu kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w L. P..

Kolegium nie stwierdziło również, aby w sprawie zaistniały inne przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 Kpa, w związku z czym orzekło jak w osnowie.

Kwestionując opisaną powyżej decyzję pełnomocnik wnioskodawczyni złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym uznał zaskarżoną decyzję za błędną i wydaną bez rozważenia wszystkich okoliczności niniejszej sprawy przy jednoczesnym dokonaniu dowolnej oceny stanu prawnego.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik S. W. zarzucił przede wszystkim, że za całkowicie dowolną należy uznać ocenę organu, zgodnie z którą w dniu [...] r., tj. w dniu wydania przez Naczelnika Gminy w L. P. na wniosek S. Ł. decyzji z dnia [...]r., nr [...]orzekającej o przejęciu za rentę gospodarstwa rolnego istniały wszystkie przesłanki do uwłaszczenia S. Ł., będącego jedynie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem S. Ł. nie był jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, a jedynie jego współwłaścicielem.

Z postanowienia Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia [...] r., sygn. akt [...]wynika, że w chwili wydania decyzji wnioskodawczyni przysługiwało prawo własności do ¼ części gospodarstwa rolnego.

Sąd, wydając postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku przeprowadził dowody pozwalające na dokonanie ustaleń o istnieniu gospodarstwa rolnego oraz, że w skład gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem dziedziczenia przez wnioskodawczynię wchodzą działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. Sąd orzekł o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego przez wnioskodawczynię. Wynika z tego, że w dniu otwarcia spadku nastąpiła zmiana właściciela i już w tym dniu, tj. [...]r. Wnioskodawczyni była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego.

Z treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, że obejmuje ono wszystkie nieruchomości tworzące gospodarstwo rolne.

Należy podkreślić, że postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutki prawne ex tunc, tj. od chwili otwarcia spadku - w niniejszej sprawie od dnia [...]r.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku rozstrzyga więc wszystkie wątpliwości w niniejszej sprawie, albowiem stwierdza jednoznacznie i prawomocnie fakt współwłasności gospodarstwa rolnego S. Ł. i wnioskodawczyni jako następczyni prawnej T. Ł. (żony S. Ł.) istniejący od dnia [...]r.

Wynika z tego jasno, że bezprawny i jako taki nieważny akt własności ziemi z dnia [...]r., z którego wynikają uprawnienia właścicielskie S. Ł., był przedmiotem badania Sądu Rejonowego w L. i dokonano jego oceny. Akt ten, jako sprzeczny z prawem nie może być podstawą ustaleń w zakresie prawa własności gospodarstwa rolnego. Akt własności ziemi w ogóle nie powinien zostać wydany. Gospodarstwo rolne, które nie było nigdy przedmiotem czynności prawnych, także o charakterze nieformalnym, nie mogło się stać przedmiotem uwłaszczenia na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zważywszy, iż podlegały jej w pierwszym rzędzie nieruchomości rolne zbyte bez zachowania formy aktu notarialnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2002 r. w sprawie o sygn. I CKN 632/00). Warto dodać, że przepisy ustawy uwłaszczeniowej nie mogły mieć zastosowania w sytuacji, gdy w chwili wejścia jej w życie stan posiadania był zgodny ze stanem prawnym. Nie mógł zatem uprzednio organ administracyjny stwierdzić nabycia własności nieruchomości rolnej (art. 1 ust. 1 i 2 ustawy uwłaszczeniowej) przez osobę będącą jej posiadaczem (S. Ł.), która już przed wejściem w życie omawianej ustawy nabyła własność tej nieruchomości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1996 r. w sprawie o sygn. II CRN 8/96). Akt własności ziemi jest decyzją o charakterze jedynie deklaratoryjnym i dla stwierdzenia braku jego skuteczności nie jest wymagane postanowienie o stwierdzeniu jego nieważności. Organ administracyjny czy też Sąd mogą w każdym czasie dokonać innych, własnych ustaleń. Tak też uczynił Sąd Rejonowy w L., stwierdzając o nabyciu spadku po zmarłej T. Ł..

Pełnomocnik wnioskodawczyni stwierdził następnie, że wobec powyższego należy uznać, iż w chwili wydania decyzji S. Ł. nie był osobą uprawnioną do samodzielnego dysponowania gospodarstwem rolnym i do złożenia wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118). Decyzja została wydana wbrew fundamentalnej zasadzie, że nikt nie może rozporządzać prawem, które mu nie przysługuje (nemo plus iuris in alium transferre potest, ąuam ipse habet). Organ, który wydał decyzję powinien był dołożyć należytej w takich wypadkach staranności i ustalić, czy osoba, która złożyła wniosek – S. Ł. – był jedyną osobą posiadającą prawa do gospodarstwa rolnego.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...]r. /Nr [...]/ odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]r. /Nr [...]/, wydanej przez Naczelnika Gminy w L. P. w sprawie przejęcia za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność S. Ł., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] stosując przepis art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Z motywów podjętej decyzji wynika, że Kolegium w składzie orzekającym po ponownym rozpatrzeniu sprawy całkowicie podzieliło stanowisko tego organu w składzie orzekającym w tej sprawie poprzednio.

Przedstawiło przy tym tożsamą argumentację, uzupełnioną jedynie stwierdzeniem, że okoliczności faktycznie i prawne niniejszej sprawy dowodzą, że zaskarżona decyzja jest zasadna.

Na wskazane powyżej orzeczenie wniesione zostały przez S. W. i jej pełnomocnika adw. Z. K. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W obu skargach zarzucono naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w tym norm prawnych zawartych w przepisach:

- art. 31 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 931 kodeksu cywilnego przez błędne przyjęcie w zaskarżonej decyzji, iż w dniu [...]r. jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha wraz z budynkami, położonego w B. był S. Ł., podczas gdy z mocy ustawy współwłaścicielem tego gospodarstwa była również S. W. jako spadkobierczyni zmarłej w dniu [...]r. żony S. Ł. – T. Ł., co znajduje potwierdzenie w prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia [...]r. sygn. akt [...];

- art. 64 w zw. z art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 7 kodeksu postępowania administracyjnego przez brak uwzględnienia przez organ orzekający, iż decyzja z dnia [...]r. orzekająca o przejęciu za rentę gospodarstwa rolnego narusza prawo własności skarżącej do tego gospodarstwa.

Ponadto w skardze wniesionej w imieniu S. W. jej pełnomocnik zarzucił naruszenie zaskarżoną decyzją przepisów postępowania, a mianowicie :

- art. 365 kodeksu postępowania cywilnego przez naruszenie przez organ administracyjny zasady wiążącego charakteru prawomocnego orzeczenia sądowego – postanowienia Sądu Rejonowego w L. I Wydział Cywilny z dnia [...]r. sygn. akt [...] stwierdzającego, że skarżąca nabyła udział w gospodarstwie rolnym jako spadkobierczyni T. Ł.;

- art. 6 i art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego przez pominięcie przez organ orzekający faktu naruszenia zasady praworządności przy wydawaniu decyzji, która pozbawiła skarżącą jej własności;

- art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego przez wydanie zaskarżonej decyzji podważającej zaufanie obywatela do organu Państwa;

art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego przez brak należytego wyjaśnienia przez organ orzekający wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności faktu istnienia uprawnień właścicielskich skarżącej oraz faktu posiadania przez skarżącą tego gospodarstwa;

- art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przez brak umożliwienia skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżąca i jej pełnomocnik wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy organowi orzekającemu do ponownego rozpoznania albo zmianę zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. P. z dnia [...]r. Nr [...]o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego.

W treści uzasadnień obu skarg przedstawiono argumentację zbieżną z argumentacją przedstawioną wcześniej w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W doręczonej Sądowi odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium w L. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wyjaśniając przesłanki podjętego rozstrzygnięcia wskazać przede wszystkim należy, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolą działalności administracji publicznej pod wzglądem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nic stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia innego aktu albo czynności, będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził konieczność zastosowania przy orzekaniu przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycją art. 134 § 1 i art. 135 tej regulacji.

Ponadto poprzedzając przedstawienie motywów podjętego orzeczenia Sąd uznał za właściwe wyjaśnić, że nie dysponuje kompetencją do merytorycznego orzekania w sprawie, uwzględnienie skargi następuje wyłącznie poprzez orzeczenie kasacyjne, eliminujące zaskarżoną decyzję z obrotu prawnego.

Z tego względu niemożliwe było dokonanie przez Sąd zmiany zaskarżonej decyzji w sposób żądany w petitum skarg wniesionych w tej sprawie.

Z treści przepisu art. 104 kpa wynika, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie tzn. działający zgodnie z kompetencją przyznaną mu przepisami ustrojowymi materialnymi i procesowymi, jest zobligowany do załatwienia sprawy w sposób w tym przepisie określony tzn. decyzją rozstrzygającą sprawę co do jej istoty w całości lub w części /chyba, że zaistnieją warunki umorzenia postępowania, o których mowa w art. 105 kpa/.

Rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty w przypadku nadzwyczajnego postępowania administracyjnego weryfikacyjnego następuje poprzez władczo wyrażone oświadczenie kompetentnego organu administracji publicznej dokonane przy zastosowaniu właściwego przepisu prawa procesowego, co do legalnej możliwości i zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego indywidualnego aktu administracyjnego poddanego kontroli w trybie ekstraordynaryjnym.

Kwestionowaną w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzję wydaną m.in. na podstawie art. 127 § 3 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...]r. podjętą w trybie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kpa, uznając tym samym zasadność odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w L. P. w dniu [...]r. /Nr [...]/ orzekającej o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi B. o powierzchni [...]ha wraz z budynkami, stanowiącego własność S. Ł..

Zaskarżona czynność orzecznicza i czynność ją poprzedzająca podjęte zostały z uwzględnieniem przepisów regulujących jeden z nadzwyczajnych trybów weryfikowania orzeczeń administracyjnych tj. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Tryb ten umożliwia wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego obarczonego kwalifikowaną wadą o charakterze materialnym, a jego skuteczność uzależniona jest od wykazania zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w zamkniętym katalogu stanowiącym treść art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa. Ustalenie tej okoliczności – typowanej przez podmiot, który inicjuje czynności procesowe – następuje w toku postępowania, którego przeprowadzenie podlega regułom postępowania zwykłego /z kilkoma ustawowo wskazanymi wyjątkami/. Określając w art. 157 § 2 kpa inicjatywę w zakresie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, ustawodawca przyjął zasadę oficjalności /działanie z urzędu/ oraz zasadę skargowości, przyznając stosowne uprawnienie stronie postępowania, czyli podmiotowi legitymowanemu wg kryteriów wskazanych w art. 28 kpa.

W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, treść wniosku i zawarte w nim żądanie wyznaczają przedmiot postępowania /np. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990r., I SA 367/90, ONSA 1990, Nr 2-3, poz. 47/. Żądanie wniosku sformułowane przez uprawniony podmiot wyznacza niejako obszar działania właściwego organu, w ramach którego muszą być dokonywane wszystkie czynności procesowe.

Jednocześnie wniosek o stwierdzenie nieważności stanowi podstawę do dokonania przez właściwy organ oceny w zakresie dopuszczalności wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, a pozytywna ocena obliguje ten organ do kontynuowania czynności procesowych i podjęcia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia zasadności lub niezasadności wniosku poprzez stwierdzenie zaistnienia lub niezaistnienia okoliczności w nim wskazanej.

Zgodnie z wcześniej powiedzianym postępowanie w tym zakresie mimo, że należy do nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego podporządkowane jest zasadom właściwym dla postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego /ogólnego/.

Konsekwencją przyjęcia tej zasady dla przedmiotowego trybu weryfikacyjnego jest powinność właściwego organu działania w sprawie zgodnie z nakazami sformułowanymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 kpa.

Zdaniem Sądu z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wynika, że organ orzekający w obu składach naruszył normy sformułowane w przepisach procesowych powyżej wskazanych, obarczając przez to podjęte rozstrzygnięcia wadliwością obligującą do uwzględnienia skargi.

Zważyć bowiem należy, że jednoznacznie wyartykułowane przez pełnomocnika S. W. żądanie stwierdzenia nieważności zawarte we wniosku z dnia [...]r. skierowane było do decyzji Naczelnika Gminy w L. P. z dnia [...]r. /Nr [...]/ orzekającej o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi B. o powierzchni [...]ha wraz z budynkami, stanowiącego własność S. Ł..

Natomiast materiał sprawy pozwala uznać, że czynności ocenne właściwego organu dokonane w sprawie o tak określonym przedmiocie , odniesione zostały do aktu własności ziemi wydanego na rzecz S. Ł. w dniu [...]r., mającego charakter decyzji deklaratoryjnej.

Wprawdzie nieuprawnione są twierdzenia pełnomocnika skarżącej o nieważności i bezprawności tego aktu, bowiem pozostaje on w obrocie prawnym i objęty jest walorem ostateczności i prawomocności oraz domniemaniem prawidłowości, a poprzez to jego treść jest wiążąca, ale czynności ocennych organu orzekającego dokonanych z jego uwzględnieniem nie można uznać za zasadne.

Oczywista jest również obecna absolutna niemożność weryfikowania tego aktu, wynikająca wprost z treści przepisu art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. Nr 107, poz. 464/, stanowiska judykatury i Trybunału Konstytucyjnego /por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 1992r. sygn. akt II SA 1726/92, ONSA 1994, Nr 2, por. 49; wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 22 lutego 2000r., sygn. akt SK 13/98; OTK 2000, Nr 1, poz. 5; z dnia 15 maja 2000r. sygn. akt SK 29/99, OTK 2000, Nr 4, poz. 110/. /Z akt sprawy wynika zresztą, że S. W. otrzymała akt własności i nie skorzystała z możliwości jego kwestionowania. Nie jest to jednak okoliczność istotna w tej sprawie/.

Nie można również zaakceptować twierdzenia pełnomocnika skarżącej, że Sąd Rejonowy z L. wydając postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej T. Ł. uwzględniające m.in. S. W. jako spadkobierczynię części gospodarstwa rolnego położonego w B., dokonał oceny prawidłowości aktu własności i jego faktycznej weryfikacji.

Należy w tym kontekście zwrócić uwagę, że sądy powszechne nie są uprawnione do dokonywania oceny zgodności z prawem aktów administracji publicznej, a ponadto orzekając o stwierdzeniu nabycia spadku po T. Ł. Sąd Rejonowy przyjmował za podstawę wydanego postanowienia stan faktyczny i prawny istniejący w dniu [...] roku tj. w dniu śmierci spadkodawczyni. W tej dacie nie istniał jeszcze powoływany akt własności ziemi.

W opisanych powyżej warunkach prawnych i faktycznych co najmniej niewłaściwe jest określanie aktu własności w sposób wcześniej wskazany.

Niezależnie jednak od tego istotne jest, że organ orzekający w obu składach nieprawidłowo potraktował treść aktu własności jako okoliczność bezwzględnie determinującą rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu akt własności nie mógł stanowić jedynej i wyłącznej podstawy dla ustalenia, że osoba ubiegająca się o rentę w warunkach określonych ustawą z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. Nr 21, poz. 118/ jest jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku i przyznania świadczenia w tym trybie. Takiego statusu temu dokumentowi nie nadały ani powołana powyżej ustawa ani wydane z jej upoważnienia rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. Nr 21, poz. 125/, tym bardziej , że po wydaniu aktu własności ziemi stosunki i relacje własnościowe w gospodarstwach rolnych często ulegały zmianom na skutek różnych zdarzeń i faktów prawotwórczych.

Oznacza to, że organ orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu za rentę gospodarstwa rolnego, kwestionowanej we wniosku z dnia [...]r. był zobligowany do dokonania własnych ustaleń w zakresie okoliczności istotnych dla oceny jej zgodności z prawem, w tym do ustalenia, czy S. Ł. był jedynym podmiotem legitymowanym do złożenia wniosku o przejęcie posiadanego gospodarstwa rolnego, położonego w B. przez Państwo i jedyną osobą uprawnioną do uzyskania renty z tego tytułu – oraz ustalenia innych okoliczności warunkujących orzeczenie w przedmiocie wydania kwestionowanej decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Z doręczonych Sądowi akt administracyjnych wynika, że organ orzekający o przejęciu gospodarstwa rolnego wraz z budynkami za rentę na wniosek S. Ł. dysponował m.in. protokołem sporządzonym w dniu [...]r. w gospodarstwie spadkowym, w którym ujawniono m.in., że po śmierci T.Ł.. gospodarstwo użytkowane jest przez jednego ze spadkobierców – S. Ł., a ewentualnymi spadkobiercami udziałów T. Ł. w gospodarstwie rolnym są 4 osoby – członkowie rodziny. Z zapisów protokołu wynika również, że jednym ze spadkobierców jest S. W. i że posiada ona swoje gospodarstwo rolne położone w K..

Poza oceną organu w obu składach orzekających powstało również "oświadczenie zgody przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę małżonków – innych współwłaścicieli" /nie opatrzone datą/, podpisane przez S. Ł..

Zdaniem Sądu przedmiot rozpoznawanej sprawy wymagał bezwzględnie dokonania oceny prawidłowości tego dokumentu i wydanej przy jego wykorzystaniu decyzji w świetle art. 1, art. 2 i ewentualnie art. 16 powoływanej wcześniej ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz przepisu § 5 wskazywanego powyżej aktu wykonawczego.

Okoliczność ta – w ocenie Sądu – stanowi bowiem jeden z wyznaczników prawidłowości kwestionowanego w tym postępowaniu orzeczenia.

Mając na względzie przedstawione powyższej okoliczności faktyczne i prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny – stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Klauzula zawarta w pkt. II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 wskazanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach uzasadnione jest treścią przepisu art. 200 tego samego aktu, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Rozpoznając sprawę ponownie właściwy organ przede wszystkim ustali, czy kwestionowana decyzja dotknięta jest kwalifikowaną wadą zarzuconą we wniosku z dnia [...]r. , uwzględniając w tych czynnościach przepisy prawa materialnego i procesowego obowiązujące w dacie podjęcia kontrolowanego orzeczenie. Ocena taka bowiem w ogóle nie została w sprawie przeprowadzona, a podjęte w tym zakresie działania procesowe organ odniósł – jak wcześniej wskazano – do aktu własności ziemi, pozostającego poza zakresem żądania wniosku.

Ponadto właściwy organ uwzględni uwagi Sądu przedstawione w uzasadnieniu wyroku, przeprowadzi czynności wyjaśniające w sprawie w sposób wymagany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego i po dokonaniu oceny zasadności wniosku podejmie stosowne orzeczenie w sprawie.

H.B. 22.11.2006r.