Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 509/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lutego 2022 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-385 w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektor Oddziału w B. (dalej: ZUS, wierzyciel) postanowieniem z 24 lutego 2022 r. nr 020000/71/2022 -RED-POST-385, po rozpatrzeniu wniosku A. G. (zobowiązana, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 34 § 3 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), utrzymał w mocy postanowienie własne z 14 stycznia 2021 r. nr 020000/71/2022-RED-POST-61/IH, oddalające zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Powyższe postanowienie wierzyciela zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca złożyła zarzuty w postepowaniu egzekucyjnym w dniu 30 listopada 2021 r., podnosząc zarzut przedawnienia dochodzonych przez ZUS składek, objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi.

ZUS postanowieniem z 14 stycznia 2021 r. oddalił zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej.

Skarżąca pismem z 25 stycznia 2022 r. (wpływ do ZUS - 28 stycznia 2022 r.) wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wierzyciel ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że prowadził w latach od 1994 do 2017 wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego i komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z.. Komornik sądowy zakończył postępowanie egzekucyjne, wydając w 2017 r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność. Jednak zaniechanie czasowe prowadzenia egzekucji, nie wyklucza wdrożenia jej ponownie. Egzekucja administracyjna została ponownie wszczęta po ustaleniu, że zobowiązana pobiera świadczenie emerytalne.

ZUS odnosząc się do zarzutu przedawnienia zaległości podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1988 o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Postępowanie nadal trwa więc nie doszło do przedawnienia należności. Na bieg terminu zawieszenia miały wpływ również składane przez zobowiązaną wnioski o umorzenie.

Dalej wierzyciel wskazał, że kwestie przedawnienia zaległości regulują przepisy prawa, które zmieniały się na przestrzeni lat: w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., w okresie od 1 lipca 2004 r. do 19 lipca 2011 r., okresie od 20 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r., w okresie od 1 stycznia 2012 r. Niemniej w ocenie wierzyciela dochodzone należności nie uległy przedawnieniu.

Skarżąca złożyła na postanowienie wierzyciela osobistą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca wniosła m.in.: o "oddalenie zaskarżonego postanowienia w całości" oraz obciążenie ZUS kosztami postępowania. Wniosła również o powołanie biegłego sądowego celem zbadania powiązania instytucji przedawnienia z informacjami o błędach popełnionych przez ZUS.

Skarżąca sformułowała szereg zarzutów pod adresem ZUS jak i komornika sądowego prowadzącego postepowanie egzekucyjne. Przede wszystkim skarżąca zarzuciła, że ZUS żąda od niej spłaty należności przedawnionych.

Wierzyciel w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdził, że narusza ono prawo, co powoduje konieczność jego eliminacji z obrotu prawnego.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym.

Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Podstawą zarzutu może być tylko:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zaś kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie.

Przechodząc do meritum sprawy Sąd wskazuje, że skarżąca podniosła zarzut przedawnienia mieszczący się w katalogu zarzutów, wymieniony w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Zatem obowiązkiem wierzyciela było odniesienie się do tego zarzutu poprzez wnikliwe zbadanie, czy składki objęte wymienionymi przez skarżącą tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu, czy też nie.

W obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Natomiast ZUS w zaskarżonym postanowieniu poprzestał jedynie na ogólnym stwierdzeniu, że prowadził w latach od 1994 do 2017 wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Następnie ZUS wskazał terminy przedawnienia, ale nie odniósł ich konkretnie do składek, objętych wymienionymi przez skarżącą tytułami wykonawczymi. Natomiast obowiązkiem wierzyciela było zbadanie jaki jest termin przedawnienia każdej składki dochodzonej tytułem wykonawczym (termin wynikający z powołanych przepisów), czy i kiedy nastąpiły okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Brak jest także informacji, kiedy tytuły wykonawcze zostały doręczone skarżącej. Nie wiadomo więc, czy doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które następuje dopiero od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.

Sąd zauważa, że ZUS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia powołuje się na tabelę, która miałaby obrazować obecną zaległość skarżącej z tytułu nieopłaconych składek oraz przyczyny, dla których okres ten nie uległ przedawnieniu. Niemniej taka tabela po pierwsze nie jest częścią zaskarżonego postanowienia, po drugie w aktach administracyjnych na str. 39-44 znajduje się tylko niekompletny wydruk jakiejś tabeli, w której zawarto także takie informacje jak: tytuł wykonawczy wysłany na błędny adres, brak egzekucji.

Zatem odniesienie się do przedawnienia, przeanalizowanie, czy należności składkowe nie uległy przedawnieniu było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na podniesiony zarzut przedawnienia i daty powstania zaległych należności. Nie można uznać za wystarczające tylko autorytatywnego stwierdzenia, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu, bez szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Stosownie bowiem do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto ZUS nie czyniąc szczegółowych ustaleń w zakresie przedawnienia naruszył także art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się szczegółowo do tego zagadnienia. Takie uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie poddaje się także kontroli sądowej.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien zatem wnikliwie zbadać jaki jest termin przedawnienia każdej składki dochodzonej tytułem wykonawczym, (termin wynikający z powołanych przepisów), czy i kiedy nastąpiły okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia i stosownie udokumentować te okoliczności w aktach sprawy.

Rozpoznając sprawę ponownie wierzyciel w całości uwzględni ocenę prawną oraz wskazania zawarte w niniejszym wyroku.

Na koniec Sąd wyjaśnia, że wniosek o powołanie biegłego sądowego, zawarty w skardze nie mógł zostać uwzględniony, ze względu na charakter postepowanie przed sądem administracyjnym, którego rolą jest kontrola legalności zaskarżonego postanowienia ZUS. Nie mógł także zostać uwzględniony wniosek skarżącej o obciążenie ZUS kosztami postępowania. Skarżąca była bowiem ustawowo, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., zwolniona od kosztów sądowych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie wierzyciela.