Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 603/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4,art. 17 ust. 1a;
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 12 lipca 2022 r., nr SKO.4004.ŚW/649/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

B. N. (dalej jako "strona", "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 12 lipca 2022 r.

w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 15 marca 2022 r., strona zwróciła się do Burmistrza Łukowa o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad babcią – T. N. ( ur. 28 grudnia 1956 r.), wdową legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łukowie z dnia 9 marca 2022r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 marca 2024 r.

Decyzją z dnia 16 maja 2022 r., Burmistrz Łukowa odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji w sprawie spełniona jest przesłanka związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na moment powstania niepełnosprawności T. N.

Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej, decyzją z dnia 12 lipca 2022 r, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniło, że odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w świetle stanowiska zaprezentowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jest nieuzasadniona, a obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r. , z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że okoliczności sprawy ustalone podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącą w dniu 12 maja 2022 r. wskazują, że mieszka ona ze swoją babcią od lutego tego roku. Skarżąca jest studentką i kontynuuje naukę w systemie zaocznym. Babcia skarżącej wymaga systematycznego leczenia i przyjmowania leków z powodu cukrzycy, przewlekłej niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, przewlekłej choroby nerek i niedoczynności tarczycy. Skarżąca poinformowała, że pomaga babci w prowadzeniu gospodarstwa, czyli robi zakupy, gotuje, pierze i sprząta, a także podaje jej leki, myje, przebiera i wychodzi z babką, która jest na wózku inwalidzkim, na spacer. Po mieszkaniu babcia porusza się z pomocą skarżącej. Materiał dowodowy wskazuje, że T. N. głównie opiekuje się skarżąca, a jej matka A. (córka T. N.), tylko wtedy, gdy skarżąca jest na uczelni. Skarżąca, co wyjaśniła w dniu 12 maja 2022 r., studiuje w Siedlcach, gdzie zajęcia odbywają się co dwa tygodnie w soboty i niedziele od godziny 8.00 do godziny 16.00.

Kolegium wyjaśniło, że co do zasady skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec babki na podstawie art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale nie w pierwszej kolejności, bowiem w pierwszej kolejności osobami zobowiązanymi do alimentacji są dzieci T. N. Wskazano, że z art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, iż pierwszeństwo w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego mają osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu i zobowiązane wobec niej do alimentacji (np. córka lub syn opiekujący się rodzicem), a jedynie w sytuacjach wyjątkowych świadczenie może otrzymać osoba zobowiązana do alimentacji wobec niepełnosprawnego inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu, np. wnuk osoby niepełnosprawnej. Ustawodawca w punkcie 2 tego przepisu przewidział wyjątek, a mianowicie sytuację, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że podniesione w sprawie okoliczności takie jak odległość od matki czy też wykonywanie pracy zawodowej stanowią przeszkody prawnie obojętne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18).

Organ odwoławczy podniósł, że z materiału dowodowego rozpatrywanej sprawy wynika, iż są osoby spokrewnione z T. N. w pierwszym stopniu tj. jej czworo dzieci - dwie córki, A. N. i E. S. oraz dwóch synów, R. N. i R. N. - i żadne z nich nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Zwrócono uwagę, że postępowanie nie wykazało, aby dzieci T. N. zostały zwolnione z obowiązku alimentacyjnego oraz, aby legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r. Zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie może być więc przyznane z powodu niespełnienia warunku określonego w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy sprawy nie potwierdza także, aby w przypadku co najmniej trojga dzieci T. N. występowały jakieś obiektywne, a więc niezależne od ich woli okoliczności, z powodu których nie mogliby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego. Nie wskazuje też, aby jakieś nadzwyczajne zdarzenia spowodowały przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby, czyli na wnuczkę. Z wyjaśnień skarżącej złożonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w dniu 12 maja 2022r. wynika, że A. N. (matka skarżącej) sama wychowuje czworo młodszego rodzeństwa skarżącej i jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem skarżącej, O., cierpiącym na mózgowe porażenie dziecięce. E. S. mieszka w Warszawie od dwunastu lat, ma dwoje dzieci, wynajmuje stancję, pracuje i jest jedyną żywicielką rodziny. R. N. od dwudziestu lat mieszka w Chicago w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ma troje dzieci i jest jedynym zarobkującym w rodzinie. Jego żona K. zmaga się z nowotworem narządów rodnych. R. N. mieszka w Ł., czyli w tym samym mieście co skarżąca. Mieszka na stancji ze swoją rodziną, dzieckiem i żoną, która jest w zagrożonej ciąży. R. N. podobnie, jak jego rodzeństwo E. i R., jest jedynym żywicielem rodziny.

W ocenie Kolegium opisywane przez skarżącą okoliczności, w których znajdują się dzieci jej babci nie oznaczają, może z wyjątkiem matki skarżącej, przesunięcia obowiązku alimentacyjnego na wnuczkę, czyli na osobę o dalszym stopniu pokrewieństwa wobec T. N. Za obiektywną okoliczność wyłączającą możliwość sprawowania opieki przez dzieci T. N. nie może być bowiem uznane pozostawanie w zatrudnieniu i bycie jedynym zarobkującym w rodzinie, bo tylko te okoliczności skarżąca wskazuje jako przeszkody w sprawowaniu opieki przez ciotkę E. i wujów R. i R. Wybór pomiędzy aktywnością zawodową a sprawowaniem opieki nad matką jest bowiem subiektywnym wyborem każdego z dzieci. Kolegium podkreśla, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia (art. 17 ust. 1) w celu sprawowania stałej opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny. Fakt pozostawania w zatrudnieniu jest wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez dzieci niepełnosprawnej T. N. i nie zwalnia ich z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, natomiast w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła:

rażące naruszenie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. polegające na nieuchyleniu przez Kolegium decyzji organu pierwszej instancji pomimo istniejących uchybień po stronie organu pierwszej instancji polegających na:

- błędnym zastosowaniu art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nie wzięcie pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 , a w konsekwencji na nierozważeniu przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zakresie możliwości przyznania świadczenia innym osobom niż te spokrewnione w pierwszym stopniu, co z kolei doprowadziło do niepodjęcia przez organ pierwszej instancji jakichkolwiek ustaleń tylko oparcie się na wyjaśnieniach strony z dnia 12 maja 2022 r. opisujące sytuację dzieci T. N.;

- niewyjaśnienie przez Kolegium wszystkich okoliczności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki, którą sprawuje i realnych możliwości sprawowania opieki przez dzieci T. N., a przez to w sposób nieuprawniony uznaje, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność osób zobowiązanych do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowi w ocenie skarżącej naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a.;

- błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.ś.r. i przyjęcie, że faktyczne sprawowanie przez nią opieki nad babką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż babcia ma dzieci, na których, jako spokrewnionych w pierwszym stopniu, spoczywa obowiązek alimentacyjny, pomimo iż w tym zakresie nie został przeprowadzony żaden dowód lub realne ustalenie w oparciu o art. 132 k.r.o. Błędna wykładnia wskazanego przepisu przejawia się także w uznaniu przez organ odwoławczy, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki, bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki oraz na wadliwym uznaniu, że w braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, bez znaczenia pozostają inne obiektywne okoliczności, takie jak odległe miejsce zamieszkania dzieci T. N., ich stan rodzinny i majątkowy, wysokość ich wynagrodzenia za pracę oraz wydatków związanych z utrzymaniem najbliższej rodziny, ich predyspozycji fizycznych i psychicznych w kontekście możliwości sprawowania opieki.

- uchybienie przepisom art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

Skarżąca podniosła, że Kolegium bezrefleksyjnie dokonało nieprawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust.1a u.ś.r., nie mając przy tym jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym. Strona powołała orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące na wykładnię funkcjonalną i systemową wskazanych przepisów u.ś.r. Zdaniem strony wadliwie przyjęto, że fakt sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności, że są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu tj. dzieci T. N., które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ich potencjalny (nieskonkretyzowany) obowiązek alimentacyjny względem matki wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej, co uniemożliwia po jej stronie powstanie obowiązku alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 12 lipca 2022 r., którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na sprawowanie opieki nad babcią.

Na wstępie należy wskazać, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Takie samo stanowisko zajęło Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącej stwierdzając, że organ pierwszej instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 6 k.p.a. Obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna. Kolegium prawidłowo stwierdziło, że wadliwe zastosowanie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane stronie z uwagi na to, iż nie spełnia ona przesłanki określonej w art. 17 ust.1a pkt 2 u.ś.r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie poza sporem pozostaje, że babcia skarżącej T. N. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 8 lutego 2022 r., przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Zamieszkuje ona z B. N. – wnuczką, która sprawuje nad nią opiekę, udzielając pomocy w czynnościach życia codziennego. T. N. ma czwórkę dzieci:

- A. N. (matka skarżącej), która sama wychowuje czworo młodszego rodzeństwa skarżącej i jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem skarżącej, O., cierpiącym na mózgowe porażenie dziecięce.

- E. S., mieszka w Warszawie od dwunastu lat, ma dwoje dzieci, wynajmuje stancję, pracuje,

- R. N., który od dwudziestu lat mieszka w Chicago w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ma troje dzieci i jest jedynym zarobkującym w rodzinie, a jego żona K. zmaga się z nowotworem narządów rodnych,

- R. N., który mieszka w Ł. na stancji, ze swoją rodziną, dzieckiem i żoną, która jest w zagrożonej ciąży, jest jedynym żywicielem rodziny.

Żadne z dzieci nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazała skarżąca, żadne z nich nie może się zająć matką i tylko ona jest w stanie sprawować opiekę. Skarżąca kwestionowała także, że Kolegium co do sytuacji (finansowej, zdrowotnej i rodzinnej) dzieci T. N. oparło się jedynie na oświadczeniu skarżącej.

W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia Sądu wymagało zagadnienie czy dopuszczalna była w świetle przepisów u.ś.r. odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna ma czworo dzieci, zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Należy wyjaśnić, że to dzieci osoby wymagającej opieki są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, a w przedmiotowej sprawie żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to tym osobom ustawodawca w pierwszej kolejności umożliwił ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, zatem jest z nią spokrewniona w drugim stopniu w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość przyznania świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone w pkt 1-3 tego przepisu.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Natomiast zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych występują rozbieżności dotyczącej tego w jakich okolicznościach inne osoby niż zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej mogą ubiegać się o świadczenie alimentacyjne. Pierwsze ze stanowisk przyjmuje, że warunkiem takim jest wyłącznie legitymowanie się przez te osoby orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Natomiast drugie stanowisko przyjmuje, że inne osoby zobowiązane do alimentacji mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w sytuacji, gdy zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji wobec osoby z niepełnosprawnością legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych nie są w stanie realnie sprawować opieki.

Zdaniem Sądu przyjęcie takiej wykładni w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie prowadzi jednak do wniosku, że skarżąca może uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad swoją babcią – T. N. Wskazać należy, że niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach. Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby spokrewnione w stopniu bliższym, nieposiadające orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez inną formę np. opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podzielając pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. konieczne jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, CBOSA). Zawsze jednak warunkiem niezbędnym do takiej oceny jest ustalenie, że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą zajmować się swoim rodzicem. Ani przebywanie za granicą, ani zatrudnienie, jak w niniejszej sprawie, do takich obiektywnych okoliczności nie należą.

Jak już wyżej wskazano, w sprawie nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci osoby wymagającej opieki. Zdaniem Sądu zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, w tym oświadczenie skarżącej, a także przedłożone na rozprawie dokumenty nie dają podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. W odniesieniu do trojga z czwórki dzieci T. N. brak jest obiektywnych przesłanek wykluczających pierwszeństwo ich obowiązku alimentacyjnego przed obowiązkiem skarżącej. Jedynie w odniesieniu do matki skarżącej – A. N. można stwierdzić istnienie obiektywnej przesłanki tj. opiekai nad czwórką niepełnosprawnych dzieci. Zdaniem Sądu w stosunku do trójki dzieci T. N. nie istnieją realne przyczyny uniemożliwiające dzieciom bądź osobiste świadczenie tej opieki, względnie pokrycie kosztów profesjonalnej opieki lub kosztów opieki sprawowanej przez wnuczkę – B. N. Bezsprzeczne jest to, że babcia skarżącej ma czwórkę dzieci i z obowiązku alimentacyjnego trojga z nich wobec matki, która ich wychowała nie zwalnia to, że wykonują pracę zarobkową lub przebywają za granicą. Jak już wyżej wskazano obowiązek alimentacyjny może polegać nie tylko na osobistych staraniach, ale także na pokrywaniu niezbędnych wydatków potrzebnych na sfinansowanie pomocy przez osoby trzecie. Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych która zabezpieczy w należyty sposób interesy uprawionego. Sąd zwraca uwagę, że praca zarobkowa, wysokość osiąganych dochodów, zamieszkiwanie w odległej miejscowości nie stanowią przesłanek obiektywnych, wyłączających możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przesłanki te mogły być ewentualne związane z wiekiem lub stanem zdrowia zobowiązanego w pierwszej kolejności do alimentacji, a nie np. z uwarunkowaniami ekonomicznymi. Nie mają przy tym znaczenia subiektywne przyczyny odmowy, a więc czy wynika to z kwestii, że np. syn nie chce rezygnować z pracy w celu sprawowania opieki nad matką, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką na niepełnosprawną osobą, w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne k.r.o. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 306/21 czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 1008/20, publ. CBOSA – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konkludując należy wskazać, że jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wtedy gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód, uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie wypełnia dyspozycji tak zrekonstruowanej normy prawnej. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. Przedstawiona powyżej wykładania przepisów prawa materialnego i poczynione przez organy ustalenia faktyczne w zakresie aktywności zawodowej dzieci T. N. oraz kolejność istnienia względem babci skarżącej obowiązku alimentacyjnego spowodowały to, że zbędne było dalsze prowadzenie postępowania co do całokształtu sytuacji finansowej i osobistej zobowiązanych alimentacyjnie w pierwszej kolejności wobec T. N. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalenia oparte na oświadczeniu skarżącej były wystarczające do uznania, że wnuczka T. N. nie spełnia przesłanek materialnych warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r. poz. 329) Sąd oddalił skargę jako niezasadną.