Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 808/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1, art. 31 ust. 1, art. 33 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 184, art. 190
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Gabriela Jyż (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 marca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 2405/08 w sprawie ze skargi A. W. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2405/08, oddalił skargę A. W. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej jako: KRRP) w W. z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. KRRP utrzymała w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (dalej jako: ROIRP) z dnia [...] stycznia 2005 r., odmawiającą A. W., wpisu na listę aplikantów radcowskich. Uchwała została podjęta w poniższym stanie faktycznym i prawnym:

1) A. W. w lutym 2002 r. przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w W.. ROIRP w W. uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2002 r., na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm., dalej: u.r.p.) odmówiła skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich w roku szkoleniowym 2002/2003 z uwagi na uzyskanie przez skarżącą w toku postępowania konkursowego 59 pkt., (przy wymaganym limicie punktów wynoszącym 75);

2) skarżąca wniosła do KRRP odwołanie od powyższej uchwały, domagając się jej zmiany i wpisania jej na listę aplikantów radcowskich;

3) KRRP uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2002 r. utrzymała w mocy uchwałę ROIRP w W.;

4) skarżąca złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę z dnia [...] września 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., który stał się właściwym w tej sprawie, wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r. sygn. akt 6 II SA 3601/02, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę ROIRP z dnia [...] marca 2002 r. Sąd ten, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, stwierdzający niekonstytucyjność art. 60 pkt 8b u.r.p., uznał, że rozstrzygnięcia organów samorządu radcowskiego w sprawie skarżącej podjęto na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, co mogło prowadzić do wznowienia postępowania i stanowić podstawę uchylenia tych uchwał;

5) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ROIRP w W., działając na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 u.r.p., uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. ponownie odmówiła skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich;

6) od tej uchwały skarżąca złożyła odwołanie do KRRP, wnosząc o jej uchylenie i podjęcie uchwały o wpisaniu jej na listę aplikantów radcowskich;

7) KRRP uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. utrzymała w mocy uchwałę odmawiającą wpisania skarżącej na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały wskazała, iż skarżąca, w wyniku konkursu przeprowadzonego na podstawie art. 33 ust. 2 u.r.p. i zgodnie z § 22-252 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych, nie uzyskała wymaganego regulaminem limitu punktów z części pisemnej i nie została dopuszczona do części ustnej konkursu. Żądanie skarżącej nie mogło być uwzględnione w świetle stanu prawnego wynikającego zarówno z wyroku TK z dnia 18 lutego 2004 r., jak również ze zmian wprowadzonych do ustawy o radcach prawnych. KRRP podkreśliła, iż pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją RP nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed ogłoszeniem wyroku TK. W związku z tym KRRP stwierdziła, że uchwała nr [...] została podjęta w sposób prawidłowy i na podstawie obowiązujących przepisów prawa;

8) skarżąca złożyła skargę na powyższą uchwałę, domagając się jej uchylenia. Wyrokiem z dnia 15 maja 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1881/05 WSA w W. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ROIRP z dnia [...] stycznia 2005 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji powołał się na wyrok TK z dnia 18 lutego 2004 r. W konsekwencji WSA uznał, że uchwała nr [...] o odmowie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich została podjęta w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów wewnątrzkorporacyjnych wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego. WSA w uzasadnieniu tegoż wyroku wyraził pogląd, że w konsekwencji stwierdzenia nieważności uchwał nastąpi sytuacja, w której konieczne będzie ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego, to jest przeprowadzenie wobec skarżącej nowego konkursu na aplikację radcowską, zorganizowanego w sposób prawidłowy w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP przepisy ustawy o radcach prawnych;

9) A. W. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu I instancji, zaskarżając go w części stwierdzającej nieważność uchwały KRRP nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. i utrzymanej nią w mocy uchwały ROIRP w W. nr [...] z dnia [...] stycznia 2005 r., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez dokonanie oceny zaskarżonej uchwały bez uwzględnienia stanu istniejącego w dniu wydania "pierwotnej" uchwały z 2002 r. i wywodzenie skutków prawnych wobec skarżącej z naruszeniem zasady lex retro non agit,

- art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez rozstrzygnięcie poza granicami sprawy,

- art. 134 § 2 w związku z art. 153 p.p.s.a. przez rozstrzygnięcie sprawy z naruszeniem zakazu reformationis in peius ,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez bezpodstawne, nieuzasadnione faktycznie i prawnie wskazania co do dalszego postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) względnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie mimo istnienia ku temu podstaw,

- art. 153 i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w W. z dnia 22 czerwca 2004 r.,

- art. 132 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wydanie orzeczenia wewnętrznie sprzecznego i nierozpoznanie istoty sprawy.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 65 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez "...wydanie orzeczenia (...), które bezpodstawnie (art. 31 ust. 3 Konstytucji) narusza wolność skarżącej do wykonywania zawodu..." oraz art. 33 ust. 1, 2 i 4 i art. 24 u.r.p., poprzez uznanie, że nie stanowią one samodzielnej podstawy do dokonania wpisu na listę aplikantów radcowskich;

10) wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt II GSK 288/06 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w pkt. 1 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA. NSA w uzasadnieniu podkreślił, iż w skardze kasacyjnej nie zostały podniesione zarzuty dotyczące kontroli przez WSA stanu faktycznego ustalonego przez organ w zaskarżonej uchwale, a jedynie co do wykładni oraz zastosowania prawa materialnego i procesowego. Zdaniem NSA (cyt.): "nie można zgodzić się z poglądem skarżącej, że po wyroku TK z dnia 18 lutego 2004 r. (sygn. akt P 21/02) wszelkie konieczne i wystarczające warunki wpisu na listę aplikantów radcowskich zostały określone w art. 33 ust. 1 i art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 u.r.p., natomiast art. 33 ust. 2 tej ustawy, dotyczący konkursu ma charakter jedynie proceduralny. Konkurs był, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej uchwały, niezbędnym etapem procedury dotyczącej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Pełnił on funkcję selekcyjną, bowiem miał na celu wyłonienie kręgu osób, których poziom wiedzy prawniczej predysponował do odbywania aplikacji. Przystąpienie do konkursu i zdanie go było warunkiem wpisu na listę aplikantów. Nie do zaakceptowania jest pogląd skarżącej, że po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego konkurs miał polegać na sprawdzeniu, czy w odniesieniu do poszczególnych kandydatów zostały spełnione wymagania z art. 33 ust. 1 u.r.p. Przeciwko takiej interpretacji przemawiają rezultaty wykładni językowej (użycie terminu "konkurs"), systemowej (relacja miedzy art. 33 ust. 1 oraz ust 2 u.r.p.) i funkcjonalnej (wspomniana już rola selekcyjna procedury konkursowej). Po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. do czasu ustawowego uregulowania zasad przeprowadzania konkursu odpadły podstawy prawne do jego zorganizowania, obowiązywał zaś dalej wymóg poddania się postępowaniu konkursowemu w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich. Brak przepisów określających zasady przeprowadzania konkursu w żaden sposób nie mogą usprawiedliwiać wpisu na listę aplikantów radcowskich z pominięciem wymagania określonego w art. 33 ust. 2 u.r.p., który zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może być rozumiany inaczej jak tylko w ten sposób, że przesłanką uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich jest pomyślne przejście przez kandydata całego postępowania konkursowego." W dalszej części uzasadnienia wyroku NSA podkreślił, że wyrok TK z dnia 18 lutego 2004 r. wywołał przedstawione w nim skutki prawne z dniem jego publikacji tj. 4 marca 2004 r. W uzasadnieniu tegoż wyroku, Trybunał wskazał jednak, że pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed ogłoszeniem wyroku TK. Trybunał podkreślił, że prowadzone przed ogłoszeniem wyroku konkursy na aplikację radcowską zachowują swą skuteczność. Konkursy te nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. Wydane po przeprowadzeniu konkursów decyzje i rozstrzygnięcia w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską podejmowane były bowiem na podstawie innych przepisów ustawy o radcach prawnych niż przepisy objęte orzeczeniem TK o niezgodności z Konstytucją.

NSA stwierdził, iż w okolicznościach sprawy bezsporne jest, że skarżąca przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską w lutym 2002 r. a więc przed ogłoszeniem wspomnianego wyżej wyroku TK oraz, że w postępowaniu tym nie uzyskała wymaganej ilości punktów, co stanowiło podstawę odmowy wpisu. Stan faktyczny sprawy ukształtowany został przed wejściem w życie wyroku TK i nie uległ zmianie po tej dacie, a z kolei zmiana stanu prawnego polegająca na utracie mocy obowiązującej przepisu art. 60 pkt 8b u.r.p. nie mogła mieć wpływu na sytuację skarżącej, wynikającą z osiągniętego przez nią rezultatu w konkursie na aplikację radcowską. Skarżąca przystąpiła bowiem do konkursu i zaakceptowała warunki jego przeprowadzania w okresie, gdy przepisy regulujące te kwestie korzystały z domniemania konstytucyjności. W takim wypadku, zgodnie z poglądem TK, który w pełni podzielił NSA, nie istnieje podstawa do wzruszenia wyników konkursu, a tym samym do ich pominięcia przy rozstrzyganiu o wpisie na listę aplikantów radcowskich. Jego wynik niewątpliwie miał decydujący wpływ na podjętą uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich, lecz jak stwierdził to TK, jego orzeczenie nie stanowi podstawy wznowienia postępowania konkursowego, czy wzruszenia jego rezultatów. W związku z tym za nietrafny uznał NSA pogląd Sądu I instancji, który stwierdził, że zaskarżona uchwała i uchwała ją poprzedzająca zostały wydane bez podstawy prawnej, gdyż taka podstawa w stosunku do stanu faktycznego powstałego przed wyrokiem TK istniała. Wydawane, po przeprowadzeniu konkursu, uchwały w sprawie przyjęcia skarżącej na aplikację radcowską, podejmowane były, co podkreślił NSA, na podstawie innych przepisów ustawy o radcach prawnych niż przepisy objęte orzeczeniem Trybunału o niezgodności z Konstytucją.

Zdaniem NSA nie sposób podzielić stanowiska WSA, że zaskarżona uchwała nie uwzględniła istniejącego w dniu jej podjęcia orzeczenia TK. Z treści tej uchwały wypływa wniosek przeciwny, a mianowicie, że KRRP, powołując się na stanowisko zawarte w wyroku TK stwierdziła, iż przeprowadzone wobec skarżącej w roku 2002 postępowanie konkursowe zachowało swą skuteczność. Tak więc Sąd I instancji powinien był ocenić, czy organ, przy uwzględnieniu wyników skutecznie przeprowadzonego konkursu i orzeczenia TK, prawidłowo odmówił wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich.

Nadto NSA uznał za chybione stanowisko WSA, że w konsekwencji stwierdzenia nieważności uchwał odmawiających skarżącej wpisu na listę aplikantów, konieczne będzie przeprowadzenie wobec niej nowego konkursu, zorganizowanego w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją przepisy ustawy o radcach prawnych. NSA zaakcentował, iż: "w rozpoznawanej sprawie obowiązek taki nie powstaje, albowiem konkurs został skutecznie przeprowadzony, a wniosek skarżącej o wpis na listę aplikantów radcowskich rozpatrzony (...) przeprowadzenie nowego konkursu z udziałem skarżącej byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby ona sama wyraziła wolę przystąpienia do konkursu".

Końcowo NSA wskazał, iż WSA winien przeprowadzić kontrolę legalności zaskarżonej uchwały przy uwzględnieniu, że konkurs na aplikacje radcowską został przeprowadzony skutecznie oraz, że podstawę prawną wydania zaskarżonej uchwały stanowiły inne niż zakwestionowane przez TK przepisy ustawy o radcach prawnych;

11) WSA po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z 28 września 2007 r. , sygn. akt VI SA/Wa 1278/07, oddalił skargę. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji podkreślił, że Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu I instancji z akt sprawy wynika, że skarżąca w lutym 2002 r. przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską. Zgodnie z § 12 Zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską stanowiących załącznik do uchwały Prezydium KRRP Nr 2A/I/2003 z 11 grudnia 2003 r. uzyskała 59 punktów (przy ustalonym limicie – 75). Sąd uznał, iż konkurs na aplikację radcowską w 2002 r. został przeprowadzony skutecznie, a więc skarżąca nie zmieściła się w limicie 75 pkt. skutkującym dopuszczeniem do części ustnej konkursu.

Zaskarżone uchwały zostały podjęte w oparciu:

1) art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123 z 2002 poz. 1059 ze zm.) - uchwała Nr [...] ROIRP w W. z [...] stycznia 2005 r.;

2) art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 ww. ustawy - uchwała nr [...] KRRP z [...] czerwca 2005 r. a więc w oparciu o przepisy ustawy, które nie zostały zakwestionowane przez wyrok TK z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, tak więc posiadające domniemanie swojej konstytucyjności.

Sąd skonstatował, iż z przytoczonych przepisów wynika wprost, że wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych (art. 33 ust. 2). Celem konkursu, o którym mowa w art. 33 ust. 2 jest w ocenie składu orzekającego wyłonienie najlepszych kandydatów na aplikację. Samo uczestnictwo w konkursie nie skutkuje wpisaniem na listę aplikantów radcowskich trzeba jeszcze wykazać się odpowiednią wiedzą, gdyż konkurs ma na celu sprawdzenie wiadomości kandydatów.

Tak więc skoro uchwały zostały podjęte w oparciu o konstytucyjne przepisy, a konkurs w którym brała w 2002 r. udział skarżąca uznany przez NSA za ważny, to uchwały te zasługują na pozostawienie ich w obrocie prawnym.

Również pod względem formalnym, zarówno uchwała ROIRP w W. jak i KRRP, zostały, zdaniem Sądu I instancji, podjęte prawidłowo;

12) od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła A. W. i zaskarżając to orzeczenie w całości, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.;

- art. 1 p.p.s.a., art. 2 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 7, art. 8, art. 77 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP; art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 2 p.p.s.a. oraz art. 134 § 2 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.;

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 65, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP; art. 33 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 24 u.r.p.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła podstawa do stwierdzenia nieważności postępowania i uchylenia wyroku WSA z powodu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Strona podniosła, że w wydaniu zaskarżonego wyroku uczestniczyła sędzia I. G. – K., która również wcześniej brała udział w niniejszej sprawie, uczestnicząc w wydaniu wyroku z dnia 22 czerwca 2004 r., sygn. akt 6 II SA 3601/02.;

13) wyrokiem z dnia 1 października 2008 r. sygn. II GSK 274/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. wskutek czego wystąpiła podstawa do stwierdzenia nieważności postępowania. Rozpoznanie środka zaskarżenia przez sędziego podlegającego wyłączeniu na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., powoduje nieważność postępowania z mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W tym stanie sprawy NSA uwzględnił skargę kasacyjną uznając dalszą merytoryczną ocenę za bezprzedmiotową;

14) ponownie rozpoznając sprawę WSA w W. wskazanym na wstępie zaskarżonym wyrokiem z 24 marca 2009 r. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała nie narusza bowiem obowiązującego prawa. W uzasadnieniu wskazał, iż skarżąca, co w sprawie bezsporne, przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską w lutym 2002 r. tj. przed ogłoszeniem wyroku TK z 18 lutego 2004 r. i w postępowaniu tym nie uzyskała wymaganej ilości punktów, co skutkowało odmową wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich. Stan faktyczny sprawy został zatem ukształtowany przed wejściem w życie przedmiotowego wyroku TK (4 marca 2004 r.) a zmiana stanu prawnego polegająca na utracie mocy obowiązującej art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie mogła mieć wpływu na sytuację skarżącej wynikającą z uzyskanego przez nią wyniku konkursu na aplikację radcowską. Skarżąca, co podkreślił NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. II GSK 288/06, przystąpiła do konkursu i zaakceptowała warunki jego przeprowadzania, obowiązujące w czasie, gdy przepisy regulujące tę kwestię korzystały z domniemania konstytucyjności. W takim przypadku, jak również stwierdził NSA podzielając pogląd TK, nie istnieje podstawa do wzruszenia wyników konkursu, a tym samym do ich pominięcia przy rozstrzyganiu o wpisie na listę aplikantów radcowskich.

Należy zatem przyjąć, że konkurs, w którym uczestniczyła skarżąca, został przeprowadzony skutecznie, co oznacza, iż wynik uzyskany przez nią stanowił podstawę do odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. Konkurs był w stanie prawnym obowiązującym w dacie zaskarżonej uchwały niezbędnym etapem procedury dotyczącej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Pełnił on funkcję selekcyjną mając na celu wyłonienie kręgu osób, których poziom wiedzy prawniczej predysponował do odbywania aplikacji. Przystąpienie do konkursu i jego zdanie było warunkiem wpisu na listę aplikantów. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. i jest to stanowisko, które Sąd rozpoznając skargę uwzględnił. W powołanym wyroku NSA stwierdził, że nietrafnym jest pogląd, iż po orzeczeniu TK konkurs miał polegać na sprawdzeniu, czy w odniesieniu do poszczególnych kandydatów zostały spełnione wymagania z art. 33 ustawy o radcach prawnych. Po wejściu w życie wyroku TK do czasu ustawowego regulowania zasad przeprowadzania konkursu odpadły podstawy prawne do jego organizowania, ale obowiązywał dalej wymóg poddania się postępowaniu konkursowemu w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich. Brak przepisów określających zasady przeprowadzania konkursu nie uzasadnia jednak wpisu na listę aplikantów radcowskich z pominięciem wymagania określonego w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że pomyślne przejście postępowania konkursowego jest przesłanką uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Podkreślenia wymaga przy tym, że uchwała nr [...] z [...] stycznia 2005 r. została podjęta na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zaś uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 u.r.p., tj. na podstawie przepisów, których niekonstytucyjności TK we wskazanym wyżej wyroku nie stwierdził. Z tych przepisów wynika, że wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych.

W przedstawionym stanie rzeczy i w świetle stanowiska wyrażonego w NSA w wyroku z 24 kwietnia 2007 r. II GSK 288/06, które w niniejszej sprawie podlega, zdaniem Sądu, uwzględnieniu, brak jest podstaw do przyjęcia za uzasadnione zarzutów skargi. Zaskarżone uchwały tak pod względem merytorycznym, jak i formalnym nie noszą znamion wadliwości, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby uwzględnieniem skargi. Z tych przyczyn Sąd I instancji orzekł we wskazanym na wstępie wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o oddaleniu skargi;

15) od powyższego wyroku WSA skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik A. W. i zaskarżając to orzeczenie w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 1 p.p.s.a., art. 2 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 7, art. 8, art. 77 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 178 ust. 1, art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP; art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 2 p.p.s.a. oraz art. 134 § 2 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

oraz

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 65, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP; art. 33 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 24 u.r.p.

Uzasadniając pierwszą podstawę kasacyjną strona skarżąca podniosła, iż w przedmiotowej sprawie istniał obowiązek orzekania na podstawie stanu faktycznego i prawnego z 2002 r. Ponieważ pierwotna decyzja administracyjna wydana została w 2002 r. – kolejne decyzje, po zakończeniu postępowania sądowego, winny być wydane na podstawie stanu prawnego z 2002 r., po pominięciu przepisów uznanych za niekonstytucyjne. Zaskarżona decyzja adm. – uchwała OIRP [...] z [...] stycznia 2005 r., została oparta na podstawie § 12 zasad przeprowadzania konkursu (...) – uchwały KRRP [...] z [...]12. 2003 r. Tym samym zaskarżone orzeczenie narusza zasadę rozstrzygania o sytuacji skarżącej na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji oraz narusza zasadę nieretroakcji prawa.

Dalej wskazała, iż zaskarżona decyzja adm. jako podstawę prawna w jej sentencji zawierała art. 33 ust. 1 i 2 u.r.p. Art. 33 u.r.p. stanowi, że decyzja adm. jest wydawana przez OIRP po przeprowadzeniu konkursu. Czym jest konkurs i jak określony rezultat konkursu wpływa na decyzję adm. regulowane było przez inne przepisy, a mianowicie przez art. 60 pkt 8b u.r.p. Regulaminy wydane przez organy samorządu radców prawnych były to normy wewnętrznie obowiązujące, a nie powszechnie obowiązujące - m.in. § 12 zasad... We wcześniejszych wyrokach sądów w tej sprawie, a także w uzasadnieniu decyzji adm. jako podstawę wydania decyzji odmownej wskazano § 12 zasad...., a więc przepis wydany na podstawie pkt 8b u.r.p. uznanego przez TK za niekonstytucyjny (P 21/02). Zatem jest oczywistym, iż decyzja adm. została wydana na podstawie § 12 zasad..., bo w przeciwnym razie nie mogła by być wydana decyzja negatywna, a w konsekwencji należy uznać, iż podstawą prawną decyzji w tej sprawie były nie tylko przepisy art. 33 u.r.p., ale też samorządowe przepisy wewnątrzobowiązujące dot. konkursu, a zwłaszcza § 12 zasad..., a w rezultacie i art. 60 pkt 8b u.r.p., który był podstawą ich wydania

Tym samym WSA w zaskarżonym wyroku:

- dokonał błędnej oceny stanu faktycznego (w zakresie subsumcji) przyjmując, że decyzja administracyjna nie została oparta o niekonstytucyjny przepis, a więc wcześniej uznany za niekonstytucyjny art. 60 pkt 8b u.r.p. oraz wydane na jego podstawie przepisy wewnątrzobowiązujące (m.in. o §12 zasad przeprowadzania konkursu(...) - uchwały KRRP [...] z [...]12.2003 r.)

- dokonał błędnej oceny stanu faktycznego pomijając okoliczność, że oceniane decyzje administracyjne OIRP i KRRP z 2005 r. zostały wydane o przepis z 11.12.2003 r. (a więc wydany po dacie właściwej dla stanu prawnego i faktycznego dla rozstrzyganej sprawy) naruszając zakaz retroakcji prawa,

- błędnie przyjął, że decyzja administracyjna została oparta tylko na art. 33 u.r.p, co oznaczałoby, że przyjął dopuszczalność ingerencji w konstytucyjną wolność podejmowania i wykonywania zawodu (art.65 ust.1 Konstytucji) bez zachowania warunków konstytucyjnych takiej ingerencji w drodze właściwej regulacji ustawowej (art.65 ust.1 Konstytucji w zw. z art.31 ust.3 Konstytucji w zw. z art.2 Konstytucji),

- WSA nie ustosunkował się w istocie do zarzutów w tym zakresie (a z uwagi na ich doniosłość WSA powinien był uzasadnić dlaczego w ocenie WSA nie były podstawą wydania zaskarżonej decyzji wskazywane przepisy: niekonstytucyjny art.60 pkt 8b u.r.p. oraz wydane na jego podstawie przepisy wewnątrzobowiązujące),

- sprzecznie, z jednej strony przyjął, że decyzję oparto wyłącznie na art. 33 u.r.p., zaś z drugiej strony przyjął, że przeprowadzony konkurs z określonym trybem i punktacją rozstrzygnął o wydaniu decyzji odmownej (w ten sposób potwierdzając, że podstawą zaskarżonej decyzji był też niekonstytucyjny art.60 pkt 8b u.r.p. oraz wydane na jego podstawie przepisy wewnątrzobowiązujące, m.in. o §12 zasad...., a w konsekwencji WSA nie rozpoznał istoty sprawy.

W rezultacie WSA naruszył art. 1 p.p.s.a, art. 2 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji co istotnie wpłynęło na wynik postępowania.

W dalszej części uzasadnienia skargi kasacyjnej kasator zawarł obszerne rozważania na temat związania sądów wyrokami TK w zakresie niezgodności, zgodności i braku niezgodności określonego przepisu z Konstytucją. Zaakcentował, iż: "...stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności określonego przepisu nie powoduje automatycznie pozbawienia skuteczności decyzji administracyjnych wydanych w oparciu o ten przepis, decyzji administracyjnych wydanych przed wydaniem wyroku TK. Brak automatyzmu może oznaczać tylko tyle, że w braku aktywności skarżącej wadliwa decyzja administracyjna mogłaby pozostać w obrocie. I tylko tak może być interpretowane twierdzenie TK zawarte w uzasadnieniu wyroku P 21/02, odnośnie niewzruszalności wyników konkursu (decyzji administracyjnych) sprzed daty publikacji wyroku P 21/02."

W kwestii związania sądów orzeczeniem TK autor kasacji wskazał, iż powszechnie obowiązującą mocą jest objęta jedynie sentencja orzeczenia TK. W konsekwencji TK, poprzez umieszczenie określonej części rozstrzygnięcia w sentencji lub uzasadnieniu orzeczenia, decyduje o zakresie mocy obowiązującej orzeczenia i związania swym orzeczeniem sądów.

Dalej stwierdził, że art. 190 ust.4 Konstytucji znajduje zastosowanie w każdej sprawie, w której decyzja administracyjna została wydana w oparciu o przepis uznany przez TK za niekonstytucyjny. Przepis ten gwarantuje prawo jednostki do wzruszania decyzja administracyjna wydanych w oparciu o przepis uznany za niekonstytucyjny przez TK. Trybunał nie ma kompetencji do ograniczania prawa jednostki do wzruszania decyzji administracyjnych wydanych w oparciu o przepis uznany za niekonstytucyjny, ani przez to wkraczać w kompetencje sądów.

W kolejnej części uzasadnienia odniósł się do kwestia kompetencji sądów do odmowy zastosowania aktu niezgodnego z aktem wyższego rzędu, także w razie wyroku TK o odroczeniu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego aktu. Zaakcentował, że orzecznictwo sądowe nie jest zgodne z powtarzaną opinią TK o konieczności stosowania w okresie odroczenia, przepisów, które utraciły domniemanie konstytucyjności.

Wskazując na zakaz reformationis in peius i związanie WSA wyrokiem NSA, uznał, iż w niniejszej sprawie NSA w wyroku z 2007 r. naruszył zakaz reformationis in peius (art.134 § 2 p.p.s.a. w zw. z art.193 p.p.s.a.)., ponieważ ustalił na niekorzyść skarżącej, w stosunku do wyroku WSA z 2004 r., odnośnie tego, że decyzja administracyjna została wydana na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny. W ocenie autora skargi kasacyjnej NSA w 2007 r. orzekając z naruszeniem zakazu reformationis in peius, orzekł z przekroczeniem granic skargi kasacyjnej, naruszając art.183 § 1 p.p.s.a. Skoro istnieje zakaz reformationis in peius to w ramach kognicji NSA do orzekania w granicach skargi nie mieści się orzekanie z naruszeniem zakazu reformationis in peius (jedynym wyjątkiem jest stwierdzenie nieważności). Także WSA w zaskarżonym tutaj skargą kasacyjna wyroku naruszył zakaz reformationis in peius w stosunku do wyroku WSA z 2004 r. w zakresie jakim przyjął odmiennie uznając, że decyzja administracyjna nie została oparta o przepis uznany za niekonstytucyjny. Zatem w tym zakresie nie ma zastosowania art.190 p.p.s.a. w zakresie jakim stanowi o związaniu wyrokiem NSA.

Odnosząc się do związania WSA wyrokiem NSA (art.190 p.p.s.a.), zaakcentował, iż WSA nie jest związany oceną NSA co do stanu faktycznego sprawy. "Należy przyjąć, że WSA nie jest też związany gdy NSA dokona błędnej subsumcji. Zwłaszcza gdy ocena stanu faktycznego jest oczywiście błędna. (...). Błędna subsumpcja dokonana przez NSA w 2007 r. jest wynikiem niewłaściwej oceny stanu faktycznego, oceny która spowodowała niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa." W ocenie kasatora WSA nie powinien być związany także i wykładnią prawa, która jest oczywiście nieuzasadniona wobec okoliczności faktycznych i prawnych, także i wtedy gdy np. wykładnia prawa prowadziłaby do związania WSA obowiązkiem zastosowania przepisu uznanego za niezgodny z aktem wyższego rzędu.

WSA, zdaniem strony skarżącej, nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy, a uwzględnione poddał błędnej ocenie. WSA winien był uwzględnić, że:

- skarżąca spełniła wszystkie przesłanki warunkujące dokonanie wpisu (ukończenie studiów prawniczych, złożenie wniosku itd.),

- ograniczenie w postaci konkursu (czy dokładnie określenie co jest wynikiem pozytywnym konkursu) jako pozaustawowe i niekonstytucyjne nie mogło być brane pod uwagę jako przesłanka warunkująca wpis,

- w rezultacie, że zgodnie z art. 65 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz przepisami ustawy o radcach prawnych, powinna być wydana pozytywna decyzja o wpisie.

W ocenie strony wnoszącej kasację WSA zaskarżonym wyrokiem naruszył art. 65 ust. 1 Konstytucji i 31 ust. 3 Konstytucji, przez wydanie orzeczenia, które bezpodstawnie (art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 65 ust.1 Konstytucji) narusza wolność skarżącej do wykonywania zawodu (art. 65 ust.1 Konstytucji). W konsekwencji WSA naruszył art.33 ust.1, 2 i 4 oraz art. 24 u.r.p przez przyjęcie dopuszczalności nieuwzględnienia wniosku i odmowy wpisu. W razie właściwego zastosowania art.65 ust.1, art.31 ust.3 Konstytucji oraz art.33 ust.1, 2 i 4 oraz art. 24 u.r.p., należało przyjąć, że OIRP powinien wydać decyzję o wpisie skarżącej w oparciu o art. 65 ust.1, art. 31 ust.3 Konstytucji oraz art. 33 ust.1, 2 i 4 oraz art. 24 ustawy o radcach prawnych (przy stwierdzeniu braku przesłanek negatywnych i spełnieniu przez skarżącą przesłanek pozytywnych, z uwagi na brak ustawowych - zgodnych z Konstytucją ograniczeń wolności wykonywania zawodu (co dotyczy konkursu i ustalania co jest wynikiem pozytywnym konkursu).

W odpowiedzi na skargę KRRP wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, iż z mocy art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej (z wyjątkiem nieważności postępowania z powodów wymienionych enumeratywnie w § 2 tego artykułu – do stwierdzenia której w niniejszej sprawie brak podstaw).

Dalsze zawężenie zakresu kontroli dokonywanej przez sąd kasacyjny wynika z treści art. 190 p.p.s.a. Zdanie pierwsze tego artykułu skierowane jest bez wątpienia do Sądu I instancji. Zgodnie bowiem z jego brzmieniem Sąd, któremu sprawa została przekazana – a taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie – związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przywołana norma prawna wskazuje wprost na ograniczenie swobody (także w rozumieniu art. 134 p.p.s.a.) Sądu I instancji przy wydawaniu nowego orzeczenia, po wyroku NSA przekazującym mu sprawę do ponownego rozpoznania. Zasięg tego rozwiązania wprowadzonego przez ustawodawcę jest jednak szerszy. W jego konsekwencji bowiem zgodnie z regulacją zawartą w zdaniu drugim art. 190 p.p.s.a. – skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy nie można oprzeć na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak słusznie podkreśla się w judykaturze: "W tym sensie wykładnia prawa, o której mowa w zdaniu pierwszym art. 190 p.p.s.a., wiąże nie tylko Sąd pierwszej instancji i kasatora, ale także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjna od wyroku wydanego w tej sprawie po ponownym jej rozpoznaniu. W tego typu sprawach rozważenie zasadności podstaw, na których oparto skargę kasacyjną w pierwszej kolejności wymaga zatem zbadania czy nie uchybiają one zakazowi przewidzianemu w art. 190 p.p.s.a" (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt. II GSK 830/08 – LEX nr 531547).

Należy zważyć, iż użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć wąsko, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym: "Istnienie możliwości oceny przez sąd I instancji orzeczenia sądu instancji wyższej stanowiłoby bowiem zaprzeczenie zasady dwuinstancyjności i zasad ustrojowych, wynikających z art. 176 Konstytucji RP oraz przepisów ustrojowych – art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 15 § 1pkt 1 p.p.s.a). Na wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zasadę postępowania sądowego co najmniej dwuinstancyjnego składa się bowiem m.in. konieczność zapewnienia sprawności sądowej i określenia oznaczonej liczby instancji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 77/06 (opoubl. W OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 39) interpretując ten przepis stwierdził, że w pewnym momencie musi zapaść rozstrzygnięcie, które nie podlega kontroli innych organów i z którym wiąże się domniemanie zgodności z prawem, niepodlegajace obaleniu w dalszym postępowaniu." (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08 – LEX nr 550070).

Trzeba zauważyć, iż odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 190 zd. 1 p.p.s.a dotyczyć może tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich związana jest z ewentualną zmianą stanu faktycznego. Gdy w trakcie ponownego rozpoznania sprawy sąd I instancji stwierdzi, że stan faktyczny, który stanowił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia dokonanego przez Naczelny Sąd Administracyjny nie został dostatecznie wyjaśniony bądź jest odmienny od przyjętego przez NSA, nie jest związany wyrażoną poprzednio oceną, ponieważ do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (podobnie w wyrokach: SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98 – OSNAP 1999, nr 15, poz. 486; NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08 – LEX nr 550070; NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 342/05 – LEX nr 190953; NSA z dnia 4 września 2007 r., sygn. akt I FSK 1130/06 – opublikowany na stronie internetowej – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi sytuacja ta wystąpić może zupełnie wyjątkowo. Sądy te co do zasady orzekają na podstawie akt prawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), a własnych ustaleń dokonują tylko w ograniczonym zakresie. Postępowanie takie, jeśli wystąpi, stosownie do regulacji zwartych w art. 106 § 3 p.p.s.a ma charakter postępowania dowodowego uzupełniającego, zaś jego celem jest realizacja kontroli działania administracji publicznej, a w tym zakresie sprawdzenie, czy stan faktyczny został przez te organy ustalony prawidłowo (por. uzasadnienia wyroków NSA: z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 1869/07 – LEX nr 478284; z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 217/07 – LEX nr 401671), albo po wydaniu orzeczenia przez NSA zmieni się stan prawny (przy niezmienionym stanie faktycznym). Drugi z przypadków utraty mocy wiążącej wykładni prawa wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego to podjęcie, po wydaniu przez NSA, a przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania – przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały, w której wyrażona zostanie odmienna wykładnia prawa od przyjętej w wyroku wydanym w tej sprawie w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej. W takim przypadku moc wiążącą będzie miała wykładnia wynikająca z uchwały (art. 269 § 1 p.p.s.a., por. także: J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2006, s.420-421; B. Gruszczyński [W:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kraków 2006, s. 451; uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2008 r., sygn. akt I FPS 1/08 – ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 75). Jeśli którykolwiek ze składów orzekających sądów administracyjnych nie podziela stanowiska wyrażonego w uchwale składu powiększonego to obowiązany jest do zastosowania procedury przewidzianej w art. 269 § 1 p.p.s.a., tzn. musi przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi poszerzonemu.

Przenosząc te rozważania na grunt analizowanej skargi kasacyjnej stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie miała miejsca żadna z okoliczności, pozwalająca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu przy ponownym rozpoznaniu sprawy na odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w prawomocnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 288/06) i z dnia 1 października 2008 r. (sygn. akt II GSK 274/08), przy czym należy przypomnieć, iż w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni prawa zarówno co do prawa materialnego, jak i procesowego, natomiast w wyroku z dnia 1 października 2008 r. przesądził jedynie kwestię proceduralną dotyczącą wyłączenia sędziego, która pojawiła się w związku ze zmianą stanu prawnego, polegająca na nowelizacji - z dniem 24 października 2008 r. - art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. NSA w tymże wyroku (z 1 października 2008 r.) wobec wystąpienia tej przesłanki (powodującej nieważność postępowania z mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.) uznał dalszą merytoryczną ocenę za bezprzedmiotową, tym samym w żadnym stopniu nie podważył wykładni prawa procesowego i materialnego dokonanej przez NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. A zatem Sąd I instancji związany był przy ponownym rozpoznaniu sprawy wykładnią w zakresie prawa procesowego i materialnego dokonana w tej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r., ponieważ: 1) nie stwierdził, iż stan faktyczny w tej sprawie jest inny niż ten, który przyjął NSA w wyroku oraz nie nastąpiła zmiana stanu prawnego (przy niezmieniony stanie faktycznym), 2) nie została przez Naczelny Sąd Administracyjny wydana uchwała, w której zostałaby wyrażona odmienna wykładnia prawa od przyjętej w wyroku wydanym w tej sprawie w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej.

Trzeba zauważyć, iż w podstawach kasacji będącej aktualnie przedmiotem rozpoznania przez NSA w niniejszej sprawie, autor kasacji nie zarzucił naruszenia przez Sąd I instancji art. 190 zd. 1 p.p.s.a. Natomiast w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych sformułował tezę, iż w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 190 zd. 1 p.p.s.a., albowiem w ocenie kasatora NSA w wyroku z 24 kwietnia 2007 r. dokonał "błędnej subsumcji" w wyniku "niewłaściwej oceny stanu faktycznego, oceny która spowodowała niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa", a w konsekwencji zdaniem kasatora WSA nie powinna być związany w tej sprawie także wykładnią prawa dokonaną przez NSA w wyroku z 24 kwietnia 2007 r., która jest oczywiście nieuzasadniona wobec okoliczności faktycznych i prawnych.

Odnosząc się do tego twierdzenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż nie podziela tego poglądu. Z powodów wskazanych wyżej NSA w niniejszym składzie uznał, że Sąd I instancji wydając wyrok z dnia 24 marca 2009 r., był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r., a tym samym w tej sprawnie Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 190 zd. 1 p.p.s.a. W świetle argumentów przytaczanych przez autora aktualnie rozpatrywanej kasacji wypada także przypomnieć, iż podstawy kasacji winny być skierowane przeciwko wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nie przeciwko wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Należy zaakcentować, iż skarga kasacyjna nie przysługuje od orzeczeń wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Mimo tego w aktualnie rozpatrywanej skardze kasacyjnej takie zarzuty dotyczące wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r. zostały sformułowane, a mianowicie zdaniem autora niniejszej kasacji: 1) NSA w przedmiotowym wyroku naruszył zakaz reformationis in peius (art. 134 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.), ponieważ ustalił na niekorzyść skarżącej w stosunku do wyroku WSA z 2004 r., 2) NSA orzekł z przekroczeniem granic skargi kasacyjnej, naruszając art. 183 § 1 p.p.s.a., 3) NSA dokonał błędnej subsumcji, która była wynikiem niewłaściwej oceny stanu faktycznego, 4) NSA dokonał oczywiście nieuzasadnionej wykładni prawa. Wskazane zarzuty jako odnoszące się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r. nie mogą odnieść zamierzonego rezultatu.

Konstruując podstawy aktualnie rozpoznawanej kasacji w niniejszej sprawie jej autor zdaje się nie zauważać, iż zarzuty identycznej treści co do naruszenia: przepisów postępowania, tj.:

- art. 1, art. 2 i art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez dokonanie oceny zaskarżonej uchwały bez uwzględnienia stanu istniejącego w dniu wydania "pierwotnej" uchwały z 2002 r. i wywodzenie skutków prawnych wobec skarżącej z naruszeniem zasady lex retro non agit,

- art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez rozstrzygnięcie poza granicami sprawy,

- art. 134 § 2 w związku z art. 153 p.p.s.a. przez rozstrzygnięcie sprawy z naruszeniem zakazu reformationis in peius ,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez bezpodstawne, nieuzasadnione faktycznie i prawnie wskazania co do dalszego postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) względnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie mimo istnienia ku temu podstaw,

- art. 153 i art. 170 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku WSA w W. z dnia 22 czerwca 2004 r.,

- art. 132 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez wydanie orzeczenia wewnętrznie sprzecznego i nierozpoznanie istoty sprawy oraz naruszenia prawa materialnego tj. art. 65 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez "...wydanie orzeczenia (...), które bezpodstawnie (art. 31 ust. 3 Konstytucji) narusza wolność skarżącej do wykonywania zawodu..." oraz art. 33 ust. 1, 2 i 4 i art. 24 u.r.p., poprzez uznanie, że nie stanowią one samodzielnej podstawy do dokonania wpisu na listę aplikantów radcowskich,

stawiał już w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2006 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1881/05) i nie zostały one uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. dokonał wykładni tych przepisów i zarzuty ich naruszenia uznał za chybione. Oceną tą był związany zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny, stosownie do art. 190 zd. 1 p.p.s.a., jak i związany jest nią rozpoznający skargę kasacyjną obecnie Naczelny Sąd Administracyjny.

Należy także zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 190 zd. 2 p.p.s.a. strona nie może oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy przypomnieć, iż w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. przesądził, iż po wyroku TK z dnia 18 lutego 2004 r. (sygn. akt P 21/02) wszelkie konieczne i wystarczające warunki wpisu na listę aplikantów radcowskich zostały określone w art. 33 ust. 1 i art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 u.r.p., natomiast art. 33 ust. 2 tej ustawy, dotyczący konkursu ma charakter jedynie proceduralny. W ocenie Sądu II instancji konkurs był, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej uchwały, niezbędnym etapem procedury dotyczącej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Pełnił on funkcję selekcyjną, bowiem miał na celu wyłonienie kandydatów na aplikantów radcowskich, o najwyższym poziomie wiedzy prawniczej . Przystąpienie do konkursu i zdanie go było warunkiem wpisu na listę aplikantów. Zdaniem NSA wyartykułowanym w tymże wyroku nie do zaakceptowania jest pogląd strony skarżącej, że po orzeczeniu TK konkurs miał polegać na sprawdzeniu, czy w odniesieniu do poszczególnych kandydatów zostały spełnione wymagania z art. 33 ust. 1 u.r.p. Przeciwko takiej interpretacji przemawiają rezultaty wykładni językowej (użycie terminu "konkurs"), systemowej (relacja miedzy art. 33 ust. 1 oraz ust 2 u.r.p.) i funkcjonalnej (wspomniana już rola selekcyjna procedury konkursowej). Po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. do czasu ustawowego uregulowania zasad przeprowadzania konkursu odpadły podstawy prawne do jego zorganizowania, obowiązywał zaś dalej wymóg poddania się postępowaniu konkursowemu w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich. Brak przepisów określających zasady przeprowadzania konkursu w żaden sposób nie mogą usprawiedliwiać wpisu na listę aplikantów radcowskich z pominięciem wymagania określonego w art. 33 ust. 2 u.r.p., który zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może być rozumiany inaczej jak tylko w ten sposób, że przesłanką uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich jest pomyślne przejście przez kandydata całego postępowania konkursowego. W dalszej części uzasadnienia wyroku NSA podkreślił, że wyrok TK z dnia 18 lutego 2004 r. wywołał przedstawione w nim skutki prawne z dniem jego publikacji tj. 4 marca 2004 r. W uzasadnieniu tegoż wyroku, TK wskazał jednak, że pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed ogłoszeniem wyroku TK. Trybunał podkreślił, że prowadzone przed ogłoszeniem wyroku konkursy na aplikację radcowską zachowują swą skuteczność. Konkursy te nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. Wydane po przeprowadzeniu konkursów decyzje i rozstrzygnięcia w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską podejmowane były bowiem na podstawie innych przepisów ustawy o radcach prawnych niż przepisy objęte orzeczeniem TK o niezgodności z Konstytucją.

NSA stwierdził, iż bezspornym jest, że skarżąca przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską w lutym 2002 r. a więc przed ogłoszeniem wspomnianego wyżej wyroku TK oraz, że w postępowaniu tym nie uzyskała wymaganej ilości punktów, co stanowiło podstawę odmowy wpisu. Stan faktyczny sprawy ukształtowany został przed wejściem w życie wyroku TK i nie uległ zmianie po tej dacie, a z kolei zmiana stanu prawnego polegająca na utracie mocy obowiązującej przepisu art. 60 pkt 8b u.r.p. nie mogła mieć wpływu na sytuację skarżącej, wynikającą z osiągniętego przez nią rezultatu w konkursie na aplikację radcowską. Skarżąca przystąpiła bowiem do konkursu i zaakceptowała warunki jego przeprowadzania w okresie, gdy przepisy regulujące te kwestie korzystały z domniemania konstytucyjności. W takim wypadku, zgodnie z poglądem TK, który w pełni podzielił NSA, nie istnieje podstawa do wzruszenia wyników konkursu, a tym samym do ich pominięcia przy rozstrzyganiu o wpisie na listę aplikantów radcowskich. W ocenie NSA jego wynik niewątpliwie miał decydujący wpływ na podjętą uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich, lecz jak stwierdził to TK, jego orzeczenie nie stanowi podstawy wznowienia postępowania konkursowego, czy wzruszenia jego rezultatów. W związku z tym za nietrafny uznał NSA pogląd Sądu I instancji, który stwierdził, że zaskarżona uchwała i uchwała ją poprzedzająca zostały wydane bez podstawy prawnej. NSA przesądził, że taka podstawa w stosunku do stanu faktycznego powstałego przed wyrokiem TK istniała. Wydawane, po przeprowadzeniu konkursu, uchwały w sprawie przyjęcia skarżącej na aplikację radcowską, podejmowane były, co podkreślił NSA, na podstawie innych przepisów ustawy o radcach prawnych niż przepisy objęte orzeczeniem TK o niezgodności z Konstytucją.

NSA odrzucił także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 i art. 170 p.p.s.a. (s. 8 uzasadnienia tegoż wyroku).

NSA nie podzielił stanowiska WSA, że zaskarżona uchwała nie uwzględniła istniejącego w dniu jej podjęcia orzeczenia TK. Z treści tej uchwały wypływa wniosek przeciwny, a mianowicie, że KRRP, powołując się na stanowisko zawarte w wyroku TK stwierdziła, iż przeprowadzone wobec skarżącej w 2002 r. postępowanie konkursowe zachowało swą skuteczność. Tak więc Sąd I instancji powinien był ocenić, czy organ, przy uwzględnieniu wyników skutecznie przeprowadzonego konkursu i orzeczenia TK, prawidłowo odmówił wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich.

Nadto NSA uznał za nieprawidłowe stanowisko WSA, że w konsekwencji stwierdzenia nieważności uchwał odmawiających skarżącej wpisu na listę aplikantów, konieczne będzie przeprowadzenie wobec niej nowego konkursu, zorganizowanego w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją przepisy ustawy o radcach prawnych. NSA zaakcentował, iż: "w rozpoznawanej sprawie obowiązek taki nie powstaje, albowiem konkurs został skutecznie przeprowadzony, a wniosek skarżącej o wpis na listę aplikantów radcowskich rozpatrzony (...) przeprowadzenie nowego konkursu z udziałem skarżącej byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby ona sama wyraziła wolę przystąpienia do konkursu".

NSA wskazał także, iż WSA winien przeprowadzić kontrolę legalności zaskarżonej uchwały przy uwzględnieniu, że konkurs na aplikacje radcowską został przeprowadzony skutecznie oraz, że podstawę prawną wydania zaskarżonej uchwały stanowiły inne niż zakwestionowane przez TK przepisy ustawy o radcach prawnych.

WSA w Warszawie wskazanym na wstępie zaskarżonym wyrokiem z 24 marca 2009 r. uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała nie narusza bowiem obowiązującego prawa. Wskazał na treść art. 190 zd. 1 p.ps.a., podkreślając swoje związanie wykładnią prawa (materialnego i procesowego) dokonaną w tej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. Wskazał na identyczny i bezsporny stan faktyczny sprawy – taki sam jaki w tej sprawie przyjął NSA - stwierdzając, iż skarżąca przystąpiła do konkursu na aplikację radcowską w lutym 2002 r. tj. przed ogłoszeniem wyroku TK z 18 lutego 2004 r. i w postępowaniu tym nie uzyskała wymaganej ilości punktów, co skutkowało odmową wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich. Stan faktyczny sprawy został zatem ukształtowany przed wejściem w życie przedmiotowego wyroku TK (4 marca 2004 r.) a zmiana stanu prawnego polegająca na utracie mocy obowiązującej art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie mogła mieć wpływu na sytuację skarżącej wynikającą z uzyskanego przez nią wyniku konkursu na aplikację radcowską. Skarżąca, co podkreślił NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. II GSK 288/06, przystąpiła do konkursu i zaakceptowała warunki jego przeprowadzania, obowiązujące w czasie, gdy przepisy regulujące tę kwestię korzystały z domniemania konstytucyjności. W takim przypadku, jak również stwierdził NSA podzielając pogląd TK, nie istnieje podstawa do wzruszenia wyników konkursu, a tym samym do ich pominięcia przy rozstrzyganiu o wpisie na listę aplikantów radcowskich.

WSA przyjął zatem, że konkurs, w którym uczestniczyła skarżąca, został przeprowadzony skutecznie, co oznacza, iż wynik uzyskany przez nią stanowił podstawę do odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. Konkurs był w stanie prawnym obowiązującym w dacie zaskarżonej uchwały niezbędnym etapem procedury dotyczącej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Pełnił on funkcję selekcyjną mając na celu wyłonienie kręgu osób, których poziom wiedzy prawniczej predysponował do odbywania aplikacji. Przystąpienie do konkursu i jego zdanie było warunkiem wpisu na listę aplikantów. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r. i jest to stanowisko, które WSA rozpoznając skargę uwzględnił. W powołanym wyroku NSA stwierdził nie jest trafny pogląd, że po orzeczeniu TK konkurs miał polegać na sprawdzeniu, czy w odniesieniu do poszczególnych kandydatów zostały spełnione wymagania z art. 33 ustawy o radcach prawnych. Po wejściu w życie wyroku TK do czasu ustawowego regulowania zasad przeprowadzania konkursu odpadły podstawy prawne do jego organizowania, obowiązywał dalej wymóg poddania się postępowaniu konkursowemu w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich. Brak przepisów określających zasady przeprowadzania konkursu nie uzasadnia jednak wpisu na listę aplikantów radcowskich z pominięciem wymagania określonego w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że pomyślne przejście postępowania konkursowego jest przesłanką uzyskania wpisu na listę aplikantów radcowskich.

WSA podkreślił, że uchwała nr [...] z [...] stycznia 2005 r. została podjęta na podstawie art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zaś uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. na podstawie art. 33 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 1 u.r.p., tj. na podstawie przepisów, których niekonstytucyjności TK we wskazanym wyżej wyroku nie stwierdził. Z tych przepisów wynika, że wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych.

Z tych przyczyn Sąd I instancji orzekł we wskazanym na wstępie wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., o oddaleniu skargi;

W świetle wskazanej wykładni zarówno prawa materialnego, jak i przepisów o postępowaniu, dokonanej w niniejszej sprawie przez NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2007 r., którą uwzględnił, stosownie do treści art. 190 zd. 1 p.p.s.a. w zaskarżonym tutaj wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny, za niezasadne należy uznać także zarzuty naruszenia przez ten Sąd wskazanych dodatkowo w obecnie analizowanej skardze kasacyjnej przepisów o postępowaniu, tj.: art. 7, art. 8, art. 77 ust. 1 , art. 87 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji RP. Pomijając nawet fakt niezbyt jasnego uzasadnienia tych naruszeń, należy zauważyć, iż przepisy te statuują podstawowe zasady ogólne, takie jak – art. 7 (zasada praworządności), art. 8 (zasada, iż Konstytucja jest najwyższym prawem w RP i jej przepisy stosuje się bezpośrednio, o ile sama Konstytucja nie stanowi inaczej), art. 77 ust. 1 (zasadę, iż każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej), art. 87 ust.1 (określający źródła powszechnie obowiązującego prawa w RP), art. 178 ust. 1 (zasada niezawisłości sędziowskiej), art. 190 ust. 1 (zasada mocy powszechnie obowiązującej orzeczeń TK), art. 190 ust. 4 (zasada dot. skutków orzeczeń TK), których w zaskarżonym tutaj wyroku Sąd pierwszej instancji uwzględniając wiążącą go wykładnię prawa zawartą w wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2007 r., stosownie do unormowań zawartych w art. 190 zd. 1 p.p.s.a., nie naruszył.

Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zaakcentować, iż skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnego z wykładnią prawa (procesowego i materialnego) ustaloną w tej sprawie przez NSA, podlega oddaleniu, ponieważ podstawy skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione. W doktrynie i judykaturze podkreśla się, iż oparcie w powyższej sytuacji skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny nie stanowi braku formalnego skargi kasacyjnej, uzasadniającego jej odrzucenie (por. m.in.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, s. 577; wyrok NSA z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt II GSK 280/07 – LEX nr 374831; wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r. , sygn. akt II OSK 342/05 – LEX nr 190953; wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 77/10 - opublikowany na stronie internetowej – http://orzeczenia.nsa.gov.pl); wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08 – LEX nr 550070), lecz prowadzi do jej oddalenia.

Z tych względów skargę kasacyjną w niniejszej sprawie jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a.