Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 681/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Janina Guść (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 2022 r., nr OPE.906.2.50.2022.SS w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chojnicach z dnia 13 lipca 2022 r. o oddaleniu zarzutów złożonych do prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez K. K. (dalej jako "strona" lub "skarżący")

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach (dalej jako "PPIS") otrzymał w dniu 9 lipca 2021 r. z Przychodni N. w C. formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym zawarto zapis o niewykonaniu szczepienia u małoletniego M. K. (ur. [...] 2021 r.). Dziecko nie zostało zapisane do przychodni, która też wskazała na całkowity brak kontaktu z rodzicami dziecka - A. K. i K. K.

W konsekwencji PPIS w Chojnicach pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r., wezwał K. K. do dobrowolnego wykonania obowiązkowych szczepień przeciw gruźlicy, WZW typu B (I, II dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II dawka), Poliomyelitis (I dawka), oraz inwazyjnym zakażeniom Heamophilus influenzae (I, II dawka) Streptococcus pneumoniae (I, II dawka) oraz rotawirusom (I, II dawka) u syna M. K..

Następnie PPIS w Chojnicach pismem z dnia 27 września 2021 r. przesłał

K. K. upomnienie na podstawie art. 15 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ.U. z 2022 r. Poz. 479), dalej powoływanej także jako "u.p.e.a.", w którym wskazał, że obowiązek wynikający z mocy ustawy, a dotyczący poddania dziecka szczepieniu przeciwko wymiennym wyżej chorobom nie został względem M. K. dopełniony. Tym samym K. K. został wezwany na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.), dalej powoływana również jako "u.z.z.z.c.l" lub "ustawa", do stawienia się wraz z dzieckiem w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia w punkcie szczepień lekarza podstawowej opieki zdrowotnej oraz wskazano, że szczepienie będzie poprzedzone kwalifikacyjnym badaniem lekarskim. Upomnienie zostało odebrane przez stronę w dniu 29 września 2021 r.

W piśmie z dnia 4 października 2021 r. K. K. poinformował PPIS w Chojnicach, że syn M. K. został zapisany do POZ. Matka dziecka poinformowała jednocześnie, że "termin szczepienia ustalono za około 2 tygodnie" ze względu na wirus grypy żołądkowej w rodzinie.

W dniu 16 grudnia 2021 r. N. w C. jako podmiot leczniczy, w którym miało zostać zrealizowane szczepienie, przesłał jednak do PPIS w Chojnicach informację, że A. K. nie wyraziła zgody na szczepienie M. K. preparatami Euvax B WZW, DTP, Synflorix, Acti-Hib oraz Immovax z powodu, jak wskazała w oświadczeniu na "niemożliwość wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia mojego dziecka M. K. podanej na ulotce leku". N. w C. sporządził wobec powyższego formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że A. K. uchyla się od obowiązku wykonania szczepień syna i przesłał ten dokument do PPIS w Chojnicach.

PPIS w Chojnicach w związku z niedotrzymaniem terminu szczepienia wskazanego w upomnieniu, przekazał Wojewodzie Pomorskiemu w dniu 15 kwietnia 2022 r. tytuł wykonawczy nr [...] dla obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz wniósł o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do K. K. w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym.

Wojewoda Pomorski - działając jako organ egzekucyjny w oparciu o art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. skierował do egzekucji administracyjnej opisany wyżej tytuł wykonawczy.

Postanowieniem z dnia 20 maja 2022 r. (nr SO-IX.756.129.2022.PK) Wojewoda Pomorski nałożył na K. K. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł, w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Tytuł egzekucyjny wraz z opisanym postanowieniem Wojewody Pomorskiego został doręczony stronie w dniu 27 maja 2022 r., co spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 2 czerwca 2022 r. K. K. powołując się na art. 33 § 1 u.p.e.a. skierował do PPIS w Chojnicach, jako wierzyciela, zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Wojewodę Pomorskiego w związku z tytułem wykonawczym zgłoszonym przez wskazany organ inspekcji sanitarnej. Strona wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego podnosząc następujące zarzuty:

1) zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;

2) zarzut braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia – w ocenie strony wierzyciel nie wskazał bowiem, jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązana nie miała żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinna ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;

3) zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 tej ustawy, z uwagi na niewłaściwe podaną przez wierzyciela podstawę prawną obowiązku oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Uzasadniając podniesione zarzuty, strona wskazała, że wierzyciel domaga się wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, a tak sformułowany obowiązek pomija konieczność wykonania badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Obowiązek szczepień jest z badaniem kwalifikacyjnym nierozerwalnie połączony. Wierzyciel nieprawidłowo sformułował zatem obowiązek, gdyż brakuje w nim niezbędnego elementu, jakim jest obowiązek stawienia się na badanie kwalifikacyjne bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia.

K. K. podkreślił jednocześnie, że w dniu 16 grudnia 2021 r. stawił się wraz z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne do wszystkich szczepień. Jednak dziecko nie zostało poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, gdyż nie został ułożony indywidualny kalendarz szczepień, ani nie zostało wystawione zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym.

Z tożsamych względów strona stanęła na stanowisku, że obowiązek wykonania szczepienia nie mógł zostać uznany za wymagalny. Obowiązek powinien być bowiem sformułowany w taki sposób, aby jego wykonanie było nie tylko możliwe, ale również w taki sposób, aby dla zobowiązanego było jasne jakie kroki ma podjąć w celu realizacji obowiązku. Wykonanie szczepienia bez wcześniejszego badania kwalifikacyjnego nie jest zaś możliwe.

Końcowo zaś powołując się na wyrok NSA z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II FSK 2386/16 strona wskazała, że niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie odpowiada wymogom formalnym.

Do pisma załączono dokumentację medyczną w postaci karty wizyty kwalifikacyjnej z dnia 16 grudnia 2021 r.

PPIS w Chojnicach działając na podstawie art. 34 ustawy § 1 i 2 z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u.p.e.a. wydał w dniu dnia 13 lipca 2022 r., postanowienie nr PSSE-E-500-III-43B/21, w którym w całości oddalił jako niezasadne zarzuty złożone przez stronę do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do złożonych zarzutów wierzyciel stwierdził, że zgodnie z art. 5 ust.1 pkt. 1 ppkt. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, szczepieniom ochronnym zgodnie z kalendarzem szczepień publikowanym rokrocznie w Komunikacie Ministra Zdrowia i opublikowanym jako prawo powszechnie obowiązujące w Monitorze Polskim podlegają osoby objęte tą regulacją prawną. Obowiązek ten wynika z mocy samej ustawy i nie wydaje się orzeczeń administracyjnych. Po stwierdzeniu, iż nie został wykonany, placówka Służby Zdrowia przeprowadzająca szczepienia powiadamia organ nadzoru sanitarnego o upływie terminu i braku wykonania szczepienia ochronnego. W takim przypadku organ uprawniony przystępuje do przymusowego wykonania tego obowiązku. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego ponadto poprzedzone jest doręczeniem upomnienia w trybie art. 15 ust. 1 u.p.e.a., w treści którego między innymi wyznacza się dodatkowy termin do wykonania obowiązku, a następnie sporządza tytuł wykonawczy egzekucji należności niepieniężnych i kieruje go właściwego organu egzekucyjnego. Wojewoda po wstępnym badaniu poprawności wniosku egzekucyjnego przystępuje zaś do czynności egzekucyjnych poprzez doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego sporządzonego na druku urzędowym zawierającym pouczenia dla strony w zakresie środków odwoławczych. Taka też sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Ponieważ strona zakwestionowała określenie obowiązku niezgodnie z wymogiem art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z.c.l, poprzez pominięcie w podstawie prawnej jego treści, organ zaznaczył, że regulacja prawna tych zapisów dotyczy normy postępowania - badania kwalifikacyjnego przed wykonaniem zaszczepienia. Zapisy te nie należą jednak do istoty obowiązku, a są tylko czynnością niezbędną dotyczącą placówki służby zdrowia (lekarza kwalifikującego). Na podstawie tych przepisów jednostka służby zdrowia zanim przystąpi do procesu immunizacji dziecka musi dokonać czynności kwalifikującej do zabiegu. Z tych też powodów organ stwierdził, nie został też naruszony przepis art. 27 § 1 pkt. 3 u.p.e.a. Dodatkowo wskazano, iż przedmiotowy obowiązek szczegółowo został opisany w treści doręczonego upomnienia (okoliczność bezsporna) oraz w części B pkt 5 tytułu wykonawczego.

K. K. wniósł zażalenie na opisane wyżej postanowienie PPIS w Chojnicach, zarzucając organowi, że nie odniósł się uzasadniając swoje stanowisko w ogóle do realiów przedmiotowej sprawy, podczas gdy wykluczenie przeciwskazań do szczepienia jest obowiązkiem lekarza. Strona zarzuciła PPIS w Chojnicach naruszenie:

1) art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się organu co do zarzutów, a ograniczenie rozpoznania sprawy jedynie do ich częściowego przytoczenia w treści uzasadnienia skarżonego postanowienia;

2) art. 33 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż nie została podana pełna i właściwa podstawa prawna obowiązku, nade wszystko nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji;

3) art. 124 § 2 w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 k.p.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia do szerokiego wskazania podstawy prawnej obowiązku z pominięciem przez organ okoliczności podnoszonych w zarzutach, w szczególności do wadliwości tytułu wykonawczego i braku wskazania podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2022 r (nr OPE.906.2.50.2022.SS) Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "PPWIS") utrzymał w mocy ww. postanowienie wierzyciela o oddaleniu zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie PPWIS wierzyciel w sposób kompleksowy rozpoznał materię zarzutów strony i odniósł się do niej merytorycznie w uzasadnieniu postanowienia.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 u.p.e.a. PPWIS podkreślił, że wbrew przekonaniu strony, egzekwowany obowiązek został określony w sposób prawidłowy. W tym zakresie wskazano, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753). Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 195) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 ustawy u.z.z.z.c.l., gdzie wskazano, że "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu".

PPWIS podkreślił tym samym, że obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje zaś jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych, co zostało ze szczegółami wymienione w części B pkt. 5 Tytułu wykonawczego. Ponadto PPWIS wskazał, że organom państwowej inspekcji sanitarnej, na podstawie art. 1a pkt 13 oraz art. 5 § 1 pkt. 2 u.p.e.a. przysługuje status wierzyciela obowiązku, tzn. uprawnienia do żądania wykonania obowiązku szczepień ochronnych w drodze egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a. wskazane organy mają zatem prawny obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do zastosowania przewidzianych prawem środków egzekucyjnych, w celu nakłonienia osoby uchylającej się od wykonania szczepień ochronnych do ich wykonania.

W odniesieniu do pozostałych wniesionych przez stronę zarzutów, organ wskazał, że nie wypełniają one dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie wyjaśniono, że zgodnie z 33 § 1 u.p.e.a. podstawami zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie: nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; błąd co do zobowiązanego; brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6/ brak wymagalności obowiązku w przypadku: odroczenia terminu wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Organ ocenił, że zarzuty sformułowane przez stronę w punkcie 3 zażalenia, a więc w zakresie wadliwości tytułu wykonawczego, nie dotyczącą zaś żadnego z wyżej wymienionych uchybień. W związku z powyższym organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zobowiązany może bowiem wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. K. zakwestionował postanowienie PPWIS z dnia 17 sierpnia 2022 r. (nr OPE.906.2.50.2022.SS) i wniósł o jego uchylenie, podnosząc zarzuty obejmujące:

1) naruszenie art. 7, 77 ,136 i 138 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., ponadto dokonano błędnej interpretacji zarzutów stawianych w zażaleniu;

2) błąd w ustaleniach faktycznych, to jest uznanie przez organ, że skarżąca odmawia wykonania obowiązku podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepienia, nie został ułożony indywidualny kalendarz szczepień, co potwierdza w ocenie strony kopia dokumentacji medycznej, załączona przez stronę do zarzutów;

3) naruszenie art. 7a, 77 i 81 a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

4) naruszenie art. 80, 136 i 138 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku, ponadto brak odniesienia się przez organ do złożonych przez skarżącą zarzutów.

W uzasadnieniu skarżący zaznaczył, że nie uchylał się od obowiązku i małoletni był poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Jednak skoro do szczepienia nie doszło z powodu niewykluczenia przeciwskazań do szczepień, to obowiązek wykonania szczepień nie stał się wymagalny. Tym samym, w ocenie skarżącego, ze zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika wykonalność szczepień, ponieważ w dostarczonej przez skarżącego dokumentacji medycznej syna nie wynika jakie przeciwskazania i do jakiego szczepienia zostały wykluczone i nie wynika z niej też do jakiego szczepienia dziecka zostało zakwalifikowane. Skarżący podkreślił, że zasadą postępowania egzekucyjnego i jego wszczęcia jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli 15 kwietnia 2022 r. Na ten moment w ocenie strony skarżącej obowiązek wciąż nie jest zaś ani wykonalny, ani wymagalny.

W ocenie skarżącego, orzekające w przedmiocie podniesionych zarzutów organy ograniczyły się w swoich uzasadnieniach tylko do przytaczania przepisów dotyczących podstawy prawnej obowiązku i wymagalności szczepień, nie odnosząc w żaden sposób tych przepisów do stanu faktycznego sprawy, to jest niewykluczenia w ocenie strony skarżącej podczas badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w dniu 16 grudnia 2021 r. przeciwskazań do szczepień.

Ponadto w ocenie skarżącego wystawiony tytuł wykonawczy zawiera szereg błędów, których istnienie jest ignorowane przez wszystkie organy. Wierzyciel niewłaściwie podał bowiem podstawę prawną obowiązku, tj. pominięty został art. 17 ust. 2 u.z.z.z.c.l. W swoich postanowieniach organy wskazują zaś tylko art. 5 i 17 ust.1 tej ustawy, a nie uzasadniają i nie wyjaśniają, czego oczekiwałaby strona skarżąca, dlaczego w sprawie pominięto przepis 17 ust. 2 u.z.z.z.c.l. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika czy prawidłowość tytułu wykonawczego była w ogóle przedmiotem badania organu. Uzasadnienie takie nie spełnia wymogów określonych w k.p.a. Obowiązkiem organu odwoławczego, zgodnie z art. 136 i 138 k.p.a. jest bowiem ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Zatem organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że miał on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji, czego w ocenie skarżącego nie uczynił.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2023 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 17 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 lipca 2022 r. w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednakże nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Z kolei dokonywana obecnie ocena sądu administracyjnego może się odnosić wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr 14/2022 wystawionym przez Wojewodę Pomorskiego w związku z wnioskiem przesłanym w dniu 15 kwietnia 2022 r. do organu egzekucyjnego przez PPIS w Chojnicach, a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Jak wynika z treści pisma skarżącego z dnia 2 czerwca 2022 r. podniósł on zarzuty:

- określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a );

- braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a) oraz

- zarzut "naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 tej ustawy, z uwagi na niewłaściwe podaną w tytule wykonawczym przez wierzyciela podstawę prawną obowiązku oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji".

Odnośnie ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy,

że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz.1553) i ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 października 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 15 kwietnia 2022 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

Wyjaśnienia wymaga zatem, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, u.p.e.a. Zarzut "niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, u.p.e.a." możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r., w poprzednim stanie prawnym zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego przystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który, w ocenie skarżącej, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., na co zasadnie zwrócił uwagę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w zaskarżonym postanowieniu. W tym zakresie wskazano bezpośrednio cytując treść art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a. w brzmieniu aktualnie obowiązującym, że wskazany zarzut dotyczący treści aktu wykonawczego nie mieści się w treści wskazanych przepisów, a zatem wierzyciel, który obecnie rozpoznaje zarzuty, nie był w ogóle uprawniony i nie posiadał kompetencji do jego rozpoznania. Nie jest on bowiem uprawniony do dokonywania oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego.

Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym i można je wnieść tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wśród tych przyczyn nie ma wad tytułu wykonawczego. Wady tytułu wykonawczego nie mogą także zostać zakwalifikowane jako brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. O braku wymagalności obowiązku decyduje bowiem inna kategoria zdarzeń, na co wskazuje treść art. 33 § pkt 6 lit. a i b u.p.e.a., w świetle którego, należą do nich takie okoliczności jak: odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (pod lit. c) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie. Przykładowo do tych okoliczności należy zaliczyć takie zdarzenie, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do okoliczności tych nie należą natomiast wady tytułu wykonawczego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 października 2022 r. sygn.. akt I SA/Ol 416/22)

Sąd w pełni podziela wyrażone w tym zakresie stanowisko PPWIS, że wierzyciel nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Niewątpliwie bowiem choć w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania może być tylko ich treść, to dodatkowym i logicznym warunkiem jest, że zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. W sprawie prawidłowo zatem poinformowano stronę skarżącą, że wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ.

W pozostałym zakresie organy orzekające, zdaniem Sądu, prawidłowo w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oddaliły zarzuty, mogące stanowić przedmiot ich oceny, jako bezzasadne. W ocenie Sądu, szczególnego podkreślenia wymaga, że zarzuty podniesione w oparciu o podstawę prawną z art. 33 § 2 pkt 2 lit. c oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy u.p.e.a. wbrew stanowisku strony skarżącej oceniono wnikliwie - tak pod kątem obowiązujących przepisów prawa, jak i stanu faktycznego sprawy stwierdzonego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, że dokumenty składające się na materiał dowodowy przedmiotowej sprawy jednoznacznie wskazują, że skarżący uchylał się od obowiązku zaszczepienia syna.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (aktualny publikator: t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Nie ma zatem racji skarżący, że obowiązek o charakterze niepieniężnym został określony niezgodnie z treścią wynikającą z przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Z akt sprawy wynika, że syn skarżącego nie został w roku swojego urodzenia (2021 r.) poddany jakimkolwiek obowiązkowym w tym okresie dla niego szczepieniom. Powodem braku wykonania szczepienia nie był jednak jak wskazuje strona skarżąca "brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia". Z akt sprawy wynika bowiem przeciwnie, że lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień, ale pomimo tego matka dziecka nie wyraziła zgody na szczepienia. Wskazywany przez skarżącego "brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepień" stanowi zatem wyłącznie wyraz subiektywnych odczuć rodziców, co do przeprowadzonego w sprawie badania kwalifikacyjnego i jego wyniku. Tym samym Sąd nie ma wątpliwości, że syn skarżącego nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wyłącznie z uwagi na oświadczenie o braku zgody na wykonanie szczepień, wyrażone w piśmie z dnia 16 grudnia 2021 r. skierowanym do N. w C.. W aktach sprawy znajduje się jednocześnie sporządzona przez lekarza kwalifikującego do szczepień karta wizyty z dnia 16 grudnia 2021 r., w której wskazano, że dziecko jest zdrowe, jednak matka dziecka nie wyraziła zgody na szczepienia mimo, że była poinformowana przez lekarza kwalifikującego o bezpieczeństwie szczepionek i ich skuteczności oraz braku stwierdzenia przez tego lekarza przeciwskazań do szczepień.

Odnosząc się do powyższego, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 262/20), gdzie wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do

art. 16 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Jak trafnie wskazuje się

w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2014 r.; sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r.; sygn. akt II OSK 1509/13).

W związku z powyższym uznać należy, że obowiązek wykonania szczepień ochronnych nie został - wbrew twierdzeniom skarżącego - określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska skarżącego odnośnie braku wykonalności obowiązku wykonania szczepień u jego syna.

Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie właśnie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 694/22).

Brak wymagalności obowiązku skarżący upatruje bowiem de facto wyłącznie w omówionym wyżej fakcie, braku zgody na szczepienie. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że podczas badania kwalifikacyjnego lekarz nie stwierdził przeciwskazań do wykonania szczepień syna skarżącego, zaś sam obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy, skonkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku prawnego, ponieważ podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy.

Organy słusznie uznały zatem za niezasadny zarzut braku wymagalności obowiązku, który strona skarżąca wiązała z podaniem niewłaściwej podstawy prawnej. Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W art. 17 ust. 11 ww. ustawy ustawodawca zawarł delegację ustawową dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. To, że zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie stanowi naruszenia konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących (określonego w art. 87 Konstytucji RP), gdyż podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r.; sygn. akt II OSK 2547/18). W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych

(zob. w tej materii m.in. wyrok NSA z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP).

Mając na uwadze wyrażone w stanowisko strony skarżącej, która braku tak samego istnienia, jak i wymagalności obowiązku podania szczepieniom upatruje w samym fakcie niewyrażenia przez nią zgody na szczepienie podczas badania kwalifikacyjnego, Sąd uznał za zasadne podkreślić, że poddanie osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tak jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto ustawodawca przewidział właśnie odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Okoliczność, że skarżący w istocie nie zgadza się z wynikiem wskazanego badania kwalifikacyjnego, podczas którego nie stwierdzono przeciwskazań do szczepienia jego syna, samo w sobie nie może zaś podważać obowiązywania powołanych wyżej przepisów prawnych i podstawowych zasad funkcjonowania systemu obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci przeciwko chorobom zakaźnym.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano zatem prawidłowo przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu synowi skarżącej szczepionek przeciw gruźlicy, WZW typu B (I, II dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II dawka), Poliomyelitis (I dawka), oraz inwazyjnym zakażeniom Heamophilus influenzae (I, II dawka) Streptococcus pneumoniae (I, II dawka) oraz rotawirusom (I, II dawka), uwzględniając stan faktyczny przedmiotowej sprawy, który został ustalony w ocenie Sądu z zachowaniem zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a.

W przedmiotowej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było bowiem stwierdzenie, że w dniu 16 grudnia 2021 r. rodzice nie wyrazili zgody na szczepienia syna, którą to okoliczność potwierdza zarówno treść pisemnego oświadczenia A. K. z tej daty złożonego w placówce medycznej, jak i karta wizyty kwalifikacyjnej z dnia 16 grudnia 2021 r. sporządzonej przez lekarza rodzinnego, w trakcie której stwierdzono, że skarżąca odmówiła zgody na szczepienia, pomimo poinformowania ją przez lekarza o stwierdzenia braku przeciwskazań do ich wykonania.

Z akt sprawy wynika zatem, że M. K. (ur. [...] 2021 r.) nie został przed przesłaniem w dniu 15 kwietnia 2022 r. tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego zaszczepiony na gruźlicę, WZW typu B, błonicę, tężec, krztusiec Poliomyelitis, Heamophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae oraz przeciw rotawirusom.

Z Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021, stanowiącego załącznik do Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 22 grudnia 2020 r. (opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia z 2020 r., poz. 117) wynikał zaś obowiązek zaszczepienia w 2021 r. dziecka przeciwko:

- gruźlicy - w ciągu 24 godzin po urodzeniu;

- WZW typu B - I dawką w ciągu 24 godzin po urodzeniu, II dawką w 2 miesiącu życia;

- błonicy, tężcowi, krztuścowi - I dawką w 2 miesiącu życia, II dawką w 4 miesiącu życia;

- Poliomyelitis – I dawką 4 miesiącu życia;

- Heamophilus influenzae - I dawką w 2 miesiącu życia, II dawką w 4 miesiącu życia;

- Streptococcus pneumoniae - I dawką w 2 miesiącu życia, II dawką w 4 miesiącu życia;

- zakażeniom wywołanym przez rotawirusy - I dawką w 2 miesiącu życia, II dawką w 4 miesiącu życia.

W konsekwencji PPIS w Chojnicach, pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r., wezwał K. K. do dobrowolnego wykonania obowiązkowych szczepień przeciw gruźlicy, WZW typu B (I, II dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II dawka), Poliomyelitis (I dawka), oraz inwazyjnym zakażeniom Heamophilus influenzae (I, II dawka) Streptococcus pneumoniae (I, II dawka) oraz rotawirusom (I, II dawka) u syna M. K.. Ponieważ obowiązek dotyczący poddania dziecka szczepieniu przeciwko wymiennym wyżej chorobom nie został względem M. K. dopełniony, pismem z dnia 27 września 2021 r., PPIS w Chojnicach przesłał K. K. upomnienie na podstawie art. 15 § 1 i 4 u.p.e.a., w którym wezwał do stawienia się wraz z dzieckiem w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia w punkcie szczepień lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie wskazano też, że szczepienie będzie poprzedzone kwalifikacyjnym badaniem lekarskim. Pomimo wystosowania do skarżącego opisanych dokumentów, dziecko nie zostało poddane szczepieniom. K. K. stawił się co prawda na badanie kwalifikacyjne w dniu 16 grudnia 2021 r. Jednak pomimo jego wyniku, to jest stwierdzenia przez uprawnionego lekarza braku przeciwskazań do szczepień, strona skarżąca odmówiła wyrażenia zgody na szczepienia.

W świetle zgromadzonych w sprawie i ocenionych przez organy dokumentów nie budziła wątpliwości okoliczność niepoddania dziecka szczepieniom jedynie z uwagi na brak zgody rodzica, to jest pomimo stwierdzonego przez uprawnionego lekarza braku przeciwskazań do wykonania szczepień. Jak zaś wskazano wyżej, sam brak zgody rodzica, nie mógł wyłączyć istnienia po stronie skarżącej obowiązku poddania dziecka szczepieniom przeciwko ww. chorobom.

Okoliczność ta pozostaje także bez wpływu na wykonalność wskazanego obowiązku, wynikającego bezpośrednio z Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021 w zestawieniu z datą urodzenia dziecka.

Wskazywany przez skarżącego indywidualny kalendarz szczepień powinien zostać sporządzony w momencie zrealizowania obowiązku wymaganych szczepień, wymienionych w Programie Szczepień Ochronnych jako pierwsze. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie poddał swojego małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym w terminach przewidzianych w Programie Szczepień Ochronnych na 2021 r., co uzasadniało wystąpienie przez organ inspekcji sanitarnej do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel miał prawo domagać się wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji. Indywidualny kalendarz szczepień jest sporządzany przez lekarza w związku z faktem niezaszczepienia dziecka w okresie wynikającym z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych. Sporządzenie tego kalendarza będzie w niniejszej sprawie wynikiem braku realizacji zaszczepienia dziecka w obowiązujących powszechnie terminach. Kalendarz taki dotyczyć będzie wymagalnego już obowiązku zaszczepienia dziecka, jego treść nie wpłynie na usunięcie przymiotu wymagalności obowiązku. Celem indywidualnego kalendarza szczepień jest wykonanie szczepień w odpowiednich, zgodnie z wiedzą medyczną, terminach, uwzględniających wiek i stan dziecka oraz kumulację szczepień, a nie przesunięcie terminu szczepień wynikających z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych.

Uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd wydał wyrok w sprawie na posiedzeniu niejawnym

w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie organu administracji.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).