Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 574/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1, art. 134 par. 1, art. 135,
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 36, art. 8, art. 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi R. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., Nr [...].


UZASADNIENIE

1. W wyniku rozpatrzenia wniosku R. Ś. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") z dnia [...] lutego 2019 r., Organ I instancji decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Zastępcę Kierownika Rejonu Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] r. nr [...] odmówił mu przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków.

2. Strona odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie wnioskowanego zasiłku.

3. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej przywoływana jako: "K.p.a."), art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8, art. 9, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 z późn. zm.), utrzymało w mocy ww decyzję.

W uzasadnieniu Organ wskazał, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie korzysta z dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Opłaty za czynsz mieszkaniowy reguluje syn odwołującego się na konto ZBM w K.. Strona jest osobą w wieku aktywności zawodowej, zarejestrowaną jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W listopadzie 2018 r. pracownik socjalny zaproponował Skarżącemu udział w projekcie realizowanym przez Centrum Integracji Społecznej w M. , celem poprawienia sytuacji bytowej. Jednak Skarżący odmówił udziału w projekcie, uzasadniając odmowę oczekiwaniem na postanowienie sądu w sprawie odwołania dot. orzeczenia o niepełnosprawności. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Nie przejawia chęci podjęcia zatrudnienia. Dochód miesięczny, poprzedzający złożenie wniosku tj. w styczniu 2019 r. wyniósł [...] zł (zasiłek okresowy) i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego osoby samotnie gospodarujące do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zainteresowany jest stałym podopiecznym tut. ośrodka od około jedenastu lat. Jest osobą długotrwale chorą.

Organ pierwszej instancji, w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym szczegółowo przeanalizował aktualną sytuację zdrowotną Skarżącego i zapoznał się z potrzebami dotyczącymi zapotrzebowania na leki. Ustalił, że w dniu 5 lutego 2019 r. do tut. Ośrodka przedłożył on zaświadczenie lekarskie informujące o rodzaju schorzeń, na które cierpi i konieczności przyjmowania leków. Do zaświadczenia lekarskiego dołączył kserokopie recept na leki wystawione w dniu 1 lutego 2019 r. W dniu 22 lutego 2019 r. wpłynął wniosek strony o przyznanie zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków. W dniu [...] lutego 2019 r. podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego Skarżący oświadczył, że recepty do wykupienia pozostawił w dniu 22 lutego 2019 r. w T. w K.. Z informacji otrzymanej w dniu 28 lutego 2019 r. od pracownika T. w K. wynika, że recepty zostały zrealizowane i leki są do odbioru. W dniu 5 marca 2019 r. strona dostarczyła faktury otrzymane z wymienionego T. za wykupione leki na kwotę [...]zł.

Organ pierwszej instancji, po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego uznał, iż przypadek ten nie jest przypadkiem szczególnym. Uznał, że pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Organ podkreślił, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Również w ocenie Kolegium trudna sytuacja materialna Skarżącego, niepełnosprawność w stopniu lekkim należą do zdarzeń dotyczących codziennego życia od dłuższego czasu. Okoliczności tych nie można traktować jako szczególnych, a więc odbiegających od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej. Nie jest to tym bardziej możliwe w sytuacji, gdy wiele osób ubiegających się o wsparcie nie posiada jakichkolwiek dochodów.

Organ pierwszej instancji wskazał iż pomoc udzielona Skarżącemu to zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od stycznia 2019 r. do maja 2019 r.; zasiłek celowy na zakup środków czystości w wysokości [...] zł na okres od stycznia 2019 r. do maja 2019 r. po [...] zł miesięcznie; zasiłek celowy na częściowe pokrycie zakupu posiłków dietetycznych w wysokości [...] zł wypłacany po [...] zł miesięcznie na okres od stycznia 2019 r. do maja 2019 r.; zasiłek celowy w wysokości [...] zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków na miesiąc styczeń 2019 r. Poza tym odwołujący objęty jest wsparciem w formie pomocy żywnościowej z PCK (pomoc żywnościowa w ramach Programu Operacyjnego Pomoc żywnościowa - program współfinansowany z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym). Tak więc w miesiącu lutym 2019 r. R. Ś. dysponował środkami finansowymi w wysokości [...] zł. Wydatki stałe jakie ponosi Skarżący to opłata za energię elektryczną [...] zł (raz na dwa miesiące) i opłata za telefon w kwocie [...]zł, o których poinformował pracownika socjalnego tut. Ośrodka podczas wywiadu środowiskowego w dniu 11 stycznia 2019 r. Po dokonaniu opłat do dyspozycji pozostaje kwota [...]zł.

Zdaniem Kolegium, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. prawidłowo ocenił z jednej strony sytuację materialną Skarżącego oraz jego potrzeby, a z drugiej strony wziął pod uwagę słuszny interes społeczny tj. innych świadczeniobiorców. Kolegium uznaje, że ograniczone środki jakimi dysponuje tut. Ośrodek mogą stanowić podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, iż pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ww. ustawy, należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Chodzi o sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy potwierdza ustalenia organu pierwszej instancji zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., które zobowiązują organ do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny.

4. Pismem z dnia [...] maja 2019 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] stycznia 2019 r, Skarżący złożył skargę na ww. decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Szczecinie.

W uzasadnieniu skargi powołał się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną, podkreślając, iż obecnie jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zaś w przeszłości był reprezentantem Polski w boksie.

Do skargi załączono m.in. opinię sądowo-lekarską z dnia [...] października 2019 r. o potrzebie zakwalifikowania Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe z uwagi na to, że nie rokuje on poprawy. Stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2015 r. Wskazane jest odpowiednie zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.

5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna.

6. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

7. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków zasługuje na uwzględnienie.

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508).

Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma zatem na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających.

Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ww. ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

W myśl art. 7 ustawy o pomocy społecznej pomocy udziela się osobom i rodzinom między innymi z powodów wymienionych w punktach od 1 do 15 tego artykułu, w tym z powodu: ubóstwa (pkt 1), niepełnosprawności (pkt 5), czy też długotrwałej lub ciężkiej choroby (pkt 6).

Pomoc może przybrać postać świadczenia pieniężnego lub niepieniężnego (art. 36 ww. ustawy). Według art. 36 pkt 1c ustawy o pomocy społecznej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zalicza się zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy.

W świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Pojęcie i sposób ustalenia dochodu określają przepisy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej.

9. Mając na względzie przytoczone unormowania oraz wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego należało uznać, że Organy w niniejszej sprawie właściwie ustaliły wysokość dochodu Skarżącego, a w konsekwencji prawidłowo stwierdziły, iż miesięczny dochód Skarżącego poprzedzający złożenie wniosku, tj. w styczniu 2019 r. wyniósł [...] zł i tym samym nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, iż Skarżący był uprawniony do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego.

Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W myśl ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W świetle ww. przepisów nie można odmówić trafności stwierdzeniu przez organy orzekające w niniejszej sprawie, iż spełnienie kryterium dochodowego nie jest wystarczające do przyznania zasiłku celowego. Przepis art. 39 ww. ustawy stanowi bowiem wyraźnie wyłącznie o możliwości przyznania zasiłku celowego, między innymi na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia. W ocenie Sądu, nie uwzględniono jednak przy rozstrzyganiu rozpatrywanej sprawy wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy, do czego organy były zobowiązane w świetle zasad wynikających z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a.

10. U podstaw decyzji Organów obu instancji odmawiających przyznania zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków legło stanowisko, zgodnie z którym pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego nie może być przyznana na refundację wydatków już poniesionych, gdyż zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Ponadto, Organy wskazały, że trudna sytuacja materialna Skarżącego będącego osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim należy do zdarzeń dotyczących codziennego życia od dłuższego czasu, w związku z tym nie można tych okoliczności traktować jako szczególnych, czyli odbiegających od typowych sytuacji, w jakich znajdują się osoby korzystające z pomocy społecznej.

Odnosząc się do wskazanego wyżej stanowiska Organów orzekających w rozpatrywanej sprawie wskazać należy w pierwszej kolejności, że Skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków jeszcze przed ich poniesieniem i zrealizowaniem potrzeby, na którą zasiłek miał być udzielony.

Jak wynika z akt administracyjnych, w dniu [...] lutego 2019 r. Skarżący przedłożył do Organu I instancji zaświadczenie lekarskie informujące o rodzaju schorzeń, na które cierpi i konieczności przyjmowania leków. Do zaświadczenia lekarskiego dołączył kserokopie recept na leki wystawione w dniu 1 lutego 2019 r. W dniu [...] lutego 2019 r. wpłynął wniosek Strony o przyznanie zasiłku celowego na wykup niezbędnych leków. W dniu [...] lutego 2019 r. podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego Skarżący oświadczył, że recepty do wykupienia pozostawił w dniu 22 lutego 2019 r. w T. w K.. Z informacji otrzymanej w dniu 28 lutego 2019 r. od pracownika T. w K. wynika, że recepty zostały zrealizowane i zrefundowane w 30 % a leki są do odbioru. W dniu 5 marca 2019 r. Skarżący dostarczył faktury otrzymane z wymienionego T. za wykupione leki na kwotę [...]zł.

Tymczasem, Organ I instancji dopiero w dniu [...] marca 2019 r. wydał decyzję, odmawiając Skarżącemu przyznania zasiłku celowego z powołaniem się na realizację kosztów leczenia we własnym zakresie. Podkreślić zatem należy, że w momencie składania wniosku o przyznanie zasiłku potrzeba była niezrealizowana.

Mając na względzie opisane okoliczności, nie można uznać, iż w przypadku skarżącego nie zachodziła konieczność pomocy w zaspokojeniu potrzeby, której dotyczył wniosek, z uwagi na możliwość zaspokojenia jej we własnym zakresie, skoro w celu zaspokojenia tej potrzeby Skarżący – jak wynika z powołanych wyżej dokumentów - zmuszony był pozostawić recepty na leki do wykupienia w T. w K., i które to recepty zostały zrefundowane w 30%, co oznacza, że pozostałą kwotę wykupu ww. leków Skarżący ma obowiązek zwrócić ww. instytucji.

11. Ponadto, Sąd pragnie zwrócić uwagę na okoliczność pominiętą całkowicie przy podejmowaniu przez Organy kwestionowanych rozstrzygnięć, a mianowicie, że sytuacja zdrowotna Skarżącego jest bardzo trudna, cierpi on na wiele schorzeń, w związku z którymi jest zmuszony przyjmować określone leki bezterminowo. Trudno więc mówić, że jego sytuacja nie jest szczególna, zwłaszcza w świetle załączonej do skargi opinii sądowo-lekarskiej z dnia [...] października 2019 r. o potrzebie zakwalifikowania Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe z uwagi na to, że nie rokuje on poprawy. Wynika z niej, że stopień niepełnosprawności Skarżącego datuje się od 1 października 2015 r. oraz że Skarżący nie nadaje się do pracy na otwartym rynku. Jeśli może pracować, to wskazane jest odpowiednie zatrudnienie w warunkach pracy chronionej.

Z opisanych przyczyn, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy stanowisko wyrażone przez Organy obu instancji nie zasługuje zatem na aprobatę.

W sytuacji, która zaistniała w sprawie, polegającej na konieczności wykupu niezbędnych leków, organ, który nie podjął niezwłocznie czynności w celu ustalenia czy istnieją przesłanki i możliwości przyznania świadczenia z pomocy społecznej na zaspokojenie tej potrzeby, nie mógł skutecznie powołać się na okoliczność pokrycia kosztów wykupu tych leków samodzielnie przez Skarżącego, zwłaszcza, że jak wynika z akt, środki na ten cel zostały niejako "pożyczone" od T. w K., które przedłożone przez Skarżącego recepty zrefundowało w 30%.

12. Z omówionych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Organu odwoławczego, a także utrzymaną nią w mocy decyzję Organu I instancji.

13. Ponownie rozpatrując sprawę Organy będą kierować się przedstawionymi wyżej wskazaniami, jak również powinny ocenić, jakie są możliwości Ośrodka w stosunku do liczby i potrzeb osób potrzebujących i po rozważeniu całokształtu okoliczności, w tym sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, wydadzą rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku Skarżącego o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

14. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.