Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 173/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 2,
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR we W. zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. G. nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu R. K. (dalej: skarżący) kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach sytemu wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł.

W postępowaniu wyjaśniającym ustalono co następuje:

W dniu [...].05.2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. (ojciec skarżącego) o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 rok. Decyzja nr [...] z dnia [...].11.2006 r. Kierownik Biura Powiatowego (KBP) ARiMR w J. G., przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].12.2006 r.

W dniu [...].04.2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2007 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].11.2007 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].12.2007 r.

W dniu [...].04.2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2008 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].03.2009 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].03.2009 r.

W dniu [...].04.2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].01.2010 r. odmówił przyznania płatnościu P. K. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W dniu [...].04.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2010 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].11.2010 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia 23.12.2010 r.

W dniu [...].05.2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek a P. K. przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2011 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].11.2011 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].05.2012 r.

W dniu [...].05.2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2012 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].01.2013 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].03.2013 r.

W dniu [...].05.2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2013 rok. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., decyzją Nr [...] z dnia [...].12.2013 r. przyznał P. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...].02.2014 r.

W toku postępowania mającego na celu odzyskanie nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1619), Dyrektor D. Oddziału Regionalnego ARiMR dnia [...] lutego 2014 r. wystawił tytuł wykonawczy w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciw P. K.. Dnia [...] marca 2014 r. Urząd Skarbowy w J. G. zwrócił organowi ten tytuł wykonawczy z informacją o zgonie P. K. w dniu [...] października 2006 r. Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, iż zgon P. K. nastąpił w dniu [...].10.2006 r. W wyniku postępowania toczącego się przed Prokuraturą Rejonową w J. G. ustalono, że skarżący – syn zmarłego wnioskodawcy w latach 2007-2013 składał wystawione na P. K. wnioski o przyznanie płatności oraz w latach 2006-2013 pobierał płatności z rachunku bankowego nieżyjącego już ojca.

W tym stanie rzeczy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G., wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych, przyznanych P. K. w latach 2006-2013 pobranych przez skarżącego. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. pouczono skarżącego o prawie wglądu do akt i o możliwości składania wyjaśnień.

Następnie, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wypłaconych na podstawie: decyzji z dnia [...].11.2006 r., decyzji z dnia [...].11.2007 r., decyzji z dnia [...].03.2009 r., decyzji z dnia [...].11.2010 r., decyzji z dnia [...].11.2011 r., decyzji z dnia [...].01.2013 r., decyzji z dnia [...].12.2013 r., w łącznej wysokości [...] zł, powiększonej o odsetki.

W odwołaniu skarżący podniósł, że został błędnie poinformowany przez pracowników ARiMR o procedurze postępowania w przypadku śmierci rolnika, na którego sporządzony został wniosek o przyznanie wsparcia bezpośredniego. Wniósł o rozważenie kwestii wznowienia postępowania zakończonego decyzją o ustaleniu nienależnie pobranych płatności, wobec zaistnienia przesłanek wynikających z art. 145 k.p.a. Podniósł, że ewentualne zażądanie w tej sprawie przez organ administracji publicznej zwrotu dopłaty bezpośredniej mogłoby być przeprowadzone wyłącznie przed sądem cywilnym. Podkreślił, że gospodarstwo, na które przyznawane były dopłaty, jest nadal prowadzone w takim samym zakresie jak było przed śmiercią ojca.

Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego (DOR) ARiMR we W., decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej: ustawa o Agencji), ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

krajowych, przeznaczonych na:

współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

finansowanie przez Agencję RiMR pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Zgodnie z art. 29 ust. 2 tej ustawy, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o który mowa w ust. 1.

Natomiast zgodnie z art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Wynika z tego, że ARiMR powinna dochodzić ich zwrotu w przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności dokonanych na rzecz osoby nieuprawnionej, to znaczy każdej osoby, która podejmie wypłacone przez ARiMR środki. Krąg podmiotów, na rzecz których możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, wyznacza sformułowanie "pobranych środków" z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Należy je rozumieć jako rzeczywiste pobranie środków z rachunku bankowego.

Organ podniósł, że decyzja przyznająca płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego P. K. wydana została w dniu [...].11.2006 r., iż w latach 2007-2013 wnioski o przyznanie płatności wystawione na P. K. składane były przez skarżącego - syna z producenta rolnego, natomiast śmierć P. K. (producenta rolnego) nastąpiła w dniu [...].10.2006 r.. W tym stanie, wszczęte postępowania w sprawie przyznania płatności obszarowych w latach 2006-2013 z wniosku producenta rolnego P. K. nie wywołały skutków prawnych, z uwagi na brak strony postępowania.

W sytuacji, zdaniem organu, gdy decyzje z dnia: [...].11.2006 r., [...].11.2007 r., [...].03.2009 r., [...].11.2010 r., [...].11.2011 r., [...].01.2013 r. [...].12.2013 r. o przyznaniu P. K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie mogły zostać skutecznie doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, uznać należy, że takie decyzje nie wywołują skutków prawnych. Zatem Kierownik Biura Powiatowego w J. G. - w myśl art. 110 Kpa- nie jest związany wydanymi przez siebie decyzjami. Oznacza to tym samym, że przekazane na podstawie ww. decyzji na rachunek bankowy wskazany przez P. K. środki pieniężne, przekazane zostały bez podstawy prawnej. W związku z czym pobrane przez skarżącego (syna zmarłego producenta) przedmiotowe płatności zostały pobrane nienależnie, co w konsekwencji zobowiązuje skarżącego do zwrotu wypłaconej kwoty.

Organ wskazał, że decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej uznaje się za nieistniejącą, wydaną w nieistniejącym postępowaniu administracyjnym. Postępowanie administracyjne nie może bowiem toczyć się bez strony. Osoba zmarła nie może być stroną postępowania, którego celem jest wydanie rozstrzygnięcia o jej prawach lub obowiązkach. Decyzję nieistniejącą (pozorną) należy odróżnić od decyzji dotkniętej wadą nieważności, dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.). Ta pierwsza nie wywołuje żadnych skutków prawnych, nie podlega zaskarżeniu, ani nie wymaga stwierdzenia jej nieważności. Druga decyzja formalnie istnieje w obrocie prawnym, korzysta z domniemania prawidłowości, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu w sposób określony przepisami prawa (nie nastąpi stwierdzenie jej nieważności).

Dalej podniesiono w uzasadnieniu z powołaniem na orzecznictwo, że w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Zmarły nie stał się, co oczywiste, beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowana w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu, niebędącego stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ([...]).

Dalej organ podniósł, że nie można w sprawie uznać, że art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, który wszedł w życie z dniem 2 kwietnia 2014 r., nie mógł być zastosowany do stanu faktyczno - prawnego w rozpatrywanej sprawie. Organ stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych zostało wszczęte w dniu [...].10.2014 r., a więc już w dacie obowiązywania przepisu art. 29 ust. 1a. ustawy o Agencji.

Według organu, dodanie ust. 1a w art. 29 ustawy o Agencji miało na celu uregulowanie zwrotu nienależnie i nadmiernie pobranych płatności przez osobę niebędącą stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Wobec powyższego sprawy zwrotu płatności nienależnych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania sprawie przyznania danych płatności, są więc rozstrzyganie w trybie administracyjno-prawnym, a nie jak podnosi skarżący wyłącznie w postępowaniu cywilnym.

W odniesieniu natomiast do kwestii rzekomo błędnych informacji przekazanych stronie przez pracowników ARiMR, organ podniósł, iż w wyniku postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. G. ustalono, że kwestia dotycząca dalszego postępowania w sytuacji śmierci wnioskodawcy była przedmiotem rozmów skarżącego z pracownikami Ośrodka Doradztwa Rolniczego w J. G., a nie z pracownikami ARiMR.

Dalej w uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku śmierć P. K., skarżący jako spadkobierca gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku na rok 2006, mógł ubiegać się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.; dalej też: ustawa o płatnościach), po złożeniu stosownego wniosku. Niemniej z dokumentacji przedmiotowej sprawy wynika, iż skarżący nie złożył takiego wniosku.

W uzasadnieniu organ rozważył także kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty, zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnych.

Wskazał, że zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52 z późn. zm.).

Jednakże w rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składa się kwota płatności w wysokości [...] zł, kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według ustalonego kursu euro. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18, ze zm.).

Zgodnie z nim, obowiązek zwrotu płatności przez rolnika uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniach [...].12.2006 r., [...].12.2007 r., [...].03.2009 r., [...].12.2010 r., [...].05.2012 r., [...].03.2013 r., [...].02.2014 r. natomiast ostateczna decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. G. z dnia [...].12.2014r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, została doręczona skarżącemu w dniu [...].12.2014 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, nie można uznać, iż skarżący działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Bowiem środki finansowe nie zostały przyznane stronie (producentowi rolnemu uprawnionemu do płatności). Środki te zostały przyznane osobie wskazanej we wniosku - nieżyjącemu P. K.. Tym samym skarżący miał świadomość, iż osoba ta nie była stroną tych postępowań.

Organ podniósł, że w sprawie nie znajduje także zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L.2009.316.65).

Zgodnie z nim, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Zdaniem organu, przekazanie płatności po śmierci producenta nie można uznać za pomyłkę "właściwej władzy", ponieważ Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności za lata 2006-2013 nie miał informacji, że osoba wskazana we wnioskach jako strona postępowania zmarła w dniu [...].10.2006 r. Przyznanie płatności nastąpiło na podstawie danych i oświadczeń zawartych w przedmiotowym wniosku, których organ wydający decyzję nie miał podstaw podważać i kwestionować. Tym samym kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.

W konkluzji uzasadnienia podniesiono, że wobec powyższego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. był zobligowany na podstawie art. 29 ust 1,1a, 2 i 8 ustawy. o Agencji, do ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, o których mowa w 29 ust. 1 ustawy o Agencji, dla skarżącego jako osoby niebędącej stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.

Skarżący, posługując się profesjonalnym pełnomocnikiem, w skardze na powyższą decyzję wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji w całości. Zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego, art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, 1 a i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014 r. poz. 1438, w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz..U. poz. 341) w zw. z art. 2 Konstytucji RP, przez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nienależnie pobrał środki publiczne mimo braku podstaw do takiego przyjęcia, a także przez błędne zastosowanie tych przepisów do zdarzeń sprzed wejścia w życie, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz;

2) naruszenie przepisów postępowania, art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności i przyjęcie, że to skarżący pobrał płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, albowiem wskazał rachunek bankowy, na który środki pieniężne zostały przekazane,

3) naruszenie przepisów postępowania, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz całkowicie dowolne ustalenie, iż skarżący nie został błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organy obu instancji niewłaściwie zastosowały art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, który wszedł w życie 1 kwietnia 2014 r. na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa., według którego ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w drodze decyzji administracyjnej może nastąpić również w stosunku do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne.

Według skarżącego w stanie prawnym sprzed tej nowelizacji w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że art. 29 ustawy o Agencji nie może stanowić podstawy prawnej dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od osoby trzeciej po zmarłego rolnika, któremu decyzją administracyjną organ administracji publicznej przyznał płatności obszarowe, nie będąc poinformowany, że rolnik zmarł. Inaczej mówiąc, przyznanie płatności osobie zmarłej nie daje podstaw do wydania decyzji ustalającej obowiązek zwrotu w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w stosunku do osoby trzeciej (na której konto środki zostały przekazane). Nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych nie powoduje bowiem z mocy prawa powstania obowiązku podatkowego w rozumieniu art. 21 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ żaden przepis prawa, w tym art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, nie przewiduje takich następstw bezpodstawnego przyjęcia środków publicznych przez osobę trzecią.

Skarżący wskazał, że ustawa z dnia 14 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji, która dodała do art. 29 tej ustawy przepis ust. 1a, weszła w życie dopiero z dniem 4 kwietnia 2014 r. Ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych pozwalających stosować jej regulację do zdarzeń sprzed jej wejścia w życie. W tym zakresie wskazano w skardze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego (m.in. sygn. K.15/92, P.2/92), w szczególności na tle stosowania przepisów podatkowych, sformułowano zasadę niedziałania prawa wstecz, jako jedną z podstaw porządku prawnego. Według Trybunału kształtuje ona zasadę zaufania obywateli do państwa oraz stanowionego przez niego prawa. U jej podstaw leży wyrażona w art. 2 Konstytucji zasada demokratycznego państwa prawnego (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 1997 r., sygn. akt K 22/96, OTK 1997/5-6/71). Treścią zasady lex retro non agit jest zakaz działania wstecz przepisów prawnych kształtujących prawa i obowiązki obywateli, jeżeli to prowadzi lub może prowadzić do pogorszenia ich sytuacji prawnej w stosunku do stanu poprzedniego. Zakaz wstecznego stosowania prawa nie jest jednak bezwzględny. Ustawodawca może zatem przyjąć stosowanie ustawy do sytuacji (zdarzeń i ich prawnych konsekwencji) istniejących przed dniem wejścia jej w życie. Musi to jednak być wyraźna wypowiedź ustawodawcy, że konkretne przepisy mają moc wsteczną. Inaczej mówiąc, przełamanie zasady lex retro non agit musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie. Nie może to być więc wynikiem interpretacji.

W rozpatrywanej sprawie płatności przyznano w latach 2006-2013, czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji. Przeto, zdaniem skarżącego, stanowisko organów obu instancji jest sprzeczne z zasadą nieretroaktywności prawa, według której ustawa działa tylko na przyszłość i nie ma zastosowania do zdarzeń zaistniałych przed datą jej wejścia w życie, chyba że co innego wynika bezpośrednio z treści samej ustawy. Skoro w noweli z dnia z dnia 24 stycznia 2014 r. brak jest przepisów przejściowych, to organy obu instancji nie miały podstaw do stosowania art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji do zdarzeń sprzed daty jego wejścia w życie. Wskazana regulacja jest mniej korzystna dla adresatów decyzji nakładających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych i kształtuje ich sytuację prawną również w sposób mniej korzystny.

Skarżący dodał, że nie bez znaczenia jest zawarte w art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej, tj. przepisów działu zawierającego regulacje dotyczące zobowiązań podatkowych, w tym regulacje dotyczące powstania zobowiązania podatkowego i zaległości podatkowych, w których szczególnie podkreśla się zakaz stosowana przepisów mniej korzystnych dla podatnika z mocą wsteczną. Podniesiono w uzasadnieniu, że dodany w kwietniu 2014 r. ustęp 1a w art. 29 ustawy o Agencji nie może więc stanowić podstawy do uznania skarżącego za stronę postępowania o nienależnie pobrane świadczenia. Przepis ten usytuowano w artykule regulującym sposób - formę, w jakiej uprawniony organ rozstrzyga o nienależnie pobranych świadczeniach. Jest to przepis typowo proceduralny. Nie przyznaje on więc żadnych praw ani obowiązków w sferze materialnoprawnej. Z tych przyczyn skarżący uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie, w którym organ orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach przez osobę niebędącą formalnie stroną postępowania o ich przyznanie. Zdaniem skarżącego, wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. (II GSK 893/2013, Lex Polonica nr 8403582), ogłoszonym już po wejściu w życie ustawy nowelizującej z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o ARiMR. W uzasadnieniu tego wyroku NSA podniósł, że nie podziela stanowiska zajętego np. w wyrokach NSA z 3 września 2013 r., II GSK 635/12; z 9 października 2013 r., II GSK 847/12; z 14 stycznia 2014 r., II GSK 1415/12, gdzie Sąd uznał, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest przepisem materialno - kompetencyjnym, czyli daje podstawę do wydania decyzji administracyjnej w stosunku do każdego, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej, wynikającej ze stosunków publicznoprawnych (źródłem prawa do pobrania środków publicznych jest decyzja administracyjna).

W skardze zarzucono decyzji także naruszenie przepisów postępowania, gdyż organy obu instancji w toku prowadzonego postępowania uznały arbitralnie, że skarżący pobrał płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Wniosek ten został oparty tylko na tej podstawie, że skarżący wskazał rachunek bankowy, na który środki te zostały przekazane. Organy obu instancji nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego. Nie ustaliły, kto był właścicielem tego rachunku bankowego, czy skarżący posiadał do niego jakikolwiek tytuł prawny i czy to on pobrał te środki.

Ponadto skarżący wskazał, że organy obu instancji dowolnie ustaliły, że nie został on błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego przez pracowników organu w kontekście obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. Organy te nie przeprowadziły w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego. Nie przesłuchały na tę okoliczność świadków lub co najmniej stron postępowania. Organ II instancji oparł się w tym zakresie na bliżej niesprecyzowanych ustaleniach dokonanych przez Prokuraturę Rejonową w J. G., które nie są żadnym środkiem dowodowym przewidzianym w przepisach k.p.a. Natomiast zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W rozpatrywanej sprawie organ błędnie poinformował skarżącego o postępowaniu w przypadku śmierci rolnika, na którego sporządzono wniosek o przyznanie wparcia bezpośredniego. Strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji uzyskania od organu administracyjnego nierzetelnych informacji na temat stanu prawnego.

Podniesiono w skardze, że skarżący był przekonany, że dopłaty przysługują do gruntu, a nie osobie. Uznał więc, kierowany instrukcjami pracownika ARiMR, że imię wskazane w decyzji przyznającej dopłaty nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i spełnienie przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległ zmianie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie weryfikuje działalności administracji publicznej według zasad słuszności, sprawiedliwości społecznej, czy celowości podjętych rozstrzygnięć. Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 p.p.s.a.).

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane w skardze, mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę.

Postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014 r., poz. 1438 ze zm., dalej także: ustawa o Agencji) jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie kwoty nienależnie lub w nadmiernej pobranych środków w ramach płatności rolnych może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność.

Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy nienależnych płatność za lata 2006 – 2013, ustalonych w trybie art. 29 ustawy o Agencji. Przedmiotem kontroli postępowania opartego o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest zbadanie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej i nastąpi ich wypłata.

Przedmiotowe środki w sprawie zostały przyznane i wypłacone w oparciu o: decyzję Nr [...] z dnia [...].11.2006 r., decyzję Nr [...] z dnia [...].11.2007 r., decyzję Nr [...] z dnia [...].03.2009 r., decyzję Nr [...] z dnia [...].11.2010 r., decyzję Nr [...] z dnia [...].11.2011 r., decyzję Nr [...] z dnia [...].01.2013 r. oraz decyzję Nr [...] z dnia [...].12.2013 r. o przyznaniu P. K. (ojcu skarżącego) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca zmarł w dniu [...] października 2006, o czym organ Agencji powziął wiadomość w marcu 2014 r.

W tym stanie, jak trafnie przyjęły organy Agencji, te decyzje nie wywołały skutków prawnych, miały charakter nieistniejących z uwagi na to, że adresat tych decyzji nie żył w dniu ich wydania.

Bezsporne jest w sprawie, że śmierć P. K. (producenta rolnego) nastąpiła w dniu [...].10.2006 r.. Jest także to, że decyzja przyznająca płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego P. K. na rok 2006 wydana została w dniu [...].11.2006 r.(po jego śmierci na wskazane konto), iż w latach 2007-2013 decyzje wydane zostały w oparciu o wnioski o przyznanie płatności wystawione na P. K. składane przez skarżącego – (syna z producenta rolnego), który także wskazał do przelewu płatności rachunek bankowy zawarty we wniosku P. K. o wpis do ewidencji producentów.

W konsekwencji w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Zmarły nie stał się, co oczywiste, beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu. Stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu, niebędącego stroną postępowania w sprawie przyznania płatności. Do ich zwrotu, jest zobowiązana osoba, która je pobrała.

W rozpatrywanej sprawie środki te otrzymał skarżący. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący składał formalnie wnioski i otrzymał płatność na nazwisko ojca, ale w istocie na swoją rzecz. Dowodzi tego wypowiedź skarżącego zawarta w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że o możliwości pobierania przedmiotowych płatności został poinformowany przez pracownika Agencji. Potwierdza to wyraźnie wypowiedz zawarta w skardze, że był przekonany o tym, że dopłaty przysługują do gruntu, a nie osobie. Mając takie przekonanie skarżący uznał więc błędnie, że imię wskazane w decyzji przyznającej dopłaty nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i spełnienie przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległ zmianie. W konsekwencji pobierał przyznane dopłaty rolne.

W tej sytuacji, nie trafny jest zarzut skargi, że organy Agencji nie ustaliły, czy skrzący pobrał przedmiotowe należności.

W związku z czym pobrane przez skarżącego (syna zmarłego producenta) przedmiotowe płatności, zostały pobrane nienależnie, co w konsekwencji zobowiązuje skarżącego do zwrotu wypłaconej kwoty

Zgodnie przepisem art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR właściwy organ ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej.

Stosunkowo niedawno, w dotychczasowym orzecznictwie sporna była kwestia, czy komentowany przepis art. 29 ustawy stanowi wyłącznie przepis kompetencyjny czy też kompetencyjno – materialny. W przypadku pierwszego poglądu przyjmowano, że na jego postawie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji określającej nienależne świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty, a jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna w drodze powództwa z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (wyroki NSA - z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 961/11, z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2039/11). Z kolei według drugiego poglądu przyjmowano, że o ile ust. 1 tego przepisu ma charakter wyłącznie kompetencyjny o tyle ustęp 2 tego artykułu (aktualnie jest to ustęp 7) - odsyłający do przepisów działu III Ordynacji podatkowej - ma charakter materialny i stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia także względem osób, które nie były stroną w postępowaniu o przyznanie dopłat (wyroki NSA - z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2211/11, z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11, z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 95/12, z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 973/12, z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/2012, z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 635/12).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela drugi z poglądów, lecz abstrahując od tej rozbieżności w orzecznictwie trzeba zauważyć, że obecnie zagadnienie to nie jest już sporne albowiem doszło do nowego uregulowania stanu prawnego w tej materii – celem usunięcia niejednolitości w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 341) o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wprowadzono między innymi art. 29 ust. 1a, zgodnie z którym przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał". Poza tym wskazano, że dochodzenie zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie regulacji dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia, które w znacznym stopniu ograniczają odpowiedzialność osób, które bezpodstawnie weszły w posiadanie wypłaconych przez ARiMR środków finansowych, będzie znacznie mniej skuteczne, argumentowano także wprowadzenie tego przepisu krótszym okresem oczekiwania na załatwienie sprawy oraz mniejszymi kosztami postępowania w postępowaniu administracyjnym aniżeli w postępowaniu cywilnym.

Przepis art. 2 ustawy nowelizującej omawiany przepis – "Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia", oznacza, że cytowany ust. 1a obowiązuje od 2 kwietnia 2014 r. (publikacja nastąpiła w Dzienniku Ustaw z dnia 18 marca 2014 r.). Ustawa nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, czyli ma zastosowanie począwszy od 2 kwietnia 2014 r., również w stosunku do przypadków, gdy do pobrania nienależnych środków doszło przed tą datą a ujawnienie tej okoliczności nastąpiło po wejściu w życie ustępu 1a dodanego do art. 29 ustawy.

W świetle zatem obowiązującej na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji treści przepisów nie może być zatem wątpliwości prawnych co do wydawania decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranego świadczenia wobec skarżącego jako osoby niebędącej stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. W rozpatrywanej sprawie postępowanie wszczęto z urzędu dnia [...] października 2014 r., a więc już w czasie obowiązywania art. 29 ust. 1 a ustawy o Agencji.

Wobec powyższego sprawy zwrotu płatności nienależnych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania sprawie przyznania danych płatności, , jak zasadnie wskazał organ Agencji, są więc rozstrzyganie w trybie administracyjno-prawnym, a nie jak podnosi skarżący wyłącznie w postępowaniu cywilnym.

W kontekście zarzutu skargi o uchybieniu zasadzie nieretroakcji na tym tle zauważyć trzeba, że powszechnie akceptowana w orzecznictwie i w doktrynie jest reguła stosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej (w tym organy ARiMR) działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu w dniu wydania decyzji.

Brak w ustawie z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przepisów międzyczasowych powoduje, że akt ten ma zastosowanie dla oceny stosunków prawnych istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy, zgodnie z powyższą, powszechnie przyjmowaną w prawie administracyjnym zasadą bezpośredniego działania nowego prawa. Przedmiotem niniejszej sprawy nie było natomiast korygowanie decyzji przyznającej płatność (uznanej za nieistniejącą w tej sprawie), a więc regulowanie stosunków prawnych zaszłych przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. Przedmiotem sprawy było ustalenie, czy obecnie, w dacie rozpatrywania niniejszej sprawy, pobrana przez skarżącego kwota płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, może być uznana za nienależnie pobraną. Po tej dacie bowiem należność pobrana przez skarżącego w dalszym ciągu była nienależna, przez co właśnie w tej dacie, a nie tylko w przeszłości, istniał stan faktyczny uzasadniający zastosowanie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Stosując więc ten przepis organy administracji nie obejmowały rozstrzygnięciem zdarzeń zachodzących w latach 2006 -2013, ale istniejące obecnie, choć mające swe źródło w bezpodstawnym przyznaniu płatności zmarłemu wnioskodawcy.

Należy ponadto zauważyć, że odsetki od przedmiotowych, nienależnie pobranych płatności, stosownie do treści art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej mającego w sprawie zastosowanie z mocy art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, nie zostały naliczone za okres sprzed wejścia w życie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, ale dopiero na przyszłość. To również świadczy o tym, że stosując art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, organy administracji nie naruszyły podstawowej zasady prawa intertemporalnego tj. zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), którą to zasadę można wyprowadzić z art. 2 Konstytucji RP, statuującego konstrukcję państwa prawa. Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówi się wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U 5/86 - OTK 1986/1/1 i z dnia 28 maja 1986 r. U 1/86 - OTK 1986 poz. 2).

W przedstawionym świetle zarzut naruszenia zasady lex retro non agit nie jest słuszny.

Jak wynika z akt sprawy, z ustaleń postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. G., kwestia dotycząca dalszego postępowania w sytuacji śmierci wnioskodawcy była przedmiotem rozmów z pracownikami Ośrodka Doradztwa Rolniczego w J. G. a nie z pracownikami ARiMR. Nie trafny jest więc zarzut skargi naruszenia przepisów postępowania, odnośnie przekazania w tym zakresie informacji skarżącemu przez pracowników ARiMR, błędnego pouczenia o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

W rozpatrywanej sprawie, jak trafnie wskazał organ nie występują okoliczności odstąpienia od ustalenia i pobrania nienależnie pobranych płatności.

W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składa się kwota płatności w wysokości [...] zł, kwota ta przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według ustalonego kursu euro. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o której mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach,

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Zgodnie z nim, obowiązek zwrotu płatności przez rolnika uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane nastąpiła w przedziale: [...].12.2006 r. - [...].02.2014 r. Natomiast decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. G. z dnia [...].12.2014 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona skarżącemu w dniu [...].12.2014 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności.

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie można uznać, iż skarżący działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Bowiem środki finansowe nie zostały przyznane stronie (producentowi rolnemu uprawnionemu do płatności). Środki te zostały przyznane osobie wskazanej we wniosku - nieżyjącemu P. K.. Tym samym skarżący miał świadomość, iż osoba ta nie był stroną tych postępowań.

Nie znajduje także zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, zgodnie z którym, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. G. w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności za lata 2006-2013 nie miał informacji, że osoba wskazana we wnioskach jako strona postępowania zmarła w dniu [...].10.2006 r. Przyznanie płatności nastąpiło na podstawie danych i oświadczeń zawartych w przedmiotowym wniosku, których organ wydający decyzję nie miał podstaw podważać i kwestionować.

Ponadto nieżalenie od powyższego, nawet przyjmując, że w sprawie zaistniał ewentualny błąd organu, nie można uznać, że skarżący nie mógł tej ewentualnej pomyłki w okolicznościach sprawy wykryć. Niewątpliwie skarżący miał wiedze (czego nie kwestionuje) odnośnie osoby wnioskodawcy i beneficjenta płatności i tego, że ten producent rolny zmarł, przed przyznaniem przedmiotowych płatności, że były one przyznane na rzecz osoby zmarłej i ze zostały wpłacone i pobrane.

W tym stanie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji ustalającej kwotę nienależności płatności za lata 2006 -2013 na 2013 r.. Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.