Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 968/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61 § 1, art. 61a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1990
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi W. J., A. J. i K. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 19 maja 2022 r. nr SKO.404.GG.1039.38.2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Burmistrza [...] z dnia 20 kwietnia 2022 r. znak: IR.6830.1.2021 i IR.6830.2.2021; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz skarżących W. J., A. J. i K. Z. solidarnie kwotę 597 zł /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ II instancji", "Organ odwoławczy) z 19 maja 2022 r., nr SKO.404.GG.1039.38.2022, utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza [...] z 20 kwietnia 2022 r. nr IR.6830.1.2021, IR.6830.2.2021 odmawiające wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości.

W podstawie prawnej postanowienia Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), a jego wydanie poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: A. J. wystąpiła do Burmistrza [...] z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości nr ewid. [...] z sąsiadującą działką nr ewid. [...] i nr ewid. [...], a także o rozgraniczenie nieruchomości nr ewid. [...] z sąsiadującą działką nr ewid. [...], położonych w obrębie [...].

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że działki ewid. nr [...] i nr [...] stanowiły pierwotnie działkę nr [...], objętą księgą wieczystą Kw. Nr [...]. Na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2005 r. nr [...] oraz opracowania - mapy z projektem podziału przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...] lipca 2005 r. i zaewidencjonowanej pod nr [...] (aktualny nr [...]) dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...]. W wyniku dokonanej czynności prawnej działka nr [...] zmieniła właściciela i została dla niej założona nowa księga wieczysta nr [...].

Podczas postępowania administracyjnego ustalono również, na podstawie pism Starostwa Powiatowego w [...], że w obowiązującym operacie ewidencji gruntów granice pomiędzy działkami nr [...] z działką nr [...] oraz działką nr [...] z działką nr [...] i nr [...] zostały ustalone w operacie [...] (podział działki nr [...]) dawny nr [...]. Z treści załączonego opracowania wynika, że granica pomiędzy ww. działkami została określona za pomocą punktów granicznych, których współrzędne zostały wykazane w części obliczeniowej opracowania.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz [...], postanowieniem z 20 kwietnia 2022 r. nr IR.6830.1.2021, IR.6830.2.2021 w pkt 1 odmówił wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości to jest: działki nr ewid. [...] położonej w [...], objętej księgą wieczystą [...] z działką nr ewid. [...] położoną w [...], objętą księgą wieczystą [...] oraz z działką nr ewid. [...] położoną w [...], objętą księgą wieczystą [...] (sprzed podziału działki nr [...]) oraz w pkt 2 odmówił wszczęcia postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, to jest: działki nr ewid. [...] położonej w [...], objętej księgą wieczystą [...] z działką nr ewid. [...] położoną w [...], objętą księgą wieczystą [...]. Uzasadniając powyższe, Organ I instancji podał, że w przedmiotowej sprawie na uwagę zasługuje fakt, że zasięg tytułu prawnego przysługującego właścicielowi działki nr [...] i nr [...], dla których aktualnie prowadzone są księgi wieczyste nr: [...] i [...] oraz działki nr [...] i nr [...] (dawniej nr [...]) został przez nich zgodnie ustalony w oparciu o opracowanie geodezyjne przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerem [...] z [...] lipca 2005 r. (aktualny nr [...] - podział działki nr [...]). Zdaniem Organu I instancji, tak ustalony przebieg granic pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami należy uznać za prawnie obowiązujący. Burmistrz zwrócił również uwagę, że z treści pism strony kierowanych do urzędu wynika, że podstawową przesłanką przemawiającą za koniecznością przeprowadzenia postępowania w przedmiotowym zakresie jest fakt wystąpienia pomiędzy stronami sporu granicznego, spowodowanego prawdopodobnym przekroczeniem granicy przy wznoszeniu ogrodzenia/budynku. Wobec powyższego Burmistrz uznał, że przedmiotowa sprawa, wobec faktu prawnego uregulowania przebiegu granicy pomiędzy ww. nieruchomościami jest sprawą o charakterze cywilnoprawnym, której rozstrzygnięcie nie może nastąpić przed organami administracji publicznej, a jedynie przed sądem powszechnym.

Od powyższego postanowienia A. J. działająca w imieniu własnym, jako właściciel działki nr [...] oraz jako pełnomocnik W. J. (właściciela działki nr [...]) złożyła zażalenie, w którym podniosła, że postępowanie przeprowadzone przez Burmistrza oraz odmowa przeprowadzenia rozgraniczenia przedmiotowych działek są niezgodne z przepisami. Podała, że przedmiotowe działki nigdy nie zostały rozgraniczone, nie miały urzędowo ustalonych granic ani punktów granicznych, a także nie posiadały atrybutu ZRD9.

W zażaleniu zarzucono, m.in., że w operacie nr [...] brak jest stosownego wykazu zmian dla danych określających atrybuty punktów granicznych działki nr [...] i nr [...] z działką nr [...], co stanowi naruszenie § 46 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2021 r., poz. 1390; dalej: "rozporządzenie e.g.i.b.). W uzasadnieniu zażalenia podniesiono również, że właścicielka działki nr [...] w 2021 r. postawiła trwałe ogrodzenie na 47,15 metrze granicy zachodniej w kierunku wschodnim brzegiem rowu melioracyjnego, przygarniając na całej długości działki nr [...] łąkę i pastwisko, należące do działki nr [...]. Wobec tak sformułowanych zarzutów A. J. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W wyniku rozpoznania złożonego przez A. J. zażalenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisanym na wstępie postanowieniem z 19 maja 2022 r., nr SKO.404.GG.1039.38.2022, utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.

Kolegium podało, że w przedmiotowej sprawie brak jest sporu co do granic nieruchomości, który podlegałby rozpoznaniu w postępowaniu rozgraniczeniowym. Zasięg tytułu prawnego przysługującego właścicielowi działki nr [...] i nr [...] został przez nich zgodnie ustalony w oparciu o opracowanie geodezyjne przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerem [...] z [...] lipca 2005 r. (aktualny nr [...]). Zdaniem Kolegium tak ustalony przebieg granic pomiędzy przedmiotowymi nieruchomościami należy uznać za prawnie obowiązujący, przy czym w przypadku przekroczenia (naruszenia) granicy przy wznoszeniu obiektu, rozstrzygnięcie sprawy o charakterze cywilnoprawnym może nastąpić przed sądem, a nie poprzez przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Organ odwoławczy podał, że okoliczność, że granice wydzielonych działek gruntów nie pokrywają się obecnie ze wzniesionymi obiektami nie stanowi podstawy do dokonania ponownego rozgraniczenia, a wskazana rozbieżność pomiędzy stanem faktycznym i prawnym nieruchomości nie może stanowić podstawy do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. W ocenie Organu II instancji, Burmistrz zasadnie przyjął, że zestawienie zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowi wykazaną przeszkodę do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

Zdaniem Kolegium podnoszone przez stronę okoliczności dotyczące faktycznego użytkowania nieruchomości nie mogą mieć znaczenia w przedmiotowej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, W. J., K. Z. (z domu B.) oraz A. J. (dalej: "Skarżący") - wszyscy reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli o uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień Organów obu instancji z uwagi na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z wymienionych w skardze dokumentów.

Pełnomocnik Skarżących zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie zasady działania przez organ z urzędu i na podstawie przepisów prawa i nieustalenie dostatecznie stanu faktycznego sprawy, w tym nieustalenie, że granice nieruchomości stały się sporne, nieustalenie istnienia sporu co do granic nieruchomości, które powinny być brane pod uwagę w postępowaniu rozgraniczeniowym;

– art. 7 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, w szczególności poprzez uchybienie przez organ obowiązkowi ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dowodowego bez należytej wnikliwości, jak też poprzez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie norm prawa materialnego celem prawidłowego załatwienia sprawy, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegającym na błędnym założeniu, że nie istnieje spór co do faktu, że ustalone granice stały się sporne i przyjęciu przez organ, że Skarżący wnoszą o ponowne przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego z powodu faktu nieprawidłowego ich zdaniem ustalenia przebiegu granic pomiędzy nieruchomością stanowiącą ich własność, a nieruchomościami sąsiednimi;

– art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;

– art. 8 § 1 i art. 107 § 1 pkt 3, 4 i 6 i § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zbyt ogólne stwierdzenia czy nie odniesienie się do zarzutów Skarżących, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia, w szczególności niewyjaśnienia dlaczego organ nie wziął pod uwagę wskazanych przez Skarżących okoliczności;

– art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego odniesienia się przez Organ odwoławczy do podniesionych przez Skarżącą zarzutów odwołania;

– art. 80 k.p.a., tj. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez dokonanie tej oceny niegodnie z normami prawa procesowego oraz bez zachowania reguł tej oceny, a to: dokonanie oceny nieopartej na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego; dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiały dowodowego; niedokonanie oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy;

– art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez Organ odwoławczy z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów, a w szczególności przesłuchania W. J., A. J., na okoliczność istnienia sporu dotyczącego przebiegu granic pomiędzy rzeczonymi nieruchomościami;

– art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego, ustalonego przez Organ bez właściwej jego oceny, tj. poprzez przyjęcie, że Skarżący wnoszą o ponowne przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego z powodu faktu nieprawidłowego ich zdaniem ustalenia przebiegu granic pomiędzy nieruchomością stanowiącą ich własność, a nieruchomościami sąsiednimi, w sytuacji kiedy stan rzeczywisty dotyczy sporu ustalonych granic.

Pełnomocnik Skarżących sformułowała także zarzut dotyczący błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym założeniu, że złożony w dniu 1 lipca 2021 r. wniosek A. J. o rozgraniczenie działki nr ewid. [...], stanowiącej własność K. B. i W. J. z sąsiadująca działką nr ewid. [...] (własność B. K.), nie dotyczy sporu ustalonych granic i nie udowadnia istnienia sporu co do przebiegu granicy i punktów granicznych pomiędzy przyległymi nieruchomościami oraz kwestii ustalenia granicy pomiędzy działką nr ewid. [...] i nr [...] położoną w [...], a działką nr ewid. [...] położoną w [...], gdyż na tym odcinku granica nie została ustalona.

Pełnomocnik podniosła, że z treści wniosku o rozgraniczenie nieruchomości wynika, że wnioskodawcy kwestionują prawidłowość przebiegu granicy nieruchomości, w sytuacji gdy wniosek dotyczy ustalenia granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.; dalej: "P.g.i.k."), ponieważ ustalone granice nieruchomości stały się sporne, a zatem należy dokonać rozgraniczenia nieruchomości, gdyż istnieje spór co do przebiegu granicy i punktów granicznych pomiędzy przyległymi nieruchomościami, a istotą sporu o rozgraniczenie jest spór o zasięg prawa własności sąsiadujących nieruchomości obrazowany przez spór co do przebiegu granicy i punktów granicznych istnieje, co determinuje przeprowadzenie postępowania [pic]rozgraniczeniowego w trybie art. 29 P.g.i k. Pełnomocnik wskazała również, że z treści pisma Burmistrza [...] z 13 maja 2022 r. wynika, że granica pomiędzy działką nr ewid. [...] i nr ewid. [...] położoną w [...], a działką nr ewid. [...] położoną w [...] nie została ustalona, co udowadnia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Pełnomocnik Skarżących sformułowała również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 29 P.g.i.k., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wszystkie granice zostały ustalone, w sytuacji kiedy z analizy dokumentów zgromadzonych w powyższym zakresie wynika, że granica pomiędzy działką ewid. [...] położoną w [...], a działką nr ewid. [...] położoną w [...] nie została ustalona, ponadto błędną wykładnię w zakresie faktu, że nie istnieje spór co do przebiegu ustalonych granic wskutek czego utrzymanie w mocy postanowienia Burmistrza [...] odmawiającego wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości wydane na podstawie art. 61a k.p.a.

Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że opisana w art. 29 ust. 1 P.g.ik. definicja rozgraniczenia, z której wynika, że ma ono na celu ustalenie przebiegu granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, ma jedynie charakter techniczny. Opisuje kolejne czynności podejmowane przez organ w postępowaniu rozgraniczeniowym na etapie postępowania administracyjnego. Istota rozgraniczenia polega natomiast na wyodrębnieniu nieruchomości z innych otaczających ją gruntów przez ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiadujących. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 28.10.1977 r., III CRN 272/77 (orzeczenie dostępne w internetowym systemie informacji prawniczych LEX nr 8022) wskazał, że "przedmiotem roszczenia o rozgraniczenie są granice w terenie, tj. na gruncie, a nie na planie (mapie), mapa zaś jest tylko wtórnym wyrazem granic na gruncie. Ponadto w sprawie o rozgraniczenie chodzi nawet nie o same granice na gruncie, lecz o to, do jakiej granicy na gruncie sięga prawo własności nieruchomości sąsiadujących". Sprawy o rozgraniczenie nieruchomości dotyczą więc stosunków własnościowych mających charakter cywilnoprawny. W najnowszym orzecznictwie sformułowano pogląd, że sprawą o rozgraniczenie jest sprawa, w której przyczyną konfliktu i istotą sporu jest przebieg granicy, natomiast kwestia własności gruntu przyległego do tej granicy stanowi przesłankę rozstrzygnięcia, czyli ma charakter wtórny, jeżeli ponadto sporny grunt z uwagi na swą powierzchnię, zwłaszcza w zestawieniu całej nieruchomości, i swój kształt jest tematycznie związany z granicą (zob. uzasadnienie postanowienia SN z 5.02.2016 r., IV CSK 220/15, LEX nr 2004207). Zauważono jednocześnie, że sprawy te służą urzeczywistnieniu prawa własności i są niejako roszczeniem uzupełniającym, wypływającym z prawa własności, ustalenie granic służy bowiem określeniu zakresu uprawnień właściciela.

W niniejszej sprawie Skarżący domagają się rozgraniczenia działki nr [...] z działką nr [...] przed podziałem oraz z działką [...].

Organy odmawiając wszczęcia postępowania wskazały, że z ewidencji gruntów wynika, że granice pomiędzy działkami nr [...] z [...] oraz [...] z [...] i [...] zostały ustalone w operacie [...] ( w trakcie podziału działki [...]) i określone za pomocą punktów granicznych, których współrzędne zostały wykazane w części obliczeniowej opracowania. Podkreśliły, że A. J. brała udział w pracach, o czym świadczy figurujący pod protokołem podpis.

W opozycji do organów Skarżący twierdzą, że granice są sporne, przebieg granicy na gruncie nie odpowiada przebiegowi granicy na mapie, nigdy nie toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe, a w operacie z podziału działki [...] nie wszystkie granice zostały opisane. Nie został opisany przebieg granicy pomiędzy działką [...] i [...].

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie natomiast z art. 61a § 1 k.p.a., stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć: gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie przysługuje zażalenie (§ 2).

Z treści przywołanego przepisu wynika obowiązek organu przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku (zgłoszonego żądania) pod kątem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie dopuszczalności zgłoszonego wniosku tylko pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, a przy dokonywaniu tej oceny nie może gromadzić dowodów, ani czynić ustaleń co do stanu faktycznego. Innymi słowy, przyczyny, o których mowa w tym przepisie muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, a zatem których ustalenie i wskazanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Natomiast jeśli organ gromadzi dowody i ustala stan faktyczny lub przeprowadza czynności wyjaśniające, to zakończenie postępowania nie może przybrać formy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Wymieniony przepis art. 61a k.p.a. wskazuje zatem na dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyn, o których mowa w przedmiotowym przepisie, ustawa nie konkretyzuje. Należy przez nie rozumieć sytuacje oczywiste, które w sposób jasny i niebudzący wątpliwości, przy pierwszym zestawieniu zakresu żądania wniosku z obowiązującym stanem prawnym, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Przesłankę odmowy wszczęcia postępowania na gruncie powyższego przepisu stanowi sytuacja, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyroki: NSA z dnia 3 grudnia 2021 r., III OSK 497/21; NSA z 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1948/18 i z 22 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2671/13, WSA w Poznaniu z 2 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1228/08; WSA w Olsztynie z 4 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 551/08, wszystkie powołane orzeczenia dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innych przypadkach tylko w toku wszczętego postępowania można dokonać niezbędnych ocen co do przesłanek jego prowadzenia (wyrok WSA w Warszawie z 5 lutego 2013 r., VII SA/Wa 1163/12, wyrok WSA w Szczecinie z 17 stycznia 2013 r., II SA/Sz 1193/12).

W rozpoznawanej sprawie, Organ pierwszej instancji, przed wydaniem postanowienia, przeprowadził czynności wyjaśniające. Dokonał analizy znajdujących się w zasobie Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej dokumentów: mapy z założenia ewidencji z 1961 r. przedstawiającej między innymi działki [...] i [...] odpowiadające według Skarżących działce [...], zawiadomień Sądu Rejonowego w [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych zawierających informacje o powierzchni działki [...] z 1998 r. i z 2007 r., aktu notarialnego z 1959 r., Nr [...] umowy sprzedaży działek gruntowych [...] i [...], części dokumentacji związanej z prowadzoną modernizacją gruntów z 2018 r., a także postępowania w sprawie zgłoszonych przez W. J. zarzutów, oraz protokołu z przyjęcia granic ustalonych podczas podziału działki [...]. Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego doszedł do wniosku, że nie może on być podstawą do merytorycznych rozważań ponieważ w sprawie zachodzi negatywna przesłanka procesowa, a mianowicie toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące wymienionych we wniosku działek, które zostało zaakceptowane przez uczestniczące w nim strony.

Już w pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zgromadzony przez organ obszerny materiał dowodowy podważa tezę o oczywistej niedopuszczalności prowadzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia działki [...] z działką [...] oraz z działką [...], a także działki [...] z działką [...] ( według treści postanowienia). W opisanej sytuacji nie mogło zapaść rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania, które de facto zostało przez organ przeprowadzone bez zachowania wymogów jego prowadzenia.

Dokonanie przez Organ I instancji wskazanych wyżej czynności stanowi o naruszeniu art. 61a § 1 k.p.a., gdyż czynności te mogły być podjęte wyłącznie w toku postępowania. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę zgadza się ze stanowiskiem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z 3 lutego 2022 r., (sygn. akt II SA/Gl 1046/21), iż niedopuszczalne jest wydanie postanowienia o odmowie jego wszczęcia w sytuacji, gdy organ podejmuje działanie, które polega m.in. na ustalaniu stanu faktycznego bez formalnego wszczęcia takiego postępowania. W ocenie Sądu już tylko samo podjęcie czynności wyjaśniających świadczy o wszczęciu postępowania.

Tym samym obowiązkiem organu było wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, poprzez wydanie stosownie do art. 30 ust. 4 ustawy niezaskarżalnego postanowienia i w zależności od poczynionych w jego toku ustaleń podjęcie rozstrzygnięcia, tj. merytorycznej decyzji zatwierdzającej granice ustalone przez geodetę (art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 33 ust. 1 P.g.ik.); decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, jeżeli doszło do zawarcia ugody granicznej przed geodetą (art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 4 P.g.ik.) bądź decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi, jeżeli zaistniał spór co do przebiegu linii granicznej, nie doszło do zawarcia ugody i nie było podstaw do wydania decyzji merytorycznej w sprawie (art. 34 ust. 1 i 2 P.g.ik.) - por wyrok NSA z 10 października 2008 r., I OSK 1589/07.

Sąd nie zgadza się również ze stanowiskiem Organów, że decyzja podziałowa – decyzja Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2005 r., Nr [...] dotycząca działki [...], w trakcie której geodeta określając współrzędne przebiegu granicy pomiędzy poszczególnymi działkami odniósł się również do sąsiednich działek, w tym dotyczących aktualnego wniosku o rozgraniczenie, stanowi podstawę do przyjęcia powagi rzeczy osądzonej w stosunku do aktualnie zgłoszonego wniosku o rozgraniczenie tych działek.

W zgromadzonych przez organ dokumentach znajduje się operat nr [...], zawierający informacje o przebiegu granicy, w tym wykaz współrzędnych punktów granicznych, a także protokół przyjęcia granic i szkic graniczny z 24 czerwca 2005 r. Wynika z nich, że doszło do podziału działki nr [...] i w efekcie, wydzielenia dwóch działek [...] i [...]. W protokole z podziału wskazano, że granica działki [...] z [...] i [...] biegnie wzdłuż ogrodzenia do siatki bez podmurówki ( ogrodzenie własności A. J.) od punktu 1 do 2, w punkcie 2 załamuje się w kierunku wschodnim i biegnie do punktu 3 wzdłuż ogrodzenia z siatki bez podmurówki i dalej linią prosta do punktu 4, w punkcie 4 załamuje się lekko w kierunku południowo-wschodnim i biegnie do punktu 5 górną krawędzią rowu i dalej do punktu 6. Zaznaczono, że opisane granice nigdy nie stanowiły i nie stanowią przedmiotu sporu. Według zapisu sporna była natomiast granica działki [...] z działką [...].

Wymaga jednak zaznaczenia, że postępowanie to nie dotyczyło rozgraniczenia a jedynie podziału działki [...], przy dokonywaniu którego geodeta opisał współrzędne przebiegu granic pozostałych działek. Nie można z tego domniemywać, że granice nie były sporne, ani też, że strony zgodnie ustaliły ich przebieg. W związku z powyższym wniosek organu o niemożności złożenia wniosku o rozgraniczenia, jako kolejnego w sprawie, jest całkowicie bezzasadny. Nie toczyło się bowiem postępowanie o rozgraniczenie.

Nie zmienia tej oceny fakt, że powyższy operat stanowił podstawę opracowania modernizacji. Ewidencja gruntów i budynków ma charakter techniczno - deklaratoryjny, ujawnianie w niej określonych praw do gruntu spełnia tylko funkcję informacyjną. Wpis w ewidencji gruntów i budynków nie kreuje zatem stanu prawnego nieruchomości (tj. np. nie przyznaje nikomu prawa własności), a jedynie potwierdza ten stan prawny. Oznacza to, że organ ewidencyjny jedynie rejestruje w ewidencji gruntów i budynków te stany prawne, które zostały ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające i wynikają z potwierdzających je dokumentów. Nie jest on natomiast uprawniony do rozstrzygania sporów dotyczących tego, komu przysługuje prawo własności do określonej działki ewidencyjnej, jeśli nie jest to możliwe do ustalenia na podstawie przedłożonych dokumentów.

Podkreślić również należy, że nie miała charakteru rozgraniczenia podjęta w toku modernizacji, na skutek wniesienia zarzutów próba ustalenia przebiegu granicy. Jak wynika z uzasadnienia do znajdującej się w aktach decyzji Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 19 grudnia 2018 r., Nr GK-II.7221.249.2018, na skutek zarzutów do projektu modernizacji zgłoszonych przez W. J. dotyczących działki [...] i [...] Starosta zwrócił się do wykonawcy prac modernizacyjnych o ponowne "ustalenie granic działki nr [...] z działkami [...] i [...] w obecności zainteresowanych". Czynności ustalenia przebiegu przedmiotowej granicy wykonawca podjął 13 lipca 2018 r. Operat techniczny będący wynikiem tych prac został wpisany do zasobu dnia [...] lipca 2018 r., Nr [...]. Ze sprawozdania wynika, że "ponieważ wszystkie obecne strony nie przedstawiły zgodnego oświadczenia co do przebiegu granicy, a stanu spokojnego posiadania nie można było stwierdzić, granice ustalono na podstawie dokumentacji zgromadzonej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym, biorąc pod uwagę operat ewidencyjny materiału zasobu [...]".

Skarżąca w pismach kierowanych do organu, jak również w skardze do Sądu podnosi, że stan na gruncie nie odpowiada stanowi prawnemu. Granice działek wyznaczają obecnie istniejące ogrodzenia, które obrazują stan graniczny niezgodny z rzeczywistym. Zaznacza, że spór co do przebiegu ustalonych granic sprowadza się do przebiegu granicy pomiędzy działką [...] "klin" w kl. RIVz o powierzchni 0,0101 ha leżący po południowej stronie rowu melioracyjnego graniczącego z działka [...] od wschodu na długości 11 metrów.

W ocenie Sądu istnienie sporu granicznego nie budzi wątpliwości. Ani przeprowadzona modernizacja ewidencji ani wcześniejszy podziałki działki z wykazem punktów granicznych nie usunął stanu spornego. Temu celowi winno służyć postępowanie rozgraniczeniowe.

Czym innym jest bowiem dokonywanie zmian w ewidencji gruntów, a czym innym ustalanie przebiegu granic w oparciu o spór graniczny. Ustalenie granic w oparciu o zgromadzoną dokumentacją wpisaną do zasobu ewidencji gruntów, co oczywiste nie wyklucza powstania sporu granicznego.

Ponadto ustalenie stanu prawnego granicy nieruchomości i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów między właścicielami sąsiednich gruntów co do przebiegu granicy, a wcześniej wydane postanowienie o rozgraniczeniu, ze swego charakteru będące postanowieniem ustalającym, przesądza tylko o stanie prawnym granicy dzielącej sąsiednie nieruchomości w dacie jego wydania. W kolejnym postępowaniu o rozgraniczenie przedmiotem rozgraniczenia nie jest więc stan rzeczy leżący u podstaw tego postanowienia, ale stan istniejący w dacie kolejnego orzekania o przebiegu granicy. Możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego może mieć więc miejsce wówczas, gdy po zakończonym postępowaniu rozgraniczeniowym, czyli po ustaleniu stanu prawnego granicy i jej utrwaleniu w terenie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. Inaczej mówiąc, ponowne postępowanie rozgraniczeniowe może mieć miejsce tylko wówczas, gdy nowe zdarzenia o charakterze faktycznym dotyczące stanu władania gruntami mają miejsce już po zakończeniu wcześniejszego postępowania rozgraniczeniowego. (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2019 r. III SA/Kr 1021/19). Natomiast nie ma możliwości prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego, co do tych samych nieruchomości, nie jest i nie może być traktowana jako środek do kwestionowania prawomocnego postanowienia sądowego o rozgraniczeniu. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 czerwca 2021 r. II SA/Ke 441/21.

Z taką sytuacją w sprawie nie mamy do czynienia. W stosunku do wskazanych we wniosku działek nie toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe. Ponadto z postanowienia Organu I, jak i II instancji wynika, że wniosek dotyczył rozgraniczenia pomiędzy działką [...] a [...] i [...], a także działki [...] z działką [...] podczas, gdy Skarżąca wskazuje na nieprawidłowości w przebiegu granicy pomiędzy działką [...] z działką [...], które dotyczą "klina" o powierzchni 0,0101 ha leżącego po południowej stronie rowu melioracyjnego graniczącego z działką [...], a również we wniosku formułowało żądanie dotyczące tej działki.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że istnienie decyzji podziałowej oraz protokołu z zatwierdzenia podziału działek sprzed niemal 20 lat, który został podpisany przez A. J., bez zastrzeżeń, dawał podstawę do stwierdzenia, iż zachodzi podstawa do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 61a k.p.a. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z 8 lutego 2019 r., sygn. II SA/Gl 848/18, w świetle którego rozgraniczenie będzie mieć miejsce, gdy właściciele sąsiadujących nieruchomości, a przynajmniej jeden z nich uważa, iż istniejąca granica pomiędzy nieruchomościami została wyznaczona nieprawidłowo. Żaden przepis prawa nie daje organom na etapie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego kompetencji do stwierdzania, czy spór co do przebiegu granicy istnieje, czy też nie. Spór istnieje, gdy choćby jedna ze stron tak uważa.

Za niedopuszczalną w związku z tym należy uznać odmowę wszczęcia postępowania ze wskazaniem, że granica została uprzednio ustalona, a także z powołaniem się na dokonaną przez organ ocenę w zakresie braku sporu co do jej przebiegu. Trzeba odróżnić przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania od zasadności i celowości rozgraniczenia. Prawo dokonania rozgraniczenia nieruchomości stanowi uprawnienie właściciela nieruchomości i organy administracji publicznej powinny zapewnić realizację tego uprawnienia. Dopiero w postępowaniu dowodowym, w ramach wszczętego postępowania o rozgraniczenie, można ustalać okoliczności faktyczne dotyczące istnienia lub nieistnienia sporu co do przebiegu granicy. ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 lipca 2022 r. III SA/Łd 278/22).

Z wyżej opisanych powodów Sąd stwierdził, że organy zbierając dokumenty i dokonując czynności przez okres niemal roku od złożenia wniosku, w sposób niedopuszczalny wydały postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, a ponadto w nieuzasadniony sposób przyjęły brak istnienia sporu granicznego. Zaskarżone postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w związku z czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zarówno zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu, jak i poprzedzającego je postanowienie Burmistrza [...].

Ponownie rozpatrując sprawę Organ uwzględni zważania Sądu i rozpozna wniosek o rozgraniczenie, po dokładnym sprecyzowaniu żądania przez strony.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.).