Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 125/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
article: § 2 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 2 poz 15
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Zawarte w rozporządzeniu z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15 ze zm.) sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" oznacza, iż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia organów policji do wystawienia skierowania na badania lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 3 prawa o ruchu drogowym, zatem jest to termin prawa materialnego.

TEZY

Zawarte w rozporządzeniu z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15 ze zm.) sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" oznacza, iż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia organów policji do wystawienia skierowania na badania lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 3 prawa o ruchu drogowym, zatem jest to termin prawa materialnego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Komendanta Miejskiego Policji w B. z dnia [...] listopada 2007r. o numerze [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. na rzecz skarżącego J.B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].11.2007r. o numerze [...] Komendant Miejski Policji w B. orzekł o skierowaniu skarżącego J.B. na badania lekarskie z powodu kierowania w dniu [...].08.2006r. pojazdem w stanie nietrzeźwości, za który to czyn skarżący został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].11.2006r. oznaczonym sygn. [...]. Odpis prawomocnego wyroku skazującego skarżącego, wpłynął do organu policji w dniu [...].10.2007r. Podstawą prawną skierowania na badania lekarskie był przepis art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. "b" ustawy z dnia 20.06.1997r. Prawo o ruchu drogowym.

W odwołaniu od tej decyzji J.B. zarzucił organowi naruszenie § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7.01.2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i innych osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, polegające na wystawieniu skierowania na badania po upływie 30 dni od przewinienia. Skarżący podkreślał, że od przewinienia minęło 15 miesięcy. Upłynął już też roczny zakaz prowadzenia pojazdów przez skarżącego, w czasie którego miał zatrzymane prawo jazdy i czas na wykonanie wszystkich koniecznych badań. Zbędna zwłoka w skierowaniu na badania naraża skarżącego na szkodę i groźbę cofnięcia uprawnień kierowcy.

Decyzją z dnia [...].12.2007r. Komendant Wojewódzki Policji w B. po rozpatrzeniu powyższego odwołania orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy przyznał, że skierowanie na badania nastąpiło po upływie 30 dni od dnia, w którym strona kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości. Stwierdził jednak, że 30 – dniowy termin wynikający z § 2 ust. 2 Rozporządzenia powołanego przez stronę, ma charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie stanowi przeszkody do wydania decyzji. Organ wcześniej nie mógł wystawić skierowania na badanie, ponieważ nie był prawomocny wyrok sądowy uznający skarżącego winnym przewinienia drogowego. Orzeczenie w sprawie karnej miało znaczenie prejudycjalne dla sprawy niniejszej. Organ dodał przy tym, że celem badań kierowców, którzy spowodowali wypadek w ruchu drogowym i prowadzili pojazd w stanie nietrzeźwości, jest stwierdzenie istnienia, bądź braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Nie jest dla sprawy istotne to, czy podlegająca badaniu osoba odzyskała zatrzymane prawo jazdy tj. że upłynął już okres orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

W skardze skierowanej do sądu J.B. zarzucił decyzji:

- rażące naruszenie postanowień § 2 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7.01.2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poprzez przyjęcie, że wskazany w nim 30 – dniowy termin do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie ma charakter instrukcyjny, a jego przekroczenie nie stanowi przeszkody do wydania przedmiotowej decyzji, oraz poprzez przyjęcie, że dla wydania rzeczonej decyzji niezbędne jest uprzednie zakończenie postępowania karnego w sprawie zdarzenia, a nie ustalenie okoliczności, w których nastąpił wypadek drogowy, w którym jego uczestnik kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu.

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zakresie kompetencji organu odwoławczego, obejmujących korygowanie wad prawnych decyzji organu I instancji, polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, poprzez uznanie, że decyzja KMP w B. z dnia [...].11.2007r. o numerze [...] w sprawie skierowania na badania lekarskie została wydana po przeprowadzeniu zgodnego z procedurą postępowania, pomimo ewidentnego naruszenia przez ten organ postanowień § 2 ust. 2 Rozporządzenia MZ z dnia 7.01.2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, jak również art. 35, 36 § 1 i 97 § 1 pkt 4 kpa.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej.

Komendant Wojewódzki Policji w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2007 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy i zobowiązywało sąd do uchylenia obydwu rozstrzygnięć na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.

Główny ciężar sporu w sprawie niniejszej sprowadzał się bowiem do prawidłowej interpretacji przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15 ze zm.), powoływanego dalej jako rozporządzenie z dnia 7 stycznia 2004 r. Stosownie do treści przywołanego przepisu kierującemu pojazdem, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) powoływanej dalej jako pr. o ruchu drogowym, decyzję o skierowaniu na badanie lekarskie wydaje komendant powiatowy (miejski, rejonowy) Policji, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia, w którym nastąpił wypadek drogowy, albo od dnia w którym kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu.

Różnica zdań pomiędzy skarżącym a organem dotyczyła zawartego w tym przepisie sformułowania "w terminie nie dłuższym niż 30 dni". W ocenie organu wskazany termin ma charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie stanowi przeszkody do wydania skierowania. Odmiennie argumentował skarżący, którego zdaniem termin ten jest nieprzekraczalny i po jego upływie przedmiotowe skierowanie na badania lekarskie i psychologiczne jest niemożliwe.

Rozważania dotyczące charakteru w/w terminu należy, celem wszechstronnego wyjaśnienia stanowiska składu orzekającego w sprawie niniejszej, rozpocząć od ogólnych uwag na temat regulacji dotyczących zasad i trybu weryfikowania ogólnego stanu zdrowia oraz psychofizycznej i intelektualnej sprawności osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami. Regulacje te znajdują się w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, we wskazanym wyżej rozporządzeniu z dnia 7 stycznia 2004 r. oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2005 r. w sprawie badań psychologicznych kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami oraz wykonujących pracę na stanowisku kierowcy (Dz. U. Nr 69, poz. 622 ze zm.), powoływanym dalej jako rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 2005 r.

Analiza przepisów wymienionych aktów prawnych prowadzi do wniosku, iż najszersze uprawnienia w zakresie kierowania prowadzących pojazdy mechaniczne na badania sprawdzające ich stan zdrowia zostały przyznane staroście. Zgodnie z przepisem art. 122 ust. 1 pkt 4 pr. o ruchu drogowym to starosta kieruje na badania lekarskie osobę, której stan zdrowia budzi uzasadnione zastrzeżenia i - według § 2 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r. - czyni to na wniosek organu kontroli ruchu drogowego, który powziął zastrzeżenia w tym zakresie w trakcie wykonywania czynności służbowych i zwrócił się na podstawie art. 129 ust. 2 pkt 13 pr. o ruchu drogowym z inicjatywą oceny stanu zdrowia kierującego pojazdem. Bardziej ogólną regulację w tym przedmiocie zawiera przepis § 2 ust. 5 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r., zgodnie z którym starosta może również skierować na badanie lekarskie osobę, co do której powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w jej stanie zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów.

Podkreślić trzeba, iż skierowanie przez starostę na badania lekarskie w jednym z w/w trybów może wywołać konieczność poddania się przez kierującego badaniu psychologicznemu, o ile taką potrzebę stwierdzi lekarz prowadzący badanie (art. 124 ust. 1 pkt 4 pr. o ruchu drogowym).

Z kolei tryb kierowania na badania lekarskie lub psychologiczne w stosunku do kierowców uczestniczących w ruchu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka działającego podobnie do alkoholu został uregulowany w przepisach art. 122 ust. 1 pkt 3 i art. 124 ust. 1 pkt 2 pr. o ruchu drogowym oraz odpowiadającym im przepisach § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r. i § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. Stosownie do tej regulacji badaniu lekarskiemu i psychologicznemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega w/w kierujący skierowany na badanie przez organ kontroli ruchu drogowego (odpowiedniego komendanta policji) w terminie "nie dłuższym niż 30 dni" od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające skierowanie.

Z treści przytoczonych regulacji wynika, iż o ile staroście przyznano szerokie uprawnienia w zakresie kontroli stanu zdrowia kierowców, o tyle organy kontroli ruchu drogowego posiadają te uprawnienia tylko w ściśle określonych sytuacjach - gdy podczas lub przy okazji wykonywanych czynności służbowych stwierdzą, iż kierowca znajduje się w stanie nietrzeźwości lub prowadzi pojazd pod wpływem środków działających podobnie do alkoholu. Ich kompetencja do wydania skierowania na badania lekarskie lub psychologiczne została zatem ograniczona wyłącznie do w/w sytuacji pozostających w związku z kontrolą konkretnego kierowcy w określonym czasie i miejscu. Miało to zapewne wpływ na zakreślenie przez ustawodawcę terminu, w jakim to skierowanie powinno zostać wydane – "nie dłuższym niż 30 dni" od dnia zdarzenia, gwarantującym związek czasowy z bezprawnym zachowaniem kierowcy.

Powyższe wnioski nie mogą zostać pominięte przy ocenie charakteru trzydziestodniowego terminu skierowania na badanie, która ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia, jakie skutki powstają dla kierowcy w wypadku niezachowania tego terminu przez właściwy organ kontroli ruchu drogowego. Z punktu widzenia zatrzymanego przez policję kierowcy prowadzącego pojazd w stanie nietrzeźwości (lub pod wpływem innego środka), niezwykle istotne jest, czy pomimo skierowania go na badania psychologiczne (lekarskie) po upływie 30 dni od dnia zdarzenia (wypadku) nadal ma obowiązek poddać się tym badaniom. Zgodnie bowiem z przepisem art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b) i c) pr. o ruchu drogowym w wypadku niepoddania się badaniu lekarskiemu w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 3-5 (lit. b) tej ustawy lub badaniu psychologicznemu w trybie określonym w art. 124 ust. 1 pkt 2 lub 3 (lit. c) starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym.

Pomimo, iż orzecznictwo sądów administracyjnych w tym temacie nie jest zbyt obszerne, można zaobserwować dwa odmienne stanowiska. Według jednego z nich termin wskazany zarówno w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r., jak i w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. ma charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie powoduje nieważności skierowania, a kierowca ma obowiązek poddać się badaniu (lekarskiemu czy psychologicznemu) z wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami nawet, jeśli skierowanie otrzymał po znacznym upływie czasu od zdarzenia stanowiącego jego podstawę (vide wyrok NSA z dnia 03 marca 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 197/07, nie publ. oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 31 października 2007 r. w sprawie sygn. akt II SA/Ke 343/07, nie publ.). Natomiast według stanowiska drugiego jest to termin prawa materialnego i skierowanie kierowcy na badanie po upływie 30 dni od zdarzenia usuwa możliwość decydowania przez starostę o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym (vide wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie sygn. akt I OSK 332/06, Lex nr 319147).

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela drugie z zaprezentowanych wyżej stanowisk, iż zawarte w rozporządzeniach z dnia 7 stycznia 2004 r. i 1 kwietnia 2005 r. sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" oznacza, iż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia organów policji do wystawienia skierowania na badania lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 3 i na badania psychologiczne w trybie art. 124 ust. 1 pkt 2 pr. o ruchu drogowym, zatem jest to termin prawa materialnego.

Niewątpliwie podstawowym podziałem terminów jest podział na terminy materialne i procesowe. W doktrynie wskazuje się, iż zakwalifikowanie określonego terminu do jednego z w/w rodzajów nie może następować na podstawie kryterium zamieszczenia normy prawnej w ustawie materialnej czy procesowej, albowiem rozdział ten w polskim ustawodawstwie nie jest przestrzegany. Podkreśla się natomiast, iż wyłącznie miarodajnym kryterium dla tego rozróżnienia jest skutek prawny powstający w wyniku uchybienia jednemu z nich. Upływ terminu materialnoprawnego powoduje bowiem utratę lub ograniczenie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnoprawnego, a więc praw mających charakter materialnoprawny. Uchybienie terminowi procesowemu z kolei wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej w postaci bezskuteczności czynności procesowej (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2006, wydanie 8, str. 327,328). Przykładowo za terminy materialnoprawne, skierowane do organu administracji publicznej, zamieszczone w ustawie procesowej uznaje się np. terminy wyznaczające dopuszczalną długość okresu, po którym nie jest możliwe uchylenie ostatecznej decyzji w trybie wznowienia postępowania (nie później niż 10 lat od ogłoszenia decyzji - art. 146 § 1 Kpa) czy w trybie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 2 Kpa) – vide B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks ...", s. 332. Przykładem innego terminu materialnoprawnego jest przepis art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) ustanawiający nieprzekraczalny termin - do 31 grudnia 1999 r. - złożenia wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z tej ustawy, który jest nieprzywracalny i po upływie którego uprawnienia wynikające ze statusu kombatanta nie mogły być przyznawane. Taką jednolitą wykładnię w/w przepisu prezentuje orzecznictwo (vide wyroki NSA z dnia 20 lutego 2002 r. w sprawie sygn. akt V SA 1618/01, Lex nr 121932 czy z dnia 07 września 2001 r. w sprawie sygn. akt V SA 219/01, Lex nr 50159).

Reasumując powyższe stwierdzić zatem należy, iż ustanowienie przez ustawodawcę określonego terminu jako materialnoprawnego ma na celu ukształtowanie w określonym czasie pewnej konkretnej sytuacji prawnej, której po jego upływie nie będzie można zmienić. Terminy materialnoprawne ustanawiane są zatem dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych i ta wskazówka ma niezwykle istotne znaczenie przy określeniu charakteru konkretnego terminu.

W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej wszystkie opisane powyżej cechy posiada termin skierowania na badania lekarskie i psychologiczne ustalony w rozporządzeniach z dnia 7 stycznia 2004 r. i 1 kwietnia 2005 r., jako "nie dłuższy niż 30 dni". Jego zachowanie lub nie, w sposób bezpośredni wpływa bowiem na sytuację materialnoprawną kierowcy.

Nie można zatem zgodzić się z argumentacją zaprezentowaną w wyroku WSA w Kielcach z dnia 31 października 2007 r., iż termin ten ma znaczenie jedynie porządkujące, ponieważ dotyczy trybu (procedury) kierowania na badania, co nadaje mu charakter procesowy (instrukcyjny), jak również, że nie wskazano w nim materialnoprawnych skutków jego uchybienia.

Istota i sens poddania określonego kierowcy prowadzącego pojazd w stanie nietrzeźwości (lub po wpływem innego środka działającego podobnie do alkoholu) badaniom czy to lekarskim, czy psychologicznym polega na uzyskaniu aktualnych wyników tych badań, co jest możliwe tylko i wyłącznie przy takim sprawdzeniu jego predyspozycji psychofizycznych, które jest jak najmniej oddalone w czasie od daty zdarzenia. Cel ten może być osiągnięty tylko diagnozą przeprowadzoną "na bieżąco", (służy temu również wyznaczenie takiego samego, krótkiego terminu - 30 dni od daty otrzymania skierowania - zgłoszenia się na badanie przez kierowcę (§ 2 ust. 10 rozporządzenia z 01.04.2005 r.). Termin z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. i z § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r. nie porządkuje zatem postępowania w ścisłym tego słowa znaczeniu, albowiem w przedmiocie skierowania na badania lekarskie żadne postępowanie wówczas jeszcze się nie toczy (zainicjuje je dopiero skierowanie), ale wprowadza okresowe upoważnienie dla organów kontroli ruchu drogowego do wydawania skierowania na badania lekarskie czy psychologiczne. Upoważnienie to po trzydziestu dniach wygasa, albowiem z upływem czasu odpada sens przeprowadzania przedmiotowych badań. Niepoddanie się zatem przez kierowcę badaniom lekarskim lub psychologicznym, na które został skierowany z uchybieniem owego trzydziestodniowego terminu nie powinno zatem wywoływać negatywnych dla niego skutków, w szczególności uniemożliwia cofnięcie przez starostę uprawnień do kierowania pojazdami na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. b) i c) pr. o ruchu drogowym. Cofnięcie uprawnienia może bowiem nastąpić tylko i wyłącznie wówczas, gdy warunki i tryb kierowania na badania określone w rozporządzeniach wykonawczych zostaną zachowane. Podzielić zatem należy stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 18 stycznia 2007 r., iż dla zastosowania przepisu art. 140 pr. o ruchu drogowym, a więc dla zagwarantowania kierowcy stabilności jego sytuacji prawnej, nie jest obojętne terminowe skorzystanie przez policję z w/w upoważnienia.

Przyjęcie powyższego stanowiska nie uniemożliwia jednak poddania kierowcy w innym trybie badaniom lekarskim czy psychologicznym w celu stwierdzenia istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia pojazdów, albowiem, jak to już wyżej wykazano, starosta może w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia uczestnika ruchu, wydać decyzję o konieczności przeprowadzenia badań lekarskich (art. 122 ust. 1 pkt 4 pr. o ruchu drogowym), a lekarz wykonujący diagnozę, w przypadku stwierdzenia konieczności uzyskania badania psychologicznego, na takie badanie skierować (art. 124 ust. 1 pkt 4 pr. o ruchu drogowym).

W ocenie sądu powyższe stanowisko o materialnoprawnym charakterze terminu z § 2 ust. 1 i § 2 ust. 2 powoływanych rozporządzeń wynika również z wykładni gramatycznej i celowościowej tych przepisów. Sformułowanie "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" wyraźnie wskazuje, iż chodzi o termin nieprzekraczalny, albowiem tylko taki gwarantuje jednostce stabilność jej sytuacji prawnej w zakresie posiadania uprawnień do kierowania pojazdami i braku zastrzeżeń co do jej stanu zdrowia. Niedopuszczalna jest bowiem, zdaniem składu orzekającego, sytuacja jaka miała miejsce w przypadku skarżącego w sprawie niniejszej, w stosunku do którego skierowanie na badania psychologiczne wydano [...] listopada 2007 r., a więc po upływie ponad roku od dnia zdarzenia z jego udziałem, które nastąpiło [...] sierpnia 2006 r. Nadto po wykonaniu wobec skarżącego, a orzeczonego na okres jednego roku, środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, odebrał on dokument prawa jazdy w dniu [...] sierpnia 2007 r. nie będąc poinformowany o jakichkolwiek zastrzeżeniach wobec jego stanu zdrowia. Podzielając stanowisko, iż termin "nie dłuższy niż 30 dni" jest terminem procesowym (instrukcyjnym) należałoby zatem zaakceptować jako zgodny z prawem stan, w którym kierowca poczynając od dnia zdarzenia z jego udziałem do bliżej nieokreślonego terminu w przyszłości może pozostawać w niepewności co do swych uprawnień i powinien być przygotowany na otrzymanie – w każdym czasie - skierowania na badania lekarskie lub psychologiczne w celu stwierdzenia istnienia lub braku predyspozycji zdrowotnych do kierowania pojazdami. Taką sytuację, w której skarżący od [...] września 2006 r. (30 dni po wypadku) do dnia [...] listopada 2007 r. korzystał z uprawnień niejako warunkowo, do czasu skierowania go na badania psychologiczne, zaakceptowały jako dopuszczalną organy, co nie może się ostać.

Dalej wskazać trzeba, iż uznanie spornego trzydziestodniowego terminu jako procesowego prowadzi do wniosku, iż niezależnie od tego, czy niepoddanie się badaniom dotyczyło skierowania wydanego w w/w terminie czy po ponad roku od jego upływu, sankcja w postaci cofnięcia przez starostę uprawnień do kierowania pojazdami pozostaje cały czas otwarta od dnia zdarzenia. Sytuacja taka jest nie do zaakceptowania z uwagi na konieczność zagwarantowania stabilności obrotu prawnego.

W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej powyższą interpretację przepisów § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2005 r. i § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r. należy zatem uznać za niedopuszczalną. Nie przekonuje również podniesiony w uzasadnieniu decyzji organu II instancji argument, iż przedmiotowe skierowanie powinno nastąpić po uprawomocnieniu się wyroku skazującego skarżącego i dlatego nie jest możliwe dotrzymanie terminu trzydziestu dni. Warunek taki nie wynika z przepisów w/w rozporządzeń ani z ustawy pr. o ruchu drogowym. Zauważyć natomiast należy, iż stan nietrzeźwości kierowcy lub stan po użyciu innego środka działającego podobnie do alkoholu, uzasadniający skierowanie na badania, organ kontroli ruchu drogowego może zbadać na miejscu i nie ma potrzeby oczekiwania na wyrok skazujący. Wydanie przedmiotowego skierowania nie powinno być zatem uzależnione od potwierdzenia odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa takim wyrokiem.

Wyniki wykładni gramatycznej i celowościowej znajdują także potwierdzenie w wykładni historycznej. O ile bowiem rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 14 kwietnia 2000 r. w sprawie badań psychologicznych kierujących pojazdami oraz kandydatów na instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 36, poz. 416 ze zm.) poprzedzające rozporządzenie z dnia 1 kwietnia 2005 r. nie zawierało uregulowań dotyczących uprawnień policji do kierowania na badania psychologiczne, o tyle rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 października 1999 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 88, poz. 994) poprzedzającego rozporządzenie z dnia 7 stycznia 2004 r. taką regulację w § 2 ust. 1 zawierało. Stosownie do treści tego przepisu kierującemu pojazdem, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 3 pr. o ruchu drogowym, skierowanie na badanie lekarskie wydawał komendant powiatowy policji "w terminie 30 dni od dnia, w którym nastąpił wypadek drogowy". Nietrudno zauważyć, iż w rozporządzeniu z dnia 1 kwietnia 2005 r. i z dnia 7 stycznia 2004 r. doprecyzowano termin, w jakim organ kontroli ruchu drogowego może skierować prowadzącego pojazd na przedmiotowe badania. Zastąpienie sformułowania "w terminie 30 dni" frazą "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" uprawnia do wniosku, iż ustawodawca zamierzał podkreślić nieprzekraczalność tego terminu, tak istotnego z punktu widzenia uzyskania aktualnych wyników badań lekarskich i możliwości cofnięcia uprawnień przez starostę na podstawie art. 140 ust. 1 pkt 4 lit. a) i b) pr. o ruchu drogowym.

Skład orzekający nie podziela również stanowiska, iż instrukcyjny charakter spornego terminu wynika z faktu zamieszczenia go w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy, a nie w samej ustawie, albowiem, jak argumentowano, terminy materialnoprawne są terminami ustawowymi.

W doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie można przyjąć jako wiarygodnego kryterium zakwalifikowania określonego terminu jako materialnego lub procesowego - miejsca jego zamieszczenia w ustawie (procesowej czy materialnej). Nie istnieją również normy ograniczające ustawodawcę w zamieszczaniu terminów materialnoprawnych tylko w ustawach. Podstawowe, mające najważniejsze znaczenie dla oznaczenia charakteru danego przepisu ma przede wszystkim jego przedmiot i treść, a nie jego usytuowanie (wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994 r. w sprawie sygn. akt SA/Ka 1230/94).

Zgodnie z przepisem art. 123 ust. 1 pr. o ruchu drogowym upoważniono ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia w drodze rozporządzenia m.in. szczegółowych warunków i trybu kierowania osób na badania lekarskie oraz odwoływania się od orzeczeń lekarskich. Na tej podstawie wydano rozporządzenie z dnia 7 stycznia 2004 r. zawierające sporny w sprawie niniejszej § 2 ust. 2 z zapisem, iż skierowanie powinno zostać wydane "w terminie nie dłuższym niż 30 dni". Zdaniem składu orzekającego minister był władny uregulować kwestie skierowania na badania tak jak to uczynił w w/w akcie wykonawczym, którego treść w spornym zakresie nie przekroczyła granic upoważnienia ustawowego. Zgodzić się należy ze składem orzekającym w sprawie sygn. akt I OSK 332/06, iż w obrębie wyrażenia "szczegółowe warunki i tryb kierowania na badania lekarskie" mieści się niewątpliwie również i termin. W ocenie sądu sytuacja taka jest dopuszczalna, zważywszy, że krąg osób podlegających skierowaniu na badania psychologiczne i lekarskie, a więc zakres podmiotowy obowiązku poddania się diagnozie lekarskiej przez kierujących pojazdami mechanicznymi, został określony w akcie wyższej rangi – ustawie (art. 122 ust. 1 pkt 3 i atr. 124 ust. 1 pkt 2 pr. o ruchu drogowym), co daje gwarancje jego stabilności.

Z powyżej podanych powodów sąd podzielił stanowisko skarżącego, iż skierowanie na badania lekarskie na podstawie przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15 ze zm.), następujące po upływie 30 dni od daty, w której nastąpił wypadek drogowy, albo od dnia, w którym kierowca prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem innego środka działającego podobnie do alkoholu, następuje z naruszeniem prawa materialnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Skład orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, iż treść sformułowania "w terminie nie dłuższym niż 30 dni" wskazuje, iż mamy do czynienia z terminem prawa materialnego. Uzasadnia to stanowisko o istnieniu podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych w sprawie niniejszej decyzji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi jednak na istniejące w orzecznictwie sądów administracyjnych poważne rozbieżności co do charakteru w/w terminu orzeczono jedynie o uchyleniu zakwestionowanych rozstrzygnięć.

Podniesione w skardze zarzuty procesowe dotyczące przewlekłości postępowania, nieinformowania strony o jego przebiegu i niezastosowania instytucji zawieszenia postępowania nie mogły w sprawie niniejszej odnieść skutku. Przewlekłość postępowania może mieć miejsce w toku postępowania, a w sprawie niniejszej od momentu jego wszczęcia w dniu [...] października 2007 r. (data doręczenia zawiadomienia o jego wszczęciu) do zakończenia w dniu [...] grudnia 2007 r. minęły zaledwie dwa miesiące. Nadto skarżący był informowany o podejmowanych w jego toku czynnościach. Kwestia natomiast, czy skierowanie w/w na badanie mogło nastąpić w dacie tak odległej od dnia wypadku nie dotyczy szybkości prowadzenia postępowania, a istnienia uprawnienia do jego wszczęcia. Z kolei zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 Kpa nie został przez skarżącego uzasadniony.

Stwierdzone przez sąd uchybienia miały miejsce już na etapie postępowania przed organem I instancji i nie zostały wyeliminowane przez organ odwoławczy, dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono o uchyleniu obydwu decyzji.

W pkt 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 cyt. ustawy.