Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 839/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 105
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi J. S. i . M. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju solidarnie na rzecz J. S. i E. M. kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju decyzją z [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z [...] września 2015 r. umarzającą postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] listopada 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Fabryka [...] w W., ul. [...] oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa powyższego przedsiębiorstwa.

Minister Gospodarki umarzając wskazane wyżej postępowanie nadzorcze, w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. (decyzją z [...] września 2015 r.) uznał, że po stronie wnioskodawców brak jest interesu prawnego do jego wszczęcia. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję – po rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonych przez J. S. oraz E. M. – Minister Rozwoju wskazał na następujące okoliczności sprawy.

Pismem z 10 grudnia 1990 r., skierowanym do Naczelnika W., J. S. wniosła o "odszkodowanie za przejętą bezprawnie ziemię i mienie" należące do jej poprzednika prawnego I. S. – współwłaściciela Fabryki [...] przy ul. [...] w W.. Pismem z 22 października 1992 r. Urząd W. przekazał wniosek do rozpatrzenia zgodnie z właściwością do Ministerstwa Przemysłu i Handlu (poprzednika prawnego Ministerstwa Rozwoju).

Mając na uwadze art. 7 k.p.a., Minister Przemysłu i Handlu podjął czynności wyjaśniające, mające na celu ustalenie okoliczności przejęcia na własność Państwa mienia ww. przedsiębiorstwa, a następnie wszczął na wniosek J. S. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa.

J. S. wskazując, że swój interes prawny w niniejszej sprawie opiera na przysługujących G. S. udziałach w spółce jawnej Fabryka [...], nadesłała do akt postępowania postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z 6 lutego 1991 r., II Ns [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po I. S., oświadczenie A. P. z 28 listopada 1951 r. o podziale udziałów w spółce pomiędzy nim oraz G. S. i A. P./ (sukcesorem) oraz zaświadczenie Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w W. o wpisie prawa własności spółki Fabryka [...] w księdze hipotecznej nr [...], urządzonej dla nieruchomości przy ul. [...] w W. Załączyła również do akt sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] marca 1994 r., [...], w którym Sąd stwierdził, że spadek po A. P. "współwłaścicielu" ww. przedsiębiorstwa nabyła Z. M. oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] września 1978 r., [...], w którym stwierdzono nabycie spadku po Z. M. przez E. M.. Jednocześnie J. S. oraz E. M. pismem z 12 grudnia 2002 r. sprecyzowały swoje pierwotne wnioski, wnosząc o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nacjonalizacyjnych.

Organ na wstępnym etapie postępowania ustalił, że przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] listopada 1949 r. (stosownie do przepisów dekretu Naczelnika Państwa z [...] grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego), a następnie orzeczeniem Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r., na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (dalej "ustawa z 25 lutego 1958 r."), przeszło na własność Państwa. Natomiast nieruchomość, na której ono funkcjonowało została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z materiału dowodowego pozyskanego z Archiwum Akt Nowych w W. wynikało, że ww. przedsiębiorstwo prowadzone było w formie spółki firmowej (jawnej), zarejestrowanej w [...] Sądu Okręgowego w W., której wspólnikami byli, wg stanu na dzień 8 września 1949 r., A. P., G. S. i A. P..

Niezależnie od powyższego, organ wystąpił we własnym zakresie do Archiwum W. o kwerendę m.in. akt rejestrowych w zbiorach Sądu Okręgowego w W. Archiwum ., informując, że nie odnaleziono akt rejestrowych ww. spółki, nadesłało odpisy z [...] oraz [...], z których wynikało, że [...] lipca 1954 r. dokonano wykreślenia spółki z rejestru z urzędu "wobec nieprowadzenia przedsiębiorstwa". Z treści ww. rejestrów wynikała ponadto nazwa spółki oraz kto był wspólnikiem (w tym uprawnionym do jej reprezentowania).

Organ prowadzący postępowanie kilkukrotnie wzywał strony skarżące do uzupełnienia braków formalnych, w zakresie legitymacji prawnej, poprzez m. in. potwierdzenie tożsamości "G. S." – wspólnika ww. spółki, zgodnie z wpisem w rejestrze handlowym z poprzednikiem prawnym J. S. - "I. S." oraz nadesłanie oryginału lub uwierzytelnionej kopii umowy spółki jawnej Fabryka [...], umów zmiany spółki, a także do nadesłania postanowienia spadkowego po A. P. W odpowiedzi skarżące przedłożyły wypis aktu zeznanego przed A. S., notariuszem w W., Rep. N. [...] z [...] października 1922 r., w którym L. P. i A. P. podwyższyli kapitał spółki oraz przyjęli w charakterze trzeciego wspólnika G. S., dokonując jednocześnie stosownych zmian w umowie spółki (zawartej w dniu 11 grudnia 1920 r.) oraz potwierdzoną notarialnie kopię Protokołu posiedzenia Zarządu [...] z [...] lipca 1949 r. Do akt sprawy zostało ponadto załączone postanowienie z [...] czerwca 2004 r. Sądu Rejonowego dla W., [...], na mocy którego spadek po A. P. nabyła w całości gmina Miasto W.

Ponadto, strony załączyły, sporządzoną w formie kserokopii, umowę zawiązania spółki pn. "[...], spółka firmowa w W., sporządzoną dnia [...] grudnia 1920 r., przed notariuszem K.H., Rep. hip. [...].

J. S. przedstawiła także dokumenty, mające potwierdzać tożsamość G. S. i I. S.:

- poświadczone notarialnie oświadczenie M. M., synowej I. G. S. mające potwierdzić jego tożsamość z G. S.;

- zaświadczenia z Urzędu W. Delegatura Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w S., które stwierdzają, że w archiwalnych księgach meldunkowych ul. [...] figuruje I. G. S. (s. Z. i W. z domu P., ur. [...] lipca 1878 r.), zaś G. S. nie był tam zameldowany, a także, iż w ww. archiwalnych księgach meldunkowych imiona I. S. były wpisywane w kolejności wyżej wymienionej.

W ocenie wnioskodawczyń ich interes prawny w sprawie został wykazany na podstawie następstwa prawnego po wspólnikach spółki, w zakresie ich udziałów ujawnionych w protokole z posiedzenia Zarządu [...] w W., przy ul. [...] nr [...], z [...] lipca 1949 r. Protokół ten stanowi "umowę zmieniającą umowę spółki z dnia [...] grudnia 1920 r."

Minister uznał, że kwestią wstępną podlegającą formalnoprawnej ocenie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest interes prawny wnioskodawczyń. Zgodnie art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój obowiązek bądź interes prawny. Podstawę legitymacji procesowej strony stanowi zatem przepis prawa materialnego, wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w danym postępowaniu administracyjnym. Taki interes w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej posiada właściciel przedsiębiorstwa, legitymujący się prawem własności do tego mienia w dacie ustanowienia nad nim przymusowego zarządu państwowego oraz przejęcia go na własność Państwa, w dacie wejścia w życie ustawy z 25 lutego 1958 r. W przypadku spółek rejestrowych taki interes prawny posiada spółka, a z chwilą jej wykreślenia z rejestru – wspólnicy spółki lub ich spadkobiercy, w udziale przysługującym wspólnikom, zgodnie z podziałem majątku spółki po jej likwidacji lub zgodnie z postanowieniami wspólników, w ramach ustalonego w umowie sposobu zakończenia działalności spółki (art. 122, w związku z art. 137 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502, ze zm.) (dalej k.h.).

Minister ustalił, że w dacie wydania zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwo pn. Fabryka [...] stanowiło własność spółki jawnej zarejestrowanej w prowadzonym przez Sąd Okręgowy w W. rejestrze handlowym [...]. Spółka firmowa, której nazwa pierwotnie brzmiała "[...]", powstała w dniu [...] grudnia 1920 r., mocą umowy zawartej w W. pomiędzy A. P. oraz L. P., przed notariuszem K. H., Rep. hip. Nr [...]. W 1922 r. do spółki dołączył G. S. (wpisany do [...] w dniu [...] listopada 1922 r.), a następnie, wpisem z dnia 24 września 1924 r., nazwa spółki została zmieniona na: "[...]".

Bezpośrednio przed przejściem przedsiębiorstwa pod zarząd państwowy do spółki przystąpił A. P.– w miejsce zmarłego L. P.– wpisy w rejestrze handlowym [...] z [...] marca 1948 r. oraz z [...] września 1949 r. Prawo reprezentacji spółki posiadali A. P. i G. S. łącznie.

W dniu [...] lipca 1954 r. firma została wykreślona z urzędu z rejestru handlowego "wobec nieprowadzenia przedsiębiorstwa".

W ocenie organu sam rejestr handlowy wskazujący na wspólników spółki przed jej wykreśleniem, nie potwierdza pełnego, konkretnego, bezpośredniego, interesu prawnego ujawnionych wspólników spółki lub ich spadkobierców w przedmiotowym postępowaniu, po wykreśleniu spółki z rejestru handlowego. Zgodnie z art. 4 § 1 Kodeksu handlowego z 1934 r., kupiec, który prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze, jest kupcem rejestrowym. Kupcem rejestrowym jest spółka handlowa, do której zalicza się także spółka jawna (art. 5 § 2 k.h.). Zgodnie z art. 77 i 78 k.h. umowa spółki miała być stwierdzona pismem, a zmiana jej postanowień wymagała zgody wszystkich wspólników.

W § 13 umowy zawiązania spółki z [...] grudnia 1920 r. przewidziano, że "W razie śmierci lub ubezwłasnowolnienia jednego ze spólników, spółka nie rozwiązuje się. Spadkobierca zmarłego lub opiece ubezwłasnowolnionego spólnika firmowego przysługuje prawo wskazania osoby pełnoletniej, któraby ich imieniem przyjmowała udział w zarządzaniu sprawami spółki łącznie z pozostałym Spólnikiem. W razie nie wskazania takiej osoby w ciągu miesiąca od chwili śmierci Spólnika lub od decyzji Sądu, postanawiającej ubezwłasnowolnienie, spółka prowadzona będzie nadal bez jej udziału przez pozostałego Spólnika". Zatem powyższy przepis wskazywał, że pomimo śmierci wspólnika, spółka miała istnieć nadal.

Kwestie rozwiązania spółki regulowały przepisy Rozdziału IV k.h. z 1934 r. Zgodnie z ich treścią (art. 112 k.h.) mogło to nastąpić z następujących przyczyn: 1) przewidzianych w umowie spółki; 2) za zgodą wszystkich wspólników; 3) ogłoszenia upadłości spółki; 4) śmierci wspólnika lub ogłoszenia jego upadłości; 5) wypowiedzenia; 6) wyroku sądowego.

W przypadku wystąpienia jednej z ww. przyczyn rozwiązania spółki, na podstawie art. 122 § 1 k.h., odbywała się jej likwidacja, chyba że wspólnicy umówili się na inny sposób zakończenia działalności spółki.

Przepis § 18 umowy spółki stanowi, że "W razie ekspiracji lub wcześniejszego rozwiązania spółki, likwidacja winna być dokonana drogą przetargu, pomiędzy Spólnikami przed jednym z notariuszów warszawskich. W tym celu każdy ze Spólników ma prawo wezwać pozostałych Spólników do notariusza na dwa tygodnie przed tym".

W związku z tym Minister stwierdził, że w przypadku spółki jawnej postępowanie likwidacyjne wprawdzie nie było przymusowe, jednakże miało na celu przede wszystkim umożliwienie zakończenia interesów spółki samym wspólnikom i służyło ich interesom.

Niezależnie od okoliczności, że ustalenia w zakresie spraw rejestrowych spółki należą do kognicji sądów powszechnych i tym samym wykraczają poza właściwość Ministra Rozwoju, to w rejestrze handlowym dotyczącym przedmiotowej spółki brak jest informacji dotyczących postępowania likwidacyjnego (przeprowadzonej likwidacji) przy jednoczesnym wpisie w RHA o wykreśleniu spółki z rejestru /z urzędu/ "wobec nieprowadzenia przedsiębiorstwa", jak również nie ujawniono procentowych udziałów każdego ze wspólników w majątku spółki.

Wnioskodawczynie wskazały, że "Jest oczywiste, że żadna podstawa rozwiązania spółki nie mogła być podstawą wykreślenia spółki z rejestru, ponieważ wykreślenie to nastąpiło z urzędu, a najpewniej również bez udziału wspólników, a prawdziwą przyczyną było pozbawienie spółki całego majątku przez organy państwowe w sposób sprzeczny z prawem". W ocenie organu jest faktem niezaprzeczalnym, iż spółka ta została wykreślona z rejestru handlowego (z urzędu) i w tej mierze Minister zgodził się ze skarżącymi. Tym niemniej pozbawienie bytu prawnego spółki przez jej wykreślenie z rejestru handlowego, nie wykluczało, że przed dokonaniem przez sąd tej czynności odbyła się jej faktyczna likwidacja.

Stosownie do art. 82 k.h. rzeczy i prawa, wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki. Majątek spółki jest odrębną masą majątkową, która stanowi niepodzielną wspólność majątkową, należącą do wszystkich wspólników i mogącą ulec podziałowi w zasadzie tylko po rozwiązaniu spółki. Dlatego udział wspólnika w majątku spółki (we wszystkich częściach składowych tego majątku) w czasie trwania spółki nie może być rachunkowo określony (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 lipca 1934 r." III C 312/33, OSNC 1935/2/66). Nie można mówić zatem w czasie trwania spółki o określonych udziałach poszczególnych wspólników w majątku spółki, można tylko mówić o potencjalnym udziale (wyrażonym procentowo) wspólnika w majątku spółki, rozumiejąc przez to pojęcie uprawnienie do części majątku spółki, aktualizujące się w razie ustąpienia wspólnika ze spółki, a także w razie likwidacji spółki, w wyniku której majątek spółki ulega podziałowi pomiędzy wspólników (W. Pyzioł w: Kodeks handlowy. Komentarz pod redakcją Kazimierza Kruczolaka, Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1999, str. 143). Skoro wszelkie mienie wniesione jako wkład lub nabyte przez spółkę w czasie jej istnienia jest majątkiem spółki, a nie wspólników, to spadkobierca wspólnika spółki jawnej nie dziedziczy majątku spółki (gdyż sam spadkodawca nie posiadał takiego prawa), a jedynie wspomniany wkład i prawo udziału (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2007 r., I FSK 1138/06, LEX nr 437845).

J. S. swój interes prawny wywodzi z udziału G. S. w spółce w wysokości [...]%, natomiast E. M. z udziału po A. P. – również w wysokości [...]%.

W protokole posiedzenia Zarządu Fabryki [...] z [...] lipca 1949 r. dokonano tymczasowego podziału udziałów pomiędzy wspólników – do czasu zgłoszenia się drugiego spadkobiercy L. P., tj. H. P.– w wysokości: A. P. i G. S. - po [...] %, A. P. – [...] %. Jednocześnie w protokole znalazło się zastrzeżenie, że po zgłoszeniu się spadkobierczyni H. P. "udziały zostaną zredukowane w ten sposób, że każdy z trzech wspólników odda na rzecz spadkobierczyni P. H. po [...]% swego udziału", a także, iż akt spółki zostanie zawarty w dniu 1 sierpnia 1949 r. w Kancelarii Notariusza w W..

Okoliczności powyższe (procentowy podział udziałów pomiędzy wspólników) nie wynikały jednakże z treści rejestru handlowego, a ponadto skarżące, pomimo wezwań organu i nadesłania w późniejszym czasie jedynie umowy zawiązania spółki z [...] grudnia 1920 r., ostatecznie nie przedłożyły umowy spółki z [...] sierpnia 1949 r., na którą wskazywał protokół z [...] lipca 1949 r., w związku z czym ustalenie jak ostatecznie ukształtowały się kwestie związane z objęciem udziałów po zmarłym wspólniku spółki – L. P., nie jest możliwe. Wobec braku ww. dowodów organ nie może jednocześnie oprzeć swoich ustaleń na postanowieniach umownych wspólników, na okoliczność ustalonego sposobu zakończenia działalności spółki.

W tym aspekcie organ nie może zgodzić się z oceną stron skarżących, iż "Niniejszy protokół stanowił zatem oficjalny i prawnie dopuszczalny akt mieszczący się w zakresie swobody umów. (...) w niniejszym stanie faktycznym zawarcie umowy w formie aktu notarialnego nie było wymagane, a forma pisemna ad probationem została zachowana" oraz, że "(...) zawarty w umowie podział udziałów był zgodny z przepisami kodeksu handlowego i należy go uznać za obowiązujących oraz wystarczający dla celów rozstrzygnięcia niniejszej sprawy".

Jak to zostało już podniesione, procentowy podział udziałów w majątku spółki, o którym mowa w Protokole z [...] lipca 1949 r., miał charakter nieformalny (dokonano tymczasowego podziału udziałów pomiędzy wspólników) – w tym zakresie miała zostać zawarta umowa spółki. To sami wspólnicy w treści Protokołu zastrzegli, że zostanie zawarty "akt spółki" na powyższą okoliczność, zatem wbrew ocenie stron skarżących nie można twierdzić, że protokół ten stanowi umowę zmieniającą umowę spółki z dnia [...] grudnia 1920 r. oraz podnosić, iż "w niniejszym stanie faktycznym zawarcie umowy w formie aktu notarialnego nie było wymagane". Zatem brak jest podstaw (przy jednoczesnym braku informacji na ten temat w rejestrze handlowym) do przyjęcia Protokołu z dnia 29 lipca 1949 r., jako aktu konstytutywnego.

W ocenie organu treść umowy zawiązania spółki z [...] grudnia 1920 r., umowy zmiany spółki z [...] października 1922 r. oraz treść Protokołu z [...] lipca 1949 r. nie stanowią dokumentów pozwalających na jednoznaczne ustalenie, że strony skarżące wykazały w sposób pełny i bezsporny interes prawny, w zakresie przez siebie wskazywanym. Jednocześnie posiadanie interesu prawnego musi być udowodnione przez skarżące, a nie jedynie uprawdopodobnione.

Z uwagi na nieprzedłożenie do akt sprawy umów zmian spółki oraz protokołów/sprawozdań likwidacyjnych, Minister Rozwoju nie jest w stanie stwierdzić, jak wspólnicy Fabryki [...] ukształtowali ostatecznie między sobą zasady podziału majątku spółki w przypadku zakończenia jej działalności.

W ocenie wnioskodawczyń "(...) zapisy w rejestrze handlowym sądowym dla tutejszego organu (oraz dla każdego innego podmiotu) [są] wiążące. Jest to tak zwane domniemanie prawne, które wiąże organ. Jeżeli wypis z rejestru handlowego zawierający wzmiankę o wykreśleniu spółki z urzędu wylicza jednocześnie wspólników, to jasne jest że są to ostatni wspólnicy spółki. Wszelkie hipotetyczne rozważania, że skład wspólników mógł być inny nie mogą się ostać, ponieważ są sprzeczne z art. 24 kodeksu handlowego. Organ nie może twierdzić, że inny był skład osobowy wspólników, albo że taki skład mógł być inny, ponieważ musiałby na tę okoliczność przedstawić tzw. dowód przeciwny. Takiego dowodu organ nie przedstawił, a więc nie może skutecznie odmówić Wnioskodawczyniom interesu prawnego."

Z tą oceną nie zgodził się Minister. Wskazał, że w dniu 14 czerwca 1953 r. zmarł kolejny ze wspólników spółki – G. S. Fakt ten nie znalazł stosownej adnotacji w rejestrze handlowym, pomimo, że spółka pod firmą: Fabryki [...] pod względem prawnym w tej dacie nadal istniała, bowiem została wykreślona z rejestru handlowego dopiero ponad rok później, tj. [...] lipca 1954 r. Tym samym walor słuszności tracą twierdzenia stron skarżących o rzekomym "właściwym" składzie osobowym wspólników wskazanym w rejestrze handlowym. Dodatkowo, podczas gdy z jednej strony skarżące wskazują na wiążący charakter wpisów w rejestrze handlowym, z drugiej strony pomijają aspekt braku, w tym samym rejestrze, wpisu o procentowym podziale udziałów pomiędzy wspólnikami tej spółki. W tym względzie nie można mówić o błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przez organ orzekający art. 24 k.h.

Zdaniem Ministra kolejną kwestią badaną przez organ w zakresie ustalenia interesu prawnego J. S. jest nierozstrzygnięta w sposób bezsporny wątpliwość dotycząca tożsamości wspólnika spółki – G. S., z poprzednikiem prawnym strony skarżącej – Ignacym G. S. Z wpisów w rejestrze handlowym wynika, że wspólnikiem spółki był G. S., a nie I. S. a także w kontekście art. 28 § 1 k.h., mającego zastosowanie w niniejszej sprawie, (w związku z art. XXXI ww. rozporządzenia wprowadzającego), iż "firma spółki jawnej zawiera nazwiska wszystkich spólników albo też nazwisko i przynajmniej pierwszą literę imienia jednego lub kilku spólników z dodatkiem, wskazującym spółkę", nie przesądzają jednoznacznie o tożsamości I. S. z G. S. Na zgromadzonych w sprawie dokumentach rejestrowych widnieje ponadto podpis "G. S.". Zdaniem Ministra wnioskodawczynie kwestii tej nie wyjaśniły w sposób przekonujący.

Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, brak interesu prawnego podmiotu wnoszącego żądanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi o bezprzedmiotowości postępowania, bowiem wyklucza możliwość jego prowadzenia. Oczywisty brak interesu prawnego osoby występującej z wnioskiem "nieważnościowym" powoduje co do zasady niedopuszczalność rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie. Zatem, po przeprowadzeniu postępowania wstępnego, mającego na celu ocenę formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności złożenia wniosku "nieważnościowego", zachodzi podstawa do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Jednakże w sytuacji, gdy ustalenie istnienia interesu prawnego wnioskodawcy wymaga podjęcia czynności, powinny być one podjęte w toku postępowania. W przypadku negatywnego rezultatu tych ustaleń wystąpi przesłanka do zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie. Ustalenie bowiem braku wykazania konkretnego interesu prawnego wnioskodawcy w toku postępowania skutkuje niedopuszczalnością rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy stwierdzenia nieważności decyzji.

Minister Rozwoju nie jest w posiadaniu umów zmiany spółki, ewentualnie protokołu likwidacyjnego, pomimo przeprowadzenia kwerendy w tym zakresie, a także wzywania stron skarżących do nadesłania ww. dokumentów. Tym samym organ orzekający w niniejszej sprawie nie może dokonać samodzielnych i bezspornych ustaleń na okoliczność wykazania przez skarżące interesu prawnego, w zakresie przez nie wywodzonym. Organ nie może w szczególności wykluczyć możliwości innego podziału udziałów spółki przez wspólników po przystąpieniu do spółki A. P. i niezgłoszeniu się H. P. (o czym może świadczyć brak wpisu tej osoby w aktach rejestrowych spółki), bądź ustalenia w nieujawnionych w toku postępowania umowach spółki innego sposobu podziału majątku w spółce po zakończeniu jej działalności. Odmiennie od udziałów w spółce mógł się bowiem kształtować podział zysków w spółce, z uwagi na wkład pracy własnej wspólników do spółki, na co również może wskazywać protokół z [...] lipca 1949 r.

Skargę na decyzję Ministra Rozwoju z [...] kwietnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły J. S. oraz E. M., reprezentowane przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie:

1. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy były podstawy faktyczne i prawne do jego zastosowania,

2. art. 7 i 77 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię,

3. art. 8 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej,

4. art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie, że nawet po wykazaniu interesu prawnego postępowanie nadal będzie bezprzedmiotowe ze względu na wątpliwości, co do wielkości procentowej podziału udziałów wspólników przedmiotowej spółki,

5. art. 24 Kodeksu handlowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z 27 czerwca 1934 r.) przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Istotą niniejszej sprawy było rozstrzygnięcie, czy J. S. oraz E. M. mają interes prawny we wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] listopada 1949 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem prowadzonym pod firmą Fabryka [...] spółka jawna w W., oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] października 1958 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa powyższego przedsiębiorstwa.

Wnioskodawczynie postępowania nadzorczego wskazały, że są następczyniami prawnymi wspólników wspomnianej spółki: G. S. (J. S.) i A. P. (E. M.).

Minister Rozwoju, który ostatecznie rozstrzygał w tej kwestii, w bardzo długim, zawiłym i nieprzekonującym uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2016 r. stwierdził końcowo, że powodem braku interesu prawnego skarżących jest fakt, że cyt. "(...) Minister Rozwoju nie jest w posiadaniu umów zmiany spółki, ewentualnie protokołu likwidacyjnego, pomimo przeprowadzenia kwerendy w tym zakresie, a także wzywania stron skarżących do nadesłania ww. dokumentów. Tym samym organ orzekający w niniejszej sprawie nie może dokonać samodzielnych i bezspornych ustaleń na okoliczność wykazania przez skarżące interesu prawnego, w zakresie przez nie wywodzonym. Organ nie może w szczególności wykluczyć możliwości innego podziału udziałów spółki przez wspólników po przystąpieniu do spółki A. P. i niezgłoszeniu się H. P. (o czym może świadczyć brak wpisu tej osoby w aktach rejestrowych spółki), bądź ustalenia w nieujawnionych w toku postępowania umowach spółki innego sposobu podziału majątku w spółce po zakończeniu jej działalności. Odmiennie od udziałów w spółce mógł się bowiem kształtować podział zysków w spółce, z uwagi na wkład pracy własnej wspólników do spółki, na co również może wskazywać protokół z [...] lipca 1949 r." (str. 17-18 decyzji). Zacytowany fragment, z całego długiego wywodu Ministra, chyba najlepiej oddaje motywy rozstrzygnięcia.

Zgodzić należy się z wcześniejszymi, teoretycznymi ustaleniami Ministra, że w przypadku spółek rejestrowych interes prawny we wszczęciu postępowania nadzorczego posiada spółka, a z chwilą jej wykreślenia z rejestru – wspólnicy spółki lub ich spadkobiercy.

Nie ma wątpliwości, co do ustaleń Ministra Rozwoju, że spółka, której nazwa pierwotnie brzmiała "[...]", powstała w dniu [...] grudnia 1920 r. W 1922 r. do spółki dołączył G. S. (wpisany do [...] w dniu [...] listopada 1922 r.), a następnie, wpisem z dnia [...] września 1924 r., nazwa spółki została zmieniona na: "Fabryka [...]". Bezpośrednio przed przejściem przedsiębiorstwa pod zarząd państwowy do spółki przystąpił A. P.– w miejsce zmarłego L. P. – wpisy w rejestrze handlowym [...] z [...] marca 1948 r. oraz z [...] września 1949 r. Prawo reprezentacji spółki posiadali A. P. i G. S. łącznie. W dniu {...] lipca 1954 r. firma została wykreślona z urzędu z rejestru handlowego "wobec nieprowadzenia przedsiębiorstwa".

Skoro nie ma wątpliwości, że spółka została wykreślona z rejestru, a wspólnicy nie żyją, to interes prawny w postępowaniu nadzorczym mogą mieć spadkobiercy wspólników. Należało więc ustalić, kto był wspólnikiem spółki na dzień wykreślenia jej z rejestru i czy wnioskodawczynie postępowania nadzorczego można uznać za następców prawnych wspólników.

W ocenie sądu dla ustalenia interesu prawnego wnioskodawczyń postępowania nadzorczego (art. 28 k.p.a.) nie ma znaczenia, jakiej wielkości udział miał wspólnik w podziale zysku spółki, czy w majątku spółki po jej rozwiązaniu lub wystąpieniu z niej wspólnika (zob. 82, art. 105 – 107, art. 137 k.h.), ale to, czy w ogóle był wspólnikiem spółki na dzień jej wykreślenia z rejestru. "Prawo odróżnia pojęcie wkładu, a więc tego, co spólnik wnosi przy założeniu spółki, od jego udziału. Udział spólnika wyraża jego procentowe uczestnictwo w majątku spółki (art. 107). Zysk nie powiększa udziału spólnika, gdyż spólnik może żądać każdej chwili wypłaty całości bądź części zysku. W razie zgody wszystkich spólników zysk może przyrastać do wkładu" (zob. Kodeks Handlowy, Komentarz, T. Dziurzyński, Z. Fenichel, M. Honzatko, Łódź 1992, uw. 3 do art. 106). Można więc przyjąć, że każdy wspólnik jest udziałowcem spółki. Jak kształtują się udziały poszczególnych wspólników jest kwestią odrębną, wtórną z punktu widzenia legalności kwestionowanych w postępowaniu nadzorczym decyzji, a istotną jedynie w kwestiach majątkowych wspólników lub ich spadkobierców. W odniesieniu do roszczeń spadkobierców wspólników, zgłaszanych po wykreśleniu spółki z rejestru, zapatrywanie powyższe mogłoby być podważone tylko w przypadku odmiennego niż likwidacja sposobu zakończenia działalności spółki (zob. art. 122 i art. 132 k.h.), przewidzianego w umowie.

Z dostępnego organowi nadzoru rejestru handlowego ([...]) nie wynika, aby przed wykreśleniem spółki z rejestru była przeprowadzona likwidacja lub inne zakończenie działalności spółki (a te wpisy były obowiązkowe), które na dodatek pozbawiłyby któregokolwiek ze wspólników udziałów w spółce. Wykreślenie spółki z rejestru nastąpiło z urzędu (w dniu [...] lipca 1954 r.), "wobec nieprowadzenia przedsiębiorstwa", co najprawdopodobniej było skutkiem przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem spółki (co nastąpiło z dniem [...] listopada 1949 r.). Z powyższego rejestru wynika też, że przed wykreśleniem spółki jej wspólnikami byli A. P., G. S. i A. P. Nie wyklucza to ustalenia w trakcie postępowania również innych udziałowców, których status nie znalazł odzwierciedlenia w rejestrze handlowym.

Organ nadzoru powziął jedynie wiadomość, że G. S. zmarł [...] czerwca 1953 r., a więc przed wykreśleniem spółki z rejestru, i że wobec niego rejestr był nieaktualny. Organ nie zakwestionował natomiast, że A. P. był wspólnikiem spółki do dnia jej wykreślenia z rejestru. Jego następcą prawnym jest E. M., a więc przynajmniej z jej wniosku postępowanie nadzorcze powinno być wszczęte i dopiero w jego trakcie organ powinien ustalać, kto jeszcze jest jego stroną i jak ostatecznie kształtowała się organizacja spółki (w konsekwencji krąg stron postępowania, w tym kwestie dotyczące tożsamości G. S. i I. G.), a następnie prowadzić ustalenia dotyczące istoty sprawy.

W żadnym razie postępowanie nie stało się więc bezprzedmiotowe, a umarzając je organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.