Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 119/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 21, art. 23a,  art. 30
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2015 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami za świadczenia nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] w K. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną przez Marszałka Województwa [...] w K. na podstawie art. 21, art. 23a ust. 9 i art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1456 ze zm.) w związku z uchwałą Nr 626/143/II/2004 Zarządu Województwa [...] z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie powierzenia Regionalnemu Ośrodkowi Polityki Społecznej Województwa [...] pełnienia funkcji instytucji właściwej w zakresie świadczeń rodzinnych w związku z udziałem RP w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, uznano zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wpłacone A.C. w okresie od 1 września do 7 grudnia 2007r. oraz od 1 marca do 30 kwietnia 2008r. w łącznej wysokości 2 381,40 zł za nienależnie pobrane świadczenia. Umorzono natomiast postępowanie wszczęte w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone stronie w okresie od 1 maja do 31 sierpnia 2008r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że na mocy decyzji z dnia [...]r. (nr decyzji [...]) wydanej przez Burmistrza Miasta M. przyznano A.C. zasiłek rodzinny na córkę K.C. na okres od 1 września 2007r. do dnia 31 sierpnia 2008r.

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] ustalił, że w sprawie małżeństwa A. i A. C. w okresie od dnia 7 maja do dnia 7 grudnia 2007r. oraz od dnia 29 stycznia do dnia 5 września 2008r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych, o czym poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. stwierdziło nieważność decyzji z dnia [...]r. nr [...] wydanej na okres zasiłkowy 2007/2008 ponieważ wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. W konsekwencji, celem ustalenia na podstawie przepisów wspólnotowych prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku za okres od dnia 1 września do dnia 7 grudnia 2007r. oraz od dnia 29 stycznia do dnia 5 września 2008r., wniosek strony przekazano do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania wydano w dniu [...]r. decyzję Nr [...], na mocy której Marszałek Województwa [...] odmówił stronie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad córką K. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od dnia 1 września do dnia 7 grudnia 2007r. i za okres od dnia 1 marca do dnia 31 sierpnia 2008r., przyznał prawo do tych świadczeń w okresie od dnia 29 stycznia do dnia 29 lutego 2008r. oraz odmówił stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od dnia 1 marca do dnia 30 kwietnia 2008r. Przyczyną odmowy było przekroczenie ustalonego przepisami kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Decyzja ta stała się ostateczna.

Organ przywołał treść zastosowanych w decyzji przepisów. Wskazał na brzmienie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że marszałek województwa ustala nienależnie pobrane świadczenia i dochodzi ich zwrotu w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależenie pobrane świadczenia rodzinne uważa się :

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa będącego członkiem Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Organ wskazał nadto, że stosownie do postanowień pkt 2 Decyzji Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej zasad przechodzenia od Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej do Spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, z zastrzeżeniem art. 87 ust. 8 Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i art. 94 Rozporządzenia (WE) nr 987/2009, wnioski złożone przed dniem wejścia w życie tychże rozporządzeń co do zasady nadal podlegają prawu, które miało do nich zastosowanie w chwili ich złożenia, a przepisy wspomnianych rozporządzeń mają zastosowanie jedynie do wniosków otwartych po wejściu w życie tych aktów, a to od dnia 1 maja 2010r.

Marszałek Województwa [...] ustalił na podstawie posiadanych dokumentów, że mąż wnioskodawczyni od dnia 7 maja do dnia 7 grudnia 2007r. oraz od dnia 29 stycznia do dnia 5 września 2008r. wykonywał działalność zawodową na terenie H. i był uprawniony do ubiegania się o zagraniczne świadczenia rodzinne na mocy art. 73 Rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują na terytorium innego państwa członkowskiego (w tym wypadku w Polsce), tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Organ ustalił nadto na podstawie dokumentacji przekazanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M., że wnioskodawczyni w dniu składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, co miało miejsce w dniu 16 lipca 2007r. nie poinformowała pracowników Ośrodka o tym, że jej mąż wykonywał działalność zawodową na terenie H. oraz o wysokości dochodu uzyskanego przez jej męża za pierwszy pełny przepracowany miesiąc z tytułu podjęcia zatrudnienia poza granicami kraju. W dniu składania wniosku strona została pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym zwłaszcza o wyjeździe członka rodziny poza granice kraju oraz uzyskanie dochodu. Strona oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń rodzinnych.

Miała więc świadomość, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami za okres zasiłkowy 2007/2008 przysługiwały jej jeżeli miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekraczał kryterium dochodowego. Jej obowiązkiem było zgłoszenie faktu podjęcia przez męża zatrudnienia poza granicami kraju i ujawnienie dochodu uzyskanego przez niego za pierwszy pełny przepracowany miesiąc. Pomimo podpisania pouczenia strona nie wywiązała się ze swego obowiązku. W związku z tym organ uznał, że strona składając wniosek zataiła fakt wykonywania działalności zawodowej przez jej męża na terenie H. od dnia 7 maja 2007r. co spowodowało, że Burmistrz Miasta M. uznał się za właściwy w sprawie i wydał decyzję przyznającą stronie świadczenia rodzinne. W trakcie pobierania świadczeń strona nie wykazała także dochodu męża w związku z ponownym podjęciem przez niego zatrudnienia na terenie H. od dnia 29 stycznia 2008r. Złożyła dopiero w dniu 22 kwietnia 2008r. w MOPS w M. oświadczenie, w którym poinformowała o ubieganiu się przez męża o zagraniczne świadczenia rodzinne oraz zrezygnowała z pobierania zasiłku na terenie Polski.

Odwołując się ponownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że stosownie do tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Strona nie była uprawniona do świadczeń rodzinnych na terenie Polski w okresie od 1 września do 7 grudnia 2007r. i od dnia 1 marca do dnia 31 sierpnia 2008r. z powodu przekroczenia ustalonego przepisami kryterium dochodowego i z tego tytułu Marszałek Województwa [...] orzekł o odmowie ich przyznania (decyzja ostateczna z dnia [...]r. nr [...]).

Na kwotę wypłaconych we wskazanym okresie świadczeń składa się wypłacany przez okres 6 miesięcy zasiłek rodzinny w kwocie po 48 zł, wypłacany przez 5 miesięcy dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości po 400 zł oraz dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacony wysokości 93,40 zł za grudzień 2007r.

Ze względu na fakt, iż od 1 maja 2008r. wypłata świadczeń rodzinnych nie była realizowana, postępowanie w sprawie ustalenia czy świadczenia rodzinne wypłacone w tym okresie są nienależnie pobranymi uznano za bezprzedmiotowe.

W odwołaniu od przedstawionej decyzji strona działająca przez pełnomocnika zarzuciła naruszenie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 118 Kodeksu cywilnego.

W uzasadnieniu odwołania przedstawiono treść wymienionych w zarzucie przepisów, a nadto art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 409 Kodeksu cywilnego. Odwołująca oświadczyła następnie, że była przekonana o zasadności i słuszności działania organów wypłacających jej świadczenia, które posługują się wyspecjalizowanymi służbami. Stwierdziła, że otrzymane środki przeznaczyła na utrzymanie małoletniej córki w dobrej wierze, nie jest więc już wzbogacona. Zacytowała wyroki Sądu Najwyższego odnoszące się do instytucji bezpodstawnego wzbogacenia, a w tym do obowiązku liczenia się ze zwrotem uzyskanej korzyści.

W odwołaniu zwrócono uwagę na opieszałe działanie Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa [...] w odpowiedzi na pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 8 sierpnia 2008r. Zdaniem odwołującej reakcja organu nastąpiła była dopiero po czterech latach i pięciu miesiącach. Zauważono nadto, że dokumenty złożone przez odwołującą w Regionalnym Ośrodku Polityki Społecznej Województwa [...] nie zostały przekazane do H., co spowodowało dla strony starty w wysokości 190 euro miesięcznie.

W odwołaniu zawarto także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej jej przyznania świadczeń rodzinnych Marszałka Województwa [...] z dnia [...]r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania. Odnosząc się do stanu prawnego sprawy organ zacytował brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przedstawił ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji w pełni je podzielając. Podkreślił, że odwołująca w okresie od 1 września do 7 grudnia 2007r. i od 1 marca do 31 sierpnia 2008r. nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych na terenie Polski ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego.

Reasumując Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń, gdyż strona w dniu składania wniosku tj. w dniu 16 lipca 2007r. nie poinformowała organu I instancji, że jej mąż od dnia 7 maja 2007r. podjął zatrudnienie na terenie H. Zataiła fakt podjęcia przez niego zatrudnienia poza granicami kraju, co spowodowało, że Burmistrz Miasta M. uznał się za organ właściwy i przyznał stronie świadczenia rodzinne. W trakcie ich pobierania strona nie poinformowała organu o ponownym podjęciu przez jej męża zatrudnienia na terenie H. i nie przedstawiła zaświadczenia o dochodzie uzyskanym. Dopiero w dniu 22 kwietnia 2008r. złożyła w MOPS w M. oświadczenie, z którego wynikało, że jej mąż ubiega się o zagraniczne świadczenia rodzinne i zrezygnowała z pobierania zasiłku rodzinnego na terenie Polski.

Kolegium pouczyło stronę o możliwości ubiegania się o umorzenie kwot nienależnie pobranych w całości lub części, o odroczenie terminu płatności lub rozłożeniu na raty jeżeli zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu wskazano, że świadczenie nienależne jest instytucją odrębną do uregulowań przyjętych w kodeksie cywilnym i argumenty powołujące się na skonsumowanie świadczeń mogą być oceniane wyłącznie pod kątem ewentualnego umorzenia kwot nienależnie pobranych lub odroczenia ich płatności względnie rozłożenia na raty.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako bezpodstawnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Po myśli z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza że bada wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość zastosowanej procedury.

Wobec braku sformułowania jakichkolwiek zarzutów w inicjującej postępowanie sądowoadministarcyjne skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny skorzystał z uprawnienia przyznanego mu na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. i dokonał kontroli zaskarżonej decyzji z urzędu. Kontrola ta pozwoliła stwierdzić, że skarga musi wywołać skutek w postaci uchylenia obu wydanych w sprawie aktów ze względu na istotne dla rozstrzygnięcia sprawy uchybienia procesowe.

Jak stanowi art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść.

Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści art. 20 k.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent). Organ ten może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę ewentualnie pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 20 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych – dalej "ustawa"). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta ) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy.

W przypadkach tam opisanych, a to w przypadku pełnienia funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w przypadku wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem właściwym jest marszałek województwa jako organ samorządu województwa.

Zgodnie ze słowniczkiem pojęć zawartym w art. 3 pkt 15a ustawy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznaczają rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).

Dla kontrolowanej sprawy, mając na względzie słusznie przytoczoną w decyzji organu I instancji Decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącą zasad przechodzenia od rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 05.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, z późn. zm.) - przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oznaczają rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71.

Zatem marszałek województwa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest organem kompetentnym wyłącznie w tych sprawach, w których mają zastosowanie (nie hipotetycznie mogą mieć zastosowanie) powyżej przedstawione przepisy o koordynacji systemów.

Jak stanowi art. 23a ust. 1 i 2 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przed wydaniem przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jak również po wydaniu takiej decyzji, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Z treści wskazanego przepisu jednoznacznie wynika, że sam fakt przebywania członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wpływa na właściwość organu. Właściwość ta uzależniona jest bowiem od ustalenia przez marszałka województwa czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym Państwie Członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce. .

W sytuacji, gdy przepisy te nie znajdują zastosowania (mimo, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) marszałek województwa zobowiązany jest do przekazania sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a jeśli sprawa znajdowała się na etapie po wydaniu decyzji - informuje organ właściwy o braku zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przepisy te mają bowiem na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 23 ust. 1 i 2 ustawy obejmuje zatem sprawdzenie czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych jest uprawniony do pobierania świadczenia, jakie mają one charakter (w kontrolowanej sprawie konieczne byłoby sprawdzenie czy są odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w Polsce) i w jakiej wysokości. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego Państwa Członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co zatem idzie właściwość rzeczowa, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23 ust. 6 ustawy wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny osoby uprawnionej podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art.23 ust. 5 ustawy oznacza natomiast wymóg wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje przebywającego na terenie Państwa Członkowskiego członka rodziny osoby uprawnionej jako świadczeniobiorcę, względnie wymóg wskazania aktu organu lub instytucji państwa obcego, przyznającego świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010r. sygn. I OSK 556/10 publ. CBOSA). Jeśli bowiem nie zachodzi kumulacja świadczeń rodzinnych, brak jest możliwości zastosowania przepisów cytowanych wyżej rozporządzeń. Regulacje w nich zawarte zapobiegają wypłacie w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Zawierają one normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku zbiegu świadczeń.

Jak wynika z przedstawionych w aktach sprawy administracyjnej dokumentów, organ podjął próbę ustalenia, czy mąż skarżącej złożył wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi uzyskano informację od SVB Sociale Verzekeringsbank z siedzibą w Z. w H., że od dnia 7 października 2008r.(określenie daty w stanie faktycznym sprawy nie adekwatne do określonych w decyzji okresów pobytu w H.) A.C. nie złożył wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego. Nadto z treści poz. 11 formularza E001 wypełnionej przez tę instytucję w dniu 29 marca 2012r. wynikało, że rodzina nie otrzymywała nigdy zasiłku rodzinnego na terenie H. Poprzestając na takich informacjach Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...] pismem z dnia 23 stycznia 2013r. poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w M., że w sprawie skarżącej mają zastosowanie przepisy koordynacji zabezpieczenia społecznego. Jako uzasadnienie stanowiska podano wyłącznie, że mąż skarżącej podlegał ustawodawstwu innego państwa Unii Europejskiej w okresach od 7 maja do 7 grudnia 2007r. i od 29 stycznia do 5 września 2008r.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego właściwość samorządu województwa nie została należycie wykazana. Nie określono w oparciu o jakie przepisy cytowanych na wstępie rozporządzeń uznano, że istnieją przesłanki zastosowania w sprawie prawa wspólnotowego, a nie prawa polskiego, a więc prawa kraju w którym zamieszkuje podmiot uprawniony do świadczeń rodzinnych. Nie wykazano, by w istocie konieczne było stosowanie reguł kolizyjnych z powodu uzyskania uprawnienia do tożsamych czasowo i przedmiotowo świadczeń przez męża skarżącej.

Powtórzyć trzeba, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Wtedy uzasadnione jest stosowanie przepisów koordynacji zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2011r. sygn. akt I OSK 295/11 publ. CBOSA). Marszałek województwa ustala natomiast nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wyłącznie w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 ustawy). Z treści kontrolowanych decyzji wydanych w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wynika jednoznacznie, że podstawą rozstrzygnięcia były wyłącznie przepisy krajowe i zbędne było powoływanie się na jakiekolwiek regulacje kolizyjne. Przyczyną braku podstaw do wypłaty skarżącej świadczeń rodzinnych było przekroczenie przez jej rodzinę kryterium dochodowego ustalonego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ze względu na niewyjaśnienie w sposób jednoznaczny, czy w sprawie miały zastosowanie przepisy zezwalające na właściwość marszałka województwa, zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja nie mogły pozostać w obrocie prawnym bez względu na trafność rozstrzygnięcia co do meritum. Jeżeli bowiem doszłoby do naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej organu decyzje te byłyby nieważne.

W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie podjąć właściwe kroki w celu wyjaśnienia, czy w sprawie ma zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy , a w związku z tym jej art. 23 ust. 9. Oceny tej dokona biorąc pod uwagę stanowisko Sądu przedstawione powyżej. Natomiast jeśli sytuacja taka nie miała miejsca organ podejmie właściwe kroki w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem.

Wobec zasadności wniesionej skargi w związku z dostrzeżonymi przez Sąd z urzędu uchybieniami, orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c jak w sentencji.