Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1747/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 45
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Piotr Przybysz Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2015 r. sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2013 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r., znak: [...] o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego, bez budynków, położonego we wsi M., składającego się z działek ewidencyjnych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...], o łącznej powierzchni [...] ha oraz udziału wynoszącego 1/2 części w działkach oznaczonych numerami: [...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącego byłą własność M. Ś.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] czerwca 1981 roku nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w O. orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek oznaczonych numerami [...],[...],[...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...] ha oraz udział 1/2 części w działkach oznaczonych numerami [...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...]ha położonych we wsi M., należących pierwotnie do M. Ś.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 roku wystąpiła B. Ś., reprezentowana przez adwokata, której legitymację do występowania w sprawie organ ustalił na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2004 roku sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji Minister wskazał, iż jej podstawę prawną stanowił m.in. art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 roku o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Z akt sprawy wynika, że właścicielem przedmiotowego gospodarstwa, na dzień jego przejęcia na własność Państwa, był M. Ś. W świetle przepisów ww. ustawy z dnia 27 października 1977 roku tylko ta osoba mogła wystąpić z wnioskiem o przejęcie posiadanych nieruchomości przez Państwo w zamian za rentę. W dokumentacji sprawy znajduje się wniosek o przejęcie opisanej wyżej nieruchomości na własność Państwa podpisany przez właściciela.

Odnosząc się do zawartej w art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 roku przesłanki dotyczącej braku następcy lub odmowy przez następcę przejęcia gospodarstwa lub niespełniania przez następcę warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego Minister zwrócił uwagę, że ww. ustawa nie precyzowała bliżej, zawartego w art. 75 ust. 1 pkt 2 warunku posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani nie zawierała delegacji upoważniającej inny organ do sprecyzowania tego wyrażenia. Wobec czego organ przyjął, że treść tego warunku odpowiadała pojęciu "kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego" określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 z późn. zm.). Zgodnie z § 3 ust 1 ww. rozporządzenia, dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub świadectwo albo dyplom uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. B.Ś. do wniosku o stwierdzenie nieważności załączyła kopię świadectwa otrzymania tytułu rolnika wykwalifikowanego z dnia [...] grudnia 1971 roku wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Rolniczego Szkolenia Kursowego w [...]. Nie przekroczywszy ponadto 55 roku życia i nie będąc inwalidą I lub II grupy, formalnie spełniała warunki określone w art. 75 ust 1 pkt 2 ustawy, aby zostać uznanym za następcę.

Minister podniósł, iż oceny wymaga, czy można uznać, że B. Ś., na dzień wydania spornej decyzji dawała gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Składając wniosek o przejęcie gospodarstwa przez Państwo, M. Ś., jako potencjalnego następcę wymienił jedynie swojego syna J. (rok urodzenia 1967), który nie ukończył jeszcze 18 roku życia. Nie wymienił we wniosku B. Ś. samemu nie uznając jej za następcę. Organ wskazał, iż jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych wydanego przez Urząd Miasta i Gminy w P. z dnia 3 września 2013 roku B. Ś. do 1975 roku mieszkała w W. i, jak należy sądzić, z tym miastem związała swoje życie zawodowe i prywatne. Na tej podstawie organ nadzoru uznał, że B. Ś., mieszkając ponad 200 kilometrów od wsi M., nie mogła dawać gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W ocenie Ministra, załączona przez wnioskodawczynię do wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji kopia zaświadczenia wydanego przez Stołeczny Ośrodek Postępu Rolniczego z dnia 4 maja 1987 roku nie ma wpływu na sprawę, gdyż stwierdza jedynie, że J. Ś. ukończył, w latach 1984/86, Zespół [...] i zdał egzamin z wynikiem pozytywnym. Zaś, w dniu wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. J. Ś. był niepełnoletni i nie mógł być brany pod uwagę jako następca, w rozumieniu 75 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 roku.

Powołując się na powyższe, Minister uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji, gdyż organ nie stwierdził oczywistych sprzeczności między rozstrzygnięciem a stanowiącą jego podstawę normą prawa materialnego. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje również, aby w sprawie zaistniały inne podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1981 roku określone w pozostałych przepisach art. 156 § 1 Kpa.

Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej wydaniem ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wystąpiła B. Ś.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] października 2013 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r.

W uzasadnieniu ww. decyzji wskazał, iż kontrolowane orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). W myśl powołanego przepisu, w przypadku gdy rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo.

Zatem, w ocenie organu, przejęcie gospodarstwa rolnego było możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się dwóch warunków: (1) złożenia przez rolnika wniosku dotyczącego przejęcia jego gospodarstwa, (2) alternatywnego zaistnienia jednej z trzech okoliczności: brak było następców albo też następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego ewentualnie odmówił on przejęcia gospodarstwa.

Organ podniósł, iż z akt sprawy wynika, że właścicielem przedmiotowego gospodarstwa, na dzień jego przejęcia na własność Państwa, był M. Ś. W zgromadzonej dokumentacji archiwalnej znajduje się wniosek o przejęcie tej nieruchomości na własność Państwa podpisany przez byłego właściciela.

Odnosząc się do warunku dotyczącego następcy Minister wskazał na definicję pojęcia następcy zawartą w ustawie z 27 października 1977 r. Wskazał również, iż wydane w wykonaniu delegacji ustawowej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166) w § 37 stwierdzało ponadto, że następcą rolnika powinna być osoba dająca również gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Minister przyjął, iż treść warunku posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego odpowiadała pojęciu "kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego" określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 z późn. zm.). W myśl tego przepisu, dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub świadectwo albo dyplom uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych.

Minister wskazał, iż we wniosku o przejęcie gospodarstwa na własność Państwa M. Ś., jako potencjalnego następcę wymienił jedynie swojego syna J. (urodzony w roku 1967), który w dacie przejęcia gospodarstwa był niepełnoletni. Ponadto wskazał, iż syn nie wyraża zgody na przejęcie gospodarstwa z chwilą ukończenia 18 lat. Co więcej, J. Ś. w dacie wydania kwestionowanej decyzji nie posiadał kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem z zaświadczenia Stołecznego Ośrodka Postępu Rolniczego z dnia 4 maja 1987 r. wynika, że dopiero w latach 1984/86 ukończył on Zespół [...] w P.

W wyniku postępowania wyjaśniającego Minister ustalił, że potencjalna następczyni B. Ś. na dzień wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. legitymowała się świadectwem otrzymania tytułu rolnika wykwalifikowanego z dnia 18 grudnia 1971 r., wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Rolniczego Szkolenia Kursowego w [...]. Ponadto, nie przekroczywszy 55 roku życia i nie będąc inwalidą I lub II grupy, formalnie spełniała ona warunki określone w art. 75 ust 1 pkt 2 ustawy, aby zostać uznanym za następcę. Minister wskazał, iż jednakże z akt sprawy wynika również, iż B. Ś. od 1975 r. wraz z mężem mieszkała w W. i, jak należy sądzić, z tym miastem związała swoje życie zawodowe i prywatne. Co więcej, ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Urzędu Miasta i Gminy w P. z dnia 3 września 2013 r. wynika, że B. Ś. w W. była zameldowana nieprzerwanie do roku 2006. Na tej podstawie organ uznał, że mieszkając ponad 200 kilometrów od wsi M. nie mogła ona dawać gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, o której mowa w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż pomimo faktu zamieszkiwania w W. B. Ś. dawała gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa bowiem w każdej chwili, gdyby tylko zaistniała taka możliwość, mogła powrócić na wieś i zająć się gospodarstwem Minister podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu nadzorczym nie jest uprawniony do badania hipotetycznej motywacji skarżącej do powrotu do rodzinnej wsi a jedynie ocenia stan faktyczny i prawny zastany w dacie wydania przez Naczelnika Miasta i Gminy w O. spornej decyzji. Co więcej, organ nadzoru nie jest uprawniony do ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego w takim zakresie, w jakim powinien to czynić organ I instancji w postępowaniu zwykłym. W ocenie Ministra, gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego należy oceniać nie tylko przez pryzmat posiadania przez potencjalnego kandydata na następcę kwalifikacji rolniczych ale również faktycznych możliwości gospodarowania w dacie kiedy zapadło orzeczenie Naczelnika Miasta i Gminy w O. Organ podniósł, iż faktem jest, iż skarżąca w dacie wydania orzeczenia przez Naczelnika Miasta i Gminy w O. zamieszkiwała ponad 200 kilometrów od wsi, w której położone było przejęte na własność Państwa gospodarstwo rolne a zatem choćby z uwagi na odległość od swojego miejsca zamieszkania nie była w stanie go prowadzić.

Skoro zatem potencjalni następcy nie spełniali warunków do przejęcia ww. gospodarstwa to Minister uznał decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r. za prawidłową.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B.Ś. zarzucając jej naruszenie: (1) prawa materialnego, przez przyjęcie, że przepisy art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140) mogły być podstawą wydania decyzji przejmującej na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. Ś., w sytuacji istnienia następców prawnych spełniających warunki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa, którzy to nie odmówili jego przejęcia oraz (2) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, wyrażającą się w tym, iż na skutek prowadzenia własnych ustaleń organ wywiódł samodzielnie wnioski co do tego czy skarżąca spełniała przesłanki zawarte w § 37 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy z dnia 27 października 1977r. (Dz. U. 1977.37.166) - dawała gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Powołując się na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż wbrew twierdzeniu organu M. Ś. jako potencjalnego nabywcę nie wskazał J. Ś. Prawdą jest, że we wniosku wskazał J. Ś. jako nieletnie dziecko, z tym że do uwzględnienia tego faktu dla uzyskania zasiłku rodzinnego. Wbrew twierdzeniom organu, J. Ś. nie odmówił przejęcia gospodarstwa, wręcz przeciwnie miał on zamiar przejąć gospodarstwo, pracować na nim, bowiem od dziecka rodzina go do tego przygotowywała. Jak wynika z wiedzy skarżącej, w Urzędzie Gminy w O. oraz w Wydziale Geodezji w P. M. Ś. uzyskał informację, że przedmiotowe gospodarstwo jest niedziedziczne i niezbywalne, gdyż uzyskał je na podstawie aktu nadania nr [...] z dnia [...] września 1947 r. Skarżąca również uzyskała taką informację. Stąd wniosek M. Ś. o przekazanie gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. W sytuacji gdy dowiedział się on, że jednak może przekazać gospodarstwo rolne następcy, w dniu 24 listopada 1981 r. napisał podanie o anulowanie decyzji w sprawie przekazanego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, w zamian zobowiązując się do zwrotu pobranych do tej pory świadczeń rentowych. W ślad za tym, w dniu 14 grudnia 1981 r. wystąpił z wnioskiem do Sądu Rejonowego w P. o zezwolenie na zniesienie współwłasności i przyznanie na rzecz J. Ś. całości gospodarstwa rolnego w M.

Skarżąca podniosła, iż zarówno J. jak i B. Ś. nigdy nie zostali wezwani do zajęcia stanowiska co do ewentualnego przejęcia przez nie gospodarstwa rolnego po ojcu, tym samym Naczelnik Miasta i Gminy w O. nie miał żadnych podstaw do ustalenia, że przejęcia tego odmówili. Tym samym nie badał on kwestii czy dają oni gwarancję należytego gospodarstwa rolnego.

Skarżąca na dzień wydania kontrolowanej decyzji tj. datę [...] czerwca 1981 r. spełniała formalne warunki do uznania jej za następcę w myśl przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. Wprawdzie wraz z mężem od 1975 r. mieszkała w W., jednak z uwagi na trudne warunki mieszkaniowe — w mieszkaniu dwupokojowym mieszkały trzy rodziny, w tym jedna osoba nieuleczalnie chora - w każdej chwili mogła powrócić do rodzinnej wsi, gdyby tylko była taka możliwość. Zatem, pogląd Ministra dotyczący związania przez skarżącą swojego życia prywatnego i zawodowego jest zbyt daleko idący. W jej ocenie, organ nie prowadził postępowania dowodowego w tym zakresie wysnuł tylko dowolny wniosek wynikający z faktu zamieszkiwania przez skarżącą w W. Ponadto, w dniu [...] grudnia 1987 r. J. Ś. przekazał w drodze darowizny na jej rzecz swoje udziały w gospodarstwie rolnym. Pomimo faktu, iż mieszkała ona wtedy w W., to odległość 200 km nie stanowiła przeszkody w zajmowaniu się przez nią gospodarowaniem ziemi. Zatem, dawała ona gwarancje należytego prowadzenia gospodarstwa przekazanego przez M. Ś.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu braku wezwania J. i B. Ś. do zajęcia stanowiska w sprawie przejęcie gospodarstwa organ wskazał, iż J. Ś. w dacie przejęcia nie spełniał podstawowej przesłanki przejęcia a mianowicie nie posiadał kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Co więcej, miał wówczas 14 lat a zatem już z samej racji wieku nie spełniał przesłanki gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, określonej w § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. Tych okoliczności nie zmieniłby fakt wezwania współwłaściciela celem ustosunkowania się do kwestii przejęcia udziału w gospodarstwie. Co do B. Ś. to, w ocenie Ministra, zbadanie przez Naczelnika Miasta i Gminy w O. kwestii gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wymagało wezwania skarżącej jak i zajęcia przez nią stanowiska w tej sprawie. Już przez sam fakt zamieszkiwania w W. Naczelnik Miasta i Gminy w O. mógł ocenić, że tych gwarancji ona nie dawała.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r., którą organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2013 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r., znak: [...] o przejęciu na własność państwa gospodarstwa rolnego.

Kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy zatem decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 kpa. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie.

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydania decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2013 roku, sygn. akt II SA/Gd 694/12, LEX nr 1285281). Przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych, w tym art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., może mieć miejsce wyjątkowo i dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Kwestionowana decyzja została wydana, jak wynika z jej treści, na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zatem, w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy w wersji obowiązującej w dacie wydania kontrolowanej decyzji oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić wskazaną wyżej decyzję.

W myśl art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r., w przypadku gdy rolnik nie posiadał następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmowało Państwo.

Z powyższego wynika, iż przejęcie gospodarstwa rolnego było możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się dwóch warunków: (1) złożenia przez rolnika wniosku dotyczącego przejęcia jego gospodarstwa, (2) alternatywnego zaistnienia jednej z trzech okoliczności: brak było następców albo też następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego ewentualnie odmówił on przejęcia gospodarstwa.

W zgromadzonych przez organ nadzoru aktach administracyjnych znajduje się wniosek M. Ś. z dnia 2 kwietnia 1981 r. o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę na Skarb Państwa skierowany do Urzędu Miasta i Gminy w O. Oznacza to spełnienie wymaganego art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. warunku złożenia wniosku przez rolnika.

Jak wynika z treści skargi, jej podstawowy zarzut sprowadza się do rażącego naruszenia art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. poprzez wydanie przez Naczelnika Miasta i Gminy w O. decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w sytuacji istnienia następców prawnych spełniających warunki do przejęcia tego gospodarstwa, którzy nie odmówili jego przyjęcia.

Odnosząc się do powyższego zauważyć trzeba, iż istotnie w aktach archiwalnych zgromadzonych w postępowaniu nadzorczym brak jest dowodów wskazujących na to aby Naczelnik Miasta i Gminy w O. przed wydaniem spornej decyzji wezwał B.Ś. do zajęcia stanowiska w sprawie ewentualnego przejęcia przez nią gospodarstwa rolnego po M. Ś. Jednocześnie jednak w skierowanym do Naczelnika Gminy pisemnym wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę M. Ś. wskazał, iż nie posiada wieku emerytalnego i wnosi o skierowanie go na komisję lekarską. We wniosku tym jednoznacznie również wskazał, iż ma syna J. w wieku 14 lat, który nie wyraża zgody na przejęcie gospodarstwa z chwilą ukończenia 18 lat. W aktach sprawy znajduje się ponadto skierowane do Naczelnika Gminy oświadczenie wnioskodawcy, iż na terenie innych gmin i województw nie posiada żadnych nieruchomości.

Zatem, w pisemnym wniosku o przejęcie gospodarstwa za rentę M. Ś. wskazał jedynie, iż ma syna w wieku 14 lat. W ocenie Sądu, w tych okolicznościach stanu faktycznego nie można stawiać organowi rozpoznającemu sprawę przejęcia gospodarstwa zarzutu, iż nie poszukiwał następców prawnych M. Ś. Podkreślić trzeba, iż ze zgromadzonych dokumentów archiwalnych dotyczących postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa nie wynika aby Naczelnik Miasta i Gminy w O. miał wiedzę o posiadaniu przez wnioskującego rolnika innych następców prawnych niż J. Ś. wskazany w ww. pisemnym wniosku. Z tych powodów, uznać trzeba, iż dysponując jednoznacznym w swojej treści wnioskiem rolnika i nie dysponując dowodami świadczącymi o istnieniu innych następców prawnych rolnika Naczelnik Miasta i Gminy w O. nie miał obowiązku poszukiwać ewentualnych następców prawnych M. Ś. Zatem, kontrolowanej decyzji nie można zarzucić stawianego w skardze rażącego naruszenia art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. stanowiącego podstawę jej wydania.

W ocenie Sądu, okoliczność, iż przy ustalaniu kręgu podmiotów, którym można byłoby przypisać status następcy rolnika nie wzięto pod uwagę B. Ś. nie może być rozpatrywana w kategoriach wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mogącej skutkować nieważnością decyzji zapadłej w dniu [...] czerwca 1981 r. Okoliczność pozbawienia udziału w postępowaniu administracyjnym strony tego postępowania może być bowiem rozpatrywana wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Podkreślić trzeba, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym może powodować zaistnienie podstawy wznowienia postępowania i nie może być jednocześnie uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby bowiem prowadzić między innymi do obejścia ustalonego w art. 148 k.p.a. terminu do wniesienia żądania wznowienia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2006 roku, sygn. akt II OSK 843/2005).

Natomiast kwestia dawania gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez B. Ś. pozostaje zagadnieniem drugorzędnym i nie ma wpływu na wynik przedmiotowego postępowania. Skoro bowiem Naczelnik Miasta i Gminy w O. nie miał w postępowaniu zwykłym wiedzy o posiadaniu przez wnioskującego rolnika innych następców poza J. Ś., to tym samym nie mógł badać kwalifikacji B. Ś. do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z tych względów, podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa, należało uznać za niezasadny.

Sąd nie podzielił ponadto zarzutu braku wezwania przez Naczelnika Miasta i Gminy w O. J. Ś., wskazanego we wniosku rolnika, do zajęcia stanowiska w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. Okolicznością bezsporną jest bowiem to, iż J. Ś. w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego nie spełniał przesłanki w postaci posiadania kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto, miał wówczas 14 lat, więc już z racji samego wieku nie mógł dawać gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ponadto, jak już wskazano powyżej, kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła tego czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zaś okoliczności dotyczące zmian własnościowych nieruchomości położonej w M., które nastąpiły po wydaniu ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. nie mają znaczenia dla rozpoznania tej sprawy. Z tych względów, Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego w P. z [...] lutego 1982 r., sygn. akt [...], na okoliczność zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w M. i przekazania jej w całości na rzecz małoletniego J. Ś.

Skoro zatem przy przejęciu gospodarstwa rolnego decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] czerwca 1981 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to uznać trzeba, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.