Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 105/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust.1 pkt 1-4, art. 87, art. 89, art. 91, art. 93 ust.2 pkt 1, art. 359 ust.1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 ust. 6
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

SENTENCJA

Dnia 12 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej "A" z siedzibą w Ł. z [...] nr [...]; 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" w Ł. na rzecz skarżącej M. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], wydaną na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 365 pkt 3, art. 86 ust. 3, art. 87, art. 86 ust. 2, ust. 4, art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 94 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1668 ze zm.) – dalej "p.s.w.n."; art. 107 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – dalej "k.p.a."; § 5 ust. 1 pkt 1, § 6 ust. 6, § 8 ust. 2 pkt 1-4, § 9 ust. 6, § 15 , § 28 ust. 3-5 i § 29 ust. 1 Regulaminu Świadczeń dla studentów "A" z siedzibą w Ł., Odwoławcza Komisja Stypendialna przy "A" z siedzibą w Ł. utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej przy "A" z siedzibą w Ł. z [...] o odmowie przyznania M.S. stypendium socjalnego na rok akademicki 2019/2020.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że M.S., studentka V semestru niestacjonarnych studiów 1 stopnia, kierunek socjologia wystąpiła w dniu 11 października 2019 r. z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego. Do wniosku strona załączyła oświadczenie datowane na dzień 11 października 2019 r., z którego wynika, że w roku akademickim 2004/2005 rozpoczęła studia na Politechnice [...], z których zrezygnowała w roku 2007. Następnie w roku akademickim 2007/2008 podjęła studia w "B" w Ł., z których zrezygnowała w roku 2009. Strona oświadczyła jednocześnie, że w tym okresie nie pobierała żadnych świadczeń.

Powołaną powyżej decyzją z [...] Komisja Stypendialna przy "A" z siedzibą w Ł. odmówiła przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę negatywnego rozstrzygnięcia wskazano art. 93 ust. 1 p.s.w.n. , z którego wynika, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 ustawy (w tym stypendium socjalne) przysługują na studiach 1 i 2 stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich, nie dłużej jednak niż przez okres 6 lat. Przy czym odwołując się do wytycznych Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego organ wskazał, że bieg powyższego okresu, w którym student posiada uprawnienie do przyznania świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy. Bieg okresu jest niezależny od: faktu pobierania świadczenia, kierunku studiów, ewentualnej zmiany uczelni, czy też pozostawania na urlopie od zajęć. Natomiast fakt przerwania studiów i ich ponowne podjęcie, czy też kontynuacja nauki na studiach drugiego stopnia skutkuje nie rozpoczęciem biegu terminu od nowa, a jego kontynuacją. Do 6 letniego okresu wlicza się również okres studiów sprzed wejścia w życie przepisów p.s.w.n.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia M.S. wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 87 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie jako podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia wytycznych zawartych na stronie Ministerstwa, a nadto art. 93 ust. 2 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ustawodawca miał na myśli 6-letni okres ubiegania się o świadczenie, a nie jego faktyczne pobieranie. Skarżąca wniosła o dokonanie autokorekty zakwestionowanej decyzji przez organ I instancji, w trybie art. 132 k.p.a., ewentualnie zmianę tej decyzji przez organ odwoławczy i przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna przy "A" z siedzibą w Ł. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając organ odwoławczy podtrzymał stanowisko co do braku możliwości przyznania świadczenia socjalnego z uwagi na przekroczenie przez skarżącą 6-letniego okresu studiowania. Natomiast, co do podniesionego zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia art. 87 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP organ odwoławczy wskazał, że wbrew twierdzeniu skarżącej wytyczne zawarte na stronie internetowej Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego nie stanowiły podstawy prawnej wydania decyzji organu I instancji. Podstawę tę stanowił powołany przez organ art. 93 ust. 2 p.s.w.n. Natomiast wspominane wytyczne zostały powołane jedynie w uzasadnieniu wydanej decyzji, gdyż w ocenie organu uczelnie w powyższym zakresie, są zobowiązane do zajęcia stanowiska zgodnego z wskazówkami organu nadzorującego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.S. ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, to jest zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie jako podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia wytycznych zawartych na stronie Ministerstwa, a nadto art. 93 ust. 2 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że ustawodawca miał na myśli 6-letni okres ubiegania się o świadczenie, a nie jego faktyczne pobieranie. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 128 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez zaniechanie organu odwoławczego w rozpatrzeniu podniesionego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 93 ust. 2 p.s.w.n. Z uwagi na powyższe wniosła o uwzględnienie skargi przez organ administracji w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. i przyznanie stypendium socjalnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna przy "A" z siedzibą w Ł. wniosła o jej oddalenie, uznając podniesione zarzuty za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w rozpoznawanej sprawie sąd stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot kontroli sądu w rozstrzyganej sprawie stanowiła decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej "A" z siedzibą w Ł. z [...] odmawiająca skarżącej przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2019/2020.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że strona była studentką V semestru niestacjonarnych studiów I stopnia na kierunku socjologia, a wcześniej przez 4 semestry w latach 2004/2005 oraz 2006-2007 studiowała na Politechnice [...]oraz przez 4 semestry w latach 2007/2008 i 2008/2009 w "B" w Ł..

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W rozstrzyganej sprawie organy obu instancji uznały, iż upłynął wskazany w tym przepisie okres 6 lat, bowiem skarżąca była studentką łącznie przez okres dłuższy niż 6 –cio letni. W ocenie organów orzekających w obu instancjach prawo do stypendium socjalnego przysługuje studentowi, który spełnia ustawowe przesłanki do jego uzyskania i studiuje na studiach wymienionych w art. 92 ust. 2 ustawy nie dłużej niż sześć lat.

Zdaniem sądu przyjęta przez organy obu instancji wykładnia cytowanego przepisu jest wadliwa. Organy przyjęły bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Tym czasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem sądu prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni – wykładnia językowa.

Sąd podziela wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dokonaną przez K. Leweckiego zaprezentowaną w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62) wskazującą, iż pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu organu, że dla biegu okresu w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy je pobierał.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o przyznanie stypendium m.in. socjalnego. Tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu uzyskania stypendium student musi o nie wystąpić, złożyć wniosek o jego przyznanie. Kolejne przepisy ustawy określają przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione aby student mógł uzyskać uprawnienie do stypendium (art. 87 p.s.w.n. określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 91 p.s.w.n ustalono warunki uzyskania stypendium rektora, a w art. 359 natomiast warunki uzyskania stypendium ministra). Nie jest więc tak jak przyjęły organy, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n.

Jak trafnie wskazał WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 18 czerwca 2020 roku w sprawi sygn. akt II SA/Go 155/20 (publ. w LEX nr 3024884) aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:

1) ubiegający się musi mieć status studenta;

2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc

3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Za zaprezentowanym powyżej rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia" o którym mowa w art. 93 ust. 2 p.s.w.n. przemawia także uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". A zatem to pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat. Tym czasem w sprawie organy w ogóle nie ustaliły czy skarżąca pobierała wcześniej stypendia i ewentualnie jak długo.

Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Termin ten należy odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym tj. na skutek jego wniosku, po spełnieniu przesłanek, zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. Ten właśnie czas zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

Sąd podziela także pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 10 czerwca 2020 roku w sprawie sygn. akt II SA/Sz 222/20 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA), w którym wskazano, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, może pobierać świadczenia wymienione w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 p.s.w.n.

W rozstrzyganej sprawie organy orzekające ustaliły, przez jaki okres skarżąca posiadała status studenta na innych uczelniach jednakże całkowicie pominęły kwestię dotyczącą ustalenia ewentualnego pobierania przez nią świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 p.s.w.n., co zdaniem sądu ma kluczowy charakter w sprawie. Na rozprawie skarżącą oświadczyła, że na obecnej uczelni stypendium socjalne pobierała przez 4 semestry zaś stypendium rektora przez 2 semestry, powyższe nie wskazuje aby strona była pozbawiona prawa do świadczenia o które się ubiegana podstawie art. 93 ust.2 p.s.w.n. Oczywiście pod warunkiem spełnienia przesłanek otrzymania stypendium dotyczących statusu materialnego studenta.

Podsumowując, organy orzekające w sprawie stypendium socjalnego wadliwie zinterpretowały przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n., zaś wadliwe rozumienie przepisu nie pozostało bez wpływu na naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i 77§ 1 k.p.a.) poprzez nie zebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium socjalnego. Wobec powyższego sąd uznał, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przez błędną jego wykładnię, a także przepisów prawa procesowego w zakresie gromadzenia materiału dowodowego co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną.

Jako, że skarga została uwzględniona sąd - na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącej poniesione przez nią koszty postępowania, które sprowadzają się do wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 200 zł zgodnie z § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).

EC