Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1681/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

4 II SA/Wr 1681/02 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 6 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA A Wawrzyniak Sędziowie: S. NSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) Asesor WSA Ewa Kamieniecka Protokolant: Magdalena Domańska - Byskosz po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2004 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. z dnia [...]roku (Nr [...]); 2. n i e o r z e k a w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

M. D. pismem z dnia [...] roku zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. z prośbą o udzielenie pomocy w formie zasiłku okresowego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w W. decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) odmówił M. D. przyznania zasiłku okresowego. Organ stwierdził przy tym, że wnioskodawca nie współdziałał z organem, gdyż uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Od decyzji tej odwołał się M. D. podnosząc, że decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto zarzucił, że decyzję wydała osoba wyłączona od udziału w sprawie. Twierdził też, że z faktu, iż pracownik socjalny nie zastał skarżącego w domu nie wynika, aby niemożliwe było przeprowadzenie dowodów dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...]roku (Nr [...]) – wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 43 ust. 3 i 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zmn.) decyzja o przyznaniu pomocy może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Przepis § 6 ust. 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 roku w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U. Nr 114 poz. 1220) wymaga, aby został wypełniony arkusz IV wywiadu środowiskowego, gdy wnioskodawca kolejny raz ubiega się o pomoc, względnie gdy nastąpiła zmiana jego sytuacji. Organ I instancji nie miał możliwości sporządzenia aktualnego wywiadu środowiskowego, co wynika z notatki pracownika socjalnego. Organ odwoławczy nie zgodził się także z tym zarzutem odwołania, w którym wnioskodawca twierdził, że organ miał możliwość ustalenia sytuacji materialnej strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ nie mógł pominąć wymogów cytowanego wyżej rozporządzenia.

Decyzja ta została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze na powyższą decyzję M. D. podniósł zarzut:

1. naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, 1a, 2, art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 pkt. 1 i 3 i art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej;

2. naruszenia przepisów postępowania administracyjnego dającego podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1pkt. 2, art. 145 § 1 pkt. 3 kpa w związku z art. 24 § 1 i 3 kpa i art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, w związku z art. 10 § 1 kpa;

3. rażącego naruszenia prawa: art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, w związku z art. 157 § 2 i art. 158 § 1 kpa;

4. naruszenia przepisów postępowania: art. 37 § 2 kpa, w związku z art. 75 i art. 107 § 1 art. 138 §1 kpa;

5. naruszenia przepisów o postępowaniu administracyjnym, tj. art. 35 § 1 kpa i 2, art. 37 § 2Kpa, w zw. z art. 12 Kpa i art. 35 § 1 i 2 Kpa, art. 61 § 1 i 3 Kpa, art. 65, art. 81, art. 104 § 1 Kpa, art. 107 § 3 Kpa.

W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcia obydwu organów w sposób rażący naruszają prawo, gdyż wydane zostały bez podstawy prawnej. Powołując się na przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej skarżący podniósł, że spełnia kryteria, od których zależy uzyskanie pomocy, gmina natomiast jest zobowiązana do udzielenia w takiej sytuacji pomocy, tj. jednego gorącego posiłku dziennie, ubrania i pokrycia wydatków za wykupione leki. Zarzucił też, że pracownik socjalny z własnej winy nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, notatka służbowa, na którą powołuje się organ nie ma mocy prawnej, gdyż wnioskodawca ją nie podpisał.

Twierdził też, że decyzję w tej sprawie wydały osoby podlegające wyłączeniu z mocy prawa. Brały one bowiem udział w wydaniu decyzji, na które wniesiono skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skargi te do chwili obecnej nie zostały rozpoznane. W związku z tym w niniejszej sprawie w wydaniu zaskarżonej decyzji orzekali członkowie Kolegium wyłączeni z mocy ustawy, co powoduje wadliwość wydanych w sprawie decyzji i wypełnia dyspozycję art. 145 § 7 pkt. 3 kpa. Zarzucił też, że we wniosku i odwołaniu domagał się wyłączenia od udziału w sprawie kierownika MOPS, a Kolegium do tego wniosku nie ustosunkowało się. Ponadto zarzucił, że jego wniosek został rozpatrzony po terminie, a organ odwoławczy mimo to nie zarządził wyjaśnienia przyczyn i ustaleniu osób winnych naruszenia zasady niezwłocznego załatwienia sprawy w terminie. Nadto zarzucił, że organ nie rozpatrzył jego wniosku o zobowiązanie MOPR w W. do niezwłocznego udzielenia skarżącemu pomocy oraz naruszył jawność i rzetelność postępowania administracyjnego i naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, uniemożliwił bowiem skarżącemu zapoznanie się z materiałem sprawy. Twierdził też, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w zakresie, jaki wynikał z jego wniosku.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołał się na swoją dotychczasową argumentację, a ponadto dodał, że odrębnym postanowieniem z dnia [...]roku organ I instancji odmówił wyłączenia od udziału w sprawie G. G., zaś w toku postępowania pracownik socjalny trzykrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku – właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1.Skarga jest częściowo zasadna.

Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organy administracyjne naruszyły przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Podstawą wydania decyzji odmownej było stwierdzenie przez organ, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Okoliczność ta jednak nie wynika z akt administracyjnych.

W aktach sprawy znajdują się kopie pism kierowanych do skarżącego określające terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże brak jest dowodu potwierdzenia odbioru tych pism, jak też dowodów, aby informacja o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dotarła do skarżącego w inny sposób. Z notatek pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że kilkakrotnie udawała się do miejsca zamieszkania skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże w terminach tych nie zastała skarżącego. Z treści decyzji organu odwoławczego wynika natomiast, że wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z tego powodu, że skarżący nie wpuścił do swego domu pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Na podstawie tych dowodów nie można przyjąć, aby skarżący w wyniku własnego działania uniemożliwił sporządzenie wywiadu środowiskowego. Jak bowiem wyżej wskazano pracownik socjalny stwierdził jedynie, że nie zastał skarżącego w jego miejscu zamieszkania. Taka okoliczność, w świetle braku dowodów doręczenia skarżącemu pism określających termin tej czynności, nie może stanowić podstawy do uznania, że skarżący utrudnia postępowanie. Dopiero wykazanie przez organ, że skarżący celowo, np. nie podejmuje przesyłek listownych kierowanych na jego adres, że znajdując się w miejscu zamieszkania nie wpuszcza pracownika socjalnego mogłyby stanowić podstawę do przyjęcia, że skarżący nie współdziała z organami. Takich dowodów jednak dotychczas organy nie zgromadziły. W związku z tym stwierdzenie, iż skarżący nie wpuścił pracownika socjalnego, zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, nie znajduje oparcia w materiale sprawy i jest sprzeczne z treścią notatek służbowych sporządzonych przez pracownika socjalnego.

W konsekwencji zaistniały podstawy do uznania, że organy administracyjne w tej sprawie naruszyły art. 77 § 1 Kpa w stopniu wpływającym na wynik sprawy.

Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany – zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie nie zostały poniesione przez skarżącego jakiekolwiek koszty, gdyż korzystał on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, a powstania innych kosztów procesowych skarżący nie wykazał. Dlatego Sąd pominął orzeczenie w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zaskarżone decyzje nie posiadały cechy wykonalności.

2. W pozostałej części zarzuty skargi nie są zasadne.

Wbrew zarzutom skarżącego, rozpoznając sprawę organy decyzyjne w niczym nie naruszyły wskazanych w skardze dalszych przepisów procedury administracyjnej.

Za nietrafny uznać należy zarzut skarżącego dotyczący naruszenia jego praw, mającego polegać na uniemożliwieniu mu udziału w postępowaniu administracyjnym. Zważyć należy, że w przeprowadzonym w sprawie postępowaniu nie zostały przeprowadzone żadne dowody ze względu na niemożliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taka też była podstawa odmowy przyznania świadczeń. W związku z tym załatwienie sprawy nastąpiło nie na podstawie dowodów lecz w oparciu o stwierdzenie występujących w sprawie takich braków, które uniemożliwiają prowadzenie postępowania wyjaśniającego. Tym samym zarzut skarżącego nie jest zasadny.

Wbrew twierdzeniom skargi brak jest podstaw do przyjęcia istnienia w sprawie podstaw do wznowienia postępowania. Wskazać bowiem należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Wznowienie postępowania dopuszczalne jest tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Przedmiotem niniejszej sprawy jest wniosek strony o przyznanie zasiłku, który to wniosek rozpatrywany jest w trybie zwykłym.

Skarżący nie wykazał, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z przestanek wymienionych w art. 156 kpa, od zaistnienia których zależy stwierdzenie nieważności. Chybione są również zarzuty dotyczące udziału w rozpoznaniu niniejszej sprawy osób podlegających wyłączeniu z mocy ustawy. Zarzut ten skarżący opierał na twierdzeniu, że w innych jego sprawach decyzje wydawali pracownicy organów załatwiających także niniejszą sprawę. Taka przesłanka jednak nie daje podstaw do wyłączenia. Nie zostały bowiem w ten sposób spełnione przesłanki wyłączenia, o jakich mowa w art. 24 kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie zgodnie z art. 24 § 1 pkt. 5 kpa wyłączeniu od udziału w sprawie podlega pracownik, który brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, jednakże nie dotyczy to ani wydanej decyzji w innej sprawie, ani też sytuacji, gdy dany pracownik orzeka w tej samej instancji w danej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził także, aby organy administracyjne naruszyły art. 37 § 2 kpa, który dotyczy zażalenia na nie załatwienie sprawy w terminie, gdyż skarżący w tej sprawie nie wyczerpywał trybu zażaleniowego określonego w tym przepisie, w związku z terminami określonymi w art. 35 kpa do załatwienia sprawy. Z akt sprawy nie wynika, aby organy rozpatrzyły sprawę z naruszeniem terminów, o jakich mowa w art. 35 kpa.

3. Niezależnie od ostatnio wskazanych motywów w sprawie zaistniały przesłanki do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z przyczyn wskazanych w części pierwszej niniejszych wywodów.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.