Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 531/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia NSA Julia Szczygielska ( spr.) Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : st. sekr. sądowy Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych wypłaconych w okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 marca 2007 r. za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2013r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania [...] od decyzji Marszałka Województwa D. z dnia [...] 2013r., Nr [...] uznającej świadczenie rodzinne wypłacone w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r. za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, kwoty 1.096,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia 1 września 2006r. przyznano [...] (obecnie [...]) prawo do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego na rzecz [...], odpowiednio, na okres d 1 września 2006r. do 30 czerwca 2007r. i od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r.

Następnie decyzją z dnia 1 stycznia 2011r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w [...] uchylił powyższą decyzję z tej to przyczyny, że w sprawie rodziny [...], mają zastosowanie od dnia 16 czerwca 2006 r., przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Kolejną decyzją w/w organu I instancji z dnia 22 listopada 2011r. odmówiono stronie świadczeń rodzinnych na [...] na okres od dnia 1 września 2006 r. do 10 kwietnia 2007 r.

Pismem z dnia 30 listopada 2011r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r..

Decyzją z dnia [...] 2012r., organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 marca 2007r. i zobowiązał [...] do zwrotu kwoty 1096 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012r., Nr [...], uchyliło opisaną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że z uwagi na istotne braki w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ powinien wyjaśnić i rozważyć, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, organ I instancji wydał decyzję z dnia [...] 2012r., którą uznał świadczenia rodzinne wypłacone [...] w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r., za nienależnie pobrane i zobowiązał w/w do zwrotu kwoty 1096 zł, łącznie z odsetkami.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012r., Nr [...] – uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uznało, że organ I instancji powinien raz jeszcze rozważyć, czy w przypadku [...] wypłacone na rzecz [...] świadczenia rodzinne na podstawie decyzji z dnia 1 września 2006r., stanowią świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy. Zdaniem Kolegium, w świetle okoliczności prawnych i faktycznych sprawy, nie sposób przyjąć, że strona w dniu składania wniosku o świadczenia rodzinne na rzecz [...] na okres zasiłkowy 2006/2007, nie informując organu o wyjeździe [...] za granicę, świadomie wprowadziła organ w błąd, tak, że podejmując rozstrzygnięcie organ kierował się mylnym wyobrażeniem o stanie uprawnień strony. Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na brak stosownej regulacji prawnej strona nie mogła bowiem mieć świadomości, że okoliczność przebywania męża za granicą i wykonywania tam pracy zarobkowej ma istotne znaczenie dla jej uprawnień do świadczeń rodzinnych w Polsce.

Po kolejnym, ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] 2013 r., którą uznał świadczenia rodzinne wypłacone [...] w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r., za nienależnie pobrane w rozumieniu art.30 ust.2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zobowiązał stronę do zwrotu kwoty 1096 zł, łącznie z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu od tej decyzji, [...] podniosła, że w podstawach prawnych decyzji organ powołał się na przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach, z kolei w uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w sprawie miała miejsce sytuacja, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zdaniem skarżącej brak konsekwencji organu w określaniu właściwych przepisów, niespójność podstawy prawnej decyzji z jej uzasadnieniem, niejasność uzasadnienia świadczy o braku rzetelności i staranności organu w prowadzeniu przedmiotowej sprawy. Podkreśliła, że pobierając świadczenia, nie miała świadomości, iż jej się nie należą. Nadto zdaniem skarżącej, organ w sposób nieuprawniony orzekł w jednej decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i jednocześnie o obowiązku ich zwrotu. W tym zakresie [...] powołała wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., sygn.akt I OSK 620/10.

W konsekwencji, odwołująca się wniosła o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie podzielając stanowiska skarżącej zaprezentowanego w odwołaniu, zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2013r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w dniu 1 stycznia 2012r. weszła w życie ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2010 r., Nr 205, poz. 1212). Zgodnie z art. 3 ustawy zmieniającej, sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W rozpatrywanej sprawie prawo do świadczeń rodzinnych powstało przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, zatem podlega ona rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011r. oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.).

Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż [...] w okresie zasiłkowym 2006/2007 pobierała zasiłki rodzinne na córki – [...] na podstawie decyzji organu gminy z dnia [...] 2006r., Nr [...]. Na podstawie tejże decyzji strona została również uprawniona do jednorazowych dodatków z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w łącznej kwocie 200 zł, a dodatki te został wypłacony we wrześniu 2006r. Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych wynika, że odwołująca się została pouczona o zasadach przyznawania świadczeń rodzinnych. Do wniosku strona załączyła wymagane dokumenty, w tym - między innymi - oświadczenie [...], datowane na dzień 24 lipca 2006r. o dochodach niepodlegających opodatkowaniu, który został uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Strona przedstawiła stosowne zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 24 lipca 2006r., potwierdzające dochód wnioskodawczyni i [...] za 2005 r. podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Z kolei w treści wniosku [...] wskazała, że w sytuacji jej rodziny dochód uzyskany w 2006 r. wyniósł 0 zł. Wnioskodawczyni wpisała ponadto, że jej rodzina składa się z [...] (obecnie [...]), [...].

Kolegium zauważyło, że warunkiem przyznania zasiłku rodzinnego jest spełnienie ustalonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza 504,00 zł na osobę, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł (art.5 ust.2 ustawy). Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki wymienione w art. 8 pkt 1 -7 ustawy.

Zgodnie z kolei z art. 3 pkt 2 ustawy, dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W sprawie [...], w przypadku wniosku o świadczenie na okres zasiłkowy 2006/2007, prawo do zasiłku rodzinnego należało więc ustalić na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę strony w roku kalendarzowym 2005.

Dochód - w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy - to m.in, przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium wskazało, że z opisanego wyżej zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], odwołująca się i [...] w roku 2005 osiągnęli dochód w wysokości 26523,53 zł. Po pomniejszeniu dochodu o należny podatek 1407 zł, składkę na ubezpieczenie społeczne - 4757,86 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 1 829,64 zł, dochód netto uzyskany przez rodzinę wnioskodawczyni w 2005r. wyniósł 18 529,03 zł, co miesięcznic stanowi kwotę 1544,08 zł.

W dalszej części Kolegium stwierdziło, że [...] od dnia 16 czerwca 2006r. podjął zatrudnienie w [...]. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4a ustawy, w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. Przepis z kolei art. 3 pkt 24 ustawy stanowi, że przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie dochodu spowodowane m. in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem prac wykonywanych na podstawię umowy o dzieło. Wówczas, zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzimie, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń.

Kolegium podkresliło, że z oświadczenia złożonego przez [...] wynika, że w lipcu 2006 r. osiągnął dochód w kwocie 457,14 £, co w przeliczeniu na złotówki stanowi 2 630,25 (457,14 £ x 5,7537 zł - średni kursu funta z 31 lipca 2006r., ogłoszony przez Prezesa NBP). Do ustalonego powyżej miesięcznego dochodu rodzinny za 2005r. należy doliczyć miesięczne wynagrodzenie osiągniętego przez [...]. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego, miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wyniósł 4174,33 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 1043,58 zł.

W oparciu o powyższe ustalenia, Kolegium stwierdziło, że [...] nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych od dnia 1 września 2006 r, do dnia 31 marca 2007r. W kwietniu 2007r. zapadł wyrok w sprawie rozwodu pomiędzy [...] i [...] i od tego miesiąca wnioskodawczyni spełniała kryterium dochodowe do korzystania ze świadczeń rodzinnych. Świadczenia w spornym okresie zostały przyznane i wypłacone odwołującej się.

Kolegium podkreśliło, że skarżąca ubiegając się o świadczenia rodzinne nie poinformowała organu o wyjeździe [...] za granicę. Należy w ocenie Kolegium przyjąć, że wnioskodawczyni wiedziała, gdzie przebywa ojciec jej dzieci, bowiem osobiście przedłożyła podpisane przez [...] oświadczenie z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodów niepodlegających opodatkowaniu, a to oznacza, że w chwili składania wniosku miała z nim kontakt. Nawet gdyby uznać, że strona rzeczywiście nie znała miejsca pobytu [...], to mogła poinformować o tym fakcie organ gminy. Przede wszystkim w takiej sytuacji. odwołująca mogła nie przedstawiać ww. oświadczenia [...] i nie mając pewności, co do jego sytuacji finansowej nie wpisywać we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, że w sytuacji jej rodziny dochód w 2006r. wyniósł 0 zł. Zdaniem Kolegium, przedstawianie prawdziwych danych na temat sytuacji rodzinnej i finansowej w żadnym razie nie wymaga wiedzy prawniczej, ani znajomości zasad korzystania ze świadczeń rodzinnych. Gdyby [...] poinformowała organ gminny o tym jak twierdzi - że nie wie gdzie przebywa [...] zostałaby pouczona, jak postąpić w takiej sytuacji.

W ocenie Kolegium odwołująca się świadomie wprowadziła w błąd organ gminy przyznający świadczenia. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne działanie wnioskodawcy polegające na dążeniu do wywołania mylnego wyobrażenia osób przez, które organ działa co do staniu jego uprawnień (dolus directus) albo godzenie się na wywołanie takiego wyobrażenia (dolus eventualis) - poprzez np. podanie nieprawdziwych faktów lub zatajenie istotnych dla sprawy okoliczności. W wyniku takiej postawy zainteresowanego organ, podejmując rozstrzygnięcie, kieruje się mylnym wyobrażeniem o stanie uprawnień osoby, której ono dotyczy (R. Babińska, M. Lewandowicz Machnikowska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Wrocław 2010, str.352-353). Nie ulega wątpliwości, że w rozpatrywanej sprawie, w wyniku zatajenia istotnych dla sprawy okoliczności odnośnie sytuacji życiowej i finansowej strony, organ gminy podejmując rozstrzygnięcie, kierował się mylnym wyobrażeniem o stanie uprawnień skarżącej do korzystania ze świadczeń rodzinnych.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny i tym samym dodatki do niego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium ustawowego, tj. 504,00 zł. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzime przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Przepis ten nie mógł jednak mieć w rozpatrywanej sprawie zastosowania, ponieważ przekroczenie kryterium dochodowego jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego.

W świetle wyżej powiedzianego, wnioskodawczyni w ocenie Kolegium nie posiadała uprawnień do pobierania zasiłku rodzinnego w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r. Świadczenie to było jednak wypłacone w okresie od września 2006 r. do marca 2007r., zatem zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwota wypłaconego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - 1096 zł (64 zł x 2 x 7 miesięcy + 2 x100 zł), jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy i podlega zwrotowi.

Kolegium zauważyło przy tym, że zasadny był zarzut odwołania, odnośnie rozbieżności pomiędzy podstawą prawną decyzji organu I instancji, a przepisem powołanym w jej uzasadnieniu. Jednakże uchybienie to jest wynikiem omyłki i nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że nie zgadza się z poglądem wyrażonym w odwołaniu, że decyzja żądając zwrotu świadczeń nienależnie pobranych może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej dane świadczenia za nienależne. Zdaniem Kolegium prawnie dopuszczalne jest rozstrzygnięcie w jednej decyzji o uznaniu świadczeń za nienależnie pobranych i o obowiązku ich zwrotu.

Jednocześnie Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydal decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W tej sprawie odwołująca się powinna zwrócić się z wnioskiem do D. Ośrodka Polityki Społecznej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję [...] ponawiając zarzuty podniesione w odwołaniu, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Nadto w/w zarzuciła, że choć wnosiła o przesłuchanie [...], to żądanie to zostało pominięte, gdy zaś ów dowód w ocenie skarżącej przyczyniłby się do wyjaśnienia - jaką wiedzę o miejscu pobytu i ewentualnej pracy posiadała skarżąca.

W dalszej części skargi, skarżąca na poparcie swego stanowiska, odwołała się do stwierdzenia Kolegium ujętego w decyzji kasacyjnej tegoż organu z dnia z dnia [...] 2012 r., Nr [...], cyt. : "Reasumując, w świetle powyższych okoliczności prawnych oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie sposób przyjąć, że w dniu składania wniosku o świadczenia rodzinne na rzecz [...] i [...] na okres zasiłkowy 2006/2007, nie informując organu o wyjeździe [...] za granicę (nawet jeśli przyjąć, że strona miała taką świadomość, czego jednak organ w sposób niebudzący wątpliwości nie wykazał), świadomie wprowadziła organ w błąd, tak, że podejmując rozstrzygnięcie organ kierował się mylnym wyobrażeniem o stanie uprawnień strony. Z uwagi na brak stosownej regulacji prawnej strona nie mogła bowiem mieć świadomościowe okoliczność przebywania męża za granicą i wykonywania tam pracy zarobkowej ma istotne znaczenie dla jej uprawnień do świadczeń rodzinnych w Polsce. Ponieważ nie sposób przyjąć, że zachowanie odwołującej się w dniu złożenia wniosku oraz w okresie pobierania świadczeń przyznanych na podstawie decyzji [...] 2006 r. [...], zawiera znamiona zachowania ukierunkowanego na świadome i celowe korzystanie ze świadczeń rodzinnych w sposób sprzeczny z obowiązującymi wówczas przepisami (w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2) oraz ze względu na to, że organ nie badał pozostałych przesłanek uznania wypłaconego Stronie zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany, tj. przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy, Kolegium uznało za celowe uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji."

W konsekwencji powyższego skarżąca wniosła jak na wstępie, albowiem w Jej ocenie zaskarżona decyzja jest wadliwa w stopniu rażącym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Nadto Kolegium podkreśliło, że [...] podniosła, że w decyzji z dnia [...] 2012 r. Kolegium zaprezentowało odmienne stanowisko, niż w skarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium w decyzji z dnia [...] 2012r., Nr [...], wyraziło jedynie pogląd, że sam fakt niepoinformowania organu wypłacającego świadczenie rodzinne o podjęciu zatrudnienia przez jednego z członków rodziny za granicą nie może stanowić przesłanki do uznania świadczeń za nienależnie pobrane. W decyzji tej Kolegium z całą pewnością nie odnosiło się do kwestii "dochodu uzyskanego" i przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Oceniając - według powyższych kryteriów - prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mieszczących się w granicach rozpoznawanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Otóż materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), a zwłaszcza przepis art.30 ust.2, zgodnie, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Istotne jest przy tym również postanowienie art. 30 ust. 1 omawianej ustawy, w myśl którego - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Niesporne jest w rozpoznawanej sprawie, że organ I instancji w opisanej wyżej decyzji z dnia [...] 2013r., Nr [...] orzekł nie tylko, że świadczenie rodzinne wypłacone skarżącej w okresie od 1 września 2006r. do 31 marca 2007r. - było świadczeniem nienależnie pobranym, lecz równocześnie zobowiązał skarżącą do zwrotu tegoż nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 1.096,00 zł wraz ustawowymi odsetkami.

W ocenie Sądu takie działanie organu nie było prawidłowe, albowiem treść cyt. wyżej art. 30 ust. 1 omawianej ustawy pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.

W myśl przywołanego przepisu, do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne. Oznacza to zatem, że dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można mówić o takim świadczeniu, i w efekcie orzekać o jego zwrocie. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, w jednej decyzji. Stanowisko w tym względzie zostało w orzecznictwie sądów administracyjnych już utrwalone, a świadczą o tym zapadłe wyroki (por. np. wyrok NSA z 22 lipca 2010r., sygn.akt I OSK 619/10, ONSA i WSA 2011/4/89; wyrok NSA z 22 lipca 2010r., sygn.akt I OSK 620/10, CBOSA; wyrok WSA w Szczecinie z 13 stycznia 2011r., sygn.akt II SA/Sz 644/10, CBOSA; wyrok WSA w Krakowie z 21 marca 2012r., sygn.akt III SA/Kr 567/11, Lex Nr 1139259).

Reasumując stwierdzić należy, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, konieczne było w pierwszej kolejności przeprowadzenie i ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w w/w wyroku z dnia z 22 lipca 2010 r., sygn.akt I OSK 619/10 - dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji.

W świetle powyższych ustaleń, wydanie jednej decyzji (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), mocą której organ stwierdza, że dane świadczenie było nienależnie pobrane i równocześnie zobowiązuje skarżącą do zwrotu kwoty tegoż świadczenia, nie jest możliwe. W konsekwencji oznacza to, że jej wydanie stanowi naruszenie wyżej wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na potwierdzenie tegoż stanowiska przytoczyć należy także brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 w/w przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Zdaniem Sądu, treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Oznacza to, że orzekając w jednej decyzji zarówno o uznaniu danego świadczenia za nienależnie pobrane, jak i zobowiązując skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego tegoż świadczenia - tak organ I instancji, jak i organ odwoławczy naruszył przepisy prawa. Skoro bowiem dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne było ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, co z kolei dopiero otwiera możliwość do orzekania w kwestii zwrotu tegoż świadczenia, to skarżone w niniejszym postępowaniu decyzje należało uchylić z uwagi na naruszenie procedury, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe uchybienia, niedopuszczalnym jako przedwczesnym, byłoby dokonywanie przez Sąd merytorycznej oceny, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne było przyjęcie przez organy, że przedmiotowe świadczenie, którego dotyczyły zaskarżone decyzje, zostało przez skarżącą pobrane "nienależnie" w rozumieniu art. 30 ust.2 w/w omawianej ustawy.

Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się konieczność rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia pobranego nienależnie", a które nie są pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest bowiem pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy, co - jak wskazuje się w orzecznictwie - dotyczy sytuacji, w której taka osoba została pouczona o okolicznościach, w jakich nie pobiera się świadczeń, jak też osób, które uzyskały świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Występuje wtedy zarówno element obiektywny (zaistnienie określonych okoliczności), jak i subiektywny (świadome i celowe działanie). Wspomniane rozróżnienie pojęć jest nie tylko powszechnie przyjmowane na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. np.: wyrok NSA z 14 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 826/09, CBOSA: wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn.akt I OSK 981/10, CBOSA) ; wyrok NSA z 4 października 2011r., sygn.akt I OSK 762/11, CBOSA).

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu.

Orzeczenie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd oparł o przepis art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.