Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 1544/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "G." sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 571/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia 28 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za marzec 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 571/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: "G." sp. z o.o. w upadłości układowej, zwana dalej: "spółką").

W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej spółka wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W treści wniosku podała, że z uwagi na zmianę przepisów regulujących działalność w sektorze gier i zakładów wzajemnych znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nowa ustawa spowodowała, że posiadane przez nią automaty stały się rzeczami bez wartości, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie opłacić wpisu, gdyż jej przychody znacząco zmalały w wyniku drastycznej podwyżki podatku od gier. Dodatkowo spółka wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 2.500.000,00 zł, zaś wartość środków trwałych 4.657.599,66 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu strona wykazała stratę w wysokości 888.458,30 zł. Spółka podała ponadto, że posiada dwa rachunki bankowe, które zostały zajęte w postępowaniu zabezpieczającym odpowiednio do wysokości 6.697.100,67 zł każdy. Saldo na powyższych rachunkach bankowych wynosi 0 zł. W toku postępowania skarżąca wskazywała dodatkowo na fakt ogłoszenia upadłości spółki na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 11 lutego 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w motywach rozstrzygnięcia argumentował, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 października 2013 r. Sąd pierwszej instancji odmówił uwzględnienia żądania spółki o zwolnienie od kosztów sądowych, zaś zażalenie skarżącej w tym przedmiocie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Treść rozpoznawanego obecnie, kolejnego wniosku spółki zawierała natomiast informacje tożsame do tych, jakie zawarto w pierwotnym żądaniu, co wykluczało możliwość zmiany zapadłego uprzednio rozstrzygnięcia w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") i przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, powołana przez skarżącą okoliczność ogłoszenia upadłości układowej nie pozbawia spółki możliwości kontynuowania działalności i nie powoduje automatycznego zwolnienia spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Analizując przesłanki ogłoszenia upadłości zawarte w art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 – zwane dalej: "p.u.n."), Sąd doszedł do przekonania, że niewypłacalność, o jakiej mowa w powołanych przepisach, nie jest tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Jednocześnie, odwołując się do treści postanowienia WSA w Krakowie o sygn. akt I SA/Kr 2127/13, Sąd zwrócił uwagę, że w postępowaniu upadłościowym spółka zaprezentowała propozycje układowe, które zakładały spłatę zobowiązań z dochodów pochodzących z prowadzonej działalności, która to działalność powinna umożliwić również pokrywanie bieżących kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa. Co więcej, z twierdzeń WSA w Krakowie wynikało także, że w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości spółki z dnia 11 lutego 2014 r. wskazano w szczególności, iż w skład majątku dłużnika wchodzi prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, a ponadto ruchomości oraz należności o łącznej wartości szacunkowej (według tymczasowego nadzorcy sądowego) 5 704 515,94 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, względnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia. Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 i art. 11 p.u.n. poprzez bezzasadną odmowę zastosowania wobec skarżącej prawa pomocy w postaci dobrodziejstwa zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy strona, znajdując się w stanie upadłości, obiektywnie nie dysponuje kwotą wymaganą od niej do zapłaty wpisów sądowych w wielu sprawach i w żadnym razie kwoty tej nie jest w stanie zgromadzić. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenia art. 165 p.p.s.a. poprzez wadliwe odwołanie się przy orzekaniu do wcześniej wydanego w tej samej sprawie postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, mimo iż okoliczności sprawy zmieniły się zasadniczo w ten sposób, że w dniu 11 lutego 2014 r. spółka została postawiona w stan upadłości, co jest okolicznością wprawdzie dostrzeżoną przez Sąd pierwszej instancji, jednakże wadliwie ocenioną, w szczególności na tle art. 13 p.u.n.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Poza sporem w sprawie pozostawało ustalenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym (drugim) żądaniem strony. Aktualny formularz PPPr zawierał przy tym informacje zbieżne z przedstawionymi na wcześniejszym etapie postępowania, które zostały już prawomocnie ocenione przez sądy administracyjne obu instancji. Jedyną nową okolicznością powołaną przez skarżącą był fakt postawienia jej w stan upadłości (z możliwością zawarcia układu) i w istocie tego zagadnienia dotyczy zażalenie. Jak wywodzi skarżąca, zdarzenie to podważa stanowisko Sądu co do braku przesłanek przyznania prawa pomocy i powinno prowadzić do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.

Ze stanowiskiem skarżącej nie sposób się jednak zgodzić. W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo stwierdzono, że podana przez stronę okoliczność nie uzasadniała zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy i nie dawała podstaw do skorzystania z instytucji zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że fakt ogłoszenia upadłości układowej spółki na mocy postanowienia z dnia 11 lutego 2014 r. był już przedmiotem analiz Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 1084/14 i z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 786/14). Sąd w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie w pełni podziela wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowisko. W rozstrzygnięciach tych zasadnie wskazywano bowiem, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości spółki nie kończy bytu prawnego tego podmiotu. Trafnie dostrzeżono, że postępowanie układowe ma charakter pojednawczy. Sprawdzenie wierzytelności nie ma charakteru dochodzenia roszczeń wierzycieli od dłużnika. Ma ono na celu ustalenie istnienia wierzytelności, które są objęte postępowaniem układowym. Sprawdzone wierzytelności wpisywane są na listę wierzytelności. Od tego momentu wierzyciel otrzymuje prawo uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli. Otwarcie postępowania układowego nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowań sądowych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. Istnieje możliwość wszczęcia procesów w sprawach wierzytelności objętych postępowaniem układowym. Dłużnik ma możliwość dojścia z wierzycielami do porozumienia, a przez to kontynuowania swojej działalności, natomiast wierzyciele mają szansę odzyskania własnych należności bez ponoszenia kosztów (zob. A. Jakubiak-Mirończuk, Postępowanie upadłościowe i naprawcze, [w:] "Alternatywne a sądowe rozstrzyganie sporów sądowych", LEX nr 81308).

Mając zatem na względzie charakter i cele upadłości układowej, Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w zażaleniu naruszeń. Wbrew sugestiom autora zażalenia, Sąd pierwszej instancji nie oparł się na twierdzeniu o dobrej kondycji ekonomicznej skarżącej. Przesłanką rozstrzygnięcia było bowiem stwierdzenie, że spółka – poprzestając na wskazaniu stanu upadłości układowej – nie wykazała, że jej aktualna sytuacja jest na tyle zła, że nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.