Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2587/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 6
journal: Dz.U. 2004 nr 53 poz 532
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant spec. Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącej S. R. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], wydana na podstawie art. 52 ust. 5, w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - powoływane dalej jako K.p.a.), utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o odmowie udzielenia obywatelce [...] - S. R. (wskazywanej poniżej jako strona, wnioskodawczyni, skarżąca) zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

2. W dniu 5 kwietnia 2012 r. S. R. złożyła do Wojewody [...] wniosek o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] odmówił udzielenia zezwolenia na osiedlenie się. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przyczyną odmowy jest dołączenie do akt sprawy dokumentów, wobec których posiadał podejrzenie ich podrobienia. Uznał, że w związku z tym nie mogą one potwierdzać polskiego pochodzenia wnioskodawczyni.

4. Pełnomocnik strony wniósł odwołanie od ww. decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców podnosząc, że przedłożone do przedmiotowego wniosku dokumenty wzbudzały wątpliwości. Uznał, że wydanie decyzji było przedwczesne, ponieważ nie przesądzono kwestii autentyczności dokumentów. Pełnomocnik strony wskazał, iż wnioskodawczyni zamierza podjąć starania w zakresie uzyskania apostille zakwestionowanych dokumentów.

5. W tych warunkach, w wyniku rozpoznania odwołania S. R., zapadła wskazana na wstępie decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2013 r. nr [...]. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 52 ust. 5 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej osoba, której polskie pochodzenie zostało stwierdzone

zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Wywodził, że skutkiem tego, że przepis ten nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe, jest zasadność zastosowania art. 8 ust. 2 Konstytucji stanowiącego, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

Ponadto organ stwierdził, że osoba polskiego pochodzenia, pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasady i tryb udzielania takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 264, poz. 1573, ze zm.). Jedyną zaś ustawą określającą, na jakich zasadach ustalana jest polska narodowość, jest ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji. Organ prowadzący postępowanie o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcowi, który deklaruje polską narodowość, powinien więc ustalić jego polską narodowość na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, wykorzystując kryteria określone w ustawie o repatriacji.

Organ przywołał przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o repatriacji, zgodnie z którym za osobę polskiego pochodzenia uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

- co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej;

- wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.

Dalej organ wywodził, że za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2 (art. 5 ust. 2 ww. ustawy).

Wskazał następnie, że przepis art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji stanowi, że dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze [...], dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności: polskie dokumenty tożsamości, akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością, dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej. Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, w szczególności o rehabilitacji osoby deportowanej zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej, a także potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie.

Organ wyjaśnił, że S. R. w dniu złożenia wniosku o udzielenie niniejszego zezwolenia przebywała w Polsce na podstawie wizy wydanej przez konsula w [...] z terminem ważności od 10 marca 2012 r. do 9 marca 2013 r. W trakcie postępowania do akt sprawy dołączono akt urodzenia cudzoziemki wystawiony [...] czerwca 1964 r. przez władze [...], z treści którego wynika, iż matka cudzoziemki K. K. była narodowości polskiej, a także akt urodzenia matki cudzoziemki K. K. nr [...] wydany [...] kwietnia 1960 r. przez władze [...], z treści którego wynika, iż dziadkowie wnioskodawczyni: W. K. oraz A. K., byli narodowości polskiej.

Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie istotny jest fakt, iż Zarząd Operacyjno-Śledczy Komendy Głównej Straży Granicznej dokonał na prośbę organu I instancji weryfikacji autentyczności ww. dokumentów, a następnie wszczął postępowanie przygotowawcze w sprawie posłużenia się przerobionymi dokumentami. Wojewoda [...] odmówił im mocy dowodowej uznając, iż nie mogą potwierdzać polskiego pochodzenia cudzoziemki, a strona nie przedstawiła dowodów przeciwnych. W aktach sprawy znajdują się jedynie akty zawarcia związku małżeńskiego przez cudzoziemkę oraz jej rodziców, które nie zawierają adnotacji o ich polskim pochodzeniu.

W odniesieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu organ stwierdził, że na etapie postępowania odwoławczego pełnomocnik strony nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów świadczących o polskim pochodzeniu S. R., nie załączył także apostille zakwestionowanych dokumentów. Ponadto wskazał, że [...] Oddział Straży Granicznej poinformował, iż Wydział Operacyjno- Śledczy dysponuje ekspertyzą kryminalistyczną i opinią biegłego co do autentyczności przedmiotowych aktów urodzenia nr [...] oraz nr [...]. Biegły jednoznacznie stwierdził, że akty urodzenia zostały sfałszowane.

W ocenie organu odwoławczego, dołączone do wniosku o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się dokumenty nie potwierdzają polskiego pochodzenia przodków wnioskodawczym. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest zatem możliwe stwierdzenie, iż S. R. posiada polskie pochodzenie, a tym samym brak jest podstaw do udzielenia jej wnioskowanego zezwolenia w oparciu o art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie organ zauważył, że postępowanie o posłużenie się przez S. R. sfałszowanym aktem urodzenia nie zostało zakończone, jednak opinia biegłego jest wiążąca i stanowi wystarczające potwierdzenie powyższego faktu. Stwierdził, iż oczekiwanie na rozstrzygnięcie sądowe nie jest niezbędne w niniejszej sprawie.

6. Decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] sierpnia 2013 r. została zaskarżona przez S. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono:

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] października 2012 r. o odmowie udzielenia skarżącej zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP w sytuacji, gdy istniały przesłanki do jej uchylenia w całości i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie [...];

- naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało wpływ na błędne zastosowanie art. 52 ust. 5, w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności: niedokonanie analizy i samodzielnej oceny ekspertyzy biegłego będącej podstawą rozstrzygnięcia oraz oparcie się jedynie na lakonicznej notatce innego organu, prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, nieprzesądzenie czy dokumenty zostały jego zdaniem przerobione czy podrobione, w jakim zakresie dokumenty zostały przerobione/podrobione i niewskazanie czy ewentualne podrobienie dotyczyło okoliczności istotnej dla treści decyzji w sprawie niniejszej, tj. niezbadanie najistotniejszej okoliczności w sprawie, niewyjaśnienie stronie przesłanek, jakimi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, brak oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczność spełnienia przesłanek udzielenia zezwolenia na osiedlenie się w niniejszej sprawie zachodzi, co spowodowało nieuzasadnioną odmowę udzielenia skarżącej zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP;

- naruszenie art. 81 k.p.a. oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału na każdym stadium postępowania oraz brak umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, na podstawie których organ stwierdził sfałszowanie/przerobienie dokumentów przedłożonych przez skarżącą przed wydaniem decyzji, poprzez uznanie okoliczności faktycznej (tj. sfałszowania dokumentów) za udowodnioną, bez umożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do przeprowadzonego dowodu, na podstawie którego organ ustalił powyższą okoliczność faktyczną,

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom będącym podstawą rozstrzygnięcia oraz niewskazanie dowodów, na jakich się oparł, w szczególności niewskazanie, na podstawie jakiej opinii dokument ten został uznany za sfałszowany i dlaczego organ uznał tę opinię za podstawę swego rozstrzygnięcia oraz niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, w szczególności, czy materiał dowodowy świadczy o fakcie, że dokumenty zostały jego zdaniem przerobione czy podrobione, w jakim zakresie, jego zdaniem, dokumenty zostały przerobione/podrobione i niewskazanie czy jego zdaniem ewentualne przerobienie/podrobienie dotyczyło okoliczności istotnej dla treści decyzji w sprawie niniejszej - a ograniczenie się do lakonicznego stwierdzenia i powołania na notatkę innego organu;

- naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność autentyczności aktu urodzenia ojca skarżącej, co przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto, na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwrócił się o uwzględnienie przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców skargi w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, tj. udzielenie skarżącej zezwolenia na osiedlenie się na terytorium RP.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że 5 kwietnia 2012 r. S. R. złożyła do Wojewody [...] wniosek o zezwolenie na osiedlenie się na terytorium RP. W celu wykazania spełnienia przesłanek niezbędnych dla stwierdzenia polskiego pochodzenia, określonych w art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji, złożyła do akt sprawy dokumenty: akt urodzenia skarżącej, z którego wynika, że matka skarżącej była narodowości polskiej, a także akt urodzenia matki skarżącej, z którego wynika, że dziadkowie skarżącej byli narodowości polskiej.

Pełnomocnik argumentował, że dokonując ustaleń co do autentyczności przedłożonych aktów urodzenia, organ ograniczył się wyłącznie do powołania się na pismo [...] Oddziału Straży Granicznej, w którym wskazano, że Oddział Straży Granicznej dysponuje ekspertyzą kryminalistyczną i opinią biegłego. W treści pisma [...] Oddział Straży Granicznej nie wskazał zaś, na jakiej podstawie opiera swoje twierdzenia, nie powołał się na żadną opinię biegłego, do której można byłoby się odnieść oraz która wskazywałaby, w jakim zakresie, jeśli w ogóle, doszło do sfałszowania dokumentu. Ustalenie powyższych okoliczności mogłoby mieć zasadniczy wpływ na treść zaskarżonej decyzji. W sprawie posłużenia się rzekomo sfałszowanym dokumentem nie zapadł nawet nieprawomocny wyrok, a zatem organ nie miał podstaw, by opierać się wyłącznie na ww. piśmie. Ponadto, jeśli organ chciał zweryfikować prawdziwość dokumentu, winien dopuścić dowód z opinii biegłego na tę okoliczność w trybie art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. Tymczasem organ nie zapoznał się z opinią osobiście, lecz oparł się jedynie na lakonicznej notatce informującej o fakcie dysponowania opinią i ekspertyzą w przedmiocie sfałszowania aktów urodzenia. Organ nie wskazał, kto sporządził przedmiotową opinię i jaki jest jej zakres, a także dlaczego uznał ją za podstawę rozstrzygnięcia. W ocenie pełnomocnika skarżącej, ustalenie fałszywości (przerobienia) aktów urodzenia nie jest oparte na wystarczających dowodach.

7. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ponownie analizując akta administracyjne sprawy, organ stwierdził, że ustalenie fałszywości (przerobienia) dokumentu jest przedwczesne, albowiem nie zostało oparte na wystarczających dowodach zebranych w toku postępowania. W dniu wydania zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie dysponował ekspertyzą biegłego kwestionującą autentyczność przedłożonych aktów urodzenia. Dowód z ekspertyzy zastąpiono pismami Wydziału Operacyjno-Śledczego [...] Oddziału Straży Granicznej, dotyczącymi trwającego postępowania przygotowawczego w sprawie o czyn z art. 270 § 1 Kodeksu karnego. W ocenie organu, prawidłowe rozstrzygnięcie powinno być poprzedzone ponownym postępowaniem wyjaśniającym, mającym na celu uzupełnienie posiadanego materiału dowodowego o materiały zgromadzone przez organy procesowe w postępowaniu karnym, w tym ekspertyzę oraz opinię biegłego.

Jednocześnie organ podkreślił, że w sprawie niedopuszczalne byłoby zastosowanie instytucji autokontroli uregulowanej w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., przywoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Zdaniem organu, uwzględnienie skargi w całości i udzielenie skarżącej zezwolenia na osiedlenie się wobec stwierdzenia uchybień w postępowaniu dowodowym doprowadziłoby do naruszenia prawa, tj. przedwczesnego rozpatrzenia sprawy co do istoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

8. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni obowiązujących norm prawa materialnego. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując w tym świetle skargę należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.

9. Skarżąca słusznie upatruje podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu w naruszeniu przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267), określanej dalej jako K.p.a.

10. Warunkiem prawidłowego zastosowania przepisów jest właściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co oznacza spełnienie wymogów nałożonych przez Kodeks postępowania administracyjnego. Zarówno zasady ogólne postępowania administracyjnego, jak i podstawowe zasady postępowania dowodowego nakazują organom prowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób, który pozwoli na ustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Postępowanie winno być prowadzone z poszanowaniem przepisów proceduralnych, w tym przepisów gwarantujących stronom czynny udział w postępowaniu. Obowiązkiem organów jest wyjaśnianie przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy w celu uniknięcia stosowania środków przymusu (o czym stanowi w szczególności zasada przekonywania, wyrażona w art. 11 k.p.a.).

W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Koreluje to z nałożonym na organ obowiązkiem zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W związku z tym organ zbierając i rozpatrując materiał dowodowy nie może pominąć jakiegokolwiek dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest to uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny.

"Pominięcie dowodu może nasuwać wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością ustalonego stanu faktycznego oraz może wzbudzić wątpliwości co do trafności oceny innych dowodów" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Lu 507/95).

Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego oznacza, że organ nie może ograniczyć się do przeprowadzenia tylko niektórych dowodów, kierując się z góry przyjętym założeniem, że inne dowody są zbędne.

Stanowisko to umacnia orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym utrwalona jest teza, że "zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 29 września 1997 r., sygn. akt I SA/Wr 700/97 i z 4 grudnia 2002 r" sygn. akt I SA/Łd 1596/2001, CBOSA).

Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że to na organach administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym, a dotyczy to zarówno postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i postępowania toczącego się przed Szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców.

11. W przedmiotowej sprawie organ wywodził istotne dla sprawy okoliczności z materiałów (ekspertyzy), których nie posiadał. W uzasadnieniu decyzji obu instancji wydanym w przedmiotowe sprawie przyjmuje niejako a priori, bez żadnych głębszych rozważań, że przedłożone przez stronę dokumenty są sfałszowane. Organ II instancji oparł argumentację jedynie na tym, że [...] Oddział Straży Granicznej poinformował, iż Wydział Operacyjno-Śledczy dysponuje ekspertyzą kryminalistyczną i opinią biegłego co do autentyczności przedmiotowych aktów urodzenia nr [...] oraz nr [...], a biegły jednoznacznie stwierdził, że akty urodzenia zostały sfałszowane.

Przyjęty przez organy sposób argumentacji, a zarazem metoda procedowania jest wadliwa, bowiem godzi w cel postępowania dowodowego, jakim jest ustalenie obiektywnie istniejącego stanu faktycznego. Wyjaśnić wypada, że zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przez pojęcie dowodu należy rozumieć także inne dowody niewymienione wyraźnie w tym przepisie, bowiem nie zawiera zatem zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu dowodowym, lecz jest to jedynie wyliczenie przykładowe.

Zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ przy ustalaniu stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie, ustalić stan faktyczny, ocenę dowodów organ zobowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu.

Nawet okoliczność posiadania dowodu w postaci dokumentu nie przesądza znaczenia tego dokumentu dla wyniku danej sprawy. Nie jest wyłączone wykazanie, że dokument ten zawiera informacje nieprawdziwe. Do dokonania takiej oceny nie jest wymagane uprzednie wszczęcie postępowania karnego. Zasadniczo inna jest sytuacja, gdy został wydany prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo przeciwko dokumentom, wówczas organ i sąd administracyjny jest związany ustaleniami co do popełnienia przestępstwa, co oznacza, że należy dokument traktować jako sfałszowany i nie wchodzi w grę swobodna ocena tych ustaleń na podstawie art. 80 k.p.a. - tak NSA w wyroku z 26 listopada 2009 r., sygn. akt II OSK 866/09, CBOSA.

Materiał, który dla organów posłużył w przedmiotowej sprawie jako środek dowodowy nie jest przez ustawodawcę traktowany jako szczególny środek dowodowy, podlegający innemu traktowaniu niż pozostałe środki dowodowe.

Skład orzekający aprobuje wyrażany w orzecznictwie pogląd, że możliwość zwrócenia się przez organ administracji publicznej do biegłego nie oznacza bezkrytycznego przyjęcia przez organ ustaleń biegłego za własne. Opinia sporządzona przez niego stanowi bowiem tylko jeden ze środków dowodowych i jako taka podlega swobodnej ocenie co do posiadanej przez nią mocy dowodowej. Organ nie jest związany opinią biegłego - organ opinię ocenia swobodnie na podstawie zasad wiedzy, nie jest więc nią skrępowany. Organ może opinię biegłego przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Innymi słowy - to organ, a nie biegły, decyduje o załatwieniu sprawy; biegły jest powołany tylko do wydania opinii w kwestii faktycznej, której rozstrzygnięcie jest niezbędne do wydania przez organ decyzji (tak WSA w Warszawie w wyroku z 6 marca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1953/07, CBOSA). Opinia biegłego jest więc dla organu jedynie materiałem, który powinien mu pomóc w rozstrzygnięciu kwestii faktycznej, ale musi on rozstrzygnąć tę kwestię sam, we własnym imieniu. W związku z tym zawarte w tego typu dokumentach stwierdzenia odnośnie do faktów i analizy ich znaczenia podlegają ocenie jak każdy dowód w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, o czym stanowi art. 80 k.p.a. (tak WSA w Warszawie w wyroku z 20 listopada 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1486/07, CBOSA).

Organ w uzasadnieniu decyzji nie ogranicza się do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz sprawdza na jakich przesłankach biegły oparł swoje wnioski, kontrolując tym samym prawidłowość jego rozumowania.

Dlatego też tego typu dokument jest prawnie sformalizowany, a dochowanie przewidzianych dla jego sporządzenia rygorów podlega weryfikacji organu. Aby umożliwić analizę opinii biegłego przez organ powinna ona w szczególności zawierać uzasadnienie, które pozwoliłoby dokonać analizy logiczności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z opinii powinno wynikać czym kierował się specjalista wskazując określone tezy i z jakich materiałów źródłowych i opracowań korzystał (tak NSA w wyroku z 1 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 226/08, LEX nr 510368).

Omawiany środek dowodowy nie może zawierać niejasności, braków, a w tym zakresie organ ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadania, czy przedłożona mu opinia jest zupełna, logiczna i wiarygodna, wskazywać na przeprowadzony proces wyciągania wniosków oraz ewentualnie żądać jej uzupełnienia przez biegłego.

Ponieważ organom administracji publicznej została przypisana czynna rola w prowadzeniu postępowania dowodowego, to bezkrytyczne akceptowania opinii biegłego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. Tym bardziej zatem jako naruszające te przepisy musi być potraktowanie posiłkowanie się przez organy wyłącznie pośrednim materiałem w postaci informacji innego organu o treści ekspertyzy i opinii biegłego przeprowadzonej w ramach innego postępowania.

12. Należy ponadto zwrócić uwagę, że zawarta przede wszystkim w przepisach art. 6 do 12 K.p.a. zasada jawności postępowania administracyjnego, nakazuje organom administracji publicznej ujawnić w postępowaniu wszystko co w sprawie zostało dokonane. Tymczasem w przedstawionych aktach administracyjnych brak opracowania, którym posłużyły się organy dla wydania decyzji. W konsekwencji tego skarżąca pozbawiona była możliwości zapoznania się z dokumentem o podstawowym znaczeniu dla sprawy. W ten sposób naruszono przepis art. 10 K.p.a., który uprawnia stronę do odniesienia się do całości postępowania administracyjnego poprzedzającego bezpośrednio wydanie decyzji. Z kolei uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do przeprowadzonych dowodów narusza przepis art. 81 k.p.a., wykluczając przez to możliwość uznania za udowodnioną okoliczność, której dowód dotyczy.

13. Ponadto zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego załatwiającego sprawę organ administracji winien następnie przedstawić adresatom decyzji dokonane ustalenia, ocenę dowodów oraz proces subsumcji ustalonego stanu faktycznego do zastosowanej normy prawa materialnego. Wskazane wyżej wadliwości w prowadzonym postępowaniu dowodowym przekładają się na wadliwość uzasadnienia decyzji, w którym zabrakło omówienia oceny materiału, uznanego przez organ za kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy.

14. Ekspertyza i opinia biegłego dotycząca aktów urodzenia stanowiły podstawę argumentacji, która zadecydowała o sposobie rozstrzygnięcia sprawy, a wobec tego, że materiały te nie zostały zastąpione przez organ innymi, równoznacznymi dowodami, brak tych dokumentów w aktach należy postrzegać jako mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując należy uznać, że wskazane przepisy k.p.a. zobowiązywały w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, by organ w celu posłużenia się opracowaniem jako dowodem w sprawie, włączył ten dokument do akt. W przeciwnym razie, mimo braku obowiązywania zasady bezpośredniości dowodów na gruncie K.p.a., organ nie mógł traktować materiału niewłączonego do akt sprawy, jako dowodu.

15. Brak omawianych opracowań w aktach uniemożliwia kontrolę sądową tego w jakim materiale dowodowym znajdują oparcie ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, uznane następnie przez organ odwoławczy jako wnikliwe i prawidłowe.

16. Wobec powyższego organ I, jak i il instancji, które wydały rozstrzygniecie dotyczące przedmiotu sprawy, bez dokonania rzetelnej analizy stanu faktycznego sprawy i bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności ją kształtujących, w konsekwencji czego dokonały niewłaściwej - bo niepełnej - oceny materiału dowodowego sprawy, dopuściły się istotnego naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Uzasadnia to również zarzut dowolności poczynionych ustaleń faktycznych, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Z tego też względu Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję celem uzupełnienia postępowania dowodowego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia oraz wydać decyzję, uwzględniając zawartą powyżej ocenę prawną oraz wskazania Sądu. Dopiero wtedy rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej nie będzie obarczone wadami prawnymi.

17. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach obejmujących wpis od skargi w kwocie 300,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 240,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa - 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a.