Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2651/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 5 , ust. 10, art. 36(5) ust. 2,
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2011 r. sprawy ze skargi T. A. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (dalej: Komisja odwoławcza) z dnia [...] października 2010 r., podjętą na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. i 71 z późn. zm.; dalej: K.p.a.). po rozpatrzeniu odwołania p. T. A. (zdającego) od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w B. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę.

W uzasadnieniu przypomniano, że Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w B. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dobrą, z czwartej części egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z piątej części egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż kandydat uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł zdający. Uchwale tej zarzucił: 1) w odniesieniu do oceny z drugiej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa karnego, że dwie oceny cząstkowe zarówno egzaminatora SSA (...) oraz egzaminatora r. pr. (...) są wewnętrznie sprzeczne, nie zachowują zasady logicznego, spójnego oraz jasnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej; 2) w odniesieniu do oceny z drugiej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa gospodarczego, że ocena niedostateczna wystawiona została jedynie przez jednego z członków komisji egzaminacyjnej, tj. r. pr. (...), który jako podstawowy i jedyny brak formalny pracy, mający uzasadniać wystawienie oceny niedostatecznej, wskazał pominięcie sądu rejestrowego przy oznaczeniu dającego zlecenie oraz niezaznaczenie, że stroną umowy agencyjnej może być tylko przedsiębiorca.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że oceny cząstkowe wspomnianych egzaminatorów i ich zarzuty co do ocenianych prac, nie tylko pozostają w sprzeczności z faktyczną treścią sporządzonych prac, ale również stanowią o wadliwej interpretacji art. 364 ust. 1, 5 i 7 ustawy o radcach prawnych, ponieważ zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy, "druga część egzaminu polega na rozwiązaniu zadania polegającego na przygotowaniu apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta". Natomiast "czwarta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny". Z powyższego wynika, że w przypadku sporządzenia z zakresu prawa karnego formalnie prawidłowej i dopuszczalnej apelacji oraz w przypadku prawa gospodarczego formalnie poprawnej i dopuszczalnej umowy, zasadnym jest wystawienie oceny dostatecznej jako tej, która potwierdza spełnienie przez aplikanta kryteriów do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Podnosząc te zarzuty kandydat wniósł o uchylenie uchwały w zaskarżonej części i ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Komisja II stopnia na wstępie ustaliła co oznacza zawarte w art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych stwierdzenie, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. W ocenie Komisji, posłużenie się przez ustawodawcę w tym przepisie terminem "odpowiednio", wyłącza stosowanie K.p.a. wprost w sytuacji, gdy kwestie związane z postępowaniem zostały uregulowane w przepisach ustawy o radcach prawnych. W pozostałym zakresie, przepisy K.p.a. winny znaleźć zastosowanie, z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia, uregulowanej w rozporządzeniu wykonawczym.

Wniosek ten potwierdzają przepisy ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach, podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób, kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem. W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 36 ust. 14 pkt 4 ustawy). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Wymogi te dotyczą wprost jedynie opinii, a więc ograniczają zawartość tego dokumentu.

Z kolei w § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia ustanowiono procedurę glosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tę komisję decyzji w konkretnych sprawach. Przepis ten reguluje wyłącznie procedurę (tryb i sposób) działania Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, jako organu odwoławczego, ale nie reguluje i nie zmienia zasad orzekania i zakresu orzekania Komisji. Ani ustawa, ani tym bardziej rozporządzenie, o którym mowa, nie zmieniają zatem w powołanych przepisach naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 K.p.a.), że "istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r., SA/Wr 1996/95, OSNSA 1997, nr 1. poz.35). Zatem, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, użycie w § 5 ust 4 rozporządzenia zwrotu odnoszącego się do kolejności głosowania, podobnie jak i te przepisy, które określają zakres opinii sporządzanej przez członka Komisji II stopnia - zawężonej do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu - nie oznaczają, że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Szczegółowe ustosunkowanie się Komisji II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Skarżący kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa karnego i prawa gospodarczego. W tym właśnie zakresie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.

Egzaminatorzy ocenili apelację sporządzoną przez zdającego w ramach drugiej części egzaminu (z prawa karnego) na niedostateczny. Uzasadniając ocenę cząstkową (niedostateczny) egzaminator r.pr. (...) stwierdził w punkcie 2, że "zarzut apelacji i wnioski końcowe wskazują na niedostateczną wiedzę co do stosowanych przepisów i zasad procedury karnej"', a także, iż "uzasadnienie zbyt lakoniczne" (punkt 4). W pozostałym zakresie to uzasadnienie oceny cząstkowej nie zawiera uwag negatywnych. W uzasadnieniu oceny cząstkowej egzaminator SSA (...) stwierdził:

- w zakresie zachowania wymogów formalnych (pkt 1), iż zostały one w zasadzie spełnione, ale nie wskazano, że apelacja została wniesiona na niekorzyść oskarżonego i to czy wyrok został zaskarżony w całości czy też w części, a w zakresie przedstawionych zarzutów to, iż zostały przedstawione chaotycznie z powtórzeniami, natomiast nieprecyzyjnie wniesiono o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego stosownych "kosztów postępowania" skoro można było domagać się jedynie zwrotu wydatków;

- w zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, iż zostały one, ogólnie rzecz ujmując, zastosowane w sposób w miarę poprawny, ale jednocześnie stwierdził, że w kilku miejscach ich zastosowanie i interpretacja budzą zasadnicze wątpliwości, które wręcz dyskwalifikują pracę. Wskazał, że egzaminowany co do czynu opisanego w pkt. 1 wyroku Sądu Rejonowego postawił błędnie zarzut obrazy prawa materialnego zamiast jedynego zarzutu jaki winien być postawiony - błędu w ustaleniach faktycznych, przyznając jednak, że zdający podniósł również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i sąd odwoławczy tą kwestią byłby zmuszony się zająć. Jako olbrzymi błąd zdającego ten egzaminator uznał nie postawienie jako jedynego możliwego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż wniosek o zmianę tego wyroku przez skazanie oskarżonego i wymierzenie mu za to odpowiedniej kary jest sprzeczny z zakazem z art. 454 § 1 kpk;

- jako co najmniej przedwczesny i błędnie określony został wniosek w zakresie naprawienia szkody i błędnie przedstawił poprzedzający go zarzut obrazy art. 46 kk;

- w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 2 zaskarżonego wyroku zdający błędnie postulował w pierwszej kolejności uchylenie w tej części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż wina oskarżonego odnośnie przestępstwa zniszczenia mienia została stwierdzona i nałożono na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody, a przedstawiony zarzut rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania winien kończyć się wnioskiem o uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania tej kary i rozstrzygnięć z tym związanych;

- nie zakwestionowano zakreślonego oskarżonemu 3 miesięcznego terminu do naprawienia szkody orzeczonego jako środek kary na podstawie art. 46 § 1 kk;

- wywody zawarte w uzasadnieniu powierzchowne, bez odwołania się do dowodów, orzecznictwa, poglądów doktryny;

- zdający miał na uwadze interes pokrzywdzonego, ale nie był zasadny postulat uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz nie zakwestionowano błędnie zakreślonego 3 miesięcznego terminu do naprawienia szkody. Ponadto egzaminator SSA (...) stwierdził, że praca jest mało staranna, czasami chaotyczna, a język i styl budzą miejscami zastrzeżenia.

W ocenie Komisji II stopnia, odwołanie zdającego nie jest zasadne.

W uzasadnieniu odwołania zdający, polemizując z zarzutami egzaminatora SSA (...) stwierdził, że:

- niezgodny z rzeczywistą treścią apelacji jest zarzut, że nie wskazano, iż apelacja została wniesiona na niekorzyść oskarżonego ani też czy został zaskarżony wyrok sądu I instancji w całości czy też części. Zdaniem skarżącego, na wstępie pracy wyraźnie wskazano, że "na podstawie art. 444 kpk i art. 425 kpk zaskarżam powyższy wyrok na niekorzyść oskarżonego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu oraz co do winy oskarżonego".

Odnosząc się do powyższego stwierdzenia zdającego Komisja przyznała, iż spełnił on wymóg apelacji odnośnie podania zakresu apelacji, gdyż określenie, że zaskarżenie wyroku nastąpiło co do winy, zgodnie z art. 447 § 1 kpk oznacza jego zaskarżenie w całości, a także w tym zakresie w jakim podał, iż uczynił to na niekorzyść oskarżonego, ale błędnie odniósł do kwalifikacji prawnej czynu;

- przedstawienie odnośnie czynu opisanego w pkt. 1 wyroku zarzutu obrazy prawa materialnego jako zarzutu dodatkowego obok zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych winno skutkować obniżeniem oceny sporządzonej pracy, a nie stanowić podstawy uzasadnienia do oceny niedostatecznej.

Odnosząc się do powyższego Komisja stwierdziła oczywistą bezzasadność poglądu zdającego. Otóż do elementarnej wiedzy z zakresu postępowania karnego należy rozróżnianie i właściwe określenie zarzutu (ów) środka odwoławczego. Takiej wiedzy nie wykazał egzaminowany skoro w sytuacji uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 przedstawił niedopuszczalny zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, możliwy do postawienia tylko wówczas, kiedy ustalenia faktyczne są prawidłowe, niekwestionowane. Nie można mówić o obrazie prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego postawę.

Istotnie jako drugi postawił zdający zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wykazując przy tym niezrozumienie istoty czynu zarzuconego oskarżonemu, skoro uznał, iż należało zastosować konstrukcję z art. 18 § 3 kk, a nie z art. 18 § 1 kk.

Reasumując Komisja stwierdziła, iż oczywiście błędne było postawienie zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego, gdyż w ogóle taki zarzut nie powinien być przedstawiony, natomiast przedstawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych i takie jego sformułowanie przez zdającego (podaje, iż zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych, przez przyjęcie, że "oskarżony nie brał współudziału w popełnionym przestępstwie, a tym samym z prawidłowego ustalonego stanu faktycznego wysnuł wnioski niezgodne z prawidłami logicznego rozumowania nie stosując w przedmiotowej sprawie art. 18 § 3 kk" dowodzi niezrozumienia istoty zarzutów jakie należy zgłaszać w środku odwoławczym;

- zawarcie w apelacji ewentualnego (przyznaje skarżący, że w pierwszej kolejności został zgłoszony wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku) wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku "wiązało Sąd odwoławczy w przypadku uznania, iż nie zachodzą podstawy do zmiany wyroku Sądu i instancji". Odnosząc się do powyższego, stwierdzić należy, że jedynym wnioskiem apelacji winno być żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nie przedstawienie tylko tego wniosku dowodzi nieznajomości elementarnej reguły postępowania karnego określonej w art. 454 § 1 kpk.

Pisząc w odwołaniu, iż sąd odwoławczy w przypadku uznania, iż nie zachodzą podstawy do zmiany wyroku sądu I instancji "związany" byłby ewentualnym wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku wskazuje, oprócz nieznajomości podstawowych przepisów procedury karnej, na niezrozumienie podstawowych gwarancji jakie przewiduje kpk dla oskarżonego.

Przedstawiając zarzut odnośnie stwierdzeń egzaminatora SSA (...) w zakresie czynu z art. 288 § 1 kk zdający koncentruje się na tym, czy słusznie zakwestionowano kolejność wniosków apelacji, a nie uwzględnia tego, iż wniosek o uchylenie wyroku odnośnie tego czynu w ogóle nie powinien być postawiony wobec uznania oskarżonego za winnego popełnienia tego czynu. Zdający nie przedstawił niezbędnego - mając na względzie interes osoby reprezentowanej - wniosku o zmianę orzeczenia w zakresie terminu jaki został błędnie przez sąd I instancji określony przy orzekaniu środka karnego z art. 46 § 1 kk.

Komisja zauważyła jeszcze, iż egzaminowany nie kwestionuje uwag egzaminatora SSA (...) w zakresie wniosku dotyczącego kary orzeczonej za czyn z art. 288 § 1 kk i przedstawionego zarzutu apelacji - rażącej niewspółmierności kary za ten czyn.

Odnosząc się do uwag zdającego do uzasadnienia oceny cząstkowej wystawionej przez egzaminatora r. pr. (...) zawartych w uzasadnieniu odwołania Komisja przyznała, iż cechuje je duża skrótowość, ale analiza przedstawionych w pkt. 2 uwag odnośnie zarzutu apelacji i wniosków w sposób nie nasuwający wątpliwości dowodzi niedostatecznej wiedzy w zakresie stosowanych przepisów i zasad procedury karnej.

Powyższe dowodzi, iż rzeczywiście zdający nie wykazał znajomości fundamentalnych zasad obowiązujących w postępowaniu karnym, a także w zakresie wyżej wskazanym odnośnie prawa karnego materialnego.

Z tych względów niedostateczna ocena pracy sporządzonej przez zdającego w ramach drugiej części egzaminu jest merytorycznie uzasadniona.

Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie za chybione. Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tej części.

Ustosunkowując się do odwołania z zakresu prawa gospodarczego, Komisja stwierdziła, iż egzaminatorzy wystawili oceny dostateczną i niedostateczną za sporządzony projekt umowy, a następnie, po przedstawieniu uchybień zdającego oraz ocenie zarzutów egzaminatorów stwierdziła, że praca zdającego z zakresu prawa gospodarczego spełnia minimalne wymagania, jakich można oczekiwać od przyszłego radcy prawnego. W związku z tym Komisja podzieliła stanowisko drugiego egzaminatora, który stwierdził, że "rozwiązania szczegółowe są zgodne z przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi umowy agencyjnej" i stwierdziła, iż praca nie jest dotknięta takimi uchybieniami, które miałyby dyskwalifikujący charakter. W konsekwencji Komisja - biorąc pod uwagę powyższe kryteria określone w art. 364 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oraz treść umowy sporządzonej przez zdającego – uznała, że realizacja zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego zasługuje na ocenę dostateczną.

Mając jednak na uwadze, że niezasadne okazało się odwołanie od jednej z części egzaminu, to stosownie do treści art. 36 ust. 1 ustawy oznacza to, iż zdający uzyskał również negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

Skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zdający, zaskarżając w części uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w zakresie ustalenia, iż z drugiej części egzaminu radcowskiego (z prawa karnego) wystawiona ocena niedostateczna jest merytorycznie uzasadniona, wnosząc o uchylenie uchwały w powyższym zakresie - jako wydanej z naruszeniem prawa oraz utrzymanej z nią w mocy uchwały Nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2010 r. z siedzibą w B. w przedmiocie ustalenia, iż z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r. skarżący uzyskał wynik negatywny.

Zaskarżonej uchwale zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), tj.:

a) art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie wadliwej interpretacji powołanego przepisu, jego niezastosowanie i przyjęcie, iż rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu prawidłowej apelacji, nie jest wystarczające do uzyskania oceny dostatecznej;

b) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7 Konstytucji, poprzez wadliwą interpretację powołanego przepisu i niewłaściwe zastosowanie ustawowych kryteriów oceniania prac pisemnych, opierając się na nieostrych i ocennych wyznacznikach uzyskania pozytywnej oceny cząstkowej przed Komisją Egzaminacyjna I stopnia oraz Komisją Egzaminacyjną II stopnia oraz w zw. z art. 2 i 45 Konstytucji, tj. szeroko rozumianej zasady sprawiedliwości poprzez zastosowanie niejednolitego kryterium opiniowania i oceniania prac, które były ustalane dla każdej z komisji egzaminacyjnej odmiennie w zależności od personalnego składu Komisji Egzaminacyjnej I stopnia i subiektywnej opinii egzaminatora sprawozdawcy Komisji Egzaminacyjnej I i II stopnia;.

c) art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie, tj. niezastosowanie przez egzaminatorów 6-stopniowej skali ocen i nie wypracowanie jednolitych zasad i kryteriów ich wystawiania.

II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c"), tj.:

a) art. 7 w związku z art. 77 i 136 K.p.a. poprzez jego nie zastosowanie w sprawie i pominięcie istotnych dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, tj. niezebranie i niezapoznanie się z pracami egzaminacyjnymi innych osób (oraz ich uzasadnieniami do oceny), które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego w zakresie praw karnego, w szczególności tymi, które zostały ocenione na oceną dostateczną, a których prace zostały sporządzone w sposób tożsamy lub podobny w zakresie sporządzonej apelacji do skarżącego, mając na względzie najistotniejsze kryteria ocen uwzględnione w art. 364 ust. 5 oraz 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

b) art. 8 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez: - niedokładne wyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego; - załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego; - nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności; - zbyt ogólnikowe odniesienie się do zarzutów skarżącego i brak pełnej argumentacji prawnej uzasadniającej przedstawione stanowisko,

c) art. 10 § 1 K.p.a poprzez brak zapewnienia czynnego udziału strony skarżącej w prowadzonym postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Jednocześnie, mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a., skarżący wniósł o dokonanie oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które wiązać będą organ.

Skarżący wniósł także o: - rozpoznanie niniejszej sprawy również pod nieobecność skarżącego; - przeprowadzanie dowodów z dokumentów zgłoszonych przez skarżącego; - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, oraz - przeprowadzenie dowodu z akt egzaminacyjnych z zakresu prawa karnego osób, które uzyskały wynik dostateczny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 29 czerwca - 2 lipca 2010 r. w celu ustalenia zasad i kryteriów wystawienia oceny dostatecznej w oparciu o art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, porównania prac formalnie i ewentualnie merytorycznie pod względem najistotniejszych zarzutów apelacji z pracą skarżącego i ustalenie czy w świetle ocenianych prac i ich uzasadnień do oceny dostatecznej, skarżący również uzyskałby ocenę dostateczną. Z uwagi na fakt, iż podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest w zasadzie cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji, a Sąd może dopuścić przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli w jego ocenie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, skarżący wniósł o porównanie pracy skarżącego z pracami egzaminacyjnymi osób, które zdawały egzamin radcowski w Komisji Egzaminacyjnej I stopnia w L. i O.. Z pewnością nie wpłynie to na nadmierne przedłużenie postępowania w sprawie, a uzupełniające postępowanie dowodowe umożliwi Sądowi skonfrontowanie z dokumentami prawidłowości ustaleń dokonanych w toku postępowania na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.

Rozwijając w uzasadnieniu podniesione zarzuty skarżący przede wszystkim raz jeszcze podniósł, że z literalnego brzmienia art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych wynika wprost, iż egzamin z prawa karnego polegał w przedmiotowej sprawie przede wszystkim na rozstrzygnięciu przez zdającego czy zachodzą w danej sprawie podstawy do sporządzenia apelacji w imieniu klienta czy ewentualnie stwierdzeniu, iż brak jest takich podstaw i sporządzeniu opinii prawnej uzasadniającej takie stanowisko w sprawie. Już samo prawidłowe rozstrzygnięcie powyższej kwestii (co miało miejsce w niniejszej sprawie) przy założeniu, że apelacja nie podlegałaby odrzuceniu, w świetle powołanego przepisu ustawy, stanowiło o zasadności wystawienia oceny dostatecznej zdającemu.

Natomiast na wyższą ocenę sporządzonej pracy (skala ocen mieści się w granicach oceny niedostatecznej i celującej) wpływały jedynie ustalenia dokonane w oparciu o art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, a więc zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Mając zatem na względzie fakt, iż skarżący rozwiązał zadanie z zakresu prawa karnego i sporządził apelację, która pod względem formalnym nie podlegałaby odrzuceniu, brak było podstaw prawnych, jak i faktycznych, do wystawienia oceny niedostatecznej.

Skarżący podkreślił, że w jego ocenie prace sporządzone przez innych zdających nie zawierały najistotniejszych elementów (zarzutów), które były ujęte w pracy skarżącego, a mimo tego oceniane były na ocenę pozytywną. Oczywiście, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie była zainteresowana przeprowadzeniem postępowania dowodowego w postaci zapoznania się z pracami i uzasadnieniami innych prac i orzekała na podstawie opinii jednego z członków Komisji, który oceniał prace według własnego uznania, nie mając rozeznania w zasadach oceniania prac przez inne Komisje Egzaminacyjne I stopnia, a zwłaszcza te, które stosowały wspomnianą przez skarżącego literalną interpretacje art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych.

Skarżący podniósł również zarzut naruszenia fundamentalnej dla polskiego porządku prawnego zasady równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej. Zasady te wprawdzie nie zostały wyrażone wprost odrębnie w przepisach prawa materialnego i postępowania administracyjnego, wynikają jednak z art. 2, 7 i 45 Konstytucji i jak każda zasada konstytucyjna muszą być przestrzegane na gruncie wszystkich dziedzin prawa polskiego. Z zasad tych wynika, że w takim samym stanie faktycznym, bądź podobnym, nie mającym istotnych różnic, powinny zapadać decyzje administracyjne tej samej treści. Niestety, w przedmiotowym stanie faktycznym z uwagi na brak wypracowania jednolitego chociażby podstawowego wiążącego wzorca oceniania prac egzaminacyjnych, czyli określenia w jakich sytuacja praca winna zostać oceniona na co najmniej ocenę dostateczną (co zostało uczynione podczas egzaminu radcowskiego w 2009 r.) zdarzało się, czy wręcz było nagminne, że prace sporządzone nie tylko z zakresu prawa karnego, ale również z pozostałych dziedzin prawa np. cywilnego, oceniane były w takim samym stanie faktycznym i prawnym lub podobnym zupełnie odmiennie, w granicach oceny niedostatecznej do oceny nawet dobrej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, która nie zapoznała się z zasadami ocenia prac Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, wprowadziła przy ocenianiu prac niejednolite kryterium ich opiniowania i oceniania, co z kolei spowodowało naruszenie podstawowych zasad państwa prawa, a więc zasady sprawiedliwości i równości wobec prawa oraz obowiązku rozstrzygania spraw administracyjnych w ten sam sposób. Potwierdzeniem powyższego są informacje uzyskane za pośrednictwem Internetu - forum prawne aplikantów -http://forumprawne.org/forum-mlodych-prawnikow/112054-egzamin- radcowski-2010-a.html, gdzie zdający przedstawiali treść sporządzonych prac, podniesione zarzuty i merytoryczne rozstrzygnięcia oraz odmienne oceny poszczególnych Komisji Egzaminacyjnych I stopnia przy tych samych czy podobnych rozwiązaniach prac, w tym oczywiście z zakresu prawa karnego.

Komisje Egzaminacyjne nie miały jednolitego systemu oceniania prac, a prace były oceniane wg przekonania i doświadczenia życiowego członka Komisji Egzaminacyjnej wystawiającego ocenę cząstkową. Uznaniowość oceniania prac spowodowała, że jedne Komisje były bardziej liberalne od innych Komisji, co z kolei rzutowało na istotną rozbieżność przy ocenianiu prac i nierównym traktowaniu osób które przystąpiły do egzaminu radcowskiego.

Dalej skarżący stwierdził, iż głównym zadaniem egzaminatora w przypadku uznania, iż praca nie zasługuje na ocenę wyższą niż ocena dostateczna powinno być (co niektórzy egzaminatorzy czynili) ustalenie, czy sporządzona przez zdającego apelacja zgodnie z art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych zostałaby rozpatrzona przez Sąd Okręgowy i miałby jakiekolwiek szansę na pozytywne rozpatrzenie. Tylko takie kryterium w świetle powołanych przepisów stanowić powinno ocenę pracy zdającego w zakresie oceny dostatecznej i niedostatecznej jako tej spełniającej minimalne kryteria wystawienia oceny dostatecznej. W ocenie skarżącego, zaistniały zatem w rozpatrywanej sprawie przesłanki pozwalające na stwierdzenie, że skarżący rozwiązał zadanie z zakresu prawa karnego co do zasady prawidłowo, gdyż apelacja winna być rozpatrzona przez Sąd Okręgowy.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 8 oraz art. 107 § 3 K.p.a. skarżący stwierdził, iż strona przeciwna nie wskazała w uzasadnianiu swojej uchwały z jakich głównych i konkretnych powodów wynika, iż praca zdającego wina być i została oceniona na ocenę niedostateczną, jakie okoliczności sprawy spowodowały, że nie ustosunkowano się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, nie przedstawiono pełnej argumentacji prawnej uzasadniającej przedstawione stanowisko, nie wyjaśniając przy tym dokładnego stanu faktycznego jak i prawnego sprawy.

Skarżący zaznaczył również, że sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 8 K.p.a., jest też nieuzasadnione zaskakiwanie obywateli nowymi rozwiązaniami prawnymi, bez stworzenia im niezbędnej możliwości dostosowania ich działań do nowego systemu prawnego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący w latach [...]-[...] odbył 3,5 letnią aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w T. W czasie trwania aplikacji, na trzecim lub czwartym roku aplikacji, uzyskał wiadomość o zmianie formy egzaminu radcowskiego, który przeprowadzony miał być na nowych zasadach określonych w ustawie. Nadto komisja do spraw ułożenia pytań egzaminacyjnych na egzamin radcowski w sposób nieuzasadniony i zaskakujący ułożyła zadanie z zakresu prawa karnego w oparciu o uprawnienia jakie przyznał ustawodawca radcy prawnemu z dniem 8 czerwca 2010 r. w związku ze zmianą przepisu art. 88 kodeksu postępowania karnego. Dopiero zatem od dnia 8 czerwca 2010 r., jako radca prawny skarżący był uprawniony do występowania w roli pełnomocnika procesowego klienta reprezentowanego w zadaniu z zakresu prawa karnego. Egzamin radcowski rozpoczął się w dniu [...] czerwca 2010 r., a więc 21 dni od dnia wprowadzonej nowelizacji.

Natomiast w związku z zarzutem naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. skarżący podkreślił, że brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie - uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek określony w art. 10 § 1 utrzymanie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w mocy.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego wniosła o jej oddalenie.

W pierwszej kolejności, odnosząc się do treści skargi Komisja wskazała, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy. Bezzasadny jest w związku z tym wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodów z innych prac egzaminacyjnych czy też wpisów na forum internetowym, albowiem badanie prac innych zdających, jak również uzasadnień ocen innych zdających stanowiłoby wyjście poza jej granice.

Wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z akt egzaminacyjnych, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w celu ich porównania pod kątem formalnym i merytorycznym jest również sprzeczny z założeniami art. 106 § 3, 133 § 1 zdanie pierwsze i 134 § 1 p.p.s.a. Po pierwsze, o "istotnych wątpliwościach" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. można mówić tylko wówczas, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione I (wyrok NSA z 21 lipca 2006 r. I OSK 9/06), tymczasem w ocenie Komisji II stopnia stan faktyczny przedmiotowej sprawy jest wyjaśniony należycie i całkowicie. Po drugie, nie ulega wątpliwości, że zakres kognicji sądu administracyjnego, ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu, i wyłącza możliwość czynienia przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy, tym bardziej w wypadku decyzji uznaniowych, którymi i są uchwały w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją, a do tego właśnie zmierzają wnioski dowodowe skarżącego. Celem postępowania sądowo-administracyjnego nie jest bowiem ponownie ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej (NSA w wyroku z 6 października 2005 r. II GSK 164/05), lecz zbadanie, czy ustalenia dokonane przez organy administracyjne, których akty zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z 23 stycznia 2007 r. II FSK 72/06). Zgłoszone przez skarżącego wnioski dowodowe nie zasługują wobec powyższego na uwzględnienie i powinny zostać oddalone.

Polemizując z zarzutami skargi pełnomocnik Komisji zwrócił w dalszej kolejności uwagę, iż każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2008 r. VI SA/Wa 1717/07). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy K.p.a.).

Sama jednakże okoliczność różnicowania się ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest i będzie rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac zdającego.

Zarzut naruszenia art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych jest nietrafny również z tego powodu, że nie ma przesłanek do stwierdzenia, iż egzaminatorzy nie zastosowali 6-stopniowej skali ocen, skoro wszystkie oceny prac sporządzonych przez skarżącego mieszczą się w tej skali. Nie doszło również do naruszenia tego przepisu - wbrew stanowisku skarżącego - bowiem przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów (jak można wywieść z treści zarzutu) obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nietraktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca większą wagę przykłada w tym wypadku do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy każdego zdającego. Z tego powodu zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7, i 45 Konstytucji nie jest usprawiedliwiony.

Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne (Jan Zimmermann, op. cit., s. 371). Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r. II SA/Łd 852/07).

Sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, dokonywana w myśl art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych pod względem zgodności z prawem, sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i powinna przebiegać w trzech płaszczyznach: a) oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym, b) dochowania wymaganej prawem procedury, c) respektowania reguł kompetencji (wyrok NSA z 26 stycznia 2006 r. I GSK 1421/05). Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, lecz nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Jednoznacznie w tej mierze wypowiedział się WSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2007 r. V SA/Wa 187/07 stwierdzając, że "Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu". Puentując, w rozpatrywanej sprawie Sąd nie może wystawiać ocen cząstkowych, czego w istocie rzeczy domaga się skarżący.

Odnosząc się w kontekście powyższego do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało mieć istotny wpływ na wynik sprawy, pełnomocnik Komisji stwierdził, że brak pouczenia o prawie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym nie wpłynął w istotny sposób na wynik sprawy. Wskazuje na to chociażby analiza odwołania zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, czy też treść złożonej przez niego skargi, które dowodzą, iż zdający mógł i zapoznał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. nie jest zatem usprawiedliwiony.

W ocenie Komisji II stopnia nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 7 w zw. z art. 77 i 136 K.p.a. poprzez niezebranie i niezapoznanie się z pracami egzaminacyjnymi osób, które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego. Ponieważ każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną, jest ona rozpatrywana każdorazowo indywidualnie w oparciu o ustawowe kryteria oceny prac zdających zawarte w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Do kryteriów tych, co godne jest podkreślenia, nie należy analiza ocen uzyskanych przez innych zdających. Egzamin radcowski ma na celu sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu wskazanych w ustawie dziedzin prawa, a środkiem do osiągnięcia tego celu jest analiza sporządzonych przez zdającego prac pod względem zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Tymi kryteriami, jednolitymi w skali całego kraju, kierowały się również w przedmiotowej sprawie organy administracyjne.

W ocenie Komisji II stopnia uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy, pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia wobec czego bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 8 i 107 § 3 K.p.a.

Zauważenia wymaga, iż skarżący nie prowadzi polemiki z argumentacją Komisji II stopnia w części dotyczącej zadania z prawa karnego, która w sposób jasny i precyzyjny wskazuje na braki sporządzonej przez skarżącego apelacji.

Podtrzymując swoje stanowisko w zakresie uchybień pracy skarżącego w zadaniu z prawa karnego, w ocenie Komisji II stopnia w/w braki sporządzonej przez skarżącego apelacji są na tyle istotne, że nie pozwalały na wystawienie oceny pozytywnej. Organ II instancji stoi na stanowisku, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligującą zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa karnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie.

Z przytoczonych powyżej względów pełnomocnik Komisji stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów, wobec czego skarga zdającego nie zasługuje na uwzględnienie.

Ustosunkowując się – w kolejnym piśmie procesowym - do odpowiedzi na skargę Komisji skarżący stwierdził, iż nie jest dopuszczalne w państwie prawa, aby organy administracji publicznej w sposób dowolny i swobodny wydawały różne decyzje administracyjne mimo podobnego, jak nie identycznego stanu faktycznego i prawnego, w tych samych sprawach. Takie uprawnienie organu dawałoby nieograniczoną władzę uznaniową. Skarżący nie zgodził się z opinią strony przeciwnej, iż "przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen" dopuszczając tym samym tak daleką indywidualizację w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a., o której mówi strona przeciwna. Powodowałoby to w istocie brak przestrzegania podstawowych zasad konstytucyjnych, jak równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej oraz szeregu innych zasad postępowania administracyjnego, z których to wynika, że w takim samym stanie faktycznym, bądź podobnym nie mającym istotnych różnic, powinny zapadać decyzje administracyjne tej samej treści.

W ocenie skarżącego, wbrew twierdzeniu strony przeciwnej, uchwała w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego. Art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych nie daje żadnych podstaw do wywodzenia tezy o uznaniowości uchwały Komisji II stopnia. Według skarżącego, w doktrynie jednoznacznie przekreśla się możliwość przyznania konkretnej decyzji cechy decyzji uznaniowej tylko na podstawie faktu, iż przepis, na podstawie którego ten akt administracyjny indywidualny został wydany, zawierał pojęcia nieostre. W przypadku stosowania pojęć nieostrych, rola organu sprowadza się do wnikliwego zinterpretowania pojęcia nieostrego, a nie dowolnego kształtowania rozstrzygnięcia. Nawet w przypadku założenia, iż organ administracji uprawniony był do uznaniowego rozstrzygnięcia, to szczególnym jego obowiązkiem było dokładne zbadanie i rozważenie okoliczności indywidualnych danej sprawy w celu jej prawidłowego i optymalnego rozstrzygnięcia. Luz decyzyjny, z którego skorzystał organ, związany z oceną stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, w sposób rażący wyszedł poza dopuszczalne granice uznaniowości, oceniając pracę w sposób dowolny, bez uwzględnienia kryteriów ustawowych, które zobowiązany był obligatoryjnie przestrzegać. Jeśli przyznanie uprawnienia lub nałożone obowiązki prawodawca pozostawił uznaniu organu, określając jednak kryteria ocenne, którymi ma się kierować organ administracji, na Sądzie spoczywa obowiązek kontroli m.in. zgodności ustaleń dokonanych przez organ ze wskazanymi kryteriami ich zastosowania w sprawie. Ponadto nie wyjaśnianie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nie uzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

Wbrew twierdzeniu strony przeciwnej, decyzje administracyjne oparte na uznaniu podlegają szczególnej kontroli sądu administracyjnego. Sąd powinien zbadać, czy organ nie przekroczył bądź nie nadużył granicy uznania, działając wbrew celowi uznania, czy nie naruszył podstawowych praw obywatela (człowieka), gwarantowanych przepisami konstytucji, jak np. zasady równości wobec prawa.

W dalszej części pisma skarżący ustosunkował się do twierdzenia strony przeciwnej, iż nie prowadzi polemiki z argumentacją Komisji II stopnia w części dotyczącej zadania z prawa karnego i przedstawi merytoryczne zarzuty co do samej treści podjętej uchwały.

Skarżący stwierdził, że merytoryczne uzasadnienie uchwały Komisji II stopnia w zakresie uzasadniającym stwierdzenie, iż niedostateczna ocena z zakresu prawa karnego jest uzasadniona, zajmuje Komisji II stopnia w rzeczywistości jedynie 1,5 strony (od drugiej części strony 6 do strony 7). Od strony 4 do drugiej części strony 6 przytacza jedynie zarzuty Komisji I stopnia i następnie twierdzenia skarżącego w odwołaniu od uchwały. Komisja w sposób lakoniczny, praktycznie bezzasadny, nie stosując jednolitych kryteriów oceniania prac i kryteriów ustawowych określonych w art. 364 ust. 1 i art. 36 ust. 2 ustawy o radcach prawnych na 1,5 stronicowym uzasadnieniu stwierdza jedynie, iż określone zarzuty przedstawione przez egzaminatorów są zasadne i w zasadzie nie wymaga to dalszego uzasadnienia. Odnosząc się jednak bezpośrednio do tegoż uzasadnienia Komisja II stopnia stwierdza, że niedopuszczalnym było postawienie jednocześnie dwóch zarzutów (jak to skarżący zrobił w apelacji), tj. obrazy przepisów prawa materialnego i błędu w ustaleniach faktycznych, gdyż jedynie słusznym zarzutem był zarzut błędu w ustaleniach faktycznych. Tego typu jednoczesne zarzuty zdaniem komisji dyskwalifikowały pracę.

Według skarżącego, nie jest prawdą, iż podniesione jednoczesne zarzuty obrazy przepisów prawa materialnego i błędu w ustaleniach faktycznych dyskwalifikowały pracę zdającego w ocenach Komisji egzaminacyjnych I stopnia. Jest to najwyżej drobne uchybienie nie wpływające na skuteczność sporządzonej apelacji. Nawet w przypadku wypracowania jednolitego kryterium oceniania prac, z uwagi na art. 433 § 2 k.p.k., w świetle którego Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczy, a więc zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i błędu w ustaleniach faktycznych, który podniósł skarżący, Sąd zmuszony byłby tą kwestią się zająć uznając zarzut za zasadny. Apelacja byłaby zatem skuteczna i rozwiązane zadanie należałoby uznać za prawidłowe.

Kolejnym przykładem w dowolności uznania i nie przestrzegania kryteriów oceniania prac jest kwestia poruszanego wcześniej pomocnictwa i współsprawstwa. W uzasadnieniu uchwały Komisji II instancji stwierdzono jedynie, iż należało zastosować konstrukcję z art. 18 § 3 k.k. (współsprawstwo) a nie z art. 18 § 1 k.k. (pomocnictwo). Brak tu pełnego, jasnego uzasadnienia potwierdzającego formułowaną tezę, co z pewnością wynika z faktu, iż nie jest to kwestia jednoznaczna nie tylko dla doktryny ale również dla egzaminatorów (tu skarżący odwołał się do poglądów doktryny).

Mając zatem na względzie fakt, iż w sporządzonej pracy z zakresu prawa karnego zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie były trafne i uzasadnione, a ewentualne nieprecyzyjne sformułowanie przez skarżącego wniosków czy zarzutów odwoławczych nie ma skutku niweczącego dla obrony interesów pokrzywdzonego przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uznać należy, iż apelacja sporządzona przez skarżącego odniosłaby przewidziany skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, tym samym zdający rozwiązał zadanie z zakresu prawa karnego prawidłowo w świetle art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych.

Reasumując skarżący stwierdził, iż praca skarżącego z zakresu prawa karnego została oceniona nieprawidłowo, w sposób dowolny oraz odmienny od prac innych zdających.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga zdającego na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] października 2010 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości, z siedzibą w B., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, którą stwierdzono, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zdający zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 364 ust. 5 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7 Konstytucji RP, a także w zw. z w zw. z art. 2 i 45 Konstytucji, utożsamianych przez skarżącego z szeroko rozumianymi zasadami równości obywateli wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej, jak również art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych. W następnej kolejności skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały – w ocenie skarżącego - istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 i 136 K.p.a., art. 8 oraz art. 107 § 3 K.p.a., a także art. 10 § 1 K.p.a.

Zgodnie z zasadami orzekania stosowanymi w sądownictwie administracyjnym, Sąd w pierwszej kolejności rozpatrzył podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, następnie – zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP, a w dalszej kolejności zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego.

Sąd w tym składzie uważa, że Komisja II stopnia prawidłowo określiła – jako punkt wyjścia – rozróżnienie i zakres obowiązywania przepisów regulujących postępowanie przed Komisją. Prawidłowo ustalono zatem zakres obowiązywania ustawy o radcach prawnych i przepisów wykonawczych do ustawy w kwestiach bezpośrednio w nich uregulowanych oraz "stosowanych odpowiednio" przepisów K.p.a. Komisja trafnie uznała, że jej obowiązkiem, zgodnie z art. 7, art. 15 oraz art. 138 K.p.a., jest ponowne rozpatrzenie w jej całokształcie, nie sprowadzające się wyłącznie do kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji.

Pierwszy, podstawowy zarzut skarżącego, odnoszący się do naruszenia przepisów postępowania, które – w jego ocenie - miało istotny wpływ na wynik sprawy, sprowadzał się do zarzutu naruszenia art. 7, 77 i 136 K.p.a. Naruszenie to polegać miało "... przede wszystkim na nie zebraniu i nie zapoznaniu się z pracami egzaminacyjnymi innych osób, (oraz ich uzasadnieniami do oceny), które uzyskały wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego w zakresie prawa karnego - w szczególności tymi, które zostały ocenione na oceną dostateczną, a których prace zostały sporządzone w sposób tożsamy lub podobny w zakresie sporządzonej apelacji do skarżącego, mając na względzie najistotniejsze kryteria ocen uwzględnione w art. 364 ust. 5 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych." W związku z tym zarzutem skarżący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd "...dowodu z akt egzaminacyjnych z zakresu prawa karnego osób, które uzyskały wynik dostateczny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r. w celu ustalenia zasad i kryteriów wystawienia oceny dostatecznej w oparciu o art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, porównania prac formalnie i ewentualnie merytorycznie pod względem najistotniejszych zarzutów apelacji z pracą skarżącego i ustalenie czy w świetle ocenianych prac i ich uzasadnień do oceny dostatecznej, skarżący również uzyskałby ocenę dostateczną." W ocenie skarżącego, takie "...uzupełniające postępowanie dowodowe umożliwi Sądowi skonfrontowanie z dokumentami prawidłowości ustaleń dokonanych w toku postępowania na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy."

Zauważyć należy, że z powyższym zarzutem i zgłoszonymi wnioskami dowodowymi skarżący – opierając się na informacjach uzyskanych za pośrednictwem Internetu - połączył stwierdzenia o charakterze ogólnym, dotyczące sposobu działania (trybu procedowania i oceniania prac) komisji egzaminacyjnych. I tak, wedle skarżącego, "Komisja Egzaminacyjna II stopnia, która nie zapoznała się z zasadami ocenia prac Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, wprowadziła przy ocenianiu prac niejednolite kryterium ich opiniowania i oceniania...". Według skarżącego, "Komisje Egzaminacyjne nie miały jednolitego systemu oceniania prac, a prace były oceniane wg przekonania i doświadczenia życiowego członka Komisji Egzaminacyjnej wystawiającego ocenę cząstkową. Uznaniowość oceniania prac spowodowała, że jedne Komisje były bardziej liberalne od innych Komisji, co z kolei rzutowało na istotną rozbieżność przy ocenianiu prac i nierównym traktowaniu osób które przystąpiły do egzaminu radcowskiego."

Oceniając przedstawione zarzuty i związane z nimi wnioski dowodowe Sąd przede wszystkim podzielił twierdzenie pełnomocnika Komisji, że przedmiotem kontrolowanego postępowania była indywidualna sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego konkretnego zdającego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych mającymi charakter decyzji administracyjnych. Jest to sprawa indywidualna w rozumieniu art. 1 pkt 1 K.p.a., zakończona uchwałą Komisji odwoławczej, podlegającej kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 p.p.s.a.

Inaczej mówiąc, przedmiotem kontrolowanego postępowania nie był system oceniania prac z zakresu prawa karnego osób, które uzyskały wynik dostateczny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...] czerwca - [...] lipca 2010 r. w celu ustalenia zasad i kryteriów wystawienia oceny dostatecznej, zwłaszcza z punktu widzenia stopnia jednolitości tego systemu, ale ocena pracy indywidualnie oznaczonego zdającego z tego zakresu.

Ani z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), ani z reguł zbierania i oceny dowodów (art. 77 K.p.a.), ani też z możliwości uzupełnienia dowodów (art. 136 K.p.a.) nie wynika - i nie może z założenia wynikać – obowiązek rozpatrzenia sprawy porównawczo, na tle innych spraw tego rodzaju, gdyż zwłaszcza w przypadku ustalenia wyników egzaminów na podstawie materiałów z Internetu trudno ustalić ich jednorodzajowość, a ponadto powołane przepisy z założenia odnoszą się do sprawy administracyjnej, a więc oceny konkretnej pracy indywidualnie oznaczonego zdającego. Ma zatem rację pełnomocnik Komisji stwierdzając, że organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, są związane granicami tej sprawy i nie wykraczają poza jej granice.

Natomiast wątpliwości Sądu budzi stwierdzenie pełnomocnika Komisji, iż "Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie." Kategoryczność tego twierdzenia w zasadzie wyłącza możliwość zgłoszenia zarzutu – zgłoszonego również przez skarżącego w rozpatrywanej sprawie w związku z zarzutami procesowymi – naruszenia konstytucyjnej zasady równości, którą Sąd wiąże, inaczej niż skarżący, przede wszystkim z naruszeniem art. 32 Konstytucji RP. W ocenie Sądu, również w sprawach ustalenia wyników egzaminów radcowskich nie można a priori wykluczyć możliwości zarzucenia przez skarżącego komisjom egzaminacyjnym naruszenia tej zasady. Zarzut ten, zwykle przecież obwarowany szeregiem zastrzeżeń, wymaga zwłaszcza w sprawach ustalenia wyników egzaminu precyzyjnego udokumentowania – tak co do podobieństwa pracy (w zakresie stanu faktycznego i prawnego), jej oceny oraz wskazania różnicy ocen w odniesieniu do konkretnych, imiennie oznaczonych zdających. Tutaj z całą pewnością nie wystarczy odwołanie się do głosów podniesionych na odpowiednim forum internetowym, nawet w odniesieniu do konkretnych Komisji Egzaminacyjnych I stopnia (w L. i O.) i traktowanie tegoż jako zgłoszenia wniosku dowodowego. Nie wystarczy też ogólnikowy zarzut większej lub mniejszej liberalności ocen konkretnych komisji, zawsze przecież obarczony subiektywizmem. W ocenie Sądu, ciężar dowodu przy zarzucie naruszenia konstytucyjnej zasady równości przy ustalaniu wyników egzaminu radcowskiego obciąża – we wskazanym wyżej zakresie – zdającego.

Natomiast Sąd przychylił się do zgłoszonego na rozprawie wniosku pełnomocnika Komisji o oddalenie wniosków dowodowych skarżącego, podzielając w tym zakresie ocenę organu i uznając, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., że stan faktyczny sprawy został wystarczająco wyjaśniony i nie wymaga przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów.

Kolejny zarzut procesowy zgłoszony przez skarżącego dotyczy naruszenia art. 8 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Sąd nie podziela tego zarzutu uważając, że stan faktyczny i prawny sprawy został wyjaśniony należycie, bez potrzeby sięgania do danych porównawczych zamieszczonych na stosownej stronie internetowej (z powodów wyżej podanych), a organ orzekający w sprawie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego i wyraźnie określił przyczyny, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

Sąd przypomina, o czym już była mowa na wstępie, że szczegółowe – i szczególne - zasady procedowania Komisji odwoławczej, oceniania kandydatów oraz podejmowania uchwał Komisji określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, a w szczególności § 5 tego rozporządzenia. Z ust. 2 pkt 1 tego przepisu wynika, że Przewodniczący komisji odwoławczej rozdziela pracę pomiędzy siebie i członków komisji odwoławczej, wskazując osobę odpowiedzialną za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania lub zakres pracy pisemnej z zadania z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego podlegającej ocenie w trybie art. 365 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem, a także zapewnienie możliwie równego rozdziału prac. Nadto, zgodnie z pkt 2 Przewodniczący wskazuje członka komisji odwoławczej lub członków komisji odwoławczej, którzy referują daną sprawę komisji odwoławczej. Zgodnie z ust. 3 rozporządzenia, Przewodniczący lub wyznaczony w sposób wskazany wyżej członek komisji odwoławczej sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Stanowisko Komisji uzgadniane jest i przyjmowane w drodze jawnego głosowania. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z przedstawionymi zasadami funkcjonowania Komisji, opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu zdającego jest sporządzana przez wyznaczonych członków Komisji, ale jej przyjęcie – połączone wszak z oceną tych opinii – dokonuje się w dwukrotnym głosowaniu, poprzedzonym dyskusją, Komisji w pełnym składzie. Potwierdza to m.in. protokół z posiedzenia Komisji odwoławczej z dnia [...] października 2010 r., na którym Komisja, w oparciu o opinie wyznaczonych referentów, jednogłośnie opowiedziała się (por. str. 24) za podwyższeniem oceny uzyskanej przez zdającego z pracy pisemnej z zakresu prawa gospodarczego na ocenę dostateczną i tak samo jednogłośnie opowiedziała się za niepodwyższaniem oceny uzyskanej przez zdającego z pracy pisemnej z zakresu prawa karnego.

Przy tym trybie procedowania Komisji pominięcie jakichkolwiek zarzutów zdającego jest mało prawdopodobne.

Sąd nie podziela również oceny skarżącego dotyczącej wprowadzenia do egzaminu radcowskiego pracy z zakresu prawa karnego, gdyż: 1) możliwość ta była powszechnie dyskutowana już wcześniej w środowisku, 2) poszerza ona możliwości zawodowe radców prawnych, oraz 3) jak przyznaje sam skarżący – została wprowadzona we właściwym trybie, przez odpowiedni przepis prawny. W tej sytuacji zarzut zbyt późnego wprowadzenia tej zmiany nie ma znaczenia prawnego.

Ostatni zarzut procesowy skarżącego, dotyczący naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. sprowadza się w istocie do stwierdzenia, iż w aktach sprawy brak końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym jej prawie. Z całego postępowania, odwołania i skargi wynika jednak, że skarżący dogłębnie zapoznał się ze wszystkimi aktami sprawy. W tym stanie rzeczy trudno uznać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do zgłoszonych przez stronę skarżącą zarzutów naruszenia konstytucyjnych zasad równości wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej należy odwołać się do zgłoszonych już wcześniej uwag Sądu w tej kwestii. I tak, nie wydaje się, by zarzuty te można było uzasadnić brakiem porównania pracy skarżącego z zakresu prawa karnego z pracami innych zdających – tym bardziej, że skarżący nie odniósł swoich zarzutów do konkretnie określonych prac innych, imiennie oznaczonych zdających, lecz odwołał się do opinii wyrażonych na określonym forum internetowym. W ten sposób skarżący próbował przerzucić ciężar dowodu w zakresie zgłoszonych zarzutów na Komisję odwoławczą, której żaden przepis nie nakazuje porównywania prac zdającego z pracami innych zdających – i to na etapie przeprowadzonego egzaminu, objętego właściwością Komisji I stopnia. Należy przy tym zauważyć, że stwierdzenie podobieństwa prac – i zróżnicowania ich oceny, bo o to wszak chodzi zdającemu – jest w przypadku apelacji czynnością złożoną, bo wbrew twierdzeniom skarżącego idzie tu nie tylko o podobieństwo środka odwoławczego – tak w zakresie treści, jak i formy – lecz również o podobieństwo zgłoszonych zarzutów i sposobu ich załatwienia. Nie ulega jednak wątpliwości, że gdyby skarżący poparł swoje zarzuty odpowiednią egzemplifikacją, a nie tylko ogólnym odwołaniem się do określonej strony internetowej, Komisja odwoławcza miałaby obowiązek odniesienia się do tak sformułowanych zarzutów. Stawiając zarzut naruszenia konstytucyjnych zasad równości wobec prawa oraz sprawiedliwości społecznej nie wystarczy bowiem odwołać się do ocen ogólnych, lecz należy zarzuty te skonkretyzować (zindywidualizować). Ciężar dowodu obciąża podmiot, który taki zarzut stawia. Bez indywidualizacji tych zarzutów może być mowa – jak stwierdził pełnomocnik Komisji – o samej zasadzie porównywalności (a ściślej – nieporównywalności) prac egzaminacyjnych składających się na egzamin radcowski.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych, należy zauważyć, że przepis ten ma następujące brzmienie:

"5. Druga część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny."

Powyższy przepis dotyczy zadania z zakresu prawa karnego. Rozwiązanie tego zadania polega (w tej redakcji: może polegać) na: 1) przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, 2) w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z przepisu tego w żaden sposób, przy pomocy jakiejkolwiek wykładni nie wynika, że trafny wybór jednego z możliwych rozwiązań – w rozpatrywanym przypadku: przygotowanie apelacji, jest wystarczające do uzyskania oceny dostatecznej. Skarżący idzie co prawda dalej i mówi o przygotowaniu prawidłowej apelacji, ale, po pierwsze, wykracza to poza granicę tego przepisu, po drugie zaś – to właśnie prawidłowość sporządzonej apelacji jest przedmiotem oceny Komisji odwoławczej. Oczywiście, w rozpatrywanej sprawie uznanie, że brak jest podstaw do wniesienia apelacji, dyskwalifikowałoby zdającego. Nie oznacza to jednak, że samo sporządzenie apelacji gwarantuje uzyskanie oceny dostatecznej.

Inaczej mówiąc, Sąd nie podziela zarzutu naruszenia z przedstawionego powodu art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych.

Kolejny zarzut skarżącego dotyczy naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 7 Konstytucji, a w szczególności konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i zasady sprawiedliwości społecznej.

Wspomniany przepis ustawy o radcach prawnych ma następujące brzmienie:

"2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje."

Przepis ten określa: 1) kto dokonuje oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego, a więc również części z zakresu prawa karnego, 2) wymaga, by ocena ta była dokonana niezależnie od innego (drugiego) egzaminatora, 3) ustala kryteria tej oceny (choć zwrot "w szczególności" przesądza o tym, że nie jest to wyliczenie wyczerpujące), zaliczając do nich: a) zachowanie wymogów formalnych, b) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, c) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Skarżący nie neguje wyboru egzaminatorów i ich kompetencji, nie zarzuca też, że ich oceny zostały dokonane niezależnie od siebie. W odwołaniu od uchwały Komisji I instancji podnosi natomiast, że dwie oceny cząstkowe są wewnętrznie sprzeczne, nie zachowują zasady logicznego, spójnego oraz jasnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej. W ocenie skarżącego, zarzuty egzaminujących stanowią również o wadliwej interpretacji art. 364 ust. 1, 5 i 7 ustawy o radcach prawnych, ponieważ już samo sporządzenie z zakresu prawa karnego formalnie prawidłowej i dopuszczalnej apelacji uzasadnia wystawienie oceny dostatecznej jako tej, która potwierdza spełnienie przez aplikanta kryteriów do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odniesieniu do przedstawionego zarzutu Sąd wypowiedział się już wyżej. Tutaj natomiast, nie odnosząc się jeszcze do oceny sporządzonej apelacji należy zauważyć, że o ile ocenę pierwszego egzaminatora duża skrótowość (co przyznała sama Komisja odwoławcza), choć analiza przedstawionych w pkt. 2 uwag odnośnie zarzutu apelacji i wniosków w sposób nie nasuwający wątpliwości dowodzi niedostatecznej wiedzy zdającego w zakresie stosowanych przepisów i zasad procedury karnej, o tyle ocena drugiego egzaminatora przedstawiona jest w układzie i zgodnie z kryteriami określonymi w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Zarzuty związane - według skarżącego – z naruszeniem wskazanych zasad konstytucyjnych zostały przedstawione już wyżej.

Na zarzut naruszenia art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez niezastosowanie przez egzaminatorów 6-stopniowej skali ocen i nie wypracowanie jednolitych zasad i kryteriów ich wystawiania odpowiedział precyzyjnie pełnomocnik Komisji odwoławczej. Uznał on ten zarzut za nietrafny, jako że nie ma przesłanek do stwierdzenia, iż egzaminatorzy nie zastosowali 6-stopniowej skali ocen, skoro wszystkie oceny prac sporządzonych przez skarżącego mieszczą się w tej skali. Nie doszło również do naruszenia tego przepisu - wbrew stanowisku skarżącego - bowiem przepisy prawa nie nakładają na egzaminatorów (jak można wywieść z treści zarzutu) obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Nadto pełnomocnik organu wskazał, że istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac zdającego.

Tutaj trzeba podkreślić, że Sąd podziela pogląd pełnomocnika Komisji odwoławczej, iż uchwały komisji (obu stopni) w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego mają charakter decyzji administracyjnych wydanych w warunkach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, komisje obu instancji nie przekroczyły przy wydawaniu tych decyzji granic uznania administracyjnego i kryteriów tego uznania, określonych m.in. w przywołanym wyżej art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2. Powyższym uchwałom nie można więc zarzucić, jak to czyni skarżący, dowolnego charakteru, a już na pewno rażącego wyjścia poza granice uznania administracyjnego, poprzez pominięcie przy ich podejmowaniu kryteriów ustawowych. Zakres i cel egzaminu został bowiem ustalony zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych (art. 364 ust. 1), a przy ocenie prac wyraźnie zastosowano kryteria ustawowe (art. 365 ust. 2). Natomiast podnoszone przez skarżącego kryterium porównywalności prac nie ma ewidentnie charakteru ustawowego.

Przechodząc do merytorycznej oceny egzaminu skarżącego z zakresu prawa karnego pełnomocnik Komisji odwoławczej stwierdził, że skarżący nie prowadzi polemiki z argumentacją Komisji II stopnia w części dotyczącej zadania z prawa karnego, która w sposób jasny i precyzyjny wskazuje na braki sporządzonej przez skarżącego apelacji.

W związku z powyższym zarzutem skarżący w replice na odpowiedź organu na skargę stwierdził, że merytoryczne uzasadnienie uchwały Komisji II stopnia uzasadniające stwierdzenie, iż niedostateczna ocena z zakresu prawa karnego jest uzasadniona, zajęło Komisji II stopnia w rzeczywistości jedynie 1,5 strony. Komisja w sposób lakoniczny, praktycznie bezzasadny, nie stosując jednolitych kryteriów oceniania prac i kryteriów ustawowych określonych w art. 364 ust. 1 i art. 36 ust. 2 ustawy o radcach prawnych na 1,5 stronicowym uzasadnieniu stwierdziła jedynie, iż określone zarzuty przedstawione przez egzaminatorów są zasadne i w zasadzie nie wymaga to dalszego uzasadnienia.

Należy w związku z tym przypomnieć, że w uzasadnieniu oceny cząstkowej jeden z egzaminatorów stwierdził, że:

- wymogi formalne apelacji (pkt 1) zostały w zasadzie spełnione, ale nie wskazano, że apelacja została wniesiona na niekorzyść oskarżonego i zakresu zaskarżenia wyroku (w całości czy też w części), a przedstawione zarzuty zostały ujęte chaotycznie, z powtórzeniami, a ponadto nieprecyzyjnie wniesiono o zasądzenie od oskarżonego na rzecz oskarżyciela posiłkowego stosownych "kosztów postępowania" skoro można było domagać się jedynie zwrotu wydatków;

- co do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, to zostały one zastosowane w sposób w zasadzie poprawny, ale w kilku miejscach ich zastosowanie i interpretacja budzą zasadnicze wątpliwości, które wręcz dyskwalifikują pracę. Zdający co do czynu opisanego w pkt. 1 wyroku Sądu Rejonowego postawił błędnie zarzut obrazy prawa materialnego zamiast jedynego zarzutu jaki winien być postawiony - błędu w ustaleniach faktycznych. Egzaminator przyznał jednak, że zdający podniósł również zarzut błędu w ustaleniach faktycznych i sąd odwoławczy tą kwestią byłby zmuszony się zająć. Jako zasadniczy błąd zdającego egzaminator uznał niepostawienie jako jedynego możliwego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż wniosek o zmianę tego wyroku przez skazanie oskarżonego i wymierzenie mu za to odpowiedniej kary jest sprzeczny z zakazem z art. 454 § 1 kpk;

- jako co najmniej przedwczesny i błędnie określony został uznany wniosek dotyczący naprawienia szkody; za błędne uznano też przedstawienie poprzedzającego go zarzutu obrazy art. 46 kk;

- w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 2 zaskarżonego wyroku egzaminator uznał, że zdający błędnie postulował w pierwszej kolejności uchylenie w tej części wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż wina oskarżonego odnośnie przestępstwa zniszczenia mienia została stwierdzona i nałożono na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody, a przedstawiony zarzut rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności poprzez warunkowe zawieszenie jej wykonania winien kończyć się wnioskiem o uchylenie orzeczenia o warunkowym zawieszeniu wykonania tej kary i rozstrzygnięć z tym związanych;

- nie zakwestionowano zakreślonego oskarżonemu 3-miesięcznego terminu do naprawienia szkody orzeczonego jako środek kary na podstawie art. 46 § 1 kk;

- wywody zawarte w uzasadnieniu zostały ocenione jako powierzchowne, bez odwołania się do dowodów, orzecznictwa, poglądów doktryny;

- zdający miał na uwadze interes pokrzywdzonego, ale nie był zasadny postulat uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz nie zakwestionowano błędnie zakreślonego 3 -miesięcznego terminu do naprawienia szkody. Ponadto egzaminator stwierdził, że praca jest mało staranna, czasami chaotyczna, a język i styl budzą zastrzeżenia.

W uzasadnieniu odwołania zdający, polemizując z zarzutami egzaminatora stwierdził, że niezgodny z rzeczywistą treścią apelacji jest zarzut niewskazania, iż apelacja została wniesiona na niekorzyść oskarżonego ani też zakresu zaskarżenia wyrok sądu I instancji. Zdaniem skarżącego, na wstępie pracy wyraźnie wskazano, że "na podstawie art. 444 kpk i art 425 kpk zaskarżam powyższy wyrok na niekorzyść oskarżonego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu oraz co do winy oskarżonego".

Odnosząc się do powyższego stwierdzenia zdającego Komisja przyznała, iż spełnił on wymóg apelacji odnośnie podania zakresu apelacji, gdyż określenie, że zaskarżenie wyroku nastąpiło co do winy, zgodnie z art. 447 § 1 kpk, oznacza jego zaskarżenie w całości, a także w tym zakresie w jakim podał, iż uczynił to na niekorzyść oskarżonego, ale błędnie odniósł do kwalifikacji prawnej czynu.

Nadto skarżący stwierdził, odnosząc się do uznania za wadliwe przedstawienia odnośnie czynu opisanego w pkt. 1 wyroku zarzutu obrazy prawa materialnego jako zarzutu dodatkowego, obok zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, że winno to skutkować obniżeniem oceny sporządzonej pracy, a nie stanowić podstawy uzasadnienia do oceny niedostatecznej.

Odnosząc się do powyższego zarzutu Komisja stwierdziła oczywistą bezzasadność poglądu zdającego. Do elementarnej wiedzy z zakresu postępowania karnego należy bowiem rozróżnianie i właściwe określenie zarzutu (ów) środka odwoławczego. Takiej wiedzy nie wykazał zdający, skoro w sytuacji uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 przedstawił niedopuszczalny zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, możliwy do postawienia tylko wówczas, kiedy ustalenia faktyczne są prawidłowe, niekwestionowane. Nie można mówić o obrazie prawa materialnego w sytuacji, gdy wadliwość orzeczenia w tym zakresie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za jego postawę.

Istotnie, zdający postawił – jako drugi - zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wykazując przy tym niezrozumienie istoty czynu zarzuconego oskarżonemu, skoro uznał, iż należało zastosować konstrukcję z art. 18 § 3 kk, a nie z art. 18 § 1 kk.

Reasumując Komisja stwierdziła, iż oczywiście błędne było postawienie zarzutu obrazy przepisów prawa materialnego, gdyż w ogóle taki zarzut nie powinien być przedstawiony, natomiast przedstawienie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych i takie jego sformułowanie przez zdającego (podaje, iż zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych, przez przyjęcie, że ,.oskarżony nie brał współudziału w popełnionym przestępstwie, a tym samym z prawidłowego ustalonego stanu faktycznego wysnuł wnioski niezgodne z prawidłami logicznego rozumowania nie stosując w przedmiotowej sprawie art. 18 § 3 kk") dowodzi niezrozumienia istoty zarzutów jakie należy zgłaszać w środku odwoławczym;

W ocenie skarżącego, zawarcie w apelacji ewentualnego (przyznaje skarżący, że w pierwszej kolejności został zgłoszony wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku) wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku "wiązało Sąd odwoławczy w przypadku uznania, iż nie zachodzą podstawy do zmiany wyroku Sądu i instancji". Odnosząc się do powyższego, Komisja odwoławcza stwierdziła, że jedynym wnioskiem apelacji winno być żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nieprzedstawienie tylko tego wniosku dowodzi nieznajomości elementarnej reguły postępowania karnego określonej w art. 454 § 1 kpk.

Pisząc w odwołaniu, iż sąd odwoławczy w przypadku uznania, iż nie zachodzą podstawy do zmiany wyroku sądu I instancji "związany" byłby ewentualnym wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku skarżący wskazał, oprócz nieznajomości podstawowych przepisów procedury karnej, na niezrozumienie podstawowych gwarancji jakie przewiduje kpk dla oskarżonego.

Komisja stwierdziła też, że przedstawiając zarzut odnośnie stwierdzeń egzaminatora dotyczących czynu z art. 288 § 1 kk zdający koncentruje się na tym, czy słusznie zakwestionowano kolejność wniosków apelacji, a nie uwzględnia tego, iż wniosek o uchylenie wyroku odnośnie tego czynu w ogóle nie powinien być postawiony wobec uznania oskarżonego za winnego popełnienia tego czynu. Zdający nie przedstawił niezbędnego - mając na względzie interes osoby reprezentowanej - wniosku o zmianę orzeczenia w zakresie terminu jaki został błędnie przez sąd I instancji określony przy orzekaniu środka karnego z art. 46 § 1 kk.

Komisja zauważyła jeszcze, iż egzaminowany nie zakwestionował uwag egzaminatora co do wniosku dotyczącego kary orzeczonej za czyn z art. 288 § 1 kk i przedstawionego zarzutu

W konsekwencji Komisja stwierdziła, że zdający nie wykazał znajomości fundamentalnych zasad obowiązujących w postępowaniu karnym, a także w zakresie wyżej wskazanym odnośnie prawa karnego materialnego. Z tych względów niedostateczna ocena pracy sporządzonej przez zdającego w ramach drugiej części egzaminu jest – w cenie Komisji - merytorycznie uzasadniona.

W replice do odpowiedzi na skargę skarżący uznał, że nie jest prawdą, iż podniesione jednoczesne zarzuty obrazy przepisów prawa materialnego i błędu w ustaleniach faktycznych dyskwalifikowały pracę zdającego w ocenach Komisji egzaminacyjnych I stopnia. Jest to najwyżej drobne uchybienie nie wpływające na skuteczność sporządzonej apelacji. Nawet w przypadku wypracowania jednolitego kryterium oceniania prac, z uwagi na art. 433 § 2 k.p.k., w świetle którego Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczy, a więc zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i błędu w ustaleniach faktycznych, który podniósł skarżący, Sąd zmuszony byłby tą kwestią się zająć uznając zarzut za zasadny. Apelacja byłaby zatem skuteczna i rozwiązane zadanie należałoby uznać za prawidłowe.

Nadto skarżący wskazał – jako kolejny przykład dowolności uznania i nieprzestrzegania kryteriów oceniania prac – poruszaną wcześniej kwestię pomocnictwa i współsprawstwa. W uzasadnieniu uchwały Komisji II instancji stwierdzono jedynie, iż należało zastosować konstrukcję z art. 18 § 3 k.k.(współsprawstwo) a nie z art. 18 § 1 k.k. (pomocnictwo)

W konkluzji skarżący sformułował następujący wniosek: "Mając zatem na względzie fakt, iż w sporządzonej pracy z zakresu prawa karnego zarzuty skarżącego w najistotniejszym zakresie były trafne i uzasadnione, a ewentualne nieprecyzyjne sformułowanie przez skarżącego wniosków czy zarzutów odwoławczych nie ma skutku niweczącego dla obrony interesów pokrzywdzonego przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uznać należy, iż apelacja sporządzona przez skarżącego odniosłaby przewidziany skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku, tym samym zdający rozwiązał zadanie z zakresu prawa karnego prawidłowo w świetle art. 364 ust. 5 ustawy o radcach prawnych."

Sąd, ze względów wskazanych wyżej przez Komisję odwoławczą nie podziela tego wniosku i uważa, że ocena niedostateczna za pracę z zakresu prawa karnego została wymierzona skarżącemu zasadnie. Sąd nie uważa również, że kryterium zasadniczym (jak zdaje się uważać skarżący), odnoszącym się do egzamin radcowskiego, polegającego na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tegoż egzaminu, mającego sprawdzić jej przygotowanie do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych), jest kryterium skuteczności w rozumieniu przyjętym przez skarżącego.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.