Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2079/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2008 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia ... kwietnia 2006 r. A. M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Decyzją z dnia ... października 2006 r. nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia ... kwietnia 2006 r. A. M. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek motywując powyższe trudną sytuacją materialną związaną z brakiem dochodów. Wskazał również, że wnioskodawczyni podniosła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i z uwagi na wiek trudno jest jej znaleźć pracę. Organ I instancji podkreślił, że na wezwanie Zakładu z dnia ... kwietnia 2006 r. zainteresowana przedłożyła oświadczenie o stanie majątkowym oraz oświadczenie o nie korzystaniu z pomocy publicznej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że powyższy wniosek został odłożony do akt bez rozpoznania z uwagi na brak możliwości rozliczenia konta. Dalej organ wskazał, że pismem z dnia ... lipca 2006 r. zainteresowana wyjaśniła sytuację dotyczącą braku możliwości złożenia korekt dokumentów rozliczeniowych i zgłoszeniowych, a w datach ... lipca 2006 r., ... lipca 2006 r. oraz ... września 2006 r. ponownie zwróciła się z prośbami o umorzenie zadłużenia. Organ wskazał, że do wniosków zainteresowana dołączyła kserokopie: zaświadczenia l. z dnia ... lipca 2006 r. dotyczącego korzystania z Poradni [...], orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia ... sierpnia 2004 r., wniosku lekarza leczącego z dnia ... lipca 2003 r. stwierdzającego [...], zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2002 r. Następnie organ I instancji wskazał, że na wezwanie Zakładu z dnia ... września 2006 r. wnioskodawczyni zapoznała się z aktami sprawy dołączając dodatkowo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia ... września 2006 r. oraz zaświadczenie Miejskiego Urzędu Pracy w L. z dnia ... października 2006 r. potwierdzające fakt zarejestrowania wnioskodawczyni jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji podkreślił, że z analizy zgromadzonych w sprawie akt wynika, że zainteresowana jest współwłaścicielką samochodu oraz mieszkania spółdzielczego położonego w L., a zatem nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia , o którym mowa w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu podniesiony przez wnioskodawczynię fakt utrzymywania i korzystania z samochodu przez jej matkę oraz fakt darowizny mieszkania z prawem dożywotniego używania nie ma wpływu na ocenę powyższego warunku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że na podstawie przedłożonych przez zainteresowaną kserokopii dokumentów dotyczących m.in. jej problemów zdrowotnych nie stwierdzono okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podkreślił również, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia ... września 2006 r. wynika, że stan zdrowia kwalifikuje zainteresowaną do lekkiego stopnia niepełnosprawności i powoduje jedynie obniżenie zdolności do wykonywania pracy. Organ I instancji podkreślił, że wnioskodawczyni jest zarejestrowana jako osobą bezrobotna, istnieje zatem możliwość podjęcia przez nią pracy w przyszłości.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniesione przez zainteresowaną argumenty dotyczące niskich dochodów uzyskiwanych w okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowią przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Osoba prowadząca działalność gospodarczą jest ustawowo zobowiązana do terminowego opłacania należnych składek na poszczególne fundusze ubezpieczeniowe i w związku z tym powinna podejmować decyzję w sposób racjonalny i przemyślany oraz tak gospodarować posiadanymi środkami, aby spełniać w całości ciążące na niej zobowiązania. Organ I instancji podkreślił, że w obowiązującym porządku prawnym zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umorzenie wyjątkiem. W ocenie ZUS wnioskodawczyni nie wykazała, że w związku z prowadzoną wcześniej działalnością gospodarczą posiada zadłużenie wobec innych podmiotów, na przykład Urzędu Skarbowego. Organ podkreślił, że zainteresowana nie posiada także zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach i innych instytucjach.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych reasumując stwierdził, że na podstawie przeprowadzonej analizy całokształtu zebranego materiału dowodowego nie stwierdzono wystąpienia przesłanek zasługujących na uwzględnienie i pozytywne rozpatrzenie wniosku, gdyż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz stwierdził, że zainteresowana nie wykazała, że jej sytuacja materialna i zdrowotna ma charakter szczególny.

Pismem z dnia ... października 2006 r. A. M. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia ... listopada 2006 r. nr ... wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu organu) utrzymał mocy decyzję z dnia ... października 2006 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wnosi istotnych nowych okoliczności sprawy, a zatem nie może stanowić podstawy do zmiany poprzedniej decyzji. Prezes ZUS podkreślił, że zainteresowana jest współwłaścicielką mieszkania spółdzielczego w L., a fakt służebności dożywotniego mieszkania nie stanowi przeszkody w zabezpieczeniu należności z tytułu składek poprzez wpis do hipoteki przymusowej. Powyższe - zdaniem organu - wyklucza stwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dalej organ II instancji podkreślił, że składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni dołączyła dodatkowe dokumenty dotyczące jej sytuacji materialnej i zdrowotne, ale zdaniem organu nie wnoszą one nowych istotnych okoliczności w odniesieniu do możliwości umorzenia zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podkreślił również, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia ... września 2006 r. wynika, że stan zdrowia kwalifikuje zainteresowaną do lekkiego stopnia niepełnosprawności okresowo do ... września 2008 r. i powoduje jedynie obniżenie możliwości wykonywania pracy.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, tj. brak znajomości przepisów dotyczących obowiązku ubezpieczenia w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, problemy ze znalezieniem pracy umożliwiającej uzyskiwanie dochodów nie są wystarczającą przesłanką zasługującą na uwzględnienie i pozytywne rozpatrzenie wniosku. Organ II instancji zauważył, że wskazany przez zainteresowaną brak dochodu w świetle trudnej sytuacji gospodarczej oraz przeciętnego poziomu zamożności obywateli nie może być uznany za sytuację wyjątkową. Uznanie takiej argumentacji w świetle zasady równego traktowania płatników, obligowałoby wierzyciela do uwzględnienia wszystkich wniosków, w których zobowiązani ponoszą brak dochodów i pozostawanie bez pracy.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji podkreślił, że decyzje w sprawach o umorzenia, wydawane na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oparte są na uznaniu administracyjnym, tj. na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Podkreślił również, że nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalność, jak również ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, do których odwołują się przepisy zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia ... stycznia 2007 r. A. M. wniosła o uchylenie decyzji z ... listopada 2006 r. Skarżąca podkreśliła m.in. że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz że cały czas poszukuje pracy. Podkreśliła również, że ze względu na wiek, bezrobocie i stan zdrowia nie może dostać pracy. Zdaniem strony skarżącej jej sytuacja jest dramatyczna, gdyż jest osobą samotną i nie może liczyć na pomoc rodziny. A. M. podkreśliła, że nie posiada majątku, który mogłaby spieniężyć. W ocenie skarżącej jej sytuacja wskazuje, iż spełnia warunki określone w § 3 ust. 1 pk 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Wyrokiem z dnia ... grudnia 2007r. wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 647/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję uznając, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego art. 28 ust. 3a, u.s.u.s. oraz przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sąd przyznał, że przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Sąd zwrócił jednak uwagę, że np. w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa

Powołując się na powyższe orzeczenia WSA podkreślił, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przy czym wskazał na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Sąd zwrócił dalej uwagę, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Sąd podkreślił, iż brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia ustalenie czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego . Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję WSA stwierdził, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - przede wszystkim pozostawione zostały poza rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego dotyczące sytuacji materialnej, jaki i zdrowotnej.

Sąd podkreślił, iż na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. W sytuacji gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, ma więc on obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić.

Dalej Sąd zarzucił, że uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS zabrakło uzasadnienia prawnego. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg powołania tylko przepisów prawa. Niezbędna jest bowiem analiza przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji składa się tylko z jednej części- z uzasadnienia faktycznego. Organ nie dokonał analizy przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i nie zawarł umotywowanej oceny stanu faktycznego w świetle ww. przepisów. Nie wskazał również, jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia.

Sąd nakazał, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu dokonał analizy miesięcznych dochodów i wydatków w gospodarstwie domowym płatniczki, odniósł dochody osiągane przez skarżącą do jej indywidualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej - bieżących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i możliwości realizacji innych zobowiązań.

Decyzją nr ... z dnia ... czerwca 2008 r. Prezes ZUS powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 oraz art.105 § 1 k.p.a. postanowił uchylić decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... października 2006r. Nr ... o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części dotyczącej odmowy umorzenia należności tytułu składek ponad kwotę 3 376,00 zł i w tym zakresie umorzyć postępowanie odwoławcze. W pozostałym zakresie postanowił utrzymać w mocy powyższą decyzję o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł, w tym :

- składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: ...,08-10.02r., ....02r., ....03r. w kwocie ... zł,

- składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: ....09, ..., ....02r., ...-...03r. w kwocie ... zł,

- składki na Fundusz Pracy za okres: ....02r.- ....03r. w kwocie ... zł,

- odsetki za zwłokę od powyższych zaległości, liczone na dzień ....07.2006r., tj. na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie ...,00 zł,

- koszty upomnienia w kwocie...,40 zł.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż zadłużenie z tytułu nie opłaconych należności składkowych figurujące na koncie rozliczeniowym A. M. uległo zmianie w stosunku do wykazanego w decyzji z dnia ....10.2006r. Nr ... - z uwagi na dokonywaną spłatę zadłużenia w ratach - na wniosek strony złożony w dniu ....01.2007r. Zakład wyraził zgodę na spłatę zadłużenia ratach i w dniu ....03.2007r. podpisana została umowa ratalna Nr .../2007 określająca sposób i warunki spłaty zadłużenia. Wnioskodawczyni opłaciła 14 rat wynikających z harmonogramu spłaty zadłużenia i umowa nadal obowiązuje. Wobec powyższego postępowanie w sprawie umorzenia należności ponad kwotę ... zł, tj. kwotę aktualnego zadłużenia z tytułu nie opłaconych należności składkowych figurującego na koncie rozliczeniowym Prezes ZUS uznał za bezprzedmiotowe i zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie w sprawie umorzył.

Natomiast, w ocenie organu odwoławczego, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i umorzenie należności w niespłaconej części. Prezes wskazał, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności , gdyż wnioskodawczyni jest współwłaścicielką samochodu oraz mieszkania spółdzielczego w L. Zdaniem organu faktu tego nie zmieniają podniesione w odwołaniu argumenty dot. utrzymywania i korzystania z samochodu przez matkę strony oraz fakt darowizny mieszkania z prawem dożywotniego używania nie ma wpływu na ocenę powyższego warunku, gdyż służebność dożywotniego mieszkania na rzecz matki U. M. nie stanowi przeszkody w zabezpieczeniu należności z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej. Ponadto - jak wynika z wyjaśnień złożonych w piśmie z dnia ...04.2008r. - matka wnioskodawczyni zmarła, a zatem nie obowiązują już uregulowania dotyczące tej służebności.

W ocenie Prezesa ZUS ponowna analiza sprawy wykazała, że nie zostały przedłożone dokumenty uzasadniające wystąpienie okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podkreślił, że płatnicy składek ubiegający się o umorzenie należności z uwagi na trudną sytuację materialną, która uniemożliwia im spłatę zaległości powinni, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie są w stanie opłacić tej należności, a zatem w tym przypadku na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

W ocenie organu odwoławczego sytuacja taka nie zachodzi w przypadku A. M. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z matką, której źródłem utrzymania była emerytura. W zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu w 2002r. wskazała , iż dochód za cały rok wyniósł ... zł. Aktualnie matka wnioskodawczyni nie żyje, a ona będąc osobą bezrobotną nie osiąga żadnych dochodów. Od ...09.2003r. jest bowiem zarejestrowana w Urzędzie Pacy w L. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń Zakładu, nie korzysta z żadnej formy wsparcia i pomocy udzielanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej. Prezes ZUS ocenił, że strona nie wykazała także, że korzysta ze wsparcia w postaci dodatku mieszkaniowego. Korzystanie z takich form wsparcia stanowi dla Zakładu dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej i jej rodziny nie pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu podkreślenia wymaga także fakt, że pomimo podnoszonych problemów finansowych realizowana jest umowa zawarta z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych dniu ...03.2007r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, na mocy której A. M. spłaca zadłużenie . Aktualna wysokość rat wynosi łącznie ok.... zł. W związku z powyższym - zdaniem Prezesa ZUS - sytuacja materialna nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, tj. składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia na podstawie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia. Odnosząc się do argumentów dotyczących problemów zdrowotnych i związanych z nimi problemów dotyczących podjęcia zatrudnienia Prezes ZUS stwierdził, że z analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim - do dnia ....09.2008r., co powoduje jedynie obniżenie jej zdolności do wykonywania pracy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia ....09.2006r.). Z zaświadczenia lekarskiego z dnia ....07.2004r. wynika, że w 1996r. wnioskodawczyni przeszła operację. Ponadto cierpi na [...], przy czym lekarz kierujący wniosek o przedłużenie okresu wypłaty zasiłku chorobowego z dnia ...07.2003r. wskazał, że stan zdrowia wnioskodawczyni ulega poprawie. Wobec tego, w ocenie organu, powyższe dokumenty nie wskazują, iż cierpi na przewlekłą chorobę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia, a tym samym nie uzasadniają umorzenia należności na podstawie przepisów powołanego wyżej rozporządzenia ( § 3 ust. 1 pkt 3 ). Ponadto w świetle informacji zawartej w piśmie z dnia 30.04.2008r. dotyczącej śmierci matki strony nie znajduje także uzasadnienia argument dotyczący konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiający stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie wykazano również wystąpienia innych okoliczności wyszczególnionych przepisach powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności .

Wyjaśniając wątpliwości skarżącej dot. naliczenia odsetek za zwłokę organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998r.o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz.74) od nie opłaconych terminie składek Zakład zobligowany jest naliczać odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60) Na podstawie art. 32 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - zasady te mają także zastosowanie do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jak wynika z powyższego naliczanie odsetek za zwłokę jest automatycznym skutkiem prawnym istnienia zaległości, a obowiązek ich naliczenia jest niezależny od okoliczności powstania zaległości. W tej sytuacji argument strony dotyczący powstania zadłużenia (objęcie ubezpieczeniem w okresie "czasowego" zaprzestania działalności) i konieczności zapłacenia zaległych składek wraz z odsetkami w ocenie Prezesa ZUS nie może stanowić przesłanki umorzenia należności . Organ podkreślił także fakt, że postępowanie sądowe w przedmiocie objęcia A. M. ubezpieczeniem zakończone zostało wydaniem przez Sąd Apelacyjny w L. w dniu ....01.2006r. wyroku, sygn. akt III ... .../05, oddalającego apelację strony od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w L. oddalającego odwołanie od decyzji Zakładu z dnia ....08.2003r. ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniu. Dalej organ przypomniał, że wynika z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego przerwy w prowadzeniu przez stronę działalności, które dotyczyły niemal każdego miesiąca kalendarzowego okresie przekraczającym trzy lata, w czasie których strona uzyskiwała nieudokumentowane przychody miały charakter fikcyjny. Powyższy wyrok jest prawomocny. W związku z tym powoływanie się przez A. M. na przyczyny powstania zadłużenia nie mogą , zdaniem organu, skutkować jego umorzeniem . Prezes ZUS podkreślił, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie istotny jest fakt istniejącego zadłużenia, za powstanie którego odpowiedzialny jest płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiadając jednocześnie za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych. Obowiązek opłacania składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie wynika z "premedytacji" Zakładu, jak strona podnosi, lecz z obowiązujących przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podsumowując powyższy wywód Prezes podkreślił , że płatnik składek obowiązany jest znać przepisy prawne związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich nieznajomość nie może uzasadniać ulgowego traktowania i umarzania należności powstałych na skutek nie dopełnienia ciążących obowiązków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. M. wniosła o umorzenie odsetek od zaległości składkowych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że zdecydowała się na zawarcie układu ratalnego, gdyż odsetki rosły w zastraszającym tempie, zaś wniosek o umorzenie zaległości był rozpatrywany przez ZUS bardzo opieszale. Wyraziła pogląd, że ZUS jako instytucja publiczna powinien dbać o interes ubezpieczonych, informować o możliwości starania się o rozłożenie na raty, wstrzymać naliczanie odsetek. Wskazała nadto, że nie ma szans w wieku lat ... na znalezienie zatrudnienia, zaś realizacja układu ratalnego łączy się z koniecznością dużych wyrzeczeń z jej strony.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy).

Mając na względzie powyższe, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu, przy czym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek art. 28 nie stosuje się (art. 30 u.s.u.s.).

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia,

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wystarczy spełnienie jednej tylko z tych przesłanek, aby zaistniała sytuacja całkowitej nieściągalności składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s., umożliwiająca podjęcie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stwarza jednak jedynie potencjalną możliwość umorzenia przedmiotowych należności. Nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Jak już Sąd wyjaśniał w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.12.2007r. przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Tego rodzaju argument przytoczył również Prezes ZUS stwierdzając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż rozstrzygnięcie podjęte przez organ jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który w przypadkach określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może, ale nie musi umorzyć należności. Zakład ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Także i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już zaznaczono, powyżej, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje, zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż Skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez Stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, lub z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia). Należy w szczególności zwrócić uwagę, że Skarżąca od ponad roku realizuje układ ratalny i zadłużenie uległo znacznemu zwiększeniu. Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Mając na względzie treść skargi Sąd dodatkowo wyjaśnia, iż jako sąd administracyjny kompetentny był jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie ma natomiast podstaw prawnych do umorzenia zaległości oraz do oceny, czy wysokość zadłużenia ( w tym odsetek ) wobec ZUS została przez ten organ prawidłowo ustalona lub czy w ogóle istnieje. Mając wątpliwości, co do określonej przez organ kwoty należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami Strona winna ze stosownym wnioskiem w tym zakresie wystąpić do organu w celu otrzymania decyzji wymiarowej w trybie określonym w art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Sąd zauważa również, iż złożenie przez zainteresowaną wniosku o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.