Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1087/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.1 i 2 ust.1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art.185§ 1, art.203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) NSA Marek Stojanowski Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1948/06 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 3 października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz S. R. kwotę 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 lutego 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1948/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody M. z dnia [...] nr [...]. Decyzją tą odmówiono A. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. - matkę wnioskodawcy - nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości D..

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, co następuje:

Organ I instancji stwierdził, że z dokumentów nadesłanych przez Litewskie Centralne Archiwum Państwowe oraz oświadczeń Z. D. i H. N. wynika, iż M. R. była właścicielką nieruchomości położonych w D., gmina A., powiat K., a miejscowość ta 1 września 1939 r. znajdowała się poza obszarem terytorium II RP, zaś z zeznań S. R., złożonych przed tym organem, ustalono, że właścicielka w dniu 1 września 1939 r. wraz z mężem T. i dziećmi zamieszkiwała w miejscowości D.. Takie ustalenia pozwoliły organom na uznanie, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), bowiem właściciel nieruchomości nie zamieszkiwał na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. Rozstrzygnięcie to nie narusza prawa, gdyż w świetle art. 1 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, ale pod warunkiem że były one położone w dniu 1 września 1939 r. na terytorium II RP, a majątek D. leżał poza jej granicami. W sprawie nie ma zatem znaczenia przytoczona przez S. R. okoliczność zamieszkiwania przez rodzinę R. w dniu [...] w W., leżącym na terytorium II RP, wobec położenia nieruchomości, której byli właścicielami poza granicami II RP.

Reprezentowany przez adwokata, S. R. wniósł skargę od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:

1) naruszenie art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418) przez błędną wykładnię i niewłaściwe wykorzystanie tegoż przepisu prawnego, polegające na przyjęciu, że przepisy przedmiotowej ustawy, stosownie do tegoż artykułu dotyczą jedynie nieruchomości, które w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. leżały na terytorium II Rzeczypospolitej, gdy tymczasem z tegoż art. 1 ww. ustawy to nie wynika, a jedyne przesłanki stosowania tejże ustawy przewiduje art. 2 tej ustawy (art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi),

2) naruszenie art. 133 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez wydanie w sprawie wyroku w I instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wbrew stanowi z akt sprawy, z którego nie wynika aby wyżej podana ustawa z 8 lipca 2005 r. stosownie do art. 1 miała zastosowanie jedynie do nieruchomości leżącej w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej, a jedyne kryterium zastosowania tejże ustawy jest podane w artykule 2 tej ustawy, a których to kryterium spełnienia przez skarżącego nie kwestionuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyłącznie oddalając skargę skarżącego na podstawie art. 1 ww. ustawy, wobec ustalenia wbrew stanowi faktycznemu sprawy, że art. 1 ww. ustawy nakazuje stosować ustawę tylko do nieruchomości położonych w chwili rozpoczęcia wojny w 1939 r. na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej, a nie tylko w przypadku spełnienia wymogów z art. 2 ww. ustawy, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wyrok narusza art. 1 ww. ustawy o rekompensacie, gdyż z jego brzmienia wcale nie wynika, aby ustawa dotyczyła tylko nieruchomości położonych w dniu wybuchu wojny na terytorium II RP, zatem do kryteriów wymienionych w art. 2 nie można dodawać dodatkowego kręgu osób, bowiem nie wynika to wprost z tego przepisu, a jedynie jest wywodzone z wykładni systemowej, celowościowej i historycznej.

Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej podkreślając, że aby być zakwalifikowanym do grupy uprawnionych do rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy należy być zmuszonym do opuszczenia b. terytorium RP, z czym wiązałoby się też pozostawienie nieruchomości na tym obszarze.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Oznacza to, że jeśli w sprawie nie zachodzą przyczyny nieważności Sąd ten rozpoznaje sprawę w ramach przytoczonych zarzutów. W niniejszej sprawie nie zachodzą podstawy nieważności, a wobec tego można było przystąpić do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Podstawy skargi kasacyjnej określa art. 174 P.p.s.a. i są nimi: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z tym przepisem przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej będzie polegało na wskazaniu konkretnego przepisu konkretnego aktu prawnego oraz charakteru naruszenia. W skardze kasacyjnej S. R. przytoczone zostały obie podstawy, wymienione w art. 174 P.p.s.a. wskazano w obu przypadkach przepisy i akt prawny, a także charakter naruszenia. Jednak o ile, jeśli idzie o podstawy wymienione w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarga wskazuje wyraźnie konkretny przepis, bowiem mówi o naruszeniu art. 133 § 1 P.p.s.a., o tyle gdy chodzi o podstawę, o której mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. to podano tylko art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1218 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o rekompensacie". Artykuł ten ma rozbudowaną wewnętrzną strukturę, dzieli się bowiem na różne jednostki redakcyjne, a wobec tego, zgodnie z art. 174 P.p.s.a. należało wskazać konkretny przepis, tj. art., pkt, ust. - gdyż na takie jednostki redakcyjne art. 1 ustawy o rekompensacie się dzieli. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest ani upoważniony, ani zobligowany do uzupełniania, poprawiania czy interpretowania skargi kasacyjnej, nie oznacza jednak, iż Sąd ten nie ma obowiązku oceny, czy zarzut przytoczony, na pierwszy rzut oka nawet w sposób niezgodny, z formalnego punktu widzenia z art. 174 P.p.s.a. nie pozwala na rozpoznanie sprawy co do meritum. Jeśli się okaże, że tak przytoczony zarzut jest logiczny, wynika z niego jasno intencja i powód takiego właśnie przytoczenia, zatem Naczelny Sąd nie musi go poprawiać, czy uzupełniać to taki zarzut należy uznać za przytoczony prawidłowo.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalenie skargi uzasadnił tym, że brak prawa do rekompensaty wynika z tego, że nieruchomość matki skarżącego nie leżała na terytorium II Rzeczypospolitej, a taki wniosek wywiódł z analizy art. 1 ustawy o rekompensacie, przy czym nie z któregoś konkretnego przepisu, ale z niego jako całości. Zasadnie zatem w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 1, bez przytoczenia konkretnego ustępu, wyjaśniając jednocześnie na czym naruszenie to polega, poprzez odniesienie się do przesłanek wynikających z tego przepisu, tak jak uczynił to Wojewódzki Sąd. Zarzut zatem należało uznać za przytoczony nie tylko prawidłowo, ale i trafnie, uznając go za usprawiedliwiony.

Artykuł 1 ustawy o rekompensacie zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz przyczyny, okoliczności dla których właściciele zostali ich pozbawieni. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią - ust. 2. Z tego przepisu Wojewódzki Sąd wyciągnął wniosek, że nieruchomości, o których wyżej mowa musiały być położone w granicach II Rzeczypospolitej. O ile na tle ust. 1a art. 1 można uznać ten pogląd za słuszny, gdyż wymiana odcinków terytoriów dokonana na podstawie umów zawartych pomiędzy PRL a ZSRR 15 lutego 1951 r. dotyczyła terenów położonych na terytorium II Rzeczypospolitej, o tyle należy zgodzić się ze skargą kasacyjną, iż nie ma on podstaw na tle art. 1 ust. 1 i 2. W tych przepisach mówi się o nieruchomościach pozostawionych poza obecnymi granicami RP i przyczynach ich pozostawienia. Chodzi wyraźnie o nieruchomości poza obecnymi granicami RP a nie poza terytorium II RP. Wojewódzki Sąd, stosując wykładnię inną niż gramatyczną, do czego przepis ten nie zmusza, wywiódł normę prawną, której w art. 1 ustawy o rekompensatach nie ma, zastępując ustawodawcę. Zgodzić należy się ze skargą kasacyjną, że Sąd ten ustanowił inne, niewynikające z ustawy kryterium, od którego miałoby zależeć prawo do rekompensaty.

Jak powiedziano wyżej, art. 1 nie wymaga sięgnięcia do wykładni innej aniżeli gramatyczna, gdyż nie jest niejasny. Jednak sięgnięcie do innych wykładni właśnie tylko potwierdza, że interpretacja tego przepisu przez Wojewódzki Sąd jest błędna. Przepisy obowiązujące w sprawie rekompensat, poczynając od art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez uprzednio obowiązującą ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego zawsze posługiwały się kryterium nieruchomości pozostawionych poza granicami RP, a nie II RP. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, że właśnie i cel ustawy był taki, tj. prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Matka skarżącego, mimo iż jej majątek nie był położony w granicach II RP przebywała w nim z rodziną, korzystała z niego, a także mieszkała poza majątkiem, w granicach II RP i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r. nie musiałaby pozostawić swojej nieruchomości z przyczyn od niej niezależnych.

Z podanych wyżej względów skargę kasacyjną należało uwzględnić i Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a.