Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2618/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 9 ust. 1 pkt 2, § 9 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant asystent sędziego Marzena Bal-Kuźniarska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 268/14 w sprawie ze skargi G. W. i A. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 17 lipca 2014 r., oddalił skargi G. W. i A. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

I

Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. kolejnymi decyzjami z dnia [...] marca 2005 r., [...] kwietnia 2006 r. i [...] listopada 2006 r., zgodnie ze składanymi przez G. W. (dalej: skarżący lub producent) wnioskami, przyznał stronie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (w skrócie: płatności ONW) odpowiednio na 2004 r. w kwocie 1 508,97 zł do powierzchni 8,43 ha; na 2005 r. do powierzchni 8,67 ha w kwocie 1 551,93 zł oraz na 2006 r. w kwocie 1 390,83 zł do powierzchni 7,77 ha gruntów położonych w strefie nizinnej I. Płatności zostały przekazane na rachunek bankowy producenta odpowiednio w dniach [...] kwietnia 2005 r., [...] maja 2006 r. i [...] stycznia 2007 r.

W dniu [...] lipca 2007 r. w gospodarstwie producenta przeprowadzono kontrolę, która ujawniła rozbieżności pomiędzy powierzchnią deklarowaną do płatności a faktycznie użytkowaną.

W odpowiedzi na wezwanie organu, w dniu [...] września 2007 r. skarżący oświadczył, że działkę nr [...] dzierżawił na podstawie umowy ustnej od S. W., który miał zamiar sprzedać działkę i dlatego umowa ta została wypowiedziana skarżącemu w dniu [...] marca 2007 r.

Kolejnymi decyzjami z [...] marca 2008 r., [...] maja 2009 r. i [...] września 2009 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu płatności ONW odpowiednio na 2007 r. w kwocie 889,63 zł do powierzchni 4,97 ha, na 2008 r. w wysokości 889,63 zł do powierzchni 4,97 ha i na 2009 r. w kwocie 889,63 zł do powierzchni 4,97 ha gruntów położonych w strefie nizinnej I.

W tym stanie faktycznym w dniu [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy ww. decyzji z dnia [...] marca 2005 r., [...] kwietnia 2006 r. i [...] listopada 2006 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, że z uwagi na zaniechanie przez producenta prowadzenia działalności rolniczej na działkach objętych zobowiązaniem ONW doszło do powstania nienależnie pobranej kwoty środków pieniężnych. W rezultacie decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. ustalono skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości 1 353,24 zł. W uzasadnieniu wskazano na niedotrzymanie przez wnioskodawcę zobowiązań wieloletnich ONW powstałych z dniem wypłaty płatności ONW otrzymanych na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2005 r. i kolejnych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący oświadczył, że "na to pole, które nie użytkowaliśmy nie wnosiliśmy wniosku o przyznanie płatności, a to dlatego, że właściciel, od którego dzierżawiliśmy pole sprzedał je, a my musieliśmy zejść

z użytkowania nieświadomi, że trzeba było powiadomić Agencję".

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w K. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 1353,24 zł oraz ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości 1 739,88 zł, wskazując, że kwota ta powinna zostać zwrócona w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, a w przypadku niewpłacenia w tym terminie ww. kwoty zostaną naliczone odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: k.p.a.) przedstawił odmienne wyliczenia co do łącznej kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, która ostatecznie wyniosła 1 739.88 zł.

Niezależnie od powyższego w uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że G. W., składając w dniu [...] maja 2004 r. wniosek o przyznanie płatności ONW, zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych

o powierzchni 8,43 ha, będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW.

Odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej wypowiedzenia umowy dzierżawy jednej z pierwotnie deklarowanych do płatności działek (w dniu [...] marca 2007 r.) organ odwoławczy wskazał, że nawet gdyby okoliczność tę uznać za siłę wyższą, to nie został spełniony określony w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368.15; dalej: rozporządzenie nr 1974/2006) warunek zgłoszenia tego faktu na piśmie właściwemu organowi w przewidzianym prawem terminie.

W skardze na tę decyzję G. i A. W. wskazali, że jest ona dla nich krzywdząca i niesprawiedliwa, a pomoc finansową, którą otrzymali, zużyli na materiały rolnicze. W uzasadnieniu małżonkowie W. wyjaśnili, że uprzednio użytkowali działkę należącą do sąsiada S. W., który z przyczyn od nich niezależnych sprzedał swoją ziemię – wobec czego nie starali się już o dopłaty z tej działki. W rezultacie, zdaniem skarżących, pozostawali oni w dobrej wierze – gdyż nie narażali ARiMR na dopłaty, które im się nie należały. Końcowo wskazano na złą sytuację zdrowotną i materialną skarżących.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę G. W. oraz A. W., w stosunku do tej ostatniej podnosząc, że treść decyzji dotyczących obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności odnosi się wyłącznie do G. W. Z przepisów, w oparciu o jakie została wydana zaskarżona decyzja, nie wynika interes prawny A. W. do wniesienia skargi w tej sprawie. Regulacji takich nie wskazała również skarżąca. Stąd też przedstawione w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji rozważania prawne odnoszą się wyłącznie do G. W.

WSA wskazał, że kluczowym zagadnieniem w sprawie było ustalenie, czy skarżący wywiązał się z ciążącego na nim zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, na jaką otrzymał płatność ONW

w pierwszym roku jej przyznania oraz jaka wysokość środków przekazanych z tytułu programu ONW jest nienależna. Sąd podkreślił, że organy obu instancji różnią się stanowiskami co do tej ostatniej kwestii.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że decyzją z dnia [...] marca 2005 r. skarżący otrzymał płatność ONW na 2004 r. w kwocie 1508,97 zł do powierzchni 8,43 ha gruntów położonych w strefie nizinnej I. Środki te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta w dniu [...] kwietnia 2005 r., wobec czego 5-letni okres opisanego wyżej zobowiązania (dotyczącego prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich zgłoszonych działkach rolnych) należy liczyć właśnie od tego dnia.

Z kolei, jak wynika z wyjaśnień G. W., nadesłanych już po przeprowadzeniu w dniu [...] lipca 2007 r. kontroli w jego gospodarstwie, dzierżawa działki nr [...] została mu wypowiedziana w dniu [...] marca 2007 r. Okoliczność tę skarżący potwierdza zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, podkreślając że nie zdawał sobie sprawy z konieczności zawiadomienia o tym fakcie organu ARiMR, zwłaszcza, że w kolejnych latach (2007, 2008, 2009) nie uwzględniał już powierzchni ww. działki w składanych wnioskach, domagając się przyznania pomocy finansowej jedynie do powierzchni 4,97 ha.

W ocenie WSA, wobec tak ustalonego stanu faktycznego, nie budzi wątpliwości, że fakt zaniechania działalności rolniczej na części obszaru, który skarżący zadeklarował do płatności ONW we wniosku z dnia [...] maja 2004 r. (okoliczność niesporna), był wystarczającą przesłanką do ustalenia, że pobrane dotychczas w tej części płatności były nienależne i dlatego Sąd uznał, że organy ARiMR prawidłowo orzekły o ich zwrocie na podstawie § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.; dalej: rozporządzenie ONW).

Sąd pierwszej instancji w całości podzielił stanowisko organu odwoławczego co do wyliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. Słusznie bowiem Dyrektor ARiMR uwzględnił – wbrew poglądowi organu pierwszej instancji – powierzchnię, na jakiej skarżący realizował zobowiązanie po 2007 r., tj. 4,97 ha, wynikającą

z ostatecznych decyzji administracyjnych z dnia [...] marca 2008 r., [...] maja 2009 r. i [...] września 2009 r. o przyznaniu płatności ONW do takiej właśnie powierzchni.

WSA wyjaśnił, że producent rolny, po złożeniu oświadczenia o zapoznaniu się

z zasadami przyznawania płatności, miał obowiązek się do nich stosować.

W konsekwencji, w przypadku zaniechania działalności rolniczej na części zgłoszonych pierwotnie do płatności gruntów wnioskodawca winien powiadomić organ o tej istotnej okoliczności, zmieniającej jego sytuację prawną. Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego z tytułu nienależnie pobranych płatności, jako że nie złożył wymaganego w tym zakresie – przez § 9 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia ONW – oświadczenia podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie działki nr [...].

Natomiast w sytuacji potraktowania rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy działki nr [...] (objętej wnioskiem o przyznanie płatności ONW za 2004 rok) – z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy (§ 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW) – jako siły wyższej, zastosowanie miałby art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, który stanowi, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Skarżący poinformował organ pierwszej instancji o wypowiedzeniu mu, w dniu [...] marca 2007 r., umowy dzierżawy dopiero w dniu [...] września 2007 r. (k. 66) – już po ujawnieniu nieprawidłowości w jego gospodarstwie w wyniku przeprowadzonej kontroli. W rezultacie brak jest, zdaniem Sądu, podstaw do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego z tytułu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w oparciu o § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW.

II

Skargę kasacyjną wniósł G. W., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie:

1. art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006, gdy przepis ten powinien mieć zastosowanie z uwagi na istnienie dobrej wiary po stronie beneficjenta

w sytuacji gdy beneficjent był w dobrej wierze;

2. art. 49 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE L 2001 nr 327 poz. 11; dalej: rozporządzenie nr 2419/2001), a przepis ten powinien mieć zastosowanie z uwagi na istnienie dobrej wiary po stronie beneficjenta.

Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K..

W motywach uzasadnienia skarżący podniósł, że wbrew stanowisku Sądu, w sprawie winien mieć zastosowanie art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 w związku z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW, gdyż zaistniały okoliczności za które skarżący – jako dzierżawca – nie ponosi odpowiedzialności, bowiem składając w 2004 r. wniosek nie miał żadnej wiedzy, że ustna umowa dzierżawy – wbrew obietnicom właściciela – nie zostanie przedłużona i rozwiązana w 2007 r. Stan ten został zgłoszony przez wnioskodawcę w terminie 7 dni od wezwania organu, tj. [...] września 2007 r. Ustna umowa dzierżawy została rozwiązana w marcu 2007 r., a składając w maju 2007 r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej skarżący wskazał mniejszą – zaktualizowaną powierzchnię do prowadzenia działalności rolniczej, tj. 4,97 ha.

Nadto skarżący był w dobrej wierze i przeświadczony, że składając na piśmie

w dniu [...] maja 2007 r. wniosek o przyznanie płatności na mniejszą powierzchnię do prowadzenia działalności rolniczej tj. 4,97 ha dopełnił wymaganych formalności i zgłosił zaniechanie działalności rolniczej na piśmie, a nadto na wezwanie organu z dnia [...] września 2007 r. udzielił wyjaśnień w terminie 7 dni, tj. w dniu [...] września 2007 r., wobec czego należy uznać, że te wyjątkowe okoliczności będą skutkowały tym, iż nie będzie wymagany częściowy, ani pełny zwrot pomocy uzyskanej przez skarżącego.

Pełnomocnik ARiMR w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

w całości.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wyrok, którym Sąd pierwszej instancji oddalił skargę G. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w K. ustalającą skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ONW.

Zarzuty skargi kasacyjnej opierają się na naruszeniu prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006 oraz niezastosowanie art. 49 ust. 2 rozporządzenia nr 2419/2001. Zważywszy na treść zarzutów skargi kasacyjnej przede wszystkim należy podkreślić, iż skarżący zarzuca jedynie naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, a w związku z tym, nie kwestionuje ustalonego przez organy i przyjętego przez WSA stanu faktycznego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny konieczności zwrotu przez producenta rolnego części przyznanych mu uprzednio płatności ONW w sytuacji, gdy pomimo zobowiązania się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania, tj. powierzchni 8,43 ha przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW, skarżący zaprzestał prowadzenia działalności na działce nr [...], objętej wnioskiem o przyznanie płatności ONW, z powodu wypowiedzenia mu umowy dzierżawy w dniu [...] marca 2007 r. i poinformował o tym fakcie właściwy organ dopiero w dniu [...] września 2007 r.

Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW, wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 rozporządzenia ONW, zwalniających beneficjenta z tej odpowiedzialności. Przepis § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW stanowi, w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy, że jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW

w okresie objętym zobowiązaniem, to zwraca część płatności ONW, która została mu do nich przyznana.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że płatność ONW przysługuje za powierzchnie uprawiane rolniczo gruntów położonych na obszarach ONW w roku złożenia wniosku, ale jest również uzależniona od powierzchni gruntów uprawianej

w całym okresie zobowiązania. Za uprawianie rolniczo gruntów w roku złożenia wniosku wypłacane są płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Program ONW jest świadczeniem dla tych rolników, którzy realizują 5-letnie zobowiązanie. Rolnik podejmując zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW

w odniesieniu do określonego gruntu w okresie 5 kolejnych lat odpowiada za wywiązanie się z tych obowiązków.

Obowiązek zwrotu płatności nie dotyczy m.in. rolników w sytuacji, gdy producent zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW na rzecz innego podmiotu

w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, a następnie powiadomił właściwy organ ARiMR o kontynuowaniu zobowiązania przez ten podmiot lub zapłaty przez nowego posiadacza równowartości kwoty pomocy ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych lub ich części, jaką posiadacz ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych lub ich częściach (§ 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW).

Katalog okoliczności, których wystąpienie powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany przewiduje art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006. Przepis ten wymienia w ust. 1 sytuacje, które Państwa członkowskie mogą uznać za kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Należą do nich: śmierć beneficjenta; długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Powołany wyżej przepis nie definiuje pojęcia siły wyższej, czy też wyjątkowych okoliczności, wymienia jedynie katalog przykładowych sytuacji, które w szczególności mogą być uznane za okoliczności pozwalające uniknąć częściowego lub pełnego zwrotu otrzymanej pomocy.

Krajowy prawodawca mając możliwość określenia innych jeszcze stanów faktycznych, które mogą być zrównane z przypadkami siły wyższej, czy też wyjątkowych okoliczności zawarł ich katalog w § 9 rozporządzenia ONW, stanowiąc – w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy – że płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności (...).

Jak więc wynika z przywołanych przepisów, podstawą zwolnienia od odpowiedzialności z tytułu niewykonania zobowiązania mogą być tylko takie okoliczności, które należą do przypadków, zdarzeń losowych, których strona nie mogła przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania wieloletniego.

Należy również podkreślić, że warunkiem skorzystania z możliwości uniknięcia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, jest – w sytuacji wystąpienia szczególnych okoliczności lub przypadku siły wyższej – zgłoszenie tego faktu przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Z ustalonego przez organy i przyjętego przez Sąd pierwszej instancji, a niekwestionowanego skargą kasacyjną stanu faktycznego wynika, że G. W. podpisując w dniu [...] maja 2004 r. wniosek o przyznanie płatności ONW zobowiązał się do prowadzenia przez okres 5 lat działalności rolniczej na wszystkich zgłoszonych wówczas do płatności działkach, w tym również na działce nr [...], będącej przedmiotem dzierżawy od S. W.. Na podstawie tego wniosku organ pierwszej instancji przyznał skarżącemu płatność ONW na rok 2004 do powierzchni 8,43 ha i w dniu [...] kwietnia 2005 r. środki te zostały przekazane na rachunek bankowy producenta, wobec czego 5-letni okres podjętego zobowiązania należy liczyć od tej daty. Następnie w dniu [...] września 2007 r. skarżący, odpowiadając na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień, poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, o tym, że z dniem [...] marca 2007 r. została mu wypowiedziana umowa dzierżawy na działkę nr [...], w związku z czym, w kolejnym składanym przez siebie wniosku o przyznanie płatności ONW z dnia [...] maja 2007 r. zadeklarował mniejszą powierzchnię działek, tj. 4,97 ha.

W ocenie skarżącego, w ten sposób dopełnił on obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, gdyż o zmianie swej sytuacji prawnej poinformował organ w terminie 10 dni od otrzymania wezwania, tj. [...] września 2007 r. Jednocześnie skarżący podniósł w skardze kasacyjnej, że procedura zgłaszania przypadków siły wyższej lub okoliczności szczególnych "nie jest precyzyjnie uregulowana". Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Z jasnej treści art. 47 ust. 2 cytowanego rozporządzenia wynika wprost, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności beneficjent zgłasza na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. A zatem, nie ma racji skarżący, że zrealizował ten obowiązek odpowiadając na wezwanie organu, podczas gdy należało uczynić to w terminie 10 dni od powzięcia informacji o wypowiedzeniu umowy dzierżawy. Nieuprawnione jest również stanowisko skarżącego, że składając pismem z dnia [...] maja 2007 r. kolejny wniosek o przyznanie płatności i deklarując w nim mniejszą powierzchnię działek rolnych w ten sposób dopełnił wymaganych formalności i zgłosił na piśmie zaniechanie działalności rolniczej na skutek okoliczności od niego niezależnych. Z tych przyczyn zarzut niewłaściwego zastosowania art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006 należało ocenić jako nieusprawiedliwiony.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu kasacyjnego, należy stwierdzić, że jest on niezasadny. Autor skargi kasacyjnej, powołując się na treść art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 podniósł, że rolnik działał w dobrej wierze, a w konsekwencji, okres przedawnienia zwrotu płatności wynosi cztery, a nie dziesięć lat.

Zgodnie z art. 49 ust. 5, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres pomiędzy datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże, jeżeli beneficjent działał

w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW, zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na warunkach zadeklarowanych we wniosku przez okres 5 lat, od dnia rozpoczęcia realizacji programu, tj. od dnia [...] kwietnia 2005 r.

W przypadku działania ONW warunkiem przyznania pomocy jest z jednej strony prowadzenie działalności rolniczej, a z drugiej – zobowiązanie się do prowadzenia jej przez okres pięciu lat. Skarżący był tego świadom, bowiem treść zobowiązania wynikała z podpisanego przez niego wniosku o przyznanie płatności. Ponadto rolnik ponowił swoje oświadczenie w tym zakresie pismem z dnia [...] września 2006 r., składając je na wezwanie organu i oświadczając, że w dalszym ciągu użytkuje rolniczo ten sam obszar, zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności w pierwszym roku podpisania zobowiązania. W decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] listopada 2006 r., wydanej po złożeniu wyżej opisanego oświadczenia, organ wyraźnie wskazał, że zobowiązanie skarżącego do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW przez okres 5 lat, podjęte w dniu [...] kwietnia 2004 r., dotyczy powierzchni równej 8,43 ha.

Jak wynika z akt sprawy, w corocznie składanych wnioskach o przyznanie płatności, skarżący zobowiązywał się do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem, jak również o każdej zmianie, która nastąpi

w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że skarżący był świadom obowiązków ciążących na nim w związku z otrzymaniem płatności ONW i dlatego nie można uznać, że działał w dobrej wierze.

Wypada również zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki ARiMR. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności prowadzone było w związku z niedotrzymaniem przez skarżącego zobowiązania z tytułu ONW.

Reasumując, treść art. 49 rozporządzenia 2419/2001 nie pozostawia wątpliwości, że w okolicznościach w nim wskazanych dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ. Organ jedynie ocenia okoliczności podane przez stronę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak zgłoszenia przez stronę informacji

o zaprzestaniu prowadzenia działalności na części gruntów nie wynikał

z usprawiedliwionego błędu, jako że skarżący posiadał wiedzę dotyczącą jego praw

i obowiązków. Tym samym, zarzut naruszenia art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 poprzez niezastosowanie w sprawie Sąd kasacyjny uznał za nieusprawiedliwiony.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.