Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1919/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 79 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. Z. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w G. z dnia [...] lutego 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej A. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A. Z. (dalej też jako skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej też jako Prezydium NRA) z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] . Zaskarżoną uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] (dalej też jako ORA) z dnia [...] lutego 2013 roku nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2011 roku skarżąca uzyskała wpis na listę aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej. Aplikację adwokacką rozpoczęła w dniu 1 stycznia 2012 roku. W toku odbywania pierwszego roku aplikacji adwokackiej przystąpiła do kolokwium rocznego, z którego zarówno na pierwszym jak i poprawkowym terminie otrzymała ocenę niedostateczną.

W dniu [...] lutego 2013 roku Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podjęła uchwałę nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich. ORA wskazała, że podstawę dla takiego rozstrzygnięcia stanowi stwierdzenie nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Podkreśliła, że najlepszą formą weryfikacji postępów aplikanta w procesie kształcenia są kolokwia roczne, zaś skarżąca takiej weryfikacji nie sprostała. Po pierwszym roku aplikacji przystąpiła bowiem do kolokwium rocznego, z którego otrzymała ocenę niedostateczną. Również na kolokwium poprawkowym otrzymała ocenę niedostateczną. ORA podniosła, że samorząd adwokacki jest obowiązany zapewnić odpowiednią jakość świadczonej pomocy prawnej, co realizuje się m.in. w procesie kształcenia aplikantów.

W odwołaniu od powyższej uchwały ORA skarżąca podniosła, że odbyła wszystkie praktyki, zwieńczone pozytywnymi opiniami oraz uzyskała pozytywną opinię od swego patrona. Przez rok sumiennie wykonywała pracę w kancelarii, przygotowywała pisma i reprezentowała klientów przed sądami, nie spotykając się z żadną krytyką. Według skarżącej ORA nie wzięła tych okoliczności pod uwagę w należytym stopniu i nie zindywidualizowała swego stanowiska. Skarżąca wskazała, że zostały przekroczone granice uznania poprzez stwierdzenie jej nieprzydatności do zawodu, albowiem jedyną podstawą weryfikacji wiedzy i umiejętności, przesadzającą o możliwości wykonywania zawodu adwokata, jest państwowy egzamin po zakończeniu aplikacji.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2013 roku nr 6/02/2013. Zdaniem Prezydium NRA w uzasadnieniu swej uchwały ORA w [...] trafnie podkreśliła rolę samorządu adwokackiego w procesie kształcenia aplikantów oraz sprawowania pieczy nad należytym poziomem wykonywania zawodu przez adwokatów. Do udzielania pomocy prawnej nie powinny być dopuszczane osoby, których poziom wiedzy i umiejętności nie gwarantuje ochrony interesów osób przez nie reprezentowanych. Aplikacja adwokacka służy kształceniu, a także bieżącej weryfikacji wiedzy nabywanej przez aplikantów. Najpełniejszym sposobem takiej weryfikacji jest kolokwium roczne, podsumowujące postępy w zdobywaniu umiejętności teoretycznych i praktycznych w toku kształcenia. Skarżąca dwukrotnie nie sprostała wymaganiom egzaminacyjnym, co świadczy o jej trwałej niekompetencji. Prezydium NRA, odnosząc się do argumentów wskazujących na pozytywny przebieg aplikacji, stwierdziło, że ani opinia patrona skarżącej, ani pozytywne wyniki praktyk w organach wymiaru sprawiedliwości nie mogą zniweczyć negatywnej oceny, płynącej z przebiegu obydwu kolokwiów. Egzaminy te sprawdzają inny, pełniejszy zakres wiedzy i dają bardziej miarodajną odpowiedź na pytanie, czy aplikant nadaje się do zawodu adwokata. Kolokwia testują umiejętności aplikanta w warunkach stresu, tak charakterystycznego na co dzień dla wykonywania zawodu adwokata. Skarżąca takiemu testowi nie podołała.

Na powyższą uchwałę skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której uchwałom podjętym przez organy samorządu adwokackiego zarzuciła naruszenie:

- przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 65 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP;

- przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 93 ust. 1 Konstytucji RP;

- przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię § 9 ust. 2-5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich pozytywnych opinii z odbytych praktyk w prokuraturze i sądach, opinii patrona oraz niepodjęcie niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przyczyn, dla których Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła wiarygodności i mocy dowodowej opiniom z odbytych przez skarżącą praktyk wydanych przez sędziów i prokuratora oraz opinii patrona.

- art. 79 ust. 3 w zw. art. 68 ust. 5 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez podjęcie decyzji o skreśleniu z listy aplikantów po upływie 30 dniu od daty ogłoszenia wyników kolokwium rocznego.

Skarżąca zarzuciła, iż organy samorządu wydały uchwały z naruszeniem zasad konstytucyjnych, bowiem ujęta w art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze klauzula generalna "nieprzydatności do wykonywania zawodu" nie spełnia standardu wynikającego z art. 65 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP. Skarżąca wskazała również na przepis art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wyrażający granice ingerencji organów władzy publicznej w sferę praw konstytucyjnych. W myśl tego przepisu ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności praw człowieka mogą być ustanawiane tylko w ustawie. Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej, jako akt o charakterze wewnętrznym musi być zgodny z "prawem powszechnie obowiązującym", co wyrażono jednoznacznie w art. 93 ust. 3 Konstytucji RP, wskazując nie tylko, że podlega on kontroli konstytucyjności (jak inne akty normatywne), ale także, że kontroli tej dokonuje się z punktu widzenia ich zgodności z aktami powszechnie obowiązującymi. Zgodność z tymi aktami jest warunkiem konstytucyjności uchwał, jako aktów wewnętrznych. W ocenie skarżącej zarówno w uzasadnieniu uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], jaki i w uzasadnieniu utrzymującej jej w mocy zaskarżonej uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej zabrakło dogłębnej analizy wszystkich przytoczonych przez stronę argumentów. Żadne okoliczności, na które powołuje się skarżąca nie zostały wszechstronnie wyjaśnione. Skreślenie z listy aplikantów adwokackich może mieć miejsce pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji, w tym opinię patrona oraz oceny i opinie opisowe uzyskane przez aplikanta z odbytych praktyk.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 6 grudnia 2013 r. skarżąca dodatkowo zarzuciła, że kwestionuje też wyniki egzaminacyjne, które nie odzwierciedlają jej wiedzy. Dlatego wyniki te nie mogły być podstawą skreślenia jej z listy aplikantów adwokackich. Wskazała, że w czasie pierwszego kolokwium odpowiedziała na 4 pytania. Kwestionuje ocenę z prawa karnego materialnego. Przyznała, że była pytana z zakresu odpowiedzialności osoby zagranicznej tj. obywatela niepolskiego za przestępstwo popełnione za granicą. Nie była natomiast pytana – zgodnie z wylosowanym pytaniem - o warunki odpowiedzialności obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga A. Z. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała, jak i poprzedzająca ją uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] , naruszają prawo.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi należy na wstępie wskazać na te zarzuty strony skarżącej, których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił rozstrzygając niniejszą sprawę. Skarżąca w skardze zakwestionowała w ogóle możliwość skreślenia aplikanta z listy w oparciu o przepis art. 79 ust. 2 p.o.a. z uwagi niedookreślony charakter użytego w przedmiotowym przepisie pojęcia "nieprzydatność do wykonywania zawodu". Z argumentacją skarżącej nie sposób się zgodzić. W myśl art. 79 ust. 2 p.o.a. okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Przepis ten daje podstawę do rozważenia możliwości skreślenia aplikanta z listy, w sytuacji gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Jak wielokrotnie podkreślały sądy administracyjne używając słowa "może" ustawodawca wyraźnie wskazał, że decyzja (uchwała) we wskazanym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe (swobodne) oparte są o uznanie administracyjne, a więc w określonym stanie faktycznym organ ma prawo wyboru jednego z dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Organ działający w ramach uznania administracyjnego obowiązany jest posługiwać się zgodnymi z prawem kryteriami, a celem ich zastosowania wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny. Decyzje uznaniowe wymagają wnikliwego i logicznego uzasadnienia, które odzwierciedla proces dokonywanych ustaleń faktycznych i zastosowanych kryteriów uznania administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r., sygn. akt II SA 883/82). Jednocześnie należy zauważyć, iż zasadnicze znaczenie dla zastosowania art. 79 ust. 2 p.o.a. ma rozumienie pojęcia nieprzydatności aplikanta do zawodu oraz kryteria oceny nieprzydatności, które wprawdzie nie zostały wymienione w ustawie, ale wynikają pomocniczo z przepisów wykonawczych do ustawy Prawo o adwokaturze. W art. 58 pkt 12 lit. b p.o.a. ustawodawca upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej. W myśl § 9 ust. 3 uchwalonego na tej podstawie Regulaminu aplikacji adwokackiej (uchwała NRA nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r.), podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacją nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 Regulaminu przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. W ocenie Sądu, każda z tych przyczyn może stanowić przesłankę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata - jednakże pod warunkiem dokonania przez organ samorządu adwokackiego oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji. Organ ma zatem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji, w tym opinie patrona, kierownika szkolenia, czy wyniki kolokwium rocznego. Natomiast sądowa kontrola decyzji uznaniowych ogranicza się do badania zachowania reguł proceduralnych przy ich podejmowaniu, zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2112/11). Reasumując, zarówno przepis art. 79 ust. 2 p.o.a. jak i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej nie są sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w szczególności uwzględniając ustawowe uprawnienie Naczelnej rady Adwokackiej do uchwalenia takiego regulaminu, który będzie precyzował zasady odbywania aplikacji pozwalające na sprawne i prawidłowe jej przeprowadzenie.

Pomimo niezasadności powyższych zarzutów kwestionujących istnienie podstaw prawnych skarżonych uchwał, Sąd uznał, że zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w [...] , jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wydając uchwały rozstrzygające o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów adwokackich, dopuściły się naruszenia przepisów prawa z uwagi na niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy.

Zastrzeżenia dotyczą jednoznacznego ustalenia, czy Okręgowa Rada Adwokacka w [...] prawidłowo przeprowadziła kolokwium roczne w dniu [...] października 2013 r., a w konsekwencji, czy w sprawie bezspornie zaistniała przesłanka niezaliczenia przez skarżącą pierwszego kolokwium rocznego. Jest to przy tym o tyle istotne, że była to jedyna przesłanka stanowiąca podstawę stwierdzenia nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. W tej sytuacji, aby stwierdzić, że podjęcie uchwały o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów adwokackich było następstwem jej faktycznej nieprzydatności do wykonywania zawodu, czyli było zgodne z obowiązującymi przepisami – należy odnieść zarzuty aplikantki do stanu faktycznego wynikającego z przebiegu kolokwium. Przebieg egzaminu z przeprowadzonego kolokwium rocznego stanowi bowiem element stanu faktycznego, którego ocena legła u podstaw uznania nieprzydatności do wykonywania zawodu.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ samorządu adwokackiego jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści. W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Dlatego należy stwierdzić, że ustalenia stanu faktycznego i jego oceny organy samorządu adwokackiego winny być dokonane w sposób precyzyjny i jednoznaczny co do odpowiedzi aplikantki na zakres objęty pytaniem nr 39 z prawa karnego materialnego, które skarżąca wylosowała w trakcie kolokwium rocznego z dnia [...] października 2013 r. Treść pytania nr 39, zgodnie z "uzasadnieniem oceny niedostatecznej" sporządzonym przez członków komisji egzaminacyjnej brzmiała: "Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą. Warunki odpowiedzialności obywatela polskiego". W uzasadnieniu oceny w konfrontacji z odpowiedzią skarżącej, komisja egzaminacyjna podniosła jedynie, że "aplikantka wskazała na brak wiedzy o możliwości sądzenia nie-obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą". Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 roku skarżąca oświadczyła, że kwestionuje wyniki egzaminacyjne, gdyż nie odpowiadają one wiedzy, którą posiada. Podkreśliła, że w czasie pierwszego egzaminu (kolokwium) odpowiedziała na wszystkie 4 pytania. Zakwestionowała ocenę niedostateczną otrzymaną z prawa karnego materialnego. Wyłącznie bowiem była pytana z zakresu odpowiedzialności osoby zagranicznej tj. obywatela niepolskiego za przestępstwo popełnione za granicą, a pytanie dotyczyło odpowiedzialności A. P. Stwierdziła przy tym, że nie była pytana o warunki odpowiedzialności obywatela polskiego za przestępstwo popełnione za granicą.

W ocenie Sądu, uzasadnienie oceny niedostatecznej potwierdza zarzuty skarżącej co do przebiegu egzaminu. Budzi to uzasadnione wątpliwości w kontekście prawidłowości jego przeprowadzenia z uwagi na brak korelacji pomiędzy treścią wylosowanego przez skarżącą pytania, a pytaniem, które zostało jej faktycznie zadane przez członków komisji egzaminacyjnej. Wprawdzie Regulamin przebiegu aplikacji przewiduje możliwość zadawania dodatkowych pytań, ale z akt sprawy nie wynika, czy kierowano do skarżącej pytanie wynikające z brzmienia wylosowanego pytania nr 39 - warunki odpowiedzialności obywatela polskiego za przestępstwa popełnione za granicą. W takim przypadku powstaje wątpliwość, czy prawidłowa jest ocena w zakresie nie uznania aplikantce odpowiedzi na pytanie (wylosowane), które nie zostało jej zadane, bowiem zastąpione zostało pytaniem dodatkowym. Jak wynika z przyjętych przez organ samorządu adwokackiego zasad przeprowadzania egzaminu: polegające na wymogu odpowiedzi na wylosowane pytania. W myśl bowiem § 21 ust. 5 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (uchwała NRA nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r.) kolokwium w formie ustnej polega na udzieleniu przez zdającego odpowiedzi na pytania z poszczególnych przedmiotów, wylosowanych przez zdającego z większej liczby pytań. Na potencjalne ryzyko dowolności kształtowania pytań wskazuje, zdaniem Sądu, również konstrukcja przedmiotowego pytania nr 39, w którym pierwsze zdanie "Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą" odpowiada Tytułowi Rozdziału XIII ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 r. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Dopiero następne zdanie konkretyzuje zakres pytania poprzez wprowadzenie przesłanek dotyczących warunków odpowiedzialności obywatela polskiego. Zatem przyjąć należy, że w sytuacji, w której zakres pytania nr 39 miałby odnosić się do całej ujętej w Rozdziale XIII problematyki tzw. prawa karnego międzynarodowego, zbędnym byłoby jego jakiekolwiek modyfikowanie poprzez wprowadzenie odrębnej kategorii odpowiedzialności obywatela polskiego, która przecież stanowi jedynie część zakresu Rozdziału XIII. Tym samym, co potwierdza uzasadnienie oceny niedostatecznej, pominięcie przy zadawaniu skarżącej pytania nr 39 omawianej kwestii, stanowiłoby rezygnację z weryfikacji posiadanej przez skarżącą wiedzy w tym zakresie, co nie może negatywnie obciążać zdającej i mogło mieć wpływ na końcowy wynik tego egzaminu, a w konsekwencji na ocenę jej nieprzydatności do zawodu.

Podkreślenia przy tym wymaga, że odpowiedzi skarżącej na pytania z prawa karnego procesowego I kolokwium były wystarczające do wystawienia noty pozytywnej.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie należy w tej sytuacji uznać, że aby można było mówić w niniejszej sprawie o prawidłowym zastosowaniu przez organy samorządu adwokackiego przepisu art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze należałoby wyjaśnić kwestię, czy odpowiedziała na pytanie 39. Tymczasem, zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w [...] , jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, oceniając nieprzydatność do zawodu z powodu braku wiedzy, kwestię tę pominęły. Pominęły też oceny z przedmiotów ustrojowych będących przedmiotem wcześniejszego egzaminu na I roku aplikacji. Oznacza to naruszenie zasad postępowania określonych w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w toku postępowania administracyjnego, naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a.

Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Uznanie nieprzydatności do zawodu wymaga oceny całokształtu okoliczności sprawy, a zarzut braku wiedzy winien być skonfrontowany z materiałem zgromadzonym w aktach. Czyli wymaga wyjaśnienia ostatecznie jasno wszystkich ważnych dla sprawy okoliczności. Należało więc wyeliminować z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną uchwałę, jak i poprzedzającą ją uchwałę, jako uchybiające w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

W konsekwencji to Okręgowa Rada Adwokacka w [...] , winna jest uzupełnić materiał dowodowy i ocenić stan faktyczny co do jednoznacznego ustalenia przebiegu egzaminu w dniu [...] października 2012 roku w zakresie prawidłowej oceny odpowiedzi na pyt. 39. Dopiero wówczas dokona oceny nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata w świetle art. 79 ust. 2 p.o.a. Istotnym jest przy tym, że samo niezaliczenie kolokwium nie powinno być w każdym przypadku - niezależnie od indywidualnych uwarunkowań danej sprawy - okolicznością dyskwalifikująca aplikanta i świadczącą o tym, iż jest on osobą "nieprzydatną do wykonywania zawodu adwokata". Okoliczność ta posiada jednakże specyficzną rangę, bowiem, jak wskazano w wyroku NSA z dnia 2 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 64/10, wśród przesłanek uzasadniających skreślenie z listy aplikantów" najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy na podstawie zastosowanego w kolokwium testu jednokrotnego wyboru prawidłowej odpowiedzi na zawarte w nim pytania, a możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego sprawdzianu musi być ograniczona do sytuacji wyjątkowych".

Sąd zauważa nadto, że uzasadnienie decyzji administracyjnej powinno w myśl art. 107 § 1 k.p.a. składać się z dwóch elementów: uzasadnienia faktycznego i uzasadnienia prawnego. Uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne to wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji wraz z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej uchwały Prezydium NRA nie zawiera w ogóle ani przytoczenia przepisów stanowiących podstawę prawną, jak też jakiegokolwiek powiązania wywodów Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z konkretnymi przepisami prawnymi. Co prawda, przepisy te obiektywnie istnieją, więc nie można mówić o podstawie do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały, niemniej zupełne ich pominięcie stanowi uchybienie proceduralne, w szczególności w świetle opisanego powyżej naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W tej sytuacji, z uwagi na wskazane powyżej istotne uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był uchylić zaskarżoną uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, jak i utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], orzekając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona uchwała, jak i poprzedzająca ją uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] nie podlegają wykonaniu, Sąd oparł się na przepisie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego, poniesionych w niniejszej sprawie przez skarżącą, Sąd działał na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.