Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 95/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 5, art. 5 ust. 3 pkt 1 i ust. 3a, art. 5 ust. 5b
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 44
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2016 r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2016r. znak: [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 5 ust. 3 oraz 3a w zw. z art. 2 pkt 3, art.8b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 169 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego postanowił uznać J. G. (dalej zwanego Skarżącym) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 15 lutego 2016r. zostało skierowane do J. G. wezwanie do osobistego stawiennictwa w [...] celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Wezwanie to zostało Skarżącemu skutecznie doręczone 8 marca 2016r., jednakże do dnia wydania decyzji nie stawił się on w [...] celem dopełnienia obowiązku. Jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. A. G. z [...]2016r. (data wpływu do organu 12.05.2016r.) w okresie od listopada 2015r. do kwietnia 2016r. od Skarżącego wyegzekwowano 488,13 zł, które to wpłaty nie pokrywały w każdym z w/w miesięcy co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z uwagi na powyższe organ uznając, że spełnione zostały przesłanki z art. 5 ust. 3 i 3a wyżej powołanej ustawy orzekł jak w decyzji.

W odwołaniu od w/w decyzji Skarżący podał, że nie stawił się na wskazany termin z uwagi na zapomnienie wynikłe z natłoku spraw. Podał nadto, że w marcu było zamieszanie z doręczaniem przesyłek przez operatorów. Wyjaśnił, że zawsze stawiał się na wezwania. Alimenty spłaca tak jak go stać po kilkaset złotych miesięcznie i nie jest w stanie płacić więcej, ma również inne zobowiązania alimentacyjne, stara się podwyższyć kwalifikacje, by zarobić więcej. Wskazał na swoją bardzo trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną, chorobę obecnej partnerki, oczekiwanie na narodziny kolejnego dziecka. Wyjaśnił, że po otrzymaniu decyzji niezwłocznie skontaktował się z pracownicą [...], że zawsze odbiera awiza i stawia się na wezwania a tej jeden raz nie dotarł z uwagi na zapomnienie a nie lekceważenia.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2016r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podał, że podobnie jak organ I instancji po analizie art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stwierdził, że Skarżący nie wypełnił swojego obowiązku wynikającego z tego przepisu. Do dnia wydania decyzji przez organy obu instancji nie stawił się w [...] dla przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz nie złożył oświadczenia majątkowego. Uzasadniało to wszczęcie przez organ I instancji postępowania w dniu 13 maja 2016r. w sprawie uznania J. G. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący nie był osobą, która w okresie ostatnich 6 miesięcy wywiązywała się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej nić 50% kwot bieżąco ustalonych (art. 5 ust. 3a ustawy) albowiem w okresie od listopada 2015r. do kwietnia 2016r. wpłacił alimenty w kwocie 488,13 zł, zalegając przy tym z alimentami w wysokości 48.378,90 zł. W tym stanie faktycznym i prawnym SKO stwierdziło, iż zaistniały przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i wydanie w tym przedmiocie stosownej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.

W złożonej w terminie skardze od w/w decyzji Skarżący podniósł argumenty tożsame z zawartymi w odwołaniu. Podał, że na kolejny wywiad w listopadzie stawił się, że nie uchyla się od alimentacji, ma jednak tak trudną sytuację, że płaci na ile go stać. Nie zgodził się z tym, że zapłacił tylko 488,13 zł, płaci kilkaset złotych miesięcznie a rozdziela te wpłaty komornik. Podał, że od 1 października 2016r. zawiesił działalność gospodarczą, która nie przynosiła mu dochodów i podjął pracę jako kierowca zaopatrzeniowiec.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W dniu rozprawy Skarżący telefonicznie złożył wniosek o jej odroczenie z uwagi na pobyt w szpitalu.

Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie dnia 16 marca 2017r. wniosek ten oddalił. Zgodnie z art. 99 p.p.s.a sąd na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. W przedmiotowej sprawie nie było zgodnego wniosku stron, Skarżący nie nadesłał (np. faksem) dokumentacji potwierdzającej pobyt w szpitalu, w takich okolicznościach nie zaistniała ważna przyczyna do odroczenia rozprawy. Nadmienić należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a w sprawach przed sądem administracyjnym sąd może przeprowadzić uzupełniający dowód z dokumentów i to o ile jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie jest więc możliwe przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Materiał zgromadzony w sprawie był kompletny i umożliwiał rozstrzygnięcie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2016.1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2016.718; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji w całości lub w części następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, natomiast jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, Sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Bezspornie w niniejszej sprawie Skarżący ma zobowiązania alimentacyjne wobec trójki dzieci: P. B. ([...] zł alimentów), E. C. ([...] zł alimentów) i N. G. ([...] zł alimentów). Decyzją z dnia [...]2015r. Burmistrz Miasta i Gminy Ś. przyznał świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz E. G. w kwocie po 500 zł miesięcznie na okres od 1.10.2015r. do 30.09.2016r. Pismem z dnia 20.01.2016r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. zwrócił się w trybie art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2016.169, dalej powoływanej jako ustawa) do instytucji w P. o podjęcie działań względem Skarżącego. Prowadzenia egzekucja świadczeń alimentacyjnych na [...] okazała się bowiem bezskuteczna. Pismem z dnia 15 lutego 2016r. Instytucja w P. wezwało Skarżącego do osobistego stawiennictwa w dniu 21 marca 2016r. celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. W wezwaniu pouczono Skarżącego o konsekwencjach niestawiennictwa. Wezwanie było awizowane 23.02 i 1.03.2016r. uznane za skutecznie doręczone 8 marca 2016r. Z zaświadczenia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym P. [...] z [...] 2016r. oraz jego pisma z [...]2016r. wynika, że egzekucja alimentów na E. C. okazała się częściowo skuteczna. W okresie od listopada 2015r. do kwietnia 2016r. wyegzekwowano 488,13 zł, dłużnik zalega z płatnością alimentów na kwotę 48.378,90 zł. Należności likwidatora funduszu alimentacyjnego pozostałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przed 1 maja 2004r. wynoszą 11.655 zł. Pismem z dnia 13 maja 2016r. organ zawiadomił Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wezwanie było awizowane w dniach 25.05 i 2.06.2016r. Korespondencja wysyłana była na adres zameldowania Skarżącego w [...] ul. [...].

Skarżący nie stawił się na wskazany w piśmie z 15 lutego 2016r. termin. Organ I instancji wydał decyzję z [...] 2016r., którą Skarżący odebrał osobiście. Na kolejne wezwanie wyznaczone na 2.11.2016r. celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego Skarżący się stawił, złożył oświadczenie majątkowe i udzielił wywiadu alimentacyjnego.

Okoliczności te wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Kwestionowanie przez Skarżącego kwot wpłaconych alimentów na rzecz [...] [...] wskazanej w zaświadczeniu komornika z 5 maja 2016r., okazało się gołosłowne. Skarżący nie udokumentował wyższych wpłat na to dziecko niż wynikało z zaświadczenia komornika. Nadto ma inne dzieci, na które jest zobowiązany do alimentacji i zaległości wobec funduszu alimentacyjnego - dokonywane przez niego wpłaty, nawet jak podawał kilkaset złotych miesięcznie nie oznaczają wpłat w wysokości nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów na [...], na którą ma zasądzone [...] zł alimentów. Podawane przez Skarżącego okoliczności związane z oczekiwaniem na kolejne dziecko, kłopotami zdrowotnymi partnerki czy jego własnymi, trudnościami z mieszkaniem i trudną sytuacją materialną choć z pewnością bardzo utrudniają codzienną egzystencję to jednak pozostają bez związku z przedmiotem niniejszej sprawy.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła bowiem ustalenia czy Skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego oraz czy nie płaci na bieżąco co najmniej 50 % alimentów w okresie ostatnich 6 miesięcy co uzasadnia uznanie go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w trybie art. 5 ust. 3 i 3 a ustawy. Decyzja o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego ma bardzo poważne dalsze konsekwencje. Prowadzi nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników ale jej treścią są związane organy i nie mają żadnego luzu decyzyjnego w podejmowaniu dalszych decyzji np. o odebraniu prawa jazdy (art. 5 ust. 5b ustawy). Tym samym ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jak w niniejszej sprawie mają doniosłe znaczenie.

Podstawą prawną przedmiotowych decyzji stanowił art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, zgodnie z którymi: 3. W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

3a. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Organy opierały wydanie decyzji o uznaniu Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na ustaleniu, że uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Wynikać to miało z niestawiennictwa na wezwanie wskazane w piśmie z 15 lutego 2016r. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącemu w trybie tzw. doręczenia zastępczego uregulowanego w art. 44 kpa, które jest doręczeniem skutecznym. Organy jednak nie wzięły pod uwagę, że przesłanki z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy należy odnosić do określonych działań (zachowań) dłużnika alimentacyjnego nacechowanych jego złą wolą, negatywnym nastawieniem do organu. Jako przykład przesłanki "uniemożliwiania" z w/w przepisu wskazuje się np. stałą nieobecność dłużnika w miejscu zamieszkania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18.02.2015r., I SA/Wa 3173/14) albo zachowania wskazujące na celowe nie odbieranie korespondencji. W realiach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka "uniemożliwiania" i "odmawiania" powiązana ze złą wolą czy działaniem celowym. Skarżący usprawiedliwił nieobecność po odebraniu decyzji -w odwołaniu, stawił się na następny termin i złożył oświadczenie majątkowe, udzielił wywiadu alimentacyjnego. Co istotne wskazywał na kłopoty z odbieraniem korespondencji co w ogóle nie zostało rozważone przez organy pod kątem podważenia tzw. fikcji doręczenia. Nadto .przedmiotowe wezwanie było pierwszym wezwaniem i pierwszym pismem w niniejszej sprawie. Doręczone w drodze tzw. doręczenia zastępczego w sytuacji gdy Skarżący nie wiedział o wszczęciu niniejszego postępowania i było to pierwsze wezwanie w sprawie nie pozwala uznać, iż spełnione zostały przesłanki z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy. W takiej sytuacji nie można bowiem uznać iż Skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odmówił złożenia oświadczenia majątkowego.

Ponownie rozpoznając sprawę obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie uwzględnienie przedstawionego stanowiska Sądu co do warunków umożliwiających uznanie dłużnika alimentacyjnego za bezzasadnie uchylającego się od obowiązków alimentacyjnych.

W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.