Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 306/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie: sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.) sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] grudnia 2021 r. nr [...], znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezesem IPN) decyzją z [...] grudnia 2021 r., Nr [...] odmówił potwierdzenia, że J. P. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255).

Jak wynika z akt sprawy, w związku z odnalezionymi w zasobach archiwalnych IPN dokumentami dotyczącymi wnioskodawcy Naczelnik Wydziału Postępowań Administracyjnych Biura Prawnego IPN, pismem z dnia 23 listopada 2021 r. poinformował wnioskodawcę o przysługującym mu na podstawie art. 10 K.p.a. prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W dniu 9 grudnia 2021 r. stronie udostępniono dokumenty przedmiotowego postępowania. W piśmie z dnia 9 grudnia 2021 r., wnioskodawca odniósł się do treści udostępnionych mu dokumentów kategorycznie zaprzeczając jakoby kiedykolwiek współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa. Jak wyjaśnił ww. kontakty i rozmowy z funkcjonariuszami SB miały miejsce po Jego zatrzymaniu, do którego doszło w związku z działalnością opozycyjną prowadzoną przez Wnioskodawcę. Powyższe potwierdza treść notatki z dnia [...] stycznia 1984 r. znajdująca się w aktach o sygn. [...], sporządzona w trakcie zatrzymania ww. przez SB. Skarżący podkreślił również, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na dobrowolne wyrażenie zgody na współpracę z SB. Jak podkreślił ww., w trakcie prowadzonej działalności opozycyjnej był kilkakrotnie zatrzymywany, przesłuchiwany, grożono mu i jego najbliższym śmiercią. W wyjaśnieniach ww. podkreślił, że nie podjął żadnej współpracy z SB, nie przekazywał informacji SB. Stanowczo zaprzeczył również, insynuacjom jakoby w maju 1982 r. zgodził się na dobrowolną współpracę z organami bezpieczeństwa państwa oraz na przekazywanie donosów na działaczy opozycji, z którymi prowadził działalność w ramach struktur NSZZ "S". Ww. podkreślił również, że brak jest dowodów na przekazywanie ww. informacji.

Prezes IPN w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w aktach o sygn. [...] ([...]) - sprawa operacyjnego rozpracowania kryptonim "[...]" znajduje się dokumentacja dotycząca kwestionariusza ewidencyjnego kryptonim "[...]" oraz materiały, z których wynika, że J. P. traktowany był jako osobowe źródło informacji - kontakt operacyjny. W przedmiotowych aktach znajdują się m.in. następujące dokumenty:

A. notatka służbowa funkcjonariusza SB z dnia [...] marca 1983 r. sporządzona z uzyskanych informacji od KO "[...]" (informacja przyjęta przez funkcjonariusza w dniu [...] marca 1983 r.) z treści której wynika, że ww. potwierdził swój udział w dniu [...] marca 1983 r. we mszy w intencji internowanych oraz wymienił z nazwisk kilkoro innych uczestników mszy. Z treści notatki wynika, iż ww. przekazał informację, że podczas mszy zaproponował obecnym zbieranie datków dla rodzin osób internowanych. Jak zapisano w notatce, po opuszczeniu miejsca internowania ww. wraz z innymi osobami angażował się w rozdzielanie paczek dla rodzin internowanych. Ponadto z treści notatki wynika, że funkcjonariusz SB oceniał ww. jako osobę nieszczerą, nadal współpracującą z działaczami NSZZ "S",

B. notatka służbowa z dnia [...] stycznia 1984 r. sporządzona z uzyskanych informacji od KO "[...]" (informacja przyjęta przez funkcjonariusza w dniu [...] stycznia 1984 r.) z treści której wynika, że ww. przekazał informacje dotyczące obecności J. Z. w kościele oo. Redemptorystów oraz, że po nabożeństwie w intencji "S" ww. osoba opuszcza kościół przez zakrystię skąd udaje się na Pl. [...]. W notatce podano ponadto, że współpracę z ww. rozwiązano w dniu 19 stycznia 1984 r. W dniu 16 stycznia 1984 r. ww. został zatrzymany na 48 godzin za prowokacyjne zachowanie się w miejscu publicznym. Z uwagi na powyższe SB przekwalifikowała kontakt operacyjny na figuranta kwestionariusza ewidencyjnego kryptonim "[...]" o nr. rej. [...] (uzupełnienie do notatki służbowej z dnia [...] stycznia 1984 r.).

Opisane powyżej dokumenty występujące w aktach archiwalnych zostały wytworzone przy udziale skarżącego i spełniają kryteria dokumentu wskazanego art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Współudział wnioskodawcy w wytworzeniu tych dokumentów polegał na tym, że dostarczył on informacji funkcjonariuszom SB, które ww. umieścili w treści wskazywanych dokumentów.

Dalej Organ wskazał, że w aktach o sygn. [...] ([...]) znajdują się ponadto następujące dokumenty:

1. wniosek o założenie kwestionariusza ewidencyjnego z dnia [...] marca 1982 r. dotyczący skarżącego, na którym figurują dwa przekreślone numery rejestracyjne: [...] i [...],

2. wniosek o zaniechanie prowadzenia z dnia 7 maja 1982 r., z treści którego wynika, że Naczelnik Wydziału [...] KWMO w Z. zatwierdził wniosek o zaniechanie prowadzenia kwestionariusza ewidencyjnego o nr. rej. [...]. Powodem powyższego było wyrażenie zgody przez skarżącego, w rozmowie z funkcjonariuszem SB, zgody na współpracę. W związku z powyższym ww. przerejestrowano z figuranta kwestionariusza ewidencyjnego na kontakt operacyjny,

3. wniosek o przekwalifikowanie KO nr ewid. [...] na figuranta kwestionariusza ewidencyjnego z dnia [...] stycznia 1984 r.. z treści którego wynika, że Naczelnik Wydziału [...] WUSW w Z., zatwierdził wniosek o przekwalifikowanie KO nr ewidencyjny [...] na figuranta kwestionariusza ewidencyjnego. Z treści dokumentu wynika również, że J. P. [...] maja 1982 r. został zarejestrowany jako kontakt operacyjny, ale z uwagi na źle układającą się współpracę (nie przekazywane informacji oraz nie przychodzenia na spotkania) podjęto decyzję o przekwalifikowaniu ww.,

4. wyciąg z rozmowy funkcjonariusza SB z J. P. nagranej na kasecie magnetofonowej w dniu [...] maja 1982 r., z treści której wynika, że po opuszczeniu ośrodka odosobnienia przeprowadzono z ww. rozmowę pozyskaniową, podczas której ww. stwierdził, że nie będzie podejmował żadnych działań sprzecznych z prawem oraz wyraził ustną chęć pomocy SB. Jednocześnie z treści dokumentu wynika, iż podczas rozmowy, wnioskodawca odmówił podpisania zobowiązań/oświadczeń,

5. notatka służbowa dotycząca KO "[...]", z treści której wynika, że wnioskodawca w grudniu 1982 r. starał się o wyjazd do NRD. W trakcie rozmowy z funkcjonariuszem SB stwierdził, że nie może donosić ani współpracować z organami bezpieczeństwa. Odmówił podpisania deklaracji o współpracy. W związku z działalnością opozycyjną ww., wniesiono zastrzeżenie o niedopuszczeniu do wyjazdu za granicę,

6. notatki służbowe z dnia [...] i [...] marca 1984 r. dot. figuranta KO "[...]" potwierdzające, że J. P. był traktowany przez SB jako kontakt operacyjny.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące skarżącego w tym m.in.:

I. zapis do nr. [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW w Z. o sygn. [...], z treści którego wynika, że w dniu [...] marca 1982 r. Wydz. [...] zarejestrował kwestionariusz ewidencyjny kryptonim "[...]". W dniu [...] maja 1982 r. sprawę przerejestrowano do nr. [...],

II. zapis do nr. [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW w Z. o sygn. [...], z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1982 r. Wydz. [...] zarejestrował zabezpieczenie operacyjne i następnie w dniu [...] stycznia 1984 r. kwestionariusz ewidencyjny kryptonim "[...]" (zapis KE nadpisany). Sprawę zdjęto z ewidencji w dniu [...] czerwca 1984 r. i przerejestrowano do nr. [...],

III. zapis na karcie EO-4/77 - karta personalna i karta pracy, z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Biura "C" MSW (sygn. [...]) z treści którego wynika, że Wydz. [...] pion VII Z. zarejestrował w dniu [...] maja 1982 r. do numeru [...] J. P. Ww. zarejestrowano jako zabezpieczenie operacyjne. (Przekreślono - były figurant kwestionariusza ewidencyjnego krypt. "[...]" nr rej. [...] Wydz. [...]). Na karcie dopisano - materiałów brak 91.12.14 E-16,

IV. zapis na karcie Mkr-2 z dnia 13 lutego 1991 r. z kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW w W. (sygn. [...]) z treści którego wynika, że skarżący był rejestrowany przez Wydz. [...] do nr. [...].

Wskazane w pkt I-IV zapisy ewidencyjne mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego pomocnika organów bezpieczeństwa państwa. Ww. dokumenty tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, w połączeniu z informacjami z akt o sygn. [...], potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze kontaktu operacyjnego organów bezpieczeństwa państwa.

W przedmiotowej sprawie, Prezes IPN odnosząc się do treści wyjaśnień wnioskodawcy z dnia 9 grudnia 2021 r. wyjaśnił, że organ w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Zdaniem Organu w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można więc potwierdzić, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Strona podniosła te same okoliczności i wyjaśnienia co w piśmie z 9 grudnia 2021 r. Wskazała m.in., że nie współpracowała z SB, była internowana za pomoc innym internowanym, osobom prześladowanym, poza tym zatrzymana na Komendzie, a następnie więziona. Skarżący opisał okoliczności zatrzymania, jak i to, że grożono jemu i jego rodzinie.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2021 r., poz. 239 ze zm., dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa IPN odmawiająca potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z ze zm.).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, a w związku tym należy uwzględnić nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jako punkt wyjścia do rozważań na temat zasadności zgłoszonego przez skarżącego żądania.

Przypomnieć trzeba, że powyższy przepis został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 992 dalej: "ustawa nowelizująca") a nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji zaczęło obowiązywać od 12 czerwca 2019 r., w tym dodany art. 4 ust. 2.

Ubocznie należy wskazać, że dodanie wspomnianego art. 4 ust. 2, który stanowi podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, było reakcją ustawodawcy na kształtującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą zapisy ewidencyjne potwierdzające rejestrację w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa nie są wystarczające do wydania decyzji odmownej (zob. np. wyrok NSA 30 października 2018 r., II OSK 2078/18).

Zgodnie z obowiązującym art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy o działaczach opozycji).

Należy wyjaśnić, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa IPN w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie chodzi tu jednak o każde dokumenty znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa.

Stąd też, jak już wyżej wskazano, organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, czego domaga się skarżący, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego. W postępowaniu tym nie prowadzi się dowodów ze źródeł osobowych lub opinii biegłych historyków. Bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi czy opinie osób, z którymi współpracował.

Zatem Sąd podziela ugruntowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych (powołane przez Prezesa IPN), z którego wynika, że postępowanie przed Prezesem IPN jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa.

W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że w ramach przeprowadzonej kwerendy zasobów archiwalnych IPN doszło do odnalezienia m.in. dziennika rejestracyjnego (pkt I i II wskazany we wcześniejszej części tekstu), stanowiącego księgę, w której w kolejności chronologicznej rejestrowano wszelkie "zainteresowania operacyjne" SB - tj. kandydatów na współpracowników i różne kategorie współpracowników oraz sprawy operacyjne lub "zabezpieczenie operacyjne", jak i kart ewidencyjnych wymienionych w pkt III-IV (wsksazanych wyżej), które stanowią sformalizowane druki, za pomocą których dokonywano rejestracji lub przekazywano różne informacje o osobie stanowiącej przedmiot zainteresowania SB.

W świetle przepisów obowiązujących od 12 czerwca 2019 r., a konkretnie w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, zasadnym jest przyznanie racji organowi, iż powyższe dokumenty przez niego zgromadzone posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego. Należy wyjaśnić, że ustawodawca precyzując treść obowiązujących przepisów, używając w art. 4 ust. 2 ustawy zwrotu "rozumie się także" zwrócił uwagę, że do katalogu dokumentów, które de facto blokują możliwość nadania status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, włączają się dokumenty takie jak pomoce ewidencyjne, dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (por. także wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., IV SA/Wa 2499/19, CBOSA).

Powyższe ustalenia istotnie nie pozwalały na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jak już zaznaczono, organ nie był upoważniony do oceny ani prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

Wobec powyższych ustaleń Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.