Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 588/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 38 par. 1, art. 44
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 października 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł oddala skargę


UZASADNIENIE

W postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. wobec Pani N. K., zawiadomieniem z [...] września 2017 r. dokonano zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. S.A. Na podstawie art. 154 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej powoływana jako u.p.e.a.), zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w m. S.A. przekształciło się w zajęcie egzekucyjne z dniem wystawienia wobec Pani N. K. tytułów wykonawczych o numerach: od [...] z [...] grudnia 2019 r.

O przekształceniu zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne organ egzekucyjny poinformował Panią N. K. pismem z [...] grudnia 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi [...] stycznia 2020 r. oraz m. S.A. pismem z [...] grudnia 2019 r. Zajęte w postępowaniu egzekucyjnym środki pieniężne m. S.A. przekazał organowi egzekucyjnemu [...] grudnia 2019 r. Uzyskane kwoty organ egzekucyjny rozliczył zgodnie z przepisami art. 115 u.p.e.a. i przekazał na poczet zaległości Pani N. K. objętych ww. tytułami wykonawczymi.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r., D. sp. z o.o. w B. (dalej powoływana także jako skarżąca spółka) wystąpiła o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł "stanowiącej sumę kwot omyłkowo przelanych przez kontrahentów D. sp. z o.o. na rachunek bankowy prowadzony dla Pani N. K. o numerze [...]. Zdaniem wnioskodawcy należności powinny być wpłacone na rachunek D. sp. z o.o. o numerze [...]. Do wniosku dołączone zostały kserokopie faktur i potwierdzeń realizacji przelewów.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w zakresie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł. Organ egzekucyjny przytoczył treść art. 44 u.p.e.a., zgodnie z którym żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Organ stwierdził, że m. S.A. przekazał [...] grudnia 2019 r. organowi egzekucyjnemu środki pieniężne, które zostały rozliczone na poczet zaległości Pani N. K. objętych wystawionymi wobec niej tytułami wykonawczymi. Oznacza to, że wiosek z [...] stycznia 2020 r. o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł skarżąca spółka złożyła po zrealizowaniu egzekucji z rachunku bankowego.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, skarżąca spółka złożyła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji żądanej kwoty pomimo tego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 38 § 1 ww. ustawy, w szczególności zachowany został termin na złożenie przedmiotowego wniosku przez spółkę oraz art. 44 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji żądanej kwoty w związku z zaksięgowaniem przedmiotowej kwoty w ramach postępowania egzekucyjnego, podczas gdy organ co najmniej od [...] maja 2018 r., tj. od dnia odebrania pierwszego wniosku Pani N. K. o zwolnienie przedmiotowej kwoty spod zajęcia, posiadał informację o tym, że Pani N. K. nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowych kwot, ponieważ zostały wpłacone omyłkowo na jej rachunek bankowy.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Natomiast drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taką przyczyną jest m.in. wystąpienie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Wskazując na brzmienie art. 38 § 1 i art. 44 u.p.e.a., organ odwoławczy uznał, że organ egzekucyjny słusznie stwierdził, że na dzień wpływu wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł, egzekucja w zakresie żądanej kwoty została już zrealizowana. Żądanie wyłączenia spod egzekucji zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego, na skutek realizacji tytułu wykonawczego nr [...] i częściowej realizacji tytułu wykonawczego nr [...], wystawionych na Panią N. K. Z akt sprawy wynika, że m. S.A. zrealizował zajęcie egzekucyjne, tj. przekazał [...] grudnia 2019 r. organowi egzekucyjnemu środki pieniężne z zajętego rachunku bankowego. Organ egzekucyjny dokonał zaliczenia otrzymanych środków pieniężnych na poczet zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi. Środki pieniężne wierzycielowi zostały przekazane na rachunek bankowy prowadzony dla podatku od towarów i usług. Dysponentem wyegzekwowanej kwoty jest już wierzyciel, a nie organ egzekucyjny. Zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi - jak wynika to z art. 44 u.p.e.a. - przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji złożony został już po wykonaniu tego prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Powyższe skutkowało wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie żądania wyłączenia przedmiotowej kwoty spod egzekucji. Nie było podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie złożonego żądania, skoro kwota, o której wyłączenie wnioskowano została już przekazana wierzycielowi. W powyższym zakresie organ powoła się m.in. na wyrok NSA z 3 sierpnia 2016 r., II FSK 1810/14 i wyrok WSA w Szczecinie z 18 czerwca 2019 r., I SA/Sz 78/19.

Ustosunkowując się do zarzutów zażalenia wskazujących, że organ egzekucyjny posiadał informacje o omyłkowo wpłaconych kwotach na rachunek bankowy Pani N. K., organ odwoławczy podkreślił, że dopiero złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie skutkuje, stosownie do art. 38 § 3 u.p.e.a., zaniechaniem dalszych czynności w stosunku do prawa majątkowego, którego wyłączenia żądano. W przedmiotowej sprawie informacje o omyłkowych wpłatach były zawarte we wnioskach o zwolnienie spod egzekucji złożonych przez zobowiązaną, nie mogły zatem skutkować wszczęciem postępowania w trybie art. 38 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając je w całości. Skarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji, w związku z nieprawidłowo wydanym postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania w związku w wnioskiem skarżącej o wyłączenie kwoty 90.287,67 zł spod zajęcia mimo tego, że spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne określone w ramach art. 38 § 1 u.p.e.a., w szczególności zachowany został termin na złożenie przedmiotowego wniosku przez skarżącą,

- art. 44 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie może zostać zgłoszone żądanie w sytuacji gdy nie została dokonana sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, a jedynie dokonana została czynność materialno-techniczna polegająca na zaksięgowaniu przedmiotowej kwoty na poczet zaległości dochodzonych w ramach postępowania egzekucyjnego, a Organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem na gruncie przedmiotowej sprawy) co najmniej od dnia [...] maja 2018 roku, tj. od dnia odebrania pierwszego wniosku Pani N. K. o zwolnienie przedmiotowej kwoty spod zajęcia, posiadał informację o tym, że Pani N. K. nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowych kwot, ponieważ zostały one omyłkowo wpłacone na jej rachunek bankowy, co warunkowało uwzględnienie wniosku i dokonanie zwrotu kwoty na rzecz skarżącej spółki

- art. 61a § 1 w zw. z art. 123 k.p.a. w zw. z art. 38 § 1 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji w związku z nieprawidłowym uznaniem przez organ pierwszej instancji, iż brak jest możliwości wszczęcia postępowania w wyniku zaistnienia innych uzasadnionych przyczyn przez które postępowanie nie może zostać wszczęte, podczas gdy na gruncie przedmiotowej sprawy nie zaistniały przesłanki negatywne, a jednocześnie spełnione zostały przesłanki warunkujące możliwość wniesienia wniosku, o którym mowa w art 38 § 1 u.p.e.a., a w szczególności skarżąca Spółka była podmiotem uprawnionym do wniesienia takiego wniosku, który został złożony w terminie, co powinno doprowadzić do wyłączenia przez organ pierwszej instancji spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł.

Wskazując na powyższe, skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ewentualnie postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na odstawie regulacji zawartej w art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Spór w sprawie dotyczy możliwości uwzględnienia złożonego w terminie żądania wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego, z którego egzekucja została przeprowadzona.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Natomiast drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Należy zgodzić się z organem, że taką przyczyną jest w szczególności wystąpienie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

Przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. stanowi, że kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

Zgodnie z art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.

W kontrolowanej sprawie skarżąca spółka pismem z 27 stycznia 2020 r. wniosła, na podstawie art. 38 § 1 i 4 u.p.e.a., o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł, argumentując wniosek omyłkowym wpłaceniem należności przez kontrahentów tej Spółki na rachunek bankowy Pani N. K. zamiast na rachunek bankowy Spółki.

Jak słusznie stwierdziły organy, na dzień wpływu wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 90.287,67 zł, egzekucja w zakresie żądanej kwoty została już zrealizowana. Żądanie wyłączenia spod egzekucji zostało złożone po wykonaniu prawa majątkowego, na skutek realizacji tytułu wykonawczego nr [...] i częściowej realizacji tytułu wykonawczego nr [...], wystawionych na Panią N. K. Z akt sprawy wynika, że m. S.A. zrealizował zajęcie egzekucyjne, tj. przekazał [...] grudnia 2019 r. organowi egzekucyjnemu środki pieniężne z zajętego rachunku bankowego. Organ egzekucyjny dokonał zaliczenia otrzymanych środków pieniężnych na poczet zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi. Środki pieniężne wierzycielowi zostały przekazane na rachunek bankowy prowadzony dla podatku od towarów i usług. Dysponentem wyegzekwowanej kwoty jest już wierzyciel, a nie organ egzekucyjny. Zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi - jak wynika to z art. 44 u.p.e.a. - przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji złożony został już po wykonaniu tego prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Natomiast z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji żądanej kwoty skarżąca spółka wystąpiła pismem z dnia [...] stycznia 2020 r.

Jeżeli dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw przed organem egzekucyjnym, co do tych rzeczy lub praw majątkowych. W sytuacji stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu (por. wyroki: NSA z 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1810/14; WSA w Szczecinie z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 78/19). Bez znaczenia w tym kontekście pozostaje okoliczność, że na gruncie przedmiotowej sprawy Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. występuje jako organ egzekucyjny oraz jako wierzyciel.

Wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, które spowodowały, iż postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 44 u.p.e.a. Osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.

Odnośnie podniesionej w skardze kwestii dysponowania przez organ egzekucyjny informacją o omyłkowo wpłaconych kwotach na rachunek bankowy Pani N. K., organ zasadnie wyjaśnił, iż dopiero złożenie przez osobę trzecią wniosku o wyłączenie skutkuje, stosownie do art. 38 § 3 u.p.e.a., zaniechaniem dalszych czynności w stosunku do prawa majątkowego, którego wyłączenia żądano. W przedmiotowej sprawie informacje o omyłkowych wpłatach skarżąca spółka zawarła we wniosku o zwolnienie spod egzekucji. Nie mógł on jednak skutkować wszczęciem postępowania w trybie art. 38 u.p.e.a., ponieważ został złożony już po wykonaniu prawa majątkowego.

Powyższe ustalenia skutkowały wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie żądania wyłączenia przedmiotowej kwoty spod egzekucji. Nie było podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie złożonego żądania, skoro kwota, o której wyłączenie wnioskowano została już przekazana wierzycielowi.

W tych okolicznościach zarzuty stawiane w skardze okazały się bezzasadne.

Mając na względzie przedstawione okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.