Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1628/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 23a ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 art. 2
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Olga Grzelak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 925/17 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018r., sygn. akt II SA/Sz 925/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego.

Wspomniany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta Szczecina decyzją z dnia [...] marca 2015r. uchylił od dnia 1 maja 2010r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2005r. przyznającą E. S. na rzecz A. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 13 września 2011r. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie w okresie od dnia 1 maja 2010r. do dnia 30 czerwca 2013r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dlatego też należało uchylić decyzję przyznającą świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r. poz. 1456 ze zm.), dalej przywoływanej jako "u.ś.r.").

Po rozpoznaniu odwołania E. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Od powyższej decyzji A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 30 czerwca 2016r. sygn. akt II SA/Sz 315/16 uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2015r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2015r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że organy obu instancji poprzestały wyłącznie na treści pisma Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 26 marca 2015r., która nie zawiera żadnego uzasadnienia dla wyrażonego stanowiska. Sąd zauważył, iż J. S. wyjechał do Niemiec w kwietniu 2007r., czyli już po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2005r., zaś Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego uznał, iż przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie w przypadku rodziny E. i J. S. od dnia 1 maja 2010r. W piśmie stwierdzono jedynie, że J. S. mieszka w Niemczech od kwietnia 2007r., zaś zatrudniony w tym kraju jest od października 2010r. Z kolei E. S. wraz z dzieckiem A. S. mieszkają w Niemczech od dnia 12 czerwca 2013r. W ocenie Sądu okoliczności wskazane w rozpoznawanej sprawie nie pozwalają na stwierdzenie, dlaczego przepisy dotyczące wspominanej koordynacji zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie właśnie od dnia 1 maja 2010r. i z jakiego powodu organy właśnie taką datę przyjęły.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.), dalej przywoływanej jako "K.p.a.", art. 16, art. 23a ust. 5 w związku z art. 3 pkt 11, art. 20 ust. 3, art. 23a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 u.ś.r., art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205 poz. 1212) Prezydent Miasta Szczecina ponownie uchylił od dnia 1 maja 2010r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2005r. Powołując się na pismo Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 22 marca 2017r. organ I instancji wyjaśnił, że do dnia 30 kwietnia 2010r. przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązujące w krajach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w Szwajcarii (rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004), stosowało się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek lub do studentów, którzy podlegali ustawodawstwu jednego, lub kilku Państw Członkowskich i byli obywatelami jednego z tych państw lub byli bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu po śmierci pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek lub studentów, którzy podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich, niezależnie od obywatelstwa tych osób, o ile osoby pozostałe przy życiu były obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub bezpaństwowcami lub uchodźcami zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich. Natomiast od dnia 1 maja 2010r. zmianie uległ zakres podmiotowy obowiązujących przepisów. Ww. rozporządzenie nr 883/2004 obecnie odnosi się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostających przy życiu. Wobec powyższego, przepisom dotyczącym koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach UE. W tej sytuacji, organ orzekający w niniejszej sprawie nie był właściwy ani do prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznanego świadczenia po dniu wystąpienia w sprawie przesłanki koordynacji, ani ustalenia wypełnienia przez stronę przesłanek warunkujących prawo do przyznanego świadczenia, ani też do weryfikacji prawidłowości jego realizacji, czy też zbadania czy i jakie świadczenia zostały przyznane w innym państwie. Od dnia 1 maja 2010r. organem właściwym do prowadzenia postępowania na terytorium RP stał się Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego, który zgodnie z art. 21 i art. 23 a ust. 4 – 5 i ust. 9 u.ś.r. przejął kompetencje w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i to właśnie ten organ winien rozstrzygać sprawę merytorycznie.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. wniosła o jej uchylenie w całości. Podniosła, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego organ przyjął, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia 1 maja 2010r. do dnia 30 czerwca 2013r. ani dlaczego z datą 1 maja 2010r. uchyla się decyzję z dnia [...] czerwca 2005r. Wskazała, że organ podał jedynie, że uzyskał informację w przedmiocie dat dotyczących okresu objętego przepisami o koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego od Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego. Uzasadnienie decyzji jest niejasne i nieprecyzyjne, brak w nim wyjaśnień dlaczego organ przyjął, że w tym samym okresie skarżąca pobierała świadczenia zarówno z kraju zamieszkania, jak i z kraju pracy ojca dziecka. Jej zdaniem nie ma żadnego wyjaśnienia ani wskazania, czy doszło do zbiegu pobieranych świadczeń i na jakiej podstawie organ przyjął, że do takiego zbiegu doszło.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 23 ust. 2, 3 i 5 u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że art. 32 u.ś.r. nie był podstawą do wydania decyzji przez organ I instancji, w związku z czym nie mógł on naruszyć tego przepisu, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W przypadkach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podstawą prawną w zakresie uchylenia decyzji organu, który nie będąc właściwym rzeczowo wydał w sprawie decyzję, jest art. 23a ust. 5 u.ś.r., będący regulacją szczególną względem przepisu art. 32 ust. 1 tej ustawy, mającego charakter ogólny. Wyjaśnił, że z obowiązujących przepisów wynika, że w sytuacji gdy członek rodziny przebywa w innym kraju, w którym także mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym rzeczowo organem do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń rodzinnych jest wyłącznie marszałek województwa. Organ wskazał, że po uzyskaniu szczegółowej informacji zawartej w pismach z dnia 26 marca 2015r. oraz z dnia 22 marca 2017r. o podleganiu przez rodzinę E. S. przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobligowany był do wydania decyzji o uchyleniu od dnia 1 maja 2010r. decyzji z dnia [...] czerwca 2005r. orzekającej o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz dziecka A. S. Decyzję w tym przedmiocie za okres od dnia 1 maja 2010r. może wydać bowiem wyłącznie Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego.

A. S., reprezentowany przez matkę E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu w znacznym zakresie powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. S. na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie. Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż J. S., ojciec dziecka A. S., od kwietnia 2007r. mieszka na terenie Niemiec, zaś E. S. wraz z dzieckiem mieszkają na terenie Niemiec od dnia 12 czerwca 2013r. Ponadto Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego wyjaśnił, że przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w wypadku J. S. mają zastosowanie od dnia 1 maja 2010r., gdyż od tego dnia zmienił się zakres podmiotowy obowiązujących przepisów, tj. przepisów rozporządzenia nr 883/2004, które stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Oznacza to, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, od dnia 1 maja 2010r., podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej.

W ocenie Sądu I instancji, w oparciu o powyższą informację Prezydent Miasta Szczecina zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r., do wyeliminowania z obrotu prawnego od dnia 1 maja 2010r. decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz A. S. na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 13 września 2011r. Fakt, że w konkretnym przypadku powinny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść takiego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać bowiem należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa, który jest obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka, jak również do ustalenia jakie świadczenia w tym okresie mogła pobierać E. S. Marszałek województwa zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 u.ś.r. jest organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem Sądu, rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz.UE L 1971. 149.2), zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1), utraciło moc ze skutkiem od dnia 1 maja 2010r. Z tą też datą wszedł w życie art. 2 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1), zgodnie z którym rozporządzenie to stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu (w myśl art. 91 rozporządzenia nr 883/2004, stosuje się je od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego, tj. od dnia 1 maja 2010r.). Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odnosząc się do podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 23a ust. 5 u.ś.r. jak też braku wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2005r. oraz niewyjaśnienia, czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń wyjaśnił, że okoliczność ta, podobnie jak i to czy ojciec dziecka był zatrudniony na terenie Niemiec, ewentualnie w jakim charakterze był zatrudniony, pozostaje bez znaczenia. Kwestie te nie mogły bowiem być badane przez Prezydenta Miasta Szczecina, a to z tego względu, że organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego. Natomiast podnoszona przez skarżącą okoliczność, że świadczenia rodzinne pobierane przez ojca dziecka były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane przez nią w Polsce, powinna być wzięta pod uwagę przez Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego, bowiem uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2005r. nie jest równoznaczne z odmową przyznania tych świadczeń. Z powyższego wynika jedynie, że rozstrzygnięcie w tym zakresie musi być wydane przez organ rzeczowo do tego właściwy, czyli Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego.

Sąd I instancji nie uwzględnił także zarzutu skarżącej polegającego na błędnym uchyleniu decyzji z mocą wsteczną, bowiem art. 32 ust. 1 u.ś.r. w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania, ponieważ decyzja wydana została w oparciu o art. 23a ust. 2 i 5 u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji, zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Decyzja ta jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na okoliczność stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. S. reprezentowany przez E. S., zarzucając naruszenie:

- art. 23a ust. 5 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I i II instancji, czy skarżąca lub członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka;

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 200r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 7, art. 77 oraz art. 107 K.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie zastosowano norm wynikających z przywołanych przepisów K.p.a., nadto nie uzasadniono w sposób dostatecznie jasny przyczyn uchylenia decyzji przez organ, szczególnie nie odniesiono się do kwestii pobierania świadczenia przez ojca dziecka, nie ustalono też jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń;

- art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo stwierdzenia wprost w uzasadnieniu wyroku naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 107 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest braku dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego.

W motywach skargi kasacyjnej podkreślono, że ustalenie podlegania ustawodawstwu, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., należy rozumieć jako konieczność wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo też jako konieczność wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Niezbędnym jest przy tym ustalenie od kiedy w realiach danej sprawy obowiązują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W ocenie skarżącego kasacyjnie podleganie ustawodawstwu danego państwa nie powinno być rozumiane jako przyznane prawo do świadczeń przewidzianych w tym państwie, ale jako możliwość potencjalnego zastosowania prawodawstwa danego kraju. Dalej wskazano, że warunkiem zastosowania art 30 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 233 ust. 5 u.ś.r. jest jednoznaczne ustalenie, czy i jakie świadczenia rodzinne zostały przyznane i wypłacone w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie, za który polskie organy wypłaciły świadczenia rodzinne.

Autor skargi kasacyjnej podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma żadnych wyjaśnień dlaczego organ przyjął, że w tym samym okresie skarżąca pobierała świadczenia zarowno w kraju zamieszkania, jak i w kraju pracy ojca dziecka. Nie ma żadnego wyjaśnienia ani wskazania, czy doszło do zbiegu pobieranych świadczeń. Ponadto organy I i II instancji nie wskazały, czy ojciec dziecka faktycznie pobierał świadczenia rodzinne tożsame ze świadczeniami pobieranymi przez skarżącą oraz jaka była ich wysokość. Sąd I instancji wskazał jedynie, że organ nie ma obowiązku wskazać, czy i gdzie ojciec dziecka pozostawał zatrudniony. Organ nie wskazał także w jakim charakterze ojciec dziecka pozostawał zatrudniony w państwie członkowskim. Nadto stwierdzono, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch Państw Członkowskich. Aby w ogóle można było zastosować przepisy rozporządzeń dotyczące zbiegu świadczeń, czy też zakresu ich kumulacji, organy administracyjne powinny w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania ustalić charakter oraz rodzaj uzyskanych świadczeń z Państwa Członkowskiego, w którym jest zatrudniony ojciec dzieci. Ponadto należy ustalić, czy prawo miejsca zatrudnienia przewiduje świadczenia odpowiadające przyznawanemu w Polsce świadczeniu rodzinnemu.

W skardze kasacyjnej uznano także, że określona w art. 10 ust. 1a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonywania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 (Dz.Urz. UE L z 1972 r. Nr 74, s.1 ze zm.) reguła przeciwdziałająca kumulacji świadczeń rodzinnych ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń rodzinnych przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny. Sama informacja, że rodzic podjął zatrudnienie za granicą nie jest wystarczająca do uznania świadczenia rodzinnego przyznanego w Polsce za świadczenie nienależne. Przy tego rodzaju informacji marszałek województwa powinien konkretnie ustalić charakter i rodzaj uzyskanych świadczeń z Państwa Członkowskiego oraz czy prawo miejsca zatrudnienia przewiduje świadczenia odpowiadające przyznanemu w Polsce świadczeniu rodzinnemu, a także czy i w ogóle były pobierane równolegle dwa jednakowe świadczenia rodzinne w miejscu zamieszkania oraz w miejscu pracy w tym samym okresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302), dalej przywoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

Odnosząc się zatem do zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej wypada stwierdzić, iż pozbawione są one usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności zaakcentować należy, że na gruncie spraw wymagających dokonania interpretacji art. 23a ust. 5 u.ś.r., w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE L 166, 30.04.2004r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, 30.10.2009r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. (vide: wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018r. sygn. akt I OSK 541/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W myśl art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W myśl ust. 3, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przywołany zaś w skardze kasacyjnej, a stanowiący podstawę wydania decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji art. 23a ust. 5 u.ś.r. stwierdza, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że to marszałek województwa jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 u.ś.r.). Ustalenie przez marszałka województwa, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń marszałek województwa orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4 - 9 w związku z art. 21 oraz art. 30 u.ś.r.).

W rozpoznawanej sprawie Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego ustalił, że w stosunku do E. i J. S. od dnia 1 maja 2010r. do 30 czerwca 2013r. zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego, co wynika z faktu, iż J. S. od kwietnia 2007r. mieszkał na terenie Niemiec (przepisy o koordynacji systemów stosuje się od 1 maja 2010r.), skarżąca zaś wraz z dzieckiem dołączyła do niego 12 czerwca 2013r. W piśmie z dnia 22 marca 2017r. Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego zaznaczył również, że niemieckie władze przyznały świadczenia rodzinne na rzecz A. S. od dnia 1 listopada 2010r. Stwierdzić należy, że przywołane pismo Marszałka Województwa, przy uwzględnieniu zamieszczonej w nim argumentacji stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania kontrolowanej w sprawie przez Sąd I instancji decyzji na podstawie art. 23a ust. 5 i ust. 6 w zw. z art. 21 u.ś.r. W tym stanie rzeczy, nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe odpowiadało przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak i przepisom procedury administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.