Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 327/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 75i,  art. 75a,  art. 75j
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Małgorzata Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. F. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w R. przy ulicy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( dalej jako k.p.a ) w związku z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze - Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 ze zm. (dalej jako ustawa Prawo o adwokaturze), utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w R. (dalej zwanej Komisją Egzaminacyjną) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W powyższej uchwale Komisji Egzaminacyjnej, wydanej w oparciu o art. 75a ust. 1, art. 75i ust. 3 i art. 75j ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, stwierdzono, że I. J. (dalej jako skarżąca) otrzymała z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego w dniu [...] września 2008 r., 187 punktów, w związku z czym uzyskała negatywny wynik z egzaminu konkursowego.

W uzasadnieniu powołanej decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, został przeprowadzony w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 ze zm.). Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń i po ponownym przeliczeniu przez organ II instancji, skarżąca uzyskała z egzaminu 187 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów. Odnosząc się do wniosku skarżącej o zmianę decyzji Komisji Egzaminacyjnej na pozytywną, organ podniósł, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeżeli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Minister Sprawiedliwości nie podzielił również zarzutów skarżącej co do zakwestionowanych przez nią w odwołaniu pytań.

Skarżąca uznała za nieprawidłowe pytanie nr 75 o treści :

"Według kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono seperację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym małżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania.

Odnosząc się do zarzutów odnośnie pytania testowego nr 75 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C" oparta na art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c. Natomiast skarżąca wskazała jako prawidłową odpowiedź "A". Organ podkreślił, że istota pytania sprowadzała się do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono seperację. Treść przepisu art. 923 § 1 k.c. nie pozostawia wątpliwości, że obejmuje on swoim zakresem osobę, która pozostaje – w chwili śmierci – małżonkiem spadkodawcy. Stosownie zaś do uregulowania zawartego w art. 614 § 1 k.r.io., orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zatem małżonek w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., a w związku z tym nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Aby zaś skorzystać z uprawnienia o którym mowa w art. 923 k.c. małżonek musi spełniać łącznie dwie przesłanki : pozostawać ze spadkodawcą w ważnym związku małżeńskim oraz wspólnie z nim stale zamieszkiwać. Pojęcie małżonka nie odnosi się do sytuacji istniejącej w razie orzeczenia seperacji. Z kręgu osób uprawnionych wyłącza go prawomocne orzeczenie rozwodu lub seperacji za życia spadkodawcy. Zarzuty zawarte w odwołaniu, że przepis art. 923 k.c jest oparty na względach natury humanitarnej i jego działanie jest niezależne od tego, czy wymienione w nim osoby są powołane do dziedziczenia, czy też nie, zdaniem organu są chybione.

Kolejne zakwestionowane pytanie o nr 109 brzmiało: "Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:

A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,

B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego,

C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega przedłużeniu o termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "B", a według klucza prawidłowa jest odpowiedź "C" oparta na art. 3985 § 1 k.p.c. Następnie w dalszej części i konkluzji swojego wywodu odnośnie w/w pytania, organ wskazał jednak, że właściwą odpowiedzią na w/w pytanie jest odpowiedź "A". Oceniając wywody skarżącej zawarte w odwołaniu jako nietrafne, organ wskazał, iż odpowiedź na omawiane pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, iż skargę kasacyjną wnosi się "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem gdyż strona nie wystąpiła o nie lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem 7-dniowego terminu zakreślonego na zgłoszenie takiego wniosku, to dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 1 k.p.c.

Zakwestionowane przez skarżącą pytanie nr 186, miało treść: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne.

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy zgodną z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "A". W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że powyższe pytanie dotyka spornej i kontrowersyjnej kwestii, która nie powinna stanowić treści pytania egzaminacyjnego. W związku z tym, prawidłowymi odpowiedziami na to pytanie są odpowiedzi "A" i "B".

Organ nie zgodził się z powyższym zarzutem wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na przepisie art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe ( dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm. ). Przytoczona natomiast przez skarżącą argumentacja koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje natomiast ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. W literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie formułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych.

Pytanie nr 205 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe jest:

A. komandytariusz;

B. komplementariusz;

C. spółka komandytowa".

Za niezasadne organ uznał zarzuty odnośnie pytania nr 205 wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B" oparta na art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Skarżąca wskazała natomiast jako prawidłową odpowiedź "A". Organ podkreślił, iż spółka komandytowa nie jest osobą trzecią lecz podatnikiem. Komandytariusz również nie ponosi odpowiedzialności za zaległość podatkową spółki komandytowej, zaś to właśnie komplementariusz odpowiada solidarnie z podatnikiem – spółką komandytową całym swoim majątkiem za jej zaległości podatkowe.

Pytanie nr 206 miało treść :

"Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, decyzja organu podatkowego ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego jest :

A. decyzją konstytutywną,

B. decyzją deklaratoryjną,

C. decyzją deklaratoryjną lub konstytutywną, w zależności od statusu cywilnoprawnego podatnika."

Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na treści art. 21 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, natomiast skarżąca wybrała odpowiedź "B". Zdaniem organu zarzut błędnego sformułowania pytania jest oczywiście bezzasadny. Skoro bowiem Ordynacja podatkowa wiąże z doręczeniem decyzji ustalającej powstanie zobowiązania podatkowego, decyzja taka tworzy nowy stan prawny i ma charakter konstytutywny.

Pytanie nr 95 brzmiało :

" Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadną, Sąd Najwyższy :

A. pozostawia skargę bez rozpoznania,

B. odrzuca skargę,

C. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania".

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy zgodnie z kluczem prawidłowa odpowiedź na to pytanie jest zawarta w punkcie "C". Zarzut skarżącej, że żadna z odpowiedzi na to pytanie nie jest prawidłowa jest bezzasadny. Odpowiedź na kwestionowane pytanie wynika z przepisów k.p.c, a contrario z treści art. 3989 § 1 pkt. 4 k.p.c. Jeżeli bowiem warunkiem przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej jest to, by była oczywiście uzasadniona, to a contrario, bezsprzecznie Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi oczywiści bezzasadnej.

Pytanie nr 248 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich;

B. Prezydium Sejmu;

C. Marszałek Sejmu".

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "B", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "C", oparta na art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 o Rzeczniku Praw Obywatelskich. W ocenie organu, wbrew zarzutowi skarżącej pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców RPO. Odpowiedź prawidłowa może być zaś tylko jedna - Marszałek Sejmu, gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma natomiast żadnego znaczenia to, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Istota pytania sprowadzała się do tego – kto ( jaki organ ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich.

Pytanie nr 204 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega:

A) wyrób akcyzowy;

B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych;

C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi.

Skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A", podczas gdy według klucza odpowiedzią prawidłową jest odpowiedź "B", oparta na art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym. Do wskazania prawidłowej odpowiedzi na powyższe pytanie, zdaniem organu wystarcza znajomość zasadniczych przepisów w/w ustawy, do których zaliczyć należy z pewnością art. 4 ust. 1 pkt. 1. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że sam wyrób akcyzowy zharmonizowany nie jest przedmiotem tego podatku, lecz jego produkcja. Dalszy obrót takimi produktami nie powoduje już obowiązku uiszczenia akcyzy, której obowiązek podatkowy ciążył na producencie zharmonizowanych wyrobów akcyzowych. Podatek akcyzowy jest podatkiem obrotowym jednofazowym ( jednokrotnym ). Wynika z tego, że przedmiotem tego podatku nie jest wyrób akcyzowy, lecz czynność profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi.

Pytanie nr 203, brzmiało: "Zgodnie z ustawą o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:

A. komornik sądowy,

B. urząd celny,

C. importer towarów."

Skarżąca udzieliła odpowiedzi "C", podczas gdy prawidłową była odpowiedź "A", oparta na art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Według opinii skarżącej pytanie to i odpowiedzi zostały sformułowane nieprecyzyjnie i w sposób wprowadzający w błąd, bowiem komornik sądowy jest płatnikiem podatku od towarów i usług tylko gdy wykonuje czynności egzekucyjne. Zdaniem organu, istota pytania sprowadza się do ustalenia który z wymienionych w propozycjach podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi jedynie komornik sądowy ma status płatnika podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Zarówno urząd celny (odpowiedź "B"), jak i importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. W powyższym pytaniu nie odnoszono się do kwestii, w jakich sytuacjach płatnik pośredniczy pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym w zapłacie podatku VAT. Pytanie jest sformułowane jednoznacznie. Kandydat na aplikację adwokacką udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem, a nie kiedy podatek od towarów i usług jest rozliczany w trybie pośrednim.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących tego, że pytania z prawa podatkowego o numerach 193 - 207 były niezgodne z zakresem tematycznym egzaminu, gdyż prawo podatkowe nie wchodzi w zakres prawa finansowego, bo stanowi odrębną gałąź prawa, organ nie podzielił powyższego poglądu skarżącej. Minister Sprawiedliwości wskazał, iż ustawa Prawo o adwokaturze nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale określa, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa, min. prawa finansowego.

W konkluzji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę. Zarzuciła jej rażące naruszenie :

- art. 75b ust. 6 ustawy Prawo o adwokaturze i art. 32 Konstytucji przez ich niezastosowanie na skutek rażąco dowolnego ustalenia poziomu sprawdzenia wiedzy, zarówno w sferze proporcji między dziedzinami prawa, jak i w stosunku do egzaminów, które odbyły się w latach ubiegłych pod rządami obecnie obowiązujących przepisów

-art. 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1, art. 75b ust. 4, art. 75a ust. 3 i art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 65 ust. 1 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy te pozwalają na przeprowadzenie egzaminu w sposób inny niż sprawdzenie wiedzy kandydatów, co doprowadziło do umieszczenia w zestawie egzaminacyjnym pytań innych, niż służące sprawdzeniu wiedzy, a w konsekwencji do niekonstytucyjnego ograniczenia prawa do wyboru i wykonywania zawodu,

-art. 75a ust. 1w zw. z art. 75 ust. 1, art. 75 ust. 4, art. 75a ust. 3 i art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 54 ust. 1 Konstytucji i w zw. z art. 32 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ocenie podlegają poglądy doktrynalne, nie zaś wyłącznie wiedza, jak również na faworyzowaniu jednego poglądu naukowego i dyskryminowaniu innego w państwowym egzaminie oraz związanym z nim postępowaniu administracyjnym, a także na forsowaniu własnych, kontrowersyjnych i często błędnych poglądów autorów pytań, w sposób skutkujący utratą możliwości zdobycia punktu w wypadku ich niepodzielenia, w szczególności w zakresie pytań o nr 186, 204, 109, 75

Nadto skarżąca zarzuciła :

-naruszenie art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i pkt. 1 , art. 75j ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez wadliwe sformułowanie pytań o numerach 186, 204, 109,75,206,205,95,248 i 203

- naruszenie art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez zamieszczenie w egzaminie pytań z zakresu prawa podatkowego

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 k.p.a poprzez działanie z zaskoczenia i inne postaci działania podważającego zaufanie obywateli do organów Państwa, jak również działanie negatywnie wpływające na kulturę i świadomość prawną obywateli

-naruszenie prawa procesowego, tj. art. 36 w zw. z art. 35 k.p.a

W uzasadnieniu skargi podtrzymała swe stanowisko zawarte w odwołaniu przytaczając bardzo szeroką argumentację przemawiającą za wadliwością pytań nr 75, 109,186, 205, 206, 95, 248, 204, 203 poprzez wadliwe ich sformułowanie.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ uznał je za bezzasadne.

W toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca złożyła pismo procesowe z dnia [...] lipca 2009 r., w którym wskazała, że pytania 75, 186, 294, 109 i 248 zostały uznane za wadliwie skonstruowane wyrokami WSA w Warszawie, wymieniając na potwierdzenie powyższego sygnatury orzeczeń ( w stosunku do pyt. nr 248 wskazała sygnaturę wyroku VI SA/Wa 762/09, w której to sprawie Sąd uznał jednak niezasadność zarzutu odnośnie w/w pytania ).

Kolejnym swoim pismem procesowym z dnia [...] lipca 2009 r. rozszerzyła skargę w zakresie wadliwości pytania nr 193. Pytanie to brzmiało :

" Zgodnie z ustawą o kontroli skarbowej, dyrektor urzędu kontroli skarbowej wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych po przeprowadzeniu :

A. postępowania podatkowego

B. postępowania kontrolnego

C. czynności sprawdzających

Według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B", zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "C". Jej zdaniem odpowiedź "B" nie jest jedyną prawidłową odpowiedzią na w/w pytanie, bowiem prawidłową jest również odpowiedź "A", tym samym naruszony został art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

W kolejnych pismach procesowych z dnia [...] sierpnia 2009 r. i [...] października 2009 r. skarżąca wskazała sygnatury kolejnych wyroków WSA w Warszawie, w których Sąd stwierdził wadliwość skonstruowania pytań o numerach 75, 186 i 204.

Na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika przyznanego jej w ramach pomocy prawnej, który popierając skargę wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką przeprowadzane jest w trybie zgodnym z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 z późn. zm.). Jest to postępowanie administracyjne, w którym komisja egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej i przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 75 j ust. 1 i 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Zgodnie z art. 75i ust. 1, 2 i 3 ustawy Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a powołanej ustawy, ocenia w istocie wynik przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe ustalenie wyniku egzaminu zależy od: 1) prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, 2) prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz 3) prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Sąd administracyjny może jedynie zbadać, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa - przez odniesienie się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w decyzji administracyjnej w świetle ustaleń dokonanych przez ten organ w związku z zarzutami zdającego.

Skarga w rozpatrywanej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja w części nie spełnia wszystkich wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu (pytania nr 75, 109, 186 i 204). Uznanie zaś argumentacji skarżącej za prawidłową w tym zakresie daje jej możliwość uzyskania czterech dodatkowych punktów, co przy uzyskanych przez nią 187 punktach może okazać się wystarczające do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu na aplikację adwokacką.

Za zasadny, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, jest zarzut dotyczący pytania testowego nr 75. W ocenie Sądu w/w pytanie zawiera dwie możliwe do udzielenia odpowiedzi i nie można żadnej z nich odmówić poprawności. Podkreślenia wymaga, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to czy dziedziczą one po spadkodawcy, zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Nie ulega wątpliwości, że art. 923 k.c. należy do przepisów ogólnych i nie jest przepisem odnoszącym się do dziedziczenia ustawowego. Z literalnego brzmienia art. 923 k.c. nie wynika, że małżonek pozostający w seperacji nie może korzystać z ochrony wynikającej z tego przepisu. Nadto, małżonka w seperacji można w pewnych okolicznościach zaliczyć do osób bliskich spadkodawcy. Pozostawanie bowiem w seperacji nie oznacza, że osoby te nie są w stosunku do siebie osobami bliskimi. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzić mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne ( pokrewieństwo, powinowactwo ), lecz również więzy faktyczne ( np. konkubinat ). Nawet małżonek rozwiedziony pozostaje w dalszym ciągu osobą najbliższą, tym bardziej, jeżeli zamieszkuje wspólnie ze swoim rozwiedzionym współmałżonkiem. Krótkotrwałość rozpadu związku małżeńskiego również może oznaczać, że jest to osoba bliska. Zauważyć także należy, że w art. 614 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nałożony został na małżonków pozostających w seperacji obowiązek do wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

W świetle powołanych wyżej przez skarżącą orzeczeń WSA w Warszawie również pytanie nr 109 budzi, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wątpliwości związane z prawidłową jego redakcją. Wątpliwości w tym zakresie podniosła w skardze kandydatka stwierdzając, że pytanie wprowadza w błąd w stopniu istotnym dla udzielenia odpowiedzi na pytanie. Nadto pogląd wyrażony przez Ministra – i uznany za prawidłową odpowiedź na pytanie – choć akceptowany, nie wynika jednoznacznie i bezpośrednio z przepisów prawa, w szczególności z art. 3985 § 1 k.p.c. wskazanego przez Komisję jako podstawa prawna odpowiedzi na pytanie, lecz z orzecznictwa Sądu Najwyższego – i jako taki powinien wyłączać zakwestionowane pytanie z testu. Odpowiedź na pytanie egzaminacyjne powinna bowiem wynikać bezpośrednio z treści przepisów prawa, a nie z ich interpretacji, często niejednoznacznej. Przy konstruowaniu tego pytania została naruszona zasada poprawnego konstruowania pytań, albowiem winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznacznie odpowiedź nie wynika expresis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny i orzecznictwa. Sformułowanie w ten sposób pytania, zdaniem Sądu, budzi uzasadnioną wątpliwość na egzaminie konkursowym na aplikację.

W ocenie Sądu, także w pytaniu nr 186 nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. W myśl przepisu art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, ale strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W tym stanie rzeczy od decyzji wydanej w I instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w I instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a. może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest wydaną w II instancji mimo tożsamości podmiotowej organu I i II instancji.

Według oceny Sądu, wbrew twierdzeniom organu, analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w aspekcie materialnym i formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. W tym stanie rzeczy przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny i orzecznictwa nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy, gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego. (vide: LEX nr 235169)

Przypomnieć również należy, że przepis art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 k.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Zastrzeżenia Sądu budzi również pytanie o nr 204.

W art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą" wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczenie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy.

W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego, sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju, eksport i import wyrobów akcyzowych, nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa.

W ocenie Sądu z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami.

Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod lit. "A".

W ocenie Sądu wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako "B" jest prawidłowa. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie Sąd uznał, że pytanie 204 nie spełnia wymagań, o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, jeżeli chodzi natomiast o pytania o numerach 193, 203, 205, 206 i 248 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób wyczerpujący przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania nie przekroczyły zakresu przedmiotowego egzaminu oraz zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi na te pytania w wielu przypadkach było wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz własnej interpretacji przepisów.

Zgodzić się również należy z Ministrem Sprawiedliwości, że pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą z zakresu prawa podatkowego, oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu. Sporne pytania mieszczą się bowiem w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Przepis art. 75 a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wskazuje zakresy prawa, z których przeprowadza się egzamin konkursowy na aplikację adwokacką i w tych ramach wskazuje między innymi prawo finansowe. W ocenie Sądu, należy uznać za zasadny pogląd organu polegający na zaliczeniu prawa podatkowego do prawa finansowego. Wykazanie się podstawową wiedzą z zakresu prawa podatkowego ma również i to znaczenie, że staje się ona niezbędna w wielu sprawach objętych przyszłym szkoleniem aplikanckim. Stanowisko organu w kwestii wyodrębnienia prawa podatkowego jest prawidłowe i nie może wpływać na ocenę wyników egzaminu.

Sąd nie podzielił również zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Nawet jeśli bowiem miały miejsce – to nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy.

Wobec tego, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 187 punktów, a cztery pytania, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Orzeczenie w pkt. 3 wyroku oparto na podstawie art. 250 p.p.s.a.