Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 895/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 6,7,8,11,77,107,105
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla, sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), Protokolant st. ref. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. M. C na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżona w sprawie niniejszej decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. wydana została w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał w sprawie znak-[...] decyzję o odmowie skreślenia z rejestru zabytków parku w [...] , gmina [...] , wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków m. [...] z dnia [...] września 1979 r., pod numerem [...] w części usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...] . Wspomniana decyzja wydana została w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 767/14, uchylającym decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]02.2014 r., znak: [...] oraz utrzymaną w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...].03.2013 r., znak: [...] które zostały wydane w sprawie skreślenia z rejestru zabytków części parku w [...] , , wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków m. [...] z dnia [...] września 1979 r., pod numerem rejestru [...] , w części usytuowanej na dawnej działce oznaczonej w ewidencji numerem [...] obręb [...][...] , a obecnie oznaczonej, jako działka nr ewid. [...].

W uzasadnieniu ww. decyzji z dnia [...]czerwca 2015 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustalił następujący stan sprawy. Konserwator Zabytków m. [...] decyzją z dnia [...] września 1979 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] park w [...] , pochodzący z końca XIX w. W sentencji decyzji wskazano, że "park wpisuje się w granicach oznaczonych na planie zeszytu ewidencji parku, stanowiącego załącznik do decyzji".

Pismem z dnia 29 kwietnia, 2009 r. A[...] wnieśli o skreślenie z rejestru zabytków części parku w [...] , usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...] , jednocześnie wskazując na zakup tej części nieruchomości i zawarcie przedwstępnej umowy sprzedaży. Pismo to było rozszerzeniem wniosku z dnia 11 września 2008 r. którym wniesiono o skreślenie z rejestru zabytków części ww. parku, położonej na działkach nr [...] i [...] obręb [...] .

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie skreślenia z rejestru zabytków parku w [...] w części usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] obręb [...] . W treści uzasadnienia ww. decyzji wskazano, że wobec braku przedłożenia przez wnioskodawców dokumentu poświadczającego ich tytuł prawny do nieruchomości położonej na działce nr ewid. [...], nie mają oni w sprawie interesu prawnego strony i nie mogą domagać się wszczęcia postępowania.

W związku z wnioskiem [...] o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...]02.2014 r., znak: [...] utrzymał swoją decyzję z dnia [...] marca 2013 r., umarzającą postępowanie administracyjne w omawianej sprawie, stwierdzając, iż zachodzą w niej przesłanki bezprzedmiotowości, jednakże wynikające z innych przyczyn niż wykazane w utrzymywanym orzeczeniu z dnia [...] marca 2013 r. Organ uznał bowiem, że wniosek [...] z dnia 29 kwietnia 2009 r., dotyczył skreślenia z rejestru zabytków części parku w [...] , usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...] , która uległa podziałom i obecnie nie istnieje. A wobec faktu, że na żadnym z etapów prowadzonego postępowania wnioskodawcy nie zmodyfikowali zakresu swojego wniosku, postępowanie prowadzone w odniesieniu do działki oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...] stało się bezprzedmiotowe, a zatem stosownie do przepisu art. 105 § 1 k.p.a. należało je umorzyć.

Na decyzję tę [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 767/14, Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...] jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...] W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, iż w sprawie prowadzonej z wniosku z dnia 29 kwietnia 2009 r., złożonego w odniesieniu do aktualnie nieistniejącej działki oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] obręb [...] nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie postępowania, bowiem organ administracji publicznej posiada wystarczające dane pozwalające na merytoryczne rozpatrzenie ww. sprawy. Sąd podkreślił fakt, iż przedmiotem ww. wniosku nie była sama działka nr ewid. [...] lecz zabytek na niej położony, a tym samym wskazał, że wnioskodawcy są właścicielami części przedmiotowego zabytku, co za tym idzie: "organ zobowiązany był do wezwania wnioskodawców do sprecyzowania wniosku w zakresie określenia jego przedmiotu".

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Wobec powyższego, wypełniając zalecenie Sądu, pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. organ zwrócił się do [...] z prośbą o doprecyzowanie żądania zawartego we wniosku z dnia 29 kwietnia 2009 r. w zakresie określenia jego przedmiotu, z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy, wynikającego z faktu podziału nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] obręb [...] , na działki nr ewid. [...]oraz [...]

W odpowiedzi, pismem z dnia 6 maja 2015 r. wnioskodawcy wskazali, że postępowanie administracyjne powinno dotyczyć tylko działki nr ewid. [...], która stanowi ich własność.

Wspomniana powyżej decyzja Konserwatora Zabytków [...] z dnia [...] września 1979 r., którą organ orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków parku w [...],[...]pochodzącego z końca XIX w. jest ostateczna i znajduje się w obiegu prawnym. Zgodnie z sentencją powyższego orzeczenia, "park wpisuje się w granicach oznaczonych na planie zeszytu ewidencji parku, stanowiącego załącznik do decyzji". Decyzja ta nie posiada odrębnego załącznika graficznego, odwołując się w sentencji do "zeszytu ewidencji" tj., do granic ochrony "ekologicznej i konserwatorskiej", wyznaczonych na szkicu sytuacyjnym parku w [...] , plansza 2, znajdującym się w dokumentacji "Park [...]. Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ", którą opracowali I. [...] z 1976 r. Szkic został sporządzony na mapie w skali 1: 1000. Granice terenu wpisanego do rejestru zabytków na mocy decyzji z 1979 r. są możliwe do ustalenia na podstawie ww. szkicu, poprzez porównanie z nim mapy z oznaczonymi działkami ewidencyjnymi. Z porównania ww. szkicu ze znajdującymi się w aktach sprawy mapami współczesnymi wynika bezspornie, że działka oznaczona w ewidencji gruntów numerem [...] znajduje się w całości na terenie wpisanym do rejestru zabytków. Granice parku w [...] są czytelne w terenie (m.in. widoczne na ogólnodostępnych zdjęciach satelitarnych) i potwierdzone materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (protokół oględzin i dokumentacja fotograficzna z dnia 13.12.2013 r. oraz ewidencja parkowa z 1976 r.). Jednocześnie, w odniesieniu do określenia granic ochrony konserwatorskiej na podstawie decyzji z dnia [...] września 1979 r., organ wskazał, że przedmiot tej ochrony został określony w sposób jednoznaczny, jako "park w [...] ".

W toku postępowania prowadzonego pod sygnaturą [...] , podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 13 grudnia 2013 r., ustalono stan faktyczny na terenie parku w [...] i stwierdzono, że: "w parku zachował się dawny układ kompozycyjny. Wnętrza krajobrazowe wyraźnie czytelne w terenie. (...) historyczny drzewostan zachowany w dobrym stanie. Większość drzew oznaczonych w ewidencji "Park [...] . Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ", 1976 r. zachowało żywotność.(...) Skład gatunkowy poszczególnych grup drzew zgodny z ewidencją. Wyraźnie zaznaczony jest szpaler z karagany syberyjskiej występujący wzdłuż zachodniej granicy parku. W szpalerze zachowała się też robinia znajdująca się kiedyś na wprost dworu w kierunku zachodnim.(...) W północno-zachodnim narożniku parku czytelna jest grupa drzew otaczająca dawny staw (obecnie zarośnięty krzewami czarnego bzu). Wyraźnie zaznaczone są sylwety robinii białych od strony południowej, od strony zachodniej zachował się okaz dorodnego wiązu, a od strony wschodniej, na granicy z oznaczonym na ewidencji polem uprawnym, występują liczne egzemplarze topoli osiki w różnym wieku." Wnioskowana do skreślenia z rejestru zabytków działka nr ewid. [...], położona jest w północno-wschodniej części parku. Posiłkując się katastrem nieruchomości zestawionym z mapą rastrową (www.geoportal.gov.pl), można stwierdzić, iż wnioskowana do skreślenia z rejestru zabytków część zabytkowego parku stanowi terenu na którym znajduje się m.in. część zbiornika wodnego oraz elementy zieleni parkowej. W odniesieniu do tego fragmentu omawianego założenia parkowego, w protokole oględzin wskazano: "skład gatunkowy drzewostanu w północno-wschodniej części parku w znacznym stopniu zgodny z ewidencją. Zachowały się m.in. egzemplarze dębów, grabu, jesionów, wiązów, lip, w tym grupa trzech drzew tego gatunku przy zachodniej alejce. (...) W podszycie, poza dominującym bzem czarnym, występują także głogi i czeremcha. W drzewostanie wschodniej części parku dominują lipy. Czytelna jest aleja wiodąca wzdłuż wschodniej granicy parku. Staw centralny i północno-wschodni częściowo wypełnione wodą. Występują tu pojedyncze egzemplarze wiązów, klonów. Wnętrza parkowe we wschodniej części parku są czytelne. Zachowały się grupy robinii zlokalizowane pomiędzy dawnym dworem a stawem w południowo-wschodniej części parku.(...) W otoczeniu stawu w południowo-wschodniej części parku dominują samosiewy robinii, zachowały się jednak pojedyncze egzemplarze wierzby kruchej."

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Na mocy art. 13 ust. 2 tej ustawy, przepis powyższy stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku.

Po analizie materiału dowodowego, posiadanego przez organ, uznał on, że nie zachodzi żadna z przesłanek upoważniających Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do skreślenia części wnioskowanego zabytku z rejestru. Park w [...] , którego fragment stanowi przedmiotowa działka nr ewid. [...], nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej czy naukowej; nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które nie potwierdzałyby jego wartości zabytkowej.

Omawiany park krajobrazowy został objęty ochroną konserwatorską decyzją z dnia [...] września 1979 r., w ówczesnym stanie zachowania, już po częściowych przekształceniach (brak budynku dworu, wprowadzenie nowej zabudowy, usytuowanie bazy maszynowej), zatarciu alejek parkowych, zaniedbaniu i zniszczeniu części drzewostanu, po częściowym wyschnięciu stawów, wycięciu sadu i wprowadzeniu na teren założenia zieleni upraw rolnych. Powyższe negatywne zmiany miały miejsce jeszcze przed objęciem zabytku ochroną konserwatorską i nie stanowiły przeszkody w uznaniu wysokich walorów zabytkowych założenia parkowego i zagwarantowaniu mu ochrony prawnej. W decyzji wpisującej ten obiekt do rejestru zabytków wskazano na jego dziewiętnastowieczną proweniencję. Źródła archiwalne wskazują, że park w [...] został założony jako krajobrazowy, charakteryzujący się nieregularną, swobodną kompozycją z wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu i zbiorników wodnych (bądź sztucznie tworzono stawy o nieregularnych kształtach i specjalnie urozmaicano rzeźbę terenu). Drzewa pozostawiano w formie naturalnej, swobodnie rozrastające się, często włączając do kompozycji naturalny drzewostan leśny. W miejsce parterów haftowych wprowadzano trawniki i łąki. Układ komunikacyjny parku krajobrazowego tworzono po liniach krzywych, łączących poszczególne części ogrodu ze sobą i odsłaniających kolejne malownicze widoki. Ten typ założeń parkowych charakteryzuje się też różnorodnością zadrzewienia od nasadzeń ozdobnych poprzez elementy ogrodów użytkowych (ogród kwiatowy, warzywnik lub sad). Przy łączeniu ww. elementów wykorzystywano również tereny polan i pól uprawnych, jako wnętrz krajobrazowych lub przedpól ekspozycyjnych. Powyższe cechy znajdują odzwierciedlenie i są widoczne w zachowanej dotychczas kompozycji parku w [...] . Wciąż czytelna jest jego kompozycja, na którą składa się układ polan obramowanych Skupinami drzewostanu (komponowane kilkugatunkowe grupy - lipy, robinie, wiązy), aleja lipowa przecinająca park, zarys układu wodnego i część starodrzewu parkowego. Istnienie w terenie powyższych głównych elementów, charakteryzujących to założenie zieleni w stylu krajobrazowym, potwierdzają ustalenia poczynione podczas oględzin w dniu 13 grudnia 2013 r.

Z materiału dowodowego wynika, że teren, który został wpisany do rejestru zabytków w formie i stanie zachowania aktualnym w 1979 r., nadal posiada wartości, które stanowiły podstawę jego wpisu do rejestru zabytków. Park w [...] nie utracił tym samym wartości historycznej i naukowej (wpisanych w historię lokalną oraz badania założeń dworskich na [...] ) oraz artystycznej (jako przykład parku krajobrazowego o proweniencji dziewiętnastowiecznej), a ponadto stale posiada walory krajobrazowe i przyrodniczo - ekologiczne (jako obszar parkowy unikatowy w tej części Gminy [...]). Wnioskowany do skreślenia z rejestru zabytków fragment parku w [...] , usytuowany na działce nr ewid. [...], stanowi integralną część tego założenia i obejmuje istotny element kompozycji - "Część północno-wschodniego stawu i jego najbliższe sąsiedztwo. Pozbawienie tego terenu ochrony konserwatorskiej naruszyłoby integralność założenia i jego czytelne w terenie historyczne granice oraz pozbawiło charakterystycznego elementu kompozycji założenia, przez co wartość zabytkowa parku uległaby uszczupleniu. Działanie prowadzące do obniżenia walorów zabytku stałoby w sprzeczności z ustawowymi obowiązkami organu ochrony zabytków, sformułowanymi w art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegającymi m.in. na zapewnieniu warunków prawnych umożliwiających trwale zachowanie zabytków i zapobieganiu zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków.

Oran wyjaśnił, że w zakresie niniejszego postępowania administracyjnego leży ustalenie, czy możliwe jest skreślenie z rejestru zabytków działki nr ewid. [...] (działka o powierzchni 0.0273 ha), która stanowi jedynie ułamkową część zabytkowego parku w [...] o powierzchni szacowanej na 7,0 ha. Tym samym istotą ww. postępowania jest stwierdzenie czy zabytek wpisany do rejestru zabytków w sposób trwały utracił swoje wartości zabytkowe. Omawiany fragment zabytkowego parku, położony na działce nr ewid. [...], nie posiada samoistnych wartości zabytkowych, a wartości te są mu przynależne jedynie w kontekście całego obszaru parku w [...].

W przedmiotowej sprawie zabytkiem wpisanym do rejestru jest zabytkowy park krajobrazowy w miejscowości [...] , który jest zaniedbany, niemniej jednak zachował historyczny układ kompozycyjny, a układ ten jest czytelny również w jego części obejmującej działkę nr ewid. [...]. Powyższy zabytek odpowiada legalnej definicji zawartej w przepisie art. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, która wskazuje, iż jest to nieruchomość, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Przedmiotowa działka nr ewid. [...], stanowi więc obszar nierozerwalnie związany z ww. zabytkowym parkiem. Niezależnie od obecnego i przyszłego sposobu zagospodarowania tego obszaru, oraz niezależnie od przekształceń jakim został on poddany, teren ww. działki znajduje się w historycznych granicach chronionego wpisem układu kompozycyjnego parku w [...].

Biorąc powyższe pod uwagę, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, iż konieczne jest utrzymanie ochrony prawnej w odniesieniu do położonej na działce nr ewid. [...]części parku w [...] , bowiem leży to w szeroko pojętym interesie społecznym, rozumianym jako potrzeba utrzymania spójności kompozycyjnej i integralności terytorialnej tego założenia zielni.

[...] wnieśli 21 lipca 2015 r. o ponowne rozpoznanie sprawy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Po rozpoznaniu ich wniosku Minister, zaskarżoną decyzją [...]. z dnia [...] stycznia 2016 r., działając na podstawie art. 7 ust, 1 pkt. 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. 2014 poz. 1446 ze zm., dalej "u.o.z.")) oraz art. 18 pkt. 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] którą odmówiono skreślenia z rejestru zabytków działki nr ewid. [...], znajdującej się na terenie parku w [...] (ob. [...] ), wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków m.[...] z dnia [...] września 1979 r., pod numerem [...] znak: [...].

Uzasadniając swoją decyzję organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie sprawy zostało dokonane na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach, w których znajdują się m.in. decyzja Konserwatora Zabytków m. [...] z dnia [...] września 1979 r., wpisująca park w [...] do rejestru zabytków pod numerem [...] ; załącznik do decyzji z dnia [...] września 1979 r. o wpisie do rejestru zabytków, pt. "Park [...]. Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ", opr. I[...] 1976 r.

Podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego był art. 13 ust. 5 u.o.z., zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 i 2 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych (co ma zastosowanie również w stosunku do części zabytku). Jako organ administracji publicznej, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w toku prowadzonego przez siebie postępowania przestrzega zasady zawartej w przepisie art. 7 k.p.a., która zobowiązuje organ, aby stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmował wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stan faktyczny jest ustalany na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, z tym że, stosownie do przepisu art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.

Stosownie do dyspozycji powołanych wyżej przepisów prawa, w toku postępowania w sprawie ponownego rozpatrzenia kwestii skreślenia z rejestru zabytków części parku w [...] (dz. nr ewid. [...]), pismem z dnia 7 września 2015 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwrócił się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii, w celu udokumentowania aktualnego stanu faktycznego w sprawie, dokonania analizy zabytkowych wartości przedmiotowej nieruchomości oraz jej roli w zachowanej kompozycji przestrzennej całego założenia parkowego.

Pismem z dnia 2 października 2015 r. wnioskodawcy zostali zawiadomieni o terminie planowanych oględzin działki nr ewid. [...] Zawiadomienie to zostało skutecznie doręczone, jednakże strony nie skorzystały z prawa udziału w przeprowadzaniu dowodu z oględzin, które odbyły się dnia 9 listopada 2015 r. Wnioskodawcy - którzy sami uprzednio postulowali konieczność uaktualnienia oceny stanu faktycznego - tym samym uniemożliwili opiniodawcom wstęp na teren ogrodzonej nieruchomości. Jednakowoż, z uwagi na fakt, że przedmiotowa działka (o stosunkowo niewielkiej powierzchni) bezpośrednio graniczy z ogrodzeniem terenu parkowego, możliwe było przeprowadzenie oględzin zza ogrodzenia, dokonanie wystarczającej analizy stanu faktycznego oraz wykonanie dokumentacji fotograficznej.

Dnia 26 listopada 2015 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa wydał opinię, w której stwierdzono, że park krajobrazowy w [...] , powstały pod koniec XIX w., był pierwotnie obszarem o gwiaździstym układzie komunikacyjnym, tworzonym przez linie dróg odchodzące promieniście z centralnego placu. W części północno-zachodniej znajdował się sad, natomiast na południu mieściły się zabudowania oraz ogrody użytkowe. W okresie dwudziestolecia międzywojennego ta kompozycja przestrzenna uległa zmianie. Powstał wówczas park o nieregularnym układzie przestrzennym, z wydłużonym stawem ozdobnym w jego północno-wschodniej części oraz małym, śródpolnym stawem przy północnej granicy. W latach późniejszych kompozycja ta ulegała kolejnym przekształceniom, aż ostatecznie wykształcił się układ cieków wodnych złożony z ww. wydłużonego stawu po stronie północno-wschodniej, połączonego z niewielkim stawem w narożu północno-wschodnim, a także stawu w północno-zachodnim narożniku parku oraz kanału łączącego te stawy oraz ciągnącego się wzdłuż niego wału ziemnego, który jednocześnie stanowił naturalną granicę parku od północy. W takiej formie kompozycja parkowa przetrwała do 2 poł. XX w., kiedy to park w [...] został objęty ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków.

Jak ustalono, działka o nr ewid. [...] znajduje się w granicach parku krajobrazowego w [...] i zlokalizowana jest częściowo w miejscu reliktu dawnego stawu, natomiast od strony północnej i wschodniej ogrodzona jest wspólnym dla całego parku ogrodzeniem. Jak wykazały oględziny tej części parku, kompozycja wzajemnych powiązań pomiędzy roślinnością a układem stawów i kanałów wodnych pozostaje czytelna, pomimo zanieczyszczenia samosiewami, powstałego wskutek zaniedbania ustawowych obowiązków przez właścicieli parku. Czytelną pozostałością małego stawu, wieńczącego układ cieków wodnych od strony północno-wschodniej, jest pozbawione wody zagłębienie terenu, zlokalizowane na styku działek nr ewid. [...] i [...]. W związku z osuszeniem ww. stawu, niwelacji uległa wyspa, która niegdyś znajdowała się pośrodku. Wzdłuż liniowego zagłębienia, markującego przebieg dawnego kanału łączącego stawy, oraz wzdłuż zachowanego wału ziemnego znajduje się droga, której przebieg pozostał niezmienny od 1914 r. Mały staw w północno-wschodniej części parku otoczony jest przez zachowany starodrzew parkowy z lat 30. XX w. (jesiony i lipy), który rośnie także wzdłuż wału ziemnego, w północnej linii brzegowej układu wodnego - w obrębie działek nr ewid. [...] i [...]- oddzielając drogę od kanału i stawów parkowych.

Przy ocenie wartości zabytkowych nieruchomości nr ewid. [...] na terenie parku w [...] podkreślono, że działka ta stanowi integralną część zachowanego układu kompozycji przestrzennej parku. Jak bowiem zaznaczono, "szczególnie istotny jest fakt, że o ile staw na terenie dawnego sadu był zbiornikiem gospodarczym, to dwa pozostałe stawy - w tym mały staw w północno-wschodnim narożniku parku (w połowie leżący w obrębie przedmiotowej działki [...] , w połowie na działce [...] ) i duży staw w części centralnej parku (na działce [...] ) miały charakter zdecydowanie ozdobny", co oznacza, że ich usytuowanie wynika z konceptu planistycznego projektanta przestrzeni parkowej i w bezpośredni sposób decyduje o utrzymanym do czasów współczesnych charakterze parku w [...] . Zachowane w sposób czytelny wzajemne zależności pomiędzy poszczególnymi elementami układu kompozycyjnego parku jednoznacznie przesądzają o istotnej roli, jaką odgrywa przedmiotowa nieruchomość na tle całego założenia, będąc fragmentem, który "nie funkcjonuje samodzielnie i niezależnie, lecz stanowi element większej całości". Ponadto, zachowany starodrzew, pochodzący z ostatniej fazy kształtowania założenia parkowego (lata 20.-30. XX w.), rosnący na działce nr ewid. [...], stanowi element zabytkowego drzewostanu parkowego i tworzy Jednoznacznie czytelny w krajobrazie zwarty masyw, wskazując na przynależność działki [...] do kompozycji parku".

W świetle powyższych ustaleń, Narodowy Instytut Dziedzictwa ocenił, że działka nr ewid[...] , wraz z częścią ozdobnego stawu oraz drzewostanem, stanowi integralny element kompozycji parku w [...] , który nie utracił wartości, jakie przesądziły o wpisie go do rejestru zabytków. Tym samym nie stwierdzono istnienia przesłanek, przemawiających za skreśleniem tej części zabytku z rejestru.

Pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawiadomił strony o zakończeniu postępowania dowodowego w niniejszej sprawie oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. [...] nie skorzystali jednak z przysługującego im prawa wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, po ponownej analizie materiału dowodowego uzupełnionego o opinię dokumentującą aktualny stan faktyczny, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne, pozwalające na skreślenie przedmiotowej nieruchomości z rejestru zabytków, bowiem nieruchomość o numerze ewid. [...], będąca częścią zabytkowego parku w [...] , nie uległa przekształceniom, które przesądziłyby o jej dewaluacji w stosunku do stanu z lat 70. XX w., kiedy to została objęta ścisłą ochroną konserwatorską. W ocenie organu prowadzącego niniejsze postępowanie, argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru działki nr ewid. [...], znajdującej się na terenie parku krajobrazowego w [...] , zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r. i zachowały swoją aktualność. Przedmiotowa nieruchomość stanowi integralną część całego założenia parkowego, którego forma jest odzwierciedleniem procesu wieloletnich historycznych przemian dawnej wsi [...] . W związku z tym zabytkowy park jako całość stanowi swoisty dowód tożsamości gminy [...] , odgrywając znaczącą rolę w regionie.

Organ podkreślił, że w aktach sprawy znajduje się dokument pn. "Park [...] : Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] " z 1976 r., która w stała się później załącznikiem do decyzji o wpisie do rejestru zabytków. W ewidencji tej określono stan zachowania parku jako zły, wskazując, że ulegał on postępującej dewastacji od czasu przejęcia go na własność Skarbu Państwa na mocy reformy rolnej z 1945 r. Rzeczoznawcy stwierdzili, że układ kompozycyjny parku uległ w znacznym stopniu zatarciu, stawy zlokalizowane w północnej części parku wyschły, a jedynie niewielki staw w części południowo-wschodniej pozostał wypełniony wodą. "Drzewostan parkowy jest zdewastowany w wyniku braku zabiegów pielęgnacyjnych oraz prowadzonych po II wojnie światowej (...) wycinań drzew. W najgorszym stanie jest drzewostan iglasty (...)". Nie zachowały się dawny sad owocowy i ogród warzywny w zachodniej części założenia, jednak w ich miejscu prowadzono działalność rolną i ogrodniczą. Na terenie parku znajdował się wówczas również szereg zabudowań mieszkalno-gospodarczych, które w negatywny sposób oddziaływały na wartości oraz stan zachowania zabytkowego terenu.

Niemniej jednak, omówiono również najbardziej wartościowe z zachowanych elementów parku krajobrazowego w [...] , takie jak zabytkowy starodrzew oraz ozdobna roślinność parkowa. Czytelny układ zieleni zachował się szczególnie w północno- wschodniej części parku, którego najcenniejszym elementem jest aleja lipowa z początku XX w., rosnąca równolegle do wschodniej granicy parku. Zabytkowy drzewostan w północnej części parku składa się m.in. z olsz czarnych, wierzb kruchych oraz cennych okazów klonu pospolitego, rosnącego przy północnej granicy. Poza tym, skład gatunkowy drzewostanu parkowego obejmuje m.in. wiąz szypułkowy, jesion wyniosły, robinię akacjową, bez czarny, wartościowe egzemplarze dębów szypułkowych (rosnących przy dawnych alejkach parkowych), a także jaśminowce wonne oraz liliaki w południowej części parku. Poza krzewami i drzewami liściastymi, na terenie parku stwierdzono również obecność kilku drzew iglastych (świerków kłujących oraz pospolitych). Jak jednak zaznaczono, większość drzew znajdowała się wówczas w złym stanie zdrowotnym, wymagającym podjęcia czynności pielęgnacyjnych.

W ewidencji parku podkreślono również rolę, jaką odgrywa park krajobrazowy w [...] w krajobrazie regionalnym, który ze względu na swoją lokalizację w okolicy pozbawionej większych kompleksów leśnych, posiada duże znaczenie ekologiczne dla sąsiednich terenów upraw rolnych. Uznano przy tym, że znaczna część zniszczeń na terenie parku ma charakter odwracalny, w związku z czym postulowano m.in. konieczność pilnego przeprowadzenia generalnej rewaloryzacji całego obszaru (łącznie z "renowacją" stawów), uporządkowanie terenu oraz ograniczenie negatywnego wpływu istniejącej zabudowy na walory zabytku.

W chwili powzięcia decyzji o wpisie parku w [...] do rejestru zabytków - wydanej dnia [...] września 1979 r. - organ ochrony zabytków miał świadomość złego stanu zachowania całego założenia i w trosce o dobro obiektu podjął się działania mającego na celu zachowanie tego dobra kultury, tak aby - zgodnie z dyrektywą ówcześnie obowiązującej ustawy o ochronie dóbr kultury z dnia 15 lutego 1962 r. - służyło nauce oraz popularyzacji wiedzy i sztuki, stanowiło trwały element rozwoju kultury i pozostało czynnym składnikiem życia współczesnego społeczeństwa.

Zgromadzona w aktach sprawy archiwalna dokumentacja kartograficzna przedstawia różne fazy rozwoju założenia parkowego w [...] . Zestawienie tych planów z aktualnym podziałem geodezyjnym nieruchomości jednoznacznie dowodzi, iż działka nr ewid. [...] znajduje się przy północno-wschodnim krańcu założenia, w miejscu, w którym drzewostan naturalnie otacza nabrzeże stawu, wyznaczając jednocześnie granicę parku o nieregularnym kształcie.

Organ powołał się także na opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia [...] lipca 2009 r., znak: [...] , wykonaną w toku postępowania w sprawie skreślenia z rejestru zabytków całego parku w [...] , w której poddano szczegółowej analizie dokumenty archiwalne dotyczące założenia i na tej podstawie wyciągnięto wnioski na temat jego znaczenia w krajobrazie regionalnym, wartości zabytkowych oraz prawidłowej oceny stanu zachowania. Ponadto, w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 26 listopada 2015 r. nie podważono aktualności tychże ustaleń. Jak oceniono w opinii z dnia 28 lipca 2009 r., poszczególne elementy kompozycji parku w [...] , które można odczytać z mapy z 1933 r., takie jak układ nieregularnych, krzywolinijnych dróg oraz obecność cieków wodnych były typowe dla parków krajobrazowych drugiej połowy XIX w., zakładanych powszechnie na terenach wiejskich, niemal przy każdym dworze (dwór w [...] , zlokalizowany najpewniej po zachodniej stronie polany parkowej, nie przetrwał do drugiej polowy XX w.). Ponadto stwierdzono, że aktualny (na dzień sporządzenia opinii) stan zachowania parku odpowiada w dużej mierze sytuacji przedstawionej na planie z dokumentacji ewidencyjnej z 1976 r. Ubytki drzewostanu nastąpiły głównie w południowej części parku, w skupinie graniczącej z terenem działki nr ewid. [...]. Dostrzeżono jednakże możliwość ich rewaloryzacji, w oparciu o archiwalną mapę ewidencji gruntów. Opiniodawca pozytywnie ocenił przy tym niektóre zmiany, jakie zaszły na terenie parku, związane z usunięciem części zabudowań oraz towarzyszącej im infrastruktury, uporządkowanie oraz ogrodzenie terenu.

Wpisany do rejestru zabytków park krajobrazowy w [...] już w chwili wydania decyzji znajdował się w złym stanie zachowania. Jednak, zarówno ewidencja parku z 1976 r., jak i obie współczesne opinie Narodowego Instytutu Dziedzictwa potwierdzają, iż pomimo częściowego naruszenia walorów zabytku, zachowały się do czasów współczesnych elementy na tyle wartościowe - takie jak fragment parku, na którym znajduje się działka nr ewid. [...] - że przesądziły one o objęciu go ochroną prawną poprzez wpis do rejestru zabytków, a obecnie warunkują konieczność jego dalszego zachowania w niezmienionej formie.

Północno-wschodnia część parku, na której znajduje się działka będąca przedmiotem niniejszego postępowania, stanowi jeden z najistotniejszych, a zarazem najlepiej zachowanych elementów kompozycji przestrzennej całego założenia. Zlokalizowana jest ona w miejscu o czytelnie ukształtowanym terenie, częściowo w zagłębieniu dawnego stawu, obrośniętego od północy linią drzew, wyznaczających naturalną granicę parku. Analiza materiału dowodowego, zgromadzonego w aktach sprawy, nie pozostawia więc wątpliwości, że omawiana część zabytku, od momentu wpisu do rejestru zabytków nie uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Przedmiotowa nieruchomość stanowi swego rodzaju nośnik wartości całego parku krajobrazowego, którego wyjątkowy charakter wynika ze swobodnie ukształtowanej roślinności, rosnącej w otoczeniu stawów i kanałów wodnych. Powyższe przesądza o bezwzględnej konieczności obejmowania w dalszym ciągu działki nr ewid. [...] ścisłą ochroną konserwatorską, jako części zabytkowego parku w [...] .

Pomimo negatywnych skutków zaniedbań, jakich dopuścili się właściciele parku, zabytek ten pozostaje nadal dokumentem historii, odzwierciedlającym przeszłość dawnej wsi [...] oraz jej znaczenia w słabo zalesionym krajobrazie regionalnym. Niezaprzeczalne pozostają również walory ekologiczno-krajobrazowe zespołu, ze względu na zachowany starodrzew oraz pozostałości historycznego układu funkcjonalno-przestrzennego, jak również zachowanie terenu zieleni w stanie niezdegradowanym nadmierną działalnością budowlaną. Natomiast rewaloryzacja, jak również pielęgnacja i odpowiednie utrzymanie przez obecnych właścicieli, pozwoliłyby m.in. na wyeksponowanie częściowo zatartych walorów estetycznych.

Należało – w ocenie Ministra - podkreślić, że zgodnie z teorią konserwatorską, zieleń zabytkowa jako taka składa się z roślinności, która jest materiałem żywym, zmiennym i ulegającym naturalnym procesom zanikania i odradzania się. Jej wygląd jest więc wynikiem równowagi między cyklami natury a działalnością człowieka związaną z jej utrzymaniem. Tzw. ogród historyczny, rozumiany jako założenie ogrodowe, parkowe lub krajobrazowe, nie powinien być więc oddzielany od swojego naturalnego otoczenia, a przy tym powinno się dążyć do zachowania równowagi ekologicznej otaczającego środowiska. W niniejszej sprawie, działka nr ewid. [...] znajduje się w miejscu historycznie związanym z przestrzenią parku krajobrazowego, a przez swój kształt oraz rzeźbę terenu wpływa ona na percepcję wartości zabytkowych całego założenia. Należy stwierdzić, że przedmiotowa nieruchomość zachowała walory krajobrazowe i ekologiczne, wartości artystyczne jako element układu kompozycyjnego parku, pozostając zarazem nośnikiem wartości historycznych i naukowych. Ponadto, pomimo niekorzystnych konsekwencji niewłaściwego utrzymania działki przez jej właścicieli, związanych przede wszystkim z zanieczyszczeniem terenu dziko rosnącą roślinnością, działka nr ewid. [...] nie uległa zmianie, która podważałaby jej integralność z całym założeniem parkowym w [...].

Reasumując, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, iż stan faktyczny i prawny sprawy nie upoważnia do uznania, że zachodzą w niej ustawowe przesłanki, pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków działki nr ewid. [...], znajdującej się na terenie parku w [...] (ob. [...]) - wpisanego do tego rejestru decyzją Konserwatora Zabytków m[...] z dnia [...] września 1979 r. pod numerem [...]

Z powyższą decyzją nie zgodził się [...] , wnosząc pismem datowanym na 16 marca 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości, wraz z poprzedzającą ją decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]czerwca 2015 r., [...] oraz przyznanie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając skargę, skarżący podkreślił, co następuje. Przedmiotowa działka nigdy nie znajdowała się w miejscowości [...]- zawsze znajdowała się w miejscowości [...] , nie jest częścią zabytku, nigdy nią nie była i nie ma żadnych dowodów przeciwnych. Wniosek był natomiast złożony właśnie po to żeby urzędowo potwierdzić ten fakt.

Ustalenie w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, że "Przy ocenie wartości zabytkowych nieruchomości nr ewid. [...] na terenie parku w [...] podkreślono, że działka ta stanowi integralną część zachowanego układu kompozycji przestrzennej parku. Jak bowiem zaznaczono, "szczególnie istotny jest fakt, ¿e o ile staw na terenie dawnego sadu był zbiornikiem gospodarczym, to dwa pozostałe stawy - w tym mały staw w północno-wschodnim narożniku parku (w połowie leżący w obrębie przedmiotowej działki [...], w połowie na działce [...]) i duży staw w części centralnej parku {na działce [...]) miały charakter zdecydowanie ozdobny", co oznacza, że ich usytuowanie wynika z konceptu planistycznego projektanta przestrzeni parkowej i w bezpośredni sposób decyduje o utrzymanym do czasów współczesnych charakterze parku w [...]. Zachowane w sposób czytelny wzajemne zależności pomiędzy poszczególnymi elementami układu kompozycyjnego parku jednoznacznie przesądzają o istotnej roli, jaką odgrywa przedmiotowa nieruchomość na tle całego założenia, będąc fragmentem, który "nie funkcjonuje samodzielnie i niezależnie, lecz stanowi element większej całości"." (str. 4 zaskarżonej decyzji)" było błędne, a co ważniejsze sprzeczne z wcześniejszą opinią Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków, z której wynika, że działka nr ew. [...] (powstała z podziału działki nr ew. [...] ) nie była częścią historycznego parku a została do niego dołączona dopiero po II wojnie światowej. Przedmiotem ochrony jest natomiast park z XIX w. Ponadto, z opinii tej wynika, że staw nie jest częścią zaplanowanego założenia a oczkiem śródpolnym, które nie było jego częścią. Organ nie odniósł się w ogóle do ww. rozbieżnych opinii de facto tej samej instytucji (NID został powołany w miejsce KOBIDZ).

Organ naruszył więc w konsekwencji art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem z pierwszej zleconej przez Ministra opinii KOBiDZ wynika, że przedmiotowa działka nie była częścią historycznego parku a staw na niej się znajdujący był wyłącznie oczkiem śródpolnym (nie jedynym zresztą w bliskiej okolicy), to potwierdzała ona twierdzenia wnioskodawców, że przedmiotowa działka nie jest częścią zabytku.

Minister powołał się w decyzji również na ustalenia Narodowego Instytutu Dziedzictwa dokonane przez ogrodzenie nieruchomości, że "Ponadto, zachowany starodrzew, pochodzący z ostatniej fazy kształtowania założenia parkowego {lata 20.-30. XX w.), rosnący na działce nr ewid. [...], stanowi element zabytkowego drzewostanu parkowego i tworzy "jednoznacznie czytelny w krajobrazie zwarty masyw, wskazując na przynależność działki [...] do kompozycji parku". (str. 4 zaskarżonej decyzji). Pomijając nawet oczywisty fakt, iż nie jest możliwe ustalenie wieku drzewa na odległość, to wskazać należy, że przedmiotem ochrony wskazywanym w decyzji Konserwatora Zabytków [...] z [...] września 1979 r., nr [...] jest park z XIX w. a więc drzewostan zasadzony dopiero w XX w. nie mógł być częścią kompozycji historycznego parku. Organ w ogóle nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do tej oczywistej rozbieżności pomiędzy przedmiotem ochrony konserwatorskiej a "rzeczywistym" (trudno inaczej określić efekt badania wieku drzew na odległość) stanem działki. W konsekwencji również w tym zakresie Minister naruszył przepisy postępowania wskazane w pkt. 3 powyżej w sposób mający wpływ na jego wynik.

Organ naruszył również przepisy postępowania, stwierdzając na str. 2 decyzji, iż: "Rozstrzygnięcie sprawy zostało dokonane na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach, w których znajdują się m.in.: (...) Załącznik do decyzji z dnia [...] września 1979 r. o wpisie do rejestru zabytków, pt. "Park [...] . Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ", opr. I[...] 1976 r." i dokonując takiej samej kwalifikacji tej ewidencji na str. 5 decyzji. W pierwszej kolejności zaprzeczyć należy, że w aktach administracyjnych znajduje się załącznik do decyzji Konserwatora z 1979 r. Jest to twierdzenie niezgodne z prawdą.

Minister w ocenie skarżącego bezpodstawnie i w sprzeczności z wcześniejszymi rozstrzygnięciami uznał ewidencję parkową za załącznik do decyzji Konserwatora z 1979 r. Przedmiotowa ewidencja nie spełnia wymogów dla załącznika do decyzji, w szczególności nie została tak oznaczona, jak również nie została podpisana.

Ponadto Minister nie odniósł się do dokumentu urzędowego - zaświadczenia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...] , wraz z pismem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...] z których jednoznacznie wynika, że załącznik do decyzji Konserwatora z 1979 r. nigdy nie istniał. Odmienne twierdzenia organu są błędne i nie mogą podważać okoliczności udowodnionych ww. dokumentem urzędowym. Powołane dokumenty - zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. - stanowiły bowiem dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Minister mógł je obalić wyłącznie poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwko treści tych dokumentów, ale takiego dowodu nie przeprowadził. Nie miał więc prawa ich kwestionować w postępowaniu administracyjnym.

Ze względu na brak załącznika graficznego do decyzji Konserwatora Zabytków z 1979 r. brak było podstaw do uznania, że działka nr ewid. [...] jest objęta ochroną konserwatorską. Odmienne ustalenia są zaś błędne. W konsekwencji, Minister w ocenie skarżącego, naruszył również w ten sposób przepisy postępowania wskazane 3 powyżej, jak również dodatkowo art. 76 § 1 k.p.a., dotyczący mocy dowodowej dokumentów urzędowych. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę fakt, iż brak było podstaw do uznania, że przedmiotowa działka jest częścią zabytku, a więc postępowanie o jej skreślenie z rejestru zabytków jest bezprzedmiotowe {nie można skreślić z rejestru zabytków nieruchomości, która nie jest zabytkiem), Minister naruszył również art. 105 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu decyzji o umorzeniu postępowania zgodnie z dyspozycją tego przepisu. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ze względu na opisane naruszenia przepisów postępowania, które co najmniej mogły mieć Istotny wpływ na wynik sprawy, zdaniem skarżącego kontroli sądowej "wymyka się samo naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami I błędne uznanie, że przedmiotowa nieruchomość posiada wartości zabytkowe {których nigdy nie miała), ponieważ wobec tak istotnych naruszeń proceduralnych nie można ocenić rozstrzygnięcia merytorycznego MKiDN opartego na niekompletnym i błędnie ocenionym materiale dowodowym".

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoją argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że kontrolowana decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a także poprzedzająca ją decyzja tegoż organu są zgodne z prawem i dlatego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że dopuszczalność skreślenia zabytku z rejestru zabytków została przez ustawodawcę ograniczona poprzez enumeratywne wskazanie sytuacji, w których taka czynność jest możliwa. Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 1446 ze zm., dalej "u.o.z.") w całości lub w części skreślony z rejestru zostaje zabytek wpisany do tegoż rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Ponadto, zgodnie zaś z art. 13 ust. 4 u.o.z. z rejestru skreśla się zabytek, który został wpisany na Listę Skarbów Dziedzictwa; został wpisany do inwentarza muzeum; wszedł w skład narodowego zasobu bibliotecznego. Skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, zaś postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy (art. 13 ust. 5 i 6 u.o.z.).

Zgodnie z powołaną ustawą przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt. 1 u.o.z.).

W przedmiotowej sprawie faktem prawnym jest to, że zespół nieruchomości z ich częściami składowymi, określony zbiorczym pojęciem "parku w [...] ", jest zabytkiem. Wynika to z treści ostatecznej decyzji administracyjnej Konserwatora Zabytków m. [...] z dnia [...] września 1979 r., o wpisie do rejestru zabytków pod [...] parku w części usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...].

Wprawdzie skarżący w swej skardze kwestionuje fakt, że działka o nr ewid. [...] znajdowała się w [...] , podnosząc, że leżała w [...] , tym niemniej z sentencji obu decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wynika, że przedmiot rozstrzygnięcia organu obejmuje nieruchomość położoną "na terenie parku w [...] (ob. [...] )" – decyzja Ministra z [...] stycznia 2016 r. - i "w części usytuowanej na działce oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] obręb [...] " – decyzja Ministra z [...] czerwca 2015 r. Nie budzi więc wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie tożsamość nieruchomości, określana przez wskazanie miejsca jej położenia.

Argumentacja, podnoszona przez skarżącego, a sprowadzająca się do kwestionowania miejsca położenia działki o nr ewid. [...] i wysnuwania z takiej okoliczności wniosku, że nie weszła ona w skład zabytku, jakim jest park w [...] nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na następujące okoliczności.

Treścią żądania skarżącego jest skreślenie przedmiotowej nieruchomości z rejestru zabytków. Jednocześnie jednak ten sam skarżący twierdzi, że ta część nieruchomości parkowej nie została objęta treścią decyzji Konserwatora Zabytków m. [...] z dnia [...] września 1979 r., o wpisie parku do rejestru zabytków pod numerem [...] Braku konsekwencji w twierdzeniach i żądaniach skarżącego nie zmienia to, że skarżący powołuje się na wystąpienie w wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków "z daleko posuniętej ostrożności" i "po to, by urzędowo potwierdzić ten fakt". Sąd zwraca bowiem uwagę, że postepowanie o skreślenie zabytku lub jego części z rejestru zabytków nie jest postępowaniem o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub praw, a postępowaniem o dokonanie oznaczonej co do tożsamości we wniosku i ujętej w przepisach prawa czynności administracyjnej. Przedmiotem niniejszego postępowania jest dokonanie kontroli prawidłowości orzeczenia administracyjnego, wydanego w związku z wnioskiem skarżącego. Wniosek dotyczył zaś skreślenia z rejestru zabytków części nieruchomości parkowej. Ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie jest władny do orzekania w sprawie o ustalenie prawa, w której uprawnienia kognicyjne może mieć wyłącznie sąd powszechny, rozpoznający sprawę na podstawie art. 189 k.p.c.

Jak ponadto wynika z akt sprawy, nieruchomość stanowiąca własność skarżącego i uczestniczki, oznaczona nr ewid. [...] powstała w wyniku podziału większej nieruchomości, oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], zaś podział ten dokonany został już po wydaniu ww. decyzji Konserwatora Zabytków (vide – treść wpisów w dziale I i II księgi wieczystej [...] – k. 16 akt administracyjnych).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie ulega wątpliwości, że nieruchomość oznaczona numerem ewidencyjnym [...] stanowi część zespołu nieruchomości, oznaczonych zbiorczą nazwą "park w [...] ", stanowiących zabytek.

Stwierdzenie takie uzasadnione jest między innymi porównaniem planu parku w [...] z 1976 r., oznaczanego, jako załącznik do decyzji z [...] września 1979 r. o wpisie tego parku do rejestru zabytków (stanowiącego załącznik do opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia v listopada 2015 r., s. 8 opinii) z aktualną mapą danych katastralnych ewidencji gruntów z aktualnym podziałem działek, naniesiona na wizualizację numerycznego modelu terenu parku w [...] (zał. jw., s. 7 opinii). Przemawia za tym również jednoznaczne stanowisko Narodowego Instytutu Dziedzictwa, wyrażone w ww. opinii (s. 3, 4 opinii). Jak ponadto wynika z opinii, sporządzonej przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w [...] w dniu 28 lipca 2009 r.: "Granice parku zabytkowego wyznaczają: (...) od północy granica pokrywa się z granicą działki [...] , obejmując również część działki [...] w obrębie stawu, od zachodu wzdłuż granicy działki [...]" (s. 4 opinii). Porównując tak oznaczoną w cyt. opinii granicę parku z mapą danych katastralnych ewidencji gruntów z 2015 r., zwierającą aktualny podział działek, należy dojść do wniosku, że grunt, stanowiący obecnie działkę Nr ewid. [...], która powstała w wyniku podziału działki [...], leży w granicach parku w [...] , jako właśnie owa "część działki [...] , w obrębie stawu, od zachodu wzdłuż granicy działki [...]

Zgodnie z jednoznaczną i nie pozostawającą wątpliwości oceną, dokonana przez osoby posiadające wymaganą wiedzę fachową, zawartą w trzech opracowaniach:

1. zespołu rzeczoznawców Naczelnej Organizacji Technicznej pod nazwą "Park [...] . Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] ." I. [...]

2. Opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w [...] z dnia 31 lipca 2009 r.,

3. opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...] z dnia 26 listopada 2015 r.

- stan parku jest zły, ale z uwagi na pozostały starodrzew oraz nadal widoczną kompozycję architektoniczną stan pierwotny jest możliwy do odtworzenia.

Zgodnie zaś ze stanowiskiem Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., część parku, stanowiąca obecnie działkę ewidencyjna nr [...] , stanowi integralną część zabytku, oznaczonego, jako park w [...] . Jak ponadto wynika z ww. opracowań, jest to najpełniej zachowana część zabytkowa parku. Znajduje się na niej "zachowany starodrzew z okresu kształtowania parku, tj. z lat 20 – 30 XX w. (...) otaczający mały staw", który "tworzy z drzewostanem parkowym jednoznacznie czytelny w krajobrazie zwarty masyw, wskazujący na przynależność działki [...] do kompozycji parku" (opinia NID z 26 listopada 2015 r., s. 4).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, biorąc pod uwagę stan prawny i powyżej opisany stan faktyczny, podziela więc zawarte w zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz decyzji ją poprzedzającej stanowisko o braku przesłanek do skreślenia z rejestru zabytków części parku w [...], stanowiącego działkę o numerze ewidencyjnym [...] wraz z uzasadnieniem tegoż stanowiska.

Organowi nie można przypisać dowolnej oceny stanu faktycznego. Swoje ustalenia oparł bowiem nie tylko na uprzednio sporządzonych opracowaniach, mających charakter opinii, sporządzonych przez osoby posiadające stosowną wiedzę. W dniu 7 września 2015 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwrócił się do dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa Narodowego o sporządzenie opinii o wartości zabytkowej działki nr [...], wchodzącej w skład parku w [...] w celu podjęcia decyzji rozstrzygającej sprawę z wniosku skarżącego.

W ten sposób, uzyskując przedmiotową opinię, organ postąpił w sposób pozwalający mu na zgodne z prawdą obiektywną i zasadą praworządności (art. 6 i 7 k.p.a.) dokonanie oceny przesłanek z art. 13 u.o.z. i ustalenie, że po pierwsze park w [...]nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a po drugie, że wartość nie tylko parku, jako całości, ale i przedmiotowej działki [...], będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Dokonanej przez organ - na podstawie m.in. ww. opinii NID - ocenie stanu faktycznego i pozostałych dowodów w sprawie nie sposób tez zarzucić dowolności, jak twierdzi skarżący. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oparł bowiem swoją ocenę na stanowisku naukowym i opiniach osób, posiadających wiedzę specjalistyczną.

Nie wynika ze skargi, na czym miałoby polegać naruszenie przez Ministra art. 11 k.p.a., i zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego lub zaniechanie czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Sąd nie dostrzegł w postępowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego żadnych uchybień powyższym obowiązkom.

W ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. nie znajduje uzasadnienia w stanie sprawy. Wskazać należy, że podnoszone przez skarżącego zarzuty na s. 2 skargi odnośnie nieustosunkowania się przez organ do przywołanych fragmentów opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków zmierzają w istocie do kwestionowania decyzji o wpisaniu parku do rejestru zabytków, co nie było przedmiotem orzekania organu. Dla prawidłowej oceny zasadności wniosku skarżącego o skreślenie części zabytku z rejestru nie jest bowiem istotne, kiedy ta część weszła w skład ogółu nieruchomości, stanowiących zabytkowy park – w tym zakresie w obrocie prawnym funkcjonuje bowiem ostateczna decyzja Konserwatora Zabytków o wpisie parku do rejestru zabytków. Istotne jest, czy w dacie orzekania o żądaniu skreślenia z rejestru zabytków, oznaczona we wniosku nieruchomość jest częścią tego zabytku, a ten fakt – jak wyjaśnił powyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – nie budzi wątpliwości Sądu, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że wyrokiem z dnia 10 lutego 2017 r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 767/14 tut. Sąd oddalił skargę skarżącego na decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Konserwatora Zabytków, wpisującej przedmiotowy park w [...] do rejestru zabytków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela wyrażone w uzasadnieniu ww. wyroku stanowisko, że żaden z przepisów, w tym ww. art. 14 u.o.z. oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 1963 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków i centralnej ewidencji zabytków (Dz. U. z 1963 r., Nr 19, poz. 101), nie przewidywały obowiązku określania w załączniku graficznym, stanowiącym integralną część decyzji, granic ochrony konserwatorskiej. W § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia zapisano jedynie, że decyzja o wpisaniu dobra kultury do rejestru powinna zawierać oprócz danych wymienionych w art. 99 k.p.a. pouczenie o skutkach tego wpisu. Wymieniony art. 99 w ust. 1 stanowił zaś, że decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji państwowej i strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, osnowę i datę decyzji, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, oraz podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego.

W ocenie Sądu, decyzja zaskarżona i decyzja ją poprzedzająca zawiera oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie o dopuszczalności wniesienia skargi, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji i pouczenie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera bardzo szczegółowe wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów i na których się oparł, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dlatego też zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. również nie jest uzasadniony.

Odnośnie zarzutu skarżącego, że opracowanie zespołu rzeczoznawców Naczelnej Organizacji Technicznej pod nazwą "Park [...] . Ewidencja obiektów zabytkowych. Województwo [...] . nie stanowił – jak wskazuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w uzasadnieniu obu decyzji - załącznika do decyzji Konserwatora Zabytków o wpisie parku [...] do rejestru zabytków, wyjaśnić należy, że okoliczność ta nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż fakt czy taki dokument stanowił załącznik do decyzji, czy też na jego podstawie oznaczono obszar parku jest obojętny prawnie dla oceny, czy część zabytku może być skreślona z rejestru. Fakt ten mógł być podnoszony w wypadku kwestionowania decyzji o wpisaniu do rejestru w zakresie przedmiotu wpisu, ale nie w sytuacji, gdy - z przyczyn wyjaśnionych w części poprzedzającej uzasadnienia wyroku – nieruchomość objęta wnioskiem skarżącego niewątpliwie stała się częścią zabytku, parku [...] . Dlatego też zarzut naruszenia art. 76 § 1 k.p.a. nie jest w tym stanie rzeczy uzasadniony, jako zarzut podważający kwestionowane rozstrzygnięcie organu. Ponadto, jak stwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. II OSK 1127/13, którym oddalił skargę kasacyjną [...] od wyroku tut. Sądu z dnia 1 lutego 2013 r. sygn. VII SA/Wa 1622/12 "należy odmówić mocy dowodowej pismu [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2013 r., w którym wskazano, że "decyzja z dnia [...] września 1979 nie posiadała, nie posiada i nie będzie posiadać załącznika graficznego"". Jak wskazał NSA, nie można tracić z pola widzenia tego, że pismo to zostało sporządzone po 34 latach od wydania kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia ponadto, że nie można skutecznie zarzucić organowi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego "niezastosowanie". Brak zastosowania przepisu nie jest tożsamy z jego naruszeniem. W niniejszej sprawie zaś organ nie naruszył art. 6 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., gdyż postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, tak więc organ administracji publicznej nie mógł wydać decyzji o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zarzut ten był jednak już badany przez tut. Sąd w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 29 października 2014 r. VII SA/Wa 767/14. WSA w Warszawie uznał w uzasadnieniu ww. wyroku, że w sprawie nie występują przesłanki do umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a.

Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd ma w niniejszej sprawie możliwość dokonania oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji w aspekcie przesłanek z art. 13 u.o.z. i ewentualne naruszenie tego przepisu nie "wymyka się" tejże kontroli. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie może ocenić, że organ słusznie ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły – o czym była już powyżej mowa – przesłanki do skreślenia części zabytku z rejestru zabytków i dlatego Minister Kultury i dziedzictwa Narodowego postąpił prawidłowo, odmawiając skarżącemu dokonania takiej czynności.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.