Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 60/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 136 ust. 1, 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Ł., uchylił decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] nr [...] i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 24, oznaczonej jako działki nr 393/5 oraz 406/6.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że wnioskiem z dnia 5 lutego 2009 r. M. W. i W. W. wystąpili do Prezydenta Miasta Ł.

o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 24.

Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.

Tenże Starosta B. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 142 w zw. z art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1- 4 i ust. 6, art. 217 ust. 2, art. 95 pkt 4 i art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), powoływanej dalej jako u.g.n., orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr 393/5 i 406/6 na rzecz M. W. i W. W. za zwrotem na rzecz Gminy Miasta Ł. zwaloryzowanego odszkodowania oraz o rozłożeniu na raty podlegającego zwrotowi zwaloryzowanego odszkodowania i zabezpieczeniu zapłaty należności na rzecz Gminy Miasta Ł. z tytułu zwrotu na rzecz wnioskodawców części wywłaszczonej nieruchomości poprzez wpis hipoteki.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż działki nr 393/5 oraz 406/6 stanowią część nieruchomości wywłaszczonej decyzją Kierownika Wydziału Wywłaszczeń wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z dnia [...] nr [...], oznaczonej wówczas numerem [...]. Starosta B. wskazał, iż sporne działki zostały oznaczone jako tereny pod nazwą "stawy rybne". Z uwagi na ograniczenia związane z ochroną walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny rzeki S. na tym terenie zaprojektowano niewielką liczbę ciągów spacerowych w miejscach dotychczas w tym celu wykorzystywanych - istniejące groble, wydeptane ścieżki, ciąg pieszy na i u podnóża nasypu kolektora kanalizacyjnego. Zespół istniejących w południowo-zachodniej części osiedla stawów rybnych miał być czasowo zaadaptowany do czasu kompleksowego zagospodarowania terenów rekreacyjnych nad rzeką S. Starosta [...] stwierdził, iż cel wywłaszczenia na przedmiotowym gruncie nie został zrealizowany w terminie 10 lat od dnia jej wywłaszczenia. Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta Ł. poinformował, że południowa część dawnej działki nr 348 dopiero w latach 2002-2011 została uporządkowana i częściowo zagospodarowana, chociaż z treści pisma nie wynika oraz na podstawie przeprowadzonych oględzin nie można stwierdzić, na czym owo zagospodarowanie polegało. Organ podniósł ponadto, iż projekt A,

w ramach którego rozpoczęto renaturyzację doliny rzeki S., w tym zagospodarowanie i odtworzenie zbiorników wodnych, jest zupełnie nową inwestycją. Podjętych działań w postaci budowy zbiorników wodnych - w ocenie Starosty - nie można utożsamiać z realizacją infrastruktury osiedla, dlatego uznać należy, iż sporna część wywłaszczonej nieruchomości stała się zbędna na cel przejęcia. Organ I instancji wyjaśnił, iż w myśl art. 140 ust. 1 u.g.n. zwrot nieruchomości następuje za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania, które ustalone zostało w oparciu o sporządzony dla potrzeb niniejszego postępowania operat szacunkowy z dnia 30 stycznia 2013 r.

W odwołaniu od tej decyzji Prezydent Miasta Ł. podniósł, że przedmiotowy teren przeznaczony był pod zieleń ogólno-miejską, stawy rybne i ogródki działkowe,

a nie - jak wskazał organ I instancji - wyłącznie pod stawy rybne. Z założeń techniczno-ekonomicznych osiedla mieszkaniowego "A" wynika, iż działalność inwestycyjna na spornym obszarze ograniczała się do przedsięwzięć sprzyjających ochronie naturalnych walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny rzeki S. Zdaniem odwołującego się, tereny te miały być terenami przeznaczonymi pod cele parkowe, zielone o charakterze ogólno-miejskim, stanowiące m.in. zieleń izolacyjną dla obecnie istniejącego osiedla oraz zbiornika retencyjnego. W ocenie Prezydenta Miasta Ł. cel wywłaszczenia na spornym gruncie został zrealizowany.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję organu I instancji i odmówił zwrotu nieruchomości.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda stwierdził, że decyzją z dnia [...] nr IV[...] Kierownik Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 9759 m2, położoną w Ł. przy ul. A 24, oznaczoną jako działka nr 348, stanowiącą własność Z. W. i W. W.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po Z. W. nabył w całości M. W.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot wystąpiły osoby uprawnione w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. Zgłoszone przez nie żądanie obejmuje część wywłaszczonej w 1985 r. nieruchomości nr 348, oznaczoną obecnie jako działki nr 393/5 oraz 406/6. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż działka nr 348 uległa podziałowi na działki nr 348/1 - 348/7 (mapa sytuacyjna do celów prawnych nr 1/3099 z dnia 24 lutego 1987 r.). Działka nr 393/5 odpowiada dawnej działce nr 348/6, a działka nr 406/6 dawnej działce nr 348/7.

Dalej organ odwoławczy, odwołując się do treści art. 137 u.g.n., wskazał, że podstawową kwestią wymagającą ustalenia w przedmiotowej sprawie jest ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości w kontekście przesłanki zwrotu, jaką jest zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Punktem wyjścia do ustalenia, czy w sprawie zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości, o jakiej mowa w art. 137 u.g.n., jest precyzyjne ustalenie celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona. Cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim

z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia.

W decyzji, mocą której nastąpiło wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, cel wywłaszczenia określony został ogólnikowo jako budownictwo mieszkaniowe- wielorodzinne "A". Niezbędne jest w tej sytuacji przeanalizowanie całej dokumentacji dotyczącej wywłaszczenia w celu doprecyzowania celu przejęcia spornej działki.

Dalej Wojewoda wskazał, że decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] zatwierdzono plan realizacyjny osiedla "A" w Ł., objęty załącznikami nr I i II. Z ogólnego planu zagospodarowania osiedla "A", stanowiącego załącznik do wspomnianej decyzji, oraz założeń techniczno-ekonomicznych osiedla mieszkaniowego "A" w Ł. wynika, iż realizacja osiedla mieszkaniowego oprócz budowy budynków mieszkalnych przewidywała także infrastrukturę potrzebną do prawidłowego funkcjonowania osiedla, w tym tereny miejsc postojowych, tereny usług podstawowych oraz zieleń izolacyjną i zieleń ogólnomiejską.

Analiza tych dokumentów potwierdza, iż teren osiedla został podzielony na dwie części (wschodnią i zachodnią), stanowiące zwarte jednostki mieszkaniowe, rozdzielone pasem zieleni. W punkcie szóstym założeń techniczno-ekonomicznych osiedla wskazano, iż teren osiedla dzieli się na dwie części rozdzielone zespołem starodrzewiu rozciągającego się od ul. A do koryta rzeki S. Południowy pas terenu opracowania, stanowiący dolny poziom doliny rzeki, ma charakter łąki nadrzecznej, pas ten przeznaczony został na cele parkowe o charakterze ogólnomiejskim. W punkcie dziewiątym opracowania potwierdzone zostało, iż tereny rekreacyjne o charakterze ogólnomiejskim tworzy parkowy zespół zieleni, rozdzielający wschodnią i zachodnią część osiedla oraz pas łąk nad korytem rzeki S.

Z ogólnego planu zagospodarowania osiedla "A" wynika, iż żadna z działek objętych niniejszym postępowaniem nie była przeznaczona pod budowę budynku mieszkalnego. Organ I instancji błędnie jednak ustalił, co słusznie podniósł odwołujący, iż działki nr 393/5 oraz 406/6 zostały oznaczone w omawianym dokumencie jako tereny pod nazwą "A". Działka nr 406/6 została w całości przeznaczona pod tereny określone na planie jako "B". Działka nr 393/5 zlokalizowana została w części na terenach określonych jako "C" oraz w części na terenach oznaczonych jako "D", przy czym z planu nie wynika, by ta część miała być w jakiś konkretny sposób zagospodarowana.

Zestawiając powyższy plan zagospodarowania osiedla z zapisami zawartymi

w założeniach techniczno-ekonomicznych osiedla Wojewoda stwierdził, że sporne działki zlokalizowane były w większości w pasie łąki nadrzecznej, przeznaczonej na cele parkowe o charakterze ogólnomiejskim. Ponadto załączony do akt sprawy ogólny plan zagospodarowania terenu - osiedla A - część zachodnia, który choć nie może stanowić podstawy do określenia celu wywłaszczenia (został sporządzony po wywłaszczeniu), to jednak potwierdza, iż na obszarze objętym niniejszym postępowaniem nie planowano wzniesienia budynków mieszkalnych.

W przekonaniu Wojewody nie budzi wątpliwości, że realizacja celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, uwzględnia nie tylko budowę typowych obiektów mieszkalnych, ale również budowę innych obiektów, takich jak: pawilony handlowe

i usługowe, szkoły, garaże, parkingi, zieleń osiedlowa, ciągi piesze oraz ulice. Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla. Stanowisko takie jest powszechnie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przeznaczenie przedmiotowych działek pod tereny zielone mieści się zatem w granicach ogólnego celu wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego.

Organ II instancji wyjaśnił również, że w dniu wywłaszczenia na spornym obszarze istniał teren zielony, co potwierdzają pisma spadkobiercy byłego właściciela z dnia 4 sierpnia 2011 r. oraz z dnia 30 września 2011 r. Znajdowały się na nim drzewa użytkowe, owocowe oraz staw. Zgodnie z zapisami założeń techniczno-ekonomicznych osiedla mieszkaniowego A (pkt 9 opracowania), działalność inwestycyjna

w pasie łąk nad rzeką S. ograniczała się wyłącznie do przedsięwzięć sprzyjających ochronie naturalnych walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny.

W rozważanym dokumencie dopuszczono jedynie na tym obszarze zaprojektowanie niewielkiej liczby ciągów spacerowych i przejść w poprzek doliny w miejscach do tego celu wówczas wykorzystywanych, ponadto zaproponowano do czasowej akceptacji zespół stawów rybnych istniejący w południowo-zachodnim terenie opracowania.

W ocenie organu odwoławczego teren zielony, istniejący na spornych działkach, po wywłaszczeniu spełniał funkcję terenów rekreacyjnych ogólnodostępnych, służących m.in. mieszkańcom nowopowstałego osiedla i był zgodny z pierwotnym celem wywłaszczenia, w tym także z planem zagospodarowania osiedla. Ze zgromadzonej

w sprawie dokumentacji nie wynika, o czym już była mowa, by na terenie żądanych do zwrotu nieruchomości miał powstać blok mieszkalny lub też by działki te miały być

w inny sposób zagospodarowane. Działka stanowiąca od chwili wywłaszczenia teren zielony nie jest zbędna na cel wywłaszczenia, lecz stanowi jego realizację. Okoliczność, że z terenu zielonego mogli i nadal mogą korzystać nie tylko mieszkańcy osiedla mieszkaniowego, w żaden sposób nie podważa ustalenia, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Zdaniem organu odwoławczego z punktu widzenia realizacji celu wywłaszczenia, w ramach budowy infrastruktury towarzyszącej osiedla nie można wykluczyć wykorzystania dla jej powstania istniejących w dniu wywłaszczenia elementów dotychczasowej infrastruktury, o ile wykorzystanie to pozostanie zgodne

z konkretnym celem wywłaszczenia.

Przedmiotowy teren wraz sąsiadującymi działkami przeznaczony został pod ogromną inwestycję, jaką była budowa osiedla mieszkaniowego A. Bezsprzecznie powstanie takiej inwestycji wymaga długotrwałego procesu realizacji. W takim przypadku przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona. Nie bez znaczenia dla oceny zbędności przedmiotowych działek jest fakt, iż przewidziane w planie realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją Urzędu Miasta Ł. z dnia [...] nr [...], budynki mieszkalne zostały wybudowane. Są one już widoczne m. in. na załączonych do akt sprawy: mapie sytuacyjnej dla celów prawnych z dnia 25 czerwca 1991 r. nr 1/3898, mapie sytuacyjnej z projektem podziału z dnia 21 października 1992 r. nr 1/4297, na mapie sytuacyjnej do celów prawnych z projektem podziału z dnia 18 grudnia 2000 r. nr [...], jak również na dostępnej na stronie [...] Ośrodka Geodezji ortofotomapie z 1994 r. Ponadto w latach 1985 - 1993 wybudowany został kanał deszczowy, odprowadzający wody opadowe z osiedla domów jednorodzinnych "A" do rzeki S., którego realizacja przewidziana została w założeniach techniczno-ekonomicznych osiedla.

Porównując dostępne na stronie [...] Ośrodka Geodezji ortofotomapy z 1994 r., 2005 r. oraz 2011 r., jak również analizując zebrany przez Starostę [...] materiał dowodowy, w tym decyzje Prezydenta Miasta Ł., dotyczące zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia pozwolenia na budowę budynków wielorodzinnych z garażami podziemnymi, obejmujące teren działek nr 393/3, 266/25, 393/5, 406/4, 346/8, należy stwierdzić, iż cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego A nie wygasł, sukcesywnie podejmowane są bowiem działania zmierzające do pełnego zagospodarowania terenu osiedla. Również sukcesywnie właściciel nieruchomości, tj. Gmina Miasto Ł. podejmuje działania, mające na celu urządzenie terenów zielonych, na obszarze pod ten cel przeznaczonym w ogólnym planie zagospodarowania osiedla z 1984 r. Wykonywane przez ww. podmiot czynności zmierzają do powstania na tym terenie Parku doliny A, którego koncepcja zagospodarowania przewiduje nadanie terenowi charakteru półnaturalnego parku, eksponującego istniejące zadrzewienia i roślinność zbiorowisk łąkowych.

Jak wynika z pism Urzędu Miasta Ł. z dnia 28 sierpnia 2013 r. oraz z dnia 3 grudnia 2012 r., południowa część dawnej działki nr 348 została w latach 2002-2011 uporządkowana i częściowo zagospodarowana. Teren ten objęty został programem Małej Retencji oraz Renaturyzacji rzeki S., a także projektem A, które realizuje Wydział Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta Ł. W ramach powyższych przedsięwzięć w latach 2005-2007 wybudowany został zbiornik A, którego wschodnia skarpa oraz doprowadzalnik zasilający zbiornik wodami rzeki S. zlokalizowane są w obrębie działki nr 406/4, której część stanowi działka nr 406/6, zaś w 2008 r. na działkach nr 393/5 oraz 406/4 zostały wykonane kompleksowe prace porządkowe takie jak koszenie, karczowanie samosiewów, usuwanie dzikich wysypisk, prace pielęgnacyjne drzew w zakresie wycinki suchych konarów, usuwaniu wiatrołomów.

Podjęcie powyższych działań na spornych działkach już po upływie terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie świadczy - zdaniem Wojewody - o ich zbędności na cel wywłaszczenia. W pełni uzasadnione było bowiem podjęcie w pierwszej kolejności przez inwestora, realizującego budowę osiedla mieszkaniowego, działań zmierzających do wzniesienia budynków mieszkalnych (co nastąpiło w terminach określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami). Ponadto zwrócono uwagę, iż zgodnie z zapisami założeń techniczno-ekonomicznych osiedla, działalność inwestycyjna w pasie łąk nad rzeką S. miała się ograniczać wyłącznie do przedsięwzięć sprzyjających ochronie naturalnych walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny.

Ustalony stan faktyczny i prawny uzasadniał więc uchylenie zaskarżonej decyzji

i orzeczenie o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. W. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody i podniósł zarzut, że z decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń wynikało, że wywłaszcza się działkę nr 398

o powierzchni 10 000 m2 i działka ta objęta jest planem realizacyjnym, podczas gdy faktycznie planem realizacyjnym objęto 6 000 m2 pod budowę osiedla. Pozostało wiec około 4000 m2 gruntu, który do dziś nie jest zagospodarowany. W tej sytuacji twierdzenie Wojewody, że cel wywłaszczenia został zrealizowany jest – zdaniem skarżącego – nieprawdziwe.

Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podkreślił, że planem realizacyjnym osiedla A objęta została cała wywłaszczona w 1985 r. nieruchomość, a nie tylko jej część. Jednocześnie dodał, że zgodność z prawem decyzji wywłaszczeniowej może być przedmiotem odrębnego postępowania.

Na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. skarżący poparł skargę i wniósł

o zasądzenie kosztów postepowania. Uczestnik postępowania W. W. wniósł o uwzględnienie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd, kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...], podzielił argumentację w niej zawartą

i stwierdził, że nie narusza ona przepisów obowiązującego prawa materialnego

i procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest odpowiedź na pytanie, czy - jak twierdzi skarżący – wnioskowana do zwrotu nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 24 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczania, wobec czego powinna zostać zwrócona, jak orzekł o tym organ I instancji, czy też - jak twierdzi Wojewoda – cel wywłaszczenia został zrealizowany

i brak jest podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Problematyka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości została uregulowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.) – przywoływanej dalej w skrócie jako "u.g.n".

Stosownie do treści art. 136 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie

z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (ust. 3).

W rozumieniu art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 1).

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2).

Z przywołanych wyżej norm prawnych wynika, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy tylko wówczas, gdy w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości organ administracyjny ustali, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem, jak trafnie wywodził organ orzekający

w tej sprawie, w pierwszej kolejności konieczne było ustalenie celu wywłaszczenia na podstawie decyzji wywłaszczeniowej i następnie stwierdzenie, czy wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana zgodnie z tym celem.

W judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku realizacji celu wywłaszczenia nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1924/10 - Lex nr 1149269 ). Nie da się pogodzić

z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji, gdy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - gdy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot - ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminów 7 i 10 lat, powodowałoby konieczność wydania decyzji o zwrocie, mimo, że nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia już wiele lat. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1832/11 - Lex nr 1356977).

Z załączonej do sprawy dokumentacji wynika, że wnioskowane do zwrotu działki nr ewid. 393/5 i 406/6, stanowiły pierwotnie część nieruchomości nr 348 o powierzchni 9759 m2. Według decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z dnia [...] pierwotna działka nr 348 została wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego "A", zgodnie z decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektora Wydziału Planowania Przestrzennego, Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Ł. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wraz z załącznikami nr 1 i 2. Decyzja z [...] zatwierdzała inwestycję określaną jako budowa osiedla budownictwa wielorodzinnego "A" – budynki mieszkalne, zagospodarowania terenu – budynki usługowe miały być zatwierdzone odrębnymi decyzjami.

Z ogólnego planu zagospodarowania osiedla "A", stanowiącego załącznik do wspomnianej decyzji z [...], oraz założeń techniczno-ekonomicznych osiedla mieszkaniowego "A" w Ł. wynika, iż realizacja osiedla mieszkaniowego oprócz budowy budynków mieszkalnych przewidywała także infrastrukturę potrzebną do prawidłowego funkcjonowania osiedla, w tym tereny miejsc postojowych, tereny usług podstawowych oraz zieleń izolacyjną i zieleń ogólnomiejską. Teren osiedla został podzielony na dwie części (wschodnią i zachodnią), stanowiące zwarte jednostki mieszkaniowe, rozdzielone pasem zieleni. W punkcie szóstym założeń techniczno-ekonomicznych osiedla ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego i części ogólnej wskazano, iż teren osiedla dzieli się na dwie części rozdzielone zespołem starodrzewiu rozciągającego się od ul. A do koryta rzeki S. Południowy pas terenu opracowania, stanowiący dolny poziom doliny rzeki, ma charakter łąki nadrzecznej, pas ten przeznaczony został na cele parkowe o charakterze ogólnomiejskim. W punkcie dziewiątym opracowania potwierdzone zostało, iż tereny rekreacyjne o charakterze ogólnomiejskim tworzy parkowy zespół zieleni, rozdzielający wschodnią i zachodnią część osiedla oraz pas łąk nad korytem rzeki S. Działalność inwestycyjna w tym obszarze ogranicza się jedynie do przedsięwzięć sprzyjających ochronie naturalnych walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny poprzez zaprojektowanie niewielkiej liczby ciągów spacerowych i przejść w poprzek dolin, zresztą w miejscach do tego celu obecnie wykorzystywanych (istniejące groble, wydeptane ścieżki, ciąg pieszy na i u podnóża nasypu kolektora kanalizacyjnego).

Z ogólnego planu zagospodarowania osiedla "A" wynika, iż żadna z działek objętych niniejszym postępowaniem nie była przeznaczona pod budowę budynku mieszkalnego, obie zaś były przeznaczone pod "zieleń ogólnomiejską, stawy rybne, ogródki działkowe", przy czym część działki nr 393/5 leżała na terenach mieszkaniowych brutto i netto, co do których nie można konkretnie ustalić planowanego sposobu zagospodarowania (przede wszystkim, czy były przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe). Co istotne, w dacie wywłaszczenia na spornych nieruchomościach istniał teren zielony, na którym znajdowały się drzewa użytkowe, owocowe oraz staw.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, które zresztą tutejszy sąd w pełni podziela, ugruntował się pogląd, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci, na przykład budynków handlowych czy usługowych. Takie bowiem osiedle obejmuje nie tylko domy mieszkalne, lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom, w związku z czym za wręcz niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców uważa się pawilony handlowe, usługowe, szkoły i boiska sportowe, garaże, parkingi, ale także zieleń osiedlową, ciągi piesze. Instalację osiedlową stanowią także instalacje podziemne, takie jak na przykład linia komunikacyjna, kabel elektryczny czy instalacja gazowa i sanitarna. Okoliczność, iż

z terenu zielonego, znajdującego się na nieruchomości, na której został zrealizowany cel wywłaszczenia, korzystają nie tylko mieszkańcy osiedla mieszkaniowego, w żaden sposób nie podważa ustalenia, że cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany.

Przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, w związku z czym o takiej zbędności nie może świadczyć sam fakt nawet wieloletniego niezagospodarowania wywłaszczonego terenu, na przykład w sytuacji, gdy chodzi o wielką inwestycję, która wymaga długotrwałego procesu realizacji. Ważne jest, aby decyzja lokalizacyjna nie utraciła swej ważności,

a plan realizacyjny był ważny do czasu zakończenia inwestycji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 7 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1324/06 – Lex nr 383797, 24 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 154/10 – Lex nr 787111, 3 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1537/09 – Lex nr 745074 oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 145/13 – Lex nr 1310239, w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 450/12 – Lex nr 1228992, w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Po 158/11 – Lex nr 993579).

Z poczynionych przez organ bezspornych ustaleń wynika jednoznacznie, że teren zielony, istniejący na spornych działkach, w dacie wywłaszczenia, jak i po wywłaszczeniu spełniał funkcję terenów rekreacyjnych ogólnodostępnych, służących m.in. mieszkańcom nowopowstałego osiedla i był zgodny z pierwotnym celem wywłaszczenia, w tym także z planem zagospodarowania osiedla, a przewidziane

w planie realizacyjnym, zatwierdzonym decyzją z dnia [...] budynki mieszkalne zostały wybudowane.

Dowodem na to są załączone do akt sprawy: mapa sytuacyjna dla celów prawnych

z dnia 25 czerwca 1991 r. nr [...], mapa sytuacyjna z projektem podziału z dnia 21 października 1992 r. nr [...], mapa sytuacyjna do celów prawnych z projektem podziału z dnia 18 grudnia 2000 r. nr [...], jak również dostępna na stronie [...] Ośrodka Geodezji ortofotomapa z 1994 r. W latach 1985-1993 wybudowany został kanał deszczowy, odprowadzający wody opadowe z osiedla domów jednorodzinnych "A" do rzeki S., którego realizacja przewidziana została w założeniach techniczno-ekonomicznych osiedla. Rację ma Wojewoda twierdząc, że porównując dostępne na stronie [...] Ośrodka Geodezji ortofotomapy z 1994 r., 2005 r. oraz 2011 r., jak również analizując zebrany przez Starostę [...] materiał dowodowy, w tym decyzje Prezydenta Miasta Ł., dotyczące zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia pozwolenia na budowę budynków wielorodzinnych z garażami podziemnymi, obejmujące teren działek nr 393/3, 266/25, 393/5, 406/4, 346/8, cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego A nie wygasł i jest sukcesywnie realizowany. Podejmowane są bowiem działania zmierzające do pełnego zagospodarowania terenu osiedla.

Gmina Miasto Ł. podejmuje działania, mające na celu urządzenie terenów zielonych, na obszarze pod ten cel przeznaczonym w ogólnym planie zagospodarowania osiedla

z 1984 r., dążąc do utworzenia na tym terenie Parku doliny A, którego koncepcja zagospodarowania przewiduje nadanie terenowi charakteru półnaturalnego parku, eksponującego istniejące zadrzewienia i roślinność zbiorowisk łąkowych.

Jak wynika z pism Urzędu Miasta Ł. z dnia 28 sierpnia 2013 r. oraz z dnia 3 grudnia 2012 r., południowa część dawnej działki nr 348 została w latach 2002-2011 uporządkowana i częściowo zagospodarowana. Teren ten objęty został programem Małej Retencji oraz Renaturyzacji rzeki Sokołówki, a także projektem A, które realizuje Wydział Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta Ł. W ramach powyższych przedsięwzięć w latach 2005-2007 wybudowany został zbiornik A, którego wschodnia skarpa oraz doprowadzalnik zasilający zbiornik wodami rzeki S. zlokalizowane są w obrębie działki nr 406/4, której część stanowi działka nr 406/6, zaś w 2008 r. na działkach nr 393/5 oraz 406/4 zostały wykonane kompleksowe prace porządkowe, takie jak: koszenie, karczowanie samosiewów, usuwanie dzikich wysypisk, prace pielęgnacyjne drzew w zakresie wycinki suchych konarów, usuwaniu wiatrołomów.

Realizacja tych działań na działkach objętych wnioskiem o zwrot, mająca niewątpliwie miejsce po upływie terminów określnych w art. 137 ust. 1 u.g.n. rozważana w kontekście całokształtu charakteru inwestycji, jaką jest budowa osiedla mieszkaniowego, nie może być – w przekonaniu sądu - oceniana jako zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia i skutkować ich zwrotem, jak domagają się tego skarżący. Niebagatelne znaczenie w tej sprawie ma przede wszystkim podnoszona już wyżej okoliczność, że działki nr 393/5 i 406/4 w dacie wywłaszczenia, jak i po wywłaszczeniu, były wykorzystywane jako tereny zielone ogólnie dostępne,

o charakterze rekreacyjnym, na których działalność inwestycyjna miała się ograniczać wyłącznie do przedsięwzięć sprzyjających ochronie naturalnych walorów przyrodniczo-krajobrazowych doliny, poprzez zaprojektowanie niewielkiej liczby ciągów spacerowych i przejść w poprzek dolin, zresztą w miejscach do tego celu obecnie wykorzystywanych (istniejące groble, wydeptane ścieżki, ciąg pieszy na i u podnóża nasypu kolektora kanalizacyjnego).

Z tych wszystkich powodów, skoro działki objęte wnioskiem o zwrot nie stały się zbędne na cel wywłaszczenia, Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zasadnie uchylił decyzję Starosty [...] i odmówił zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 24, oznaczonej jako działki nr 393/5 i 406/6. W motywach kontrolowanej decyzji organ administracyjny prawidłowo przestawił stan faktyczny i prawny sprawy oraz rzeczowo i logicznie ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Jednocześnie godzi się zauważyć, że jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy należało ocenić zarzuty skargi, skierowane w decydującej mierze pod adresem funkcjonującej w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej, która nie jest przedmiotem kontroli tutejszego sądu.

Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę M. W. na podstawie art. 151 p.p.s.a.

A. P.