Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 968/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,75,77,80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 maja 2021 r., nr WSOC.1.621.I.23.2021.MK.I w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Tucholi z dnia 22 marca 2021 r., nr WSO.5343.18.2020.2021.LT, 2. zasądza od Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na rzecz R. K. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz M. T., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 510 ze zm., dalej: "u.e.l.") oraz

art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

(tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), decyzją z dnia [...] marca 2021 r., wymeldował R. K.-S. (dalej jako Skarżący, Strona) z pobytu stałego w [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że na wniosek D. K.-S. (dalej jako Uczestniczka) właścicielki nieruchomości oznaczonej nr [...] położonej w miejscowości B.-W., gm. T., Burmistrz T. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania R. K.-S. z pobytu stałego. Uczestniczka wskazała, że jej mąż R. K.-S. od dnia [...] sierpnia 2020 r. nie mieszka pod adresem zameldowania, wyprowadzając się z domu zabrał większość swoich rzeczy osobistych, dokonał znacznej wypłaty gotówki z konta, nie łoży na utrzymanie dzieci oraz nie interesuje się funkcjonowaniem gospodarstwa. Jako aktualne miejsce pobytu Skarżącego wskazała [...]. Organ I instancji uznał,

że w niniejszej sprawie nie jest sporne to, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez Skarżącego nosi znamiona trwałości i dobrowolności, gdyż od sierpnia 2020 r. nie zamieszkuje on w miejscu zgłoszonego formalnie pobytu stałego,

a nadto brak jest obiektywnej możliwości jego powrotu do spornego lokalu.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości

i zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż rozpatrzenie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania, tj. sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 25 ust. 1 oraz art. 35 u.e.l. w zw. z art. 104 k.p.a., art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a k.p.a.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Wojewoda [...] (dalej jako: organ, Wojewoda) utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 35 u.e.l., w myśl którego organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu, wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l., decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego lub opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu lub nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Organ podkreślił, że z treści art. 25 ust. 1 u.e.l. wynika, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego przebywania (w lokalu) pod tym adresem, czyli koncentrować w nim swoje sprawy życiowe. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie.

Wojewoda podkreślił, że dla przesłanki wymeldowania z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 35 u.e.l. doniosłość prawną ma tylko okoliczność faktyczna polegająca na stwierdzeniu, czy opuszczenie przez Skarżącego miejsca pobytu stałego nastąpiło rzeczywiście i bez wykonania obowiązku meldunkowego. Wskazał, że z zebranego

w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżący aktualnie nie zamieszkuje

w miejscu pobytu stałego, który opuścił w dniu [...] sierpnia 2020 r. i zamieszkał u rodziny w [...]. Fakt ten organ uznał za bezsporny, ponieważ został potwierdzony nie tylko przez strony postępowania, ale także przez świadków przesłuchanych w sprawie. Odmienne twierdzenia dotyczą uznania charakteru opuszczenia miejsca stałego pobytu przez adresata decyzji. Według Uczestniczki, to Skarżący sam zdecydował o porzuceniu rodziny i opuszczeniu domu. Natomiast stanowisko Strony jest takie, że do opuszczenia domu został przymuszony zachowaniem Uczestniczki oraz jej rodziny. Zeznania świadków są spójne i zgodne wyłącznie co do stwierdzenia faktu niezamieszkiwania Skarżącego pod spornym adresem od dnia [...] sierpnia 2020 r. Siostra Uczestniczki twierdziła, że Skarżący opuścił dom dobrowolnie, natomiast świadkowie Skarżącego (matka i brat) zeznali, iż został on przewieziony do [...] przez Uczestniczkę pod pretekstem odpoczynku, a następnie "porzucony". Organ podkreślił, że między Skarżącym a Uczestniczką istnieje konflikt, w związku z czym dokonanie oceny przez organ meldunkowy, czy doszło do opuszczenia ostatniego miejsca pobytu było szczególnie trudne, jednak dla ustalenia rzeczywistego zamiaru danej osoby w zakresie dalszego zamieszkiwania w miejscu zameldowania mniej istotne są deklaracje składane przez zainteresowanego, a decydujące znaczenie mają okoliczności im towarzyszące, które obiektywizują określony zamiar i na zasadach doświadczenia życiowego pozwalają przyjąć, że istotnie wyprowadzka z domu ma wyłącznie charakter przejściowy, a więzi

z miejscem zameldowania nie zostały trwale zerwane, zaś powrót do mieszkania jest prawdopodobny i możliwy.

Organ podkreślił, że zaistniały konflikt małżeński, w którym jedno z małżonków decyduje się opuścić dom i z różnych przyczyn przez znaczny okres w nim nie zamieszkuje, jak również nie podejmuje skutecznych działań zmierzających do powrotu do miejsca stałego zameldowania, skłania organ meldunkowy do uznania, że dotychczasowe miejsce pobytu stałego przestało stanowić jego centrum spraw socjalno-mieszkaniowych i osobistych

w rozumieniu definicji zawartej w art. 25 ust. 1 u.e.l. Organ stanął na stanowisku, że Skarżący od chwili swojej wyprowadzki nie przedstawił dokumentów, które potwierdziłyby to, że opuszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na skutek działania osób trzecich (w wyniku przymusu fizycznego, bądź psychicznego), ani też nie podejmował żadnych konkretnych działań prawnych (poza przyjazdem do domu w dniu [...] października 2020 r.) na rzecz powrotu i zamieszkania. Niepodjęcie przez Stronę jakichkolwiek kroków prawnych zagwarantowanych prawem jak np. powództwo posesoryjne z art. 344 § 1 k.c. i mających na celu powrót do domu, dowodzi o braku zamiaru takiego powrotu i jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem miejsca stałego pobytu. Poza tym organ zaznaczył, że Skarżący nie tylko nie podjął kroków prawnych bez zbędnej zwłoki zmierzających do odzyskania prawa swobodnego dostępu do przedmiotowej nieruchomości, to jeszcze wbrew logice, podjął działanie w postaci wniesienia pozwu

o rozwód (sygn. akt [...]), które przeczy podnoszonemu zamiarowi powrotu do domu, albowiem niweczy ono szansę na poprawę relacji małżeńskich oraz nie sprzyja naprawie stosunków rodzinnych.

Wojewoda zaznaczył, że złożenie wniosku o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

w rozpatrywanej sprawie pozostaje bez wpływu na jej rozstrzygnięcie, ponieważ sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie) należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do nieruchomości, czy też

z ewentualnymi rozliczeniami finansowymi pomiędzy małżonkami.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii zawieszenia przedmiotowego postępowania, organ wyjaśnił, że zawieszenie postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest możliwe tylko wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W świetle ww. przepisu zagadnieniem wstępnym mogą być wyłącznie kwestie prawne, nie zaś faktyczne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Wojewoda podkreślił, że przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialno-prawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Żaden przepis szczególny nie uzależnia wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania w sądzie powszechnym. Organ stanął na stanowisku, że uzgodnienie treści księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości nie stanowi zagadnienia wstępnego w niniejszej sprawie.

W skardze Strona wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości

i zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bowiem rozpatrzenie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania, tj. sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 oraz art. 35 u.e.l. w zw. z art. 104 k.p.a. przez ich nieprawidłowe zastosowanie i orzeczenie o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca pobytu stałego w [...], podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki konieczne do wymeldowania, gdyż definicja pobytu stałego z art. 25 ust. 1 odwołuje się do dwóch elementów, które są niezbędnymi składnikami uznania przebywania osoby w określonym miejscu za pobyt stały: fakt przebywania (corpus) oraz zamiar stałego przebywania (animus), a organy administracyjne w ogóle pominęły fakt, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie miało charakteru dobrowolnego,

a przymusowy;

2) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., ponieważ:

- organ nie ustalił szeregu okoliczności (czy opuszczenie miejsca pobytu było dobrowolne, czy ma ono charakter trwały, czy uprawniony skorzystał z jakichś środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, czy uprawniony pozostawił w lokalu swoje rzeczy, czy miał zamiar powrócić do lokalu);

- organ pominął zupełnie, że Skarżący wniósł pozew o rozwód dopiero w grudniu 2020 roku, a wszystkie wcześniejsze czynności wpływające na rozkład pożycia stron były

z inicjatywy Uczestniczki: wniosek o wymeldowanie z [...], wyrejestrowanie z KRUS, złożenie do sądu sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej, zawiadomienie na P., że rzekomo Skarżący znęcał się nad żoną (w ogóle odmówiono wszczęcia tego postępowania, w przeciwieństwie do złożonego przez niego zawiadomienia przeciwko żonie o znęcanie się, która to sprawa toczy się);

- szereg okoliczności organ ustalił błędnie wskazując, że Skarżący nie skorzystał ze środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, podczas gdy miały miejsce interwencje P., a także uprawniony wszczął postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a wynik tej sprawy będzie miał wpływ na samodzielne uprawnienie odwołującego do zameldowania się w nieruchomości położonej w [...];

- organ nie odniósł się w ogóle do wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu, tj.: dowodu z zeznań funkcjonariuszy z KPP w T., którzy uczestniczyli w interwencjach, tj. st. post. S. G. oraz dzielnicowego Wydziału Prewencji i Ruchu Drogowego KPP w T. sierż. szt. A. R. na okoliczność podjęcia przez Skarżącego czynności zmierzających do przywrócenia zamieszkiwania oraz dokumentów z akt sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. [...] na okoliczność braku zamiaru opuszczenia gospodarstwa przez Skarżącego, braku dobrowolności opuszczenia go;

3) art. 7 k.p.a., ponieważ organ w niniejszej sprawie nie przeprowadził wszelkich czynności, a także dokonał wymeldowania z naruszeniem słusznego interesu odwołującego;

4) art. 81a k.p.a., ponieważ organ żadnych wątpliwości nie rozstrzygnął na korzyść strony, gdyż bazował wyłącznie na zeznaniach Uczestniczki oraz przedstawionych przez nią świadków, a pominął zupełnie element woli odwołującego i braku dobrowolności

w opuszczeniu nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2022 r. Uczestniczka wniosła

o oddalenie skargi. Stwierdziła, że zarzuty skargi są całkowicie bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi Uczestniczka podała, że Skarżący zarówno porzucił rodzinę (animus) jak i dobrowolnie, zgodnie z własną wolą, wyprowadził się z domu i przebywa na stałe w innej miejscowości (corpus). Skarżący od dnia [...] sierpnia 2020 r., w którym to poinformował Uczestniczkę o wyjeździe i porzuceniu rodziny na stałe, nie wyrażał chęci powrotu do domu i rodziny. Zdaniem Uczestniczki, ustalenia organu są niewadliwe i mają oparcie w dowodach ocenionych przez organ zgodnie z kryteriami przewidzianymi w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Argumentacja Skarżącego nie może polegać tylko na przedstawieniu własnych, korzystnych dla Skarżącego ustaleniach, opartych na własnej ocenie i fragmentarycznym prezentowaniu dowodów. Organ uwzględnił obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych środków służących wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności i służących załatwieniu sprawy. Uczestniczka podniosła, że decyzja

o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja

o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości, dlatego też argumenty Skarżącego z zakresu podjęcia kroków prawnych w celu ustalenia prawa własności nieruchomości pozostają bez jakiegokolwiek związku

z niniejszą sprawą. W konsekwencji, wniosek Skarżącego o zawieszenie postępowania z uwagi na zależność rozpatrzenia niniejszej sprawy od wyniku innego toczącego się postępowania, tj. sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej jest całkowicie dla Uczestniczki niezrozumiały, nadto jest pozbawiony podstaw faktycznych i prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zauważył, co następuje:

Na wstępie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Strona skarżąca została poinformowana o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się

w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego

w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest skarga na decyzję Wojewody utrzymującą

w mocy decyzję Burmistrza T. o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca pobytu stałego. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Na wstępie należy podkreślić, że organy administracji publicznej zobowiązane są do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z ugruntowanymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawidłowe rozstrzygnięcie

w sprawie musi być poprzedzone zebraniem i oceną całokształtu jej okoliczności, ustalonych w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym (wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1013/14), w którym sąd stwierdził, że "zaniechanie przez organ administracji podjęcia wszystkich dopuszczalnych z prawnego punktu widzenia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, powodującym wadliwość wydanej decyzji" (powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie płaszczyznę prawną sporu wyznacza zastosowanie przez organ art. 35 u.e.l. umieszczonego w rozdziale 4 tego aktu zatytułowanego: Obowiązek meldunkowy obywateli polskich. Obowiązek meldunkowy stanowi część systemu ewidencji ludności, polegającej zgodnie z art. 2 ustawy, na rejestracji określonych

w ustawie danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjnoprawny osób fizycznych.

Stosownie do treści art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje

z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję

w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie przyjmuje się, że dla wystąpienia określonej w art. 35 u.e.l. przesłanki wymeldowania, tj. "opuszczenia miejsca pobytu stałego", konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi bowiem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce.

Na początek wyjaśnić należy, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji

o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania

z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element woli, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, zadaniem organu ewidencyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (por. wyroki NSA: z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19; z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. II OSK 391/20; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 września 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 410/22).

Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania jest więc weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie, zamiaru trwałego i dobrowolnego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Ustawodawca np. w art. 27 ust. 2 u.e.l. dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy. Dopóki więc trwa usprawiedliwiony powód np. do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji,

w której wiele osób nie mogłoby mieć miejsca stałego zameldowania z uwagi np. na wykonywaną pracę. Czasowość pobytu w innym miejscu (także za granicą) nie oznacza zerwania więzi z lokalem, w którym osoba była zameldowana na pobyt stały, jeżeli jej centrum życiowe nie zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu (por. wyroki NSA:

z 28 kwietnia 2021 r., sygn. II OSK 2153/18; z 10 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 297/17).

Z kolei dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego, to takie działanie, które wynika z własnej woli zainteresowanego - nie zaś z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. W przypadku zatem opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu, nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości przebywania w lokalu i realizowania w nim interesów życiowych. Innymi słowy,

o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem - nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do jego opuszczenia, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Mieści się tu powództwo cywilne o przywrócenie naruszonego posiadania, czy o eksmisję, bądź też zawiadomienie właściwych organów (np. Policji) o okoliczności uniemożliwiania dostępu czy powrotu do lokalu - które to działanie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu czy osób trzecich za bezprawne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18).

W art. 35 u.e.l mowa jest o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego, a zatem miejsca, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, które stanowi zorganizowane centrum jej spraw życiowych. Jest to miejsce, w którym

w szczególności osoba ta mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z innymi osobami, przyjmuje korespondencję (por. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 2151/13; z 8 marca 2016 r., sygn. II OSK 1708/14).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że organy uznały, że Skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce zamieszkania [...]. Zauważyć należy, że Skarżący miał opuścić wskazane miejsce stałego zamieszkania w dniu [...] sierpnia 2020 r. i według jego żony ([...], Uczestniczki postępowania) wyjechać na stałe. Tymczasem jak sama Uczestniczka podała, jej siostra skontaktowała się ze Skarżącym w tym czasie i zaprosiła go do siebie, do Ż.. Z kolei ze Ż. w dniu [...] sierpnia 2020 r., to Uczestniczka (żona Skarżącego) zabrała go, jednakże nie do miejsca stałego zamieszkania, lecz przewiozła go do miejsca zamieszkania jego matki w [...], co sama przyznała w piśmie (oświadczeniu) z dnia [...] marca 2021 r. znajdującym się w aktach administracyjnych. Fakt zawiezienia Skarżącego przez żonę ze Ż. do [...] potwierdził także R. J. (szwagier Uczestniczki) do protokołu przesłuchania świadka w dniu [...] stycznia 2021 r. zeznając: "Trzy dni po wyjeździe szwagierka [...] poprosiła mnie abym pojechał z nią do Ż. gdzie obecnie przebywał jej mąż [...]. W Ż. mieszka siostra żony i [...] i to tam właśnie w tym czasie był szwagier [...]. Z rozmowy małżonków wynikało, że szwagier [...] pojedzie do swojej matki do [...] w celu uspokojenia się i przemyśleń."

Te ustalenia są spójne z zeznaniami matki Skarżącego, z których wynika, że żona przywiozła Skarżącego do [...] i zostawiła go, odjeżdżając ze szwagrem. Potwierdzili to także (przywóz Skarżącego do matki) świadkowie K. K.

i M. K..

Taki przebieg zdarzeń zaprzecza twierdzeniom, że Skarżący samodzielnie zamierzał opuścić [...] sierpnia 2020 r. miejsce zamieszkanie, na stałe, wyjechać "na północ" czy za granicę. To Wnioskodawczyni przy pomocy siostry i R. J. faktycznie zorganizowała i przewiozła go do matki. Jeżeli Skarżący miał zamiar w dniu [...] sierpnia 2020 r. na stałe opuścić miejsce zamieszkania [...], to Uczestniczka nie musiałaby mu "pomagać" w jego transporcie do matki zaledwie dwa dni po tym zdarzeniu, tj. w dniu [...] sierpnia 2020 r.

Sąd zwraca uwagę, że Skarżący powołuje się na zły stan zdrowia, który uniemożliwiał mu podjęcie wcześniej czynności w celu zachowania stałego zameldowania pod spornym adresem. Jest to także spójne z zeznaniami żony Skarżącego, która do protokołu z dnia [...] grudnia 2020 r. podała, że w dniu [...].08.2020 r. dostała informację od męża, w której "zastraszał, iż zrobi sobie krzywdę." Z notatki urzędowej funkcjonariuszy Policji z dnia [...] października 2020 r. wynika, że Skarżący przybył do [...], a żona wydała mu część rzeczy. Jednak ok. godz. 20:00 otrzymali zgłoszenie, że R. K. poinformował siostrę, że jest "w złym stanie psychicznym i chce popełnić samobójstwo". Policjanci zastali Skarżącego

w samochodzie, przybyła karetka, którą zabrano go do Szpitala [...].

W ocenie tut. Sądu, organ obowiązany jest ocenić wszystkie okoliczności towarzyszące wyjazdowi Skarżącego z miejsca stałego zameldowania, w kontekście tego, czy opuszczenie miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny, czy przeciwnie było przymusowe i nie kontrolowane przez niego. Skarżący powołuje się na okoliczność znęcania nad nim się przez żonę i prowadzone postępowanie przez Policję. Z kolei Uczestniczka podnosi, że to Skarżący się nad nią znęcał. Okoliczność ta poprzez zapytanie skierowane do Policji powinna także zostać wyjaśniona i ewentualne pozyskane dowody włączone do akt sprawy.

Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych znajduje się "Oświadczenie" pięciu osób, które potwierdzają, że Skarżący zamieszkały [...], "w okresie od roku 2008 do ukończenia żniw i prac pożniwnych tego roku (koniec sierpnia 2020 r.) mieszkał i pracował w gospodarstwie rolnym pod tym adresem. Wykonywał on wszystkie prace polowe, często do bardzo późnych godzin nocnych, prace przy zwierzętach (świnie) oraz przy obsłudze, konserwacji i naprawie maszyn rolniczych. Wszystkie prace wykonywał sam, bardzo rzadko pomagały mu inne osoby."

Zatem szereg okoliczności wskazuje na to, że Skarżący po okresie żniwnym był

w złym stanie psychicznym. Wytężona praca w gospodarstwie rolnym mogła osłabić organizm. Organ nie może wybiórczo oceniać okoliczności, które towarzyszyły opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania, lecz powinien wziąć pod uwagę wszystkie zdarzenia, które temu zdarzeniu towarzyszyły, w celu ustalenia czy wyjazd [...] sierpnia 2020 r. z miejsca stałego zamieszkania był dobrowolny, czy też przymusowy i faktycznie zorganizowany przez inne osoby. Ze zgromadzonych dowodów wynika, że Skarżący "pojawiał" się w miejscu zameldowania, jednak nie miał możliwości powrotu, nie dysponował kluczami, ponieważ żona je zabrała, wydawane mu były jego rzeczy przez żonę. Podnosi, że chciał też podjąć pracę w gospodarstwie rolnym, co też mu uniemożliwiono. Skarżący wskazuje, że organ nie zbadał, czy nadal pod spornym adresem są jego rzeczy, co także wymagałoby ustalenia. Zbadania wymaga, czy prawdą jest, że żona zabrała Skarżącemu klucze i tym samym uniemożliwiła mu wejście do domu.

Organ podnosi, że Skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych z art. 344 kodeksu cywilnego (powództwo posesoryjne). Zauważyć jednak należy, że wniosek o wymeldowanie został złożony [...] października 2020 r., a decyzja

o wymeldowaniu została wydana [...] marca 202 r., drugiej instancji – [...] maja 2021 r.,

a zatem przed upływem roku na podjęcie czynności w trybie art. 344 k.c. Skarżący powołuje się na inną okoliczność, a mianowicie podjęcie środków prawnych w postaci powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej. Pomijając ocenę znaczenia tej kwestii dla celów wymeldowania (na co zwraca uwagę organ), nie można twierdzić, że nie były podejmowane przez Skarżącego żadne czynności, które zmierzały do zachowania więzi z miejscem stałego zameldowania. Były one mniej lub bardziej trafne, ale nie można twierdzić, że Skarżący był całkowicie bierny. Ponadto notatki funkcjonariuszy Policji świadczą o powracaniu przez Skarżącego pod adres stałego zameldowania.

Organ podnosi, że Skarżący złożył pozew o rozwód, co nie sprzyja powrotowi do miejsca zameldowania, z czym należy się zgodzić, co do zasady. Jednakże należy mieć także na uwadze okoliczności podnoszone z kolei przez Skarżącego, że Uczestniczka postępowania jeszcze przed złożeniem pozwu o rozwód (przez Skarżącego) podjęła takie czynności jak: wniosek o wymeldowanie męża, wyrejestrowanie z KRUS, "założenie sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej". Powyższe kwestie wprawdzie nie mogą stanowić podstawy badania legalności zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu Skarżącego z pobytu stałego, bowiem należą do kompetencji sądów powszechnych czy KRUS, niemniej jednak wymagały odniesienia w kontekście analizy spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia przez Skarżącego miejsca pobytu stałego, a także realności podnoszonych przez niego argumentów zarówno w pismach, jak i odwołaniu. Chodzi zatem o ustalenie i ocenę okoliczności towarzyszących opuszczeniu przez Skarżącego stałego miejsca zamieszkania.

Powyższe okoliczności muszą być oceniane łącznie, a nie wybiórczo. Dokonana przez organy ocena nie jest przekonywująca co do spełnienia się przesłanki dobrowolności opuszczenia przez Skarżącego [...]. Organ zatem uzupełni z udziałem Skarżącego i Uczestniczki postępowania materiał dowodowy

i dokona ponownej oceny czy opuszczenie stałego miejsca zamieszkania było pod presją żony i jej rodziny (teściowej, siostry, szwagra), przez nich faktycznie zorganizowane

w okresie złego stanu zdrowia czy dobrowolne. Wnioski organów w tym zakresie były co najmniej przedwczesne, w sytuacji, kiedy Skarżący podnosi, że pod presją żony i jej rodziny opuścił stałe miejsce zameldowania, jednakże chciał do niego wrócić, co kończyło się niepowodzeniem (zabranie kluczy do mieszkania, wywóz do matki Skarżącego, choroba). Tym bardziej należałoby to rozważyć w kontekście jego stanu zdrowia psychicznego. Skarżący powinien też przedłożyć dokumenty potwierdzające jego zły stan zdrowia psychicznego w szczególności z okresu, kiedy to został przewieziony przez żonę do matki, a później przebywał w Szpitalu w Ś. (pozyskanie przez Skarżącego tej dokumentacji i przedłożenie organowi w odpowiednio wyznaczonym terminie nie powinno nastręczać problemów). Te wszystkie okoliczności wymagają ustalenia i ponownej oceny.

W związku z powyższym nie można mówić, aby zostało wykazane, że Skarżący dobrowolnie opuścił [...], gdy został [...] sierpnia 2020 r. przewieziony przez żonę do matki i pozostawiony. Ponadto z wyjaśnień Skarżącego oraz jego bliskich nie wynika też, aby miał stałe miejsce, w którym przebywa, lecz raczej jest to pobyt u różnych osób z rodziny i liczenie ciągle na powrót do stałego miejsca zameldowania. Takim miejscem nie musi być podawany adres do korespondencji, który tut. Sądowi także został wskazany.

To wszystko powoduje, że powstają istotne wątpliwości, co do przyjęcia przez organy dobrowolnego opuszczenia miejsca zamieszkania, gdy weźmie się pod uwagę ww. podane okoliczności i powoływanie się przez Skarżącego na zły stan zdrowia psychicznego w okresie wytężonej pracy w czasie żniw i opuszczeniu miejsca stałego zameldowania.

W ocenie tut. Sądu zgromadzony materiał dowodowy, w połączeniu

z argumentami podniesionymi w pismach Skarżącego, nie pozwala zatem na przyjęcie, że zostały wykazane przesłanki niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu, tj., że opuszczenie lokalu przez Skarżącego było dobrowolne. Podkreślić trzeba, że dla uznania, iż opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, że wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji czy działania innych osób. Innymi słowy o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej bądź wykorzystującej jej stan zdrowia np. psychicznego. Okoliczności powyższe nie zostały w przedmiotowej sprawie dostatecznie wyjaśnione.

Zaakcentować przy tym należy, że ewentualne spory rodzinne, małżeńskie, czy

o charakterze majątkowym, może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny. Zaskarżona decyzja podlegała zatem uchyleniu przede wszystkim z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego i wyczerpującego uzasadnienia związanego

z dobrowolnym lub przymusowym opuszczeniem przez Skarżącego miejsca [...] i odniesienia się do okoliczności, które organ pominął, a które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji tut. Sąd obecnie nie przesądza, czy Skarżącego należy, czy nie należy wymeldować ze stałego miejsca zamieszkania pod ww. wskazanym adresem. Stwierdza jedynie, że zagadnienie to wymaga ponownej

i wszechstronnej oceny. Z kolei Skarżący na wezwanie organu obowiązany jest przedłożyć stosowną dokumentację medyczną.

Ponadto organ z udziałem stron ustali, czy toczą się jakieś postępowania przed sądem powszechnym, na które powołano się w skardze. Skarżący obowiązany jest wskazać jakie dowody konkretnie znajdujące się w dyspozycji Sądu Powszechnego świadczą o braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca zameldowania. Dopiero powiązanie ze sobą wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności umożliwi organowi właściwą ocenę materiału dowodowego i uznanie czy zachodzą w sprawie przesłanki niezbędne do wymeldowania Skarżącego z pobytu stałego. Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego oraz wyczerpującego odniesienia się do okoliczności sprawy, zarówno tych podnoszonych przez stronę w toku postępowania, jak i tych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, szczególnie w zakresie przeanalizowania przesłanki dobrowolności. Niewątpliwie należałby przyjąć wyjaśnienia funkcjonariuszy Policji w celu ustalenia, czy Skarżący podejmował czynności wskazujące na chęć powrotu do miejsca stałego zameldowania, o co wnosi Skarżący, przy uwzględnieniu znajdujących się w aktach ww. notatek.

Mając powyższe na uwadze, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią

w mocy decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 35 u.e.l. poprzez przedwczesne przyjęcie, że zachodzą przesłanki do wymeldowania.

Sąd postanowieniem wpisanym do protokołu posiedzenia oddalił wniosek dowodowy złożony przez Skarżącego w skardze, w zakresie:

- dokumentów z akt sprawy toczącej się obecnie przed Sądem Rejonowym w T.

I Wydział Cywilny pod sygn. [...] na okoliczność podjęcia kroków prawnych w celu ustalenia własności nieruchomości;

- o przeprowadzenie oględzin nieruchomości w miejscowości [...] w celu ustalenia czy znajdują się tam jakieś rzeczy osobiste skarżącego,

- dokumentów z akt sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. [...] na okoliczność braku zamiaru opuszczenia gospodarstwa, braku dobrowolności opuszczenia go.

Zauważyć należy, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Powyższa zasada wynika z art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym "sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy". Od tej zasady istnieje wyjątek,

o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Na mocy tego przepisu, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z uwagi jednak z to, że skarga została uwzględniona, to nie ma przeszkód, aby przed organem Skarżący zgłosił stosowne wnioski dowodowe np. z oględzin czy dokumentu znajdującego się w dyspozycji innego sądu lub organu. Powinien jednak wskazać konkretny dowód potwierdzający okoliczność mającą znaczenie dla przedmiotowej sprawy, a nie całe akta sprawy, jak to uczynił

w skardze.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. tut. Sąd oddalił wniosek o zawieszenia postepowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ okoliczności przywołane przez Skarżącego nie stanowiły przeszkody do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Ponadto Sąd nie zawiesza postępowania na podstawie przepisów k.p.a., lecz proceduje na podstawie przepisów p.p.s.a.

W tej sytuacji tut. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a., na które złożył się zwrot wpisu na rzecz Skarżącego w wysokości [...] zł.