Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 39/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 58, art. 59, art. 148 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 25 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska(spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant sekretarz sądowy Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 roku sprawy ze skargi G. R. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] nr [...], kwotę 295,20 ( dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. po rozpoznaniu zażalenia G.R. na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, działając w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009. Decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. Z kolei decyzją z dnia [...], nr [...]Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011. Natomiast decyzją z dnia [...], nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012.

W dniu 16 maja 2016 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej) G.R. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowań zakończonych ww. decyzjami z dnia [...], [...], [...]r. i z dnia [...] r., wznowienie postępowania w sprawach zakończonych ww. decyzjami i ewentualnie zmianę ww. decyzji w trybie art. 155 k.p.a. W uzasadnieniu wniosku podał, że przyznane wskazanymi powyżej ostatecznymi decyzjami płatności bezpośrednie nie uwzględniały działki rolnej P (tj. o nr 392 o powierzchni 27 ha) położonej w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb [...]. Wskazał, że działka rolna P nie została zadeklarowana w pierwotnych wnioskach o przyznanie płatności, ponieważ nie był jej właścicielem, a wniosek o przyznanie płatności złożył inny podmiot, który nie użytkował i nie posiadał ww. działki. Dokonując korekty wniosku o przyznanie płatności skarżący jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności. Postępowanie ostatecznie jednak zostało umorzone, a organ odmówił przyznania płatności na lata 2009-2012 na wskazaną powyżej działkę wskazując, że żądanie jest nieuzasadnione ze względu na treść art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Skarżący podał, że wiedzę o istnieniu przesłanek pozwalających na wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania i ewentualnie złożenia wniosku o przywrócenie terminu powziął w ubiegłym tygodniu po konsultacji prawniczej.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor ARiMR [...] Oddziału Regionalnego w Ł. postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji wskazując, że organ nie dokonał ustaleń, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w siedmiodniowym terminie od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi do wznowienia postępowania i nie podjął żadnych działań w celu wyjaśnienia kwestii uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Pismem z dnia 12 marca 2018 r. organ wezwał skarżącego do wskazania daty, w której ustała przyczyna uniemożliwiająca złożenie wniosku o wznowienie postępowania w sprawach o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2009 - 2013 oraz do podania okoliczności uprawdopodabniąjących brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

W dniu 26 marca 2018 r. strona złożyła pisemne wyjaśnienia wskazując, że w dniu 16 maja 2016 r. ustała przyczyna uniemożliwiająca złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Skarżący podał, że tego dnia był u radcy prawnego i dowiedział się o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania oraz o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wskazał, że nie złożył wniosku wcześniej, ponieważ nie wiedział, że taka możliwość istnieje.

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...], nr [...] przyznającą płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012.

W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że skarżący nie spełnił drugiej przesłanki warunkującej przywrócenie terminu, tj. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.

Odwołując się do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2012, prowadzonej w związku ze złożeniem przez skarżącego zmian do wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2009, 2010, 2011, 2012 , która zakończyła się wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 446/16 organ wskazał, że bezspornym jest, że G.R. składając w dniu 1 kwietnia 2015 r. zmiany do wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2009, 2010, 2011, 2012 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku posiadał wiedzę, że warunkiem do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest sam fakt posiadania gruntu rolnego w dniu 31 maja, którego wnioskodawca nie musi być właścicielem. We wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich wnioskodawca wprost oznajmił, iż nie składał w ustawowym terminie wniosku o przyznanie płatności do działki ewid. 392 w miejscowości Łx., gdyż obawiał się, że właściciel zabroni mu korzystania z działki. Tym samym ewentualny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął najpóźniej w dniu 1 maja 2015 r. Twierdzenia skarżącego, że dopiero w "ubiegłym tygodniu" dowiedział się o możliwości zgłoszenia żądania wznowienia postępowania nie zasługują na uwzględnienie, skoro w piśmie z dnia 5 października 2016 r. zatytułowanym "uzupełnienie skargi" ( w sprawie sygn.akt III SA/Łd 446/16) pełnomocnik skarżącego sprecyzował, że już w dniu 1 kwietnia 2015 r. intencją skarżącego było wzruszenie dotychczasowej ostatecznej decyzji w sprawie.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie strona nie uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu do żądania wznowienia postępowania doszło bez jej winy. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu brak jest argumentacji wskazującej na

zachowanie przez stronę staranności w działaniu. Strona nie wykazała również, że przeszkoda w zachowaniu terminu była od niej niezależna. W piśmie z dnia 26 marca 2018 r. skarżący jednoznacznie oświadczył, że nie złożył wniosku wcześniej "bo nie wiedział" i nie ma już nic więcej do powiedzenia w tej sprawie.

Organ podkreślił, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Strona nie wykazała przeszkody, która uniemożliwiała jej udanie się po poradę prawną wcześniej, tj. przed dniem 16 maja 2016 r. i tym samym nie uprawdopodobniła braku winy. W ocenie organu I instancji w niniejszej sprawie strona dopuściła się co najmniej lekkiego niedbalstwa nie korzystając z porady prawnej wcześniej aniżeli w dniu 16 maja 2016 r. tym bardziej, że od 2015 r. bezskutecznie ubiega się o przyznanie płatności do działki rolnej "P" o pow. 27,00 ha położonej w granicach działki ewid. 392 w miejscowości Łx. za lata 2009-2012.

Zdaniem organu w stanie faktycznym, jaki zaistniał w niniejszej sprawie, najpóźniej w dniu 1 kwietnia 2015 r. strona posiadała wiedzę, że warunkiem do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest fakt posiadania gruntu rolnego w dniu 31 maja. Tym samym najpóźniej w tym dniu zaczął biec termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Jako przyczynę uchybienia terminowi strona wskazała, że podczas porady prawnej w dniu 16 maja 2016 r. dowiedziała się o możliwości złożenia podania o wznowienie postępowania. Z tą datą został sporządzony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wniosek został złożony w BP ARiMR w dniu 23 maja 2016 r. a zatem z zachowaniem siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.

Od powyższego postanowienia T.R. działając w imieniu G.R. złożyła pismo zatytułowane "odwołanie", w którym podniosła, że w niniejszej sprawie winna zostać wydana decyzja, a nie postanowienie natomiast strona powinna zostać wezwana do uzupełnienia braków, a takiego wezwania nigdy nie otrzymała. Ponadto zarzuciła, że organ I instancji nie zapoznał się z całą dokumentacją w sprawie, wybiórczo wybrał materiał dowodowy i wadliwie rozpatrzył sprawę z naruszeniem prawa i stanu faktycznego. Dodatkowo wskazała, że skarżący nie wnosił o przywrócenie terminu lecz o wznowienie postępowania. Powołując się natomiast na zeznania świadka R.S. złożone na rozprawie w dniu 20 października 2015 r. podniosła, że nową okolicznością uzasadniającą żądanie wznowienia postępowania jest oświadczenie złożone przez R.S. T.R. oświadczyła również, że nie zna się na prawie ale ma rację. Skoro spełnione zostały trzy przesłanki z art. 58 k.p.a. to termin winien zostać przywrócony, gdyż w ocenie pełnomocnika wystarczy spełnić jedną z przesłanek określonych w art. 58 k.p.a.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy wskazał, że zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W sytuacji, gdy strona żąda wznowienia postępowania z tej przyczyny, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

W myśl art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast zgodnie z 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.

Zgodnie z brzmieniem cyt. przepisów organ rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu winien zatem ustalić, czy zostały spełnione łącznie cztery przesłanki: 1. wniesienie prośby o przywrócenie terminu; 2.uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony; 3. wniesienie prośby w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia; 4.jednoczesne dopełnienie czynności, dla której określony był termin. Przesłanki muszą być spełnione łącznie, niespełnienie choćby jednej z wyżej wskazanych przesłanek powoduje niemożność zastosowania instytucji przywrócenia terminu.

Instytucja przywrócenia terminu oparta jest na zasadzie skargowości, co oznacza, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko i wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie prośbę w formie podania. W niniejszej sprawie powyższa przesłanka została spełniona, w dniu 16 maja 2016 r. (strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu).

Organ odwoławczy podkreślił, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności strony przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, jeżeli strona nie uprawdopodobni, że uchybienie terminu nie zostało przez nią zawinione. Przy ocenie przyczyny uchybienia terminu należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można w związku z tym mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dokonanie czynności w zakreślonym terminie stało się niemożliwe z powodu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, oraz że po ustaniu tej przeszkody strona w ciągu siedmiu dni wniosła o przywrócenie terminu.

Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności lecz tylko wiarygodność, tj. prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Regułą jest dowód, uprawdopodobnienie jest wyjątkiem na korzyść tej strony, która powołuje się na ten fakt. Prawo nie rozstrzyga kwestii jaki stopień prawdopodobieństwa jest dostateczny do uznania, że pewien fakt jest uprawdopodobniony. Wystarczy więc każdy stopień prawdopodobieństwa, nawet najmniejszy, który uzna za dostateczny.

Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. w rozpoznawanej sprawie strona wnosząc o przywrócenie terminu w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło bez jej winy. W uzasadnieniu wniosku z dnia 16 maja 2016 r. skarżący podniósł, że w ubiegłym tygodniu powziął wiedzę o istnieniu przesłanek dających podstawę do wznowienia postępowania i może składać wniosek o wznowienie postępowania, ewentualnie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji wskazującej na zachowanie przez stronę staranności w działaniu, jak również nie wykazał, że przeszkoda w zachowaniu terminu była od niego niezależna. W przedmiotowym wniosku strona wskazała jedynie na okoliczności mogące uzasadniać wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2012 do działki nr 392 o powierzchni 27, 00 ha. Strona oświadczyła, iż pomimo użytkowania działki nr 392 w kolejnych latach nie wnioskowała o przyznanie płatności do ww. działki, ponieważ nie była właścicielem działki, a jedynie jej posiadaczem. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uprawdopodobniających, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W piśmie z dnia 26 marca 2018 r. jednoznacznie oświadczył, że nie złożył wniosku o wznowienie postępowania wcześniej, bo nie wiedział, że taka możliwość istnieje.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu I instancji, że nieznajomość prawa nie może być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Podobnie, oczekiwanie na poradę radcy prawnego nie jest przesłanką uprawdopodobniąjącą brak winy strony w uchybieniu terminowi dokonania czynności procesowej.

W ocenie organu odwoławczego skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy co oznacza, że powyższa przesłanka nie została spełniona.

Kolejną przesłanką jest dochowanie nieprzywracanego terminu do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Termin powyższy zaczyna biec od ustania przeszkody, a przeszkodą była niewiedza strony o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Przeszkoda trwała, aż do momentu złożenia przez stronę wniosku. Uzyskanie przez osobę zainteresowaną wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu jest datą, od której należy liczyć termin siedmiu dni, w którym powinna zostać zgłoszona prośba o przywrócenie terminu. Termin powyższy zgodnie z treścią art. 58 § 3 k.p.a. nie podlega przywróceniu. W świetle przedstawionych okoliczności organ przyjął, że najpóźniej w dniu 1 kwietnia 2015 r. strona miała wiedzę, że warunkiem do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest fakt posiadania gruntu rolnego w dniu 31 maja danego roku, w którym składa wniosek. Tym samym najpóźniej w tym dniu zaczął biec termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Strona podała jako przyczynę uchybienia terminowi, że dopiero po udzieleniu porady prawnej w dniu 16 maja 2016 r. dowiedziała się o możliwości złożenia podania o wznowienie postępowania i z tą właśnie datą został sporządzony wniosek o wznowienie postępowania i o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zatem wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania złożony w dniu 16 maja 2016 r. został wniesiony w ustawowym terminie.

Ostatnią przesłanką warunkującą przywrócenie uchybionego terminu jest dopełnienie czynności, dla której określony był termin. W dniu 16 maja 2016 r. strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wraz z prośbą o przywrócenie terminu, co oznacza, że powyższa przesłanka została spełniona.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego w całości podtrzymał argumentację przedstawioną w zażaleniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej kontroli zakwestionowanego rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] jak i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] nie naruszają prawa, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych, jakie powstały w wyniku niedochowania terminu prawa procesowego.

W myśl art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Stosownie zaś do art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu zachodzi, gdy zachowanie strony postępowania odpowiada obiektywnemu miernikowi staranności, a więc staranności w prowadzeniu spraw, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nawet lekkie niedbalstwo przy dokonywaniu czynności w toku postępowania wyklucza przywrócenie terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga zatem uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania - por. W. Czachórski: Zobowiązania - zarys wykładu, Warszawa 1983, str. 171), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy - por. Z. Banaszczyk (w:) Kodeks cywilny. Komentarz pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1999, t. I, str. 930). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wobec tego wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt II FSK 616/2005 ONSAiWSA 2007/3 poz. 67, z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/2006, z dnia 18 sierpnia 2000 r. III SA 1716/99 Lex Polonica nr 349705, z dnia 11 kwietnia 1997 r. sygn. akt III SA 1581/95, Lex Polonica nr 339016). Uwzględniając ponadto jednolite stanowisko wyrażone w judykaturze, iż kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, należy uznać, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy skonfrontowanie danej przeszkody z obiektywnymi miernikami staranności doprowadzi do wniosku, iż zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania nawet przy użyciu największego, możliwego w danych warunkach, wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1781/99, LEX nr 47160). Strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonywaniu czynności była od niej niezależna. Ocena czy zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji przywrócenia terminu musi odbywać się z odwołaniem do okoliczności konkretnego przypadku (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1397/05, CBOSA).

Zgodnie zatem z powyższym, to na stronie, która uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej, spoczywa obowiązek wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Nie jest wymagane udowodnienie braku winy, wystarczające jest uprawdopodobnienie tej okoliczności. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy należy na początku wyjaśnić, że skarżący złożył w dniu 16 maja 2016 r. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego m.in. ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] o przyznaniu na rok 2012 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, oparty na przesłance wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., jaką jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Wniosek uzasadniony został tym, iż skarżący podczas wizyty u prawnika w dniu 16 maja 2016 r. powziął wiedzę o istnieniu przesłanek dających podstawę do wznowienia postępowania (okoliczność, iż powinien otrzymać płatność za działkę nr 392 o pow. 27 ha, którą posiadał i użytkował w roku 2012 i nie wskazał w pierwotnym wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich z 8 maja 2012 r.), a także dowiedział się, że może złożyć wniosek o wznowienie postępowania, ewentualnie wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Natomiast w myśl art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

Zgodzić się trzeba z organami obu instancji, iż w opisanym wyżej stanie faktycznym należy przyjąć, że G.R. składając w dniu 1 kwietnia 2015 r. zmiany do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2012 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, miał wiedzę, iż warunkiem do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest sam fakt posiadania gruntu rolnego w dniu 31 maja, a wnioskodawca nie musi być jego właścicielem. We wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich wnioskodawca wprost oznajmił, iż nie składał w ustawowym terminie wniosku o przyznanie płatności do działki ewid. 392 w miejscowości Łx., gdyż obawiał się, że właściciel zabroni mu korzystania z tej działki. Tym samym więc okoliczność na którą skarżący powołuje się aktualnie we wniosku o wznowienie postępowania znana była przynajmniej w dniu 1 kwietnia 2015 r. zatem ewentualny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania minął dla skarżącego najpóźniej w dniu 1 maja 2015 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że wniosek o wznowienie postępowania wniesiony za pośrednictwem poczty w dniu 16 maja 2016 r. złożony został z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Skarżący zachował jednak siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...], gdyż (zgodnie ze stanowiskiem G.R.) przyczyna do złożenia wniosku o wznowienie postępowania ustała dopiero w dniu 16 maja 2016 r., gdy będąc u prawnika dowiedział się o przysługujących mu prawach i możliwości złożenia takiego wniosku.

Podkreślić przy tym należy, iż fakt zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, jak również okoliczność, iż wraz z wnioskiem złożono wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z 5 [...] o przyznaniu na rok 2012 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie są w niniejszej sprawie sporne. Przyczyną bowiem, z powodu której odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania jest to, że wnosząc o przywrócenie terminu strona w żaden sposób nie uprawdopodobniła, aby uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie nastąpiło bez jej winy. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest przywrócić termin jeżeli uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie przez stronę uprawdopodobniony.

Dla zastosowania przepisu art. 58 k.p.a., wbrew stanowisku strony skarżącej, powinny być natomiast spełnione łącznie następujące cztery przesłanki. Pierwszą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu. Zatem przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego, który wniesie prośbę w formie podania. Drugą przesłanką jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. Trzecią przesłanką przywrócenia terminu jest dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin, np. wnieść wniosek o wznowienie postępowania (por: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2701/13, LEX nr 1468400). Podstawą odmowy przywrócenia terminu skarżącemu w niniejszej sprawie było zatem niespełnienie drugiej z wymienionych przesłanek. W ocenie organów, których poglądy Sąd w składzie niniejszym podzielił, skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, iż mimo zachowania formalnego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, wniosek G.R., nie mógł zostać uwzględniony, bowiem strona nie powołała okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. W istocie podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczą okoliczności braku wiedzy strony na temat instytucji wznowienia postępowa i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia żądania wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z [...] o przyznaniu na rok 2012 płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego mającej na celu wykazanie, iż do uchybienia ww. terminowi doszło bez jego winy, stwierdzić należy, że ocena dokonana w tym zakresie przez organy obu instancji jest zasadna. Należy wskazać w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok z dnia 9 stycznia 2014 r. II GSK 1668/12, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), że braku winy, w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., nie usprawiedliwia oczekiwanie na poradę profesjonalnego pełnomocnika, nieznajomość prawa, "przeoczenie" wynikające ze słabej znajomości procedury, nieznajomość prawa polskiego i postępowania przed organami państwowymi. Również w postanowieniu z 3 września 2019 r. (sygn. akt I OZ 751/19; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) NSA stwierdził, że "Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa".

Obiektywny miernik staranności człowieka przejawiającego dbałość o własne interesy i życiowo ważne sprawy wymagał, aby skarżący - mając wątpliwości, czy działka rolna P położona w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb Łx., nr 392 o powierzchni 27 ha, powinna zostać przez niego zadeklarowana do płatności bezpośrednich we wniosku z dnia 8 maja 2012 roku - albo zwrócił się do organu o wyjaśnienie, w zakresie możliwości wystąpienia o płatność na rok 2012 do działki nr 392, albo zasięgnął stosownej porady prawnej. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżący nie zadeklarował przedmiotowej działki we wniosku z dnia 8 maja 2012 r., gdyż do 2014 roku nie był jej właścicielem i obawiał się, że zostanie zmuszony do opuszczenia tej działki. Po profesjonalną poradę prawną skarżący wystąpił dopiero 16 maja 2016 r., a do organu wniósł pierwsze pismo o przyznanie płatności za rok 2012 do działki nr 392 w piśmie z dnia 27 marca 2015 r. (data wpływu do organu: 01.04.2015 r.). Przy czym, w dniu 1 kwietnia 2015 r. skarżący złożył zmiany do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2012 wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, posiadając już wiedzę, iż działka nr 392 niesłusznie została przez niego pominięta we wniosku z dnia 8 maja 2012 r., gdyż warunkiem do złożenia wniosku o przyznanie płatności jest sam fakt posiadania gruntu rolnego w dniu 31 maja, a wnioskodawca nie musi być jego właścicielem. Okoliczność zatem, iż dopiero z porady prawnej uzyskanej w dniu 16 maja 2016 r. G.R. dowiedział się o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Kierownika BP ARiMR w K. z dnia [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012, w żaden sposób nie uprawdopodabnia w stanie faktycznym niniejszej sprawy, że skarżący dochował należytej staranności w dbałości o swoje interesy. Braku winy skarżącego w tym zakresie nie uzasadnia bowiem nieprzekazanie mu takiej informacji tj. brak wiedzy o przysługującym mu uprawnieniu procesowym w postaci wniosku o wznowienie postępowania. Skoro brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć jedynie wówczas, gdy strona nie była w stanie przeszkody pokonać przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem (własnym bądź innych), życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe, to taką przeszkodą z całą pewnością nie jest zatem nieznajomość prawa, czy też nieumiejętność jego samodzielnej interpretacji (por. wyroki NSA w Warszawie: z dnia 29 sierpnia 1997 r., sygn. akt III SA 101/96, LEX nr 30857 oraz z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1550/00, LEX nr 109294; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 1366/09, LEX nr 583499, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 354/11, LEX nr 1688697). Przeszkoda ta, przy zachowaniu należytej staranności o własne interesy, da się bowiem usunąć w każdym czasie poprzez zasięgnięcie profesjonalnej porady prawnej. Okoliczność, iż skarżący zwrócił się o taką poradę dopiero w dniu 16 maja 2016 roku w oczywisty sposób świadczy o jego winie w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Kierownika BP ARiMR w K. z [...]. W tej sytuacji orzeczenie o odmowie przywrócenia skarżącemu przedmiotowego terminu było całkowicie uzasadnione.

Zaakcentować należy, że prawna możliwość wznowienia postępowania i weryfikacji ostatecznych decyzji to tryb nadzwyczajny, a zatem w toku postępowania organ nie ma obowiązku pouczania w tym zakresie, bowiem nie może przewidzieć, czy w określonej sprawie administracyjnej ktoś skorzysta z tej instytucji. Uprawnienie do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania nie jest przy tym okolicznością prawną w rozumieniu art. 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2384/11, LEX nr 1329472 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 28 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Op 486/07, LEX nr 495153). W orzecznictwie podkreśla się także, że określony w art. 9 k.p.a. obowiązek doznaje uszczegółowienia w przepisach zobowiązujących organ do informowania z urzędu strony o środkach zaskarżenia rozstrzygnięć wydawanych w toku postępowania. W zakresie pozostałych środków prawnych przysługujących stronie można uznać istnienie obowiązku informowania o tych środkach, ale na wniosek strony, gdyż w przeciwnym razie organ obowiązany byłby świadczyć w toku postępowania na rzecz strony nieograniczoną pomoc prawną.

Bezzasadne jest zatem stanowisko, że norma prawna zawarta w art. 9 k.p.a. niemalże wyłącza całkowicie zasadę "ignorantia iuris nocet" (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 284/07 LEX nr 417737, oraz wyrok NSA z 25 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2291/12; dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, nie zaś samo wznowienie postępowania. Poza oceną Sądu pozostają zatem podniesione w skardze kwestie zasadności wznowienia postępowania w sprawie przyznania skarżącemu płatności bezpośrednich na rok 2012 oraz ewentualnego uchylenia przez organ decyzji o przyznaniu płatności na rok 2012 i wydania nowej decyzji, zgodnej z intencją strony.

Na marginesie należy przy tym zauważyć, iż na skutek wniosku skarżącego z dnia 1 kwietnia 2015 r. o przyznanie płatności bezpośrednich do działki rolnej nr 392 o powierzchni 27 ha, wydana została przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzja nr [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w K. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 dla działki rolnej P położonej w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb Łx., nr 392 o powierzchni 27 ha, z uwagi na złożenie wniosku po terminie. Z kolei wyrokiem z 14 października 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 446/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G.R. na ww. rozstrzygnięcie i orzeczenie Sądu jest prawomocne. Zatem nawet ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Kierownika BP ARiMR w K. z [...] o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2012, nie zniweczy skutków prawnych, jakie wywołuje decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla działki rolnej P położonej w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb Łx., nr 392 o pow. 27 ha.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 t.j.) Sąd przyznał adwokatowi z urzędu wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w kwocie 295,20 zł.

D.Cz.