Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2108/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, art. 10
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1835/18 w sprawie ze skargi T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2018 r., nr DAP-WN-727-18/2018/WWP w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A. solidarnie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1835/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi T. S., R. S., K. A., L. K. i J. A., uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 sierpnia 2018 r., nr DAP-WN-727-18/2018/WWP i poprzedzającą ją decyzję tego organu z 15 grudnia 2017 r., nr DAP-WPK-727-485/2016/KPu w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "ppsa") w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, polegające na błędnym uznaniu, że organ nie przeprowadził w pełni postępowania dowodowego i nie dokonał oceny wszystkich dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie, w sytuacji, gdy organ zebrał wszystkie dowody niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ocenił je, odnosząc się do poszczególnych z nich i oceniając ich moc dowodową,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, w zw. z art. 80 kpa, polegające na uwzględnieniu skargi, chociaż postępowanie nie było dotknięte żadną z wad w nich wymienionych, ponieważ organ, orzekając w niniejszej sprawie orzekł zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- art. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2018 r. poz. 916), przez błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na uznaniu, że organ administracji publicznej jest uprawniony do oceny istniejącego wpisu w księdze wieczystej w oparciu o orzeczenie sądu powszechnego, wydane w sprawie cywilnej, w której nie był stroną i w postępowaniu, przed którym w ogóle nie uczestniczył i jego ewentualnego wzruszenia,

- art. 105 w zw. z art. 28 i art. 157 kpa, przez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia postępowania, pomimo że przesłanki takie zostały spełnione, ponieważ wnioskodawcy nie wykazali interesu prawnego stanowiącego podstawę do żądania wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących wniósł o jej oddalenie z argumentacją kwestionującą zarzuty kasacyjne. Również w piśmie z 14 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżących zawarł dodatkowe uzasadnienie przemawiające za oddaleniem skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Należy przy tym podkreślić, że rozpatrzenie skargi kasacyjnej dokonywane jest w stanie prawnym, w jakim wydana została decyzja organu nadzoru i wyrok Sądu I instancji.

Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji geodezyjno-kartograficznej obejmującej badanie zasobów hipotecznych, sporządzonej przez biegłego sądowego w zakresie geodezji i kartografii J. P. w 2004 r. na potrzeby postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...], wynika, że obecna działka nr [...] powstała w wyniku szeregu podziałów i przekształceń hipotecznych, szczegółowo opisanych w powołanej dokumentacji i przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. O ile więc ze zgromadzonych dokumentów wynika, że obszar gruntu ujęty lwh [...] obejmujący pgr [...] o pow. [...] ha w części udziału przypadającego K. H., został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 6 lipca 1961 r., Nr USW WŁ.5/13/61, to obszar gruntu ujęty lwh [...], z którego ma się wywodzić obecna działka nr [...] o pow. [...] ha, został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ponadto, organ wskazał, że działka [...] została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 30 stycznia 1959 r. wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co miałoby wykluczać uznanie, że obszar wskazanej działki gruntu został przejęty na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd I instancji słusznie jednak wskazał, że orzeczenie wywłaszczeniowe z 30 stycznia 1959 r., dotyczyło parcel [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Według zaś powołanej wyżej dokumentacji geodezyjno-kartograficznej - zdaniem Sądu I instancji - działka nr [...] powstała z gruntów wchodzących w skład Lwh [...], które obejmowały m.in. pgr [...] o pow. [...]. Obszar ujęty pgr [...] podzielono następnie na pgr [...] (pow. [...] ha), pgr [...] o pow. [...] ha, pgr [...] o pow. [...] ha i pgr [...] o pow. [...] ha. (podział z 1978 r.). Parcela pgr [...] wraz z innymi (pgr [...], [...], [...], [...], [...] i [...]) utworzyły ostatecznie 2 działki: [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Oznacza to, że działka nr [...] została utworzona m.in. z parceli pgr. [...], pochodzącej z lwh [...], co do której wypowiedział się Sąd Okręgowy w N. w wyroku z [...] kwietnia 2005 r., stwierdzając, że parcela [...] o pow. [...] ha, czyli w całości nie podlegała działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Potwierdza to zaświadczenie z ksiąg wieczystych z 27 czerwca 1946 r., z którego wynika, że nieruchomości objęte m.in. lwh [...], co do których, jako jedna ze współwłaścicielek ujawniona była K. z H. A., została przejęta przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej. Skoro całość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w drodze dekretu o reformie rolnej to nie było podstaw do kolejnego wywłaszczenia. Tym bardziej, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym z 1959 r. nie została wymieniona ani K. z H. A. ani parcela nr [...].

Prawidłowo zatem Sąd I instancji wskazał na konieczność jednoznacznego ustalenia, czy obecna działka nr [...] wywodzi się z obszaru objętego orzeczeniem wywłaszczeniowym, czy też udział ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyjaśnienie tej okoliczności wiąże się bowiem z faktem ustalenia, czy obszar działki nr [...] jest objęty powołanym wyżej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...], w przedmiocie uznania, że wobec określonych w wyroku Sądu Okręgowego w N. z [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt [...], parcel wywodzących się m.in. z lwh [...] i lwh [...], nie istnieją przesłanki do ich przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z powołanych orzeczeń sądów cywilnych może bowiem wynikać, że prawo własności do obszaru ujętego w obecną działkę [...] nie zostało utracone przez poprzedniczkę prawną wnioskodawców na podstawie dekretu o reformie rolnej i wtedy aktualizuje się konieczność wyjaśnienia, czy obszar tej działki był w jakiejkolwiek części objęty orzeczeniem wywłaszczeniowym.

Należy przy tym podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu określonemu w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest zagadnieniem prawa cywilnego, co istotnie oznacza, że nie jest to możliwe w postępowaniu administracyjnym. Oznacza to jednak tylko tyle, że to sąd powszechny ma wyłączne prawo do wydania rozstrzygnięcia, które mogłoby stanowić podstawę do obalenia tego domniemania. Dokument na tę okoliczność musi zatem pochodzić od sądu powszechnego, a nie organu administracji. Obalenie omawianego domniemania nie następuje zatem wyłącznie na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dopuszczalne jest obalenie tego domniemania także w każdym innym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, jako przesłanka merytorycznego rozpoznania sprawy.

O ile więc wnioskodawcy przedstawili wyrok Sądu Okręgowego w N. z [...] kwietnia 2005 r., sygn. akt I [...] i wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...], o tyle organ administracji zobowiązany był dokonać oceny, czy orzeczenia te - ze względu na ich przedmiot - stanowią pochodzący od sądu cywilnego dokument obalający domniemanie prawne wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, co w konsekwencji miałoby kluczowe znaczenie dla oceny przysługiwania wnioskodawcom przymiotu strony w niniejszym postępowaniu.

Zakres koniecznych ustaleń wskazanych przez Sąd I instancji nie wykracza poza ramy postępowania nadzorczego prowadzonego na podstawie art. 156 i nast. kpa, a dotyczy jedynie prawidłowego wykazania, czy wnioskodawcom przysługuje, czy też nie przysługuje przymiot strony uprawniający do wnioskowania o przeprowadzenie postępowania nadzorczego wobec decyzji komunalizacyjnej. Skoro decyzja ta była podstawą ujawnienia praw gminy w księdze wieczystej, to oceny tej decyzji może dokonać jedynie organ administracji we właściwej do tego procedurze. Nie jest bowiem możliwe podważenie w procedurze cywilnej ważności omawianej decyzji tylko z tej przyczyny, że nieruchomość - objęta tą decyzją - w dniu 27 maja 1990 r. nie stanowiłaby własności Skarbu Państwa, o ile takie ustalenie co do prawa własności nastąpiłoby w procedurze cywilnej.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800).