Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 734/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,8,16
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. , decyzją nr [...] z dnia [...].04.2019 r.

odmówił przyznania K. K. – skarżącemu:

1. Jednolitej Płatności Obszarowej - 2018

2. Płatności za zazielenienie - 2018

3. Płatności redystrybucyjnej - 2018

4. Płatności do buraków cukrowych-2018

5. Płatności do krów-2018

6. Płatności do bydła-2018.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu [...]-05-2018r. wpłynął do Biura Powiatowego w G. wniosek o przyznanie płatności na rok 2018r. w którym ubiegano się o przyznanie: 1. Jednolitej Płatności Obszarowej – 2018.

Wyjaśniono, że w dniu [...]-06-2018r. skarżący został poinformowany telefonicznie o planowanej na dzień [...]-06-2018r kontroli do płatności związanych do zwierząt.

Zgodnie z art. 74 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549, z późn. zm.) państwa członkowskie przeprowadzają obowiązkowe kontrole administracyjne wniosków o pomoc w celu weryfikacji warunków przyznawanej pomocy. Kontrole administracyjne uzupełnia system kontroli na miejscu w celu weryfikacji kryteriów kwalifikowalności do otrzymania pomocy. W każdym roku kontrole na miejscu są przeprowadzane w gospodarstwach rolnych wyznaczonej grupy rolników składających wnioski o przyznanie płatności w danym roku, a ich liczbę i sposób wyznaczania określa art. 30-31 i 33 rozporządzenia wykonawczego Komisj i (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.).

Jak wskazał organ, gospodarstwo skarżącego zostało wytypowane do kontroli na miejscu w zakresie: wymogów wzajemnej zgodności z obszaru kwalifikowalności do płatności związanych do zwierząt.

Jak ustalił organ, w dniu [...]-06-2018 r., zatelefonował skarżący do BP w G. , informując, że tego dnia nie będzie obecny w gospodarstwie, gdyż wybiera się do lekarza i wizyta będzie trwała do wieczora. Podczas rozmowy telefonicznej pracownik organu poinformował skarżącego o możliwości pisemnego upoważnienia innej osoby, która reprezentowałaby go podczas kontroli.

W dalszych ustaleniach organu wskazano, że w dniu [...]-06-2018 r., kontrola nie została przeprowadzona z powodu nieobecności rolnika jak i nie zostało przez skarżącego udzielone pisemne upoważnienie innej osobie, która reprezentowałaby go podczas kontroli.

Odnotowano, że w dniu [...]-07-2018r skarżący złożył organowi oświadczenie z którego wynika, że wnosi zastrzeżeniem do raportu, dotyczącego nieodbytej kontroli, twierdząc, że w dniu [...].06.2018r wyjechał z żoną na pogrzeb. Organ odrzucił powyższe zastrzeżenia, stwierdzając, że uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli na miejscu nie wynikało z wystąpienia siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, a tylko takie okoliczności stanowią usprawiedliwienie niedokonanej kontroli, jak wynika z art. 59 ust. 7 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, który stanowi, że jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, co skutkuje odmową przyznania wszystkich płatności, o które rolnik ubiegał się we wniosku o przyznanie płatności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przyznanie mu wnioskowanej płatności bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 59 ust. 7 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) 165/94, (WE) 2799/98, (WE) 814/2000, (WE) 1920/2005 i (WE) 485/2008 ( Dz. Urz. UE, L 347 z 20.12.2013 str. 549-607), poprzez błędne przyjęcie, iż uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, co następuje:

Dnia [...] czerwca 2018 r. zatelefonowano z Biura Powiatowego ARiMR, w którym poinformowano, iż dnia następnego, to jest [...] czerwca 2018 r. zostanie u skarżącego przeprowadzona kontrola odnośnie płatności związanych do zwierząt. Telefon był przed godziną 15.00, odebrała żona strony, a pracowniczka organu udzielająca informacji, tylko poinformowała o kontroli a następnie się rozłączyła.

Na dzień 22 czerwca żona miała zaplanowaną wizytę u chirurga w G. . Była to wizyta długo oczekiwana, na którą skarżący miał zawieść żonę. Tego dnia w miejscowości C. również miał być pogrzeb znajomego skarżącego i jego żony. W związku z mającą nastąpić nieobecnością w domu [...] czerwca 2018 r. pomiędzy godz. 7.00 a 8.00 skarżący zatelefonował do Biura Powiatowego ARiMR i poinformował o wizycie lekarskiej. Prawdopodobnie nie wspomniał o pogrzebie, ale jego zamiarem było przełożenie kontroli, a nie jej uniknięcie. Zdawał sobie sprawę, że kontrola może odbyć się bez obecności rolnika, jednakże nie mogłem pozostawić otwartych zabudowań. Podczas rozmowy telefonicznej nikt nie powiedział skarżącemu, że grozi mu odebranie płatności. Był przekonany, iż wszystko zostało załatwione zgodnie z prawem. W efekcie oboje z żoną zdecydowali się pojechać na pogrzeb i przełożyć wizytę lekarską, gdyż po namyśle doszli do wniosku, iż ważniejsze jest ostatnie pożegnanie ich znajomego. Dzień kontroli wypadał w piątek i skarżący był przekonany, iż w poniedziałek lub w inny najbliższy dzień kontrola zostanie powtórzona.

Po wszczęciu postępowania złożył pisemne wyjaśnienia, w których poinformował o pogrzebie. Skarżący wie, że kontrola musi zawierać element zaskoczenia, jednakże z powodzeniem mogła się odbyć w poniedziałek. Co więcej nie można oczekiwać, iż pozostawi gospodarstwo otwarte i bez dozoru, tylko z powodu kontroli, która mogła się odbyć bez obecności strony.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podjęte rozstrzygnięcie oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W realiach rozpatrywanej sprawy przywołać należy przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20.12.2013 r., str. 549, z późn. zm.) i rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z dnia 20.06.2014 r., str. 48, z późn. zm.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 w/w rozporządzenia wszystkie wnioski o wsparcie i wnioski o płatność, które beneficjent lub osoba trzecia muszą złożyć, poddaje się kontrolom administracyjnym, obejmującym wszystkie elementy, których kontrola za pomocą środków administracyjnych jest możliwa i stosowna. Procedury te zapewniają rejestrację podjętych działań kontrolnych, wyników weryfikacji i środków podjętych w odniesieniu do rozbieżności. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu.

Z materiału zgromadzonego w rozpatrywanej sprawie wynika, że siedziba stada należąca do skarżącego została typowana do kontroli na miejscu w zakresie wymogów wzajemnej zgodności z obszaru kwalifikowalności do płatności związanych do zwierząt. O planowanej na dzień [...].06.2018 r. kontroli strona została poinformowana telefonicznie w dniu [...].06.2018 r. Zgodnie bowiem z art. 25 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U.UE L z dnia 31 lipca 2014 r.), w przypadku kontroli na miejscu odnoszących się do wniosków o przyznanie pomocy z związanej z produkcją zwierząt gospodarskich lub wniosków o płatność w ramach środków wsparcia związanych z produkcją zwierzęcą lub zobowiązań zgłoszonych zgodnie z art. 14a ust. 5, zapowiedzenie nie przekracza 48 godzin, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków (np. powiadomienie w piątek o kontroli w poniedziałek).

[...].06.2018 r. inspektorzy terenowi ARiMR podjęli próbę przeprowadzenia kontroli, jednakże z powodu nieobecności producenta rolnego kontrola nie została przeprowadzona.

Pomimo poinformowania beneficjenta o możliwości pisemnego upoważnienia innej osoby do reprezentowania podczas kontroli, strona takiej osoby nie wyznaczyła, tym samym uniemożliwiając jej przeprowadzenie.

Jak stanowi natomiast art. 59 ust. 7 przywoływanego rozporządzenia wniosek o przyznanie pomocy łub wniosek o płatność jest odrzucany, jeżeli beneficjent lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

W myśl art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach:

a) śmierć beneficjenta;

b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym;

d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym;

e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub u należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw;

f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.

Analiza przepisu art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 wskazuje, że płatności nie są przyznawane wnioskodawcy w sytuacji gdy uniemożliwia on przeprowadzenie kontroli na miejscu. Określenie "uniemożliwia przeprowadzenia kontroli na miejscu" użyte w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. było przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie C-536/09. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że wymienione określenie stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli. (Wyrok WSA z dn. 2018.12.21 Syg. Akt III SA/Łd 313/2018).

W kontekście powyższego za prawidłowe i zgodne z przepisami prawa należy uznać rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Ponownego podkreślenia wymaga, iż beneficjent wskazał na dwa różne powody, które miały wpływ na nieobecność strony w gospodarstwie w dniu kontroli. Pierwszy z nich to zaplanowana i długo oczekiwana wizyta lekarska będąca powodem całodniowej nieobecności strony. Przyczyna ta została zweryfikowana przez stronę w kontekście wyboru przez małżonków uczestnictwa w pogrzebie, która to okoliczność również wymagała całodniowego przebywania poza gospodarstwem beneficjenta. Organ II instancji nie ocenia ważności w/w okoliczności ale wskazuje na brak dobrej woli ze strony beneficjenta bowiem jak już wskazano powyżej, skarżący pomimo możliwości wskazania osoby upoważnionej do reprezentowania podczas kontroli z takiej możliwości nie skorzystał, tym samym, zdaniem organu II instancji, świadomie zaniechał działania, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie kontroli.

W odniesieniu do twierdzeń odwołania, doniosłość prawną ma okoliczność, że w sekcji VIII wniosku Oświadczenia i zobowiązania, producent rolny oświadcza, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Producent rolny, ubiegając się o przyznanie płatności na rok 2018, potwierdził zatem znajomość zasad przyznawania płatności i pod groźbą odpowiedzialności karnej złożył wymagane oświadczenia jako zgodne ze stanem faktycznym.

Wnioskodawca składa oświadczenie, co do stanu faktycznego pod rygorem odpowiedzialności z art. 297 § 1 k.k. jednocześnie oświadczając, że posiada pełnię wiedzy o warunkach przyznawania dopłat. Oznacza to, że wnioskujący podejmuje ryzyko i przyjmuje odpowiedzialność za skutki działań i zaniedbań, które zarówno pozytywne jak i negatywne obciążają odwołującego.

W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu administracyjnego zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7, 8, 16 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312) poprzez nie przyznanie skarżącemu "wnioskowanej płatności pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do jej otrzymania,

- 59 ust. 7 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 poprzez jego zastosowanie pomimo umożliwienia przez beneficjenta przeprowadzenia kontroli w jego gospodarstwie w ustawowym terminie.

W uzasadnieniu skargi, stwierdzono, co następuje:

Zgodnie z art. 59 ust. 7 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 wniosek o przyznanie pomocy jest odrzucany jeżeli beneficjent uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu. Zasady przeprowadzania kontroli na miejscu zostały określone w tytule III Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. W żadnym z tych wymogów nie stwierdza się, że wnioskodawca musi być obecny podczas kontroli. Nie może on jej jedynie uniemożliwiać. Tymczasem Organ w żaden sposób nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w jaki sposób nieobecność skarżącego w gospodarstwie w dniu [...].06.2018 r., uniemożliwiła przeprowadzenie kontroli. Już chociażby z tych względów zaskarżona decyzja winna zostać uchylona.

Skarżący nigdy nie sprzeciwiał się przeprowadzeniu kontroli w jego gospodarstwie, które prowadzi wraz z żoną. Co więcej zaproponował pracownikom ARIMR termin (następny dzień roboczy po [...].06.2018 r.), O planowanej kontroli został powiadomiony na kilkanaście godzin przed jej terminem. W wyznaczonym dniu miał jechać z żoną do lekarza a ostatecznie uczestniczył w pogrzebie. Poprosił w związku z tym o przesunięcie kontroli. Nie zabraniał przy tym wstępu na teren gospodarstwa. Prośba ta został zignorowana i kazano mu wyznaczyć inną osobę do reprezentowania mnie podczas kontroli. Zauważył, że nie ma w gospodarstwie innych pełnoletnich osób. Organ zaś nie wskazał kogo innego moglibyśmy upoważnić do reprezentowania nas podczas kontroli. Należy zatem stwierdzić, że niniejszy przypadek jest przejawem arogancji władzy, która interpretuje przepisy w taki sposób, że wymusza na rolniku by ten przebywał w swoim gospodarstwie przez 24 godziny na dobę i nie mógł zaplanować niczego co wiązałoby się z jakimkolwiek wyjazdem. Wnioskodawca powinien przebywać w domu i oczekiwać na niezapowiedzianą kontrolę. Jest to interpretacja przepisów skrajnie absurdalna i nie mogąca mieć zastosowania w państwie prawa.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej – "p.p.s.a.") doprowadziła Sąd do wniosku, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 (publ. jak wcześniej wskazano) wszystkie wnioski o wsparcie i wnioski o płatność poddawane są systematycznym kontrolom administracyjnym. System kontroli uzupełniany jest o kontrole na miejscu. Zgodnie z art. 25 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L z 31.07.2014 r.) kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni. Jednakże w przypadku kontroli na miejscu odnoszących się do wniosków o przyznanie pomocy z związanej z produkcją zwierząt gospodarskich lub wniosków o płatność w ramach środków wsparcia związanych z produkcją zwierzęcą, zapowiedzenie nie przekracza 48 godzin, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków. Ponadto jeżeli ustawodawstwo stosowane do aktów i norm dotyczących zasady wzajemnej zgodności wymaga, aby kontrole na miejscu miały niezapowiedziany charakter, wymienione zasady mają również zastosowanie w przypadku kontroli na miejscu przeprowadzanych pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności.

Powyższe przepisy wskazują, że kontrola na miejscu pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności z obszaru kwalifikowalności do płatności związanych do zwierząt może, ale nie musi być zapowiedziana.

Zgodnie z art. 57 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013 wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest odrzucany, jeżeli beneficjent lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Organem właściwym w sprawach uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, jest - zgodnie z art. 31 ustawy o płatnościach (publ. jak wcześniej wskazano) - kierownik biura powiatowego Agencji. Przypadki, o których mowa powyższej, określone zostały w art. 2 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013, stosownie do treści którego "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach:

a. śmierć beneficjenta;

b. długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c. poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym;

d. zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym;

e. choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw;

f. wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.

Powyższy katalog zdarzeń, które mogą stanowić w danym przypadku działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, jest katalogiem otwartym. Oznacza to możliwość uznania przez właściwy organ, w wyniku indywidualnego rozpatrzenia danej sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów występujących w sprawie, innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

W zakresie ustalenia, czy dane zdarzenia mogą być uznane za siłę wyższą lub okoliczności nadzwyczajne można kierować się orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności (wyroki; z dnia 5 lipca 1987 r. w sprawie 145/85 Denkavit Belgie, Rec. s. 565, pkt 11; z dnia 5 października 2006 r. w sprawie C-377/03 Komisja przeciwko Belgii, Zb.Orz. s. 1-9733, pkt 95; a także z dnia 18 marca 2010 r. w sprawie C-218/09 SGS Belgium i in., Zb.Orz. s. 1-2373, pkt 44).

Co się zaś tyczy wykładni przesłanki "uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli" powołać należy wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie C-539/09, w którym to orzeczeniu stwierdzono, że jest to autonomiczne pojęcie prawa Unii i należy je wykładać w ten sposób, iż obok zachowań umyślnych obejmuje każde działanie lub zaniechanie wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli. Wykładnia zawarta w tym wyroku pozostaje aktualna, ponieważ obecnie obowiązujące przepisy nadal nie zawierają odesłania do prawa krajowego dla nadania znaczenia ww. wyrażeniu.

W rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy przyznania płatności było właśnie stwierdzone przez pracowników ARiMR uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli w miejscu. Uniemożliwienie to nie miało jednak charakteru czynnego, ale wynikało z braku zapewnienia przez rolnika możliwości przeprowadzenia kontroli poprzez brak jego obecności w gospodarstwie w dniu tej kontroli – uniemożliwienie wstępu do gospodarstwa.

Jak wynika z akt sprawy i co jest w sprawie bezsporne, skarżący został zawiadomiony w dniu [...] czerwca 2018 r. o zaplanowanej na dzień następny kontroli. Skarżący został jednocześnie poinformowany o możliwości ustanowienia pełnomocnika reprezentującego rolnika podczas kontroli, co potwierdził w skardze (choć w odwołaniu stwierdził, że pracowniczka organu udzielająca informacji, tylko poinformowała o kontroli a następnie się rozłączyła). Z akt sprawy nie wynika, by skarżący niezwłocznie (przy okazji rozmowy telefonicznej z [...] czerwca 2018 r.) poinformował organ o okoliczności uniemożliwiającej, po pierwsze, przeprowadzenie kontroli na miejscu, a po drugie, o niemożności ustanowienie pełnomocnika reprezentującego go, jako nieobecnego, podczas kontroli. Dopiero na drugi dzień (w dniu zaplanowanej kontroli), poinformował organ, że tego dnia nie będzie obecny w gospodarstwie, gdyż wybiera się do lekarza i wizyta będzie trwała do wieczora (rozmowa telefoniczna z [...] czerwca 2018 r.), nie informując jednocześnie o braku możliwości ustanowienia pełnomocnika, którego to argumentu użył dopiero w skardze na decyzję organu odwoławczego.

Pomijając w tym miejscu ocenę wiarygodności wyjaśnień skarżącego (nie przedstawił on ani jednego dokumentu potwierdzającego podnoszone okoliczności) powtórzyć należy, że w myśl zacytowanego już art. 25 rozporządzenia 809/2014, organ nie ma obowiązku zapowiadania kontroli na miejscu. Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się w taki sposób, aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie istotnych warunków i norm wzajemnej zgodności. W przedmiotowej sprawie, skarżący o terminie kontroli został powiadomiony telefonicznie na dzień przed przeprowadzeniem kontroli, a zatem nie można przyjąć, aby w powyższym zakresie organy ARiMR naruszyły jakiekolwiek przepisy. Opuszczenie gospodarstwa w dniu przewidywanej kontroli z jednoczesnym uniemożliwieniem wstępu na jego teren kontrolerom, w sytuacji zapowiedzenia tej kontroli zgodnie z warunkami wynikającymi z zacytowanego art. 25 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, uznać należy za przesłankę "uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli", o którym mowa w art. 59 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013.

Dyrektor ARiMR prawidłowo uznał, w niespornych okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu i nie zaszły okoliczności świadczące o przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, co stosownie do art. 59 ust. 7 rozporządzenia 1306/2013 oznaczało konieczność odmowy przyznania płatności. Wbrew argumentacji skarżącego odnośnie braku wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji powodów uznania, że doszło do uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli, w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż uniemożliwienie to polegało na niezapewnieniu wstępu do gospodarstwa – nieobecność skarżącego ani wyznaczonego pełnomocnika uniemożliwiła wejście na teren zamkniętej posesji i dokonanie czynności kontrolnych.

Ustosunkowując się w tym miejscu do zarzutów skargi tyczących się omawianej kwestii uniemożliwienia kontroli, należy stwierdzić, że twierdzenia skarżącego o zaproponowaniu pracownikom ARIMR innego terminu kontroli (następny dzień roboczy po [...].06.2018 r., a więc [...].06.2018 r.), po pierwsze propozycja innego dnia kontroli (której to okoliczności organ nie potwierdził) mogłaby stanowić przedmiot rozważań z punktu widzenia skuteczności kontroli, w sytuacji, kiedy zostałaby złożona tego samego dnia, co zawiadomienie o kontroli, lecz nie dopiero w dniu kontroli. Wynika to z okoliczności, że skarżący znał przyczynę planowanego wyjazdu w chwili zawiadomienia o dniu kontroli. Dlatego poinformowanie organu o fakcie wyjazdu i nieobecności na gospodarstwie (aż do wieczora) dopiero w dniu kontroli było działaniem bez zachowania należytej staranności w zakresie usprawiedliwienia uniemożliwienia kontroli. Po drugie, przyczyna uniemożliwienia kontroli, która nie wynika z powodu "siły wyższej" lub "nadzwyczajnych okoliczności" w rozumieniu art. 57 ust. 7 rozporządzenia nr 1306/2013, sprawia, iż organ nie jest obowiązany do ponowienia próby kontroli w innym terminie, albowiem w takiej sytuacji zachodzą przesłanki do odmowy świadczenia. Okoliczności, na które powołuje się skarżący, jako wyłączające możliwość kontroli, nie są objęte przesłankami ww. art. 57 ust. 7 rozporządzenia, ponieważ na okoliczności te skarżący miał wpływ. Zresztą wskazywał je zamiennie, co oznacza, że sam nie mógł zdecydować się, która z ww. okoliczności stanie się podstawą rzekomej niemożności kontroli. Najpierw bowiem wskazywał całodniową wizytę u lekarza żony, później zaś całodniowy udział w pogrzebie znajomego. Jeszcze raz należy przypomnieć w tym miejscu, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności (vide: powołane wyżej orzecznictwo).

W kontekście powyższych rozważań za chybione należy uznać argumenty strony o arogancji władzy, która wymusza na rolniku by ten przebywał w swoim gospodarstwie przez 24 godziny na dobę i nie mógł zaplanować niczego co wiązałoby się z jakimkolwiek wyjazdem. Jak to już kilkakrotnie wskazano w sytuacji zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności nieobecność rolnika na gospodarstwie bez możliwości ustanowienia osoby go reprezentującej stanowi usprawiedliwioną przyczynę niemożności przeprowadzenia kontroli. Inne jednak przypadki, jak te, które wystąpiły w przedmiotowej sprawie stanowią nieusprawiedliwioną przyczynę nieobecności rolnika i tym samym uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli, albowiem przyczyna wyjazdu nie spełnia kryterium siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Pomijając już, kwestie, możliwości przełożenia wizyty u lekarza żony strony (co istotnie nastąpiło) lub zorganizowania żonie dojazdu do lekarza w inny sposób niż przy osobistym udziale skarżącego (lub pozostawieniu na gospodarstwie osoby umocowanej do przyjęcia kontroli), jak ostatecznie okazało się, właściwą przyczyną nieobecności skarżącego na gospodarstwie, nie była wizyta u lekarza, lecz uczestnictwo w pogrzebie znajomego i to deklarowane na cały dzień. W ocenie Sądu uczestnictwo w pogrzebie nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli w aspekcie ww. przepisu, już tylko z tej przyczyny, że uczestniczyć w pogrzebie mogło tylko jedno z małżonków. Sens kontroli zachodzi wtedy, kiedy jest ona niespodziewana. Przełożenie jej na okres do poniedziałku (a więc na trzeci dzień od planowanej kontroli), może sprawić o jej niecelowości. Dlatego też, skoro skarżący zdając sobie sprawę z tego, że kontrola musi zawierać element zaskoczenia (jak przyznał to w odwołaniu), wybrał uczestniczenie przez oboje małżonków w pogrzebie i to osoby spoza rodziny, co zaplanował na cały dzień, o czym poinformował organ dopiero w dniu kontroli, musiał liczyć się z tym, że wyborem swoim i zaniechaniem niezwłocznego zawiadomienia organu o swej decyzji w istocie kontrolę uniemożliwi, skoro nie ustanowił na czas swej nieobecności żadnej osoby mogącej go reprezentować podczas kontroli, nie wyjaśniając nawet z jakich względów nie miał takich możliwości, w tym dlaczego osobą taką nie mogła być jego teściowa przebywająca na ww. gospodarstwie. Czynienie też zarzutów, co do możliwości wejścia organu na jego gospodarstwo rolne w sytuacji, kiedy nie ustanowił osoby go reprezentującej jest chybione, zwłaszcza w sytuacji, kiedy jak to określił w odwołaniu "nie mógł pozostawić otwartych zabudowań".

Słusznie zwrócił uwagę organ na doniosłość prawną wniosku o przyznanie płatności, polegającą m.in. na tym, że w sekcji VIII wniosku "Oświadczenia i zobowiązania" beneficjent oświadcza, iż znane mu są zasady przyznawania płatności oraz zobowiązuje się do umożliwienia wstępu osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych na teren gospodarstwa rolnego, a także okazania dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności. Tym samym przyjąć należy, że skarżący składając wniosek o przyznanie ww. pomocy był świadom ciążących na nim obowiązków, w tym konieczności umożliwienia przeprowadzenia stosownych kontroli (sekcja VIII punkt 17 ust. 2 formularza wniosku z [...] maja 2018 r.). Skarżący – składając wniosek o przyznanie płatności – został zatem poinformowany o fundamentalnych zasadach obowiązujących w temacie przyznawania płatności obszarowych. Nie mogą więc odnieść zamierzonego skutku tłumaczenia skarżącego, że pozostawał on w przeświadczeniu spełnienia przezeń wszystkich warunków do przyznania płatności na rok 2018.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.