Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 526/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 269 poz 1 art. 114 ust. 3 art. 116, art. 121
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca), Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz, WSA Andrzej Niezgoda, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych przywozowych oraz odmowy nienaliczania odsetek - oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 526/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] odmawiającą A. R. umorzenia zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami.

Jak wynika z jej uzasadnienia i akt sprawy, w dniu 31 października 2019 r. do [...] Urzędu Celno-Skarbowego w B. wpłynęło pismo skarżącego z dnia 29 października 2019 r. wraz z załączoną kserokopią wniosku z dnia 10 października 2019 r., w którym zwrócił się on m. in. o umorzenie zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami. Do pisma wnioskodawca załączył kserokopie: pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 23 października 2019 r. oraz kart informacyjnych ze szpitali. Jednocześnie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] pismem z dnia 29 października 2019 r. zawiadomił skarżącego o przekazaniu Naczelnikowi [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] jako organowi właściwemu jego wniosku z dnia 10 października 2019 r. w części dotyczącej umorzenia zaległości celno-podatkowych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami.

Pismem z dnia 31 grudnia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] poinformował skarżącego, że jest właściwy do rozpatrzenia ww. wniosku w części dotyczącej umorzenia zaległości celnych wraz z odsetkami. Jednocześnie wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie, jakich decyzji wymierzających należności celne dotyczy ww. wniosek oraz czy żądanie dotyczące "umorzenia odsetek" należy potraktować jako wniosek o nienaliczanie odsetek za zwłokę, o którym mowa w art. 114 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny (dalej: "UKC") a także do nadesłania dokumentów potwierdzających żądanie.

W odpowiedzi skarżący poinformował (pismo z dnia 13 stycznia 2020 r.), że wnosi o umorzenie 50% kwoty zaległości z tytułu należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] o wskazanych numerach oraz o odstąpienie naliczania odsetek za zwłokę od tej umorzonej części należności lub nieumarzanie należności i odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od całości zaległości celnych. Do pisma dołączył kserokopię pisma z dnia 9 stycznia 2020 r. skierowanego do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] wyjaśniającego poważne trudności natury ekonomicznej i społecznej, kserokopię oświadczenia o sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz dokumenty poświadczające tę sytuację: potwierdzenie wypłaty emerytury, pismo Spółdzielni Mieszkaniowej dotyczące wysokości opłat eksploatacyjnych, faktury VAT za energię elektryczną.

Od decyzji odmawiającej umorzenia oraz odmawiającej nienaliczania odsetek od kwoty należności celnych, skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie 50% kwoty zaległości celno-podatkowych wraz z odsetkami, zarzucając:

- nienadanie należytej wagi dowodom obrazującym sytuację życiową dłużnika,

- brak uwzględnienia zasady słuszności z U.K.C.,

- pominięcie art. 67a Ordynacji podatkowej,

wyjaśnił jednocześnie, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i nie może zapłacić tak dużej kwoty. Jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 1207,50 zł. Poza mieszkaniem przy ulicy [...] nie posiada innego majątku. Mieszkanie to zostało zajęte przez organy skarbowe. We wskazanych okolicznościach, skarżący wniósł o zastosowanie zasady słuszności z art. 116 UKC i art. 67a § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz o umorzenie 50% kwoty należności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił na wstępie, że dług celny został określony w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992, str. 1 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004 r. rozdz. 2, t. 4, str. 307 ze zm.). Wyjaśnił dalej, że nowe unijne przepisy prawa celnego, które weszły w życie z dniem 1 maja 2016 r. nie zawierają przepisów przejściowych regulujących kwestie stosowania określonych norm do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem z życie. W związku z powyższym organy celne w ww. zakresie stosują przyjętą przez doktrynę krajową jak i ukształtowaną przez orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE") zasadę stosowania uchylonych przepisów do oceny zdarzeń, które miały miejsce pod ich rządami. Argumentował, że w świetle orzecznictwa TSUE (C-201/04) powyższa zasada dotyczy jedynie norm materialnoprawnych. Przyjmuje się bowiem, że przepisy proceduralne uznaje się powszechnie za mające zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie. Tym samym przepisy regulujące materie proceduralne zawarte w UKC stosuje się bezpośrednio. W związku z powyższym złożony przez skarżącego wniosek o umorzenie winien być rozpatrzony w oparciu o regulacje prawne wynikające z tego właśnie aktu, a konkretnie w świetle przepisu art. 116 i art. 121, UKC, natomiast żądanie, co do odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę - w oparciu o art. 114 ust. 3 tej regulacji.

Odnosząc się do pierwszego żądania skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podzielając stanowisko organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych, wskazał, że zgodnie z art. 116 UKC kwoty należności celnych przywozowych podlegają zwrotowi lub umorzeniu z następujących powodów:

a) nadpłaty kwot należności celnych przywozowych lub wywozowych,

b) towarów wadliwych lub niezgodnych z warunkami umowy;

c) błędu właściwych organów;

d) zasady słuszności,

dodając, że warunki umorzenia należności z ww. powodów regulują szczegółowo przepisy art. 117-120 UKC (art. 117 - nadpłacone kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych, art. 118 - towary wadliwe lub niezgodne z warunkami umowy, art. 119 - błąd popełniony przez właściwe organy, art. 120 - zasada słuszności).

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 120 ust. 1 UKC w przypadkach innych niż te, o których mowa w art. 116 ust. 1 akapit drugi oraz w art. 117, 118 i 119, kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych podlega zwrotowi lub umorzeniu na zasadzie słuszności, w przypadku gdy dług celny powstał w szczególnych okolicznościach, w których nie można przypisać dłużnikowi oszustwa ani oczywistego zaniedbania, przy czym według ust. 2 tego artykułu, występowanie szczególnych okoliczności, o których mowa w ust. 1, stwierdza się, jeżeli z okoliczności sprawy jasno wynika, że dłużnik znajduje się w wyjątkowej sytuacji w porównaniu z innymi podmiotami prowadzącymi ten sam rodzaj działalności oraz że w przypadku niewystępowania takich okoliczności nie wystąpiłyby u niego niedogodności spowodowane pobraniem kwoty należności celnych przywozowych i wywozowych.

Argumentował nadto, iż przepis art. 121 ust. 1 UKC reguluje kwestię terminów w jakich wniosek o zwrot lub umorzenie z art. 116 powinien być złożony do organu celnego, a skoro z art. 121 ust. 1 lit. a) UKC wynika, że wniosek o umorzenie należności zgodnie z art. 116 powinien być złożony w terminie 3 lat od dnia powiadomienia o długu celnym, który to termin ma charakter materialnoprawny, gdyż jego upływ powoduje wygaśnięcie uprawnienia do zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu należności celnych, to wniosek o umorzenie należności celnych mógłby być złożony w terminie do października 2016 r., albowiem decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] z dnia [...] września 2013 r. określająca kwotę długu celnego i wzywająca do uiszczenia tej kwoty wraz z odsetkami została doręczona skarżącemu w dniu 4 października 2013 r. Termin ten uległ zawieszeniu na czas postępowania odwoławczego oraz postępowania sądowego, jakie było prowadzone wobec ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] W związku z wniesieniem odwołania oraz wydania w postępowaniu odwoławczym decyzji przez Dyrektora Izby Celnej w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., oraz postępowania sądowego (w sprawie zapadł prawomocny wyrok WSA w Lublinie sygn. akt III SA/Lu 175/14 z dnia 2 października 2014 r. oddalający skargę) - trzyletni termin, o którym mowa w art. 121 ust.1 pkt a) UKC został zawieszony do grudnia 2014 r. (wpływ wyroku WSA do organu). W efekcie termin ten upłynął w grudniu 2017 r.

W ocenie organu odwoławczego – w świetle przedstawionych okoliczności –organ I instancji prawidłowo zastosował przepis art. 121 UKC uznając, że skarżący w niniejszej sprawie złożył wniosek o umorzenie należności celnych po terminie wskazanym w tym przepisie. Wniosek z dnia 10 października 2019 r. został bowiem nadany w dniu 15 października 2019 r. W konsekwencji, Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] zasadnie nie rozpatrywał przesłanek merytorycznych umorzenia należności celnych, o których mowa w art. 116 UKC. Tym samym za niezasadny został uznany zarzut skarżącego, dotyczący braku uwzględnienia przez organy celne zasady słuszności wskazanej w art. 121 ust. 1 lit. a) UKC. Skarżący nie przedstawił także dowodów mogących uzasadniać przedłużenie tego terminu, tj. dowodu na to, że nieprzewidziane okoliczności lub działanie siły wyższej uniemożliwiły mu złożenie wniosku we właściwym terminie.

Za bezpodstawny uznano również zarzut dotyczący naruszenia art. 67a Ordynacji podatkowej, w sytuacji, gdy przepis ten nie miał zastosowania w sprawach celnych.

Odnosząc się do żądania wnioskodawcy odnośnie nienaliczania odsetek od kwoty cła określonej w ww. decyzji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że możliwość odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę reguluje art. 114 ust. 3 UKC, zgodnie z którym, organy celne mogą odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej.

Podkreślił przy tym, że w złożonym wniosku jak i w odwołaniu skarżący wyjaśnił, iż ma problemy zdrowotne i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł. Posiada mieszkanie stanowiące odrębną własność o powierzchni 25,34 m2 o wartości szacunkowej [...] zł, korzysta z pomocy "[...] Wolontariatu" w [...]. Miesięczne wydatki to: czynsz - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł.

Oceniając powyższe, organ celny nie dopatrzył się nadzwyczajnych okoliczności przemawiających za udzieleniem ulgi dotyczącej nienaliczania odsetek od należności celnych. Nie stwierdzono bowiem, aby konieczność ich uiszczenia spowodowała poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej. W niniejszej sprawie przedmiotowe zaległości celne nie powstały w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych czy nieprzewidywalnych.

Organ odwoławczy wyraził zapatrywanie, że jakkolwiek skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to jednak sama ta okoliczność nie jest wyjątkową, gdyż w podobnej sytuacji znajduje się wielu dłużników i z tego powodu budżet państwa nie może rezygnować z należnych i terminowych wpłat.

Nie uznając argumentów skarżącego, stwierdził, że chociaż za umorzeniem odsetek od kwoty należności celnych mogą przemawiać: trudna sytuacja ekonomiczna strony, perspektywa pozostawienia wnioskodawcy i jej rodziny bez niezbędnych środków do życia i konieczność korzystania ze środków pomocy społecznej, czynnik losowy (pożar, powódź, kradzież, wypadek przy pracy, choroba), nie oznacza to jednak, że ewentualne wystąpienie jednej ze wskazanych przyczyn musi skutkować obligatoryjnym umorzeniem odsetek od długu celnego.

W ocenie organu odwoławczego, analiza zgromadzonego materiału dowodowego i wynikające z niego okoliczności prowadzą do wniosku, że do powstania trudnej sytuacji materialnej przyczynił się sam skarżący. Jego zadłużenie to nie tylko zaległości z tytułu długu celnego wynikające z ww. decyzji. Łączna kwota zobowiązań wraz z odsetkami na dzień 17 września 2019 r. wynosiła 165.541,95 zł. W takiej też sytuacji udzielenie ulgi oznaczałoby akceptację niewywiązywania się ze zobowiązań wobec budżetu państwa, co godziłoby w interes publiczny i interes innych podatników, wywiązujących się z nałożonych przez prawo zobowiązań podatkowych.

Organ stwierdził, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji od kilku już lat, nie jest to więc okoliczność nowa czy nadzwyczajna, własnym działaniem doprowadził do powstania zaległości w długu celnym w związku z nielegalnym wprowadzeniem na obszar celny Wspólnoty samochodów z pominięciem wymaganych procedur celnych. Jak wynika z ustaleń organów celnych dokonanych w trakcie prowadzonych postępowań wymiarowych skarżący nabył kilka samochodów w niemal identycznych okolicznościach, na podstawie fałszywych dokumentów wystawionych przez te same fikcyjne podmioty, unikając zapłaty należnych kwot wynikających z długu celnego i podatków z tytułu importu. Organ nie zaakceptował wyjaśnień skarżącego, co do zapewnienia, że po umorzeniu połowy wszystkich zobowiązań, środki na spłatę pozostałego zadłużenia pozyskałby ze sprzedaży udziału 1/2 w mieszkaniu swojej partnerce (kwota [...] zł) oraz zwrotu kosztów za okres wspólnego zamieszkiwania ([...] zł). Podkreślił, że mieszkanie to jest obciążone hipoteką przymusową.

W ocenie organu, argumenty skarżącego nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek od należności celnych, bowiem prowadziłoby to do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów oraz postawiłoby stronę w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników, którzy rzetelnie i terminowo płacą należne cło wraz z odsetkami. W demokratycznym państwie prawa realizującym zasadę sprawiedliwości społecznej nie może być akceptowana tego rodzaju sytuacja, że ogromna większość społeczeństwa płaci należne podatki, z których następnie są finansowane niezbędne potrzeby zbiorowe całego społeczeństwa, a niektóre jednostki próbują uniknąć łożenia na potrzeby publiczne.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności celnych w trybie art. 116 UKC oraz okoliczności nienaliczania odsetek od wymierzonej kwoty w trybie art. 121 UKC.

W skardze do Sądu, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz o zasadzenie kosztów postępowania, skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 170 § 1 Ordynacji podatkowej, w wyniku prowadzenia postępowania o umorzenie dochodzonych w trybie egzekucyjnym roszczeń celno-podatkowych przez niewłaściwy organ, tj. Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] podczas gdy organem właściwym do rozpoznania wniosku o umorzenie dochodzonych w trybie egzekucyjnym roszczeń był Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...];

- art. 233 § 1 pkt. 2 lit. b) Ordynacji podatkowej, w wyniku niezastosowania tego przepisu do rozstrzygnięcia decyzyjnego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w sytuacji, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał niewłaściwy organ;

- art. 1 a pkt 13 w związku z art. 5 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427) – dalej: "u.p.e.a.", w wyniku nieprawidłowego określenia w treści decyzji, jaki organ jest wierzycielem dochodzonych roszczeń celno-podatkowych w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie wydanych tytułów wykonawczych wystawionych uprzednio przez Dyrektora Izby Celnej w [...]

- art. 7a w związku z art. 10 i art. 19 § 1 u.p.e.a., w wyniku niewspółdziałania w sposób prawidłowy organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z wierzycielem, tj. Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego w [...], co do treści wniosku z dnia 10 października 2019 r.;

- art. 13 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 u.p.e.a., w wyniku nieprawidłowego wstępnego rozpoznania wniosku z dnia 10 października 2019 r. przez organ egzekucyjny, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...], jako organu prowadzącego egzekucję na mocy tytułów wykonawczych wydanych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] i nie rozpoznania wniosku z dnia 10 października 2019 r. w granicach swej właściwości, co do podstaw zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. w kwestii wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego; - art. 22 w związku z art. 23 § 2 u.p.e.a., w wyniku nieprawidłowego prowadzenia nadzoru nad egzekucją przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i niedostrzeżeniu, że błędnie rozpoznano wniosek z dnia 10 października 2019 r.;

- art. 56 § 1 pkt 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 u.p.e.a., w wyniku nie zawieszenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela i nie rozpoznania wniosku w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co do możliwości umorzenia egzekucji w trybie art. 59 § 1 pkt 6 w związku z art. 59 § 2 tej ustawy.

W jej uzasadnieniu, skarżący stwierdził, że zasadniczym i podstawowym błędem organów podatkowych jest fakt nieprawidłowego rozpoznania wniosku z dnia 10 października 2019 r., który wpłynął do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 15 października 2019 r., dotyczącego dochodzonych w egzekucji należności celno-podatkowych. W tym wniosku zwrócił się: po pierwsze, o zwolnienie spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a. prawa majątkowego stanowiącego lokal mieszkalny i ta cześć wniosku skierowana była do organu egzekucyjnego, czyli Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w ramach jego właściwości i kompetencji; po drugie, o umorzenie roszczeń celno-podatkowych dochodzonych w egzekucji przez wierzyciela, tj. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] w związku z jego tytułami wykonawczymi skierowanymi do egzekucji prowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...].

Skarżący wywodził, że organy pominęły treść jego wniosku z dnia 10 października 2019 r., dotyczącego toczącego się już postępowania egzekucyjnego na mocy tytułów wykonawczych, których źródłem roszczenia były decyzje ostateczne z 2013 r. i wydane na ich podstawie tytuły wykonawcze dotyczące należności celno-podatkowych uprzednio dochodzone przez Dyrektora Izby Celnej w [...], który powinien rozpoznawać wniosek o umorzenie roszczeń dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym w trybie art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 u.p.e.a.

Skarżący wyjaśnił dalej, że jedynie pomocniczo powołał się w uzasadnieniu ww. wniosku na art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej, wskazując na istnienie ważnego interesu społecznego i zdrowotnego.

W jego ocenie, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], jako organ egzekucyjny działający na rzecz wierzyciela, tj. [...] Urzędu Skarbowego w [...] bezpodstawnie, wbrew przepisom o właściwości w zakresie wyłączenia spod egzekucji środka majątkowego (mieszkania) odesłał wniosek do wierzyciela ([...] Urzędu Skarbowego w [...]), chociaż miał obowiązek rozpoznać wniosek w granicach swojej właściwości i wydać w tym zakresie stosowne postanowienie.

Skarżący wywodził, że jest starszym człowiekiem (71 lat) i działał samodzielnie bez pełnomocnika. Formułował swoje oczekiwania w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia 31 grudnia 2019 r. W jego ocenie, przesłanie wniosku z dnia 10 października 2019 r. do Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] nie było właściwe, albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy nie było absolutnie wystarczających podstaw do jego rozpoznania na gruncie przepisów UKC, skoro oczywistym był fakt, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi już jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec świadczeń emerytalnych oraz prawa majątkowego w postaci lokalu mieszkalnego w [...], na podstawie tytułów wykonawczych, których źródłem były decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z 2013 r. i decyzje ostateczne Dyrektora Izby Celnej w [...]

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoja dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Unormowanie to służy realizacji zasady jawności działalności orzeczniczej sądów (por. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a jego konsekwencją jest regulacja zawarta w art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., z której wynika między innymi, że zasadą jest, że wyrok jest wydawany przez sąd po zamknięciu rozprawy. Jednocześnie w art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. uwzględnione zostało, że przepis szczególny może przewidywać rozpoznanie sprawy przez sąd na posiedzeniu niejawnym, w związku z czym postanowiono, że wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (por. art. 119 i nast. p.p.s.a.) albo jeżeli ustawa tak stanowi. W takiej sytuacji zasada jawności realizowana jest w szczególności przez publiczne udostępnienie wyroku zgodnie z art. 139 § 5 p.p.s.a. (por. też art. 45 ust. 2 zdanie drugie Konstytucji).

Należy ponadto wskazać, że zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (...) wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących, przy czym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W kontekście powyższego należy podnieść, że w związku ze wzrostem zagrożenia epidemicznego na terenie województwa lubelskiego, w tym w L., oraz wzrostem zachorowań wśród pracowników sądu, mając na uwadze z jednej strony, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, z drugiej zaś strony brak możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przewodnicząca zarządziła zmianę trybu rozpoznania niniejszej sprawy, tj. rozpoznanie jej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy z 2 marca 2020 r., o czym strony zostały powiadomione przez doręczenie odpisu zarządzenia z 9 grudnia 2020 r. (k. 29-30). Jednocześnie należy stwierdzić, że wskazane wyżej przesłanki wydania tego zarządzenia mieszczą się w klauzuli porządku publicznego uwzględnionej w art. 45 ust. 2 Konstytucji, a art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. nie uzależnia zastosowania przewidzianego w nim trybu rozpoznania sprawy od zgody stron.

Przechodząc do meritum sprawy – z punktu widzenia zarzutów skargi – wskazać przede wszystkim należy, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie mogły naruszyć ani przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ani też nie art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67a § 2 Ordynacji podatkowej, albowiem ich nie stosowały.

W kontekście stanowiska skarżącego trzeba w pierwszej kolejności ocenić jego żądanie zawarte we wniosku z dnia 10 października 2019 r.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie, organ administracji publicznej, do którego wpłynęło podanie, powinien wszcząć postępowanie w sprawie, w której jest właściwy. W sprawach pozostałych powinien był zawiadomić stronę, że powinna wnieść do właściwych organów administracji publicznej odrębne podania. Nie ma więc organ obowiązku sporządzenia np. odpisu podania i przekazania go do organów właściwych do rozpatrzenia w pozostałym zakresie spraw objętych podaniem. Obowiązki organu niewłaściwego ograniczone są zatem do zawiadomienia, że w innych sprawach wnoszący podanie powinien złożyć odrębne podanie do właściwego organu (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2018 r., II OSK 912/16).

Jak wynika z treści wniosku z dnia 10 października 2019 r., skarżący w petitum wskazując, że dotyczy on "dochodzonych należności celno-podatkowych w postępowaniu egzekucyjnym", domagał się "umorzenia zaległości celno-podatkowych oraz zwolnienia spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a. - prawa majątkowego stanowiącego odrębną własność lokalu mieszkalnego". Istotnie zatem, że we wniosku sformułował on dwa niezależne od siebie żądania. Wniosek ten został skierowany do wierzyciela - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] oraz do organu egzekucyjnego - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...]

Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] pismem z dnia 23 października 2019 r. poinformował wnioskodawcę w trybie art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej, że w sprawie przyznania ulgi w spłacie zadłużenia z tytułu niezapłaconych należności celnych należy zwrócić się bezpośrednio do właściwego organu, tj. Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...]

Stosownie do tego pouczenia, skarżący przy piśmie z dnia 29 października 2019 r. przekazał ten wniosek Naczelnikowi [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] Równolegle, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] przekazał pismem z dnia 29 października 2019 r. ww. wniosek, w części dotyczącej umorzenia zaległości celno-podatkowych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami również do rozpatrzenia, jako organowi właściwemu Naczelnikowi [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] który w piśmie z dnia 31 grudnia 2019 r. zawiadomił skarżącego, że jest właściwy do rozpatrzenia wniosku w opisanym wyżej zakresie. Jednocześnie organ ten wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania, poprzez wskazanie, jakich decyzji dotyczy wniosek oraz, czy żądanie dotyczące umorzenia odsetek należy traktować jako wniosek o nienaliczanie odsetek za zwłokę, o których mowa w art. 114 ust. 3 UKC (z uwzględnieniem regulacji, o których mowa w art. 114 i art. 116 UKC).

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący w swoim piśmie z dnia 13 stycznia 2019 r. wniósł o umorzenie 50% kwoty zaległości z tytułu należności celnych oraz o odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od tej umorzonej części należności lub nieumarzanie należności i odstąpienie od naliczania odsetek za zwłokę od całości zaległości celnych.

W tych okolicznościach proceduralnych należy zauważyć, że skarżący swoje żądanie doprecyzował, zaś organy procedowały w jego granicach.

Nie ma żadnych uzasadnionych podstaw do uznania, że skarżący – jak twierdzi w skardze – we wniosku z dnia 10 października 2019 r. wyraźnie wskazywał, że powinien być on rozpoznany jako żądanie umorzenia roszczeń dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym w trybie art. 59 § 1 pkt 6 i art. 59 § 2 u.p.e.a.

Wobec tego, zasadnie w niniejszej sprawie organy celne rozpatrywały jego żądanie na gruncie przepisów celnych UKC i dokonały analizy przepisów w przedmiocie warunków do spełnienia umorzenia należności celnych bądź nienaliczania odsetek.

Tym samym nie można mówić o naruszeniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro skarżący stwierdził, że właściwym organem do rozpoznania wniosku był Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...], to powinien zwrócić się do tegoż organu. Tymczasem, otrzymał do wiadomości pismo z dnia 29 października 2019 r. [...] Urzędu Skarbowego w [...] skierowane do [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] o przekazaniu jego podania z dnia 10 października 2019 r. w części dotyczącej umorzenia zaległości celnych. Nie kwestionował tego zatem i był świadomy, że to właśnie Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] będzie rozpatrywał jego wniosek.

Jak to już wyżej zaznaczono, skarżący w toku całej korespondencji z organami wprost rozgraniczał dwa żądania umorzenia "zaległości celno-podatkowych" oraz zwolnienia spod egzekucji w trybie art. 13 u.p.e.a. – prawa majątkowego, przy czym ta druga kwestia nie dotyczy niniejszego sporu.

Co się zaś tyczy pierwszej, podkreślenia wymaga, że z argumentacji zawartej w pismach skarżącego, nawiązywał on wprost do swojej sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej, powołując się między innymi na art. 67a Ordynacji podatkowej ze względu na – jak to wyjaśnił w skardze do Sądu – ważny interes społeczny i zdrowotny.

Zasadnie organ odwoławczy podkreślił, że umorzenie należności celnych oraz odsetek od tych należności rozpatrywane było w oparciu o regulacje prawne wynikające z UKC, a nie Ordynacji podatkowej, a nadto, że postępowanie nie było prowadzone w przedmiocie umorzenia dochodzonych roszczeń celno-podatkowych w trybie egzekucyjnym, jak to sugeruje skarżący.

Zgodzić się również należy ze stanowiskiem, że organ I instancji prawidłowo zastosował przepis art. 121 UKC uznając, że skarżący wniosek o umorzenie należności celnych złożył po terminie wskazanym w tym przepisie, a skoro tak (co jest niesporne), to nie było podstaw do jego merytorycznego rozpatrywania z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 116 UKC.

Co do wniosku o nienaliczanie odsetek od kwoty cła określonej w ww. decyzji, trzeba mieć na uwadze, że jakkolwiek możliwość taką przewiduje art. 114 ust. 3 UKC stanowiący, że organy celne mogą odstąpić od naliczania odsetek za zwłokę, jeżeli na podstawie udokumentowanej oceny sytuacji dłużnika zostanie stwierdzone, że ich naliczenie spowodowałoby poważne trudności natury ekonomicznej lub społecznej, to Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zasadnie podkreślił, że odstąpienie od naliczania odsetek ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ po dokonaniu oceny zebranego w danej sprawie materiału dowodowego, w tym oceny sytuacji materialnej i rodzinnej dłużnika, samodzielnie decyduje o tej kwestii.

Skarżący w złożonym wniosku jak i w odwołaniu wyjaśnił, że ma problemy zdrowotne i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł, posiada mieszkanie stanowiące odrębną własność o powierzchni 25,34 m2 o wartości szacunkowej [...] zł, korzysta z pomocy "[...] Wolontariatu" w [...], ponosi miesięczne wydatki na: czynsz w kwocie [...] zł oraz energię elektryczną w kwocie [...] zł.

Zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że nie są to nadzwyczajne okoliczności przemawiające za udzieleniem ulgi dotyczącej nienaliczania odsetek od należności celnych. W niniejszej sprawie przedmiotowe zaległości celne nie powstały w wyniku zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych czy nieprzewidywalnych, a były konsekwencją podejmowanych przez skarżącego czynności. To zaś, że na ich skutek, skarżący rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji finansowej nie może być poczytane za okoliczność wyjątkową, która byłaby wystarczającą przesłanką do przyznania ulgi w spłacie należności celnych. Istotnie bowiem tak jest, jak argumentuje organ, że w podobnej sytuacji znajduje się wielu dłużników, zaś z tego powodu budżet państwa nie może rezygnować z należnych i terminowych wpłat. Nie może być przy tym wątpliwości, że ciężar udowodnienia przesłanek określonych w przepisie art. 114 ust. 3 UKC spoczywa na dłużniku.

Sąd w pełni akceptuje pogląd, że okolicznością uzasadniającą wniosek strony nie powinny być powszechnie wskazane niepowodzenia finansowe. Jak wskazuje się w orzecznictwie, skoro podatnik znajduje się w trudnej sytuacji finansowej od kilku lat, nie jest to okoliczność nowa lub nadzwyczajna czy spowodowana przyczynami od niego niezależnymi, a więc nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia (wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2003 r., I SA/Łd 638/02 I SA/Łd 1334-1387/2002, LexPolonica nr 373939).

Zadłużenie skarżącego – jak zasadnie podniósł organ odwoławczy – jest konsekwencją jego własnych wyborów, skoro doprowadził on wskutek swoich działań do powstania tak trudnej sytuacji materialnej. Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że zadłużenie to, to nie tylko zaległości z tytułu długu celnego wynikające z ww. decyzji.

Sam skarżący wskazał, że łączna kwota zobowiązań wraz z odsetkami na dzień 17 września 2019 r. wynosi 165.541,95 zł. W takiej też sytuacji udzielenie ulgi oznaczałoby akceptację nienależnego wywiązywania się z zobowiązań wobec budżetu państwa, co godziłoby w interes publiczny i interes innych podatników, wywiązujących się z nałożonych przez prawo zobowiązań podatkowych.

Z odwołania skarżącego oraz z wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od wymierzonej kwoty długu celnego nie wynikają żadne nadzwyczajne, niezależne od jego postępowania wypadki uniemożliwiające spłatę zaległości.

W sytuacji, gdy skarżący zdecydował się na nielegalne wprowadzenie na obszar celny Wspólnoty samochodów z pominięciem wymaganych procedur celnych, to na nim spoczywają negatywne skutki z tym związane. Z ustaleń organów celnych dokonanych w trakcie prowadzonych postępowań wymiarowych wynika, że nabył on kilka samochodów w niemal identycznych okolicznościach na podstawie fałszywych dokumentów wystawionych przez te same fikcyjne podmioty, unikając zapłaty należnych kwot wynikających z długu celnego i podatków z tytułu importu.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu ocena organów, że zapewnienie skarżącego co do tego, iż po umorzeniu połowy wszystkich zobowiązań, środki na spłatę pozostałego zadłużenia pozyskałby ze sprzedaży partnerce udziału w jego mieszkaniu (kwota [...] zł) oraz zwrotu kosztów za okres wspólnego zamieszkiwania ([...] zł), w sytuacji, gdy – co pozostaje poza sporem – mieszkanie, to jest obciążone hipoteką przymusową.

Zgodzić się należy także ze stanowiskiem, iż przyjęcie jego argumentów prowadziłoby to do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich podmiotów oraz postawiłoby go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników, którzy rzetelnie i terminowo płacą należne cło wraz z odsetkami. W demokratycznym państwie prawa realizującym zasadę sprawiedliwości społecznej nie może być akceptowana tego rodzaju sytuacja, że ogromna większość społeczeństwa płaci należne podatki, z których następnie są finansowane niezbędne potrzeby zbiorowe całego społeczeństwa, a niektóre jednostki próbują uniknąć łożenia na potrzeby publiczne.

Reasumując, Sąd podziela pogląd, że w sprawie niniejszej nie zachodzą okoliczności wskazujące na umorzenie należności celnych w trybie art. 116 UKC oraz okoliczności nienaliczania odsetek od wymierzonej kwoty w trybie art. 121 UKC.

Z powyższych względów, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.