Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1126/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 ust.1
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2040/14 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie S.A. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2040/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda Warszawski, działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), dalej cytowanej zamiennie jako ustawa uwłaszczeniowa, oraz przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., stwierdził nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w Warszawie przy [...], o pow. 18110 m2, oznaczonego jako dz. ew. nr [...] z obrębu [...], oraz nieodpłatne nabycie przez to Przedsiębiorstwo prawa własności budynków, budowli i innych urządzeń znajdujących na tym gruncie.

Wnioskiem z dnia [...] września 2011 r. A. W. i inni wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. decyzji powołując się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2000 r., nr [...], stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawa nr [...], z dnia [...] kwietnia 1964 r., odmawiającego ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w Warszawie, oznaczonej hipotecznie jako "[...]".

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził nieważność decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...], z dnia [...] grudnia 1994 r., w zakresie odpowiadającym obszarowi dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" KW [...], o powierzchni 6135 m2, położonej przy ul. [...] w Warszawie, wskazując że powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z uwagi na naruszenie praw osób trzecich - byłych współwłaścicieli. Przedsiębiorstwo [...] S.A. w Warszawie, będące następcą prawnym uwłaszczonego Przedsiębiorstwa, wystąpiło z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., w wyniku którego Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydał zaskarżoną decyzję utrzymującą w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W jej uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) w związku z ustawą z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), co potwierdza wpis w dziale II księgi wieczystej [...]. Prawo zarządu gruntem na rzecz Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie wynikało z decyzji Urzędu Dzielnicowego Warszawa-[...] Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] czerwca 1988 r. Spełnione zatem były przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 2 ust 1-2 ustawy uwłaszczeniowej. W skład działki nr [...] objętej decyzją dotychczasową wchodzi część dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" KW [...], o powierzchni 6135 m2, położonej przy ul. [...] w Warszawie. Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawie orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] kwietnia 1964 r. odmówiło J. i C. L. i innym ustanowienia prawa użytkowania wieczystego tego gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. stwierdziło nieważność przywołanego orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawie z dnia [...] kwietnia 1964 r. Decyzja ta ma skutek ex tunc, co oznacza, że w dniu uwłaszczenia aktualny (nierozpatrzony) pozostawał wniosek o przyznanie prawa własności czasowej m.in. do części działki nr [...] w zakresie odpowiadającym obszarowi dawnej nieruchomości hipotecznej "[...]" KW [...], położonej przy ul. [...] w Warszawie. Zatem w przekonaniu organu prawa osób trzecich wynikające z wyżej powołanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2000 r. stanowiły przeszkodę do stwierdzenia uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie częścią działki nr [...] w zakresie odpowiadającym obszarowi w/w nieruchomości. Powyższe oznacza, że decyzja uwłaszczeniowa co do tego obszaru została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Minister wskazał nadto, że w sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, bowiem fakt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1990r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.) w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 1992 r., sygn. akt III CZP 49/92, w wyniku przekształcenia nie dochodzi ani do zmiany właściciela przedsiębiorstwa, ani do zmiany właściciela kapitału, a jedynie państwowa osoba prawna zmienia swoją formę z przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania organ ten stwierdził, że zgodnie z uchwałą siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 2/12 stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną przedmiotowo zależną decyzję, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zależnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a nie do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a.

Skargę na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2013 r. wniosło Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie S.A. Zdaniem skarżącej Spółki nie istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] grudnia 1994r., nr [...], jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, bowiem przesłanki wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie zostały spełnione. Stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawa z dnia [...] kwietnia 1964 r., jej zdaniem, nie wykluczało możliwości nabycia przez Przedsiębiorstwo [...] w Warszawie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, tym bardziej, że stan sprawy mógł ewentualnie uzasadniać wznowienie postępowania uwłaszczeniowego. Ponadto wskazano, że organ nie rozważył, na jakiej podstawie wnioskodawcy – następcy byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości - uzyskali status strony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Wreszcie podniesiono, że uzasadnienie tegoż rozstrzygnięcia nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając wniesioną skargę za niezasadną wskazał, że po myśli art. 2 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynków w drodze uwłaszczenia, nie mogło naruszać praw osób trzecich. W orzecznictwie dominuje pogląd, że uprawnienia tych osób mają pierwszeństwo w kolizji z uprawnieniami nabywców (uwłaszczonych). Spornym w sprawie zagadnieniem jest to, czy w sytuacji gdy w dacie nabycia praw poprzez uwłaszczenie w obrocie pozostawało ostateczne orzeczenie o odmowie przyznania poprzednim właścicielom własności czasowej przedmiotowej nieruchomości, którego nieważność stwierdzono później, można mówić o naruszeniu praw osób trzecich. Sąd ten podkreślił, iż w judykaturze sądów administracyjnych przez wiele lat funkcjonowały dwa odmienne poglądy odnośnie skutków jakie wywołuje stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą wydano inną decyzję. Jednakże jego zdaniem, skoro decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej wywołuje skutek ex tunc, to oznacza to, że w dacie podejmowania kwestionowanej w tym postępowaniu nadzorczym decyzji uwłaszczeniowej nie był rozpoznany wniosek dawnych współwłaścicieli nieruchomości o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu złożony w dniu [...] września 1948 r. Zatem stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej oznacza, że co do uwłaszczonej nieruchomości postępowanie o przyznanie prawa następcom prawnym byłych współwłaścicieli jest w toku. Dotychczasowi współwłaściciele, a w niniejszej sprawie ich następcy prawni, uzyskali więc status prawny osoby trzeciej w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej. Skoro zatem badana w postępowaniu nadzorczym decyzja naruszała prawa następców prawnych przedwojennych współwłaścicieli nieruchomości, to trafnie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej ocenił, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i zakwalifikował to naruszenie jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd meriti nie podzielił przy tym poglądu skarżącej, że osoby występujące z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie mają do tego legitymacji. Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogły skutki stwierdzenia nieważności decyzji (p. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995/1/32). Nie budziło wątpliwości Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie skutki stwierdzenia nieważności decyzji oddziałują na następców prawnych dawnych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości. Skoro przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r., a uprawnione osoby złożyły w zakreślonym terminie wniosek, o którym mowa w jego art. 7, to dokonanie tej czynności wskazuje, że mają do tego gruntu roszczenie restytucyjne, które mogłoby być naruszone decyzją uwłaszczeniową. Tym samym niezasadny jest zarzut uchybienia art. 28 w zw. z art. 157 § 2 K.p.a. Zdaniem Sądu I instancji organ nadzoru prawidłowo ocenił również, że w sprawie nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne i nie ma zastosowania art. 156 § 2 K.p.a. Jak wynika z księgi wieczystej KW nr [...] działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa [...] S.A. w Warszawie, powstałego w wyniku komercjalizacji Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie na podstawie aktu komercjalizacji z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr Rep. [...]. Fakt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w sentencji tegoż wyroku.

Od tego orzeczenia skargę kasacyjną wywiodło Przedsiębiorstwo [...] w Warszawie S.A., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisów.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez niewłaściwe zastosowanie polegające na akceptacji przez Sąd I instancji stanowiska, iż stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r., znak [...], nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawa, znak [...], z dnia [...] kwietnia 1964 r., odmawiającego ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w Warszawie oznaczonej hipotecznie jako [...], KW [...], wykluczało możliwość nabycia przez Przedsiębiorstwo [...] w Warszawie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, stanowiącej działkę gruntu przy [...] o pow. 18119 m2, potwierdzonego decyzją Wojewody Warszawskiego z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...], w części odpowiadającej w/w obszarowi, z uwagi na naruszenie praw osób trzecich, podczas gdy faktycznie prawa osób trzecich nie zostały naruszone, zatem brak było przesłanek określonych w powołanym przepisie wykluczających możliwość nabycia przez Przedsiębiorstwo [...] w Warszawie prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości;

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi pomimo, iż w toku postępowań administracyjnych Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w istotny sposób naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi pomimo, iż w toku postępowań administracyjnych Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w istotny sposób naruszył przepis procedury administracyjnej, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. gdyż błędnie uznał, że istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...], jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności, pomimo iż przesłanki wymienione w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nie zostały w sprawie spełnione, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi pomimo, iż w toku postępowań administracyjnych Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w istotny sposób naruszył przepis procedury administracyjnej, tj. art. 157 § 2 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a., w ten sposób iż błędnie przyjął, że następcy prawni byłych właścicieli opisanej powyżej nieruchomości położonej w Warszawie przy [...] uzyskali status strony w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., znak [...], co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty te umotywowano wskazując przede wszystkim, iż przy badaniu podstawy stwierdzenia nieważności wydanej na rzecz Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie decyzji uwłaszczeniowej należało odnieść się do okoliczności prawnych i faktycznych istniejących w dacie uwłaszczenia, a w oparciu o tak ustalony stan faktyczny i prawny dojść do wniosku, iż decyzja Wojewody Warszawskiego z dnia [...] grudnia 1994 r., znak [...], nie mogła naruszać praw osób trzecich w kontekście braku spełnienia przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej. Mając to na uwadze, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, rozstrzygając sprawę miał obowiązek pominąć wniosek skierowany przez byłych właścicieli o przyznanie prawa własności czasowej, który to wniosek w sensie prawnym "odżył" dopiero wskutek decyzji SKO w Warszawie wydanej w dniu [...] grudnia 2000 r. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zaktualizowało się i w praktyce - pomimo skutku ex tunc decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2000 r., znak [...] - funkcjonowało w obrocie prawnym dopiero od [...] grudnia 2000 r. W tym stanie rzeczy złożenie przez poprzedników prawnych osób uczestniczących w niniejszym postępowaniu wniosków o uzyskanie własności czasowej, co do których Prezydium Rady Narodowej w Mieście Stołecznym Warszawa wydało rozstrzygnięcie w dniu [...] kwietnia 1964 r., samo przez się nie może i nie stanowi przeszkody uwłaszczenia, gdyż wnioski te nie istniały pod względem prawnym w roku 1994 r., kiedy to Wojewoda Warszawski wydał dotychczasową decyzję. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skoro w dacie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w Warszawie osobie występującej z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nie przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości, a do daty wydania decyzji uwłaszczeniowej nie toczyło się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia dekretowego o odmowie przyznania prawa własności czasowej, to zachodziła konieczność stwierdzenia braku po stronie wnioskodawców przymiotu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym. W konsekwencji tego rzeczą Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej było odmówić uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Warszawskiego z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...], ze względu na niewykazanie przez wnioskodawców interesu prawnego, o którym mowa wart. 28 K.p.a. W ocenie skarżącej kasacyjnie co najwyżej mają oni interes faktyczny w sprawie. Jak dalej podano, odmienne stanowisko narusza przywołane przepisy, nadto godzi w zasady pewności, bezpieczeństwa obrotu prawnego i zasady współżycia społecznego.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżąca kasacyjnie postulowała zawieszenie postępowania do czasu zakończenia toczącego się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (sygn. akt I SA/Wa 1031/15) postępowania ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji tegoż Kolegium z dnia [...] grudnia 2000 r.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, nie zgadzając się z podniesionymi w niej argumentami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie trzeba jednak odnieść się do wniosku o zawieszenie postępowania. Otóż nie jest on uzasadniony. Zawieszenie postępowania z przyczyny wskazanej przez skarżącą kasacyjnie mogłoby nastąpić na mocy art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a, a więc gdyby niniejsze postępowanie zależało od wyniku toczącego się postępowania przezeń wskazanego. Ocena zaistnienia tej przyczyny została pozostawiona uznaniu sądowemu. Zdaniem obecnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego takiej zależności pomiędzy tamtym postępowaniem a sprawą niniejszą jednak nie ma. Postępowanie ze skargi na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2000r. stwierdzającej nieważność orzeczenia dekretowego z dnia [...] kwietnia 1964 r. nie stanowi prejudykatu dla niniejszego postępowania, gdyż jest postępowaniem nadzwyczajnym, nadto niedotyczącym decyzji, a postanowienia tamującego jej wydanie. Zatem skoro w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna stwierdzająca nieważność orzeczenia dekretowego, to nie ma powodu wstrzymywania obecnego postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II GSK 2189/13 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), przez zagadnienie wstępne (kwestię prejudycjalną) należy rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na jego wynik. Takiej okoliczności trudno się dopatrzeć w tej sprawie.

Następnie wypada przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki normatywne określono wyczerpująco w przepisie art. 183 § 2 tej ustawy. Przesłanki te w sprawie niniejszej nie występują, co oznacza konieczność zawężenia badania zaskarżonego wyroku wyłącznie do podstaw kasacyjnych i motywujących je zarzutów. Podstawy, na których można wywieść skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 P.p.s.a., a są to: naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć wadliwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie nieprawidłowej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna powołała się na obie podstawy kasacyjne, co zwykle wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia prawa procesowego. W tej sprawie jednak Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skoro po pierwsze zarzuty w tym obrębie powiązano ściśle z zarzutami materialnoprawnymi, po wtóre eksponowane zagadnienia dotyczące podstaw nieważności decyzji oraz przymiotu strony w postępowaniu uznawane są powszechnie za mające charakter materialnoprawny, zarzuty przedstawione na uzasadnienie obu podstaw należało rozpoznać łącznie. Trzeba też podnieść, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. zawiera tzw. normy wynikowe, mające zastosowanie wówczas, gdy dojdzie do opisanych w nim uchybień, oraz regulujące formę rozstrzygnięć w takich wypadkach. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, zaś po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy, decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania (niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym naruszenie wskazanego przepisu będzie miało miejsce wówczas, gdy kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd nie dostrzeże, że narusza ona takie przepisy, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie oceni ich wpływ na rozstrzygnięcie, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu musi mieć odpowiednio wpływ, bądź możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy. Oznacza to, że gdyby organ nie naruszył prawa, to (najprawdopodobniej) zapadłaby decyzja o innej treści. W przeciwnym wypadku dochodzi do oddalenia skargi na mocy art. 151 P.ps.a. Ta zaś konkluzja jest wynikiem wnioskowania na podstawie ustalonego stanu faktycznego i rozważań prawnych. Zatem uznanie tego zarzutu za zasadny wymaga zawsze wskazania naruszenia prawa skutkującego bądź odmiennym wynikiem bądź zastosowaniem niewłaściwej formy orzeczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2812/13, publ. jw.).

Niniejsze postępowanie dotyczące decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1994 r. toczyło się trybie nieważnościowym, w którym badaniu podlegają przesłanki enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 K.p.a. dotyczące wad tkwiących w samej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje ugruntowany pogląd, który należy podzielić, że przesłanki te nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania administracyjnego. Wynika to z faktu, że oba te postępowania nadzwyczajne nie są konkurencyjne, co oznacza, że mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju nieprawidłowości i nie mogą być stosowane zamiennie. Tym samym niedopuszczalne jest przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby stanowić zarazem jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 316/05; z dnia 14 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1146/08 oraz z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 213/10, publ. jw.). W przypadkach uzasadniających wznowienie postępowania wadą dotknięte jest samo postępowanie, a więc warunki wydania decyzji, zaś jej wadliwość jest konsekwencją naruszenia norm proceduralnych. Natomiast w przypadkach uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji wada tkwi w samej decyzji, ma charakter z reguły materialnoprawny, podważając merytoryczną zasadność i zgodność z prawem decyzji ostatecznej (por. J. Borkowski w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, Warszawa 1998 r., str. 787 i nast.). Wznowienie postępowania i uchylenie decyzji dotychczasowej umożliwia rozpatrzenie sprawy na nowo, zaś stwierdzenie nieważności eliminuje decyzję z obrotu prawnego od początku; w tym postępowaniu rozpatrzenie sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją jest wykluczone (op. cit., str. 690-691). Potwierdza to m.in. przywołana przez Sąd meriti uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 2/12 (ONSiWSA z 2013 r., nr 1, poz. 1). Utrwalony jest pogląd judykatury, wedle którego stronami postępowania nieważnościowego są osoby będące stronami postępowania zwykłego i podmioty, które mają w tym interes prawny, czyli każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, wyprowadzony z brzmienia art. 28 K.p.a. (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 9 września 2014 r., sygn. akt I OSK 2001/14, 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 774/14, publ. CBOSA). Nie rozwijając tego obszernego zagadnienia trzeba stwierdzić, że taki interes prawny wywodzi się z norm prawa materialnego i nosi on cechy interesu osobistego, konkretnego, aktualnego i prawnie chronionego (p. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1957/11 i I OSK 1874/11, publ. jw.). W tym postępowaniu wnioskodawcy wywodzą go z faktu stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie przyznania ich poprzednikom prawnym własności czasowej tzw. gruntu warszawskiego. Nie wdając się w szczegółowe dywagacje na temat skutków prawnorzeczowych tego rozstrzygnięcia, należy wskazać, iż ponieważ działa ono ex tunc, stwarza fikcję prawną nieistnienia tego orzeczenia od początku, czyli również w dacie wydania decyzji dotychczasowej. Dla potrzeb uznania wnioskodawców za strony niniejszego postępowania jest to skutek wystarczający, dowodzi bowiem ich praw (roszczeń) do nieruchomości będącej jego przedmiotem (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach m.in. z dnia: 31 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 490/08, 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1408/10, publ. jw.). Jest to stanowisko jednolite w judykaturze. Z tych przyczyn zarzuty skargi kasacyjnej w przedstawionym dotąd obszarze okazały się więc chybione.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy uwłaszczeniowej, to przyszło zważyć, iż istotnie uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich, co wynika to wprost z brzmienia tego przepisu. Osobami trzecimi są tu poprzedni właściciele nieruchomości. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że brak rozpoznania wniosku dekretowego te prawa naruszał. Status prawny nieruchomości jest bowiem niepewny, a uwłaszczenie wykluczałoby możliwość uwzględnienia wniosku, zatem byłoby przedwczesne i te prawa naruszające. Utrwalony jest również pogląd, że prawa osób trzecich mają pierwszeństwo, co procesowo oznaczałoby konieczność zawieszenia postępowania uwłaszczeniowego do czasu zakończenia postępowania dekretowego. Stan, w którym doszło do uwłaszczenia nieruchomością w sytuacji nierozpoznania wniosku o przyznanie do niej prawa własności czasowej jest uznawany za rażąco naruszający prawo (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2014r., sygn. akt I OSK 1263/14, publ. jw.). Zatem stanowi przesłankę nieważności zapadłej w takich warunkach decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w postaci rażącego naruszenia prawa. Z takim stanem rzeczy mamy do czynienia w tej sprawie, co uprawnia do sformułowania konkluzji o prawidłowym zastosowaniu i wykładni obu powyżej wymienionych przepisów dokonanych przez Sąd I instancji. Na koniec trzeba dodać, że w postępowaniu administracyjnym nie podlegają badaniu zasady współżycia społecznego, zaś zasady pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego nie mają prymatu nad koniecznością eliminacji z tego obrotu decyzji obarczonych rażącymi wadami prawnymi.

Wypada wreszcie podkreślić, że wynik niniejszego postępowania nie przesądza w żadnej mierze wyniku postępowania dekretowego i nie wyklucza możliwości uwłaszczenia w razie negatywnej oceny wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu.

Co mając na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Orzeczenia o kosztach postępowania nie zawarto w nim ze względu na brak podstaw wynikających z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.