Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 713/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. i M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 208/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. i M. R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) listopada 2008 r. nr (...) w przedmiocie komunalizacji mienia postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 208/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy M.R. i M.R. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R. i M.R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) listopada 2008 r. nr (...) w przedmiocie komunalizacji mienia.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż M.R.i M.R. wnioskiem z dnia (...) marca 2009 r. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) listopada 2008 r. nr (...).

W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez nich z gospodarstwa rolnego w wysokości 1300 zł. Ponadto wnioskodawcy ujawnili, że posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 9,20 ha. Nadto wezwaniem z dnia (...) marca 2009 r. skarżący zobowiązani zostali do nadesłania dodatkowych dokumentów, to jest zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskanego przez nich w roku podatkowym 2007 lub 2008, zaświadczenia z urzędu gminy stwierdzającego wielkość posiadanych przez nich nieruchomości, w tym nieruchomości rolnych oraz wskazania jaki dochód gospodarstwo to przynosi, jak również do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość kredytów ze wskazaniem celu i okresu na jaki zostały zaciągnięte oraz podania wysokości rat. W odpowiedzi na wezwanie w piśmie z dnia (...) marca 2009 r. M. i M. R. oświadczyli, że ciążą na nich następujące zobowiązania: kredyt hipoteczny w wysokości 9137 euro, kredyty gotówkowe w kwocie 15570 zł, w kwocie 10000 zł oraz 14000 zł. Podali również, że są posiadaczami kart kredytowych z limitem 4400 zł, 5000 zł oraz 2100 zł. Ponadto wyjaśnili, że w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego ponoszą wiele innych opłat - z tytułu ubezpieczenia KRUS w wysokości 2000 zł rocznie, podatku rolnego i spółki wodnej w wysokości 1150 zł, zakupu nawozów i środków ochrony roślin w wysokości 6000 zł, kosztów wynajmu sprzętu - 4000 zł, zakupu paliwa 5000 zł rocznie i ubezpieczenia budynków 150 zł rocznie.

Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2009 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od powyższego postanowienia M. i M. R., pismem z dnia (...) maja 2009 r., wnieśli sprzeciw. W złożonym sprzeciwie skarżący podnieśli, że ich gospodarstwo jest zadłużone i mają w związku z tym dużo opłat.

Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2009 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała ponownemu rozpoznaniu.

Wydając zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie

podniósł, iż przedstawiona przez wnioskodawców sytuacja majątkowa nie daje podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez nich wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji bezspornym jest, że przed podjęciem decyzji kredytowej, banki dokonują oceny zdolności kredytowej zainteresowanego i nie udzielą kredytu, jeżeli uznają, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie daje gwarancji spłaty przez niego pożyczki. Podobne kryteria oceny mają zastosowanie do posiadaczy kart kredytowych. Skoro więc na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawo pomocy M. i M. R. mają do spłaty co najmniej cztery kredyty (trzy gotówkowe i jeden hipoteczny), kredytodawcy przyznając im pożyczki musieli uznać, że z uzyskiwanego przez wnioskodawców dochodu w wysokości miesięcznej 1300 zł mogą wymienione kredyty spłacać. Z nadesłanej przez skarżących dokumentacji również nie wynikało, że zalegają oni ze spłatą przyznanych im kredytów.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji przyjął, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawcy nie złożyli wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazali zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, co zdaniem tego Sądu oznacza, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 P.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli M. i M. R. podnosząc, iż trudna sytuacja materialna nie pozwala im na uiszczenie kosztów sądowych w całości. Na poparcie swoich argumentów przedstawili pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego informujące że do dnia 2 czerwca 2009 r. nie wpłynęła wpłata należności na ubezpieczenie społeczne rolników za okres 2 kwartału 2009 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście oraz obiektywnie niemożliwe.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże", o którym mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a.

Instytucja przyznania prawa pomocy jest więc stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności powyższej sprawy należy uznać, iż wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonywujący, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Za poparciem powyższego stanowiska przemawia przede wszystkim fakt, iż skarżących stać było na zaciągnięcie szeregu kredytów bankowych oraz wyrobienie kilku kart kredytowych, z czego wynika, iż posiadali zdolność kredytową, czy zabezpieczenie majątkowe. Bezspornym jest, że udzielając tych kredytów, banki dokonały oceny zdolności kredytowej skarżących i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie przez nich zobowiązań finansowych, gdyby uznały, że sytuacja majątkowa skarżących nie daje gwarancji spłaty kredytów.

Kwestia, iż skarżący mają wiele innych wydatków które ograniczają ich zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajdują się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ich do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. Ponadto z nadesłanej przez skarżących dokumentacji również nie wynika, że zalegają oni ze spłatą przyznanych im kredytów, przez co należy przyjąć, że spłacają je terminowo.

Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym. Tymczasem skarżący posiadają dom mieszkalny o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomość rolną. Skarżący są więc w posiadaniu majątku nieruchomego, a zatem nie można ich zaliczyć do osób ubogich.

Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (w przypadku skarżących - domu jednorodzinnego) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia.

Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.