Wyrok NSA, sygn. akt OSK 252/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6071 Trwały zarząd nieruchomościami
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz. 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Teza: Dopóki nie zostanie rozpoznany wniosek dotychczasowego właściciela gruntów warszawskich o ustanowienie własności czasowej /obecnie użytkowania wieczystego/ w myśl art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów warszawskich na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, Skarb Państwa lub gmina, która stała się właścicielem tych gruntów na podstawie komunalizacji, nie może nim dysponować na rzecz innych osób.

TEZY

Dopóki nie zostanie rozpoznany wniosek dotychczasowego właściciela gruntów warszawskich o ustanowienie własności czasowej /obecnie użytkowania wieczystego/ w myśl art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów warszawskich na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, Skarb Państwa lub gmina, która stała się właścicielem tych gruntów na podstawie komunalizacji, nie może nim dysponować na rzecz innych osób.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Krystyny H.-G. oraz Krystyny P., Krzysztofa P. i Joanny P.-P. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2003 r. I SA 2212/02 w sprawie ze skargi Stronnictwa Demokratycznego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania do nieruchomości - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; (...).


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2003 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 maja 2002 r., na podstawie której została stwierdzona nieważność decyzji nr 71/90 z dnia 25 maja 1990 r. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Ś. w zakresie dotyczącym nieruchomości warszawskiej nr hip. 614Ł położonej (...) w W., o oddaniu w użytkowanie Centralnemu Komitetowi Stronnictwa Demokratycznego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc, a zatem przywraca stan poprzedni i sprowadza się do zagadnienia jaki był stan stosunków własnościowych w chwili oddania gruntu w użytkowanie skarżącemu. Stosownie do art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ z dniem 21 listopada 1945 r. wszystkie grunty przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, następnie Skarbu Państwa, który mógł rozporządzać gruntem.

W skargach kasacyjnych złożonych od tego wyroku na podstawie art. 101 - Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustrojów sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ zarzucono naruszenie prawa materialnego polegające na nieuwzględnieniu art. 7 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ przez przyjęcie, że mimo nierozpoznania wniosku zgłoszonego zgodnie z tym przepisem, Skarb Państwa mógł zadysponować nieruchomością położoną (...) w W. oznaczonej nr hip. 614Ł.

Skarżący podali, że wniosek o ustanowienie własności czasowej na przedmiotowej nieruchomości byli współwłaściciele złożyli w zakreślonym terminie, a decyzja o odmowie przyznania została wydana 26 lipca 1974 r. Decyzją z dnia 25 maja 1990 r. grunt ten oddano w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu.

Decyzją z dnia 3 marca 1998 r. stwierdzono nieważność decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, a decyzją z dnia 29 maja 2002 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 25 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie skarżących wyrok Sądu z dnia 28 listopada 2003 r. narusza prawo. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o odmowie własności czasowej, wyeliminowała ją z obrotu prawnego ze skutkiem od dnia jej wydania. Oznacza to konieczność oceny czy nierozpoznany dekretowy wniosek dotychczasowego właściciela zgodny jest z planem zagospodarowania, stosownie do art. 7 ust. 2 i 3 dekretu. Sąd wskazując w zaskarżonym wyroku na treść art. 1 dekretu jako źródło prawa własności Skarbu Państwa, który mógł zadysponować gruntem warszawskim, mimo nierozpoznania wniosku dotychczasowego właściciela narusza zdaniem skarżących przepisy art. 7 ust. 2 i 3 dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawą uchylenia przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 maja 2002 r. stwierdzającej nieważność decyzji z dnia 25 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie na rzecz Stronnictwa Demokratycznego terenu o pow. 4.681 m2, w skład którego wchodzi nieruchomość (...) w W. nr hip. 614Ł było to, że grunt ten stosownie do art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ stanowi własność Państwa, zatem Skarb Państwa mógł dysponować w 1990 r. tym gruntem, oddając go w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu. Nie kwestionując okoliczności, że decyzja o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego z dnia 26 lipca 1974 r. na rzecz dotychczasowego właściciela przedmiotowej nieruchomości umożliwiła Państwu, jako właścicielowi tego gruntu zadysponowanie nim w 1990 r., uszło jednak uwadze Sądu, jakie skutki wywiera stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego o odmowie ustanowienia do nieruchomości warszawskiej użytkowania wieczystego. W sprawie niniejszej bezsporna jest okoliczność, że ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 3 marca 1998 r., stwierdzona została nieważność decyzji z dnia 26 lipca 1974 r. Naczelnika Dzielnicy W.-W. odmawiającej byłemu właścicielowi Gabrielowi H. i Wandzie P.-O. przyznania użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej przy ul. N. 5. Stwierdzenie nieważności tej decyzji wywołało ten skutek, że traci ona moc z datą jej wydania, jako dotkniętej wadą nieważności. Sprawa zatem w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego wraca do stadium w jakim była sprzed decyzji.

Zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dotychczasowemu właścicielowi gruntu warszawskiego, służyło prawo zgłoszenia w terminie zakreślonym tym przepisem wniosku o przyznanie na gruncie, którego był właścicielem prawa własności czasowej. W myśl pkt 2 tego przepisu gmina miała obowiązek uwzględnić wniosek dotychczasowego właściciela, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Treść tego przepisu wskazuje, że kreowała na rzecz poprzedniego właściciela /następcy prawnego/ określone prawo podmiotu. Dopóki zatem nie zostanie rozpoznany wniosek dotychczasowego właściciela gruntu o ustanowienie użytkowania wieczystego, gmina czy poprzednio Skarb Państwa nie może dysponować tym gruntem na rzecz innych osób fizycznych czy prawnych, gdyż wniosek właściciela wyprzedza inne wnioski zgłoszone do tej nieruchomości. W sytuacji zatem jaka zaistniała w niniejszej sprawie wobec stwierdzenia nieważności decyzji z 1974 r. pozostaje nierozpoznany wniosek byłego właściciela nieruchomości warszawskiej, który winien być rozpoznany w oparciu o powołany dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i ta sprawa wymaga rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności.

Mając na uwadze skutki stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania dotychczasowemu właścicielowi przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste, sąd miał obowiązek wskazania, czy w takiej sytuacji organ administracji był uprawniony do rozstrzygania innych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością. Wbrew stanowisku Sądu stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 26 lipca 1974 r. nie można sprowadzać jedynie do tego, że Skarb Państwa, który jest właścicielem wszystkich gruntów na obszarze m.st. Warszawy w granicach sprzed daty dekretu z dnia 26 października 1945 r., mógł w 1990 r. rozporządzać przedmiotową nieruchomością oddając ją w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu. Takiemu stanowisku stoi na przeszkodzie treść art. 7 powołanego dekretu, który zobowiązuje organ administracji, jak zostało już powiedziane, w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony w terminie przewidzianym ust. 1 art. 7 dekretu. Skarb Państwa nigdy nie utracił własności tych gruntów, jedynie przepisy prawa nałożyły obowiązek na Skarb Państwa rozpatrzenie wniosku byłego właściciela o użytkowanie wieczyste i uwzględnieniu go jako pierwszego, jeżeli zaistnieją podstawy z powołanego przepisy dekretu.

Zarzut zatem skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 oraz ust. 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy należy uznać za zasadny.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.