Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 101/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1647
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, 4 i 11, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 113 par. 1, art. 124 par. 1, 2, 3, 5, art. 113a par. 1, art. 110a, art. 167a par. 1, art. 166 par. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
article: art. 107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego; uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] października 2015 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Sekcji i Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] na podstawie art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 , ust. 11, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 , art. 49 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 1058), § 1 i 3 uchwały Nr 758 Rady Miasta Konina z dnia 26 marca 2014r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania" Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020, odmówił przyznania K. I. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności oraz specjalnego zasiłku celowego.

Uzasadniając rozstrzygniecie organ wskazał, iż K. I. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2011r., którym zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 kwietnia 2016 r. Dalej organ podał, iż na dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku składał się dodatek mieszkaniowy - [...] zł oraz 1/12 z kwoty [...] zł wypłaconej z depozytu Zakładu Karnego w dniu 29 lipca 2015 r., tj. [...] zł. Zatem łączny dochód wynosił - [...] zł.

Następnie wskazał, iż zgodnie z art. 8 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 i 2 lit. c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowe, od dnia 1 października 2015 r. dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł., a 150 % kryterium dochodowego wynosi [...] zł.

Organ wyjaśnił, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

- miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

- składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach,

- kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z art. 8 ust. 11 powołanej ustawy o pomocy społecznej w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Organ wskazał także, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 i 1 wyżej powołanej ustawy zasiłek w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Następnie organ przywołał przepisy § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 1058), § 1 i 3 uchwały Nr 758 Rady Miasta Konina z dnia 26 marca 2014r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania" Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności:

1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,

2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej,

3) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej – w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. W myśl §1 uchwały Nr 758 Rady Miasta Konina podwyższa się kryterium dochodowe odpowiednio do wysokości 150 % kwot kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Organ I instancji powoła się także na treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie przekraczającej kryterium dochodowe.

W oparciu o powyższe przepisy organ stwierdził, iż w związku z uzyskanym przez K. I. dochodem w wysokości [...] zł przekraczającym wysokość kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie [...] zł odmówiono przyznania wnioskowanej pomocy. Nie dopatrzono się także szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub celowego pod warunkiem częściowego lub całkowitego zwrotu.

W odwołaniu K. I. podniosła, iż w okresie pobytu w zakładzie karnym nie pracowała i nie otrzymywała żadnych środków, które wpływałby na jej dochód. Pieniądze, które otrzymała po opuszczeniu zakładu karnego były w depozycie i pochodziły od rodziny, której po opuszczeniu Zakładu oddała. Aktualnie pozostaje bez żadnych środków na utrzymane, leczenie oraz opłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 8 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015, poz. 1058) regulujące kwestie ustalania dochodu oraz wysokość kryterium dochodowego uprawniającego uzyskiwana świadczeń przewidzianych w tej ustawie przyjmując, że dla osoby samotnie gospodarującej kryterium podwyższa się o 150 % do kwoty [...] zł.

Następnie podzielił ustalenie organu I instancji, iż łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł. Według Kolegium do dochodu uzyskanego przez stronę zaliczyć należy jednorazowy dochód w kwocie [...] wypłacony jej z depozytu Zakładu Karnego w dniu 29 lipca 2015 r. Dochód ten został uwzględniony przy ustalaniu kryterium dochodowego zgodnie z regulacją art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego brak było podstaw do otrzymania zasiłku celowego na żywność. Odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego zwrotu kwoty z depozytu sądowego rodzinie, wskazano, iż w aktach sprawy znajduje się pokwitowanie, tejże kwoty przez K. I. i obowiązkiem organu I instancji było wliczenie tejże kwoty do dochodu. Organ I instancji rozważył także zasadność wniosku odwołującej się w kontekście przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego i nie znalazł uzasadnienia do jego przyznania (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. I. podniosła, iż od dnia jej zwolnienia z Zakładu Karnego nie posiada żadnych środków finansowych na utrzymanie, leczenie i opłaty. W dniu zwolnienia nikt jej nie wyjaśnił, iż każdy członek rodziny ma odebrać wpłacone przez siebie pieniądze. Otrzymane z depozytu środki zwróciła rodzinie. Wskazała, iż posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniła nadto, iż w zakładzie karnym nie pracowała i nie uzyskała żadnego dochodu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem skarżąca dodatkowo wyjaśniała, że pieniądze które zostały zgromadzone w depozycie zakładu karnego były wpłacane przez jej rodzinę i po wyjściu z zakładu całą kwotę rodzinie oddała, bo nie chciała rozpoczynać życia na wolności z długami. Obecnie nigdzie nie pracuje, leczy się psychiatrycznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647, ze zm.) powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W art. 145 § 1 P.p.s.a. ustawodawca wskazał wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu między innymi wówczas, gdy narusza przepisy postępowania w sposób, mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, zaś na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., gdy narusza przepisy prawa materialnego w sposób, który ma wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Sekcji i Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta o odmowie przyznania skarżącej K. I. zasiłku celowego na żywność oraz specjalnego zasiłku celowego.

Zdaniem organów obu instancji wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane, ponieważ dochód skarżącej wyraźnie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 163 ze zm., dalej: "u.p.s."), a wynoszące w dniu orzekania [...] zł., nawet po jego podwyższeniu do 150 % kryterium, tj. do kwoty [...] zł na podstawie § 1 i 3 uchwały Nr 758 Rady Miasta Konina z dnia 26 marca 2014r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania" Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020.

W ocenie organu na miesięczny dochód strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku składał się zasiłek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz kwota [...] zł otrzymana jednorazowo przy opuszczaniu przez skarżącą zakładu karnego, podlegająca doliczeniu na zasadach określonych w art. 8 pkt 11 u.p.s., którą organ rozliczył w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, co miesięcznie daje kwotę [...] zł. Łączny dochód w sierpniu 2015r. wynosił więc [...] zł. i przekraczał 150 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej.

Zdaniem Sądu zaprezentowane wyżej stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na aprobatę.

Przesłanki materialnoprawne przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego zostały określone w art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 "u.p.s." zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społeczne (Dz. U. z 2015, poz. 1058) na dzień wydania decyzji przez organy obu instancji kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej określone było na kwotę [...] zł. Zgodnie natomiast z przepisem § 1 i 3 uchwały Nr 758 Rady Miasta Konina z dnia 26 marca 2014r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania" Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 kryterium dochodowe podwyższa się do wysokości 150 % kwoty kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z kolei w ust. 4 art. 8 u.p.s. ustawodawca zawarł wyliczenie pewnych kategorii przychodu, których nie wlicza się do dochodu ustalanego na podstawie ust. 3.

W art. 8 ust. 11 u.p.s. znajduje się zastrzeżenie dotyczące okresu, za który ustalany jest dochód. Stosownie do tego przepisu w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Zdaniem organów obu instancji przepis ten znalazł zastosowanie w rozpoznawanej sprawie bowiem skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie jej zasiłku stałego uzyskała jednorazowy dochód przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej z tytułu wypłaty środków zgromadzonych w depozycie zakładu karnego.

W ocenie Sądu uznanie, iż jednorazowa wypłata środków złożonych do depozytu zakładu karnego stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. jest bezpodstawne.

Zauważyć należy, że ustawa o pomocy społecznej wskazuje, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o enumeratywnie wskazane w ustawie obciążenia (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Jednocześnie w ustawie w art. 8 ust. 4 u.p.s. wskazano dochody z tytułu których nie wlicza się do dochodów określanych na potrzeby postępowań zakresu pomocy społecznej. W ustawie brak przy tym definicji legalnej pojęcia przychodu, co oznacza, że należy je wykładać na zasadach ogólnych, to jest posiłkując się wynikami zarówno wykładni językowej jak i celowościowej. Dokonując takowej wykładni uznać należy, iż przez przychód w rozumieniu przepisów u.p.s. rozumieć należy wpływy (co do zasady pieniężne, lecz nie można wykluczyć także świadczeń rzeczowych) uzyskane przez daną osobę w określonym czasie. Co za tym idzie przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych środków pieniężnych mający charakter przysporzenia majątkowego, a zatem w konsekwencji w sposób rzeczywisty zwiększających stan majątkowy i to bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Zatem dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. może stanowić m.in. zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i darowizna, czy nagroda pieniężna lub też środki pochodzące z tytułu wypłaty odszkodowania oraz pożyczki czy kredytu (patrz wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06 – dostępny na stronie internatowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu za tak rozumiany dochód nie można natomiast uznać wypłaty środków zgromadzonych uprzednio przez stronę na jej rachunku bankowym, książeczce oszczędnościowej, lokacie oszczędnościowej lub innej formie przechowywania i oszczędzania środków pieniężnych. Wypłata tych środków (oszczędności) nie powoduje bowiem przysporzenia majątkowego po stronie ich dysponenta, lecz stanowi tylko czynność polegającą na zmianie sposobu przechowywania już wcześniej posiadanych środków. Nie dotyczy to jedynie wypłaty kwoty uzyskanej z tytułu odsetek od oszczędności zgromadzonych na tym rachunku czy lokacie, albowiem wartość odsetek stanowi przysporzenie majątkowe, a więc przychód właściciela rachunku/lokaty (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 120/11, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe uwagi należy także odnieść od wypłaty kwoty oddanej w depozyt o którym mowa w art. 113 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (DZ. U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 ze zm., dalej K.k.w.). Zgodnie § 1 tego artykułu skazany przekazuje do depozytu środki pieniężne i przedmioty wartościowe posiadane w zakładzie karnym. Środki pieniężne pozostawione w depozycie nie podlegają oprocentowaniu. Skazany może dysponować środkami, które pozostają po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1 K.k.w. (§ 2). Środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie (§ 3), może też przekazać je na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji (§ 5). Za środki pieniężne pozostające do jego dyspozycji w depozycie skazany ma prawo trzy razy w miesiącu dokonywać zakupów artykułów żywnościowych i wyrobów tytoniowych oraz innych artykułów dopuszczonych do sprzedaży w zakładzie karnym (art. 113a § 1 K.k.w.). Jednocześnie art. 126 § 1 K.k.w. stanowi, że ze środków pieniężnych otrzymywanych przez skazanego, środki do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gromadzi się i zachowuje do przekazania skazanemu w chwili jego zwolnienia z zakładu karnego, z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie; ze środków tych nie prowadzi się egzekucji.

Z powyższego wynika, iż depozyt w zakładzie karnym stanowi swoisty sposób przechowywania środków pieniężnych posiadanych, względnie otrzymanych przez skazanego wynikający z charakteru pobytu skazanego w zakładzie karnym, z którym wiążą się ograniczenia w prawie posiadania przez skazanego przy sobie rzeczy osobistych (patrz art. 110a K.k.w.), w tym w szczególności wspomnianych środków pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skazany posiada jednak pewne określone w ustawie możliwości dysponowania tymi środkami. Do depozytu trafiają również środki z tytułu wynagrodzenia za wykonywana przez skazanego pracę.

Zgodnie z art. 167a § 1 K.k.w. przy zwolnieniu z zakładu karnego skazany otrzymuje, za pokwitowaniem, znajdujące się w depozycie dokumenty, pieniądze, przedmioty wartościowe i inne przedmioty, jeżeli nie zostały zatrzymane albo zajęte w drodze zabezpieczenia lub egzekucji.

Z powyższego wynika, że z momentem wypłaty skazanemu, przy zwolnieniu z zakładu karnego, przechowywanych w depozycie należących do niego środków pieniężnych nie następuje po jego stronie przysporzenie majątkowe zmieniające w tym momencie jego sytuację majątkową, a jedynie odzyskuje on uprawnienie do swobodnego dysponowania już uprzednio będącymi jego własnością przedmiotami majątkowymi. Świadczy o tym także treść art. 166 § 3 K.k.w., zgodnie z którym skazanemu zwalnianemu z zakładu karnego, który nie dysponuje wystarczającymi środkami własnymi i nie ma zapewnionych na wolności dostatecznych środków utrzymania, dyrektor zakładu karnego może udzielić pomocy pieniężnej w chwili zwolnienia w wysokości do 1/3 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników lub jej odpowiedni ekwiwalent; środki własne skazanego stanowią środki będące w depozycie oraz przekazane w trybie art. 126 § 1 K.k.w. Z przepisu tego wynika wprost, iż środki będące w depozycie stanowią środki własne skazanego. Natomiast ewentualna pomoc pieniężna o której mowa w tym przepisie może być uznana za przychód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.

Nieuprawnione było zatem twierdzenie organów obu instancji, że w dniu 29 lipca 2015 r., to jest w chwili wypłaty środków z depozytu zakładu karnego skarżąca uzyskała jednorazowy dochód. Jak wskazano wyżej wypłata tych środków nie wpłynęła na sytuację majątkową skarżącej.

Nie oznacza to, że środków tych organ nie może uwzględnić przy ustalaniu, czy skarżąca spełnia kryterium dochodowe uprawniające ją do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej, konieczne jest jednak uprzednie ustalenie z jakiego źródła pochodziły środki będące w depozycie w czasie pobytu skarżącej w zakładzie karnym i kiedy strona je uzyskała. Nie można bowiem wykluczyć, że środki te strona uzyskała w okresie pobytu w zakładzie karnym np. z jednej lub kilku wpłat (pożyczek, darowizn, zwrotu należności itp.) przekazanych jej przez osoby trzecie (strona w odwołaniu i skardze wskazała, że środki te otrzymała od rodziny) lub inne podmioty i z uwagi na czas ich otrzymania oraz wysokość można poszczególne z tych wpłat uznać za jednorazowy dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s. Wymaga to jednak poczynienia stosownych ustaleń przez organ, czego zabrakło w przedmiotowej sprawie.

Reasumując stwierdzić należy, że organy w skutek błędnej wykładni art. 8 ust 3 w zw. z art. 8 ust. 11 u.p.s., co najmniej przedwcześnie uznały, iż K. I. nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego ją do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien zatem, stosując się do dokonanej przez Sąd oceny prawnej, ustalić czy strona skarżąca w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku uzyskała dochód, który został zdeponowany na czas jej pobytu w zakładzie karnym, a jeżeli tak to z jakiego tytułu, kiedy i w jakiej wysokości, w celu ustalenia czy przy ustaleniu dochodu skarżącej w celu rozpoznania jej wniosku o zasiłek celowy na żywność i specjalny zasiłek celowy zastosowanie znajdzie regulacji z art. 8 ust. 11 u.p.s.

Zaznaczyć trzeba, że instytucja pomocy społecznej kierowana jest do osób, które zmagają się z trudnymi sytuacjami życiowymi, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.) i tym samym stronami postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia wsparcia w ramach instytucji pomocy społecznej są często osoby posiadające bardzo ograniczone możliwości rozeznania jakie uprawnienia im przysługują i na jakiej zasadzie są one przyznawane. Z tej też przyczyny organy rozpoznające wniosku o udzielenie pomocy winny szczególnie dokładnie i rzetelnie informować strony o przysługujących im świadczeniach oraz warunkach ich uzyskania, a w razie wątpliwości interpretować wnioski i żądania stron na ich korzyść.

Celem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy wskazać należy, że organ orzekając w zakresie przyznania świadczeń z pomocy społecznej w przypadku stwierdzenia dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia a sytuacją majątkową tej osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 u.p.s.). Zatem, nawet w sytuacji gdy strona nie uzyskała dochodu przekraczającego kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz spełnia pozostałe przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia (np. zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego), lecz jednocześnie posiada zasoby majątkowe (np. oszczędności), które umożliwiają jej przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, organ może odmówić przyznania wnioskowanej pomocy. Rozstrzygnięcie to mające charakter uznania administracyjnego powinno jednak być umotywowane zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 107 § 3 K.p.a. i powinna je poprzedzać dokładna analiza sytuacji życiowej i majątkowej strony postępowania (art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.).

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.