Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 478/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 75, art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 1, art. 21, art. 29 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa M spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 17 maja 2012 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako BP ARMiR) wpłynął wniosek K.P. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej ONW) na rok 2012, w którym zadeklarowano do płatność działki rolne o łącznej powierzchni 51,40 ha.

W dniu 5 czerwca 2012 r. Kierownik BP ARiMR wystosował do wnioskodawcy wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, które zostały usunięte przez K.P. w dniu [...] czerwca 2012 r.

Dnia 29 czerwca 2012 roku do BP ARiMR został złożony przez Gospodarstwo M Sp. j. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2012 wobec przekazania gospodarstwa rolnego. Do wniosku dołączona została umowa przekazania gruntów rolnych zawarta w dniu [...] maja 2012 roku w której K.P. przekazał całość gospodarstwa rolnego o powierzchni 51,40 ha w użytkowanie Gospodarstwu M Sp. j.

W dniu 10 stycznia 2013 r. do Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynął akt oskarżeni od Prokuratora Okręgowego odpis aktu oskarżenia przeciwko m.in. S.M., w którym została ona oskarżona między innymi o to, iż w okresie od roku 2004 do roku 2011 w [...], działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła ARiMR Oddział do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, że złożyła w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu otrzymała nienależne dotacje znacznej wartości z tytułu płatności obszarowych, płatności ONW i płatność rolnośrodowiskową. W tym samym akcie oskarżenia zawarto podobnej treści zarzuty wobec M.W..

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. Kierownik BP ARiMR postanowił przeprowadzić dowód z dokumentów, tj. z protokołów z zeznań świadków i podejrzanych zgromadzonych w toku postępowania karnego toczącego się sprawie zakończonej wniesieniem aktu oskarżenia skierowanego między innymi przeciwko M.W. i S.M..

W wyniku rozpoznania wniosku Gospodarstwa M Sp.j. Kierownik BP ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. odmówił przyznania płatności ONW na rok 2012.

Wskazując w uzasadnieniu decyzji na dokumentację przekazaną organowi przez Prokuratora Okręgowego, Kierownik stwierdził, iż posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych w przedmiotowym wniosku był M.W., który nimi zarządzał oraz dokonał sztucznego podziału swoich ziem w celu zmaksymalizowania uzyskiwanych dotacji obszarowych. Stwierdził, że działanie takie wyczerpało przesłanki określone w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, który stanowi, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Organ podkreślił, że wprawdzie akt oskarżenia dotyczy wyłudzenia przez S.M. dopłat unijnych w latach 2004-2011, a śledztwo w sprawie usiłowania wyłudzenia przez S.M. płatności od ARiMR za rok 2012 zostało umorzone, nie mniej jednak rozpatrując wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2012 organ postanowił uwzględnić materiał dowodowy w postaci zeznań świadków i podejrzanych (oskarżonych) zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania prokuratorskiego i sądowego oraz akt oskarżenia, albowiem materiał ten ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Według Kierownika BP ARiMR stan prawny i faktyczny we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2012 złożony przez S.M. nie uległ zmianie w stosunku do lat poprzednich, których dotyczy akt oskarżenia.

W konsekwencji powyższego organ stwierdził, iż w/w działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011 r., dalej jako rozporządzenie nr 65/2011).

Ponadto zdaniem Kierownika w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 2 lit.a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14, dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008), który stanowi, iż "gospodarstwo rolne" lub "gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dodatkowo organ wskazał, że dla oceny czy mamy do czynienia z oddzielnym gospodarstwem można zastosować kryterium odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej za gospodarstwo wskazane w załączniku II do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009, gdzie wyodrębniono następujące kategorie gospodarstw: osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym; osoba prawna.

Następnie organ wskazał na treść przepisów § 2 i § 3 rozporządzenia ONW określających przesłanki przyznania w/w płatności. Ponieważ przyznanie płatności związane jest z posiadaniem działki rolnej, której dotyczy wniosek, a rozporządzenie ONW nie definiuje posiadania, organ dokonał analizy tego pojęcia na tle przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ zwrócił uwagę, iż aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarczy być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, należy te działki rolne użytkować rolniczo. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Organ zauważył, że przesłanka kwalifikująca do uzyskania płatności, odnoszona do faktycznego posiadania gruntu rolnego, nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg obciążający rolnika (producenta rolnego) nie został w przepisach prawa wspólnotowego sformułowany. Tak jak posiadanie przez producenta rolnego tytułu prawnego do gruntu rolnego zgłoszonego we wniosku nie przesądza jeszcze o przyznaniu płatności z tego tytułu, tak i niedysponowanie stosownym tytułem prawnym do nieruchomości nie może automatycznie wyłączać rolnika z systemu pomocy.

Według ustaleń Kierownika BP ARiMR w niniejszej sprawie po stronie Gospodarstwa M Sp. j. nie wystąpiły elementy składające się na posiadanie. Organ wskazał przy tym, że w przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków oraz osoby współpodejrzane, które potwierdziły, że wskazane gospodarstwo zostało sztucznie utworzone w celu uzyskania wyższych płatności, tym samym nie spełnia warunków do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie o płatnościach. Gospodarstwa mniejsze otrzymują większe wsparcie i tym samym podział dużego gospodarstwa na mniejsze poprzez przekazanie działek rolnych w posiadanie różnym podmiotom przekłada się wprost na znaczący wzrost płatności bezpośrednich, pomocy ONW i płatności rolnośrodowiskowych. Faktycznym użytkownikiem tych gruntów, który prowadził na nich działalność rolniczą był M.W..

W świetle przedstawionych powyżej faktów organ stwierdził stworzenie przez M.W. sztucznych warunków dla uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowej. W związku z powyższym stwierdzono, iż zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy:

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, który stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (UE) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania łub wycofania korzyści,

- pkt 25 preambuły do Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, zgodnie z którą aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia,

- art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, zgodnie z którym, nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Gospodarstwo M Sp.j., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji i przyznanie płatności ONW zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą zdaniem pełnomocnika strony stanowić dowodu w sprawie. Ponadto zdaniem strony odwołującej nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym organ oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Ponadto pełnomocnik zarzucił organowi dowolne i błędne ustalenie, iż odwołująca strona nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego i doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Organ nie powołał żadnego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniami. K.P. był posiadaczem przekazanego w 2012 roku stronie gospodarstwa rolnego od 2005 roku. Świadczy o tym składanie wniosków i przyznanie płatności i ich uwzględnianie przez organy ARiMR, brał udział w przeprowadzanych kontrolach , uzyskiwał certyfikaty ekologicznego rolnictwa, otrzymywał płatności uzupełniające do suszu paszowego co wiązało się z zawieraniem przez w/w. stosownych umów z przedsiębiorcami skupującymi susz.

W posumowaniu odwołania pełnomocnik podniósł, że Gospodarstwo M Sp. j. było w 2012 roku posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych do przyznania płatności ONW, utrzymywało je w dobrej kulturze rolnej i spełniało wszystkie przesłanki do otrzymania spornej płatności. Nadto strona wnosiła o przesłuchanie strony oraz świadków na okoliczność posiadania gruntów rolnych będących przedmiotem postępowania.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyła również reprezentująca stronę S.M. podnosząc, że organ bezzasadnie dał wiarę wszystkim zeznaniom osobom, które są skłócone z M.W. oraz pominął te wyjaśnienia i zeznania, które nie korelują z założona wcześniej tezą.

W dniu 2 października 2014 roku wpłynął nadto do organu wniosek strony o przesłuchanie w charakterze świadka J.H. oraz przesłuchanie S.M. i M.W..

W związku ze złożonymi wnioskami dowodowymi organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego.

W charakterze świadków zostali przesłuchani K.P. i J.H..

Pomimo kilkukrotnego wezwania nie zostali przesłuchani w charakterze strony S.M. i M.W., którzy nie stawiali się na wezwania w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia (terminy wezwań: na [...] maja 2015 r., [...] czerwca 2015 r., [...] sierpnia 2015 r., [...] październik 2015 r., [...] październik 2015 r., [...] październik 2015 r.). Wobec powyższego organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień na piśmie odnośnie powodów i okoliczności zawiązania spółki Gospodarstwo M Sp.j. oraz w zakresie prawa własności i posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności i do przedstawienia dowodów potwierdzających w/w prawa, przedstawienia sposobu zarządzania spółką, kto podejmuje decyzje w spółce. Nadto organ wezwał o podanie: przez kogo wykonywane były prace rolnicze w gospodarstwie, jakie były to prace, jakie produkty zostały wytworzone w gospodarstwie strony w 2012 roku, co się z nimi stało, jakie koszty poniosła strona na prowadzenia działalności rolniczej. Na powyższe wezwanie S.M. nie udzieliła wyjaśnień, informując jedynie pismem noszącym datę [...] listopada 2015 roku, że odpowiedź na powyższe wezwanie zostanie udzielono niezwłocznie po poprawie stanu zdrowia wspólników.

W wyniku rozpoznania odwołania strony, decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzane oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż Gospodarstwo M Sp. j. nie wypełniło przesłanek, na podstawie których przyznawane są płatności ONW, albowiem poprzez stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania dotacji do gruntów rolnych, działania wnioskodawczyni skierowane były na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w przedmiotowym przypadku.

Dyrektor wskazał, iż grunty rolne zgłoszone do płatności na rok 2012 przez stronę wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość. Przedmiotowy podział miał na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez M.W. nienależnych uprawnień do płatności ONW (oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanych przez ARiMR).

Organ odwoławczy wskazał na mechanizm stosowany przez M.W., mający na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskanie płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni do jakiej na mocy przepisów prawa przysługują płatności.

M.W. prowadził od kilkunastu lat działalność gospodarczą o nazwie P mieszczącej się w [...]. Od kilku lat zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi prac rolnych. Część z tych osób nabywała dla pozoru ziemie, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Osoby te nabywały ziemie za jego pieniądze w celu uzyskania przez niego w pełnej wysokości dopłat unijnych. W ten sposób M.W. omijał ograniczenia wynikające z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się w zależności od wielkości użytkowanego obszaru. O pozorności nabycia nieruchomości, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które podobnie, jak właścicielowi użytkującemu nieruchomości rolne, po spełnieniu pozostałych wymogów, pozwalały uzyskać dotacje. W rzeczywistości ziemia ta była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z polecenia M.W. fikcyjni właściciele i dzierżawcy, jako użytkownicy gruntów rolnych, składali wnioski do ARiMR o dotacje. Kwoty przyznawanych przez Agencję świadczeń były przelewane na konto M.W., bądź fizycznie mu przekazywane. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne im dotacje następujące osoby – P.S., jako właściciel; M.C., jako dzierżawca; J.G., jako dzierżawca; M.B., jako dzierżawca; J.B., jako dzierżawca; J.M., jako właściciel; S.M., jako właściciel; S.B., jako właściciel; K.S., jako dzierżawca; T.S., jako dzierżawca; B.P.; K.P. i T.P., jako właściciele, a J.J. usiłował uzyskać dotacje jako dzierżawca. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez w/w osoby, a później współdziałał z nimi w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć miał temu podział jego gruntów rolnych pomiędzy wymienionych powyżej fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Dyrektor stwierdził, iż zeznania świadków uzyskane w toku prowadzonego postępowania prokuratorskiego i sądowego potwierdzają fikcyjne prowadzenie działalności rolniczej przez Gospodarstwo M Sp. j., w celu uzyskania przez M.W. płatności obszarowych do gruntów rolnych w zwiększonej wysokości.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przywołał obszerne fragmenty zeznań świadków złożone w toku śledztwa prowadzonego przez Prokuratora, potwierdzające opisane powyżej okoliczności. Organ zaznaczył, iż co prawda zeznania dotyczą lat 2004-2011, jednak wynikający z nich mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w latach następnych.

Organ wskazał, iż zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 w/w rozporządzenia:

Płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości:

1) 50 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha;

2) 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.

Powyższe przepisy ograniczają możliwość uzyskania przez producenta rolnego płatności ONW w pełnej 100% stawce już przy przekroczeniu areału o wielkości 50 ha oraz wykluczają uzyskanie płatności ONW dla powierzchni działek rolnych przekraczającej wielkość 300 ha.

W przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od 2012 r. wprowadzony został tzw. mechanizm modulacji płatności tj. zgodnie z art. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 wszelkie płatności bezpośrednie których kwota przekracza 5000 euro są objęte modulacją podstawową wynosząca 10%. W przypadku kwot wyższych niż 300 000 euro płatności bezpośrednie zmniejszane są o dodatkowe 4%.

W celu unaocznienia, jakie korzyści możliwe są do uzyskania poprzez sztuczny podział bazy produkcyjnej w znacznym areale, organ dokonał analizy zadeklarowanych gruntów w roku 2011 o łącznej powierzchni 1068,79 ha i wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze i przypisując je do poszczególnych osób, które w swoim imieniu występowały o płatności, mógł uzyskać łączną kwotę płatności ONW tylko z jednego roku w wysokości 167 049,10 zł, podczas gdyby zadeklarował w/w powierzchnię tylko w jednym wniosku M.W. otrzymałby kwotę płatności w wysokości 22 375 zł.

Odwołując się do treści zeznań świadków: J.B., M.C., K.S. i J.W. organ stwierdził, iż faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zgłaszanych do dopłat przez osoby uczestniczące w wyżej opisanym mechanizmie był M.W..

Zdaniem organu M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż stawki płatności do 1 ha uzależnione są od wielkości gospodarstwa i maleją wraz ze wzrostem jego powierzchni. Zdaniem organu wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby i spółki. Ze spójnych zeznań świadków wynika, że prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na jego zlecenie wykonywali pracownicy. Zdaniem organu to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z przyznanych dopłat. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek i wydawał polecenia kiedy osoby te mają wypłacić z banku dotacje i mu je dostarczyć. Dodatkowo organ zauważył, że według spójnych, obszernych i powtarzających się zeznań świadków, to nie podstawione osoby, a M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ingerował on w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. Osoby występujące w roli fikcyjnych użytkowników nie miały żadnego wpływu na uprawę gruntów. Z powyższych względów organ uznał, iż w/w osobom nie można przypisać statusu posiadacza gruntu rolnego, co jest koniecznym wymogiem do ubiegania się o płatności obszarowe. W opinii Dyrektora takiego statusu nie można przypisać również Gospodarstwu M Sp.j., ponieważ pełniło ono w opisanym mechanizmie taką samą rolę, jak osoby, których zeznania zostały przywołane w uzasadnieniu, co jak podał organ potwierdzając zeznania J.J., M.C., K.S. i J.G..

Zdaniem organu nie ulega wątpliwości w świetle zeznań S.M., jak i pozostałych świadków, iż wnioskodawczyni uczestniczyła w mechanizmie stworzonym przez M.W. aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa o dopłaty bezpośrednie. Nie można bowiem uznać za faktycznego posiadacza gospodarstwa rolnego podmiotu, która kompletnie nie orientuje się w kwestiach związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. W opinii Dyrektora składanie wniosków o przyznanie płatności przez stronę miało na celu uzyskanie wyższych płatności do gruntów, którymi władał M.W., poprzez rozdrobnienie potencjału produkcyjnego będącego w jego posiadaniu. Organ wskazał, iż zgodnie z posiadanymi przez ARiMR danymi (tj. na podstawie danych zawartych w systemie ewidencji wniosków o przyznanie płatności prowadzonym zgodnie z Ustawą EP), w roku gospodarczym którego dotyczy przedmiotowa sprawa, tj. 2012, M.W. jako indywidualny producent rolny zadeklarował do płatności obszarowej, płatności ONW, oraz do płatności rolnośrodowiskowej powierzchnię 164,94 ha. W przypadku rozpatrywanej sprawy powierzchnia zgłoszona przez Gospodarstwo M Sp.j. (pierwotnie przez K.P.) do płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowej wyniosła odpowiednio 51,40 ha. M.W. deklarując całość posiadanych przez siebie gruntów użytkowanych rolniczo w jednym wniosku uzyskałby o wiele niższe płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowe, aniżeli w przypadku zadeklarowania tego areału w częściach w wielu wnioskach, w przypadku których, jednym z formalnych wnioskodawców było Gospodarstwo M Sp. j.

W dalszej części uzasadnienia organ zauważył, iż w przybliżonym okresie tj. w maju 2011 roku zostały powołane trzy spółki, których wspólnikami są M.W. i S.M. tj. P sp.j., U Sp. j. oraz Spółka M Sp. j. W/w spółki w 2011 roku, kilkanaście dni po ich utworzeniu złożyły wnioski o przyznanie płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych, w wyniku przejęcia "posiadania" gospodarstwa rolnego. Miało to na celu kontynuowanie przez M.W. procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów będących w jego faktycznym posiadaniu, aby uzyskać dotacje w kwocie wyższej, aniżeli w przypadku zgłoszenia wszystkich gruntów w jednym wniosku. Spółki te zostały powołane po wszczęciu postępowania karnego przez prokuraturę w sprawie wyłudzenia płatności. Pierwsze wnioski spółki te złożyły w wyniku przejęcia posiadania w 2011 roku, a własne wnioski obszarowe w 2012 roku. Przejęły one formalnie grunty od osób, które przyznały się do występowania o dopłaty w roli figurantów, które w trakcie składania zeznań w postępowaniu przygotowawczym zeznały, że deklarowanych we wnioskach gruntów nigdy nie uprawiały i nie były posiadaczami.

Dyrektor wskazał w dalszej części uzasadnienia, że z art. 3 ust. 3 Ustawy EP wynika, iż producent rolny to podmiot, który jest posiadaczem wyodrębnionej pod względem technicznym i ekonomicznym jednostki, posiadającej oddzielne kierownictwo, prowadzącej działalność rolniczą lub rolnik lub posiadacz zwierzęcia, którego takie gospodarstwo znajduje się na terytorium RP. Zatem nie wystarczy, iż jednostka jest organizmem odrębnym pod względem technicznym i ekonomicznym, ale również winna być kierowana przez odrębne kierownictwo. Innymi słowy, jednostka posiadająca odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo, musi być uznana za jedno gospodarstwo rolne.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy - co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego - pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami).

Mając na względzie okoliczności podniesione w niniejszej decyzji tj. fakt dzielenia posiadanego przez M.W. areału na mniejsze gospodarstwa/podmioty, organ uznał, że w/w działanie w sposób daleko idący pozostaje w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na swoich gruntach. Organ stwierdził, iż grunty rolne zgłaszane przez Gospodarstwo M Sp. j. do płatności w roku 2012 były zarządzane przez M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez osoby i spółki wymienione w niniejszej decyzji nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie.

Gospodarstwo M Sp. j. zostało sztucznie utworzone w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów przez M.W. wymienionego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom jest chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem organu, w sprawie zastosowanie znajduje art. 4 ust. 8 nr 65/2011, który stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozdzielenie znacznego areału gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego M.W. w celu zadeklarowania tego gruntu w wielu wnioskach złożonych przez podstawione osoby fizyczne oraz utworzone spółki wskazuje na zamiar obejścia obowiązujących przepisów prawa w celu uzyskania zwiększonych dotacji.

Organ wskazał, że przy zastosowaniu cyt. przepisu istnieje konieczność wykazania łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, ale i powiązanych z nim osób w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, iż strona niniejszego postępowania Gospodarstwo M Sp. j. stała się czynnym uczestnikiem procederu pozornego dzielenia łącznie posiadanego przez M.W. areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej, o czym świadczą przede wszystkim zeznania świadków i podejrzanych przesłuchanych w sprawie karnej, sygn. akt. [...], którzy jednoznacznie potwierdzili, że faktycznym posiadaczem gruntów rolnych, które deklarowali do płatności, był M.W.. M.W. systematycznie powiększał swoją bazę produkcyjną i w ramach opisanego mechanizmu służącego uzyskiwaniu zwiększonych dopłat, multiplikował liczbę podmiotów biorących udział w tym mechanizmie. Potwierdza to utworzenie przez M.W. kolejnych spółek osobowych, które również już od roku 2011 wnioskowały o dopłaty udzielane przez ARiMR. Organ nie kwestionował prawa strony do zakładania określonych podmiotów gospodarczych, zarówno co do form organizacyjnych przewidzianych przez prawo, przedmiotu działalności, czy też liczby tworzonych podmiotów co wynika już choćby z zasady swobody działalności gospodarczej, jednak prawo to o ogólnym charakterze może doznać ograniczeń w przepisach szczególnych, w tym także przepisach regulujących zasady przyznawania płatności.

Według organu w omawianej sprawie w żadnym wypadku to nie strona niniejszego postępowania i inne wymienione w uzasadnieniu osoby i spółki, a wyłącznie M.W. prowadził gospodarstwo rolne, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu korzyści finansowe.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ uznał je za nieuzasadnione. Strona zarzuciła organowi oparcie się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, jako sprzeczne z zasadami postępowania administracyjnego. Pełnomocnik strony podkreślił także, że protokół z zeznań w innej sprawie, mimo iż jest dokumentem urzędowym, nie może zastąpić przesłuchania świadka bezpośrednio przed organem.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ wskazał, iż skoro zeznania świadków uzyskane w toku postępowania prokuratorskiego mają istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy administracyjnej, organ był uprawniony do wzięcia ich pod uwagę. Dodał, iż przywołany w uzasadnieniu akt oskarżenia, nie był bezpośrednim dowodem, na którym oparto ustalenia faktyczne, a były nim przede wszystkim zeznania świadków, którym przypisano walor wiarygodności dowodowej.

Organ nie podzielił stanowiska odwołującej, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 k.k. Organ dodał, iż w sprawach dotyczących osób i spółek zaangażowanych w proceder stworzony przez M.W., tj. w sprawie J.K., U Sp. J. P Sp. J., Spółka M Sp. J., przesłuchani zostali: K.S., J.B., J.G., J.J., które w całości potwierdzają zeznania złożone uprzednio w prokuraturze i na policji, dotyczące ich roli w procederze stworzonym przez M.W..

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu błędnego przyjęcia, iż Gospodarstwo M Sp. J. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, mimo, organ wskazał, iż wszystkie grunty deklarowane we wnioskach przez fikcyjnych użytkowników są własnością M.W. lub osób ściśle z nim powiązanych. Kwestia praw własności ziem, którymi władał M.W., została opisana także w uzasadnieniu niniejszej decyzji, dodając jednocześnie, iż kwestie własności nie mają pierwszorzędnego znaczenia dla ustalenia prawa do dopłat. Organ podkreślił, iż w przedmiotowej sprawie istotną okolicznością jest fakt sztucznego dzielenia ziem przez M.W.. Do akt niniejszej sprawy dołączone zostało zestawienie gruntów rolnych sporządzone na podstawie informacji zawartych w księgach wieczystych. W przedmiotowym zestawieniu ujęte zostały działki, które zostały zadeklarowane we wnioskach złożonych przez osoby objęte aktem oskarżenia w sprawie [...], oraz przez spółki, których udziałowcami są M.W. oraz S.M.. Organ zauważył, iż z przedmiotowego zestawienia wynika, iż właścicielem gruntów rolnych, które zostały podzielone jest w większości przypadków M.W.. W dalszej kolejności jest to jego rodzina, tj.: Z.W., L.-G.W., B.P., a następnie osoby pozostające z nim w zależności służbowej/towarzyskiej, tj. S.B., S.M., W.J., P.S.. W późniejszym czasie właścicielami gruntów rolnych będących w faktycznym władaniu przez M.W. stawały się spółki, tj. Spółka M Spółka Jawna, P Spółka Jawna, Gospodarstwo M Spółka Jawna. W/w stan rzeczy znajduje potwierdzenie w przywołanych zeznaniach świadków, którzy wskazali, iż M.W. dokonywał nabycia ziemi na siebie, a także na podstawione osoby (vide zeznania S.B., M.C., P.S. i J.G., który osobiście na zlecenie M.W. zajmował się poszukiwaniem ziem).

Odnosząc się do zeznań świadka J.H. organ stwierdził, że jego zeznania nie wniosły do sprawy nowych okoliczności. Zeznał on bowiem, że w latach 2008 lub 2009 skosił na prośbę M.W. łąkę o powierzchni około 30-40 ha położoną w okolicach [...] i nie wie kogo była ona własnością. Podważając natomiast wiarygodność zeznań świadka K.P., organ wskazał, że podnoszone przez niego fakty nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a ponadto się sprzeczne z zeznaniami wielu świadków przesłuchanych w sprawie karnej tj. m.in. J.J., K.S. M.C., którzy zeznali, że K.P. był fikcyjnym posiadaczem gospodarstwa rolnego. Jednocześnie podkreślono, że działki deklarowane we wniosku o przyznanie płatności złożonym przez K.P. są położone z dala od jego miejsca zamieszkania, a jednocześnie położone w pobliżu działek będących w posiadaniu M.W.. Działki te nie były własnością K.P., a jedynie M.W. i osób pozostających z nim w ścisłej zależności. Świadczy to, że K.P. pełnił rolę uczestnika mechanizmu stworzonego przez M.W. pozwalającego na uzyskanie wyższych płatności. Organ nadto zauważył, że nie znalazł potwierdzenia podnoszony przez tego świadka fakt dotyczący dzierżawy ziemi od L.G. – W., albowiem z jej zeznań nie wynika aby wydzierżawiała mu ziemię.

Organ wskazał ponadto, iż stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności oparte zostało na podstawie spójnych ze sobą zeznań świadków i dokumentów. Fakty wynikające z przedmiotowych zeznań i dokumentów są w kluczowej kwestii spójne i zazębiają się ze sobą. W sposób bezsporny stwierdzono istnienie powiązań pomiędzy w/w osobami, a M.W.. J.J., M.C., M.B., J.M., J.B., K.S., T.S. i P.S. jednoznacznie potwierdzili, że nie byli faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach złożonych na ich nazwiska, gdyż faktycznym użytkownikiem tych gruntów był M.W., jednocześnie wymienione osoby przyznały się do zarzucanego czynu dotyczącego wyłudzenia dopłat unijnych. Organ podkreślił, iż proceder podziału gruntów pomiędzy w/w osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z [...] września 2011 r. i [...] listopada 2011 r.

W ocenie organu w opisanym procederze mającym na celu otrzymanie wyższych płatności, brały udział nie tylko osoby, które w trakcie postępowania przygotowawczego prowadzonego przez prokuraturę, ale także osoby, które w sprawie karnej nie przyznały się do stawianych zarzutów tj. K.P., B.P., T.P., S.M.. Świadczą o tym nie tylko zeznania innych osób, ale także pozostałe okoliczności, z których wynika jednakowy schemat procesu związanego z ubieganiem się o płatności obszarowe, takie jak: podobna powierzchnia deklarowanych gruntów zbliżona do 50 ha, prawo własności działek objętych deklaracjami należy do M.W. lub osób pozostających z nim w zależności rodzinnej, służbowej lub towarzyskiej, działki zgłoszone przez osoby zamieszkałe w powiecie [...] tj. B.P., T.P. i K.P. położone są bardzo daleko od miejsca ich zamieszkania, a jednocześnie na obszarach, w których są zlokalizowane działki deklarowane przez innych fikcyjnych użytkowników, powrotne przekazywanie deklarowanych gruntów przez B.P., T.P. i K.P. do osób/spółek powiązanych z M.W. pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów nie stawiła się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów. W dniu 28 października 2015 r. organ wystosował do pełnomocnika skarżącej strony wezwanie do złożenia wyjaśnień na piśmie przez spółkę w zakresie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności. Stosowne wyjaśnienia nie zostały złożone, tym samym nie wykazano, aby skarżąca w swoim imieniu ponosiła nakłady na prowadzenie działalności rolniczej oraz czerpała z tego tytułu korzyści. W kontekście powyższego Dyrektor wskazał, iż zgodnie z art. 21 ust. 3 Ustawy PROW strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że strona nie wykazała przesłanek, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła strona, która wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego.

2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k. nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k., co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie,

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić,

4. pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego,

5. błędne przyjęcie, iż skarżąca nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzyła sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów,

6. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2013 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: 1) protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie [...] oraz z dnia [...] grudnia 2015 r. w sprawie [...] na okoliczność wykazania, że skarżąca nie przyznaje się do winy i wskazuje że jest posiadaczem gruntu oraz celem wykazania, iż współoskarżeni B., M., B., B. zmienili wyjaśnienia, 2) postanowienia Prokuratury Rejonowej z dnia [...] lutego 2014r. w sprawie [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z zawiadomienia ARiMR o popełnieniu przestępstwa wyłudzenia płatności za 2012 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016 poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) na rok 2012.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 173), zwana dalej ustawą oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem ONW.

Stosownie do treści art. 10 ust 1 ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia.

W oparciu o przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał rozporządzenie ONW.

Stosownie do treści § 2 rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania płatności ONW jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha, na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. II GSK 2294/13).

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to w dacie złożenia wniosku. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności ONW, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania płatności ONW na 2012 r., albowiem nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.

Przepis art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według art. 21 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.

Obowiązek organów został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na organie nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 810/11).

Zdaniem Sądu organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie naruszyły powołanych wyżej przepisów, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że takie działania w sprawie zostały podjęte. Organ wzywał wspólników spółki w celu ich przesłuchania, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów skarżąca strona nie stawiła się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów, a po skierowaniu do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki jawnej wezwania do złożenia wyjaśnień na piśmie, odnośnie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, takie wyjaśnienia nie zostały złożone. Organ oczekiwał na złożenie takich wyjaśnień od listopada 2015 roku do dnia wydania zaskarżonej decyzji czyli ponad 4 miesiące (data pisma do udzielenia wyjaśnień [...].10.2015 rok).

Skarżąca, na której ciąży ciężar dowodu, mimo kierowanych do niej wezwań nie tylko nie przedstawiła dowodów, które uzasadniałyby wystąpienie przez ten konkretnie podmiot o płatności, ale również nie podjęła jakiegokolwiek współdziałania z organami w celu wykazania powyższego.

Raz jeszcze należy podkreślić, że zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Organ rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje. Wydanie decyzji następuje w oparciu o dane przedstawione we wniosku o przyznanie płatności.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające, co również podkreślał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż skarżąca nie wykazała tej okoliczności. Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność, a tym samym prawidłowe było ustalenie, że na dzień 31 maja 2012 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.

Należy zauważyć, że w postępowaniu karnym w sprawie prowadzonej przez Prokuratora Okręgowego pod sygn. [...] ustalono okoliczności, które miały istotne znaczenie dla oceny danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW na 2012 r. Z treści aktu oskarżenia w sprawie [...] oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w tej sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, skarżąca strona oraz inne osoby, uczestniczyły w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne.

Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżąca nie była posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziła na nich działalności rolniczej i nie posiadała wiedzy na ten temat. Część działek, które skarżąca zadeklarowała do płatności ONW na 2012 r., w latach poprzednich były deklarowane przez K.P., która przesłuchany w charakterze podejrzanego jednoznacznie zeznała, że nie prowadziła działalności rolniczej na deklarowanych gruntach, nie uprawiał ich, a jego rola polegała na podpisaniu umowy dzierżawy gruntów. Powyższą okoliczność potwierdził również w trakcie przesłuchania w charakterze świadka przez organ. Stwierdzona okoliczność daje podstawę do przyjęcia, że na dzień 31 maja 2012 r. skarżąca strona nie była posiadaczem gruntów, które wcześniej były dzierżawione oraz deklarowane do dopłat przez K.P.. Zdaniem organu faktycznym posiadaczem gruntów zgłoszonych do dopłat przez skarżącą oraz pozostałe osoby wymienione w akcie oskarżenia był M.W., a stworzony proceder sztucznego podziału gruntów miał na celu uzyskanie dopłat z ominięciem przepisów modulacyjnych. Dopiero materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym ujawnił okoliczność, która nie wynikała z treści ze złożonego wniosku o dopłatę. Taką okolicznością było odtworzenie czynnika woli skarżącej, co do posiadania gruntów dla siebie. W opinii organu, wprawdzie materiał dowodowy włączony do akt sprawy administracyjnej dotyczy lat 2004 – 2011 jednak mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w latach kolejnych. W tych okolicznościach sprawy całkowicie uzasadnione było stanowisko organu, zgodnie z którym zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących posiadania deklarowanych do dopłat gruntów. Jak wyżej podniesiono, pomimo wielokrotnych wezwań skarżąca nie stawiła się w celu złożenia zeznań. Należy w tym miejscu wskazać na przepis art. 21 ust. 3 ustawy, który nakłada na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W wyroku z dnia 7 marca 2012 r., sygn. II GSK 88/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, zgodnie z którym dla przyznania pomocy określonej w ustawie z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ww. ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z odpowiednimi normami. Dalej Sąd stwierdził, że stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Oceniając tak zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt II GSK 798/09).

Nie budzą zastrzeżeń Sądu ustalenia organów, dokonane na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach postępowania karnego, odnośnie sztucznego tworzenia w okresie od 2004 do 2011 r. przez M.W. oraz osoby i podmioty z nim powiązane warunków do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia. Należy jednak zauważyć, iż działania te w stosunku do skarżącej strony, w odniesieniu do 2012 r. i zgłoszonych do płatności gruntów, nie zostały wykazane. Ustalenia organu w tym zakresie opierają się na materiale dowodowym dotyczącym lat 2004 – 2011, brak jest zatem podstaw dowodowych do przyjęcia, że sytuacja dotycząca sztucznego podziału miała miejsce również w 2012 r.

Wobec powyższego zagadnienie zastosowania regulacji przewidzianej w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, na stwierdzonym etapie postępowania dowodowego było przedwczesne.

W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy skarżąca nie wykazała, że jest posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów rolnych. Wobec regulacji wynikającej z art. 21 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wykazanie powyższej okoliczności obciążało skarżącą.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.

-----------------------

fiilJfC ;

Strona 35 z 56