Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2161/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.) Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 127 § 3, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", - utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2020 r., o odmowie przyznania p. A. K., zwanej dalej "Wnioskodawcą", renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną".

W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania,

- dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia,

- Wnioskodawcy nie można przyznać emerytury w drodze wyjątku, ponieważ - od [...] marca 2019 r. - pobiera emeryturę w trybie zwykłym,

- przepisy ustawy emerytalnej nie przewidują zbiegu świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01, opubl. w LEX nr 55032),

- w związku z tym - po ponownym przeanalizowaniu okoliczności sprawy pod kątem przesłanek, wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej - nie można przyznać Wnioskodawcy emerytury w drodze wyjątku.

W skardze, uzupełnionej pismem profesjonalnego pełnomocnika (k. 40-42), zarzucono wydanie decyzji z naruszeniem przepisów:

- prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię; wadliwie przyjęto, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy nie ma przesłanek przyznania Wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku – wyklucza to świadczenie zwykłe,

- postępowania:

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na nieuchyleniu decyzji z [...] grudnia 2020 r., mimo że wydano ją bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego; w szczególności zaniechano zbadania i oceny:

aktualnej sytuacji finansowej i życiowej Wnioskodawcy; tymczasem jego współmałżonek nie uzyskuje żadnego dochodu, zaś przyznana Wnioskodawcy emerytura - w kwocie 507,04 zł. miesięcznie - oscyluje poniżej progu najniższego świadczenia emerytalnego, wynoszącego obecnie 1 200 zł.; wobec tego pozbawiono Wnioskodawcę niezbędnych środków do życia,

warunków i charakteru wykonywanej przez Wnioskodawcę pracy; Wnioskodawca i jego współmałżonek są tymczasem osobami chorymi, wspólnie prowadzącymi gospodarstwo domowe, a kwota emerytury Wnioskodawcy z zabezpieczenia społecznego stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny, przeznaczane comiesięcznie na spłatę zobowiązań i stałych wydatków - w tym leki,

- art. 7, 77 § 1 i art 107 § 3 K.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego - wbrew ciążącemu obowiązkowi w tym zakresie; w szczególności pominięto, że - pomimo minimalnego prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego - pozbawiono Wnioskodawcę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb; było to skutkiem nieprzyznania świadczenia; nie podjęto wszelkich czynności, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i sporządzenia uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

Uzasadniając zarzuty podniesiono m.in.:

- wedle art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, o przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - pozostawiono to jego uznaniu; nie oznacza to, zwolnienia go ze stosowania zasad ogólnych K.p.a.; w postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, bowiem przepisy tego Kodeksu,

- organ pominął, że - pomimo posiadanego minimalnego prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego – Wnioskodawca nie ma w rzeczywistości możliwości zaspokojenia swoich potrzeb, na równi z brakiem przedmiotowego świadczenia,

- przyznawane w trybie zwykłym najniższe, minimalne świadczenie emerytalne, powinno umożliwić zabezpieczenie podstawowych potrzeb osoby uprawnionej; minimalna gwarantowana emerytura wynosi obecnie 1250 zł.; błędnie przyjęto więc w decyzji, że samo posiadanie prawa do zaliczkowej emerytury - we wskazanej powyżej wysokości - wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, gdy nie ma możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb; dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne - minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną,

- treścią prawa do zabezpieczenia społecznego jest zagwarantowanie każdemu obywatelowi świadczeń na wypadek: niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo, osiągnięcie wieku emerytalnego, pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania; w decyzji nie określono, w jakiej wysokości przyznano Wnioskodawcy emeryturę ani, że znajduje się ona znacznie poniżej najniższej kwoty minimalnego przyznawanego w trybie zwykłym świadczenia,

- przyznanie Wnioskodawcy minimalnego świadczenia i jednoczesna odmowa przyznania świadczenia wyjątkowego przeczy zasadom:

- solidarności społecznej (art. 20 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.),

- równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.) - stawia to Wnioskodawcę w gorszej sytuacji, niż osoby, które nie mają żadnego świadczenia, ale na równi z nim nie mogą zaspokoić swoich podstawowych potrzeb,

- prawa do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy (art. 67 ust. 1 Konstytucji),

- wedle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego po stronie Wnioskodawcy występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania; nie eliminuje go to z kręgu osób, mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku; w dotychczasowym orzecznictwie sądowym zalecano - przy ocenie tej przesłanki - porównanie sytuacji materialnej ubiegającego się z wysokością świadczeń, określonych w przepisach jako minimalne, a nadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (tu przywołano stosowne orzeczenia),

- ustalenia prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie można dokonywać w zupełnym oderwaniu od przepisów, regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych; nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym, że świadczenie w drodze wyjątku można przyznać tylko tym ubezpieczonym, którzy "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty",

- decyzja wydał Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych; Prezes ZUS może upoważnić inne osoby do rozpatrzenia spraw; decyzja powinna jednak wyjść z jego Gabinetu.

W dodatkowym piśmie procesowym (k. 62) Wnioskodawca podtrzymał zarzuty oraz wywodził również, że - w jego ocenie - doszło do nieprawidłowości w kwestii ustalenie jego świadczeń emerytalnych w trybie zwykłym.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Trafnie organ odwoławczy skonstatował brak wystąpienie w sprawie przesłanek dla przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne (w tym stanowisko judykatury) i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się do stanowiska Wnioskodawcy i jego pełnomocnika należy jedynie ponownie wskazać, że świadczenie w drodze wyjątku - z woli prawodawcy - może być przyznane jedynie osobom, które nie nabyły prawa do świadczeń, w tym emerytalnych, na zasadach ogólnych. W sprawie zaś jest bezsporne, że Wnioskodawca pobiera emeryturę, choć w nieznacznej wysokości – jednak przewidzianej stosownymi regulacjami. Dodatkowo wypada odnotować, że świadczenie w drodze wyjątku można przyznać wyłącznie w wysokości "nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie". Z woli prawodawcy instrument ten nie może więc służyć poprawie sytuacji materialnej osób, dla których przysługujące im świadczenia nie są wystarczające, także wobec szczególnych okoliczności (np. stan zdrowia, wiek). Osoby takie mogą korzystać wyłącznie ze stosownych form pomocy społecznej, udzielanej w trybie odrębnych regulacji, gdzie właściwe są inne organy administracji. Rozpoznający sprawę organ nie mógł natomiast uwzględnić żądania Wnioskodawcy o wypłatę dodatkowych świadczeń, niezależnie od tego, czy istnieje obiektywnie potrzeba udzielenia mu pomocy materialnej, wobec znajdowania się przezeń w trudnej sytuacji. Organ ten może bowiem działać wyłącznie w granicach prawa, które determinuje także zakres jego kompetencji - tak art. 6 K.p.a.

W sprawie nie naruszono zawartych w K.p.a. przepisów procesowych, w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych jej uwarunkowań faktycznych (okoliczność istotna – pobieranie emerytury - nie jest sporna), uzasadnienia orzeczenia (art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 §. 3 wobec art. 8 § 1 i art. 11) oraz przepisu prawa materialnego, zakreślającego, kiedy dane świadczenie może być w ogóle przyznane (art. 83 ustawy emerytalnej).

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów należy wskazać, że są one niezasadne z następujących powodów:

- istotnie w judykaturze podkreśla się potrzebę oceny indywidualnej sytuacji wnioskodawców, jednak wyłącznie w kontekście spełnienia warunku braku niezbędnych środków utrzymania; tej problematyki dotyczy powoływane przez Wnioskodawcę orzecznictwo; dana kwestia nie ma jednak istotnego znaczenia w tej sprawie, gdzie nie spełniono innego warunku uzyskanie świadczenia; jak trafnie zauważa zaś organ wszystkie one muszą zachodzić łącznie,

- świadczenie nie stanowi stricte pomocy społecznej; jest ona udzielana w trybie innych przepisów; z woli prawodawcy owo świadczenie dodatkowe – pozostające w związku z uprzednim objęciem systemem ubezpieczeń społecznych - nie dotyczy aktualnie przypadku Wnioskodawcy - pobiera on bowiem emeryturę w trybie zwykłym; poza granicami danej sprawy jest z kolej kwestia, czy uzyskiwanie w trybie zwykłym świadczenia emerytalnego w pewnej wysokości, gdy - zdaniem Wnioskodawcy – nie zaspokaja to minimalnych potrzeb egzystencji uprawnionego do emerytury, nie narusza stosownych, powoływanych w skardze reguł konstytucyjnych; kwestia ta mogłaby być przedmiotem rozważań wyłącznie w razie kwestionowanie w stosownym trybie wysokości przyznanej w trybie zwykłym emerytury; w tym kontekście bez znaczenia jest także późniejsza argumentacja Wnioskodawcy, dotycząca ewentualnych nieprawidłowości na etapie uzyskiwania przezeń zwykłego świadczenia emerytalnego,

- podpisujący zaskarżoną decyzję dysponował stosownym upoważnieniem (tak k. 4 pliku załączonego do akt administracyjnych); przepisy nie wymagają, aby osobą upoważnioną w imieniu danego organu administracji, jakim jest Prezes ZUS, był członek jego Gabinetu.

Sąd nie spostrzegł więc wobec argumentacji skargi ani też z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę.

Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 151. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji.