Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 472/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.) Sędzia WSA Adam Lipiński Asesor WSA Joanna Kube Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2005 r. sprawy ze skargi M.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. Przyznaje adwokatowi G. W. z Kancelarii Adwokackiej w W. ul. [...], ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] lutego 2004 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z Nr 9, poz. 26 z późn. zm.), utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2003 r. znak: [...]wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmawiającą przyznania M. O. prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy, jak również nie osiągnęła wieku emerytalnego określonego dla kobiet. Podnoszone przez p. M. O. trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podał także, że świadczenie określone w art. 83 ust. 1 tej ustawy nie przewiduje prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym specjalnej troski. Świadczenie z tego tytułu przysługiwało na podstawie obowiązującego do 31 grudnia 1998 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie p. M.O. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla wyniku rozstrzygnięcia jej wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia jest ona zdolna do pracy zarobkowej, mimo że na tę okoliczność nie przeprowadził żadnych ustaleń. Wyjaśniła, że pozostaje w leczeniu z uwagi na rozpoznanie - wysokie ciśnienie. Przeszła operację ortopedyczną i ma zakaz podnoszenia ciężarów ponad 5 kg. Twierdzi, że z uwagi na obecny stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, a w uzasadnieniu powołał dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Rozpatrując skargę p. M. O. pod tym kątem Sąd uznał, że jej skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie możliwości przyznania świadczenia wyjątkowego nie oznacza, że organ ten w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Decyzja uznaniowa musi czynić zadość określonym przez ustawodawcę granicom regulacji prawnej, a w sprawie takiej, jak niniejsza decyzja musi wykazywać właściwe zastosowanie przepisu z wyczerpaniem wszystkich jego elementów w ramach określonego stanu faktycznego dla pełnego określenia praw i obowiązków jej adresata.

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowej w danej sprawie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy zarobkowej i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego jednak musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż postępowanie w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygniecie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że p. M. O. wystąpiła [...] maja 2003 r. do Prezesa ZUS z wnioskiem (28 maja 2003 r. data wpływu do sekretariatu Prezesa ZUS) o przyznanie jej w drodze wyjątku renty lub emerytury z uwagi na trudną sytuację materialną i konieczność stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W uzasadnieniu wniosku podała również, że z uwagi na zły stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej. Wyjaśniła, że przeszła w Szpitalu im. R. w K. ciężką operację w zakresie chirurgii plastycznej ([...]), a ponadto, cierpi na wysokie ciśnienie. Bezspornym jest również to, że nie ma niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na jej trudną sytuację materialną. Poza sporem pozostaje także to, że skarżąca ur. [...] lutego 1955 r. nie osiągnęła wieku emerytalnego. Prezes ZUS w uzasadnieniu obu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje w sytuacji, jeżeli osoba, której renta ma być przyznana z uwagi na zły stan zdrowia jest całkowicie niezdolna do pracy. Powyższe stwierdzenie nie znajduje potwierdzenia w odniesieniu do całokształtu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy.

W dokumentacji dostarczonej do akt niniejszej sprawy przez Prezesa ZUS znajduje się kserokopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego, wydanej przez ordynatora Oddziału [...] Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. L. R. w K.- dr med. K.C., z której treści m.in. wynika, że M. O. przebywała w leczeniu tamtejszego szpitala, w okresie od [...] do [...] lipca 2001 r. i była leczona operacyjnie - [...]

Art. 83 ust. 1 ustawy posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności, upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich przesłanek wymienionych tym przepisem, warunkujących przyznanie tego świadczenia.

Skoro więc p. M. O. twierdzi, że z uwagi na zły stan zdrowia jest całkowicie niezdolna do pracy, to należało tę okoliczność wyjaśnić, stosownie do postanowień art. 7 kpa.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji.