Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 3218/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 603  Utrzymanie i ochrona dróg publicznych i innych dróg ogólnodostępnych, ruch na tych drogach, koleje, lotnictwo cywilne, p
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Sędziowie: NSA Małgorzata Gorzeń WSA Alina Dominiak Protokolant Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji w sprawie rejestracji pojazdu I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia 12 września 2002 r. na podstawie art. 73-79 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) dokonał rejestracji pojazdu na rzecz J. C., wydając dowód rejestracyjny, tablice rejestracyjne, znak legalizacyjny i kartę pojazdu.

W dniu 26 września 2002 r. J. C. wniósł pismo adresowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zatytułowane jako odwołanie w sprawie pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu. W uzasadnieniu pisma J. C. wskazał, jakie dokumenty przedłożył składając wniosek o rejestrację pojazdu. Następnie podał, iż Starosta i dokonując rejestracji pojazdu oraz wydając kartę pojazdu, pobrał w nieprawidłowej wysokości opłatę za kartę pojazdu.

Wskazując na treść § l ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 18, poz. 177) J. C. podał, że na skutek błędnej interpretacji niniejszego przepisu doszło do pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu w nieprawidłowej wysokości. W konkluzji J. C. stwierdził, iż wnosi odwołanie oraz zwraca się o zwrot kwoty 500 zł, nienależnie pobranej przez Starostwo Powiatowe za wydanie karty pojazdu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. C. od decyzji Starosty z dnia 12 września 2002 r. o rejestracji pojazdu oraz wydaniu dowodu rejestracyjnego, tablic rejestracyjnych, znaku legalizacyjnego i karty pojazdu, postanowieniem z dnia 4 listopada 2002 r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania od wymienionej decyzji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy podał, że J. C. w odwołaniu nie kwestionuje treści decyzji, a wysokość wniesionej opłaty administracyjnej za wydanie karty pojazdu.

Organ II instancji podał, iż zgodnie z art. 127 § l k.p.a. odwołanie przysługuje od decyzji wydanej przez organ I instancji. Odwołanie nie przysługuje natomiast od czynności technicznych, do których między innymi zalicza się pobranie opłaty skarbowej lub administracyjnej. Wniesienie opłaty administracyjnej niewątpliwie warunkowało wydanie pozytywnej decyzji administracyjnej, nie stanowi ono jednak elementu decyzji, uniemożliwiającego odwołanie w tym zakresie.

Organ odwoławczy wskazał, że gdyby opłata nie została wniesiona, organ dokonujący rejestracji pojazdu zgodnie z art. 261 k.p.a. powinien odmówić dokonania czynności, wydając stosowne postanowienie, na które stronie służyłoby zażalenie. Dokonanie wpłaty dalsze postępowanie administracyjne w tym zakresie czyni bezprzedmiotowym. Stronie w takim przypadku służy roszczenie o zwrot nienależnie dokonanej opłaty w trybie przepisów Kodeksu cywilnego o nienależnym świadczeniu. Do rozstrzygania sporów na tym tle właściwy jest sąd rejonowy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. C. wniósł o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumenty przedstawione w piśmie z dnia 26 września 2002 r. Nadto skarżący wskazał na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 1997 r., sygn. akt II SA 1060/97, w który wyraził pogląd, że "ochrona interesów podmiotu spełniającego nienależne świadczenie publicznoprawne, polega na możności żądania od organu właściwego do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej zajęcia stanowiska w sprawie" .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zadana, choć z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagała kwestia charakteru opłaty za wydanie karty pojazdu i możliwości domagania się jej zwrotu w przypadku nienależnego pobrania.

Zgodnie z art. 77 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym, właściwy w sprawach rejestracji starosta wydaje kartę pojazdu za opłatą. Zatem wydanie karty pojazdu uzależnione zostało od uiszczenia opłaty, co oznacza, iż opłata niniejsza jest opłatą administracyjną. W konsekwencji organ administracji dokonujący rejestracji pojazdu i wydania karty pojazdu obowiązany jest do pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu, co oznacza, że po stronie wnioskodawcy istnieje obowiązek uiszczenia opłaty administracyjnej. Obowiązek ten wynika wprost z przepisu ustawy. Jednakże niniejszy obowiązek dotyczy uiszczenia opłaty w wysokości określonej przepisami prawa, co oznacza, że organ dokonujący rejestracji pojazdu i wydający kartę pojazdu jest uprawniony do pobrania opłaty w wysokości określonej niniejszymi przepisami.

W dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 18, poz. 177), które w § 1 ust. 1 i 2 ustalało opłatę w kwocie 500 zł i 1000 zł w zależności od tego czy pojazd był dopuszczony do ruchu w państwie pochodzenia. Oznacza to, że organ dokonujący rejestracji pojazdu był uprawniony i jednocześnie zobowiązany do pobrania opłaty w określonej wysokości po ustaleniu, czy pojazd, dla którego wydawana jest karta pojazdu był dopuszczony do ruchu w kraju pochodzenia. W takiej sytuacji mogło dochodzić do sporów, co do zaistnienia okoliczności decydującej o wysokości przedmiotowej opłaty.

Faktem jest, iż opłata administracyjna za wydanie karty pojazdu, a w tym i jej wysokość nie stanowi elementu decyzji administracyjnej w sprawie rejestracji pojazdu. Obowiązek uiszczenia opłaty stanowi wymóg formalny wniosku, podlegającego takiej opłacie, na co wskazuje treść art. 261 § 1 i 2 k.p.a. Podmiot domagający się wydania karty pojazdu może zatem nie uiścić opłaty w żądanej wysokości, kiedy uważa, że jej wysokość została nieprawidłowo określona i podjąć próbę zakwestionowania ustalonej przez organ wysokości opłaty w drodze zażalenia na postanowienie w sprawie zwrotu podania o rejestrację pojazdu i wydanie karty pojazdu.

W sytuacji natomiast, kiedy doszło już do uiszczenia opłaty w wysokości żądanej przez organ administracji i strona doszła do przekonania, iż spełniła nienależne świadczenie, gdyż wysokość opłaty została nieprawidłowo ustalona przez organ, obywatel lub inny organ domagający się czynności podlegającej opłacie nie może zostać pozbawiony możliwości poddania kontroli działań administracji publicznej w sferze pobierania opłat administracyjnych.

Działanie organu administracji publicznej zmierzające do pobrania opłaty administracyjnej dotyczy uprawnień i obowiązków obywateli i innych podmiotów ze sfery publicznoprawnej, w zakresie zadań realizowanych przez te organy. Wobec tego obywatel lub inny podmiot, uiszczający opłatę administracyjną jest uprawniony do żądania zwrotu nienależnie pobranej opłaty. Żądanie to nie wykracza poza sferę publicznoprawną, a wobec tego stwierdzenie przez organ czy opłata administracyjna została pobrana w prawidłowej wysokości i zajęcie w tej materii stanowiska jest czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa ustanawiających opłatę administracyjną i uzależniających od jej uiszczenia dokonanie określonej czynności przez organ administracji publicznej.

Przepisy działu IX Kodeksu postępowania administracyjnego nie zawierają regulacji odnoszącej się do zwrotu opłaty, co oznacza, iż zajęcie stanowiska przez organ administracji publicznej w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranej opłaty nie jest podejmowane w sformalizowanym postępowaniu. Okoliczność ta dodatkowo przemawia za tym, że zajęcie przez organ stanowiska w sprawie zwrotu opłaty jest czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, należy przyjąć, że ochrona interesów osoby lub innego podmiotu, domagającego się czynności podlegającej opłacie, polega na możliwości żądania od właściwego organu zajęcia stanowiska w sprawie pobranej opłaty. Żądanie to będzie się sprowadzało do domagania się zwrotu nienależnie pobranej części opłaty. Natomiast obowiązkiem organu jest rozpatrzenie takiego żądania i zarządzenie zwrotu nienależnie pobranej opłaty, albo odmowa zwrotu. Ta czynność organu administracji będzie czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa wart. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W przedmiotowej sprawie skarżący domagający się wydania karty pojazdu był zobowiązany do uiszczenia opłaty w wysokości ustalonej przepisami prawa, wobec tego zakwestionowanie przez niego wysokości pobranej opłaty obligowało właściwy organ do zajęcia stanowiska dotyczącego niniejszego obowiązku, które jest czynnością z zakresu administracji publicznej. Taka czynność podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, po wyczerpaniu środków zaskarżenia określonych w art. 52 § 3 p.p.s.a. Dlatego też błędne jest twierdzenie organu odwoławczego wskazującego drogę postępowania przed sądem powszechnym dla ochrony interesów podmiotu spełniającego nienależne świadczenie publicznoprawne.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że organ odwoławczy rozpatrując pismo skarżącego z dnia 26 września 2002 r. błędnie ocenił, iż stanowi ono odwołanie od decyzji z dnia 12 września 2002 r. o rejestracji pojazdu. Z treści niniejszego pisma jednoznacznie bowiem wynika, że skarżący nie kwestionuje decyzji Starosty, a jedynie nie zgadza się z wysokością opłaty pobranej za wydanie karty pojazdu. W takiej sytuacji rzeczą organu odwoławczego w razie wątpliwości było wyjaśnienie rzeczywistych intencji skarżącego. Treść przedmiotowego pisma bardziej przemawia bowiem za tym, że zawiera ono w sobie żądanie zwrotu nienależnie pobranej części opłaty.

Tymczasem organ II instancji przedmiotowe pismo potraktował jako odwołanie od decyzji w przedmiocie rejestracji pojazdu i stwierdził niedopuszczalność odwołania od niniejszej decyzji. Skoro zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. odwołanie przysługuje od decyzji wydanej w pierwszej instancji to rozstrzygnięcie organu odwoławczego, stwierdzające niedopuszczalność odwołania od decyzji o rejestracji pojazdu stoi w rażącej sprzeczności z niniejszą podstawową zasadą postępowania administracyjnego. O dopuszczalności odwołania nie decydują bowiem zarzuty merytoryczne podnoszone przez stronę. Wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezzasadnie stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji organu I instancji, co stanowi rażące naruszenie prawa.

Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy pisze, iż odwołanie nie przysługuje od czynności technicznych, do których zalicza się pobranie opłaty administracyjnej, jednakże organ ten stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji o rejestracji pojazdu, a nie od czynności technicznej pobrania opłaty administracyjnej.

Wobec powyższego należało stwierdzić, iż doszło do rażącego naruszenia prawa, stanowiącego podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności winno wyjaśnić rzeczywiste intencje skarżącego, czy jego pismo z dnia 26 września 2002 r. w rzeczywistości nie jest żądaniem zajęcia przez organ rejestrujący pojazd i wydający kartę pojazdu stanowiska w sprawie zwrotu, jako nienależnie pobranej, części opłaty za wydanie karty pojazdu. W razie oświadczenia, że chodzi o żądanie zwrotu nienależnie pobranej części opłaty organ II instancji winien umorzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § l pkt 3 i art. 105 § l i 2 w zw. z art. 140 k.p.a.), zaś pismo przekazać organowi właściwemu do zajęcia stanowisko w przedmiocie żądania zwrotu części przedmiotowej opłaty.

Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § l pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednocześnie Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania nie podlega wykonaniu, a zatem brak podstaw, aby odnosić się do kwestii jego wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku.