Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 321/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1, ust. 2, art. 106 ust. 1, ust. 4, art. 107, art. 109, art. 110 ust. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 16 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot- Szustowska, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 roku sprawy ze skargi S. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oddala skargę. A. P.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania S. N., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...], nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywność w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu grudniu 2017 roku w kwocie 217 zł miesięcznie.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

S.N. w piśmie z dnia 1 grudnia 2017 roku wniósł o przyznanie na podstawie art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1769, dalej jako: "u.p.s.") sumy 418 zł z powodu bezrobocia, na podstawie art. 39 u.p.s. kwoty 2 mln zł z powodu bezrobocia, na podstawie art. 38 u.p.s. sumy 418 zł z powodu przewlekłej choroby cukrzycy, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 20 mln zł z powodu przewlekłej choroby cukrzycy, na podstawie art. 38 u.p.s. sumy 418 zł z powodu długotrwałej choroby złamanie kości piętowej, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 20 mln zł z powodu długotrwałej choroby złamanie kości piętowej, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 200 mln zł na badania w związku ze złamaniem kości piętowej, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 2.000 zł na opał, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 3.000 zł na jedzenie (ustawa nakazuje przyznanie całość posiłku a nie tylko obozową część) ceny żywności gwałtownie rosną, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 20.000 zł na sprzęt komputerowy (laptop, drukarka itd.), który jest mi potrzebny do prowadzenia spraw sądowych, na podstawie art. 39 u.p.s. sumy 20.000 zł na listy do sądów i urzędów, dojazdy do sądów i prokuratur, na zakwaterowanie gdy jednego dnia nie będę mógł wszystkiego załatwić i na taksówki. W ww. wniosku jego autor poinformował, że: "W związku z licznymi przestępstwami popełnionymi przez pracowników organu pomocy społecznej nie jest zobowiązany przedstawić jakiekolwiek dokumenty ani pisać jakiekolwiek oświadczenia w tym oświadczenia z art. 233 kk".

W dniu 6 grudnia 2017 roku organ dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego z udziałem wnioskodawcy, w toku której ustalono sytuację zainteresowanego oraz skonkretyzowano jego potrzeby i oczekiwania jako: wniosek o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności, opału oraz zasiłku okresowego z powodu przewlekłej choroby. Kwestionariusz wywiadu został podpisany przez pracownika socjalnego i wnioskodawcę.

W tak ustalonym stanie faktycznym Burmistrz W. decyzją z dnia [...] roku przyznał S.N. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywność w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu grudniu 2017 roku w kwocie 217 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107, art. 109 oraz art. 110 ust. 7 u.p.s. oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058).

Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniósł S.N. domagając się jej uchylenia i przyznania kwoty 3.000 zł na zakup żywności. Decyzję wydano z rażącym naruszeniem prawa, podobnie jak w poprzednich decyzjach użyto tego samego szablonu, dlatego odwołanie – jak podkreślił jego autor – jest takie samo jak poprzednie w tej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż przedmiotem decyzji jest kwestia przyznania odwołującemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywność w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu grudniu 2017 roku w kwocie 217 zł miesięcznie. Jak podkreśliło Kolegium, złożone wraz z odwołaniem pisma S.N. noszące znamiona skargi na działanie organu pomocy społecznej i jego pracowników przy załatwianiu jego spraw z zakresu pomocy społecznej, podlegają rozpatrzeniu w toku postępowania.

Sięgając do treści art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. Kolegium w odniesieniu do kwestii "przymuszania do podpisania wywiadu", "przymuszania do wypełniania formularzy", "poddawaniu stresom" "znęcania się nad osobą potrzebującą w celu wymuszenia określonego zachowania", Kolegium napisało, że ustawa szczegółowo reguluje kwestie dotyczące postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej i organizacji pomocy społecznej (struktury organizacyjnej pomocy społecznej). Następnie cytując treść art. 100 ust. 1, art. 107 i art. 119 u.p.s. oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1788) Kolegium podkreśliło, że nie można podzielić zarzutów odwołującego pod adresem pracowników organu pomocy społecznej, którzy w ramach obowiązków służbowych muszą podejmować niezbędne czynności w celu ustalenia, wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby (lub rodziny) występującej o pomoc społeczną. Następuje to w formie wywiadu środowiskowego (bądź jego aktualizacji), który wymaga czynnego udziału takiej osoby, a wywiad przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej i z tymi osobami lub rodzinami w miejscu ich zamieszkania lub pobytu.

W ocenie Kolegium, akta sprawy potwierdzają, że pracownik socjalny dokonał w dniu 6 grudnia 2017 roku aktualizacji wywiadu z udziałem wnioskodawcy. Wprawdzie w kwestionariuszu wywiadu pracownik socjalny zaznaczył, że w związku ze złożonym wnioskiem odwiedził "środowisko zamieszkania", jednakże "mimo wcześniejszych rozmów i odwiedzin w miejscu zamieszkania, Pan N. po raz kolejny nie wpuścił pracownika socjalnego do budynku", stwierdzając w dniu składania wniosku o pomoc, że "sytuacja bytowa i finansowa nie uległa zmianie". Pracownik socjalny zaznaczył, że odwołujący jest osobą roszczeniową i konfliktową, nie zezwala na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania pracownikowi socjalnemu, nadal grozi sądem i składa kolejne odwołania od decyzji. Pracownik socjalny wskazał w kwestionariuszu wywiadu, że jest mu bardzo trudno przeprowadzić konstruktywną rozmowę, gdyż "klient jest negatywnie nastawiony na każde zadane pytanie przez pracownika socjalnego". Jednocześnie pracownik socjalny wskazał, że sytuacja rodzinna, bytowa i mieszkaniowa S.N. jest mu znana od wielu lat.

Ponadto, jak dostrzegło Kolegium sięgając do akt spraw związanych z przyznaniem S.N. pomocy społecznej w październiku 2017 roku (znanych Kolegium z urzędu), decyzje te były poprzedzone wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 13 października 2017 roku, a odwołujący przedłożył pracownikowi socjalnemu szereg oświadczeń.

W kwestionariuszu aktualizacji wywiadu sporządzonym w sprawie zawarte zostały informacje na temat sytuacji życiowej skarżącego oraz określone zostały jego potrzeby i oczekiwania zgłoszone podczas przeprowadzania wywiadu, w tym m.in. dotyczące udzielenia pomocy finansowej na zakup opału. Pod tymi ustaleniami S.N. złożył własnoręczny podpis pod oświadczeniem o treści: "Oświadczam, że podane wyżej informacje są zgodne z prawdą". W tej sytuacji dla Kolegium niezrozumiałe jest twierdzenie odwołującego jakoby był przymuszany do podpisania wywiadu. Odwołujący na tę okoliczność nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu.

Zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przyznawany jest w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej z uwzględnieniem również uregulowań wynikających z uchwały Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 roku w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (tekst jedn. M. P. z 2015 roku, poz. 821) i uchwały [...] Rady Miejskiej w W. z dnia 30 stycznia 2014 roku w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (Dz. Urz. Woj. [...] z 2014 roku, poz. [...]). Następnie Kolegium cytując treść art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. podkreśliło, że mając na uwadze cel i zadania pomocy społecznej, osoby i rodziny ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy złożony przez nich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu. Znaczenie w sprawie ma również to, czy osoba zainteresowana uzyskaniem pomocy społecznej współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

W kontestowanej decyzji organ wyraźnie wskazał, że przyznana pomoc wynika z ograniczonych możliwości finansowych organu. Możliwości pomocy społecznej – jak powszechnie wiadomo – są ograniczone, a Kolegium ta okoliczność znana jest też z urzędu w związku z dużą liczbą rozpatrywanych spraw z tego zakresu.

Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie. Udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien uwzględniać również zaangażowanie wnioskodawcy w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.

Zdaniem Kolegium, odwołujący spełnia kryterium dochodowe oraz inne warunki do objęcia pomocą społeczną w formie zasiłku celowego. Z akt sprawy, w tym aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że odwołujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada dochodu, jest osobą chorą, jest bierny zawodowo, nie zarejestrowany w urzędzie pracy, nie posiada prawa do zasiłku, mieszka w budynku, w którym zamieszkuje też jego matka, która pomaga mu w formie rzeczowej, częściowo pokrywa koszty mieszkaniowe (opłaca energię, wodę).

W ocenie Kolegium, przyznanie odwołującemu ww. świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego nie narusza granic uznania administracyjnego ani obowiązujących przepisów. Celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako sprzeczna z zasadą pomocniczości (subsydiarności, art. 2 ust. 1 u.p.s.). Decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

W okresie, na jaki wnioskowana pomoc została przyznana (grudzień 2017 roku) odwołujący otrzymał również zasiłek okresowy w kwocie 317 zł i zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup opały w kwocie 500 zł miesięcznie. Wcześniej również otrzymał pomoc społeczną, czyli w październiku 2017 roku (zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 100 zł, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 124 zł i potwierdzenie prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni począwszy od dnia 11 października 2017 roku) oraz w listopadzie 2017 roku (zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 500 zł, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 120 zł i zasiłek okresowy w wysokości 317 zł).

Jak podkreśliło Kolegium, wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Organ – oceniając sytuację materialną danej osoby – może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy. Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznawane są dopiero po wykorzystaniu własnych zasobów, uprawnień i możliwości wnioskodawcy – jako ostatnie ogniwo systemu zabezpieczenia społecznego. Okolicznościami uzasadniającymi odmowę zasiłku, bądź też przyznania zasiłku w kwocie niższej niż wnioskowana, mogą być w szczególności ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, duża liczba osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzielona wnioskodawcy pomoc. Organy muszą więc każdorazowo ocenić, czy w okolicznościach danej sprawy istnieje możliwość uwzględnienia wniosku. Rozważeniu podlegać musi nie tylko sytuacja rodzinna, majątkowa i życiowa danej osoby lub rodziny, lecz także rodzaj potrzeby, na zaspokojenie której świadczenie ma być przyznane, z uwzględnieniem możliwości zaspokojenia jej w inny sposób lub przy pomocy innych środków.

W ocenie Kolegium przyznanie odwołującemu zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 217 zł nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Nie można zarzucić decyzji niezgodności z prawem, gdy organ pomocy społecznej mając na uwadze z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, z drugiej zaś własne możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin z terenu objętego jego działaniem i cele jakie stawia ustawa uznał, że nie istnieje możliwość przyznania odwołującemu pomocy finansowej na zgłoszoną potrzebę w większej wysokości.

Odnosząc się do zgłaszanych przez odwołującego na etapie postępowania odwoławczego żądania w zakresie odszkodowania i zadośćuczynienia po 900 mld CHF od wskazanych osób i instytucji, a także twierdzenia o popełnieniu przez urzędników przestępstw, Kolegium napisało, iż kwestie te wykraczają zarówno poza zakres zaskarżonej decyzji, jak i właściwość Kolegium.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję S.N. wskazał, iż jest ona bliźniaczo podobna do poprzednich decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 2188 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części Sąd skargę oddala w całości lub w części (art. 151 P.p.s.a.).

W stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. w sprawie przyznania zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2017 roku na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 217 zł miesięcznie.

W ocenie składu orzekającego, organ obu instancji nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji.

Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie powołanej wcześniej ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Po myśli art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Z brzmienia wskazanego przepisu ("może przyznać") wynika, że nawet spełnienie wymagań formalnych do otrzymania zasiłku celowego (spełnienie kryterium dochodowego oraz co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 u.p.s.) nie stwarza po stronie wnioskodawcy roszczenia o prawo do jego przyznania.

Rola sądu administracyjnego, kontrolującego decyzję opartą na konstrukcji uznania administracyjnego jest odmienna, niż w przypadku związania organu treścią normy prawa materialnego. Organowi przypisana została bowiem swoboda decyzyjna, a wybór rozwiązania sprawy nie może zostać mu narzucony. W przypadku uznania administracyjnego kontrola sądowa nie obejmuje zatem kwestii słuszności wyboru rozstrzygnięcia. Ogranicza się natomiast do oceny sposobu ustalenia treści kryteriów indywidualizujących, sposobu ich wykorzystania w rekonstrukcji normy z przepisu i zbudowania treści decyzji, a także sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny powyższych działań i towarzyszących im rozumowań, a w przypadku pojawienia się kryteriów mogących ze sobą pozostawać w kolizji – sposobu i wyniku wyważenia pozostających w kolizji wartości z punktu widzenia ich znaczenia dla treści decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 stycznia 2012 roku, sygn. akt I OSK 1389/12, z dnia 14 grudnia 2010 roku, sygn. I OSK 1279/10; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłków celowych organ działając w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej zobowiązany jest uwzględniać, że istotą tej formy wsparcia finansowego jest umożliwienie potrzebującym podmiotom życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo, jako indywidualny przypadek, przy czym rozstrzygnięcie organu nie może charakteryzować się dowolnością, lecz wynikać z wynikających wszechstronnie zebranego i szczegółowo przeanalizowanego materiału dowodowego.

Należy zauważyć, że obowiązkiem organu jest także rozważenie interesu publicznego przejawiającego się tu jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Wynika z tego, że odmowa przyznania pełnej, czy też częściowej pomocy społecznej wymaga wykazania, że ilość posiadanych środków finansowych gminy nie pozwala na zaspokojenie interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przypomnieć tu jednak trzeba, że zgodnie z przyjętym w judykaturze stanowiskiem organ nie jest zobowiązany do precyzyjnego określania możliwości finansowych gminy, a badanie tej kwestii wykracza poza kompetencje sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 roku, sygn. akt I OSK 116/10).

Istotny dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest przede wszystkim cel pomocy społecznej. Jako instytucja polityki społecznej państwa ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Z założenia nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Nie jest bowiem możliwe zabezpieczenie wszystkich potrzeb zgłoszonych organom pomocy społecznej, jak również nie jest możliwe udzielenie wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Istotnym jest – co słusznie dostrzegło Samorządowe Kolegium Odwoławcze – że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc w określonej postaci.

Ustawa o pomocy społecznej ustanawia także zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji świadczeń nakłada konieczność indywidualnego rozpoznania zgłaszanych żądań oraz dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na braku roszczenia po stronie osób i rodziny w zakresie przyznania świadczenia z pomocy społecznej na wskazany cel, w określonym przez wnioskującego rodzaju, formie i rozmiarze.

Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę stwierdza, że motywy działania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, jak też rozważania przedstawione w decyzji organu odwoławczego nie pozwalają uznać wydanego rozstrzygnięcia za arbitralne, pozbawione oparcia w zebranym materiale dowodowy.

Przede wszystkim organ wywiódł, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje żadnych dochodów, a jednocześnie jest w wieku produkcyjnym (ma 46 lat) i nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Skarżący zgłasza, że choruje na cukrzycę i że w niedawnym czasie doznał urazu kości piętowej (czego jednak nie potwierdził odpowiednią dokumentacją lekarską). A ponieważ skarżący nie posiada własnego źródła dochodu, zatem spełnia kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej. Faktem bezspornym jest również, że skarżący uzyskuje regularnie pomoc finansową w postaci zasiłków, a musi on zdawać sobie sprawę, że jest to pomoc doraźna, przyznawana w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej możliwości finansowych. Zdaniem Sądu, całościowa ocena sytuacji skarżącego wskazuje na wypełnianie przez organy pomocy społecznej wobec skarżącego dyrektywy wynikającej z art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którą pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

W przedstawionych okolicznościach trudno jest odmówić racji organowi co do tego, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Zainteresowany bowiem musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy.

Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w skardze i piśmie pełnomocnika oraz prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutów skargi, a także pozostałych argumentów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego wyjaśnić należy, iż żądania przyznania kwot w wysokości kilkudziesięciu tysięcy zł, czy nawet milionów znacząco wykraczają poza możliwości organów pomocy społecznej. Fakt, że uzasadnienia wydawanych w sprawie decyzji o przyznaniu skarżącemu pomocy w jakiejś części (nawet znacznej) się powtarzają – w ocenie Sądu – nie stanowi podstawy do uznania, że taka decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a co przede wszystkim, że takowe naruszenie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem tylko takie naruszenie w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. może stanowić podstawę do uchylenia kontestowanej decyzji.

Końcowo podkreślić należy, iż mimo że skarżący nie podnosił argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień na tej płaszczyźnie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257 ze zm.).

Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości.

IB