Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 839/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 2 pkt 2, art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 97 par. 1 pkt 4, art. 136.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. G. kwotę 40 ( czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ I.Kucznerowicz /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

A. Wnioskiem z dnia [...] r. J.G. zwrócił się do "Zespołu Opieki Społecznej w G." z prośbą o zasiłek stały na okres od [...] r. do [...] r. z powodu uznania, że jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym (k. [...] akt administracyjnych).

B. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G., na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 8 oraz art. 9, art. 106 ust.1, 3, 3a, 4, art. 18 ust. 1 pkt 2 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm. – dalej ups lub ustawa) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) postanowił przyznać J.G. zasiłek stały dla osoby samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...] r. do [...] r.; oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne dla osoby samotnej pobierającej zasiłek stały; podstawa składki wynosi [...] zł, wysokość składki [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. do [...] r.; tj. w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, nie więcej niż [...] zł i nie mniej niż [...] zł miesięcznie.

Organ I instancji ustalił w oparciu o przeprowadzony dnia [...] r. wywiad środowiskowy, że J.G. [prawomocnym] wyrokiem Sądu Rejonowego w P. [ z dnia [...] r. sygn. akt [...] – dalej wyrok z dnia [...] r.] został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od dnia [...] r. Wnioskujący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo i nie ma własnego źródła utrzymania, dlatego też Wnioskującemu przyznano zasiłek stały w pełnej wysokości, tj. [...] zł. Na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. [o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, Dz.U. 210/04/2135 ze zm.] organ będzie opłacał składki na ubezpieczenie zdrowotne. Utrata świadczenia nastąpi po ustaniu warunków uprawniających do jego utrzymania (k. [...] akt administracyjnych).

C. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Kierownik Działu Metodycznego, Pomocy Środowiskowej i Rodziny w G. z upoważnienia Prezydenta Miasta G. na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, 5 w zw. z art. 8 oraz art. 9, art. 106 ust. 3 i art. 109 ups oraz art. 104 kpa odmówił przyznania J.G. zasiłku stałego na okres od dnia [...] r. do dnia [...] r.

Zainteresowany do wniosku z dnia [...] r. dołączył następujące dokumenty: uwierzytelniony odpis [prawomocnego] wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] oraz poprzedzające orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] r. nr [...], w ten sposób, iż uznał J.G. za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym od dnia [...] r. do dnia [...] r.; zaświadczenie z dnia [...] r. z Powiatowego Urzędu Pracy w G. (dalej PUP), iż Strona jest zarejestrowana w PUP i pozostaje bez prawa do zasiłku. Wnioskujący oświadczył, że nie osiąga dochodów z pracy i prac dorywczych, nie posiada uprawnień emerytalno – rentowych z ZUS, nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada źródła dochodu. Zgodnie z art. 106 ust. 3 ups prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej nabywa się od miesiąca, w którym złożono wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Strona złożyła wniosek w [...] r. i od miesiąca [...] r. do [...] r. przysługuje Jej prawo do zasiłku stałego. Stronie nie przysługuje zasiłek stały za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., bowiem orzeczenie z mocą wsteczną o niepełnosprawności nie stanowi przesłanki do ustalenia okresu na jaki przysługuje zasiłek stały. Uprawnienie do świadczenia w czasie reguluje art. 106 ust. 3 ustawy (k. [...] akt administracyjnych).

D. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] r. J.G. wniósł o zmianę treści decyzji i przyznanie mu zasiłku stałego od dnia [...] r. do dnia [...] r. Odwołujący podniósł, że od [...] lat korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej MOPS). Otrzymywał pomoc na wyżywienie w kwocie [...] zł miesięcznie oraz co dwa miesiące [...] zł na leki. Co dwa miesiące do jego domu przychodził Pracownik socjalny, który znając jego sytuację, niczego Mu nie doradził. Z wnioskiem o zaliczenie do osób niepełnosprawnych J.G. wystąpił samodzielnie. Poinformowany o tym fakcie Pracownik MOPS powiedział, że lekki stopień niepełnosprawności nie uprawnia do zasiłku stałego. J.G. wręczył Pracownikowi MOPS orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności celem dołączenia do Jego akt administracyjnych. Pracownik poinformował, że nie otrzyma zasiłku, ponieważ do tego konieczne jest orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jeśli J.G. zostanie uznany z taką osobę to otrzyma zasiłek. Odwołujący zaznaczył, że będzie odwoływał się, aż do skutku. Strona wyraziła żal, iż mimo rozmów z Pracownikiem MOPS i informowania go o stanie sprawy, okazało się, że wcześniej [niż [...] r.] nie złożył wniosku. Do obowiązków Pracownika MOPS należało pouczenie Odwołującego o konieczności złożenia formalnego wniosku. J.G. był przekonany, iż od daty wydania decyzji o lekkim stopniu niepełnosprawności Jego sprawa jest zarejestrowana do rozpatrzenia. Odwołujący nie może ponosić ujemnych konsekwencji nieprawidłowego wykonania pracy przez Pracownika socjalnego (k. [...] akt SKO).

E. Pismem z dnia [...] r. odpowiadając na odwołanie J.G. MOPS stwierdził, że Pracownik socjalny udzielił Stronie poprawnych informacji (zasiłek stały nie przysługuje przy lekkim stopniu niepełnosprawności, można się zwrócić o jego przyznanie posiadając co najmniej umiarkowany stopień niepełnosprawności). Złożenie wniosku w [...] r. nie przyniosłoby oczekiwanych rezultatów (nabycie uprawnień do zasiłku stałego), gdyż zgodnie z art. 106 ust. 3 ups świadczenie przysługują od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Dokumentacji tej Odwołujący w roku [...] nie posiadał. Nadto, w dniu [...] r., tj. w dniu odbioru decyzji z dnia [...] r. przyznającej zasiłek stały na okres od [...] r. do [...] r., Skarżący złożył oświadczenia, że "treść tej decyzji jest zgodna w całości z moim żądaniem zawartym we wniosku z dnia [...] r. o udzielenie pomocy" (k. [...] akt SKO, k. [...] akt administracyjnych).

F. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO), na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 21 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. 79/01/856 ze zm.), art. 127 § 2 i art. 138 § pkt 1 kpa w zw. z art. 37 ust. 1, 2 i art. 106 ust. 3 ups - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Po przeanalizowaniu akt sprawy i pisma J.G. z dnia [...] r. SKO podzieliło pogląd organu I instancji. Odwołującemu nie może zostać przyznany zasiłek stały od [...] r. Wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z niezbędnymi dokumentami został złożony dnia [...] r., stąd zgodnie z art. 106 ust. 3 ups, niedopuszczalne było przyznanie zasiłku stałego od dnia [...] r. do dnia [...] r. Przed [...] r. Odwołujący nie złożył wniosku o przyznanie zasiłku stałego. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie może być podstawą do przyznania zasiłku stałego od dnia [...] r. do dnia [...] r. (k. [...] akt administracyjnych).

G. W skardze z dnia [...] r. od owej decyzji J.G. powtórzył i rozwinął zarzuty zawarte w odwołaniu z dnia [...] r. Pracownik MOPS winien poinformować go o obowiązujących procedurach. "Nadrzędnym dokumentem jest postanowienie Sądu i odnośnie tego postanowienia pracownicy MOPS – jako wykonawcy tego postanowienia winni wskazywać kolejne etapy postępowania petentowi" (k. [...] akt sądowych).

H. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie (k. [...] akt sądowych).

I. Ustosunkowując się do stanowiska SKO J.G. podtrzymał podniesione w skardze zarzuty (k. [...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

2. Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy WSA ustalił nadto, że J.G. urodził się [...] r. Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. na posiedzeniu dnia [...] r. orzeczeniem nr [...] (dalej orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności) po rozpoznaniu sprawy z dnia [...] r. postanowił zaliczyć J.G. do lekkiego stopnia niepełnosprawności; przyczyna niepełnosprawności – 03-L, 07-S, 05-R; orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i orzeczenie wydaje się na stałe; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.; nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania J.G. złożonego w dniu [...] r., Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W odpowiedzi na pytanie SKO z dnia [...] r., "czy wniosek z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku stałego jest pierwszym tego typu wnioskiem oraz czy skarżący otrzymywał już wcześniej zasiłek stały" (k. [...] SKO), w piśmie z dnia [...] r. J.G. oświadczył, że wniosek z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku stałego jest Jego pierwszym wnioskiem tego typu. Nigdy nie otrzymywał wcześniej zasiłku stałego. Z dotychczasową decyzją (z dnia [...] r.) się zgadza. Nie zgadza się z tym, że nie zostały wypłacone należności, które zostały mu zasądzone wyrokiem Sądu, tj. od dnia [...] r. do dnia [...] r.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty i odpisy dokumentów: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...] Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G.; orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. nr [...] utrzymującego w mocy zaskarżone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, pisma J.G. z dnia [...] r., pisma SKO z dnia [...] r. do Dyrektora MOPS w G. (k. [...] akt administracyjnych, k. [...] akt SKO).

Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów i dokumentom, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

3. Zasiłek stały jest formą pomocy państwa dla osób niepełnosprawnych i pozbawionych innych źródeł utrzymania. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ups warunkiem jego otrzymania, przez pełnoletnią osobę samotnie gospodarującą - do jakich zalicza się J.G. - jest niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy oraz spełnienie kryterium dochodowego. Bezsporne jest spełnienie przez J.G. obu przesłanek- całkowitej niezdolności do pracy i kryterium dochodowego. Skarżący nie posiada dochodu, a prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r., sygn. [...] Sąd Rejonowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. zaliczył J.G. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym ustalając, że niepełnosprawność datuje się od [...] r. i wskazując, iż orzeczenie wydano do dnia [...] r. Zasiłek stały ma charakter obligatoryjny. Ustawa o pomocy społecznej określa przesłanki materialnoprawne otrzymania zasiłku stałego, a ich spełnienie daje podstawę do otrzymania świadczenia obowiązkowego - musi być przyznane, jeśli zostały spełnione wymogi ustawowe (aktualny w tej materii wyrok NSA z 28.11.2002 r. – I SA 1235/02, LEX 313889; I. Sierpowska "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz", ABC 2007 r., komentarz do art. 37)

Sporny w niniejszej sprawie jest okres, za jaki przysługuje Skarżącemu wnioskowane świadczenie z pomocy społecznej. Zdaniem J.G. zasiłek stały należy mu się od [...] r. – daty wskazanej w wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] r., jako początek niepełnosprawności. Zdaniem organów (I i II instancji), zgodnie z art. 106 ust. 3 ups, zasiłek stały przysługuje od dnia złożenia wniosku – [...] r. (k. [...] akt administracyjnych).

4. Organy administracji publicznej I i II instancji błędnie przyjęły, że dopiero wyrok Sądu Rejonowego i złożenie wniosku z dnia [...] r. stanowi podstawę do przyznania zasiłku stałego. Nie ulega wątpliwości, że wyżej wskazany wyrok zapadł ze skutkiem ex tunc.

Decyzja Prezydenta narusza art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. 43/64/296 ze zm.- dalej kpc). Organy obu instancji nie rozważyły, jakie skutki prawne pociągnęło za sobą wydanie prawomocnego wyroku, rozstrzygającego zagadnienie wstępne. Wyrok sądu powszechnego, zgodnie z art. 365 § 1 kpc, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem prawomocnego wyroku sądu powszechnego w niniejszej sprawie następuje ustalenie ze skutkiem ex tunc (K. Korzan w: "System prawa procesowego cywilnego’’- Ossolineum 1987 t. II s. 314, 321) , że umiarkowany stopień niepełnosprawności J.G. datuje się od dnia [...] r., a daty niepełnosprawności nie da się ustalić, nadto wymaga On korzystania z sytemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji. Żaden organ wskazany w art. 365 § 1 kpc nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r. (sygn. V CKN 1110/00, Lex 74492) skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Także Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę jest obowiązany uwzględnić konkluzję, do jakiej doszedł Sąd Powszechny.

5. Organy administracji publicznej mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, by ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności są obowiązane dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Są obowiązane do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7, art. 77 kpa). W sytuacji, gdy strona postępowania powołuje się na określone okoliczności faktyczne bez wskazania dowodów na te okoliczności, to organ na podstawie powołanych przepisów ma obowiązek przeprowadzić dowody z urzędu, jeśli znane mu są środki dowodowe pozwalające na ustalenie tych okoliczności lub w sytuacji, gdy środki te nie są znane organowi, zwrócić się do strony o dostarczenie dowodów lub przynajmniej ich wskazanie, gdy strona nie może sama ich dostarczyć. Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący i sumienny całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu spoczywa na organie administracji i nie może być przerzucany na stronę. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ten ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić (wyroki WSA w Warszawie: z 13.04.2006 r. – III SA/Wa 435/06, LEX 213805; z 10.01.2006 r. – VII SA/Wa 1031/05, LEX 220797).

6. Organ II instancji naruszył opisane wyżej zasady postępowania, nie wyjaśniając okoliczności rozmowy Skarżącego z Pracownikiem pomocy społecznej po otrzymaniu przez Skarżącego decyzji o lekkim stopniu niepełnosprawności. J.G. w odwołaniu powołał się na rozmowę z Pracownikiem MOPS podnosząc, że został źle poinformowany o trybie składania wniosku o udzielenie pomocy społecznej. Podniesione przez Skarżącego okoliczności winny być dokładnie zbadane i wyjaśnione przez organ II instancji- nawet w postaci zobowiązania Pracownika MOPS do sporządzenia notatki służbowej co do przebiegu rozmowy z Zainteresowanym i złożenia przezeń do akt odpisu orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. [...] akt administracyjnych). Pozwala na to art. 136 kpa, uprawniający SKO do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, tak jak organ I instancji. Z możliwości tej SKO skorzystało jedynie w części, zwracając się do organu I instancji i J.G. o wyjaśnienie - czy wniosek z dnia [...] r. był pierwszym wnioskiem w sprawie. Jednak w sprawie bezspornym było, iż pierwszy pisemny wniosek o przyznanie zasiłku stałego J.G. złożył [...] r. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, istotne było wyjaśnienie okoliczności rozmowy J.G. z Pracownikiem MOPS po otrzymaniu orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności i ocena prawna tego zdarzenia. Faktu, iż miało ono miejsce, organ I instancji nie zakwestionował mimo, że w aktach administracyjnych niniejszego postępowania decyzji o lekkim stopniu niepełnosprawności brak. Skoro Strona powoływała się na rozmowę z Pracownikiem MOPS i wywodziła z tego zdarzenia skutki prawne – w postaci złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego, SKO stosownie do art. 136 i art. 140 kpa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa, winno wyjaśnić podniesione przez Skarżącego okoliczności. W tym celu winno przeprowadzić dowód z akt administracyjnych J.G. prowadzonych w związku z udzielaną Mu pomocą społeczną w postaci zasiłków celowych, a w szczególności z protokołów wywiadów środowiskowych i protokołów uzupełniających wywiadów środowiskowych, które przeprowadzono z J.G. w okresie od wydania orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności do wydania wyroku z dnia [...] r. Wyjaśnić, czy w protokołach wywiadów utrwalono wniosek J.G. o przyznanie zasiłku stałego, czy odnotowano treść pouczeń udzielanych J.G. w związku z otrzymaniem przezeń orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności i kiedy takie zdarzenie miało miejsce. Ustalić, czy orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności znajduje się w owych aktach administracyjnych i kiedy zostało do nich złożone. Powyższe okoliczności winny zostać ustalone przy pomocy wszystkich dostępnych środków dowodowych. Zaniechanie przez SKO przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego oraz wyjaśnienia podnoszonych przez Skarżącego okoliczności, stanowiło naruszenie przepisów postępowania – art. 136 i art. 140 kpa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy.

7. Żądanie przyznania zasiłku stałego od dnia [...] r. J.G. wywodzi z wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r. i z rozmowy przeprowadzonej z Pracownikiem MOPS po otrzymaniu orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności. Twierdzi, że pokazał orzeczenie pracownikowi MOPS i uzyskawszy od Niego informację, że nie uprawnia ono do otrzymania zasiłku stałego, wyraził wobec Niego zamiar odwołania się od owego orzeczenia.

Zgodnie z art. 9 kpa organ winien udzielić Stronie stosownych pouczeń, by złożyła wnioski o świadczenia, które może uzyskać (nawet jeśli w danej sytuacji nie można przewidzieć, czy zostaną uwzględnione - czy to z uwagi na wątpliwości materialnoprawne, czy z przyczyn dowodowych). W rozpatrywanej sprawie koniecznym było pouczenie Skarżącego o potrzebie złożenia pisemnego wniosku o przyznanie zasiłku stałego. Umożliwiłoby to zawieszenie postępowania w sprawie pomocy społecznej do czasu rozpoznania odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o stopniu niepełnosprawności Skarżącego - art. 97 § 1 pkt 4 kpa). Trafnie Pracownik MOPS poinformował, iż dopiero orzeczenie o - co najmniej- umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uprawnia do przyznania zasiłku stałego. Udzielona przez Pracownika MOPS informacja była jednak niepełna, a zastosowanie się do niej przez Skarżącego wywołało niekorzystne dlań skutki. Gdyby J.G. złożył pisemny wniosek o przyznanie zasiłku stałego po otrzymaniu orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności, to postępowanie administracyjne mogłoby zostać zawieszone (art. 97 § 1 pkt 4 kpa), a następnie, po ostatecznym i prawomocnym rozstrzygnięciu kwestii stopnia niepełnosprawności Skarżącego, podjęte. Wydana w tym trybie decyzja uwzględniałaby żądanie J.G..

Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy, winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Gdy urzędnik stwierdza lub powinien stwierdzić, że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków, urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko, wiążące się z planowanymi działaniami. Jest to jedyny, odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji RP z 2.4.1997 r., sposób rozumienia art. 9 kpa. Z zasady ochrony zaufania obywateli do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania (w tym informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu (aktualny w tej materii wyrok SN z 23.7.1992- PiP 8/93/116, akceptowany przez B. Adamiak- w: "Kpa. Komentarz" CH Beck 2006, s. 79-81).

Art. 9 kpa chroni prawo do pomocy społecznej. W niniejszej sprawie pracownicy MOPR nie udzielili Wnioskodawcy dostatecznej pomocy w postaci precyzyjnego pouczenia w trybie art. 9 kpa w zw. z 14 ups (odpowiednio- na tle art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, Dz.U. 64/98/414 ze zm.; S. Nitecki- glosa do wyroku NSA z 19.11.1998- II SA/Gd 2070/97- Sam. Teryt. 5/01/ 63-64) dla skutecznego dochodzenia prawa do zasiłku stałego w związku ze znaną im trudną sytuacją Skarżącego. W rozpatrywanej sprawie, jak zostało to już wyżej podniesione, nieodzownym było udzielenie Zainteresowanemu pouczeń o konieczności złożenia wniosku o zasiłek w MOPR z informacją, że postępowanie o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności - w tym w zakresie wskazań nie zakończyło się, co umożliwiłoby zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego o niepełnosprawności wnioskującego (art. 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 1 pkt 3, art. 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych- Dz.U. 123/97/776 ze zm.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie trafnie zwraca się uwagę, że stopień szczegółowości pouczenia oraz jego zakres uzależnione być winno od okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnia doświadczenia życiowego adresata, jego przygotowania do obrony swych praw, sprawności intelektualnej etc ( wyrok NSA z 28.11.2002- II SA/Po 577/01; wyrok SN z: 9.6.1999- III RN 12/99- OSNAP 10/00/375, 25.3.1999- III RN 157/98- OSNAP 2/00/43, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla- "KPA- orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 142 uw. 1, 2; S. Nitecki- op. cit. s. 64). W polskiej kulturze prawnej z podobnym rozwiązaniem mamy do czynienia przy ocenie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania przez profana czy profesjonalistę na tle art. 355 § 1 i 2 kc, a w prawie administracyjnym- w instytucji pracy socjalnej, zawierającej w szczególności obowiązek poradnictwa prawnego; udzielania wystarczającej pomocy w załatwieniu spraw urzędowych i innych ważnych spraw bytowych (S. Nitecki op. cit. s. 64). Osobom i rodzinom, które mają trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązaniu problemów życiowych, bez względu na posiadany dochód udziela się pomocy w postaci poradnictwa specjalistycznego, w szczególności prawnego (art. 46 ust. ups). Z przytoczonej regulacji wynika, że organy pomocy społecznej, dostrzegając trudną sytuację Skarżącego, winny udzielić mu stosownej pomocy, także prawnej, by J.G. nabył prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego.

In casu brak dostatecznych pouczeń, a tym bardziej- udzielenie niepełnych pouczeń ( art. 8 i 9 kpa w zw. z art. 14 ups) ze strony organu I instancji nakazuje przyjęcie fikcji prawnej złożenia wniosku o przyznanie zasiłku stałego w dniu wydania orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. [...] SKO - odwołanie Skarżącego), jeśli niemożliwym okaże się ustalanie dokładnej daty przeprowadzania wywiadu środowiskowego z J.G., na który powołuje się Skarżący - mając nadto na uwadze skutek ex tunc wyroku Sądu Rejonowego (wyrok NSA z 11.4.2006 r.- I OSK 743/05; wyroki WSA w P. z: 15.06.2004 – 4/II SA/Po 1523/02, 13.09.2005 - 4/II SA/Po 33/03, 27.07.2006 – IV SA/Po 411/05, 10.10.2007 – IV SA/Po 229/07).

8. Wśród zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, zasada wyrażona w art. 9 należy do grupy zasad, za których naruszenie kodeks nie przewiduje odrębnej sankcji i których kształt z punktu widzenia organów administracyjnych jest na tyle płynny, że można ryzykować ich nieprzestrzeganie. W literaturze konsekwentnie twierdzi się, że nie wolno dla rzekomych korzyści państwa wykorzystywać nieznajomości prawa przez laików, gdy stoją oni twarzą w twarz z administracją (W. Dawidowicz- Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu. Warszawa 1983, s.91). Obowiązek wynikający z art. 9 kpa, wyklucza zajmowanie przez organ prowadzący postępowanie pozycji- przeciwnika- strony, który wyczekuje na popełnienie przez stronę błędu w ocenie wpływu pewnych okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy i wykorzystuje tzn. błąd, jako uzasadnienie wydania niekorzystnej dla strony decyzji. Zauważa się, że art. 9 kpa "uchyla (...) w ogóle w stosunku do stron (...) zasadę ignorantia iuris nocet w zakresie spraw rozpatrywanych w postępowaniu administracyjnym" i jego nieprzestrzeganie pociąga taka samą sankcję, "jaką przewiduje kpa w przypadku błędnego pouczenia co do prawa odwołania, zażalenia" (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa- Poznań 1992 s. 70 in.)

W wyroku z dnia 23.07.1992 r. (III ARN 40/92) Sąd Najwyższego wyraził dwa istotne aspekty zasady sformułowanej w art. 9 kpa. W aspekcie pozytywnym zasada ta oznacza obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych oraz czuwania nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W aspekcie negatywnym, który został specjalnie wydobyty w omawianym orzeczeniu, zasada ta oznacza, że skutki błędnego poinformowania strony nie mają jej w żaden sposób obciążać. Taka błędna informacja rzutuje na wartość decyzji wydanej w sprawie, w której tej informacji udzielono.

Wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. ( P 28/07, OTK-A 9/07/106) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm. – dalej uśr) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Na gruncie ups oraz uśr obowiązują podobne zasady przyznawania świadczeń związanych z niepełnosprawnością (art. 16 i 24 ust. 2 uśr oraz- odpowiednio- art. 37 i 106 ust. 3 ups) – jednym z warunków ich uzyskania jest ustalenie niepełnosprawności przez odpowiedni organ w odrębnym postępowaniu. W uzasadnieniu powołanego wyroku TK stwierdził, że niedopuszczalne jest, by ryzyko nieprawidłowego działania administracyjnego (w postaci nieterminowości, wadliwego, bo błędnego dokonania oceny niepełnosprawności) – było przerzucone na osobę ubiegającą się o zasiłek [pielęgnacyjny].

Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji zobligowany jest ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, uwzględniwszy ocenę prawną i wskazania wyrażone w niniejszym wyroku ( art. 153 ppsa).

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c i art. 135 ppsa, należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa, uwzględniając wydatek w kwocie 40 zł na koszty dojazdu pociągiem osobowym 2 klasy z G. do P. i z P. do G. (k. [...] ).

/-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski

mb