Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 74/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 2 ust. 1 i ust. 2, § 6 pkt 7  w zw, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 255/09 w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi "B. P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 255/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, w sprawie ze skargi "B. P." Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...], w przedmiocie uznania zagłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług, zarządził na podstawie art. 111 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., połączenie spraw zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Ol do I SA/Ol 260/09 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalsze prowadzenie ich pod wspólną sygnaturą akt I SA/ Ol 255/09, oraz postanowił: umorzyć postępowanie w sprawie oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz "B. P." Sp. z o.o. w P. kwotę 50.702 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji wskazał, iż postanowieniami o stosownych sygnaturach, zawiesił postępowania w przedmiotowych sprawach na zgodny wniosek stron, zaś wskutek wniosku pełnomocnika skarżącej Spółki, podjął postępowanie w tych sprawach.

W dniu [...] stycznia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął wniosek Dyrektora Izby Celnej w O. o umorzenie przedmiotowych postępowań na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., w związku z wydaniem w dniu [...] grudnia 2008 r. decyzji uchylających w całości decyzje organu pierwszej oraz drugiej instancji i umarzających postępowanie w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał w motywach postanowienia, iż umorzenie postępowania nastąpiło w oparciu o art. 161 § 3 p.p.s.a. wobec faktu wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i uwzględnienia w całości wniosków strony skarżącej.

W zakresie postanowienia o zwrocie kosztów na rzecz skarżącej Spółki, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 201 § 1 p.p.s.a. w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., tj. uwzględnienia skargi w trybie autokontroli, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania. W oparciu o art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kwoty [...] zł.

Wynagrodzenie radcy prawnego zostało ustalone przez Sąd I instancji w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, który wskazał, że to nie rodzaj decyzji procesowej podjętej przez sąd decyduje o podstawie przyznania pełnomocnikowi jego wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego, a przedmiot zaskarżenia określony w danej sprawie, zaś w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia była należność pieniężna, o której mowa w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.

Powyższe postanowienie Dyrektor Izby Celnej w O. zażaleniem zaskarżył w części, w której WSA zasądził na rzecz Spółki "B. P." zwrot kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia oraz wniósł:

1. o zmianę zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części i nieobciążanie organu obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

ewentualnie,

2. zmianę zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i obciążenie organu obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika, zasad słuszności i charakteru sprawy,

lub

3. uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji.

Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Postanowieniu organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:

1. art. 200 i 205 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, iż stronie należy się zwrot kosztów postępowania (w zakresie kosztów zastępstwa procesowego) niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w wysokości wskazanej w § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, bez uwzględnienia nakładu pracy pełnomocnika i specyfiki sprawy,

2. art. 2 Konstytucji poprzez niezastosowanie zasad słuszności przez ustalenie zwrotu kosztów postępowania, tj. pominięcie charakteru sprawy, kosztów społecznych orzeczenia i nakładów pracy pełnomocnika,

3. § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z pominięciem nakładu pracy pełnomocnika, a także charakteru sprawy i wkładu pracy pełnomocnika w przyczynieniu się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu zażalenia jego autor podniósł, iż Sąd pierwszej instancji zasądzając wynagrodzenie radcy prawnego w przedmiotowych sprawach na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nie uwzględnił, że jest ono niewspółmierne do nakładu pracy, charakteru spraw i wkładu pełnomocnika w przyczynieniu się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia do czego zobowiązany był zgodnie z § 2 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Zdaniem autora zażalenia zasadę słuszności, w odniesieniu do wynagrodzenia pełnomocnika, pomimo, iż nie wynika ona wprost z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, można wywieść z treści przepisu art. 2 Konstytucji RP.

W ocenie autora zażalenia Sąd I instancji pominął okoliczność, iż wymienione w sentencji zaskarżonego postanowienia decyzje Dyrektora Izby Celnej w O. uchylono w trybie autokontroli i stanowiły one tylko część ze 157 decyzji jednorodnych pod względem faktycznym i prawnym, które zostały zaskarżone przez Spółkę "B. P." do WSA w Olsztynie. Autor zażalenia podniósł również, że istotną okolicznością jest, iż radca prawny – pełnomocnik Spółki zgłosił się w postępowaniu przed sądem administracyjnym w czasie gdy w sprawie o tym samym stanie faktycznym i prawnym zapadł już wyrok korzystny dla Spółki zaś działanie pełnomocnika ograniczyło się jedynie do wystosowania dwóch pism procesowych – wyrażającego zgodę na zawieszenie postępowania i zawierającego wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania.

Autor zażalenia podkreślił, iż Spółka uzyskała zwolnienia od kosztów sądowych w 156 sprawach (częściowo lub całkowicie) zarówno ze względu na jej sytuację finansową, jak i ze względu na konieczność uiszczenia wpisów w wielu analogicznych sprawach, zatem obciążanie organu kosztami procesu, które w jego ocenie, w okolicznościach sprawy nie były niezbędne do poniesienia w wysokościach, jakie wynikałyby z norm przepisanych, jest nieuzasadnione.

W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik "B. P." Sp. z o.o. wniósł o jego oddalenie w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Z treści stawianych zaskarżonemu postanowieniu zarzutów oraz ich uzasadnienia wynika, iż organ w istocie kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu I instancji w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w zakresie podstawy prawnej jaką Sąd ten przyjął orzekając o zwrocie na rzecz Spółki "B. P." kosztów zastępstwa procesowego oraz zastosowania przepisów regulujących kwestię zwrotu kosztów postępowania sądowego bez rozważenia rzeczywistego wkładu pracy pełnomocnika Spółki oraz charakteru sprawy i jej stopnia zawiłości, czego konsekwencją było obciążenie organu kosztami, które w jego ocenie nie były niezbędne do poniesienia przez Spółkę w sprawie.

Stanowisko organu reprezentowane w zażaleniu nie znajduje uzasadnionych podstaw, albowiem jak wynika to z treści art. 201 § 1 p.p.s.a., w przypadku zastosowania przez organ trybu autokontroli przewidzianego w art. 54 § 3 p.p.s.a., co miało miejsce w przedmiotowej sprawie, skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów, o których mowa w art. 200 p.p.s.a., a więc kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.

Zasady ustalania wysokości zwrotu niezbędnych kosztów postępowania uregulowane są w art. 205 p.p.s.a., który w § 2 przewiduje, iż do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednakże nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach (...).

Stosownie do treści art. 205 § 3 p.p.s.a., zawierającego delegację do stosowania odrębnych przepisów w zakresie ustalania wysokości przysługujących należności stronie, do określania stawek opłat za czynności radców prawnych reprezentujących stronę stosuje się przepisy powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...).

Zgodnie z treścią § 2 cytowanego rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynieniu się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w cytowanym powyżej przepisie, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3 – 4, przy czym opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy.

Powyższe przepisy, a w szczególności § 2 ust. 1 rozporządzenia, dają co prawda sądowi możliwość miarkowania wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, jednakże nie oznacza to, iż może on określić wynagrodzenie pełnomocnika poniżej wysokości stawek określonych w rozdziałach 3 – 4 rozporządzenia, w niniejszej sprawie stawki określonej w § 6 pkt 7 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) tego rozporządzenia.

Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I GZ 3/09 wskazując, iż wobec regulacji zawartej w § 2 ust 1 rozporządzenia umorzenie postępowania w trybie autokontroli organu będzie miało wpływ na wysokość stawki określonej według § 14 ust 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Nakład pracy pełnomocnika będzie bowiem mniejszy niż w przypadku rozstrzygania sprawy na rozprawie i dlatego uzasadnione będzie zasądzenie kosztów zastępstwa radcy prawnego według stawek minimalnych określonych w § 6 cytowanego rozporządzenia.

Okoliczność, iż skarżąca Spółka wniosła szereg skarg na decyzje wydane w sprawach o identycznym stanie faktycznym i prawnym oraz, że stroną przeciwną jest organ administracji publicznej, nie ma wpływu na określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego (zob. post. NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08).

Również okoliczność, iż strona skarżąca została zwolniona w 156 sprawach od kosztów w zakresie całkowitym lub częściowym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, gdyż zwolnienie od kosztów – prawo pomocy określone w art. 243 – 246 p.p.s.a. odnosi się do kosztów, o których mowa w art. 211 i następnych p.p.s.a., natomiast przepisy art. 201 § 1 i art. 200 p.p.s.a. niewskazane przez Sąd I instancji, a mające zastosowanie w niniejszej sprawie oraz art. 205 p.p.s.a. odnoszą się do zwrotu kosztów postępowania między stronami.

W świetle powyższych rozważań za niezasadne należało uznać zarzuty stawiane w punktach 1 i 3 zażalenia.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, jak wskazał organ, poprzez niezastosowanie zasady słuszności wynikającej z tego przepisu. Organ w uzasadnieniu wywodził, iż Sąd pierwszej instancji był zobowiązany, pomimo braku wyrażonej wprost w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasady słuszności w odniesieniu do wynagrodzenia pełnomocnika, zastosować tę zasadę w oparciu o powołany przepis art. 2 Konstytucji.

Podkreślić należy, o czym była mowa powyżej, iż Sąd na podstawie przepisów rozporządzenia ma możliwość miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika ale jedynie w zakresie przyznania go w kwocie stanowiącej wielokrotność stawki minimalnej, nie może natomiast orzec o przyznaniu wynagrodzenia poniżej stawki minimalnej, określonej dla danego rodzaju sprawy. Zaznaczyć również należy, iż rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), a więc zgodnie z przepisami rozdziału III Konstytucji. Zastosowanie cytowanego rozporządzenia na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego wynika natomiast z przepisu art. 205 § 3 p.p.s.a.

Reasumując, Sąd I instancji, wobec istnienia szczegółowych zasad ustalania wysokości przysługujących stronie należności, zasądzając w oparciu o odpowiednie przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości na rzecz Spółki "B. P." tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, opłatę w kwocie minimalnej stawki przewidzianej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, w istocie realizował zasadę słuszności, na którą powoływał się w zażaleniu organ.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.