Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 102/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 59 i 101
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Joanna Runge-Lissowska del. WSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Katowice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Burmistrzem Gminy Czchów w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.K. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Katowice jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej, jako: "Dyrektor MOPS") w Katowicach działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Katowice wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Burmistrzem Gminy Czchów w sprawie wniosku J. K. (dalej, jako: "wnioskodawczyni") o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że pobyt wnioskodawczyni w Katowicach datuje się od 11 grudnia 2014 r. i podyktowany jest koniecznością sprawowania nad nią opieki przez siostrzenicę H. W. Siostrzenica jest osobą pracującą i opieka nad wnioskodawczynią jest utrudniona. Nadto jest już zmęczona opieką nad ciotką i nie jest w stanie długo prawidłowo funkcjonować i jednocześnie opiekować się J. K. Na terenie gminy Katowice J. K. przebywa bez meldunku. Zameldowana jest na stałe w m. T. Z powyższych względów Dyrektor MOPS w Katowicach uznał, że pobyt wnioskodawczyni na terenie Katowic ma charakter jedynie wyjątkowy i czasowy, podyktowany jest koniecznością zapewnienia jej opieki. J. K. nie wyraziła chęci stałego pobytu w Katowicach i nie dokonała żadnych działań aby związać swoją przyszłość z gminą Katowice. Stąd wniosek J. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej został przekazany według właściwości do Miejskiego Ośrodka Pomocy społecznej i Świadczeń Rodzinnych w Czchowie. W uzupełnieniu zgromadzonego materiału organ w Czchowie odebrał dodatkowe oświadczenie od wnioskodawczyni, w którym wskazała, że ośrodek swoich osobistych i majątkowych interesów uważa gminę Katowice oraz, że przybyła do Katowic z zamiarem stałego pobytu i Katowice są jej miejscem zamieszkania. Powyższe oświadczenie zostało złożone w wyniku pisma organu w Czchowie, skierowanego do J. K., z którego wynika – zdaniem Dyrektora MOPS w Katowicach – bezpośrednia sugestia, że J. K. mieszka w Katowicach z zamiarem stałego pobytu. Jednocześnie oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z wcześniejszym oświadczeniem wnioskodawczyni, uzyskanym w toku postępowania wyjaśniającego w Katowicach. Dyrektor MOPS w Katowicach nie dał wiary drugiemu oświadczeniu wnioskodawczyni, gdyż nie dokonała ona żadnych czynności aby związać swoją przyszłość z gminą Katowice, a jedynym powodem przybywania jej w Katowicach jest niemożność sprawowania nad nią opieki przez brata oraz czasowa możliwość zapewnienia jej opieki przez siostrzenicę. W m. T. wnioskodawczyni posiada majątek w postaci nieruchomości oraz gospodarstwa rolnego o pow. 2,26 ha, którego się nie wyzbyła. U wnioskodawczyni zdiagnozowano postępujący proces otępienny o zaawansowaniu znacznym i trudno uznać - zdaniem Dyrektora MOPS w Katowicach - że osoba 75-letnia, mająca majątek w m. T. chce się przenieść na stałe do bloku w Katowicach. W ocenie Dyrektora MOPS w Katowicach organem właściwym - zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163) - do rozpoznania wniosku J.K. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Gminy Czchów.

W odpowiedzi na wniosek, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Świadczeń Rodzinnych w Czchowie działający z upoważnienia Burmistrza Gminy Czchów wskazał, że w miejscu zameldowania J. K., tj. w m. T., zamieszkuje brat wnioskodawczyni M.Ł. wraz z żoną. W dniu wywiadu dokonanego przez pracownika socjalnego w miejscu zameldowania, w m. T. obecna była jedynie bratowa wnioskodawczyni J. Ł. (m. Ł. przebywał w szpitalu), która oświadczyła, że siostra męża nie zamieszkuje z nimi na stałe, a mieszka w Katowicach ze swoją siostrzenicą. Od wielu lat odwiedzała ich jednak w sezonie letnio-wiosennym, gdy była jeszcze w lepszym stanie zdrowia i gdy brat mógł zapewnić jej opiekę. Obecnie ze względu na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia M. Ł. nie ma on możliwości zapewnienia siostrze niezbędnej opieki, nawet w zbliżającym się okresie wiosenno-letnim. Państwo Ł. sami są schorowani i potrzebują pomocy. Po przeanalizowaniu zgromadzonych informacji organ w Czchowie uznał, że obecnym miejscem zamieszkania J. K. są Katowice. Fizyczne przebywanie w Katowicach wnioskodawczyni nie budzi wątpliwości, również zamiar stałego pobytu wnioskodawczyni ma Katowicach z uwagi na brak możliwości prawidłowego funkcjonowania w m. T. J. K. zdecydowała przenieść swoje centrum życiowe do Katowic. W ocenie Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Świadczeń Rodzinnych w Czchowie, organem właściwym do rozpoznania wniosku J.K. o skierowanie do domu pomocy społecznej, jest Prezydent Miasta Katowice.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: "P.p.s.a", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie, spór zainicjowany wnioskiem ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem oba organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku J. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 25 tej ustawy, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). W przypadku natomiast osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2).

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, tj. w m. T. Należało, zatem rozważyć, czy J.K. jest osobą posiadającą miejsce zamieszkania, czy też jest osobą bezdomną.

Stosownie do art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powołany przepis przewiduje, zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie (łącznie).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) pod pojęciem "lokal mieszkalny" należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

J.K. z uwagi na wiek i stan zdrowia nie mogła prowadzić gospodarstwa domowego w miejscu stałego zameldowania w m. T. Obecnie zamieszkuje u siostrzenicy w Katowicach, gdzie oczekuje na skierowanie w domu pomocy społecznej, albowiem potrzebuje stałej, całodobowej opieki. Siostrzenica nie jest w stanie sprostać temu zadaniu. Skoro obecnie wnioskodawczyni korzysta ze wsparcia udzielonego jej przez siostrzenicę w postaci zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym w Katowicach, to ta miejscowość stanowi, centrum aktywności życiowej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej (art. 25 ustawy Kodeks cywilny), a wnioskodawczyni nie można uznać za osobę bezdomną. Powrót J.K. do miejsca zameldowania nie jest możliwy, a fakt pozostawienia majątku w m. T. pozostaje bez znaczenie dla ustalenia miejsca aktualnego zamieszkania. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o art. 59 ust 1 ustawy o pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Katowice.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., jako organ właściwy do załatwienia sprawy wskazał Prezydenta Miasta Katowice.