Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 579/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 i 2, art. 59
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31 zo ust. 1 w zw. z art. 31 zg ust. 1i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca), WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2022 r. nr 2/2022 znak 030000/71/2/2022/OKN w przedmiocie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 16 września 2022 r. Inne Oddział w B., dalej: "ZUS", "organ", po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odmówił Z. Ł., dalej: "strona", "skarżący", prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r.

Jak wynika z akt postępowania i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, strona wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2020 r. zwróciła się do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. ZUS powołując treść art. 31zo ust. 1 oraz art. 31zq ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dalej: "ustawa o COVID" (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), decyzją z dnia 4 sierpnia 2020 r. odmówił stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za ten miesiąc, ponieważ dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. strona przekazała do ZUS dopiero w dniu 15 lipca 2020 r. Strona wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia 12 października 2020 r. utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję z dnia 4 sierpnia 2020 r.

Na decyzję ZUS z dnia 12 października 2020 r. strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 467/21, uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 4 sierpnia 2020 r. W powołanym wyroku Sąd wskazał, że postępowanie zostało przez ZUS przeprowadzone z naruszeniem art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej: "k.p.a." Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej powinien był w rozsądnym terminie udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby jego wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W wyroku w sprawie I SA/Lu 467/21 Sąd zwrócił uwagę na treść art. 15 zzr ust. 1 ustawy o COVID-19 podkreślając, że regulacje w nim zawarte zostały wprowadzone z myślą o zabezpieczeniu interesów stron. Winny zatem znaleźć zastosowanie w odniesieniu do terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczeniowych. Sąd wskazał też wówczas, że analiza treści powołanego przepisu, a w szczególności wszystkich przypadków zawieszenia biegu terminów, wskazanych w pkt 1-2 i pkt 4-6, prowadzi do wniosku, że zawieszenia te zostały wprowadzone z myślą o zabezpieczeniu interesów stron, a więc na ich korzyść. Celem tych regulacji jest zatem ochrona podmiotów wchodzących w stosunki procesowe z organami oraz w stosunki materialnoprawne o charakterze publicznym, w tym w zakresie terminów z tych stosunków wynikających. Skoro zatem ze względu na epidemię COVID ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to nie można tych przepisów interpretować w sposób zawężający. Winny one natomiast znaleźć zastosowanie w zakresie terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczających należności z tytułu składek.

W powołanym wyroku Sąd uznał zarzuty skargi za usprawiedliwione, a formułując wskazania co do dalszego postępowania zalecił organowi, aby rozpoznając sprawę ponownie pominął fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Nawet bowiem jeżeli skarżący w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to jak wynika z treści powołanego wyżej przepisu ustawy o COVID, organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia. Tym bardziej, że sam organ dopuścił się w prowadzonym postępowaniu szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Strona nie może bowiem ponosić negatywnych skutków błędnego działania organu, który prowadził postępowanie wadliwie, naruszając zasady ogólne postępowania administracyjnego.

ZUS rozpatrując wniosek ponownie wskazał, że stosownie do art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 zawiadomił stronę, że występując z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchybiła terminowi na złożenie dokumentów rozliczeniowych za ten okres i wyznaczył termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia ww. dokumentów wraz z podaniem przyczyny niedochowania tego terminu, jak też wskazaniem od kiedy ustała przyczyna niedochowania terminu. Strona w wyznaczonym jej terminie złożyła do ZUS wniosek o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. z uzasadnieniem, że rozliczaniem firmy zajmuje się konkretna wyznaczona imiennie pracownica biura, która w okresie od 29 czerwca 2020 r. do 12 lipca 2020 r. w związku z podejrzanymi objawami przypominającymi grypę przebywała na samoizolacji za wiedzą i zgodą pracodawcy. Po ustąpieniu objawów powróciła do pracy w dniu 13 lipca 2020 r. i w dniu 15 lipca 2020 r. zestaw rozliczeniowy za maj 2020 r. został złożony za pośrednictwem programu Płatnik.

Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu organ odwołał się do treści art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wskazując, że uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Następnie organ wskazał on na treść art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których uzależnione jest udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ wyznacza stronie termin 30. dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

W ocenie ZUS powyższy przepis dotyczy zdarzeń, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu CIVID -19 a więc od 20 marca 2020 r. pomimo tego, że sam przepis wszedł w życie 16 grudnia 2020 r. Zatem w ocenie organu, wniosek o przywrócenie terminu należy rozpatrzyć jako wniesiony w terminie.

Odnosząc się do wyjaśnień strony ZUS ocenił jednak, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro dokumenty rozliczeniowe za maj 2020 r. strona zobowiązana była złożyć do 15 czerwca 2020 r. to argumentacja, że termin nie mógł być dochowany z uwagi na fakt, że pracownica biura w okresie od 29 czerwca 2020 r. do 12 lipca 2020 r. w związku z podejrzanymi objawami przypominającymi grypę przebywała na samoizolacji nie może być uznany za przyczynę nie złożenia dokumentów rozliczeniowych w ustawowym terminie, tj. do 15 czerwca 2020 r. Dokumenty rozliczeniowe mógł bowiem złożyć inny pracownik biura lub strona.

Z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu pierwotnego, ustawowego terminu na złożenie deklaracji, wniosek o przywrócenie nie może zostać uwzględniony. W ocenie ZUS, skoro obowiązki płatnika składek wynikają wprost z przepisu prawa, tj. z art. 46 i 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to organ nie miał żadnego prawnego obowiązku pouczania o tym płatnika składek oraz informowania o fakcie, że brak wykonania ustawowego obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej skutkować może odmową zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie sprawy w sposób zgodny z jej interesem poprzez zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarności za maj 2020 r. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa, a w szczególności:

1. naruszenie prawa procesowego przez wadliwe zastosowanie art. 58 § 1 k.p.a. polegające na nieprzywróceniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. pomimo istnienia wyraźnych przesłanek do jego przywrócenia;

2. naruszenie prawa procesowego przez niezastosowanie art. 8 k.p.a. w związku z wydaniem decyzji naruszającej powszechnie obowiązujący porządek prawny oraz podważający zaufanie do ZUS.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła tok sprawy a następnie odwołała się do treści art. 58 § 1 i 2 k.p.a wskazując, że spełniła wszystkie przesłanki, o których mowa w tym przepisie, aby termin mógł zostać przywrócony. Skarżący akcentował okoliczności związane z samoizolacją pracownicy. Podkreślił on także znaczenie zalecanej wówczas ostrożności i brak środków technicznych w kontakcie z urzędem. Zwrócił też skarżący uwagę na nieprzejrzystość i stopień skomplikowania przepisów "covidowych".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ZUS.

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydania przez organ decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 467/21, uchylił decyzję ZUS z dnia 12 października 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 4 sierpnia 2020 r. W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania oceną prawną, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Należy podkreślić, że zgodnie z treścią tego przepisu, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach. Ani bowiem organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21).

Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza więc, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, a także z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12).

Rozpoznając skargę wniesioną w niniejszej sprawie, Sąd związany jest zatem oceną prawną i wytycznymi zawartymi w prawomocnym wyroku w sprawie I SA/Lu 467/21, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie.

Wobec tego zauważyć należy, że w uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, że w jego ocenie organ uchybił art. 9 k.p.a. oraz niewłaściwie zastosował art. 15zzr ustawy o COVID. Sąd zalecił przy tym organowi, aby rozpoznając sprawę ponownie, pominął fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r., mając na uwadze, że nawet jeżeli skarżący w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, gdyż sam dopuścił się w prowadzonym postępowaniu szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać skarżącego. Uchybienia w działaniu organu, które stwierdził Sąd w wyroku w sprawie I SA/Lu 467/21 polegały na tym, że od momentu złożenia wniosku przez skarżącego, tj. od 20 kwietnia 2020 r., do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów - 30 czerwca 2020 r. - minęło dwa miesiące. Mimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji). Potem zaś wydał decyzję odmowną. Obecnie zaś organ argumentuje, że obowiązki płatnika składek wynikają wprost z ustawy i wobec tego ZUS nie ma obowiązku informowania o nich.

Mając na uwadze ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w wyroku I SA/Lu 467/21, stwierdzić trzeba, że w omawianej sprawie organ administracji nieprawidłowo wykonał wskazania zawarte w tym wyroku wskazania co do dalszego postępowania.

Mimo bowiem, że Sąd stwierdził istnienie po stronie organu obowiązku informowania strony w toku postępowania, udzielania jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek koniecznych w toku postępowania, organ w treści uzasadnienia skarżonego rozstrzygnięcia (strona 4) wyraził stanowisko wprost sprzeczne z treścią uzasadnienia wskazanego wyroku. Zdaniem ZUS "nie miał on żadnego prawnego obowiązku pouczania o tym płatnika składek oraz informowania o fakcie, że brak wykonania ustawowego obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej skutkować może odmową zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek".

Takie przekonanie organu narusza też przepisy obowiązującego prawa. Sąd zatem, będąc związany i podzielając stanowisko wyrażone już w przytoczonym wyroku, raz jeszcze wskazuje organowi, że do kontrolowanego postępowania, z mocy art. 180 k.p.a oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy tego kodeksu stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a., organy administracji obowiązane są natomiast do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).

Odnosząc się do stanowiska ZUS wyrażonego w zaskarżonej decyzji Sąd raz kolejny podkreśla i akcentuje, że jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, realizacja obowiązków organów administracji publicznej ujętych w art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem strony i jakie dowody powinny być przedstawione przez nią, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści przez nią żądanej. Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, w tym także poprzez działania podejmowane z własnej inicjatywy organu, jego zaś naruszenie należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (zob. teza 1. wyroku NSA z dnia 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95).

Mając powyższe na uwadze dodać trzeba, że stan epidemii i uchwalane w tym czasie przepisy wdrażające programy pomocowe, ulegały częstym zmianom, a orientacja w zakresie wynikających z nich norm była bardziej utrudniona. Cel wprowadzania tych regulacji prawnych nie powinien być natomiast przekreślany działaniem organów, zwłaszcza naruszającym zasadę informowania.

W realiach rozpoznawanej sprawy wynikający z przepisów k.p.a. obowiązek informacyjny ZUS polegał na tym, że w wypadku ustalenia, że aby wniosek skarżącego mógł zostać pozytywnie rozpatrzony konieczne jest złożenie określonych brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji), powinien niezwłocznie po wpłynięciu wniosku poinformować skarżącego, że ma on obowiązek złożenia takich dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. Zwłaszcza, że jak już akcentował to WSA w sprawie I SA/Lu 467/21, od złożenia wniosku przez skarżącego do momentu kiedy wymagane dokumenty powinny być złożone upłynął okres ponad 2-miesięczny. W okresie tym organ nie podjął zaś żadnych działań, które w świetle treści art. 9 k.p.a., były jego obowiązkiem.

Trzeba także podkreślić, że Sąd w prawomocnym wyroku w sprawie o sygn. I SA/Lu 467/21, dostrzegając błędy w procedowaniu organu, na podstawie art. 153 p.p.s.a. sformułował wskazania co do dalszego postępowania zalecając organowi pominąć fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów i rozpatrzeć sprawę merytorycznie. O wiążącym charakterze zawartych w wyroku sądu administracyjnego wskazań co do dalszego postępowania była mowa wyżej.

Tymczasem organ, mimo jasnych i czytelnych wskazań Sądu wezwał stronę do uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia terminu, pod kątem zastosowania art. 58 § 1 i 2 k.p.a. i dalej prowadził sprawę analizując możliwość przywrócenia stronie terminu. W końcu organ ocenił, że okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają przywrócenia jej terminu, bowiem strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminowi, wobec czego terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych nie przywrócił. W świetle wiążącego organ, wskazanego wyżej prawomocnego wyroku sądu administracyjnego, organ nie był do takiego działania uprawniony. Obowiązany był natomiast, jak wynika z tego wyroku, przyjąć, że odpowiednie dokumenty złożone zostały w terminie i rozpatrzeć sprawę merytorycznie. Dlatego po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie I SA/Lu 467/21 bezpodstawne było wszczynanie i prowadzenie postępowania na podstawie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. i rozważanie kwestii zawinienia strony w niedochowaniu terminu.

Niezależnie od powyższego na marginesie można zauważyć, że organ administracji stwierdzając, że strona wnosi o przywrócenie terminu, który nie może być przywrócony, powinien wydać postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, zgodnie z treścią art. 59 § 1 k.p.a. Takie postanowienie podlega, zgodnie z przepisem art. 59 § 1 zdanie drugie, zaskarżeniu zażaleniem. ZUS czyni zaś rozważania na gruncie art. 58 k.p.a., rozstrzygając kwestię zawinienia strony i braku możliwości przywrócenia terminu w toku i niejako "przy okazji" rozstrzygania w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Działanie takie można odczytać jako próbę pozbawienia strony uprawnienia do uruchomienia odrębnej kontroli postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu.

Zasadnicze znaczenie ma jednak to, że w świetle wyroku WSA z dnia 12 stycznia 2022 r. ZUS nie miał w ogóle podstawy do wzywania strony aby złożyła wniosek o przywrócenie terminu ani też prowadzenia postępowania w jakiekolwiek formie w zakresie takiego wniosku. Do uchybienia terminu przyczynił się sam ZUS, który ma wykonać zalecenie Sądu w postaci merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego.

Obowiązkiem organu będzie uwzględnienie okoliczności, że skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji uchybień organu w zakresie ciążących na nim obowiązków informacyjnych wobec strony. Rozpatrując ponownie wniosek, ZUS powinien mieć na względzie, że w toku postępowania zostały przez niego naruszone przepisy postępowania, zwłaszcza 9 k.p.a.

Sąd, także związany prawomocnym wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r. w sprawie I SA/Lu 467/21, ponownie formuje zalecenie merytorycznego rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek z pominięciem okoliczności opóźnienia w złożeniu przez wnioskodawcę dokumentów rozliczeniowych. Ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje się do oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu prawomocnego, wyżej wskazanego wyroku sądu administracyjnego z dnia 12 stycznia 2022 r.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania nie postanowiono, gdyż skarżący jest zwolniony z obowiązku ich uiszczania.