Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1365/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 lit. b
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2018 r., nr [...] Minister Przedsiębiorczości i Technologii, po rozpatrzeniu wniosku Z. Z. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] czerwca 2006 r. Z. Z. wniósł o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...] S. pow. P." oraz orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z [...] grudnia 1976 r. (nr [...]) w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa.

Decyzją z [...] grudnia 2008 r. Minister Gospodarki nie stwierdził nieważności orzeczenia z [...] maja 1948 r., z wyłączeniem przedsiębiorstwa "T. [...] w S." oraz nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z [...] grudnia 1976 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, z wyłączeniem składników majątkowych przedsiębiorstwa "T. [...] w S.". W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie zostało rażąco naruszone prawo, w szczególności wobec faktu, że spełnione zostało kryterium nacjonalizacji wskazane w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, z późn. zm., dalej: ustawa nacjonalizacyjna) w zw. z § 1 lit A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. poz. 7, dalej: rozporządzenie z 19 grudnia 1946 r.). Minister Gospodarki decyzją z [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 182/10 uchylił decyzje Ministra Gospodarki z [...] listopada 2009 r. oraz z [...] grudnia 2008 r., w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. z wyłączeniem przedsiębiorstwa "T. [...] w S." oraz stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] grudnia 2008 r., w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z [...] grudnia 1976 r. W ocenie Sądu decyzja Ministra Gospodarki z [...] listopada 2009 r. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, gdyż właściwym do prowadzenia sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1976 r. jest Minister Środowiska. W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał także na naruszenie przez organ art. 7 i 77 kpa, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a zebrane w sprawie dowody ocenił z naruszeniem art. 80 kpa. Sąd podkreślił ponadto, że postępowanie nadzorcze ma na celu zbadanie, czy kontrolowane orzeczenie jest dotknięte wadą wskazaną w art. 156 § 1 kpa i żadne inne okoliczności nie mogą być przedmiotem badania przez organ. W szczególności postępowanie to nie ma na celu ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem. Zadaniem Ministra Gospodarki było zatem wyjaśnienie, czy [...] lutego 1946 r. spełnione zostały ustawowe przesłanki do przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, tj. czy było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, przy czym w pierwszej kolejności organ powinien oprzeć się na materiałach źródłowych pochodzących z okresu nacjonalizacji, które w niniejszej sprawie zachowały się dość licznie. Jednocześnie Sąd wskazał, że dysponując dwiema sprzecznymi opiniami biegłych w tym zakresie organ nie może uchylać się od ich oceny, a racjonalne byłoby w tej sytuacji powołanie kolejnego biegłego. Wyrokiem z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu podzielając stanowisko Sądu I instancji, za wyjątkiem zobowiązania organu do wyjaśnienia kwestii znajdujących się w przedsiębiorstwie maszyn [...], które - jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa - muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego, czyją stanowiły własność.

Minister Gospodarki decyzją z [...] kwietnia 2013 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] września 2013 r. nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu I Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...], S. pow. P.", z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. [...] w S., uznając, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria nacjonalizacji określone w ustawie nacjonalizacyjnej, co potwierdziła opinia powołanych przez organ biegłych H. M. i R. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt SA/Wa 2906/13 oddalił skargę Z. Z. na decyzję z [...] września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2072/14, uchylił wyrok Sądu I instancji oraz decyzję Ministra Gospodarki z [...] września 2013 r. (utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2013 r.). W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że kluczową kwestią, która wymagała wyjaśnienia, jest - według wiążącej oceny prawnej sformułowanej w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w uprzednio wydanym wyroku z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10 - czy w dacie [...] lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonej w powołanym wyroku, orzeczenie E. W. jest dowodem w sprawie, który musi być skonfrontowany z innymi dowodami źródłowymi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że cyt.: "niezbędne jest wyjaśnienie występującej rozbieżności przy obliczaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1946 r. w orzeczeniu E. W. i w opinii biegłego dr inż. W. T. Kwestia ta niewątpliwie musi być ostatecznie wyjaśniona w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Dlatego też w tym celu organ administracji winien rozważyć potrzebę sporządzenia opinii uzupełniającej, w której powołany już biegły wnioski końcowe w sprawie odniesie do wskazanego wyżej dowodu w postaci orzeczenia z [...] sierpnia 1946 r. i innych materiałów źródłowych z nim powiązanych, bądź też ewentualnie powoła innego biegłego, który przy uwzględnieniu materiałów źródłowych wyżej wskazanych, raz jeszcze kompleksowo oceni zdolność zatrudnienia na [...] lutego 1946 r. Dokonanie tych ustaleń jest niezbędne, aby zgromadzić cały materiał dowodowy i należycie go ocenić". Sąd wskazał, że o ile w rozpatrywanej sprawie organ nadzoru powołał kolejnych dwóch biegłych do oceny zdolności zatrudnienia pracowników w przedmiotowym przedsiębiorstwie, o tyle sporządzona przez nich opinia nie wypełnia powołanego wyżej wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego o uwzględnieniu wszystkich materiałów źródłowych, także orzeczenia E. W. Sąd wskazał, że jeżeli od jednoznacznego wyjaśnienia kwestii zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie zależy dopuszczalność zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa, to przeprowadzone na tę okoliczność dowody nie mogą być dotknięte jakimikolwiek wadami procesowymi, zwłaszcza, gdy sporządzona na nowo opinia w tym zakresie wskazuje na zdolność zatrudnienia ilości pracowników nieznacznie przekraczającej normatywny limit 100 osób, powodujący odebranie w przeszłości tego przedsiębiorstwa.

Minister, wskazując na przepis art. 153 ppsa, wyjaśnił, że jest związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 182/10, Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10 oraz z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2072/14.

Minister realizując ww. wytyczne zlecił biegłemu A. L. sporządzenie opinii w zakresie ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie, w oparciu o stan maszyn i urządzeń istniejących [...] lutego 1946 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Opinia ta została sporządzona [...] listopada 2016 r.

Decyzją z [...] lipca 2017 r. Minister Rozwoju i Finansów nie stwierdził nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Minister na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 oraz art. 158 § 1 kpa stwierdził nieważność decyzji z [...] lipca 2017 r. z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. Następnie decyzją z [...] stycznia 2018 r. Minister Przedsiębiorczości i Technologii umorzył w całości postępowanie odwoławcze od decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z [...] lipca 2017 r.

Mając na uwadze powyższe organ rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2013 r., z uwzględnieniem wyroków sądów administracyjnych zapadłych w niniejszej sprawie.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Minister Przedsiębiorczości i Technologii utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2013 r.

Organ podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...], S. pow. P.", z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. [...]. w S. Postępowaniem nacjonalizacyjnym objęte były wprawdzie zarówno [...], jak i [...] stanowiące własność (od czerwca 1946 r.) dwóch podmiotów, jednakże [...] była własnością F. Z., poprzednika prawnego Z. Z., zaś [...] należał do spółki pn. T. [...] w S.

Minister odnosząc się do zarzutów podniesionych przez wnioskodawcę, w tym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. dokumenty nadesłane przez Sąd Rejonowy P. - [...], Archiwum Państwowe w P., Archiwum Akt Nowych w W. oraz strony postępowania, jak również pozyskane w toku postępowania wyjaśniającego dowody z opinii biegłych: W. T., H. M., R. M. i A. L. oraz obowiązek wynikający z art. 153 ppsa, wskazał na zasadę, wynikającą z art. 16 § 1 kpa. Z zasady tej wynika, że wzruszenie każdej ostatecznej decyzji administracyjnej może nastąpić wyjątkowo, jedynie w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Organ nadzoru podkreślił, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wymienione w art. 156 § 1 kpa, a zestawienie to stanowi zamknięty katalog podstaw nieważności, który nie może być uzupełniony poprzez stosowanie wykładni rozszerzającej. Następnie organ wyjaśnił rozumienie przesłanki rażącego naruszenia prawa o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z [...] grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z [...] stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), orzeczenie w trybie art. 3 tej ustawy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem [...] marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego w przedmiotowej sprawie nastąpiło zgodnie z wymogiem określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Wojewódzka Komisja do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. postanowieniem z [...] września 1947 r., po rozpatrzeniu zarzutów właściciela zgłoszonych wobec umieszczenia jego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przeznaczonych do upaństwowienia, postanowiła przedstawić właściwemu ministrowi wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu [...] na własność Państwa w trybie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że zdolność zatrudnienia stolarni wynosi 150 pracowników na jedną zmianę. Główna Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, po rozpatrzeniu odwołania Zjednoczenia Przemysłu D. Okręgu Zachodniego oraz pełnomocnika F. Z., postanowieniem z [...] stycznia 1948 r. (Nr [...]), zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z [...] września 1947 r. z tą zmianą, że objęto upaństwowieniem dom biurowy, wyłączony spod upaństwowienia przez Wojewódzką Komisję, uznając go za związany gospodarczo i obszarowo ze [...].

Powyższe postanowienie było podstawą do wydania przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia Nr [...] z [...] maja 1948 r. (M P. Nr [...], poz. [...]) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "Zakłady [...], S., pow. P.".

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym z [...] października 1948 r., uzupełnionym [...] grudnia 1948 r. w zakresie przejęcia również [...] i "w.".

Organ uznał za bezprzedmiotowe w niniejszym postępowaniu zarzuty wnioskodawcy, co do braku odniesienia do przejęcia "w." w decyzji dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemyślu i Handlu z [...] maja 1948 r. Oceniane orzeczenie nie konkretyzowało składników majątkowych przedsiębiorstwa, wywołując jednocześnie skutek rzeczowy w postaci jego przejęcia na własność Państwa (§ [...] rozporządzenia Rady Ministrów z [...] stycznia 1947 r).

Minister wyjaśnił, że jako podstawę prawną orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. powołano art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy. Biorąc pod uwagę charakter działalności prowadzonej przez przedmiotowe przedsiębiorstwo, tj. [...], organ wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 3 ust. 1 lit. B ustawy, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Jednocześnie w dalszej treści tego przepisu uregulowano, że rozporządzenie Rady Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym. W dniu 19 grudnia 1946 r. Rada Ministrów wydała stosowne rozporządzenie, które w § 1 lit. A pkt 6 dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit B ustawy nacjonalizacyjnej podwyższało do 100 pracowników na jedną zmianę w [... ] i [...].

Minister Przedsiębiorczości i Technologii wskazał, że w niniejszym postępowaniu nieważnościowym obowiązany jest do oceny, czy zaistniała przesłanka rażącego naruszenia przepisów dotyczących oceny zdolności zatrudnienia, tj. czy przedmiotowe przedsiębiorstwo istotnie posiadało zdolność do zatrudnienia 100 pracowników na jedną zmianę. Przez "zdolność zatrudnienia", o której mowa w § 1 lit. A pkt 6, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w ww. dacie, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności do niego (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 253/04, wiążący w sprawie wyrok NSA z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10, wyrok WSA w Warszawie z 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 390/15).

Minister wyjaśnił, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym precyzującym definicję "pracowników bezpośrednio produkcyjnych", przy ocenie wystąpienia kryterium nacjonalizacyjnego organ uwzględnił, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe.

W toku postępowania wyjaśniającego pozyskano następujące dokumenty wskazujące pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa:

- pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z [...] sierpnia 1946 r., przy którym przesłany został do Ministerstwa Przemysłu wniosek F. Z. o wyłączenie spod nacjonalizacji jego fabryki. Z pisma tego wynika, że "Fabryka zatrudniała przed wojną przy produkcji [...] pracowników, obecnie zaś zatrudnia [...] pracowników, zdolność zatrudnienia wynosi 95 pracowników". Przyczyną zwiększenia zatrudnienia w zakładzie był fakt, iż "w czasie okupacji zarządca poniemiecki uzupełnił urządzenia techniczne zakładu i przybudował drewnianą szopę jako uzupełnienie hali maszyn i [...]. Urządzenia te zostały przy reprywatyzacji przedsiębiorstwa przyznane właścicielowi, ponieważ przeprowadzono dowód, że inwestycje te dokonano z sum gotówkowych i zapasów materiałowych, pozostawionych przez właściciela w chwili przejęcia zakładu przez władze niemieckie";

- orzeczenie E. W. - zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu [...] i [...] z [...] sierpnia 1946 r., w którym biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu zakładu w dniu [...] lutego 1946 r. - na 93 pracowników;

- odwołania adwokatów K. K. i R. S. (w imieniu właścicieli [...] i [...]) z [...] i [...] stycznia 1947 r. od zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z [...] grudnia 1946 r., dotyczącego umieszczenia przedmiotowego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa. W uzasadnieniu odwołania z [...] stycznia 1947 r. pełnomocnicy powołali się na sporządzone z inicjatywy właścicieli orzeczenie biegłego E. W.;

- kwestionariusz oznaczony: Sp.l [...] Nr [...], dotyczący przedsiębiorstwa "S. i T. F. Z. w S." wskazujący, jako osobę właściciela F. Z. z adnotacją, że wpisano je do wykazu (księgi) przedsiębiorstw nr [...] z [...] października 1946 r., z którego wynika, że ilość pracowników, które przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę wynosi 150 pracowników;

- kwestionariusz (bez daty) oznaczony: BP [...], dotyczący przedsiębiorstwa "S. i T. F. Z., S." wskazujący jako właściciela F. Z. oraz formę prawną przedsiębiorstwa jako jednoosobową, z którego wynika, że zdolność zatrudnienia pracowników, przy produkcji na jedną zmianę wynosi 150 pracowników;

- kwestionariusz (bez oznaczenia) dotyczący przedsiębiorstwa "Z. F." "Fabryka [...]", wskazujący jako "obecnego posiadacza" F. Z. oraz charakter prawny przedsiębiorstwa, jako "jednoosobowe", z pieczęcią Urzędu Skarbowego w P. oraz nieczytelnym podpisem Naczelnika Urzędu z [...] października 1946 r., z którego wynika, że ilość pracowników, które przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę wynosi 120 pracowników;

- protokół z lustracji przedsiębiorstwa [...] i przesłuchania biegłych B. B. oraz F. G. z [...] września 1947 r., wykonany na podstawie zarządzenia Wojewódzkiej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw z [...] sierpnia 1947 r. W protokole tym B. B. zeznał, iż "Zakłady [...]– F. Z. posiadały w lutym 1946 r. i nadal posiadają zdolność zatrudnienia przy produkcji 150 pracowników minimalnie na jedną zmianę". Dyrektor F. G. zeznał, iż "minimalna zdolność zatrudnienia w Zakładach S. wynosi około 150 pracowników na jedną zmianę";

- postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z [...] września 1947 r., w treści którego ustalono, że "zdolność zatrudnienia S. wynosi 150 pracowników na jedną zmianę";

- odwołania adwokatów K. K. i R. S. wniesione w imieniu właścicieli S. i T. z [...] października 1947 r. od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z [...] września 1947 r. W jego uzasadnieniu stwierdzono, że "niesłusznie nie uwzględniono zarzutów ob. F. Z. co do [...], upaństwawiając ją na tej podstawie, iż jej zdolność zatrudnienia ma wynosić 150 pracowników na jedną zmianę". Zdaniem odwołujących się orzeczenie biegłych w tej sprawie odbiega od orzeczenia biegłego E. W. z [...] sierpnia 1946 r. Przyjęta przez niego zdolność zatrudnienia - za treścią odwołania "[...] pracowników odpowiada faktycznej zdolności zatrudnienia, która nigdy, nawet podczas okupacji, nie zatrudniała ponad 100 pracowników na jedną zmianę". Przedłożono ponadto listę płac za okres [...]-[...] lutego 1946 r., w której wpisano [...] pracowników. Zdaniem pełnomocników "zdolność zatrudnienia przedmiotowej stolarni w dniu [...] lutego 1946 r. nie przekraczała dolnej granicy ustawy 100 pracowników na zmianę";

- miesięczne i roczne sprawozdania statystyczne dotyczące, m.in. zatrudnienia, przesyłane do Głównego Urzędu Statystycznego za 1946 r. oraz, poglądowo, sprawozdania za 1948 r. i wyciągi z formularzy statystycznych z 1947 r. przesłane przez Zakłady [...] F. Z. do Urzędu Wojewódzkiego w P.;

- protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w S. [...] października 1948 r. z przejęcia przedsiębiorstwa "Zakłady [...] – F. Z., położonego w S., pow. P., przy szosie do P., stanowiącego własność F. Z. zam. w P. ul. [...]", w którym wskazano, że "rozbudowa i wyposażenie zakładu przez okupanta w maszyny do obróbki [...] i maszyny techniczne pozwalają na zatrudnienie 250 pracowników",

- opinia biegłego dr inż. W. T. sporządzona w listopadzie 2006 r., według której zdolność zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji, w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, wynosiła [...] lutego 1946 r. 148 pracowników na jedną zmianę;

- opinia biegłych: inż. H. M. oraz mgr inż. R. M. wskazująca, że rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie, według stanu na dzień [...] lutego 1946 r. wynosi 103 osoby;

- opinia biegłego A. L. wskazująca, że rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie, według stanu na [...] lutego 1946 r. wynosi 144 osoby.

Minister dokonując oceny dowodów oraz mając na uwadze wskazania zawarte w wyrokach Sądów stwierdził, że właściciel przedmiotowego przedsiębiorstwa w ww. odwołaniach adwokatów K. K. i R. S. powołuje się na "orzeczenie" E. W. z [...] sierpnia 1946 r., który zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie określił na poziomie 93 pracowników (uwzględniając również pracowników biurowych). Zdaniem organu biegły ten ograniczył się jedynie do krótkiej charakterystyki zakładu, ze wskazaniem na zniszczenia wojenne i okoliczność remontu zakładu przez właściciela "dużym nakładem sił i środków materialnych", po której przypisał pracowników do czterech kategorii: pracujących przy [...] ([...] pracowników), w [...] ([...] pracowników), "do prac pomocniczych" ([...] pracowników) i "do prac techn. i biurowych" ([...]pracowników). Jednakże biegły E. W. nie wskazał sposobu obliczeń, przyjętych do oceny zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych w przedmiotowym zakładzie. Brak jest zatem możliwości weryfikacji i dokonania oceny w tym zakresie. Ponadto nie wskazał jakie maszyny znajdują się na wyposażeniu zakładu, poza [...] obrabiarkami do [...], ani jak przebiega proces produkcji. Brak jest również odniesienia, czy w "orzeczeniu" uwzględniono, m.in. obsługę składów i magazynów, narzędziowni, remontowni, kotłowni, czy pracowników transportu, co tym samym obniża wartość dowodową tego orzeczenia. Minister wskazał, że zdolność zatrudnienia powinna obejmować zarówno pracowników, bez których proces technologiczny byłby niemożliwy, jak i pracowników zatrudnionych, np. przy wykańczaniu (m.in. [...], [...]), czy obsłudze [...]. Dokonując oceny tego dokumentu organ podkreślił duży stopień ogólności postanowionych tam wniosków, brak przekonywującego uzasadnienia przyjętej w tym opracowaniu zdolności zatrudnienia oraz wskazanie jedynie szacunkowych twierdzeń. W związku z powyższym, w ocenie Ministra, dokument ten nie może być uznany, jako jednoznaczny dowód na ocenianą okoliczność.

Minister Przedsiębiorczości i Technologii podkreślił, że również Sądy orzekające w niniejszej sprawie wskazały, że do stwierdzenia zaistnienia przesłanki nacjonalizacyjnej konieczna jest dodatkowa opinia biegłego, co czyni dowód z opinii E. W. niewystarczającym.

Organ podkreślił, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy (por. protokół zdawczo-odbiorczy z [...] października 1948 r, w tym załącznik 2 b), potwierdzają, że majątek trwały przedsiębiorstwa, w tym podstawowy park maszynowy, nie uległ zmianie w toku postępowania nacjonalizacyjnego. Zniszczenia wojenne były usuwane przez byłego właściciela, który przeprowadził remont zakładów. Przedsiębiorstwo korzystało ponadto z mienia wprowadzonego przez okupanta, który w trakcie wojny prowadził przedsiębiorstwo i je rozbudował. Zatrudnienie pracowników "fizycznych" zgodnie ze sprawozdaniami przesyłanymi do GUS kształtowało się w okresie od stycznia do czerwca 1946 r. na poziomie 80-120 osób, przy czym bezpośrednio z rocznego sprawozdania zakładu za okres od [...] stycznia do [...] grudnia 1946 r. wynika, że zdolność zatrudnienia "liczby robotników, którą zakład mógłby zatrudnić przy dzisiejszym stanie urządzeń maszyn i aparatury" wynosiła 120 pracowników na jedną zmianę. Natomiast w latach 1947-1948 (dane z poszczególnych miesięcy 1947 r. i od stycznia do września 1948 r.) zatrudnienie osób fizycznych (bez uwzględnienia pracowników inżynieryjno-technicznych) kształtowało się na poziomie 80-121 pracowników, co potwierdza pośrednio zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na poziomie ponad 100 pracowników na jedną zmianę. W ocenie organu brak jest podstaw, aby odmówić wiarygodności dowodowej ww. dokumentom sporządzanym dla celów statystycznych, w szczególności w zakresie danych dotyczących faktycznego zatrudnienia.

Organ wyjaśnił, że oceniając ww. dowody istotna jest informacja zawarta w sprawozdaniach przesyłanych do GUS, wskazujących na stan zatrudnienia w okresie od stycznia do czerwca 1946 r. na poziomie 80-120 osób. Organ podkreślił, że zdolność zatrudnienia jest wartością co najmniej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą. Zgodnie z zasadami logiki rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia w danym okresie. W związku z powyższym jeśli faktyczne zatrudnienie kształtowało się na poziomie 120 pracowników fizycznych, to zdolność zatrudnienia nie mogła być niższa od tej liczby.

Ze sprawozdaniem rocznym za 1946 r, w którym oceniana zdolność zatrudnienia określona została na 120 pracowników na jedną zmianę, nie koresponduje, m.in. pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z [...] sierpnia 1946 r. (pkt 1), wskazujące zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na 95 pracowników. W piśmie tym nie wyjaśniono ponadto, np. poprzez określenie sposobu wyliczeń, na jakiej podstawie przyjęto różnicę w określeniu zdolności zatrudnienia i wskazywanym faktycznym zatrudnieniem na poziomie 4 pracowników. Dokument ten, w ocenie organu, posiada zatem ograniczoną wiarygodność dowodową. Z tych samych względów ograniczona została również wartość dowodowa sprawozdania rocznego za 1946 r., w zakresie wskazania zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie pracowników związanych z produkcją. Oceniając powołane powyżej kwestionariusze organ podkreślił, że stanowią one jedynie materiał poglądowy, w szczególności z powodu braku wskazania podmiotu dokonującego określenia ocenianej zdolności zatrudnienia oraz podstaw i sposobu dokonania obliczeń. Z kwestionariuszy tych nie wynika, by odnosiły się wyłącznie do przedmiotowej [...].

W protokole z lustracji z [...] września 1947 r. biegli B. B. oraz F. G. oświadczyli, że "zdolność zatrudnienia S. wynosi 150 pracowników na jedną zmianę", jednakże brak jest informacji o przedłożeniu organowi nacjonalizacyjnemu obliczeń stanowiących podstawę dokonanych ustaleń. Nie pozwala to tym samym przypisać ww. dokumentowi wiarygodności dowodowej, a co za tym idzie - pozostałym dokumentom z postępowania nacjonalizacyjnego, w których opierano się na oświadczenia przywołanych wyżej biegłych.

Zdaniem Ministra analiza wartości dowodowej powyższych dokumentów z postępowania nacjonalizacyjnego nie pozwalała na jednoznaczne określenie, czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia określone przez ustawę nacjonalizacyjną, wobec czego organ dopuścił jako dowód w sprawie opinię biegłego W. T. Z opinii sporządzonej przez tego rzeczoznawcę zdolność zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu [...] lutego 1946 r., w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, wynosiła 148 pracowników na jedną zmianę.

Wyliczenia biegły oparł na całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, uwzględniając w szczególności opinię E. W. z [...] sierpnia 1946 r., odwołanie adw. K. K. i R. S. z [...] października 1947 r. oraz protokół zdawczo-odbiorczy z [...] października 1948 r., w którym określono stopień zużycia maszyn i urządzeń. W opinii przedstawiona została charakterystyka przedsiębiorstwa (produkującego [...] i [...]) wraz z nieruchomościami i budynkami fabrycznymi. W dalszej części opinii biegły opisał procesy technologiczne występujące w zakładzie, a także podstawowe obrabiarki i urządzenia będące na jego wyposażeniu. Następnie dokonał obliczeń "liczby pracowników przedsiębiorstwa, którzy powinni być zatrudnieni w lutym 1946 r., przy produkcji na jedną zmianę roboczą". W tym celu określił stanowiska pracy, do których przypisał liczbę pracowników na jedną zmianę roboczą. Biegły wskazał, że przy przygotowaniu materiału, cięciu, suszeniu i obsłudze bocznicy kolejowej zatrudnionych mogło być [...] pracowników na jedną zmianę; przy obróbce maszynowej [...] obrabiarek - [...] pracowników, obsłudze [...] stanowisk [...] - [...] pracowników, obróbce powierzchniowej, [...] ([...] do [...]), [...] i malowaniu - [...] pracowników, montowaniu i wykańczaniu [...] pracowników; przy obsłudze pieców przemysłowych i [...] - [...] pracowników. Ponadto obsługa narzędziowa to [...] pracowników, podobnie jak "remonty i konserwacja". Transport wewnętrzny i obsługa składów i magazynów - [...] pracowników, natomiast obsługa kotłowni i instalacji - [...] pracowników. W obliczeniach biegły uwzględnił również pracowników kierownictwa technicznego - [...] pracowników. W dalszej części opinii dokonał sprawdzenia ww. wyników "wskaźnikiem powierzchni przemysłowej na 1 pracownika ogółem 1-nej zmiany roboczej. Wskaźnik ten w przedsiębiorstwach o podobnym profilu produkcji kształtuje się na poziomie 20 do 25 m2/pracownika".

Organ orzekający w sprawie zakończonej uchylonymi decyzjami z [...] grudnia 2008 r. i z [...] listopada 2009 r. uznał ww. opinię za "wiarygodną, jasną, pełną i nieposiadającą wewnętrznych sprzeczności oraz mającą pełne oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy" . Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 7 kwietnia 2010 r., wskazał, "że organ dysponując dwiema sprzecznymi opiniami biegłych nie mógł uchylić się od dokonania ich oceny, a racjonalne wydawało się w tej sytuacji powołanie kolejnego biegłego o co wnioskowała strona skarżąca przez cały okres postępowania administracyjnego".

Mając powyższe na uwadze organ dopuścił dowód z opinii H. M. i R. M..

W opinii tej biegli przywołali materiały źródłowe, które posłużyły im do jej opracowania, (m.in. protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa, wskazujący na stan maszyn i stopień zużycia maszyn i urządzeń), a także przywołali literaturę fachową, która stanowiła podstawę opracowania. Jednocześnie przedstawili opis profilu produkcyjnego przedsiębiorstwa, którym było obrabianie elementów konstrukcyjnych [...] oraz [...], wykonywanych z [...] różnych gatunków, płyt [...] typu [...] oraz [...] na [...]. W dalszej części opinii biegli przedstawili szczegółowo obiekty zakładowe, w których realizowany był profil produkcji. Opisali proces technologiczny realizowany w zakładzie, na który składało się, m.in. piłowanie, [...], frezowanie, wiercenie, szlifowanie, klejenie, prasowanie, montaż [...], wraz z opisem maszyn i urządzeń wykorzystywanych w danych działach. W dalszej części opracowania wskazali maszyny, znajdujące się w danych obiektach budowlanych, a także określili ilość załogi wymaganej do ich obsługi, z uwzględnieniem wieIowarsztatowości, tj. obsługi kilku maszyn przez jednego pracownika. Jednocześnie dokonali wyliczenia nominalnego i dysponowanego funduszu czasu pracy robotnika i stanowiska roboczego, z zastrzeżeniem, że "wyliczona liczba robotników bezpośrednio produkcyjnych jest większa od ilości obsługi przynależnej do stanowisk roboczych, co wynika między innymi z uwzględnienia niestawiennictwa do pracy [...] oraz konieczności realizacji niektórych rodzajów pracy przez dwie osoby (obróbka elementów wielkogabarytowych)". Na podstawie tak przeprowadzonych obliczeń biegli określili liczbę pracowników obsługujących maszyny i urządzenia znajdujące się na wyposażeniu zakładu na [...] osoby. Do tej liczby należało według biegłych dodać pracowników "związanych z produkcją, ale nie obsługujących maszyn i urządzeń produkcyjnych", którymi byli pracownicy: narzędziowni, remontowi, oraz pracownicy związani z transportem - po [...] osób, a także pracownicy kotłowni - [...] osoby. Jednocześnie wskazali, że do ogólnej liczby pracowników, bez których zakład nie mógłby normalnie funkcjonować, należy wliczyć pracowników inżynieryjno-technicznych (kierownicy techniczni i majstrowie) - [...] osób. W związku z powyższym, wyliczona przez ww. biegłych rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w omawianym przedsiębiorstwie, według stanu na [...] lutego 1946 r., wynosiła 103 osoby.

W ocenie organu różnice w obliczeniach dokonanych w opiniach biegłych M. i M. oraz T. wynikają w znacznym stopniu z przyjętych odmiennych organizacji linii produkcyjnej, mających zapewnić optymalne wykorzystanie maszyn i urządzeń. Biegły W. T. uznał, m.in. za niezbędne wyodrębnienie obsługi [...], w której wykorzystano [...] stanowisk [...], zatrudniając do ich obsługi [...] pracowników, natomiast przy montażu wskazał na konieczność zatrudnienia [...] pracowników. W opinii H. M. i R. M. stoły [...] ([...] sztuk) wykorzystywano przy montażu i wykańczaniu, a do obsługi [...] stanowisk montażowych niezbędnych było [...] pracowników.

Ponadto z pisma biegłych z [...] lipca 2013 r., uzupełniającego wykonaną ekspertyzę wynika, że powierzchnię użytkową przyjęto z zestawienia z opinii biegłego dr inż. W. T., a wskazanie powierzchni użytkowej miało charakter informacyjny. Dane dotyczące powierzchni pozwoliły biegłym na stwierdzenie, że wyliczone zatrudnienie posiada wystarczającą powierzchnię, aby realizować program produkcyjny. Wielkość powierzchni potwierdza zatem jedynie prawidłowość wyliczeń.

Minister Przedsiębiorczości i Technologii wskazał, że kluczową kwestią jest ustalenie czy w dacie [...] lutego 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników, przy czym, zgodnie z wyrokami Sądów, orzeczenie E. W. jest dowodem w sprawie, który musi być skonfrontowany z innymi dowodami źródłowymi. W związku z powyższym organ powołał kolejnego biegłego - w osobie A. L.. W swojej opinii sporządzonej w listopadzie 2016 r. biegły przyjął, że stan budynków i urządzeń, opisany w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] października 1948 r. był zbliżony do stanu majątku rzeczowego w dniu [...] lutego 1946 r. Biegły dokonał charakterystyki przedmiotowego przedsiębiorstwa, ustalenia liczby pracowników, którzy mogli być zatrudnieni bezpośrednio przy produkcji [...] lutego 1946 r, tj. rzeczywistej zdolności zatrudnienia ogółem, następnie obliczył ww. zdolność przy produkcji na jedną zmianę. Tak dokonane ustalenia zostały następnie sprawdzone metodą wskaźnikową. Analizie zostały poddane również wybrane dokumenty źródłowe wskazujące na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie, w tym orzeczenie E. W. z [...] sierpnia 1946 r.

Biegły wskazał, że przedsiębiorstwo w lutym 1946 r. było wyposażone w maszyny i urządzenia, które umożliwiały produkcję [...] oraz [...]. W opinii została przeanalizowana rzeczywista produkcja wraz z rzeczywistym zatrudnieniem w miesiącach: styczniu, lutym i marcu 1946 r., ze wskazaniem pracowników bezpośrednio produkcyjnych. Biegły stwierdził, że w dokumentacji źródłowej brak jest dokumentów umożliwiających odniesienie się do pracochłonności poszczególnych wyrobów oraz zdolności produkcji. Maszyny i urządzenia do obróbki [...] były zużyte w granicach od 20% do 70%, a ich stan techniczny nie miał wpływu na przebieg procesu produkcyjnego i jakość wyrobu. Przedsiębiorstwo w ww. dacie posiadało charakter zakładu rzemieślniczego, który wytwarzał [...] i wyroby [...] w małych seriach. Biegły wymienił również główne procesy technologiczne, które wykonywane były w przedsiębiorstwie.

W opinii wskazano, że ustalenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie zostało sporządzone na podstawie dostępnych danych o powierzchni i wyposażeniu w urządzenia, opisane szczegółowo w pkt 2 tej opinii. Biegły wyjaśnił przy tym, że zdolność zatrudnienia ustala się na podstawie liczby pracowników, którzy są zatrudnieni w normalnym toku produkcji i są potrzebni dla prowadzenia procesu produkcyjnego w przedsiębiorstwie. Przedstawiono też jakich pracowników można uznać za pracowników produkcji, tj. pracowników obsługujących maszyny i urządzenia oraz niezbędnych do obsługi produkcji, pracowników remontowo-konserwacyjnych, pracowników magazynowo - transportowych, majstrów, kierowników technicznych oraz personel inżynieryjno-techniczny. Biegły ustalił następnie ilość pracowników w poszczególnych działach produkcji.

Zgodnie z opinią liczba pracowników produkcji wynosiła [...] osób, liczba pracowników obsługi produkcji i w nadzorze: [...] osób, a ogółem liczba pracowników zatrudnionych przy produkcji na jedną zmianę: 144 osoby.

Obliczenie zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę sprawdzono również metodą wskaźnikową, tj. wskaźnikiem powierzchni przemysłowej przypadającym na jednego pracownika produkcyjnego.

Przedmiotowa opinia określiła ostatecznie rzeczywistą zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na jedną zmianę bezpośrednio przy produkcji na 144 pracowników, w oparciu o stan urządzeń istniejący [...] lutego 1946 r.

Biegły A. L. odniósł się również szczegółowo do opinii E. W. oraz materiałów źródłowych z nią powiązanych. Według biegłego A. L. z dokumentów źródłowych dotyczących przedsiębiorstwa, a w szczególności ze spisów inwentarza załączonych do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] października 1948 r. obrazujących stan maszyn, urządzeń oraz budynków zainstalowanych w zakładzie [...] lutego 1946 r. oraz z postanowienia Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z [...] września 1947 r. w sprawie upaństwowienia, m.in. przedmiotowego przedsiębiorstwa, wynika, że ilość maszyn i urządzeń produkcyjnych ([...] szt.) oraz istniejąca powierzchnia użytkowa w budynkach ([...] m2) pozwalały na znacznie większe zatrudnienie pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, niż to określił w swojej opinii rzeczoznawca E. W..

Z opinii biegłego A. L. wynika, że ww. protokół został sporządzony prawidłowo. W załącznikach dołączonych do protokołu zostały opisane wszystkie maszyny i urządzenia oraz budynki, co umożliwiło ustalenie zdolności zatrudnienia pracowników na jednej zmianie według stanu w dniu [...] lutego 1946 r.

Organ zaznaczył, że ostateczne sporządzenie ww. protokołu w dacie późniejszej niż [...] lutego 1946 r. nie ma wpływu na jego treść, określającą stan przedsiębiorstwa na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Ww. protokół powstał bowiem w celu wykonania przepisów nacjonalizacyjnych, zaś ocena tego dokumentu przez biegłego potwierdza, że dokument ten jest wiarygodnym dowodem, zawierającym szczegółowe dane na temat parku maszynowego przedsiębiorstwa, niezbędne do ustalenia zdolności zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie. W dostępnym materiale dowodowym brak jest również podstaw do podważenia rzetelności przedstawionych w protokole informacji. Organ podkreślił, że opinia E. W. nie wskazuje przy tym innego dokumentu zawierającego szczegółowe dane dotyczące maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, który mógłby zostać poddany analizie i ocenie.

Minister wyjaśnił, że zdolność zatrudnienia powyżej 100 pracowników potwierdzają również inne, wymienione powyżej dokumenty źródłowe, tj. kwestionariusze sporządzane na potrzeby wpisu do rejestru przedsiębiorstw (w dniu [...] października 1946 r ), kwestionariusze zarejestrowania w Urzędzie Skarbowym w P. (w dniu [...] października 1946 r.) oraz w Urzędzie Wojewódzkim w P. w Wydziale Przemysłowym, wskazujące, że przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę od 120 do 150 pracowników w 1946 r, a także sprawozdania GUS informujące o zatrudnieniu w Zakładach w latach 1946 - 1948, z których wynika, że w niektórych miesiącach przedsiębiorstwo zatrudniało powyżej 100 pracowników na jedną zmianę. Powyższe potwierdza również pismo Komisji Lustracyjnej z dokonania [...] września 1947 r. lustracji, m.in. przedmiotowego przedsiębiorstwa, zawierające zgodne oświadczenia dwóch biegłych inż. F. G. oraz B. B. wraz z deklaracją możliwości przedstawienia szczegółowych obliczeń wskazujących na wynik 150 pracowników na jedną zmianę.

Odnosząc się natomiast do pisma adwokatów K. K. i R. S. z [...] października 1947 r. biegły wyjaśnił, że przywołana tam lista płac pracowników zatrudnionych w okresie od [...] lutego do [...] lutego 1946 r. nie jest wystarczającym dowodem wskazującym na możliwości zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie. Lista ta potwierdza jedynie zatrudnienie pracowników w danych dniach, w żaden sposób nie potwierdza pełnych możliwości przedsiębiorstwa w zatrudnieniu pracowników produkcyjnych na jednej zmianie. W ww. piśmie brakuje ponadto informacji o stanie technicznym i ilości maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz powierzchni produkcyjnej ww. zakładów [...]. W związku z powyższym, zdaniem biegłego, przytoczona w piśmie opinia E. W. o możliwości zatrudnienia około 93 pracowników na jedną zmianę była oświadczeniem nie popartym żadną analizą odnoszącą się do ilości maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz wielkości powierzchni produkcyjnej zakładu.

Opinię biegłego A. L. Minister ocenił jako wiarygodną, spójną i logiczną, podkreślając jednocześnie, że różnice pomiędzy opiniami sporządzonymi w toku przedmiotowego postępowania nadzorczego, wynikają z przyjętych metod obliczeń i wiedzy specjalistycznej biegłych. Ekspertyzy W. T., H. M. i R. M. oraz A. L. są jednakże zbieżne co do wniosku końcowego - zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie - powyżej 100 pracowników zatrudnionych przy produkcji na jednej zmianie - w dacie [...] lutego 1946 r.

Minister podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa musi opierać się na jednoznacznym stwierdzeniu wyraźnej i oczywistej sprzeczności ocenianej decyzji z treścią przepisu prawa, charakteru tego przepisu - jego wagi. Przedstawione dokumenty, zarówno archiwalne, jak i dowody w postaci opinii biegłych sporządzone na potrzeby postępowania nadzorczego, nie pozwalają, w ocenie organu, na ustalenie, że wobec przedmiotowych zakładów [...] nie została spełniona przesłanka nacjonalizacji określona, w ustawie z 3 stycznia 1946 r. i rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z [...] grudnia 1946 r.

Minister Przedsiębiorczości i Technologii stwierdził, że ww. orzeczenie, we wskazanej części, nie zostało wydane z rażącym naruszeniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z [...] maja 2018 r. skargę złożył Z. Z.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 kpa (w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 2017 r.), polegające na zaniechaniu dokonania przez organ administracji wnikliwej oceny dowodu z opinii biegłego A. L., na okoliczność zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w przedsiębiorstwie "Zakłady [...], S. pow. P.", podczas gdy opinia ta była wadliwa i niepełna, co w rezultacie doprowadziło do niewyjaśnienia przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zaniechania wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania oceny tego materiału z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów,

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa (w brzmieniu obowiązującym do 1 czerwca 2017 r.) polegające na uznaniu przez organ administracji za niewiarygodny dowód z orzeczenia biegłego E.. W. z [...] sierpnia 1946 r., na okoliczność zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w przedsiębiorstwie, przy jednoczesnym uznaniu za wiarygodne dowodów z dokumentów sporządzanych dla celów statystycznych w latach 1946 - 1948 na tę samą okoliczność, podczas gdy tylko pierwszy ze wskazanych dokumentów obrazował zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w tym przedsiębiorstwie, na [...] lutego 1946 roku, co w rezultacie doprowadziło do niewyjaśnienia przez organ wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zaniechania wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania oceny tego materiału z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów,

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1, art. 3 ust. 1 lit. B oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w zw. z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie stwierdzenia przez organ nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. w zakresie dotyczącym, tzw. budynku w., podczas gdy przedmiotowy budynek nie stanowił składnika przejmowanego przedsiębiorstwa, w związku z czym nie podpadał pod przepisy ustawy nacjonalizacyjnej, wobec czego kwestionowane orzeczenie we wskazanym zakresie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] kwietnia 2013 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinął zarzuty wskazując m.in., że opinia biegłego L. dotknięta jest błędami, skutecznie obniżającymi jej wartość dowodową, a w szczególności wykluczającymi możliwość dokonywania w oparciu o tę opinię jakichkolwiek definitywnych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Wątpliwości budzi fakt, przyjęcia przez biegłego, że stan budynków i urządzeń opisany w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] października 1948 r. był zbliżony do stanu majątku w dniu [...] lutego 1946 r. W ocenie skarżącego powyższe założenie nie jest niczym poparte oraz nie znajduje ono żadnego odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy.

Skarżący podniósł, że wobec systematycznego usuwania szkód wojennych, stan przedmiotowego przedsiębiorstwa w lutym 1946 r. musiał, zgodnie z zasadami logiki, prezentować się znacznie mniej korzystnie, aniżeli miało to miejsce w grudniu 1946 r., a już tym bardziej - w czerwcu lub październiku 1948 r. Nie ma w tej mierze decydującego znaczenia akcentowana przez organ administracji okoliczność, że "przedsiębiorstwo korzystało z mienia wprowadzonego przez okupanta, który w trakcie II wojny światowej prowadził przedsiębiorstwo i je rozbudowywał". W czasie II wojny światowej profil działalności przejętego zakładu był zupełnie inny od powojennego. Produkcja miała służyć celom przemysłu zbrojeniowego, a nie zaspokajaniu potrzeb ludności cywilnej. Produkcja miała zatem charakter wojenny, głównym zaś wyrobem wytwarzanym w przedmiotowym przedsiębiorstwie były [...]. Chcąc dostosować zakład do nowych potrzeb produkcyjnych dawny właściciel uzupełniał lub wymieniał zastany po zakończeniu wojny park maszynowy, sprowadzając je z różnych źródeł, w tym z Ziem Odzyskanych; w tym ostatnim przypadku były to urządzenia poniemieckie, używane - inne jednak niż te, które znajdowały się w przedsiębiorstwie w czasie, gdy było ono przestawione na produkcję wojenną. Proces ponownego wyposażania zakładu w urządzenia niezbędne do produkcji musiał być rozciągnięty w czasie; jest zatem niemal pewne, że - wbrew założeniu przyjętemu przez biegłego A. L. - stan majątkowy tego zakładu był inny [...] lutego 1946 r., inny w grudniu tego roku, gdy wszczęto postępowanie nacjonalizacyjne, a jeszcze inny w 1948 r. Zdaniem skarżącego błędem ze strony biegłego było aprioryczne przyjęcie, że składniki majątku, które znajdowały się w przedsiębiorstwie w czasie trwania postępowania nacjonalizacyjnego, wchodziły w skład tego przedsiębiorstwa również w kluczowej dacie [...] lutego 1946 r., a następnie wyliczenie na tej podstawie zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że biegły A. L. - utożsamiając stan budynków i urządzeń opisany w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] października 1948 r. z ich stanem na [...] lutego 1946 r. dopuścił się poważnego błędu, który z oczywistych powodów musiał doprowadzić do wypaczenia końcowego wyniku opinii.

Skarżący zarzucił, że opinia biegłego A. L. jest dotknięta błędami również w zakresie, w jakim odnosi się ona do opinii biegłego E. W. z [...] sierpnia 1946 r. oraz materiałów źródłowych z nią powiązanych. Według biegłego A. L. z dokumentów źródłowych dotyczących przedsiębiorstwa, a w szczególności ze spisów inwentarza załączonych do protokołu zdawczo - odbiorczego z [...] października 1948 r. obrazujących stan maszyn, urządzeń oraz budynków zainstalowanych w zakładzie [...] lutego 1946 r. wynika, że ilość maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz istniejąca powierzchnia użytkowa w budynkach pozwalały na znacznie większe zatrudnienie pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, niż określił to w swojej opinii rzeczoznawca E. W.

Nie wynika z opinii w jaki sposób spisy inwentarza załączone do protokołu sporządzonego [...] października 1948 r. mogą obrazować stan majątkowy na dzień [...] lutego 1946 r., a więc na datę wcześniejszą o około 32 miesiące. W ocenie skarżącego, już z logicznego punktu widzenia powyższe jest całkowicie niemożliwe.

Skarżący zakwestionował tezę biegłego, iż zdolność zatrudnienia powyżej 100 pracowników potwierdzają inne dokumenty źródłowe, tj. kwestionariusze sporządzane na potrzeby wpisu do rejestru przedsiębiorstw (z [...] października 1946 r.), kwestionariusze zarejestrowania w Urzędzie Skarbowym w P. ([...] października 1946 r.) oraz w Urzędzie Wojewódzkim w P. w Wydziale Przemysłowym, a także pismo Komisji Lustracyjnej z dokonania [...] września 1947 r. lustracji, m.in. przedmiotowego przedsiębiorstwa. Tego rodzaju zapatrywanie Minister wyraził na stronie [...] uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Tymczasem nieco wcześniej, bo na stronie [...] uzasadnienia, organ administracji odmówił tym samym dokumentom wiarygodności dowodowej. Skoro dla poparcia swojej tezy biegły powołał się na dokumenty, które zostały przez organ administracji wprost ocenione jako niewiarygodne, to wątpliwości ze strony organu powinna wzbudzić również sama teza, jakoby przedmiotowe przedsiębiorstwo [...] lutego 1946 r. było w stanie zatrudnić ponad 100 pracowników na jedną zmianę.

Skarżący, powołując przepisy art. 84 § , art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 kpa, zarzucił, że Minister Przedsiębiorczości i Technologii zaniechał dokonania w sposób należyty i wnikliwy oceny wartości dowodowej opinii biegłego A. L., naruszając wyżej wskazane przepisy.

Skarżący zarzucił również, że organ pochopnie i bezpodstawnie zdyskredytował wartość dowodową orzeczenia E. W.. Dokument ten ma w niniejszej sprawie znaczenie kluczowe, gdyż został wydany przez uprawnioną osoby, dysponującą fachową wiedzą i przygotowaniem, sporządzony został w okresie bezpośrednio poprzedzającym przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa, a jednocześnie zbliżonym do daty, na którą należy oceniać zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę. Dokument ten jako jedyny obrazuje zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę bezpośrednio na dzień [...] lutego 1946 r. W dacie sporządzenia tego dokumentu nie obowiązywało jeszcze rozporządzenie Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw, którego § 1 lit. A pkt 6 przewidywał podwyższenie dolnej granicy zdolności zatrudnienia w [...] i [...] z 50 do 100 pracowników na jedną zmianę.

Skarżący podniósł, że w ocenie organu, przedmiotowy dokument nie został uznany za rzetelny i wiarygodny dowód na okoliczność zdolności zatrudnienia w wyżej wymienionej dacie, z tego względu, iż nie wskazywał on sposobu dokonania obliczeń, nie wymieniał maszyn znajdujących się w zakładach [...], jak również nie zawierał opisu przebiegu produkcji. Jednocześnie jednak Minister Przedsiębiorczości i Technologii uznał za wiarygodne - na tę samą okoliczność - roczne sprawozdania przesyłane przez przedsiębiorstwo do Głównego Urzędu Statystycznego w latach 1946 - 1948, pomimo że: 1) obrazowały one zatrudnienie w całym roku kalendarzowym, a nie w relewantnej w niniejszej sprawie dacie [...] lutego 1946 r., 2) przedstawiały faktyczne zatrudnienie, a nie zdolność zatrudnienia, 3) nie wymieniały maszyn znajdujących się w przedsiębiorstwie, nie przedstawiały przebiegu produkcji, ani tym bardziej metodyki przyjętej do obliczeń.

Skarżący wskazując na kwestię w. położonej na terenie znacjonalizowanego przedsiębiorstwa zauważył, że uszczegółowienie normy wyrażonej w art. 1 ustawy nacjonalizacyjnej stanowił m.in. art. 3 ust. 1 lit. B ustawy. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej wymieniał składniki przedsiębiorstwa, które podlegały przejęciu w trybie jej przepisów. Z powyższego wynika, że przedmiotem nacjonalizacji miały być przedsiębiorstwa, a nie wszystkie składniki majątkowe znajdujące się na nieruchomościach, na których przedsiębiorstwa te były zorganizowane. Skoro ustawa nacjonalizacyjna przewidywała przejmowanie na własność państwa przedsiębiorstw (i niczego więcej), to na podstawie jej przepisów można było przejąć wyłącznie te składniki majątkowe, które mieściły się w ramach pojęcia przedsiębiorstwa.

Przedmiotem przejęcia na własność Państwa w trybie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej nie mógł być, tzw. budynek w. Budynek ten służył wyłącznie do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela przedsiębiorstwa, w żaden zaś sposób nie był powiązany z procesem produkcyjnym odbywającym się w tym przedsiębiorstwie. W szczególności tego rodzaju związek nie wynika z żadnego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Skoro nacjonalizacją objęto m.in. budynek w., który nie wykazywał żadnego związku z przejmowanym przedsiębiorstwem, to uznać należy, że w tym zakresie orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym. Tryb ten, przewidziany w art. 156 kpa, ma charakter wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Tym samym, przesłanki stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 1 kpa, podlegają wykładni ścisłej. Istotne jest również, że decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności i prawidłowości. Ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności. Brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej (zwłaszcza w sprawach dotyczących decyzji wydanych przed kilkudziesięcioma latami) wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Wobec tego tylko bezspornie ustalone rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. O tym, czy dany akt administracyjny wydany został z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) decydują następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, które wywołuje decyzja.

Podnieść należy, że zaskarżona decyzja została wydana po wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Minister zastosowała się do wskazań Sądów i prawidłowo przeprowadził postępowanie. Organ dokonał niezbędnych czynności w sprawie i podjął rozstrzygnięcie w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, dokonując jego właściwej oceny, zgodnie z przepisami prawa procesowego.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...], S. pow. P.", z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. [...]. w S..

Istotną kwestią dla oceny wyżej wskazanego orzeczenia było zbadanie, czy przedsiębiorstwo zdolne było zatrudnić więcej niż 100 pracowników na jedną zmianę, czy też mniej.

Minister dla oceny tej zdolności dopuścił dowóz z opinii biegłego A. L.. Skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 84 kpa, polegające na zaniechaniu dokonania przez organ wnikliwej oceny dowodu z opinii tego biegłego, a także uznaniu za niewiarygodny dowodu z opinii biegłego E. W. Z zarzutem tym nie sposób się zgodzić.

Jak wynika z opinii biegłego A. L. dokonał on charakterystyki przedsiębiorstwa, ustalenia liczby pracowników, którzy mogli być zatrudnieni bezpośrednio przy produkcji w dniu [...] lutego 1946 r., tj. rzeczywistej zdolności zatrudnienia ogółem, następnie obliczył ww. zdolność przy produkcji na jedną zmianę. Tak dokonane ustalenia zostały następnie sprawdzone metodą wskaźnikową. Analizie zostały poddane również wybrane dokumenty źródłowe wskazujące na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie, w tym orzeczenie E. W. z [...] sierpnia 1946 r.

Biegły L. wskazał, że przedsiębiorstwo w lutym 1946 r. było wyposażone w maszyny i urządzenia, które umożliwiały produkcję [...] oraz [...]. W opinii została przeanalizowana rzeczywista produkcja wraz z rzeczywistym zatrudnieniem w miesiącach: styczniu, lutym i marcu 1946 r., ze wskazaniem pracowników bezpośrednio produkcyjnych. W opinii wskazano, że ustalenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie zostało sporządzone na podstawie dostępnych danych o powierzchni i wyposażeniu w urządzenia, opisane szczegółowo w pkt 2 tej opinii. Biegły wyjaśnił przy tym, że zdolność zatrudnienia ustala się na podstawie liczby pracowników, którzy są zatrudnieni w normalnym toku produkcji i są potrzebni dla prowadzenia procesu produkcyjnego w przedsiębiorstwie. Przedstawiono też jakich pracowników można uznać za pracowników produkcji, tj. pracowników obsługujących maszyny i urządzenia oraz niezbędnych do obsługi produkcji, pracowników remontowo-konserwacyjnych, pracowników magazynowo - transportowych, majstrów, kierowników technicznych oraz personel inżynieryjno-techniczny. Biegły ustalił następnie ilość pracowników w poszczególnych działach produkcji. Obliczenie zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę sprawdzono również metodą wskaźnikową, tj. wskaźnikiem powierzchni przemysłowej przypadającym na jednego pracownika produkcyjnego.

Biegły A. L. odniósł się szczegółowo do opinii E. W. oraz materiałów źródłowych z nią powiązanych. Według biegłego A. L. z dokumentów źródłowych dotyczących przedsiębiorstwa, a w szczególności ze spisów inwentarza załączonych do protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] października 1948 r. obrazujących stan maszyn, urządzeń oraz budynków zainstalowanych w zakładzie [...] lutego 1946 r. oraz z postanowienia Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z [...] września 1947 r. w sprawie upaństwowienia, m.in. przedmiotowego przedsiębiorstwa, wynika, że ilość maszyn i urządzeń produkcyjnych ([...] szt.) oraz istniejąca powierzchnia użytkowa w budynkach ([...] m2) pozwalały na znacznie większe zatrudnienie pracowników produkcyjnych na jednej zmianie, niż to określił w swojej opinii rzeczoznawca E. W..

Z opinii biegłego A. L. wynika, że ww. protokół został sporządzony prawidłowo. W załącznikach dołączonych do protokołu zostały opisane wszystkie maszyny i urządzenia oraz budynki, co umożliwiło ustalenie zdolności zatrudnienia pracowników na jednej zmianie według stanu w dniu [...] lutego 1946 r.

Jak wynika z akt sprawy sporządzenie protokołu zdawczo- odbiorczego w dacie późniejszej niż [...] lutego 1946 r. nie ma wpływu na jego treść, określającą stan przedsiębiorstwa na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Protokół ten powstał w celu wykonania przepisów nacjonalizacyjnych, zaś ocena tego dokumentu przez biegłego potwierdza, że dokument ten jest wiarygodnym dowodem, zawierającym szczegółowe dane na temat parku maszynowego przedsiębiorstwa, niezbędne do ustalenia zdolności zatrudnienia w tym przedsiębiorstwie. W dostępnym materiale dowodowym brak jest również podstaw do podważenia rzetelności przedstawionych w ww. protokole informacji. Skarżący poza twierdzeniami o odmiennym stanie majątkowym przedsiębiorstwa w dacie postępowania nacjonalizacyjnego i w dacie sporządzania protokołu zdawczo- odbiorczego nie przedstawił dowodów na tę okoliczność. Należy zauważyć, że również opinia E. W. nie wskazuje innego dokumentu zawierającego szczegółowe dane dotyczące maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa.

Opinia biegłego A. L. jest spójna i logiczna. Jest ona zbieżna co do zdolności zatrudnienia z opiniami W. T., H. M. i R. M..

Należy podzielić stanowisko Ministra, że orzeczenie biegłego E. W. jest bardzo lakoniczne. Biegły ograniczył się do krótkiej charakterystyki zakładu. Biegły E. W. nie wskazał sposobu obliczeń, przyjętych do oceny zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych w przedmiotowym zakładzie. Nie wskazał jakie maszyny znajdują się na wyposażeniu zakładu, poza [...] obrabiarkami do [...], ani jak przebiega proces produkcji. Z opinii nie wynika, czy uwzględniono, m.in. obsługę składów i magazynów, narzędziowni, remontowni, kotłowni, czy pracowników transportu, co tym samym obniża wartość dowodową tego orzeczenia. Wskazać należy, że zdolność zatrudnienia powinna obejmować zarówno pracowników, bez których proces technologiczny byłby niemożliwy, jak i pracowników zatrudnionych, np. przy wykańczaniu (m.in. malowaniu, lakierowaniu), czy obsłudze pieców. W związku z powyższym prawidłowo Minister uznał, że opinia ta nie może być uznana jako podstawowy i przekonywujący dowód na ocenę zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego braku konsekwencji organu uznającego za wiarygodną opinię biegłego A. L., który oparł się m.in. na kwestionariuszach zarejestrowania w Urzędzie Skarbowym w P., Urzędzie Wojewódzkim w P. oraz protokole z lustracji z [...] września 1947 r., przy jednoczesnym odmówieniu wiarygodności ww. dokumentom, należy wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ocenił te dokumenty, jako materiał poglądowy, m.in. z powodu braku wskazania podmiotu dokonującego określenia ocenianej zdolności zatrudnienia oraz podstaw i sposobu dokonania obliczeń. Natomiast biegły L. dokonał analizy m.in. ww. dokumentów, podając - w odniesieniu do kwestionariuszy - że na ich podstawie można wnioskować, iż przedsiębiorstwo było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę w 1946 r. - 120 do 150 pracowników. Jednakże, jak wynika z opinii tego biegłego nie był to jedyny i zasadniczy dokument, na podstawie którego biegły wydał opinię.

Jeżeli chodzi o zarzuty dotyczące uznania za wiarygodne rocznych sprawozdań składanych do GUS w latach 1946 - 1948, pomimo, że obrazowały zatrudnienie w całym roku kalendarzowym, a nie w dacie [...] lutego 1946 r., to stwierdzić należy, że słuszne jest stanowisko organu, że brak jest podstaw, aby odmówić wiarygodności dowodowej dokumentom sporządzanym dla celów statystycznych, w szczególności w zakresie danych dotyczących faktycznego zatrudnienia. Oceniając sprawozdania przesyłane do GUS należy podkreślić, że istotna jest informacja tam zawarta, wskazująca na stan zatrudnienia od stycznia do czerwca 1946 r. na poziomie 80-120 osób. Należy podzielić stanowisko Ministra, że zdolność zatrudnienia jest wartością co najmniej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą.

Odnosząc się z kolei do twierdzenia skarżącego, że nie ma znaczenia okoliczność korzystania przez przedsiębiorstwo z mienia wprowadzonego przez okupanta, gdyż nie oznaczało to, iż były to te same urządzenia, które wprowadzono do zakładu w czasie wojny, należy podkreślić, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1145/10, wydanym w niniejszej sprawie, a którego oceną i wskazaniami związany jest organ, Sąd stwierdzi, że maszyny te, jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego czyją stanowiły własność.

Chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 1, art. 3 ust. 1 lit. B oraz art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r., w związku z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z [...] grudnia 1946 r., w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez przejęcie na własność Państwa tzw. budynku w. Należy zauważyć, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1948 r. nie konkretyzowało składników majątkowych przedsiębiorstwa, wywołując jednocześnie skutek rzeczowy, w postaci jego przejęcia na własność Państwa. Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym z [...] października 1948 r., uzupełnionym [...] grudnia 1948 r. w zakresie przejęcia również [...] i "w.". Zatwierdzenie tych protokołów zdawczo - odbiorczych nastąpiło orzeczeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z [...] grudnia 1976 r. Wobec tego zarzut objęcia nacjonalizacją mienia nie stanowiącego składnika majątkowego upaństwowionego przedsiębiorstwa może być przedmiotem oceny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia właściwego ministra w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, a nie w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 151 ppsa.