Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 940/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Lasy
Nieruchomości
Ubezpieczenia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 106 par 3, art. 145 par 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 80, art. 107 par 1 i 3, art. 106 par 3, art. 7, art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania prawa własności gruntu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego R. A. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 2017 r., poz. 2336 ze zm.), zwanej dalej: "u.u.s.r." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", Starosta K. odmówił R. A. przyznania nieodpłatnie na własność gruntu wraz z budynkami, stanowiącego działkę nr [...] o powierzchni [...] ha, w obr. ew. [...], gmina K. , będącą własnością Skarbu Państwa. Ponadto organ stwierdził, że niniejsza decyzja nie narusza praw osób trzecich.

Organ I instancji wskazał, że w dniu 5 lutego 2018 r. R. A. wystąpił

z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie na własność ww. nieruchomości, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego H. i K. A.. Wskazane gospodarstwo, na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z dnia [...] r., znak: [...], zostało przekazane na rzecz Państwa w zamian za rentę, włącznie z zabudowaniami przynależnymi do gospodarstwa, tj. dom mieszkalny, obora i stodoła. W przedmiotowej decyzji przyznano małżonkom prawo do bezpłatnego użytkowania, w dotychczasowym rozmiarze lokalu mieszkalnego i budynków gospodarskich oraz prawo do bezpłatnego użytkowania części działki nr [...] o pow. do [...] ha.

W dniu 16 grudnia 2014 r. podczas oględzin dokonanych z urzędu przez pracowników organu, w celu potwierdzenia użytkowania działki nr [...] obręb G., przez zstępnego stwierdzono, że działka jest nieużytkowana, a budynki znajdujące się na niej są w bardzo złym stanie technicznym, posiadają zapadnięty dach, popękane mury i wybite okna. Teren nieruchomości nie nosił śladów użytkowania zarówno gruntu wokół budynków, jak i zabudowań (protokół i zdjęcia).

Z uwagi na fatalny stan zabudowań oraz stwierdzenie nieużytkowania ww. gruntu przez zmarłego zstępnego K. A., wykreślono z ewidencji gruntów i budynków, wpis: "dożywotnie użytkowanie A. K.".

Jak wyjaśnił organ, tym samym podjęto działania zmierzające do uregulowania stanu prawnego nieruchomości. Zwrócono się do Burmistrza K. o podjęcie procedury komunalizacyjnej ww. działki nr [...]. Z pisma Burmistrza K. z dnia 26 lutego 2018 r., wynika, że Gmina nie wystąpiła dotąd z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

W toku postępowania, na podstawie aktów zgonu, organ ustalił, że K. A. zmarł [...] r., natomiast H. A. zmarła [...] r., wobec czego wnioskodawca jest zstępnym osób uprawnionych do dożywotniego korzystania z nieruchomości.

W celu ustalenia faktycznego stanu ww. nieruchomości, w dniu 26 lutego

2018 r. została dokonana wizja lokalna z udziałem przedstawicieli organu

i wnioskodawcy. Podczas oględzin nieruchomości stwierdzono, że przedmiotowa działka stanowi grunt zabudowany, na którym znajduje się budynek mieszkalny, stodoła i budynek gospodarczy. Budynek mieszkalny jest w bardzo złym stanie technicznym i grozi zawaleniem. Widoczne są liczne spękania muru oraz ubytki w tynku, facjata znajdująca się na dachu jest zapadnięta. Budynek gospodarczy oraz stodoła również są w złym stanie technicznym. Budynki są nieużytkowane i niezamieszkałe od lat, nie uwidoczniono śladów remontu ani jakichkolwiek prób utrzymania tych budynków. Natomiast w dniu wizji, teren nieruchomości nr [...] był częściowo oczyszczony z samosiejek, pod ogrodzeniem leżały ścięte gałęzie drzew owocowych. Wnioskodawca oświadczył, że rozpoczął prace porządkowe na działce nr [...], oraz że w sezonie letnim pobiera pożytki z drzew owocowych znajdujących się na jej terenie. Wnioskodawca zaznaczył również, że zbiera owoce, w tym: winorośl, śliwki, jabłonie, grusze oraz czereśnie i wiśnie, z których produkuje przetwory, a także użytkuje mały kawałek ziemi z tyłu za stodołą z przeznaczeniem na ogródek warzywny (protokół z oględzin).

Według organu, ogólny stan wizualny nieruchomości wraz z zabudowaniami świadczy o wieloletnich zaniedbaniach, zarówno wobec gruntu jak i budynków. Nieruchomość nosi ślady jedynie sporadycznie wykonywanych prac porządkowych

w niewielkim zakresie, np. podcięcie gałęzi drzew owocowych, wykarczowane samosiejek wokół tych drzew. W toku postępowania administracyjnego, podejmowano dwukrotnie próbę uzyskania informacji na temat nieruchomości od sołtysa wsi G., ale ten nie ustosunkował się do nich.

Odpowiadając na zawiadomienie o zebranym w toku niniejszego postępowania materiale, wnioskodawca podniósł, iż działką nr [...] położoną w [...], "cyt. formalnie włada od 2011 roku, jako osoba zstępna po ojcu, który zasiedlał przedmiotową działkę". Ponadto zaznaczył, iż przez 35 lat zajmował się przedmiotowym gospodarstwem, gdyż ojciec żył [...] lata. Odnosząc się do dokumentacji znajdującej się w aktach niniejszej sprawy, wnioskodawca wyjaśnił, że przyczyną wyglądu nieruchomości jak i zabudowań, jest nieuregulowany stan własności tej działki. Podkreślił, że porządkuje działkę, kosi trawę trzy razy w roku ciągnikiem. Jednocześnie wskazał, że dom wymaga kapitalnego remontu z powodu naturalnego starzenia się oraz w związku z niszczeniem drewnianych elementów domu przez kornika.

Organ przywołał brzmienie art. 118 ust. 2 u.u.s.r. oraz stanowisko z orzecznictwa, wskazując, że przepis ten stawia zstępnemu, ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki, warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego, które ma charakter ciągły.

Jak stwierdził organ, bezsprzecznie wynika, że strona jest zstępnym osoby uprawnionej, jednak w toku postępowania nie udowodniono aby wnioskodawca władał faktycznie przedmiotową nieruchomością w zakresie, o jakim mowa w art. 118 ust. 2 i 2a u.u.s.r. Tym samym wnioskodawca nie spełnia drugiej z niezbędnych przesłanek.

Organ stwierdził, że powyższe znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. A. oświadczając,

że kwestionowana decyzja nie jest dla niego zadowalająca, jest krzywdząca i niesprawiedliwa.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 118 ust. 1, 2a i 4 u.u.s.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy ww. decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz ich ocenę organu I instancji.

Kolegium uznało, iż w badanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż osoby, którym przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego zmarły: K. A. w dniu [...] r., H. A. w dniu

[...] r. Wnioskodawca jest zstępnym osób uprawnionych do dożywotniego korzystania z nieruchomości.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo dostrzegł, że ustawodawca uzależnił przyznanie prawa własności działki, określonej w art. 118 ust. 1 u.u.s.r., zstępnym osoby uprawnionej, której z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu (ust. 1) bądź prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich (ust. 2), od faktycznego władania daną nieruchomością przez zstępnego po śmierci osoby uprawnionej w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom. Skoro co innego nie wynika z przepisu, zasadnym było także uznanie, iż ów stan faktycznego władania winien istnieć od śmierci uprawnionego rolnika aż do daty rozstrzygania w sprawie.

Kolegium wskazało, iż wynika wprost z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy

w K. P. z dnia [...] roku, że przedmiotowe gospodarstwo zostało przekazane na rzecz Państwa w zamian za rentę, włącznie z zabudowaniami przynależnymi do gospodarstwa, tj. dom mieszkalny, obora i stodoła. W przedmiotowej decyzji przyznano małżonkom prawo do bezpłatnego użytkowania w dotychczasowym rozmiarze lokalu mieszkalnego i budynków gospodarskich oraz prawo do bezpłatnego użytkowania części działki nr [...] o pow. do [...] ha.

Organ odwoławczy uznał, iż w świetle dowodów zgromadzonych przez organ,

a także wobec oświadczeń samego wnioskodawcy, nie ulega wątpliwości, że od wielu lat lokal mieszkalny nie jest zamieszkany, a budynki gospodarcze również nie są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Jakiekolwiek korzystanie z powyższych budynków wnioskodawca uzależnia od uprzedniego przeprowadzenia remontów, co ma być możliwe dopiero po uzyskaniu prawa własności.

Według Kolegium, niewątpliwie jednak powyższe przesądza, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że wnioskodawca przez okres od śmierci rolnika władał w przysługującym mu zakresie nieruchomością. Celem pozostawienia rolnikom lokalu mieszkalnego było przede wszystkim zapewnienie im miejsca zamieszkania (zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych) w okresie emerytalnym. Uprawnienie zstępnego do nabycia takiej nieruchomości po zmarłym winno być wiązane także z możliwością zapewnienia mu możliwości dalszego zamieszkiwania po śmierci wstępnego, w budynku pozostałym po gospodarstwie rolnym. Tymczasem z protokołów z oględzin – pierwsze przeprowadzone już 12 maja 2011 r. (a więc niespełna 2 miesiące po śmierci rolnika) – wynika, iż już ówcześnie nieruchomość była niezamieszkana a jej stan wskazywał na nieużytkowanie od wielu lat.

Zdaniem organu, trudno nie dostrzegać też, iż sam wnioskodawca w niniejszej sprawie wskazywał, jako swoje miejsce zamieszkania miejscowość K. P.

(ul. [...]), od co najmniej 20 czerwca 2011 r. Późniejsze wizje lokalne, ale także fotografie przedstawione przez stronę potwierdzają, że powyższy stan utrzymywał się także w późniejszym okresie. Jak argumentował organ, sporadyczne prace porządkowe na nieruchomości czy też wykonywane w niektórych okresach, czy wreszcie zbieranie owoców, nie może być uznane za posiadanie i użytkowanie nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem określonym w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z dnia [...] r. Stwierdzenie powyższego obliguje organy administracji do wydania decyzji odmownej, co też – zdaniem Kolegium – prawidłowo uczynił organ I instancji wydając kwestionowaną decyzję.

R. A. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., wnosząc o zmianę decyzji, poprzez nieodpłatne przyznanie gruntu wraz z budynkami stanowiącego działkę nr [...] o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości G., ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów sądowych, według norm przepisanych.

Jednocześnie skarżący wniósł o przeprowadzenie postępowania dowodowego

z przesłuchania świadka W. K., na okoliczność przejawiania władztwa nad przedmiotową działką i użytkowania jej, polegającego na pielęgnowaniu znajdujących się tam drzew owocowych i uprawy ogrodu warzywnego, zbierania pożytków z działki, dokonywania drobnych napraw znajdującego się tam budynku mieszkalnego w postaci naprawy okien, wymiany dachówek, ewentualnie podłożenie blachy, naprawy ubytków tynków, poprawy rynien, aby zapewnić odpływ wody, w okresie zimowym używania w jego wnętrzu pieca gazowego celem ogrzania i osuszenia jego wnętrza. Ponadto skarżący wniósł o załączenie zaświadczenia z Urzędu Miasta w K. z dnia 8 sierpnia 2018 r. w poczet materiału dowodowego i przeprowadzenia z niego dowodu na okoliczność uiszczania należności publicznoprawnej w postaci podatku rolnego w okresie od [...] r. (data zgonu ojca skarżącego) tytułem posiadania przedmiotowego gruntu.

Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 118 ust. 1, 2a, 4 u.u.s.r., poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykonywał władztwa nad ww. działką i nie użytkował jej.

Skarżący nie zgodził się ustaleniami faktycznymi i rozstrzygnięciami organów,

że nie spełnił swoim zachowaniem przesłanki korzystania z przedmiotowej nieruchomości, jej użytkowania, władania nią. Organy nie poczyniły prawidłowych ustaleń faktycznych.

Skarżący podtrzymał, iż przedmiotowa działka była przez niego użytkowana pod kątem zbioru pożytków w postaci zbierania pionów z owoców i warzyw. Poczynając od [...] r. skarżący samoistnie użytkował tę działkę i korzystał z niej stosownie do swoich potrzeb. Działka przez cały okres posiadania przez skarżącego była użytkowana zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki i stale wykorzystywana zgodnie z celami. Skarżący uprawiał ziemię w zakresie swoich potrzeb i czerpał z niej korzyści. Pielęgnował posadzone na gruncie drzewa owocowe i je podcinał (jabłonie, grusze, śliwki, czereśnie, orzecha laskowego, winogron, krzewy malin i agrestu), celem zbierania z nich pożytków w postaci owoców.

Jak wskazał skarżący, czynił drobne remonty i naprawy znajdujących się na gruncie budynków w postaci wymiany dachówek, ewentualnie podłożenie blachy, naprawa ubytków tynku, poprawy rynien celem zapewnienia odpływu wody deszczowej. Zaznaczył, że w budynku mieszkalnym przechowuje narzędzia i sprzęty w postaci kosy, grabi, wideł, łopaty, szpadli, taczki, drabiny, które są niezbędne jemu do używania niniejszego gruntu. W okresie zimowym stawia w budynku piec gazowy celem ogrzania wnętrza budynku.

W bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowej nieruchomości, na gruncie działki

nr [...], skarżący hoduje ogród warzywny (kapustę, górki, cukinię, fasolę szparagową, buk, marchewkę, pietruszkę), który podlewa i plewi, celem zbierania plonów. Na gruncie znajdują się słupki ogrodzeniowe z wierzby kruchej, z których skarżący pozyskuje drewno na opał. Z racji posiadania przedmiotowego gruntu, skarżący ponosi ciężar publicznoprawny w postaci uiszczania podatku rolnego, poczynając od daty zgonu jego ojca. Stąd skarżący stwierdził, iż nie sposób zgodzić się, że powyższe nie dowodzi faktycznego władztwa nad przedmiotowym gruntem. Podniósł, że przepis art. 118 ust. 2a u.u.s.r. eksponuje utrzymywanie "władztwa" nad działką, zakreślając jedynie granice jego wykonywania do użytkowania. Przepis nie wskazuje na zasady prawidłowej gospodarki, intensywność korzystania z gruntu, czy zakres upraw. Takie brzmienie tego przepisu oznacza, iż ustawodawca postawił zstępnemu, ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki, warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania).

Argumentował, że zgodnie z definicją prawa cywilnego, użytkowanie polega

na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (art. 252 Kodeksu cywilnego). Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Według skarżącego, zawarte w art. 118 ust. 2a u.u.s.r. określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach Kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania, jako ograniczonego prawa rzeczowego. Nie można natomiast nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa "faktyczne władanie" nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej, na przedmiotowej nieruchomości. Skarżący zaznaczył,

że uprawiał grunt, czerpał z niego pożytki, a zatem użytkował działkę jak jego poprzednik, w szczególności czynił to w sposób ciągły. Zdaniem skarżącego, przesłanka władania przejawia się w użytkowaniu konkretnej nieruchomości, którego zakres będzie odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. Skarżący stoi na stanowisku, iż jego zachowanie względem przedmiotowej nieruchomości wyczerpuje znamiona władztwa nad gruntem, które miało miejsce poczynając od zgonu jego ojca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. skarżący poparł skargę oraz wniósł

o przeprowadzenie dowodów z dokumentów. Podał, że jego ojciec K. A. mieszkał w G. do śmierci w 2011 r., natomiast skarżący wyprowadził się z domu rodzinnego w chwili przekazania gospodarstwa Państwu, to jest około 1976 r. Po śmierci matki w [...] r. opiekował się ojcem i czasami tam zamieszkiwał. Ojciec otrzymywał [...] zł emerytury od 2010 r., nie miał pieniędzy na remont, mieszkał w trudnych warunkach, bez światła, z wodą w studni, bez kanalizacji. Dom jest "zjedzony przez kornika" i nie nadaje się do remontu. Sąd postanowił przeprowadzić dowód z zaświadczenia dołączonego do skargi, natomiast odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków wymienionych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Kontrola sprawy dokonana zgodnie kryterium legalności działań organu administracji publicznej, doprowadziła Sąd do uznania zasadności wniesionej skargi. Należy jednak wyjaśnić, że sąd administracyjny nie zastępuje organów w rozstrzyganiu spraw należących do ich właściwości, a jedynie dokonuje badania zgodności z prawem ich działań i wobec stwierdzonych naruszeń, eliminuje zaskarżone akty administracyjne. Z tego względu, nie mogło być uwzględnione żądanie skargi o zmianę zaskarżonej decyzji przez Sąd i uwzględnienie wniosku kierowanego do organu I instancji.

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.

z 2017 r., poz. 2336 ze zm.), zwana dalej: "u.u.s.r.", reguluje zagadnienie objęte przedmiotem niniejszej skargi, tj. przyznanie nieodpłatnie na własność gruntu rolnego osobie, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu. Stosownie do art. 118 ust. 2 ww. ustawy, osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.

Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki, określonej w ww. przepisie może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (art. 18 ust. 2a u.u.s.r.). Zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby "faktycznie włada" tą nieruchomością, wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. Sąd podziela poglądy orzecznictwa, że sformułowanie "faktyczne władanie" nie może być, co do zasady, zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/10 opubl. w Lex nr 1083527).

W okolicznościach sprawy niesporne jest, że R. A., jako zstępny H. A. (zmarła [...] r.) i K. A. (zmarł [...] r.), wystąpił w dniu 5 lutego 2018 r. do Starosty K. z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie na własność należącej do nich nieruchomości zabudowanej, położonej w [...], gm. K. P., dz. nr [...], o powierzchni [...] ha, będącej własnością Skarbu Państwa. Zgodnie z decyzją Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia [...] r. przedmiotowa nieruchomość, wchodząca w skład gospodarstwa rolnego H. i K. A., została przekazana na rzecz Państwa w zamian za rentę, włącznie z zabudowaniami przynależnymi do gospodarstwa, tj. domem mieszkalnym, oborą i stodołą. Wskazaną decyzją przyznano rodzicom skarżącego prawo do bezpłatnego użytkowania w dotychczasowym rozmiarze lokalu mieszkalnego i budynków gospodarskich oraz prawo do bezpłatnego użytkowania części działki nr [...] o pow. [...] ha.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest ocena dokonana przez organ,

iż R. A. nie spełnia wymogów do przyznania mu na własność działki

i znajdujących się na niej budynków albowiem nie władał przedmiotową nieruchomością w zakresie uprawnienia przysługującego zmarłemu rolnikowi (jego ojcu- K. A.) zgodnie z art. 118 ust. 2a u.s.s.r.

Skarżący występując do sądu administracyjnego ze skargą na niekorzystną dla niego decyzję zarzucił niewłaściwe zastosowanie powołanego wyżej przepisu podnosząc, że wbrew ustaleniom organu, przedmiotowa działka była przez niego użytkowana. Na poparcie tego twierdzenia skarżący przypomniał, że już w toku postępowania administracyjnego powoływał argumenty m.in. na okoliczność wykorzystania i zbierania pożytków z nieruchomości oraz czynienia działań służących utrzymaniu budynku mieszkalnego, w którym przechowuje narzędzia i sprzęty. Ponadto wskazał, że w związku z posiadaniem przedmiotowego gruntu, poczynając od daty zgonu jego ojca, uiszcza podatek rolny od nieruchomości będącej przedmiotem sporu.

W świetle art. 118 ust. 2a u.s.s.r., dla uzyskania prawa do nieodpłatnego nabycia działki niezbędne jest wykazanie, że w dacie zgłoszenia żądania i rozstrzygania przez organy zstępny rolnika faktycznie tą nieruchomością władał (rzeczywiście korzystał z niej). Możliwość zastosowania przez organ normy prawa materialnego, wymaga od organu ustalenia faktów uznanych za udowodnione. Organ zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu sprawy.

Tymczasem, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie zaniechały przeprowadzenia wszystkich czynności procesowych, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jako wymogu niezbędnego do podjęcia zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Nie mogły bowiem służyć za wystarczający środek służący ww. celowi, oględziny nieruchomości objętej wnioskiem, w okresie, w którym uczynił to organ. Dokonane przez organ czynności na nieruchomości w dniu 16 grudnia 2014 r. oraz w dniu 26 lutego 2018 r., w czasie gdy działka rolna była pokryta śniegiem, nie mogły odzwierciedlać podnoszonego przez wnioskodawcę sposobu wykorzystania przedmiotowej działki gruntu, tj. uprawy warzyw, pobierania pożytków z drzew owocowych, znajdujących się na jej terenie. Typowe dla okresów zimowych jest pozostawanie ziemi bez uprawy, a natomiast w sadach wykonywanie jedynie podcinania gałęzi drzew i czyszczenie terenu z samosiejek, tak jak to miało miejsce w tej sprawie. W takiej sytuacji, nie może przemawiać obiektywnie przeciwko wnioskodawcy twierdzenie organu, że nieruchomość nosi ślady jedynie sporadycznie wykonywanych prac porządkowych w niewielkim zakresie.

Organ na podstawie oględzin, ustalił ponadto zły stan techniczny budynku znajdującego się na działce gruntu (spękania oraz ubytki muru, zapadnięta facjata dachu, wybite okna), który jest niezamieszkały i grozi zawaleniem. Także obora i stodoła na ww. działce miały być w złym stanie technicznym. Według organu, ogólny stan budynku i pozostałych nieruchomości świadczył o wieloletnich zaniedbaniach.

Zdaniem Sądu, nie można wyciągać wniosków co do rzeczywistego władania daną nieruchomością, w porównaniu do wzorca użytkownika dostatecznie dbającego

o stan nieruchomości, ale w oderwaniu od realiów konkretnej sprawy. Jak podnosił bowiem skarżący w toku postępowania, formalnie włada działką dopiero od 2011 r. Dom rodzinny skarżący opuścił w 1976 r., ale zamieszkiwał w nim i opiekował się ojcem po śmierci matki w [...] r. Podał, że przez 35 lat zajmował się przedmiotowym gospodarstwem. Ojciec wnioskodawcy żył [...] lata, przez 10 lat nie otrzymywał emerytury (pismo z dnia 9 sierpnia 2018 r. w aktach administracyjnych).

Biorąc pod uwagę sytuację ojca skarżącego, przedstawioną na rozprawie sądowej (niska emerytura, od 2010 r. brak środków pieniężnych na remonty), warunki w jakich mieszkał (brak światła, kanalizacji, woda w studni) oraz uwzględniając proces starzenia się budynku i zaniechanie koniecznych napraw przez rolnika, mogło doprowadzić do stanu, któremu wnioskodawca nie mógł już zapobiec w momencie przejęcia nieruchomości we władanie w 2011 r. Skarżący argumentował w toku postępowania, że z uwagi na brak statusu właściciela oraz potrzebę uzyskania zgody organu nadzoru budowlanego na konieczne remonty, nie był w stanie doprowadzić budynków do właściwego stanu. Organy okoliczności te całkowicie pominęły.

W ocenie Sądu, na gruncie sprawy konieczne jest ustalenie przez organ faktycznego stanu nieruchomości na moment śmierci rolnika, aby móc obiektywnie stwierdzić czy w danej sprawie, wnioskodawca, który twierdzi, że faktycznie

(jako zstępny) włada nieruchomością, spełnia tym władaniem wymóg osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego w rozumieniu art. 118 ust. 2a u.u.r.s.

W tym zakresie organ nie podjął jakichkolwiek ustaleń.

Organ odwoławczy powołał się na wynik oględzin nieruchomości dokonanej

w dniu 12 maja 2011 r., a więc 2 miesiące po śmierci rolnika. Należało więc sięgnąć

do dokumentów z tej czynności i ustalić jaki był wówczas stan działki i budynków,

a następnie porównać go z aktualnym stanem nieruchomości. Organ I instancji wyjaśnił, że podejmował próby uzyskania informacji na temat nieruchomości od Sołtysa wsi G., jednakże bezskutecznie. Innych osób, które mógłby przesłuchać w charakterze świadków organ z niezrozumiałych oraz niewyjaśnionych powodów nie powoływał.

Postępowanie prowadzone na podstawie art. 118 ust. 2a u.u.s.r., co wprost wynika z tego przepisu, wymaga dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a co za tym idzie - starannego zebrania materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu, organ nie podjął czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie umożliwiającym wydanie merytorycznej decyzji. Ustalenia stanu faktycznego w zakresie mającym pierwszorzędne znaczenie dla sprawy, czyli dotyczące faktycznego użytkowania nieruchomości, należy ocenić jako ułomne i stanowiące o naruszeniu przez organ art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przypomnieć

w tym miejscu należy, że organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać

i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i stosownie do art. 80 k.p.a. dokonać oceny, czy dana okoliczność, istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, została udowodniona.

Zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i przed sądem skarżący wielokrotnie podnosił w jaki sposób korzystał z nieruchomości i budynków na niej się znajdujących, opłacał podatek rolny za tę nieruchomość oraz uprawiał ziemię w zakresie swoich potrzeb. Wyjaśniał też przyczyny natury faktycznej i prawnej, z powodu których budynek mieszkalny na tej działce nie stanowi centrum życiowego wnioskodawcy. Organ jednak nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, który pozwoliłby ustalić oraz ocenić argumenty wskazane przez skarżącego. Działaniem tym doprowadził do sytuacji, w której dokonane ustalenia- jako niepełne, nie mogły skutecznie służyć uzasadnieniu rozstrzygnięcia (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.).

Ustaleniu istotnych okoliczności sprawy administracyjnej nie może służyć czynność dowodowa, przewidziana w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).

W postępowaniu sądowym dopuszczalne jest jedynie dopuszczenie dowodu

z dokumentu, a nie z przesłuchania świadków. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może też zmierzać do rozpatrzenia sprawy administracyjnej, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy, są one bowiem obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę administracyjną.

Podsumowując Sąd uznał, że wskazane wyżej przepisy prawa procesowego zostały naruszone przez zaskarżony organ w sposób istotny, mogący mieć wpływ na wynik sprawy, zainicjowanej wnioskiem skarżącego. Waga dostrzeżonych uchybień, doprowadziła Sąd do przekonania, że do końcowego załatwienia sprawy administracyjnej, konieczne jest uchylenie decyzji organów obu instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić wywody prawne Sądu zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W zakresie wyjaśnienia okoliczności sprawy, organ winien wziąć pod uwagę konieczność poczynienia ustaleń dotyczących zarówno stanu nieruchomości w momencie jej przejęcia przez wnioskodawcę po śmierci wstępnego, sposobu wykorzystania nieruchomości gruntowej w okresach, w których możliwe jest jej gospodarowanie w sposób podnoszony przez wnioskodawcę jak i przesłuchać świadków, w tym wskazanego przez stronę na rozprawie sądowej oraz odnieść się do wyjaśnień skarżącego zgłoszonych w toku postępowania administracyjnego.

Kierując się powyższym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł w pkt I sentencji wyroku, o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia [...] r. O kosztach postępowania, zasądzonych skarżącemu od organu, Sąd orzekł jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy.