Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1891/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2,  art. 145 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Gminy Miasta T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 i 3 rozstrzygnięcia; 2. w pozostałej części skargę oddala; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Gminy Miasta T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] października 1955 roku, Znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B." w T. stanowiącym byłą własność B. H.

Wymienioną wyżej decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził także nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 1958 roku znak [...] w sprawie przejścia na własność Państwa znajdującego się pod przymusowym zarządem przedsiębiorstwa "B." w T. w części dotyczącej działki o nr Ew. [...] o powierzchni 0,0130 ha.

Wskazaną wyżej decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził ponadto, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 1958 roku znak: [...] wydane zostało z naruszeniem prawa w stosunku do działki o nr ew. [...] o powierzchni 0,0192 ha, w stosunku do parceli M. nr [...] o powierzchni 0,2663 ha oraz w stosunku do dawnej parceli M. nr [...] o powierzchni 0,3558 ha.

Od powyższej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołanie złożyło Miasto P.

Decyzją z dnia [...] września 2009 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2009 roku, a następnie:

1. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] października 1955 roku, Znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B. " w T. stanowiącym byłą własność B. H.,

2. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 1958 roku znak: [...] w sprawie przejścia na własność Państwa znajdującego się pod przymusowym zarządem przedsiębiorstwa "B. " w T. w części dotyczącej działki o nr Ew. [...] o powierzchni 0,9078 ha

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

oraz działki o nr Ew. [...] o powierzchni 0,0192 ha w zakresie udziałów należących do Gminy Miasta T.,

3. stwierdził, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 1958 roku znak: [...] wydane zostało z naruszeniem prawa w stosunku do działki o nr Ew. [...] o powierzchni 0,0192 ha w zakresie dotyczącym udziałów należących do K. F. i T. E. G. (10301/41057) i w zakresie dotyczącym udziałów M. i K. K. (14780/41057) oraz w stosunku do parceli M. o nr Ew. [...] o powierzchni 0,2663 ha oraz dawnej parceli M. o nr Ew. [...] o powierzchni 0,3558 ha, odmawiając stwierdzenia nieważności z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że Przedsiębiorstwo "B. " w T. zostało założone w 1885 roku. Firma składała się z dwóch części: gospodarstwa ogrodniczego wraz z zabudowaniami przy ul. [...] oraz części handlowej, w skład której wchodził dom przy ul. [...], ul. [...] oraz magazyn przy ul. [...].

Gospodarstwo ogrodnicze nastawione było na produkcję wczesnych warzyw, kwiatów szklarniowych, kwiatów ciętych oraz na niewielką skalę nasion kwiatowych. Przedmiotowe gospodarstwo prowadziło produkcję nasienną na niewielką skalę o zasięgu lokalnym, mającą na celu zaopatrzenie mieszkańców Torunia i okolic w rozsady i nasiona.

Cześć handlową przedsiębiorstwa wydzierżawiono na mocy umowy z dnia 13 września 1949 roku Powiatowemu Związkowi Gminnemu Spółdzielni "S." w T.

Minister Rolnictwa zarządzeniem nr [...] z dnia [...] października 1955 roku Znak: [...] ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem "B. " w T.

Materialno - prawną podstawą zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku był art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. z 1918 roku Nr 21, poz. 67). Zgodnie z art. 1 ust. 3 powołanego dekretu zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

w ruch, oraz posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leżało w interesie państwa. Przepisy dekretu stanowiły, że każdy przypadek ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego należało podać do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim.

W świetle tego przepisu zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. W przepisie tym użyto zwrotu "mogą być objęte", co oznacza, że nie było obowiązku ustanawiania zarządu państwowego ani nie wynikał on z mocy prawa, lecz istniała prawna możliwość objęcia pewnych przedsiębiorstw tym zarządem. Poza tym przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Zatem głównym wyznacznikiem było istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorie podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa, bez działania których Państwo nie mogło spełniać swoich podstawowych funkcji.

Zgodnie z orzecznictwem sądowym do takich należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport, itp. (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1999 roku sygn. akt IV SA 1126/98). Taką wykładnię art. 1 ust. 3 ww. dekretu przyjął również Sąd Najwyższy w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 8 grudnia 1987 roku, sygn. akt III CZP 47/87 (OSNC 1988/7- 8/91).

Głównym wyznacznikiem było istnienie interesu Państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa. Co więcej zwrot "leży w interesie Państwa" w rozumieniu cytowanego przepisu oznaczał, iż rygorem ustanowionym w tym dekrecie mogły być objęte wyłącznie przedsiębiorstwa, bez działania których Państwo nie mogło spełniać swoich podstawowych funkcji. Rozciąganie działania dekretu na drobne zakłady przemysłowe o charakterze lokalnym uznane być musi za naruszenie prawa, albowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 stycznia 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1598/05, LEX 196338). Obie przesłanki musiały przy tym wystąpić łącznie (tj. ustanie działalności przedsiębiorstwa lub stan zagrożenia ustania tej działalności oraz istnienie interesu państwa w utrzymaniu jego działalności). Brak jednej z tych przesłanek, tj. pozostawanie przedsiębiorstwa w ruchu i niewystępowanie zagrożenia w jego funkcjonowaniu, albo też brak interesu państwa

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

w pozostawaniu w ruchu przedsiębiorstwa powodował, że niedopuszczalnym było zastosowanie tego przepisu.

W zarządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku ustanawiającym przymusowy zarząd państwowy nie wskazano na istnienie takich zależności pomiędzy przedsiębiorstwem, a interesem Państwa. Dla ustalenia prawidłowości przejęcia przedsiębiorstwa pod zarząd państwowy istotne jest zatem zbadanie, czy przedsiębiorstwo było czynne w dacie przejęcia, czy też groziło mu unieruchomienie oraz czy przejęcie go pod zarząd państwowy miało strategiczne znaczenie dla Państwa.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Ministra, trudno przyjąć, aby funkcjonowanie przedsiębiorstwa ogrodniczego, produkującego sadzonki, cebulki i kłącza miało strategiczne znaczenie dla Państwa, a także, by ewentualne zaprzestanie działalności tego przedsiębiorstwa destabilizowało gospodarkę Państwa. Przedmiotowa sprawa była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w wyroku z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1809/05 wskazał, iż zasadnym wydaje się podnieść, że sama nazwa przedsiębiorstwa "B." nie wskazuje, iż z uwagi na asortyment produkcji przedsiębiorstwo to mogło mieć kluczowe znaczenie dla Państwa.

Kolejna przesłanka wymagana do ustanowienia przymusowego zarządu, tj. powstanie stanu zagrożenia ustania działalności również nie została spełniona. Firma funkcjonowała przed wojną. W okresie od 3 września 1939 roku do 27 lutego 1945 roku znalazła się pod komisarycznym zarządem Niemca H. L. Po ustąpieniu okupantów działalność wznowiła w marcu 1945 roku Przedsiębiorstwo należało do Związku [...] w W. Z protokółu badania rachunkowości przedsiębiorstwa za 1948 roku wynika, że uiszczało podatki, zatrudniało pracowników, korzystało z instytucji prokury, nie notowało przerwy w działalności. Z protokółu wynika również, że w przedsiębiorstwie prowadzono dziennik, kartotekę kont rzeczowych i osobowych, kartotekę magazynową towarów, raporty kasowe, książkę obrotów, rejestr kont, dowody.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Ministra, stwierdzić należy, że przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa było niezasadne, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 1 ust. 3

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W przedsiębiorstwie prowadzona była bowiem działalność produkcyjna i nie istniało zagrożenie jej ustania. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie została wypełniona dyspozycja wynikająca z art. 1 pkt 3 cytowanego dekretu, która dla ustanowienia przymusowego zarządu państwowego wymagała, aby istniało zagrożenie ustania działalności przedsiębiorstwa lub stan jego bezruchu.

Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego stanowił, iż każdy przypadek ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego należało podać do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał archiwalny oraz analiza Monitorów Polskich wskazują, iż ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B. " w T. nie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim. W konsekwencji należy uznać, że badane zarządzenie Ministra Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 1955 roku Znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B." w T., stanowiącym byłą własność B. H. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

Jak wskazał organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie zarządzenie Nr [...] Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu nie wywoływało zmian w sferze własności, bowiem nie powodowało przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa. Zmiany w sferze własności wywołało dopiero orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku, znak [...] w przedmiocie przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Prawną konsekwencją stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 1955 roku Znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B." w T. jest stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku znak: [...] stwierdzającego przejście na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa. Wynika to z faktu, że podstawą prawną orzeczenia były przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Przepisy zacytowanej ustawy stanowiły, iż mienie pozostające pod zarządem

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

państwowym przechodzi na własność Państwa z dniem jej ogłoszenia. Natomiast deklaratoryjne orzeczenie w sprawie przejęcia na rzecz Państwa konkretnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym miało jedynie na celu potwierdzenie zaistniałego stanu prawnego.

Stwierdzenie nieważności wadliwego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego z dnia [...] października 1955 roku wywiera skutki prawne działające z mocą wsteczną (ex tunc), powodujące powstanie sytuacji, jak gdyby tej decyzji nigdy nie było. W związku z tym należy przyjąć, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958r. przedsiębiorstwo "B." nie pozostawało pod przymusowym zarządem państwowym, a zatem przepisy tej ustawy nie mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

W tej sytuacji, zdaniem Ministra, należy stwierdzić, że orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku, znak: [...] stwierdzające przejście na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do § 2 powołanego przepisu organ nie stwierdza nieważności, jeżeli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 roku, sygn. akt IV SA/Wa 638/08 zaznaczył, że należy mieć na uwadze, iż działanie organu w trybie wniosku o stwierdzenie nieważności wymaga zupełnie innego podejścia do sprawy i zasadniczo różni się od postępowania zwykłego. Obowiązkiem organu jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. W ich efekcie może co najwyżej dojść do wydania decyzji kasatoryjnej. Oznacza to, że w postępowaniu zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę również poczynienie dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych. W omawianym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego poczynionych w toku i na gruncie postępowania zwykłego.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W doktrynie

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że z "rażącym naruszeniem prawa" mamy do czynienia wówczas, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości, co do jego rozumienia wydaje się decyzję, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów.

Orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Art. 156 § 2 k.p.a. uzależnia stwierdzenie nieważności decyzji podjętej z rażącym naruszeniem prawa od oceny nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu ww. przepisu.

Dalej Minister stwierdził, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może tez skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to właśnie wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy rozporządzanie nieruchomością następuje na podstawie czynności cywilnoprawnej odpłatnie na rzecz osoby trzeciej działającej w dobrej wierze. Odwrócenie skutków takiej czynności może nastąpić na podstawie orzeczenia sądowego, a nie w drodze decyzji administracyjnej.

Jak wskazał Minister, na podstawie zebranych dokumentów w sprawie ustalono, że wniosek o wydanie orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa wskazywał, że przedsiębiorstwo mieści się w budynkach przy ul. [...], [...] i [...]. Przedmiotowe nieruchomości były zapisane w księgach wieczystych [...] [...] i [...] oraz [...] [...]. Ze zgromadzonego materiału wynika, że nieruchomość przy ul. [...], [...] oznaczona jest w aktualnej ewidencji nr działki [...] o powierzchni 0,0192 ha. Gmina Miasto T. stała się właścicielem przedmiotowej działki na podstawie decyzji Wojewody [...]. Następnie na podstawie aktów notarialnych Gmina Miasta T. zbyła znajdujące się w budynku mieszkalnym lokale. Z uwagi na fakt, iż ich zbycie nastąpiło w formie aktów notarialnych, należy przyjąć, iż w stosunku do działki nr [...] o powierzchni 0,0192 ha w zakresie dotyczącym udziałów K. F. i T. E. G. - 10301/41057 części w częściach wspólnych budynku i urządzeń, nie służących wyłącznie do korzystania

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

przez właścicieli poszczególnych lokali oraz we własności nieruchomości pod budynkiem i w zakresie dotyczącym udziałów M. i K. K. - 14780/41057 części we własności części wspólnych budynku i we własności działki gruntu pod budynkiem wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. W odniesieniu do udziałów jakie przysługują Gminie Miasta T., tj. 14780/41057 nie można stwierdzić, że orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, gdyż Gmina Miasto T. stała się właścicielem przedmiotowej działki na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1992 roku.

Nieruchomość położona przy ul. [...] oznaczona jest w aktualnej ewidencji nr działki [...] o powierzchni 0,0130 ha. Przedmiotowa nieruchomość została przekazana przez Urząd Miejski w użytkowanie Uniwersytetowi [...] w [...] na podstawie decyzji. Na podstawie art. 256 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 września 2005 roku grunty Skarbu Państwa pozostające w użytkowaniu wieczystym uczelni publicznej stały się z mocy prawa jej własnością. W przedmiotowej sytuacji Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 roku, znak [...] stwierdził nabycie z dniem 1 września 2005 roku przez Uniwersytet [...] w [...] prawa własności gruntów Skarbu Państwa, pozostających w tym dniu w użytkowaniu wieczystym Uniwersytetu w odniesieniu do działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 0,0130 ha, położonej w T. W związku z powyższym w stosunku do przedmiotowej działki również zaszły nieodwracalne skutki prawne.

Jak dalej wskazał Minister z protokółu komisyjnego przekazania majątku firmy "B." z dnia [...] listopada 1955 roku wynika nadto, iż przymusowym zarządem zostały objęte następujące parcele: parcela K. nr [...] o powierzchni 2.663 m2, parcela K. Nr [...] o powierzchni 6.093 m2, parcela K. Nr [...] o powierzchni 9.252 m2, Parcela K. Nr [...] o powierzchni 3.558 m2.

Analiza dowodów zgromadzonych w sprawie, zdaniem Ministra, pozwala stwierdzić, że dawna parcela M. nr [...] stanowi obecnie działkę oznaczoną w ewidencji nr [...] o powierzchni 0,6042 ha. Natomiast dawna parcela M. nr [...] stanowi działkę oznaczoną nr [...] o powierzchni 0,9078 ha. Właścicielem przedmiotowych nieruchomości jest Gmina Miasta T. na podstawie decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1992 roku oraz z dnia

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

[...] października 1991 roku. Tym samym w stosunku do przedmiotowych nieruchomości nie zaszły nieodwracalne skutki prawne.

Z akt sprawy wynika, że w odniesieniu do dawnych parcel M. nr [...] o powierzchni 0,2663 ha oraz M. nr [...] o powierzchni 0,3558 ha nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Obecnie działki wchodzące w skład dawnych parcel są własnością Gminy Miasta T. w użytkowaniu wieczystym M. na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowe nieruchomości zostały zabudowane przez M., następnie dokonano zbycia lokali mieszkalnych na rzecz osób fizycznych zawartych w formie aktów notarialnych. Mając na uwadze powyższe należy przyjąć, że w stosunku do dawnych parcel M. nr [...] oraz M. nr [...] zaszły nieodwracalne skutki prawne.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Gmina Miasto T. podnosząc następujące zarzuty:

1. naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów,

2. naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niejasne i nieprecyzyjne sformułowanie pkt 2 i 3 rozstrzygnięcia decyzji.

Zdaniem skarżącej Gminy, przy wydawaniu zarządzenia nr [...] nie doszło do rażącego naruszenia prawa, gdyż materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości na naruszenie art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. przy ustanawianiu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B.".

Zdaniem skarżącej, należy mieć na uwadze, że przymusowy zarząd przedmiotowego przedsiębiorstwa ustanowiony był w latach powojennych, czyli w czasach, w których wyżywienie społeczeństwa niewątpliwie leżało w interesie państwa. Z tego okresu pochodzą przepisy o obowiązkowych dostawach np. ziemniaków (dekret z 28 sierpnia 1952 roku o obowiązkowych dostawach ziemniaków - Dz. U. z 1952 roku Nr 37, poz. 255 ze zm.) oraz zboża (ustawa z 10 lipca 1952 roku o obowiązkowych dostawach zbóż - Dz. U. z 1952 roku Nr 32, poz. 214 ze zm.).

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

Nie bez znaczenia dla sprawy, zdaniem skarżącej, powinna być także okoliczność, że na terenie nieruchomości przy ul. [...] przez wiele lat działała C. Przedsiębiorstwo Państwowe w W., gdyż świadczy to o tym, że profil prowadzonej przez przejęte przedsiębiorstwo działalności był istotny dla Państwa i leżał w jego interesie, skoro był kontynuowany przez przedsiębiorstwo państwowe.

Zdaniem skarżącej dokonując oceny przedmiotowego przedsiębiorstwa organ pomija dowody, znajdujące się w aktach sprawy, z których wynika, że przedsiębiorstwo to nie było lokalnym producentem nowalijek, kwiatów i niewielkich ilości nasion kwiatowych. Z protokołu badania rachunkowości przedsiębiorstwa przeprowadzonego przez służby finansowe w październiku 1949 roku wynika, że przedsiębiorstwo to zajmowało się głównie produkcją nasion (we własnym przedsiębiorstwie lub poprzez zawarte umowy plantacyjne, które dotyczyły zarówno nasion warzywnych, rolnych jak i kwiatowych - § 10 i 12 umowy dzierżawy zawartej między spadkobiercami B. H. a Powiatowym Związkiem Gminnych Spółdzielni "S.") a także produkcją warzyw. Powyższe potwierdza także pismo I. O. z dnia [...] października 1950 roku adresowane do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydziału Finansowego w B. Wynika z niego m.in., że w przedsiębiorstwie wyhodowano dla Państwowej Centrali Zielarskiej określoną ilość sadzonek mięty pieprzowej, dla Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "S." znaczną ilość nasion ogrodniczych, a dla Centrali Ogrodniczej pomidory. O ponadlokalnym zasięgu przedsiębiorstwa świadczy także fakt, że - jak wynika z wcześniej przywołanego protokołu służb finansowych - eksportowało ono nasiona na podstawie stosownego zezwolenia. Poza tym przedsiębiorstwo to dokonywało również sprzedaży za pośrednictwem giełdy, co uprawniało je do stosownych ulg w podatku obrotowym. Z § 95 pkt 7 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 31 grudnia 1946 roku w sprawie wykonania dekretu z 21 grudnia 1945 roku o podatku obrotowym (wydanemu na podstawie art. 22 dekretu z 21 grudnia 1945 roku o podatku obrotowym - Dz. U. z 1946 roku Nr 3, poz. 23 - do którego odwołuje się protokół) wynikało, że częściowo od podatku zwolnione były świadczenia polegające na dokonywaniu na giełdach zbożowo-towarowych transakcji kupna-sprzedaży wszelkiego rodzaju ziemiopłodów i ich przetworów. Skoro państwo udzielało ulgi podatkowej dla tego typu działalności,

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

to z pewnością miała ona dla ówczesnego państwa duże znaczenie. Za tym, że przedsiębiorstwo B. H. nie było jedynie lokalnym gospodarstwem ogrodniczym przemawia także to, że posiadało ono rozbudowane laboratoria, służące zapewne do badań materiału siewnego oraz Dział Wysyłkowy (załączniki do pisma adresowanego do Ministerstwa Przemysłu Rolnego przez Gminną Spółdzielnię "S.").

Zdaniem skarżącej Gminy, powyższe świadczy o tym, że w interesie Państwa

* w czasach powojennych, w których zapewnienie społeczeństwu żywności poprzez rozwój rolnictwa, ogrodnictwa, w tym przydomowego było zapewne bardzo ważne

* mogło leżeć zapewnienie funkcjonowania przedsiębiorstwa produkującego nasiona i warzywa w znacznych rozmiarach i zasięgu. Wobec powyższego nazwa przedsiębiorstwa nie powinna mieć przeważającego znaczenia dla oceny, czy zachowanie przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa, skoro z innych dowodów wynika, że przedsiębiorstwo to ze względu na rodzaj, wielkość i charakter produkcji było w tamtych czasach ważne dla Państwa.

Organ wydający zaskarżoną decyzję uznał jedynie w oparciu o protokół badania rachunkowości przedsiębiorstwa za rok 1948, że nie istniał stan zagrożenia ustania działalności przedsiębiorstwa. Zważywszy na fakt, iż ustanowienie zarządu nastąpiło w 1955 roku, tj. 7 lat później dowód ten nie może stanowić podstawy do wniosków, iż stan taki istniał w czasie ustanowienia przymusowego zarządu, tym bardziej, że w wyniku przeprowadzonego badania przedsiębiorstwo zobowiązane zostało do zapłaty nieuiszczonego podatku. Ponadto, po śmierci B. H. jego spadkobiercy zawarli w dniu [...] września 1949 roku umowę, na podstawie której wydzierżawili przedmiotowe przedsiębiorstwo (wraz z przynależnym mu majątkiem) Powiatowemu Związkowi Gminnych Spółdzielni "S.". Powyższe może świadczyć o braku osobistego zaangażowania następców p. H. w dalszym prowadzeniu przedsiębiorstwa. Dowodem wskazującym na złe wyniki finansowe tegoż przedsiębiorstwa w kolejnych latach jest niewątpliwie postanowienie Sądu Powiatowego w T. z marca 1953 roku o ogłoszeniu jego upadłości. Z uzasadnienia ww. postanowienia wyraźnie wynika, że bilans wskazuje, iż zobowiązania nie znajdują pokrycia w aktywach. W listopadzie 1955 roku umorzono co prawda postępowanie upadłościowe, jednak miało to miejsce już po wydaniu zarządzenia nr [...] Ministra Rolnictwa. Pewne jest zatem, iż w czasie gdy wydawano zarządzenie nr [...] w stosunku do przedsiębiorstwa B. H.

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

toczyło się postępowanie upadłościowe, co wskazuje na to, że w październiku 1955 roku istniało zagrożenie, że działalność przedsiębiorstwa może ustać. Za upadłego, zgodnie z wówczas obowiązującym prawem upadłościowym, uznawano bowiem podmiot gospodarczy, który zaprzestał płacenia długów, przy czym krótkotrwałe zaprzestanie płacenia długów, wskutek przejściowych trudności nie stanowiło podstawy ogłoszenia upadłości. Tym samym, zdaniem skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał organowi administracji na dokonane ustalenia, iż zarządzenie nr [...] Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku Znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem B. w T. rażąco naruszało art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu a tym samym, że zachodzi przesłanka stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nieumieszczenie w Monitorze Polskim informacji o ustanowieniu przymusowego zarządu nie może, zdaniem skarżącej Gminy, przesądzać o ważności jego ustanowienia, ponieważ z przepisów prawa nie wynikało, aby był to warunek konieczny dla skuteczności tej czynności. Celem powyższego było jedynie podanie tej informacji do wiadomości publicznej, ale bez negatywnych skutków dla ważności samej czynności ustanowienia przymusowego zarządu. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku w sprawie przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa pod przymusowy zarząd państwowy, z powodu rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu tego orzeczenia przez właściwy organ.

Zdaniem skarżącej Gminy, skoro celem postępowania o stwierdzenie nieważności jest jedynie poszukiwanie uchybień i wadliwości zarówno proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego poczynionych w toku postępowania zwykłego, to zauważyć należy, że w czasie, gdy wydawane było powyższe orzeczenie przedsiębiorstwo B. w T. znajdowało się pod przymusowym zarządem. Stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 1955 roku nie powinno więc automatycznie przesądzać o tym, iż orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. To, że stwierdzenie nieważności wywiera skutki prawne działające z mocą wsteczną, powodując powstanie sytuacji, jak gdyby tej

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

decyzji nigdy nie było, jest przecież fikcją prawną. W rzeczywistości, w czasie, gdy organ wydawał orzeczenie z 1958 roku zarządzenie Ministra Rolnictwa nr [...] istniało w obrocie prawnym. W takiej sytuacji nie można mówić, że organ rażąco naruszył prawo na etapie postępowania zwykłego, gdy dopiero po latach następuje stwierdzenie, że orzeczenie będące podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia było wadliwie.

Nadto, przedmiotem toczącego się postępowania było stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa nr [...] z dnia [...] października 1955 roku chociaż wniosek zainteresowanego od samego początku dotyczył zarówno powyższego zarządzenia, jak i orzeczenia z 1958 roku. Skoro wcześniej organ utrzymywał (por. np. decyzję z dnia [...].04.2007 roku i [...].12.2007 roku), że kwestia oceny zasadności przyjęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa - co nastąpiło orzeczeniem Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku - będzie przedmiotem innego postępowania, wątpliwości budzi możliwość, na tym etapie postępowania, rozszerzenie rozstrzygnięcia organu o zakres, który nie był do tej pory przedmiotem sprawy.

Zdaniem skarżącej Gminy, rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej powinno być sformułowane jasno i precyzyjne, aby było zrozumiale dla stron bez uzasadnienia. Stwierdzając wydanie decyzji z naruszeniem prawa Minister w sposób nieprecyzyjny oznaczył nieruchomości, których to orzeczenie dotyczy. Przede wszystkim organ nie wskazał aktualnego numeru ksiąg wieczystych założonych dla tych nieruchomości oraz położenia nieruchomości. Działek o podanych w decyzji numerach w samym T. może być wiele, ponieważ wiele jest obrębów w ramach, których koleino oznacza się działki. Poza tym, z decyzji tej nawet nie wynika, że dotyczy ona nieruchomości położonych w T., a w skład przedsiębiorstwa mogły przecież wchodzić nieruchomości położone poza miejscem jego siedziby. Precyzyjne określenie nieruchomości, których decyzja dotyczy jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku nie wymieniało wprost nieruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa.

Powoływanie w decyzji numerów dawnych parceli (z pominięciem obecnego oznaczenia tych nieruchomości) bez jednoczesnego określenia innych cech danej nieruchomości, np. księgi wieczystej w jakiej były lub są wpisane sprawia, że zidentyfikowanie tychże nieruchomości bez dodatkowych, żmudnych ustaleń nie

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

jest możliwe. Ustalenia te winien poczynić organ a nie podmioty, dla których decyzja ta będzie podstawą dalszych działań, w tym związanych z wydaniem nieruchomości.

Poza tym w punkcie 3 rozstrzygnięcia, w części dotyczącej działki nr [...], organ nie uwzględnił przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali. W przypadku K. F., T. G. oraz M. i K. K. odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1958 roku winna dotyczyć przede wszystkim nieruchomości lokalowych, które zostały wyodrębnione z przedmiotowej nieruchomości i nabyte przez te osoby, a nie tylko udziałów w części wspólnej tejże nieruchomości, związanych z własnością nabytych lokali.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Odpowiedź na skargę wniósł również uczestnik postępowania K. O., wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje częściowo na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja zawiera dwa rozstrzygnięcia. Pierwsze z nich dotyczy zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku, Nr [...]. Drugie rozstrzygniecie dotyczy orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku, Nr [...].

Za prawidłowe uznać należy, zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie Ministra stwierdzające nieważność zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1955 roku o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "B. " w T.

Podstawą prawną wydania orzeczenia o objęciu w zarząd wymienionego wyżej przedsiębiorstwa był art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w sprawie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu w zarząd państwowy mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, oraz posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leżało w interesie państwa.

Przepis ten był przedmiotem wykładni dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia 21 grudnia 198 roku, sygn. akt IV SA 2182/96

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

(LEX nr 45854) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Dekret z 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wydany został w sytuacji szczególnej, po zakończeniu okresu ponad stuletniej niewoli, w której niezbędnym było zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstw o kluczowym znaczeniu dla gospodarki odradzającego się Państwa Polskiego. Taka właśnie intencja normodawcy wynika ze sformułowania, użytego w art. 1 ust. 3 cyt. dekretu, brzmiącego: "leży w interesie państwa". Powyższe stwierdzenie implikuje, iż rygorem, ustanowionym w dekrecie, mogły być obejmowane wyłącznie przedsiębiorstwa, bez działania których Państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Rozciąganie zatem działania dekretu na drobne zakłady przemysłowe, o charakterze lokalnym, jakie miało miejsce w okresie pierwszego dziesięciolecia PRL, poczytane być musi za naruszenie prawa, bowiem przepisów

o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco".

Analogiczny pogląd Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wyroku z dnia

1 grudnia 1999 roku, sygn. akt IV SA 1126/98 (LEX nr 48638) oraz w wyroku z dnia

8 września 1999 roku, sygn. akt IV SA 2404/99 (LEX nr 48633).

Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w przytoczonych wyżej orzeczeniach, dotyczące wykładni art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w sprawie przymusowego zarządu państwowego, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, należy w pełni podzielić. Ma ono zastosowanie również w przedmiotowej sprawie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi należycie wykazał, że przejęcie przedsiębiorstwa "B." w T. z uwagi na rodzaj prowadzonej produkcji nie miało kluczowego znaczenia dla gospodarki Państwa. Za niezasadny uznać należy zarzut skarżącego, iż ustanowienie przymusowego zarządu uzasadnione było wyżywieniem społeczeństwa. Przedsiębiorstwo miało charakter lokalny i jego działalność lub brak tej działalności nie mógł mieć istotnego wpływu na wyżywienie ludności, a w konsekwencji na funkcjonowanie Państwa. Okoliczność, iż przejęte w zarząd przedsiębiorstwo korzystało z ulg w podatku obrotowym nie świadczy o tym, że miało ono duże znaczenie dla funkcjonowania Państwa. Wniosek taki jest, zdaniem Sądu, jedynie domniemaniem. Za niezasadne uznać również należy stwierdzenie skarżącego, że ustanowienie przymusowego zarządu było związane z koniecznością wyżywienia ludności w okresie powojennym. Ustanowienie przymusowego zarządu

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

nastąpiło w październiku 1955 roku, to jest ponad dziesięć lat po zakończeniu II wojny światowej.

Wobec faktu, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi należycie wykazał, że przedsiębiorstwo "B." nie spełniało wymogów uznania go za przedsiębiorstwo, którego utrzymanie w ruchu leży w interesie państwa była to wystarczająca przesłanka do stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego tego przedsiębiorstwa. Ustanowienie przymusowego zarządu rażąco naruszało bowiem art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w sprawie przymusowego zarządu państwowego. Zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. uznać należy za nieuzasadniony.

Za zasadny uznać należy natomiast zarzut skarżącego, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nie może automatycznie skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa znajdującego się pod przymusowym zarządem państwowym.

W orzecznictwie istnieje rozbieżność poglądów w tej kwestii. Według jednego poglądu stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego wywołuje skutki ex tunc i stwarza taką sytuację, jakby zarządzenia o przymusowym zarządzie nigdy nie było. W konsekwencji, skoro zarządzenia o przymusowym zarządzie nigdy nie było, to brak było podstawy do przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Przesłanką przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa było bowiem pozostawanie tego przedsiębiorstwa pod zarządem państwowym w dniu wejścia w życie wymienionej wyżej ustawy.

Według innego poglądu stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

W ocenie Sądu za prawidłowy, co do zasady, uznać należy ten właśnie pogląd. Możliwe jest oczywiście stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, gdy decyzja taka obarczona jest samoistną wadą stanowiącą podstawę nieważności nie związaną z wydaniem wadliwego

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu. Może to nastąpić wówczas, gdy np. przejęto przedsiębiorstwo, które podlegało zwrotowi (art. 3 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym), gdy zachodziły przesłanki zwrotu przedsiębiorstwa określone w art. 4 powołanej ustawy. Może to mieć miejsce wówczas, gdy w ogóle nie wydano zarządzenia o przymusowym zarządzie przedsiębiorstwa. Tego rodzaju sytuacja w przedmiotowej sprawie nie miała jednak miejsca. W stosunku do przedsiębiorstwa wydane zostało zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu, zaś podstawą stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność państwa było wyeliminowanie z obrotu prawnego tego zarządzenia.

Stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje oczywiście skutki ex tunc, jednakże nie oznacza to przyjęcia fikcji prawnej, że decyzja nigdy nie została wydana. Decyzja istniała, tylko na skutek jej wyeliminowania z obrotu prawnego przyjmowana jest fikcja prawna, że nigdy nie wywołała skutków prawnych.

W tym miejscu wskazać należy na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące skutków stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę.

W wyroku z dnia 12 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1419/96 (LEX nr 43264) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "Niedopuszczalne byłoby tworzenie fikcji faktycznej, prowadzącej do oceny, iż po stwierdzeniu nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę wybudowany obiekt należałoby traktować jako wybudowany bez pozwolenia (decyzja stwierdzająca nieważność wywiera skutki ex tunc). Wszakże ostateczna decyzja zezwalająca na budowę, funkcjonująca w obrocie nawet jeśli jest dotknięta wadą nieważności, wywoływała określone skutki, a najistotniejszy ten, że budowa była prowadzona legalnie".

Pogląd ten, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, należy w pełni podzielić. Ma on odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Nie można przyjąć fikcji prawnej, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu przedsiębiorstwa powoduje taki skutek, jakby zarządzenie to nigdy nie zostało wydane.

Wydając decyzję o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa, które znajdowało się pod przymusowym zarządem państwowym Minister nie ustalał samodzielnie faktu istnienia takiego zarządu. Fakt istnienia przymusowego zarządu

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

państwowego wynikał z istnienia w obrocie prawnym zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Zarządzenie to było więc podstawą wydania decyzji o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Wyeliminowanie zarządzenia o ustanowieniu zarządu państwowego stanowi więc podstawę do wznowienia postępowania i wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, która na jego podstawie została wydana. Przesłanki wznowieniowe nie mogą być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji w postępowaniu wznowieniowym możliwe jest oczywiście wówczas, gdy nie minął termin określony w art. 146 k.p.a. Jeśli terminy te upłynęły możliwe jest jedynie stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji, o ile nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, powoduje wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji. Strona postępowania może wówczas ubiegać się o zwrot w naturze mienia przejętego na podstawie takiej decyzji. Jest to niewątpliwie dla strony postępowania sytuacja korzystniejsza od stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Nie jest to jednak argument prawny i jako taki nie może być argumentem przemawiającym za stwierdzeniem nieważności decyzji o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego tego przedsiębiorstwa. Nadto wskazać należy, że stwierdzenie, iż decyzja wydana została z naruszeniem prawa otwiera stronie postępowania możliwość ubiegania się o odszkodowanie za szkodę wywołaną tą decyzją. Zgodnie z treścią art. 363 § 1 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Możliwość naprawienia szkody poprzez zwrot w naturze mienia istnieje więc także wówczas, gdy stwierdzone zostanie wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien więc odmówić stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku Znak: [...] uzasadniając to tym, że wyeliminowanie z obrotu prawnego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwa jest przesłanką wznowieniową, a nie przesłanką nieważnościową.

W związku z uchyleniem przez Sąd pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien ocenić prawidłowość decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku znak [...].

Sygn. akt IV SA/Wa 1891/09

Zgodnie z treścią art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Termin ten dla strony postępowania już upłynął. Strona nie może jednak ponosić negatywnych konsekwencji rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych co do dalszego sposobu postępowania przez organy administracji w sytuacji stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem. Uzasadnia to, zdaniem Sądu, konieczność pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Termin, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. winien być liczony od dnia wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie. Pełnomocnicy stron postępowania byli bowiem obecni na rozprawie, a w ustnych motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał na możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa z dnia [...] września 1958 roku znak [...].

Gdyby podanie o wznowienie postępowania nie zostało złożone Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ma też możliwość wznowienia postępowania z urzędu. Nie jest wówczas ograniczony terminem wynikającym z art. 148 § 1 k.p.a.

Z wnioskiem o wznowienie postępowania może też wystąpić Prokurator Generalny (art. 184 § 1 i § 3 k.p.a.) lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 roku Nr 14, poz. 147 - tekst jednolity ze zm.).

Wobec stwierdzenia dalej idącej przesłanki do uchylenia pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji dokonywanie oceny zasadności zawartego w skardze zarzutu niejasnego sprecyzowania zawartego w tych punktach rozstrzygnięcia jest niecelowe. Argumenty w tej kwestii skarżący będzie mógł podnosić w postępowaniu wznowieniowym.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.