Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 345/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 345/06 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr), Sędziowie: WSA Ewa Długosz - Ślusarczyk, Asesor WSA Beata Cieloch, Protokolant: Dominika Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2007r., sprawy ze skargi K. S., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2005 r. zobowiązany K. S. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...],[...],[...] z dnia [...] stycznia 2002 r. wystawionych na podstawie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia [...] grudnia 2001 r. Nr [...] określającej zaliczki za styczeń, maj, czerwiec 2001 r. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany stwierdził, iż wystawione tytuły wykonawcze nie zawierają w swojej treści wszystkich niezbędnych składników formalnych określonych przepisem art. 27 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przedmiotowe tytuły wykonawcze w ocenie wnioskodawcy wskazywały:

1. nieistniejącą podstawę prawną egzekwowanej należności tj. "orzeczenie z dnia [...].12.2001 r. nr [...]",

2. niezgodną ze stanem faktycznym okoliczność w zakresie doręczenia zobowiązanemu upomnienia z dnia [...].12.2001 r.,

3. błędną podstawę prawną braku obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz

4. nie zawierały pełnej i prawidłowo nadanej klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu danego tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej.

Naczelnik Urzędu Skarbowego K. - jako organ egzekucyjny postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uzasadniając odmowę brakiem przesłanek, o których mowa w art. 59 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiących podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na ww. postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie z dnia [...] grudnia 2005 r. do Dyrektora Izby Skarbowej, zarzucając organowi pierwszej instancji rażące naruszenie przepisu art. 29 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 59 § l pkt 7 i § 4 w związku z art. 27 § l pkt 3 ww. ustawy, poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, podtrzymując w całej rozciągłości argumenty podniesione we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym wskazano, że wystawione tytuły wykonawcze nie zawierają w swej treści wszystkich niezbędnych składników formalnych określonych w art. 27 § l ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 31 stycznia 2006r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji.

W uzasadnieniu stwierdził, iż nie polemizuje z zastrzeżeniami strony w kwestii rozbieżności w ww. tytułach wykonawczych, zarówno w przyjętym nazewnictwie (a więc zastąpienie słowa "decyzja" słowem "orzeczenie", a także narzucenia automatycznie przez system POLTAX 2B numeru systemowego dokumentu w miejsce numeru kancelaryjnego wydanej decyzji), a także rozbieżności dotyczących rubryk 48 i 49 w ww. tytułach (kwestia braku obowiązku doręczenia "upomnienia" oraz podania złej podstawy prawnej tego obowiązku tj. pkt 2, a winien być pkt l § 13 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. z 2001r. Nr 137, póz. 1541). Jednakże w ocenie organu egzekucyjnego drugiej instancji wniosek strony z dnia [...] maja 2005 r. mógł uruchomić jedynie postępowanie celem sprawdzenia czy wy stępują przesłanki wskazane w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ odwoławczy zauważył, iż argumenty zawarte we wniosku i zażaleniu, a dotyczące dopuszczalności egzekucji i poprawności wystawionych tytułów wykonawczych są podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego stwierdzono brak merytorycznych przesłanek umorzenia, z wyjątkiem tych, które mogły być sprawdzone jedynie w terminie 7 dni od doręczenia tytułów wykonawczych, na podstawie złożonego zarzutu na postępowanie egzekucyjne, wymienionych w art. 33 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Według Dyrektora Izby Skarbowej stany faktyczne wskazane jako podstawa prawna dopuszczalności zarzutów na postępowanie egzekucyjne nie mogą być przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na postanowienie ostateczne Dyrektora Izby Skarbowej została wniesiona skarga z dnia [...] lutego 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucono:

naruszeniu przepisu art. 29 § l w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego nie zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i zaniechanie zbadania z urzędu kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze powołujące jako podstawę prawną orzeczenie nie istniejące w obrocie prawnym,

naruszeniu przepisów art. 59 § l pkt 7 i § 4 w związku z art. 27§ l pkt 3 i pkt 9 oraz art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż po skutecznym upływie 7 dniowego terminu do wniesienia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe badanie kwestii dopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz formalnej poprawności wystawionych tytułów wykonawczych,

naruszeniu przepisu art. 6, 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ww. ustawy - poprzez nierozważenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie wszelkich istotnych okoliczności sprawy, w tym w szczególności faktu nie posiadania przez przedmiotowe tytuły wykonawcze pełnej i prawidłowo nadanej klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu danego tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej,

naruszenie przepisów art. 138 § l pkt l oraz art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi zostały powtórzone argumenty podnoszone wcześniej w toku postępowania administracyjnego. Dodatkowo skarżący podniósł, iż z uwagi na okoliczność, że przepis art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ustanawia terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, żądanie takie zobowiązany może skutecznie złożyć na każdym etapie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę z dnia [...] marca 2006 r. podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga ma uzasadnione podstawy.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji i postanowień. Z treści art. 145 § l ww. ustawy wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] stycznia 2002 r. wystawionych w związku z wydaniem przez organ podatkowy pierwszej instancji decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. określających zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za styczeń, maj i czerwiec 2001 r.

Organ drugiej instancji uzasadniając odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdził, że argumenty i zarzuty zawarte we wniosku i zażaleniu, a dotyczące dopuszczalności egzekucji i poprawności wystawionych tytułów wykonawczych stanowią podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, które mogły być sprawdzone jedynie w terminie 7 dni od ich doręczenia na podstawie złożonego zarzutu na postępowanie egzekucyjne w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, natomiast nie mogą być przedmiotem badania w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania.

Według Dyrektora Izby Skarbowej powyższe stanowisko zgodne jest z zasadą utrwaloną w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, że stany faktyczne wskazane jako podstawa prawna dopuszczalności danego środka zaskarżenia (zarzuty) nie mogą być przedmiotem innych środków prawnych. Na rozprawie w dniu 31 maja 2007 r. pełnomocnik strony przeciwnej nie potrafił jednakże wskazać orzeczenia sądów administracyjnych, które by taką zasadę sformułowały.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie zaprezentowane stanowisko nie zasługuje na akceptację.

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 113 ze zm.) zwana dalej u.p.e.a. daje zobowiązanemu do dyspozycji różne środki prawne pozwalające mu na ingerowanie w tok postępowania egzekucyjnego. Są to: zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.), skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.), wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego (art. 56 u.p.e.a.), wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a).

W art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. zostały wymienione przesłanki które mogą stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w art. 59 § l pkt 1-10 u.p.e.a. przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Analiza tych przesłanek prowadzi do wniosku, że niektóre z nich się identyczne tzn. mogą stanowić podstawę zarzutu na postępowanie egzekucyjne jak również umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przykładowo: wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie obowiązku stanowi podstawę do wystąpienie z zarzutem (art. 33 pkt l, art. 59 § l pkt l i 2), ale także błąd, co do osoby zobowiązanego (art. 33 pkt 4 i art. 59 § l pkt 4), określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego, albo bezpośrednio z przepisów prawa (art. 33 pkt 3 i art. 59 § l pkt 3).

Skoro ustawodawca określone stany faktyczne wskazuje jako podstawy prawne dopuszczalności różnych środków prawnych, to nieuprawniony jest pogląd organu drugiej instancji, że cyt. "stany faktyczne wskazane jako podstawa prawna dopuszczalności zarzutów na postępowanie egzekucyjne nie może być przedmiotem postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego".

Skarżący we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego a także w zażaleniu powołał się na art. 59 § l pkt 7 u.p.e.a., który stanowi, że postępowanie egzekucyjnego umarza się jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo, iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Niewątpliwie niedopuszczalność egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego jest również podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 pkt 6 u.p.e.a).

Nie wniesienie zarzutu w ustawowym terminie 7 dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego z powołaniem się na niedopuszczalność egzekucji nie oznacza jednak, a co błędnie przyjmuje organ egzekucyjny, że zobowiązany utracił bezpowrotnie prawo do kwestionowania zasadności prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dalszym jego toku, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 33 u.p.e.a. Innymi słowy również we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany może powoływać się na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wyprowadzając tę okoliczność z art. 29 u.p.e.a., który nakłada na organ egzekucyjny obowiązek badania z urzędu dopuszczalności egzekucji, w tym m.in. poprzez kontrolę czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § l i 2 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny drugiej instancji w swoim rozstrzygnięciu uchylił się od ustosunkowania się do zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżącego w zażaleniu oraz we wcześniejszym wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego opierając się na błędnym - co zostało wyżej wykazane - założeniu, że podniesione przez skarżącego zarzuty, a odnoszące się do wadliwości sporządzonych tytułów wykonawczych nie mogą być rozpatrywane w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Takim działaniem Dyrektor Izby Skarbowej w oczywisty sposób naruszył przepisy art. 6,7 i 8 oraz art. 107 § 3 w związku z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. I w tym zakresie należy uznać zarzuty skargi za uzasadnione. Sąd natomiast nie może się odnieść do pozostałych zarzutów skargi nie znając stanowiska organu drugiej instancji w kwestii tych zarzutów, tożsamych z postawionymi w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji.

Rozpatrując ponownie zażalenie z dnia [...] grudnia 2005 r. organ egzekucyjny drugiej instancji winien dokonać oceny wszystkich podniesionych w nim zarzutów i argumentów, co do dopuszczalności prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych obarczonych zdaniem skarżącego istotnymi wadami pod kątem zasadności złożonego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ powinien również, dokonując oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie rozważyć, czy w przedmiotowej sprawie nie występują okoliczności uzasadniające uwzględnienie stanowiska wyrażonego przez NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 84/05, LEX nr 187623, że cyt. "powstanie zobowiązania podatkowego oznacza, że z tą chwilą zobowiązanie podatkowe z tytułu zaliczek na podatek traci swój byt prawny, a więc sytuację, w której organ podatkowy nie tylko, że nie może ustalić innej wysokości zaliczek niż zadeklarowane, ale i nie może też tych zaliczek egzekwować, gdyż utraciły one swój byt prawny. Utrata bytu prawnego oznacza, że zobowiązanie z tytułu zaliczek na podatek nie może być jako wygasłe, wykonywane w drodze postępowania egzekucyjnego". Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Kosztów postępowania nie zasądzono, mając na uwadze art. 210 § l ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów.