Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 295/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3,  art. 83  ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2021 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS lub organ rentowy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek Z. M. (dalej skarżąca lub wnioskodawczyni).

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że 18 maja 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną kryzysem gospodarczym, który dotknął jej firmę i odbił się na prowadzonej działalności gospodarczej. Oświadczyła, że od trzech lat regularnie płaci składki do ZUS, jednak z tej kwoty na pokrycie składek trafia jedynie 30 %, ponieważ ZUS księguje część na zaległość składkową, a drugą część na koszty, odsetki i egzekucję. Powołała się na wysokie miesięczne koszty. Oświadczyła dalej, że próbowała skorzystać z pomocy w ramach Tarczy Antykryzysowej, ale otrzymała tylko jednorazową pożyczkę z PUP w kwocie 5.000,00 zł na bieżące koszty utrzymania firmy, ponieważ zadłużenie w ZUS nie pozwala na skorzystanie z programów Tarczy Antykryzysowej.

Skarżąca podkreśliła, że ze względu na pandemię koronawirusa jej firma znalazła się w ciężkiej sytuacji oraz, że poniosła z tego tytułu znaczne straty materialne. Oznajmiła, że od 2010 r. jest po rozwodzie i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Pobieraną emeryturę przeznacza na swoje utrzymanie oraz pokrycie części kosztów prowadzenia firmy. Stwierdziła, że jej sytuacja finansowa i rodzinna jest beznadziejna, traci dorobek życia i dach na głową.

Organ rentowy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia wspomnianą wyżej decyzją z [...] r. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Wnioskodawczyni nie wykazała, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego. Nie wykazała również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń a także, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tej sytuacji złożony został wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się z wydaną decyzją, ponieważ prowadzona działalność gospodarcza od dłuższego czasu nie funkcjonuje najlepiej (utrata kontrahentów, wypowiedzenie umów kredytowych przez banki). Zaznaczyła, że uzyskiwane środki w toku postępowań egzekucyjnych nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania, wobec czego zadłużenie zwiększa się z uwagi na rosnące odsetki. Dodała, że w związku z pogorszeniem sytuacji finansowej zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie, ponieważ prowadzenie pensjonatu od blisko pół roku nie przynosi żadnych zysków, generując koszty (np. ZUS, media, opał, podatki, wywóz nieczystości, remonty), a w prowadzonym biurze rachunkowym zmniejszyło się zapotrzebowanie na usługi księgowe. Wobec powyższego traktowanie wnioskodawczyni jako aktywnego przedsiębiorcę jest jej zdaniem błędne. Jako zdarzenie szczególne w związku, z którym opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności skarżąca uznała wystąpienie epidemii powołując się na Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego zakazującego prowadzenia działalności gastronomicznej (wiążącej się nierozerwalnie z prowadzeniem pensjonatu), zaznaczając, że pensjonat przestał przynosić dochody wobec czego zaszła konieczność jego zamknięcia. Kolejnym Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zakazano prowadzenia działalności hotelarskiej z dniem 2 kwietnia 2020 r.. W związku z powyższym wnioskodawczyni uznała, że problemy finansowe nie są następstwem świadomie podjętej strategii gospodarczej, a wynikają z ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej wprowadzonych przez państwo. Dodała, że w związku z panującym w Polsce stanem epidemii Ministerstwo Finansów przekazało podległym organom podatkowym wytyczne przedstawione w komunikacie Ministerstwa Finansów z 29 marca 2020 r. W ocenie skarżącej owe wytyczne należy zastosować również odnośnie należności publicznoprawnych, jakimi są należności z tytułu składek. W związku z powyższym powołała się na opinię Ministerstwa zgodnie, z którą urzędy powinny kierować się zasadą dobrej wiary w relacji z podatnikiem oraz zasadą budowania zaufania do organów podatkowych. Zaznaczyła, że ZUS powinien posiłkować się wytycznymi, które miały na celu nakłonienie organów do bardziej przychylnego rozpatrywania wniosków o przyznanie ulgi podatnikom.

Skarżąca oświadczyła, że wbrew twierdzeniu organu opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Wspomniała, że jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest pobierana emerytura oraz działalność gospodarcza, która w 2020 r. przyniosła jedynie straty. Dodała, że uregulowanie zobowiązań wobec ZUS (sprzedaż majątku, regulowanie zadłużenia przez wyzbycie się wszystkich osiąganych dochodów) przyczyniłyby się do utraty miejsca zamieszkania, środków do życia oraz zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (jedynym sposobem spłaty należności jest spieniężanie majątku, bez którego działalność nie może być prowadzona, a co za tym idzie pozbawia ją źródła zarobkowania, prowadząc do ubóstwa).

Wnioskodawczyni zaznaczyła, że ZUS wydając decyzję odmowną pominął opisaną sytuację finansową i rodzinną oraz, że oczywistym jest fakt, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie spowoduje zaspokojenia organu, ponieważ wartość jej majątku jest niższa od całkowitej sumy należności wierzycieli.

Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 27 sierpnia 2020 r. wynika, że od [...]r. wnioskodawczyni jest rozwiedziona. Jest mikroprzedsiębiorcą. W 2018 r. prowadzona działalność gospodarcza przyniosła przychód w wysokości [...]zł oraz wygenerowała koszty w wysokości [...]zł, tym samym przyniosła dochód w wysokości [...]zł, majątek firmowy był wart [...]zł. Majątek prywatny wnioskodawczyni był wart [...]zł. Zobowiązania firmowe wynosiły [...]zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe wynosiły [...]zł a zobowiązania prywatne wynosiły [...]zł. W 2019 r. prowadzona działalność gospodarcza przyniosła przychód w wysokości [...]zł, wygenerowała koszty w wysokości [...]zł, tym samym przyniosła dochód w wysokości [...]zł. Majątek firmowy był wart [...]zł a majątek prywatny był wart [...]zł. Zobowiązania firmowe wynosiły [...]zł zobowiązania firmowe krótkoterminowe wynosiły [...]zł a zobowiązania prywatne wynosiły [...]zł. W 2020 r. prowadzona działalność gospodarcza przyniosła przychód w wysokości [...]zł, wygenerowała koszty w wysokości [...]zł tym samym przyniosła stratę w wysokości [...]zł. Majątek firmowy był wart [...]zł a majątek prywatny był wart [...]zł, zobowiązania firmowe wynosiły [...]zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe wynosiły [...]zł a zobowiązania prywatne wynosiły [...]zł. W latach 2018-2020 należąca do skarżącej firma otrzymywała opłaty nabywców tylko natychmiastowe, miała wielu odbiorców i wielu dostawców, firma nie była w strukturze grupy kapitałowej, firma nie otrzymała grantów ani dotacji. Wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne. Uzyskuje dochody z innych źródeł (wg PIT - 36 otrzymuje dochody z tytułu prowadzenia innej działalności gospodarczej oraz z tytułu wynajmu), nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe koszty związane utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości [...]zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...]zł, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Komornik Sądowy A. R. oraz D. K. prowadzą w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne w miesięcznej kwocie [...]zł jest właścicielką domu o powierzchni [...] m2 położonego w W. Wnioskodawczyni wskazała inne składniki mienia ruchomego - komputer o wartości [...]zł. W prognozowanym sposobie uregulowania należności zaznaczyła, że sprzedaż lub licytacja nieruchomości pozwoli na częściowe uregulowanie należności.

Ponadto ZUS poczynił również własne ustalenia. Stwierdził, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 2000 r. a w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej zgłosiła zawieszenie wykonywania działalności od 1 stycznia 2021 r. Jest zgłoszona do ubezpieczeń z dwóch tytułów: jako osoba prowadząca działalność gospodarczą oraz jako emeryt. Otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...]zł brutto ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego w miesięcznej kwocie [...]zł do wypłaty pozostaje [...]zł. W dniu 7 kwietnia 2020 r. otrzymała pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID19; pożyczka warunkowo umorzeniowa udzielona została w ramach limitu [...]euro na przedsiębiorcę. W Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdów. Zgodnie z danymi z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych jest właścicielką na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej - nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...]ha, położonej w W.; nieruchomość jest zabezpieczona hipotecznie przez innych wierzycieli, nieruchomości gruntowej - tereny zielone o powierzchni [...]ha, również położona w W.; nieruchomość jest zabezpieczona hipotecznie przez innych wierzycieli niż ZUS, nieruchomości gruntowo-budowlanej o powierzchni [...]ha, również położonej w W.; nieruchomość jest zabezpieczona hipotecznie przez innych wierzycieli.

Następnie organ rentowy przedstawił przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww u.s.u.s.. Uznał, że w wypadku skarżącej przesłanka śmierci osoby zobowiązanej nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Ponadto nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Prowadzenie działalności gospodarczej zostanie zawieszone 1 stycznia 2021 r., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania. Wysokość nieopłaconych składek, których dotyczył wniosek o umorzenie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można jednoznacznie w wypadku wnioskodawczyni stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ jest wobec niej prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. A. R. Z pobieranego świadczenia emerytalnego realizowane są potrącenia egzekucyjne w wysokości [...]zł a ZUS otrzymuje nieregularne wpłaty (ostatnia wpłynęła w listopadzie 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł. Ponadto na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej skarżąca jest współwłaścicielką wcześniej opisanych nieruchomości.

Następnie organ rentowy omówił przesłanki określone art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Również w tym zakresie uznał, że w wypadku skarżącej one nie występują.

W pierwszej kolejności organ rentowy stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale powstało wskutek nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie wnioskodawczyni nie miała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Organ rentowy zaznaczył w tym miejscu, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Uznał, że decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej skarżąca powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Organ rentowy podkreślił, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawczyni wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń.

Organ rentowy zauważył także, że panująca pandemia może zmniejszać dochody skarżącej z tytułu prowadzonej działalności, jednak skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na obecną sytuację. Zatem jej byt nie jest zagrożony. Zaznaczył, że powstanie zadłużenia z tytułu składek nie było następstwem epidemii koronawirusa, ale powstało wcześniej i dotyczy okresu od sierpnia 2015 do kwietnia 2020r. Zwrócił uwagę, że wprowadzone ograniczenia i zakazy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej mają jednak charakter czasowy oraz podkreślił profity wynikające z tzw. tarczy antykryzysowych. Zaznaczył, że w ramach pomocy przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19, [...]r. skarżąca otrzymała pożyczkę w wysokości 5.000,00 zł.

Organ rentowy zwrócił uwagę, że skarżąca nie powołała się ani na swój stan zdrowia ani na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny.

Dalej zaznaczył, że ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W dalszej części organ rentowy odwołał się do oświadczenia skarżącej, że samodzielnie prowadzi ona gospodarstwo domowe, a źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości [...]zł brutto tj. [...]zł netto (kwota po potrąceniu komorniczym) i wskazał łączny dochód skarżącej wyliczony ze świadczenia emerytalnego przewyższa kwotę minimum socjalnego za II kwartał 2020 r. ustaloną 16 listopada 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na [...]zł. ZUS zaznaczył, że minimum socjalne jest jednym z najbardziej znanych wzorców konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych. Wyznacza on skromną wartość i zawartość koszyka, by zapewnić odpowiednie warunki życia. Organ rentowy zauważył również, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie jednoosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rozwój, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport. Podkreślił, że nawet jeżeli w ocenie wnioskodawczyni otrzymywany dochód w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego nie jest wysoki, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zaznaczył, że korzystanie przez skarżącą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (pobieranie świadczenia emerytalnego) i jednocześnie nieregulowanie zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, albowiem osoba z jednej strony korzysta ze świadczeń a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Ponadto organ podkreślił, że skarżąca nadal prowadzi działalność, która nastawiona jest na uzyskanie dochodów. W oparciu o zeznanie podatkowego za 2019 r. (PIT-36) ustalił że z emerytury oraz prowadzonej działalności gospodarczej: osiągnęła ona łączny przychód w wysokości [...]zł, osiągnęła dochód w wysokości [...]zł, oraz wygenerowała koszty w wysokości [...]zł. Wobec oświadczenia skarżącej, że ponosi wydatki w wysokości [...]zł miesięcznie, organ rentowy zauważył, że skarżąca posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Organ rentowy uwzględnił także, że wnioskodawczyni posiada również inne zobowiązania pieniężne dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego z emerytury przez Komornika Sądowego a w oświadczeniu majątkowym, w jego części dotyczącej prognozowanego sposobu uregulowania należności stwierdziła, że sprzedaż lub licytacja nieruchomości pozwoli je na częściowe uregulowanie należności.

W ocenie organu rentowego, w toku postępowania, skarżąca nie udowodniła, że sytuacja materialno- bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia jej spłatę należności z tytułu składek, dlatego ZUS nie mógł podjąć korzystnego dla skarżące rozstrzygnięcia, stojąc na stanowisku, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Nie została również spełniona przesłanka interesu publicznego.

W tym stanie rzeczy wnioskodawczyni złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę datowaną z 3 lutego 2021 r. na wskazaną powyżej decyzję. W skardze zarzuciła organowi obrazę przepisów prawa materialnego, mającą wpływ na wynik sprawy, a to -art. 28 ust. 3a u.s.u.s poprzez sprzeczne z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznanie, iż skarżąca nie wykazała, że ze względu na jej stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podczas gdy biorąc pod uwagę łączną wysokość składki - ponad 100 tys. zł, nie jest możliwe jej uiszczenie bez zachwiania podstawami egzystencji skarżącej. Powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych wydarzeń, w Sytuacji gdy i tak trudna już Sytuacja gospodarcza skarżącej dodatkowo uległa znacznemu pogorszeniu wskutek mającej miejsce epidemii i związanymi z nią zakazami prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie gastronomii usług hotelarskich. Stan zdrowia pozbawił skarżącą możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, podczas gdy skarżąca jest osobą starszą, cierpiącą na liczne schorzenia, i nierealne jest podjęcie przez nią dodatkowego zatrudnienia, zwłaszcza umożliwiającego uzyskanie w krótkim czasie dochodu rzędu 100 tys. zł. Zarzuciła decyzji także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 78 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego przejawiające się w pominięciu sytuacji majątkowej skarżącej oraz aktualnej sytuacji gospodarczej.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest hotelarstwo oraz usługi rachunkowe. Biuro rachunkowe prowadzone przez skarżącą nie funkcjonowało najlepiej od dłuższego czasu z uwagi na utratę kontrahentów, którzy w związku z kryzysem gospodarczym przenieśli swoje siedziby za granicę. Kryzys wywarł również wpływ na branżę turystyczną. Pogarszająca się sytuacja przełożyła się na niemożność wywiązywania się przez skarżącą z zaciągniętych zobowiązań, co skutkowało wypowiadaniem kolejnych umów kredytowych przez banki. Obecnie skarżąca nie ma możliwości korzystania z żadnych kredytów i pożyczek bankowych. Dodatkowo zapotrzebowanie na usługi księgowe zmniejszyło się ze względu na pandemię i ograniczenie działalności przez korzystające dotychczas z usług biura firmy. Sytuacja finansowa skarżącej była zła od pewnego okresu czasu, a wszelkie należności uzyskiwane w toku postępowań egzekucyjnych nie wystarczały nawet na pokrycie kosztów postępowania wobec czego zadłużenie zwiększa się z uwagi na rosnące odsetki.

W ocenie skarżącej ogłoszenie w dniu 20 marca 2020 r. stanu epidemii nosi cechy nadzwyczajnego zdarzenia uniemożliwiającego jej prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała że w dniu 31 grudnia 2020 r. z uwagi na całokształt sytuacji gospodarczej i związanymi zakazami zmuszona została do podjęcia decyzji o zwolnieniu wszystkich pracowników. W dniu 31 stycznia 2021 r. zaprzestała całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej. Te trudne kroki zostały przez skarżącą wnikliwie przemyślane, bowiem nawet jeśli cała branża zostanie w krótkim czasie otwarta, nie będzie możliwości odpracowania strat. Skarżąca wskazała, że pensjonat prowadzony przezeń znajdował się w górach, gdzie szczyt sezonu przypada na czas od okresu świąteczno-noworocznego do około końca lutego. Zakładając najbardziej optymistyczną wersję, że w połowie lutego zniesione zostałyby zakazy prowadzenia tego typu działalności, na odpracowanie strat skarżącej pozostałyby dwa tygodnie. Skarżąca nadmieniła, że jej wiek i stan zdrowia uniemożliwia zmianę zajęcia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności nie jest sporna, a spór koncentrował się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia [...] r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od sierpnia 2015 do kwietnia 2020 r.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, ze zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W wypadku skarżącej przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie występują, co zostało dokładnie i szczegółowo wykazane przez organ. Powyższe ustalenia należy podzielić. W szczególności należy zwrócić uwagę, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona a nie zakończona. Skarżąca dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury oraz jest współwłaścicielką nieruchomości. Ponadto nie toczyło się względem działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą postępowanie upadłościowe jak również likwidacyjne. Natomiast prowadzone są przeciwko skarżącej egzekucje, co uniemożliwia przyjęcie, jakby w jej przypadku oczywistym było, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie za prawidłową także Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zauważyć w tym względzie należy, że przy ocenie przesłanek wskazanych w tym przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Jak trafnie przyjął organ rentowy miesięczny dochód skarżącej z tytułu samej tylko emerytury w wysokości [...]zł brutto tj. [...]zł netto (kwota po potrąceniu komorniczym) przewyższa kwotę minimum socjalnego za II kwartał 2020 r. ustaloną 16 listopada 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na 1.257,31 zł. Przypomnieć należy ustalenie organu, że skarżąca z emerytury oraz prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła łączny przychód w wysokości [...]zł, osiągnęła dochód w wysokości [...]zł, oraz wygenerowała koszty w wysokości [...]zł. Ponadto oświadczyła, że ponosi wydatki w wysokości [...]zł miesięcznie. Trudno zatem przyjąć, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i również w tym wypadku podzielić należy stanowisko organu.

Sąd podobnie jak organ rentowy wziął pod uwagę, iż w wyniku ogłoszenia epidemii koronawirusa skarżąca była zmuszona zawiesić prowadzoną działalności gospodarczej. Jednakże brak jest przesłanek do uznania, iż w wypadku skarżącej zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Należy zauważyć, że wiążące skarżącą ograniczenia wynikłe z pandemii koronawirusa mają charakter przejściowy, nadto dotyczą wszystkich przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie hotelarstwa i nie mogą być traktowane jako generalna przesłanka umorzenia należności. Podkreślić należy, że dochody uzyskiwane przez skarżącą w poprzednich latach pozwalają uznać jej sytuację wyjściową w razie ponownego podjęcia działalności za dobrą nawet w wypadku uiszczenia zaległych składek.

Skarżąca nie wykazała również aby zachodziła w jej przypadku przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Jedynie ogólnie powołała się na swój stan zdrowia i zaawansowany wiek, nie wskazując aby z powodu choroby nie miała możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W opisanej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, albowiem ustalenia w tym zakresie zostały oparte są na niekwestionowanych i udokumentowanych ustaleniach ZUS-u oraz na oświadczeniach samej skarżącej, które wykazały, że sytuacja skarżącej rzeczywiście nie jest na tyle trudna i złożona by organ, w sposób nieuprawniony odmówił umorzenia należności. Samo zaś subiektywne przekonanie skarżącej powołanie się na trudną sytuację osobistą, finansową oraz zdrowotną nie może stanowić samoistnej podstawy do umorzenia należności W ocenie Sądu, wyrażone w powyższym zakresie stanowisko Organu mieści się w ramach uznania administracyjnego. Uznanie jak wyżej wskazano oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należności w całości lub w części albo też czy organ odmówi umorzenia należności." Obowiązkiem natomiast Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym uprawniony jest decydować tylko organ administracji publicznej (tutaj ZUS) w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, ZUS uwzględnił całokształt okoliczności występujących w sprawie, w tym sytuację skarżącej. Wnioski wyprowadzone zostały w sposób przekonujący i znajdują swój wyraz w treści uzasadnienia decyzji. Dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast fakt, że – wbrew oczekiwaniom Skarżącej – wnioski te przemawiają za odmową umorzenia należności, nie może stanowić przesłanki determinującej konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaakcentować należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie a rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i to w sprawie miało miejsce .

W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.