Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 808/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 235
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Art. 7, aart. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Knapczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 kwietnia 2013 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. jedn., Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 869 ze zm., zwanym dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych), utrzymał w mocy decyzję nr [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2010 r., znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

M. S. była zatrudniona w A Zakłady Farmaceutyczne, później w B Zakłady Farmaceutyczne, a obecnie C Sp. z o.o, w okresie od 2 września 1968 r. do 30 sierpnia 2008 r., w tym:

- od 2 września 1968 r. do 16 sierpnia 1971 r. jako uczeń (nauka zawodu) – praktyka odbywała się trzy rzazy w tygodniu na Wydziale Konfekcji, Wydziale Witaminy C i Wydziale Antybiotyków w kontakcie z czynnikami potencjalnie alergizującymi (pyły leków),

- od 17 sierpnia 1971 r. do 10 lutego 1974 r. na stanowisku operator urządzeń dozujących - Wydział Form Suchych na Oddziale Pakowalni, gdzie wykonywała czynności związane z pakowaniem form leków (tabletek, kapsułek, proszków) w opakowania jednostkowe; pakowanie odbywało się ręcznie oraz przy użyciu maszyn dozujących,

- od 11 lutego 1974 r. do 2 września 1990 r. na stanowisku operator procesów biomasy - Laboratorium Bakteriologiczne na Wydziale Syntez, Oddział Witaminy C, gdzie przygotowywała pożywki w zbiornikach, które posiadały dwa filtry wypełnione watą szklaną za każdym razem ręcznie zakładaną i po zużyciu ręcznie wyciąganą; dziennie obsługiwano około 8 zbiorników; w tym okresie zatrudnienia pobierano do pipet ustami kwas octowy i roztwór ługu sodowego; podczas gotowania szkiełek mikroskopowych skarżąca miała kontakt z oparami kwasu solnego, ponadto pracowała w kontakcie z oparami kwasu solnego (gotowanie szkiełek mikroskopowych), z acetonem, metanolem,

- od 3 września 1990 r. do 31 stycznia 1992 r. na stanowisku pielęgniarz zwierząt - Laboratorium Farmakologiczne, wykonując prace pielęgnacyjne ze zwierzętami laboratoryjnymi (króliki, myszy, szczury), polegające na karmieniu, pojeniu zwierząt, myciu i czyszczeniu klatek, przygotowywaniu pożywek bakteryjnych, zabijaniu szczepów bakteryjnych, sterylizacji,

- od 1 lutego 1992 r. do 14 listopada 2007 r. na stanowisku laborant - Laboratorium Form Leków w kontakcie z substancjami czynnymi i pomocniczymi; praca skarżącej polegała na opracowaniu nowej formy leków wg podanej receptury i wykonaniu serii preparatu na małą skalę; rodzaje wykonywanych czynności to: ręczne mieszanie, sianie, granulowanie, suszenie, kalibracja oraz tabletkowanie bądź kapsułkowanie,

- od 15 listopada 2007 r. do 30 sierpnia 2008 r. na stanowisku referent administracyjny bez kontaktu z czynnikami potencjalnie alergizującymi.

W załączniku dołączonym do charakterystyki stanowiska pracy skarżącej Ośrodka Medycyny Pracy, znajdującego się na k. 4 akt administracyjnych wynika, że skarżąca miała podczas wskazanej pracy w Labolatorium Form Leków w latach 1992 – 2007 kontakt z szeregiem substancji czynnych, w tym wymienionym w pozycji 12 tego załącznika dichlorowodorkiem pirytynolu, tj., enerbolem.

M. S. była badana w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu [...] 2009 r. wydał orzeczenie lekarskie NR [...], znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że biorąc pod uwagę wywiad kliniczny i zawodowy, wyniki przeprowadzonych badań oraz wyniki z obserwacji klinicznej w Instytucie Medycyny Pracy w okresie od 8 do 13 lutego 2009 r. brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii astmy oskrzelowej. Wyniki badań alergologicznych (dodatnie testy skórne z alergenami środowiska naturalnego: roztocze kurzu domowego, sierść kota, obecność w surowicy swoistych przeciwciał przeciwko powszechnie występującym alergenom - pyłki traw, podwyższony poziom IgE i dodatni wynik testu nad reaktywności oskrzeli) świadczą o atopowej, pozazawodowej etiologii rozpoznanej u M. S. astmy oskrzelowej. Brak zatem podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

Skarżąca odwołała się od orzeczenia lekarskiego wydanego przez jednostkę orzeczniczą I stopnia do jednostki badawczo-rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy, tj. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w terminie przewidzianym rozporządzeniem, który w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań wydał orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...] 2009 r. także o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej - astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. W uzasadnieniu tego orzeczenia jednostka orzecznicza II stopnia wskazała, że w trakcie hospitalizacji badaniem fizykalnym stwierdzono nad polami płucnymi miernie nasilone objawy bronchospastyczne, nie obserwowano napadów duszności typu astmatycznego. W badaniu spirometrycznym nie ujawniono zaburzenia wentylacji. Dodatni wynik próby farmakologicznej z histaminą potwierdził istnienie u badanej swoistej nadreaktywności skurczowej oskrzeli dużego stopnia (PC20=0,3030 mg/ml). Przeprowadzona diagnostyka alergologiczna wykazała w testach skórnych jedynie słabo dodatni odczyn na Polivakcynę i alergeny grzybowe Trichophyton menthagrophytes (++), wszystkie pozostałe testy z pospolitymi alergenami wziewnymi wypadły ujemnie. Ujemne również były testy punktowe z alergenami zwierząt laboratoryjnych (myszy, szczura, królika) oraz, jak podniesiono, także testy kontaktowe z alergenami chemicznymi środowiska pracy.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, decyzją nr [...] z dnia [...] 2010 r. znak: [...], organ I instancji - Powiatowy Inspektor Sanitarny - nie stwierdził u skarżącej M. S. choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej.

W uzasadnieniu tej decyzji podniesiono, że całokształt obserwacji klinicznej, w tym wywiad chorobowy, dane z dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz wyników badań wykonanych w trakcie obecnej hospitalizacji, jak i w Instytucie Medycyny Pracy, a w szczególności utrzymywanie się dolegliwości pomimo zaprzestania pracy zawodowej oraz utrzymywanie się wysokiego poziomu IgE mimo ustania narażenia zawodowego (ujemny test eliminacji zawodowej) wskazują, że brak jest podstaw do przyjęcia zawodowej etiologii rozpoznanej u strony astmy oskrzelowej.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. S., kwestionując w nim prawidłowość badań lekarskich, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Przedłożyła dodatkową dokumentację medyczną, z której wynikało, że wykluczony został atopowy charakter jej dolegliwości, a wynik kwestionowanych przez nią badań był jednostkowy i niepotwierdzony. Skarżąca podniosła, że w jej sprawie nie przeprowadzono testów prowokacji wziewnych z preparatem enerbol, z którym miała kontakt w pracy, a który jest substancją silnie alergizującą. Organ I instancji zignorował, jej zdaniem, fakt poprawy jej zdrowia po zaprzestaniu pracy, co wskazuje na związek przyczynowo - skutkowy między warunkami jej pracy a chorobą w postaci astmy oskrzelowej.

Opisaną na wstępie, kwestionowaną skargą decyzją, Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia wskazał na wstępie, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej u skarżącej zostało wszczęte w marcu 2008 r., a zatem w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115), które to rozporządzenie zostało przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 uznane za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Utrata mocy obowiązującej rozporządzenia nastąpiła w dniu 2 lipca 2009 r.

Z dniem 3 lipca 2009 r. weszło w życie obecnie obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z § 11 ust. 1 tego rozporządzenia do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Organ odwoławczy zauważył, że z uwagi na fakt, iż jednostka chorobowa wymieniona w poz. 6 aktualnego wykazu chorób zawodowych w swej treści nie uległa zmianie w stosunku do poprzedniego wykazu chorób zawodowych, brak było przesłanek do weryfikacji orzeczenia lekarskiego w jednostce orzeczniczej I szczebla diagnostycznego (orzeczenie z Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydane już w oparciu o aktualnie obowiązujące).

Organ II instancji wskazał dalej, że w sprawie orzekały jednostki służby zdrowia I i II szczebla diagnostycznego właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Ośrodek Medycyny Pracy oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego. Obie jednostki orzecznicze potwierdziły wcześniej rozpoznaną u M. S. astmę oskrzelową, jednak żadna z nich nie uznała zawodowej etiologii tego schorzenia.

Odwołanie M. S., zdaniem organu odwoławczego, nie wniosło żadnych nowych faktów, które mogłyby mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zastrzeżenia w nim zawarte dotyczyły jakości wykonywanych przez jednostki orzecznicze badań oraz ich metodyki, pismem z dnia 30 grudnia 2010 r. organ odwoławczy zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z prośbą o ewentualną weryfikację wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2009 r. o braku postaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego u M. S. i odniesienie się do stawianych w odwołaniu zarzutów.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w opinii uzupełniającej z dnia 24 lutego 2012 r. po ponownym przeanalizowaniu całości dokumentacji medycznej oraz danych o narażeniu zawodowym, podtrzymał swoje stanowisko zawarte w ww. orzeczeniu lekarskim o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Instytut podkreślił, że M. S. była poddana badaniom diagnostycznym w trzech jednostkach orzeczniczych: Ośrodku Medycyny Pracy, Instytucie Medycyny Pracy oraz Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, które nie potwierdziły związku chorób stwierdzanych u badanej z warunkami pracy zawodowej. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących nieprzeprowadzenia u niej testów prowokacyjnych ze wskazanymi lekami, przede wszystkim z enerbolem, jednostka orzecznicza wyjaśniła, że zgodnie z danymi farmaceutycznymi produkcja enerbolu przez Zakłady B została zakończona w 2003 r., a ostatnie wprowadzenie tego leku do obrotu miało miejsce w listopadzie 2004 r., stosowny test nie mógł być zatem przeprowadzony z uwagi na brak dostępności enerbolu, a także jego odpowiedników. Ponadto Instytut podkreślił, iż odwołująca się nie mogła mieć również zawodowego kontaktu z ww. lekiem w miejscu pracy. W trakcie postępowania diagnostyczno-orzeczniczego prowadzonego w latach 2008-2009 u badanej nie ujawniono alergii na czynniki środowiska pracy, zarówno na alergeny wysokocząsteczkowe (sierść zwierząt laboratoryjnych) jak i niskocząsteczkowe (składniki leków), natomiast stwierdzono dodatnie testy z alergenami pozazawodowymi, pomijając tu testy skórne, które nie były powtarzalne, badania w IMP potwierdziły obecność swoistych przeciwciał w klasie IgE dla pyłków traw. Ponadto atopia nie wyklucza tła zawodowego astmy oskrzelowej, jeżeli równocześnie wykazane zostanie uczulenie na alergeny zawodowe, czego jednak u M. S. nie stwierdzono. Instytut wyjaśniając dalej swoje stanowisko poinformował, że znaczące pogorszenie przebiegu astmy mógł spowodować fakt, że badana w czerwcu 2007 r. przebyła zapalenie płuc. Dodatkowo po zmianie stanowiska pracy przez badaną od listopada 2007 r. na administracyjne, w dokumentacji odnotowano zaostrzenie schorzenia. Natomiast odczuwalna poprawa nastąpiła po całkowitym zaprzestaniu pracy, co mogło się wiązać ze zmniejszeniem udziału czynników nieswoiście nasilających objawy choroby (wysiłek, stres, czynniki drażniące), jak również z oczekiwanym skutkiem leczenia, gdyż badana systematycznie pobierała leki przeciwastmatyczne. Głównym argumentem przemawiającym przeciwko zawodowej etiologii astmy, jest fakt, że w trakcie pobytu w Instytucie utrzymywała się wysoka nadreaktywność oskrzeli (po prawie 2 latach od zaprzestania pracy na wydziale produkcyjnym) oraz wysoki poziom całkowitego stężenia IgE, który u osób ze schorzeniem alergologicznym może być wykładnikiem tej alergii. Okres półtrwania przeciwciał klasy IgE jest krótki - do kilku tygodni, w przypadku badanej istnienie wysokiego poziomu tych przeciwciał niewątpliwie nie może być indukowany alergią zawodową. Ponadto w przeciwieństwie do testów skórnych na stężenie IgE nie mają wpływu przyjmowane leki. Instytut dodał, że nie można tu pominąć istnienia innych schorzeń nie mających związku z pracą zawodową, a mogących znacząco wpływać na nad reaktywność skurczową oskrzeli i objawy astmy. Występujące u skarżącej przewlekłe stany nieżytowe w obrębie górnych dróg oddechowych, zwłaszcza przewlekły stan zapalny zatok szczękowych i polipy błony śluzowej nosa, przepuklina roztworu przełykowego - to stany chorobowe często współistniejące z astmą i wówczas należy je rozpatrywać łącznie jako przyczyny przewlekłego kaszlu i nad reaktywności oskrzeli.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2012 r. M. S. zakwestionowała opinię medyczną Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, w wyniku czego organ odwoławczy zwrócił się do Instytutu pismem z dnia 22 maja 2012 r. z prośbą o zajęcie stanowiska odnośnie do stawianych w ww. piśmie strony zarzutów oraz ewentualną weryfikację wydanego wcześniej orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] 2009 r. Dodatkowo organ poprosił o wyjaśnienie rozbieżności jakie pojawiły się w wynikach testów z alergenami środowiska domowego i komunalnego. W Karcie Wypisowej ze Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wskazano m.in., że testy z alergenami środowiska domowego i komunalnego wypadły ujemnie, natomiast przeprowadzone testy skórne wykonane w Centrum Diagnostyczno-Leczniczym Chorób Alergicznych, Płucnych, Skórnych i Wewnętrznych, ul. [...] ujawniły u pacjentki uczulenie na powszechnie występujące alergeny środowiska domowego i komunalnego.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w opinii uzupełniającej z dnia 11 lutego 2013 r. poinformował, że podtrzymał ustalenia przedstawione w uzasadnieniu orzeczenia nr [...] dotyczące braku podstaw do rozpoznania u M. S. choroby zawodowej - astmy oskrzelowej. Jednostka orzecznicza wyjaśnia, że wskazywane przez odwołującą się działanie drażniące pyłów, na jakie była narażona w czasie pracy, może być traktowane jedynie jako czynnik nieswoiście nasilający przebieg schorzenia dróg oddechowych, a nie jako zasadnicza przyczyna choroby alergicznej i nie być w tym przypadku podstawą uznania zawodowego tła choroby. Nie jest też możliwe - chociażby ze względów technicznych - wykonanie testów prowokacyjnych z blisko 60-ma substancjami wskazywanymi przez badaną, z jednej strony z uwagi na dominujące działanie drażniące niektórych substancji chemicznych, a po drugie - wykonanie jednego testu prowokacji wziewnej wymaga co najmniej 2-3 dni obserwacji. Ponadto ustalanie zakresu badań koniecznych w postępowaniu diagnostyczno - orzeczniczym należy do kompetencji jednostki orzekającej, a nie do osoby badanej. W dalszej części opinii jednostka orzecznicza II stopnia jeszcze raz podtrzymała wyjaśnienia zawarte w opinii uzupełniającej z dnia 24 lutego 2012 r. Ponadto podała, że z danych epidemiologicznych wynika, iż ok. 5-10% astmy pojawiającej się u osób dorosłych ma podłoże zawodowe, czyli 90% przypadków ma etiologię pozazawodową, nie można zatem pominąć czynników determinujących rozwój choroby alergicznej, a niezwiązanych z pracą zawodową. W ocenie jednostki czynniki pozazawodowe z większym prawdopodobieństwem wpłynęły na rozwój choroby u badanej aniżeli czynniki środowiska pracy.

Reasumując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyniki przeprowadzonych opinii medycznych, organ odwoławczy podkreślił, że analiza danych o narażeniu zawodowym, dokumentacji medycznej, danych o przebiegu choroby i wyników badań nie daje wystarczających przesłanek do stwierdzenia bezspornego lub z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpoznanym u M. S. schorzeniem - astmą oskrzelową i narażeniem zawodowym.

Zainteresowana pracowała w ekspozycji z czynnikami potencjalnie alergizującymi, jednakże wykonane przez uprawnione jednostki orzecznicze I i II szczebla diagnostycznego liczne badania i konsultacje medyczne wskazały na pozazawodową etiologię rozpoznanego schorzenia.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wnikliwy i wyczerpujący. Orzeczenia lekarskie i opinie uzupełniające w sposób jasny, jednoznaczny i spójny uzasadniają treść dokonanego rozstrzygnięcia. W gestii organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest tylko ocena orzeczeń lekarskich jako materiału dowodowego w sprawie, natomiast brak jest uprawnień do podważania ustalonych przez lekarzy rozpoznań klinicznych.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. S., wskazując na naruszenie prawa procesowego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) oraz materialnego (art. 2351 i 236 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; t. jedn., Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., zwanej dalej Kodeksem pracy).

W uzasadnieniu podniosła, że organy sanitarne nie podjęły wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do zweryfikowania zawodowej etiologii astmy oskrzelowej, w szczególności przez brak przeprowadzenia badań (testów prowokacyjnych) na pyły oraz szczególnie drażniący czynnik enerbol, z którym skarżąca miała styczność w pracy.

Błędna wykładnia powołanych przepisów Kodeksu pracy polegać miała, w ocenie skarżącej, na pominięciu domniemania związku przyczynowego pomiędzy potwierdzoną chorobą znajdującą się w wykazie chorób zawodowych (astma oskrzelowa – poz. 6 wykazu) w istniejącym na stanowisku pracy narażeniem zawodowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W świetle art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t. jedn., Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm., zwanej dalej Kodeksem pracy) za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym".

W myśl natomiast art. 235² Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie. Rozporządzenie to, z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 105 poz. 869, zwane dalej rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych), weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r. i obowiązywało w dacie wydawania zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji.

Stosownie do treści tego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych na pojęcie choroby zawodowej składają się dwa elementy: wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Aby zatem doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonych do rozporządzenia oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

W przypadku ustalenia, że rozpoznana u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, ocena warunków jego pracy musi, zatem wykazać bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że pracę wykonywał w warunkach narażających na powstanie tej choroby zawodowej albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Wykładnia wskazanych przepisów Kodeksu pracy oraz rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych prowadzi do wniosków, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem, co najistotniejsze, wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest, więc pojęciem prawnym, oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest tylko i wyłącznie sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 11 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 876/09, LEX nr 577707).

W rozpatrywanej sprawie postępowanie dotyczyło choroby zawodowej, wymienionej w pozycji poz. 6 aktualnego wykazu chorób zawodowych.

Organy orzekające stanęły na stanowisku, powołując się na wydane orzeczenia jednostek orzeczniczych I i II stopnia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej, że wobec wskazania w nich braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rozpoznaną u skarżącej chorobą zawodową, a warunkami pracy, brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącej.

Organy podkreśliły w motywach wydanych rozstrzygnięć, że opinie lekarskie i opinie uzupełniające w sposób jasny, jednoznaczny i spójny uzasadniają treść podjętego rozstrzygnięcia, a gestii organów inspekcji sanitarnej jest tylko ocena tych orzeczeń lekarskich jako materiału dowodowego. Brak jest bowiem uprawnień do podważenia ustalenia przez lekarzy rozpoznania klinicznego.

Zdaniem Sądu, co do zasady orzekające organy w niniejszej sprawie mają rację argumentując, że nie mogą odmienne rozpoznawać schorzenia, niż to wskazano w orzeczeniu lekarskim. Istotą związania organów inspekcji sanitarnej, orzekających w sprawach chorób zawodowych jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 749/11; LEX nr 1139271).

Podnieść jednakże należy, na co same organy się powołały, że związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono - jak każdy dowód w postępowaniu - ocenie pod kątem zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.).

To stwierdzenie, jest niezmiernie istotne. Zgodnie z prawem tylko właściwie uzasadniona opinia lekarska może być powołana jako podstawa wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W przeciwnym razie może być ona zakwestionowana w postępowaniu administracyjnym czy sądowoadministracyjnym. Jeżeli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 713/11, LEX nr 1146152).

W tym względzie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska organów, że orzeczenia jednostek orzeczniczych I i II stopnia oraz opinii je uzupełniające w sposób kompletny i nie budzący żadnych wątpliwości uzasadniają w tym konkretnym przypadku brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rozpoznaną u skarżącej astmą oskrzelową a warunkami pracy w narażeniu.

O ile przekonywującym jest wskazanie przez jednostki orzecznicze, że stwierdzona w trakcie pobytu w jednostce orzeczniczej utrzymująca się wysoka nadreaktywność oskrzeli oraz wysoki poziom całkowitego stężenia IgE, który u osób ze schorzeniem alergicznym może być wykładnikiem alergii, gdyż okres półtrwania przeciwciał IgE utrzymuje się do kilku tygodni i nie może być indukowany alergią zawodową, to stwierdzenie to po pierwsze, zostało skonstatowane, że w 90 % przypadków choroba alergiczna ma etiologię pozazawodową, a w ok. 5 – 10 % przypadków astmy ma etiologię zawodową po drugie, że w związku z tym z większym prawdopodobieństwem czynniki pozazawodowe wpłynęły na rozwój choroby zawodowej.

Zwrócić należy więc uwagę organom orzekającym, że związek przyczynowy pomiędzy rozpoznaną, co jest rzeczą bezsporną w tej sprawie, astmą oskrzelową u skarżącej, a pracą w narażeniu musi być wykazany bezspornie, a co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem. Wysokie prawdopodobieństwo relacji stwierdzonej jednostki chorobowej, która jest ujęta w wykazie chorób zawodowych, z warunkami pracy nie jest w ocenie Sądu tożsame ze wskazanym w opinii uzupełniającej "większym prawdopodobieństwem". Zadać bowiem należy sobie pytanie, czy "większe prawdopodobieństwo" oznacza stan prawie graniczący z pewnością, czy też jest to wskazane 90 % przypadków, a jeżeli tak, to pozostaje jeszcze ok 10 % możliwych innych sytuacji o zawodowej właśnie etiologii choroby. Nadto same jednostki orzecznicze nie tylko, że bezspornie, ale i nawet z wysokim prawdopodobieństwem nie wykluczyły przypadku zawodowej etiologii astmy, zwłaszcza, że z uwagi na osobniczą reakcję organizmu człowieka nie jest wykluczona taka sytuacja, iż skarżąca, z uwagi na takie cechy swojego organizmu, nie może być zaliczona do tej grupy osób, u których statystycznie w przedziale ok. 5 – 10 % astma ma podłoże zawodowe. W tym więc zakresie trafne są argumenty skargi, że materiał ten nie został w sposób wymagany przepisami postępowania administracyjnego oceniony właściwie. Zarzut naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. jest także uzasadniony z tego względu, że astmę u skarżącej rozpoznano w 2002 r., a więc w okresie kiedy pracowała na stanowisku laboranta, co potwierdza dokumentacja medyczna ze Szpitala (k. 43 akt administracyjnych), a stwierdzenie, że wykluczone jest ze względów technicznych przeprowadzenie testów prowokacyjnych z kilkudziesięcioma substancjami wskazywanymi przez skarżącą, w tym z wycofanym z rynku preparatem enerbolem, jest nieuzasadnione. Trudności techniczne, czy też nawet finansowe nie mogą prowadzić do ograniczenia zakresu przeprowadzenia nie tylko, że niezbędnych, co wręcz koniecznych badań i obserwacji klinicznych. Mimo, że enerbol, jak podniesiono, był produkowany w Polsce do 2003 r., to jednostki orzecznicze, a za nimi przyjęły to bezkrytycznie organy Inspekcji Sanitarnej, nie wykazały, że preparat ten nie jest w ogóle dostępny.

Domniemanie zatem istnienia związku przyczynowego między pracą w warunkach mogących wywołać konkretną chorobę a jej stwierdzeniem u pracownika musi być jednoznacznie obalone. Nie zwróciły też uwagi organy orzekające, że argumentacja jednostki orzeczniczej, iż to jednostka orzecznicza decyduje o zakresie badań pacjenta, jest tylko w pewnym zakresie trafna. Na takiej zasadzie można bowiem zawsze stwierdzić, bez jakiejkolwiek weryfikacji i zupełnie arbitralnie, że w tym akurat przypadku nie jest konieczne przeprowadzenie, aż w takim zakresie badań i obserwacji, bo lista czynników alergizujących jest zbyt długa.

Powyższe działanie organów, stanowi naruszenie przepisów postepowania – artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.