Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1815/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. H., B. S. i H. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosków złożonych przez M. H., B. S., H. G. oraz J. S., M. S. i J. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., nr [...], stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie, własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej B. obręb [...], stanowiącej działkę nr [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 1993 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej B. obręb [...], stanowiącej działkę nr [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji wystąpił J.

S.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. na mocy której umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej, w zakresie działki nr [...].

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili M. H., B. A. i H. G. oraz J. S., M. S. i J. M. (działający w imieniu własnym oraz innych osób). W uzasadnieniu wniosków zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 oraz art. 7 w związku z art. 77 Kpa, art. 8 i art. 157 § 2 w zw. z art. 61 § 1 Kpa.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż J. S. oraz M. H., a także osoby, w imieniu których działają wnioskodawcy, są spadkobiercami dawnych właścicieli – M. i W. G., do których, przed wywłaszczeniem, należała przedmiotowa nieruchomość.

M. i W. G. prowadzili przedsiębiorstwo hotelowe - Hotel [...], położone w B. przy ul. [...], stanowiące przedmiotową nieruchomość. Na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu i Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami [...] w B. i T., ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem Hotel "[...]", położonym w B., przy ul. [...]. Zarządzeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1954 r. zmieniającym zarządzenie z dnia [...] grudnia 1950 r. przymusowym zarządem państwowym została objęta także nieruchomość, na której było położone. przedmiotowe przedsiębiorstwo hotelowe. Na mocy orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...] Skarb Państwa stał się właścicielem przedsiębiorstwa hotelowego wraz z nieruchomością, położonego w B. przy ul. [...]. Powyższe orzeczenie wydane było na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67) przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie.

Minister wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 1994 r., nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność: zarządzenia Ministra Przemysłu Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami [...] w B. i T., w części dotyczącej hotelu pn. "[...]" w B. przy ul. [...] oraz zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1954 r. zmieniającego zarządzenie z dnia [...] grudnia 1950 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lipca 1997 r., sygn. akt IV SA 1708/95 oddalił skargę Prezydenta Miasta B. na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] maja 1994 r.

Organ odwoławczy zauważył, że w obrocie prawnym znajduje się orzeczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...] na mocy którego Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość.

Minister podkreślił, że wskazane wyżej orzeczenie nie podlega kontroli Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Do właściwości organu należy bowiem zbadanie zgodności z prawem decyzji Wojewody [...]. z dnia [...] sierpnia 1993 r., nr [...].

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że z analizy akt sprawy wynika, iż osoby fizyczne utraciły prawo własności do spornej nieruchomości, a w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), tj. w dacie 27 maja 1990 r. własność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej B. obręb [...], stanowiącej działkę nr [...] należała do Skarbu Państwa.

Minister wyjaśnił, że decyzja niniejsza nie ma charakteru rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. To może być poczynione w stosownym trybie (na wniosek stron lub z urzędu), w sytuacji wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. M. H., B. S. i H. G. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżące zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 28 Kpa w zw. z art. 157 § 2 Kpa poprzez nieuwzględnienie, że wobec stwierdzenia nieważności zarządzeń stanowiących podstawę przejścia nieruchomości na własność państwa z mocy prawa, następcy prawni osoby będącej właścicielem nieruchomości bezpośrednio przed nacjonalizacją, legitymują się interesem prawnym w stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej. W skardze skarżące wniosły o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżące podniosły, że organ orzekający w sprawie niezasadnie uznał, iż skarżącym nie przysługiwał przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Skarżące wskazały, że stronami postępowania komunalizacyjnego, toczącego się na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, są Skarb Państwa i właściwa gmina, gdyż postępowanie dotyczy interesu prawnego tych podmiotów. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym, jeżeli wykażą, że mienie objęte tym postępowaniem stanowi ich własność bądź wykażą, że legitymują się innym tytułem prawnorzeczowym do skomunalizowanej nieruchomości, który komunalizacji stałby na przeszkodzie (por. np. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA 1485/97, LEX nr 45077; wyrok NSA z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 869/06, niepubl.). Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995/1/32).

Skarżące podały, że w aktach sprawy znajdują się zarówno dokumenty wskazujące na prawo własności poprzednika prawnego skarżących do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji nacjonalizacyjnej, jak i dokumenty wskazujące na to, iż państwo nie nabyło własności przedsiębiorstwa na mocy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami [...] w B. i T., w części dotyczącej hotelu pn. "[...]" w B. przy ul. [...] oraz zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1954 r. zmieniającego zarządzenie z dnia [...] grudnia 1950 r. spowodowało zniesienie skutków prawnych tych aktów od dnia ich wydania, przez co wyżej wymienione zarządzenia nie weszły do obrotu prawnego. Brak było zatem materialnoprawnej podstawy określonej w art. 2 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) do wydania orzeczenia o przejściu z mocy prawa na własność państwa przedsiębiorstwa wraz z nieruchomością położonego w B. przy ul. [...]. O ile zatem orzeczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r. obarczone jest wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), o tyle brak jest podstaw, by w okolicznościach stanu faktycznego (wobec stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w sprawie ustanowienia zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem) uznać, że następcy prawni właściciela nieruchomości objętej decyzją nacjonalizacyjną nie mieli przymiotu strony w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. W tej sytuacji skarżący wykazali swój interes prawny we wszczętym postępowaniu nadzorczym, a zatem organ nie miał podstaw do umorzenia postępowania z przyczyn podmiotowych na podstawie art. 105 § 1 Kpa, w konsekwencji czego uzasadnione jest uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Jak słusznie wskazały skarżące w postępowaniu komunalizacyjnym prowadzonym w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych – zwanej dalej "ustawą" stronami są Skarb Państwa oraz właściwa gmina nabywająca z mocy prawa mienie państwowe. Trafnie też skarżące wskazały, że w postępowaniu nadzwyczajnym stronami postępowania mogą być nie tylko strony postępowania zwykłego, ale też inne osoby, których mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Na gruncie spraw o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnych tymi innymi osobami są podmioty, które wykażą, że w dniu 27 maja 1990 r. (dacie komunalizacji z mocy samego prawa), to im, a nie Skarbowi Państwa przysługiwało prawo własności do nieruchomości, w stosunku do której właściwy wojewoda wydał deklaratoryjną decyzję komunalizacyjną.

W stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji (daty miarodajnej także dla oceny przez organ odwoławczy interesu prawnego J. S. do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej) wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., nr [...] nie mógł wykazać, że w dacie 27 maja 1990 r. (istotnej z punktu widzenia komunalizacji) to jego poprzednikowi prawnemu, a nie Skarbowi Państwa przysługiwała własność (współwłasność) spornej nieruchomości.

Jak wynika z akt sprawy (pisma Urzędu Miasta B. Wydziału Mienia i Geodezji z dnia 10 czerwca 2010 r., odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] grudnia 1999 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem) w dacie komunalizacji w księdze wieczystej Kw nr [...] właścicielem działki nr [...] był Skarb Państwa, a podstawę wpisu stanowiło orzeczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...], stwierdzające przejście z mocy samego prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa hotelowego przy ul. [...] w B. wraz z nieruchomością.

Wobec tego skoro Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wszczął postępowanie nieważnościowe na wniosek J. S., a w jego toku ustalił, że wnioskodawca nie ma w niniejszej sprawie interesu prawnego w rozumieniu art. 28 Kpa, to zasadnie umorzył postępowanie nadzorcze jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 Kpa.

Sąd zwraca uwagę, że sprawa o stwierdzenie nabycia mienia z mocy prawa załatwiona decyzją wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy dotyczy przekształceń własnościowych jakie zachodziły pomiędzy Skarbem Państwa i właściwymi gminami. W sprawie tego rodzaju znaczenie ma stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (27 maja 1990 r.). Wobec tego dla niniejszej sprawy nie ma znaczenia to, że została stwierdzona nieważność zrządzenia Ministra Przemysłu i Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego oraz zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1954 r. zmieniającego zarządzenie z dnia [...] grudnia 1950 r., które przymusowym zarządem państwowym objęło także nieruchomość, na której było położone przedmiotowe przedsiębiorstwo [...]. Skarżące pomijają to, że przedmiotem obu tych zarządzeń było prawo zarządu, a zatem wyeliminowanie tych zarządzeń z obrotu prawnego ze skutkiem przed datą komunalizacji, samo w sobie, nie przełożyło się na wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...], stwierdzająca przejście z mocy samego prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa [...] przy ul. [...] w B. wraz z nieruchomością. Dopóki orzeczenie to pozostaje w obrocie prawnym, dopóty J. S. nie może wykazać, że komunalizacja spornej nieruchomości naruszyła sferę prawną jego poprzednika prawnego i w związku z tym zasadnym jest stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Sąd postanowił oddalić wniosek stron o zawieszenie postępowania sądowego, ponieważ sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Skoro więc wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1958 r., nr [...] nosi datę późniejszą, niż data wydania zaskarżonej decyzji, to okoliczność ta nie miała znaczenia dla niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej.

Mając to wszystko na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 15;3:, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.