Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1884/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) Protokolant spec. Izabela Urbaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2022 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Nadleśnictwa [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W rozpoznawanej sprawie Starosta [...] realizując obowiązek zgodny z art. 101 d ust. 9 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony Środowiska (Dz. U. z 2018 r. poz, 799), zwana dalej: "Poś", w związku z art. 17 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1101), przekazał RDOŚ [...] pismem z dnia [...] października 2018 r., znak: [...], wykaz potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, w tym informację na temat stanu środowiska gruntowego działek o nr ew. [...] i [...], obręb [...], gmina [...], będących we władaniu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, Nadleśnictwo [...].

Pismem z [...] kwietnia 2019 r., znak: [...], RDOŚ [...] zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania w sprawie dokonania wpisu do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, o którym mowa w art. 101c Poś, w odniesieniu do działek o nr ew. [...] i [...], obręb [...], gmina [...].

Następnie RDOŚ [...], decyzją z [...] maja 2019 r" znak: [...], orzekł o dokonaniu wpisu o potencjalnym historycznym zanieczyszczeniu powierzchni ziemi na terenie działek o numerach [...] i [...], [...], gmina [...], do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi.

Nadleśnictwo [...] pismem z [...] września 2019 r., znak: [...], złożyło wniosek o zwolnienie z obowiązku przeprowadzenia badań i remediacji na przedmiotowych działkach. Wyjaśniając, że z informacji pozyskanych od Starosty [...] wynika, że przedmiotowe działki wpisane zostały do wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, ze względu na prowadzoną w latach 1948-1963 działalność polegającą na poszukiwaniu i eksploatacji rud uranu prowadzoną przez "[...] z siedzibą w [...]", a następnie pod nazwą "[...]" zlikwidowane w 1972 r. Nadleśnictwo [...] powstało w roku 1973 r., oraz nie posiadało wiedzy na temat ww. działalności, w związku z czym nie jest sprawcą historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi i nie dokonano go za jego zgodą i wiedzą. W związku z powyższym Nadleśnictwo [...] zawnioskowało o zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań i remediacji przedmiotowego terenu zgodnie z art. 101 h i art. 101 i ust. 1 Poś.

Postanowieniem z [...] listopada 2019r. [...], Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska [...], działając na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a), po przeanalizowaniu wniosku Nadleśnictwa [...] z [...].10.2019 r. znak: [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz remediacji terenu działek o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że problematyce remediacji, dawniej rekultywacji, zostały poświęcone przepisy art. 12 i 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), zwanej dalej ustawą wprowadzającą, bez której nie byłoby możliwe wejście w życie ustawy Poś. Procedury wynikające z ww. przepisów przejściowych umożliwiały zwolnienie z odpowiedzialności właściciela gruntów, który nie dokonał ich zanieczyszczenia. W świetle przepisów ustawy wprowadzającej (art. 12 ust. 1), podmioty dysponujące w dniu wejścia w życie ustawy Poś, tj. od 1 października 2001 r., gruntami zanieczyszczonymi, gdy zanieczyszczenie to spowodował inny podmiot, miały możliwość zgłosić ten fakt staroście do dnia 30 czerwca 2004 r. Aby zgłoszenie mogło stanowić podstawę do zwolnienia właściciela od odpowiedzialności przewidzianej w Poś, musiało ono spełniać wymagania formalne określone w art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej. Ustawa wskazywała więc możliwość zwolnienia z odpowiedzialności podmiotów, które faktycznie nie są sprawcami zanieczyszczeń.

Z materiałów będących w posiadaniu organu wynika, że działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...], nie zostały ujęte w rejestrze terenów, na których zostały przekroczone standardy jakości gleby i ziemi w województwie [...], sporządzonym przez starostów na podstawie art. 110 ustawy Poś przed zmianami z 2007 r. Tym samym, biorąc pod uwagę art. 12 ustawy wprowadzającej, nie zwolniono władającego powierzchnią z odpowiedzialności ich rekultywacji.

W związku z powyższym, w przypadku wystąpienia potencjalnego historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, władający powierzchnią ziemi, tj. Nadleśnictwo [...], ma obowiązek przeprowadzić identyfikację terenu zanieczyszczonego, zgodnie z art. § 9 i 10 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. z 2076 r. poz. 1395). Badania zanieczyszczenia gleby i ziemi należy przeprowadzić zgodnie z referencyjnymi metodykami określonymi w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia, przez laboratorium, o którym mowa w art. 147a ust. 1 pkt 1 lub ust. 1a ustawy Poś. Tylko wyniki badań pozwolą potwierdzić bądź wykluczyć występowanie zanieczyszczenia. W momencie jego braku dokonany wpis zostanie w drodze decyzji usunięty z rejestru.

Mając powyższe na uwadze zgodnie z treścią art. 61 a § 1 Kpa., orzeczono o odmowie wszczęcia postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, Nadleśnictwo [...], zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 101h ust. 2 Poś, poprzez jego niezastosowanie, mimo iż zanieczyszczenia powierzchni ziemi dokonał inny podmiot, niż władający powierzchnią ziemi,

- art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej, poprzez przyjęcie że Strona straciła uprawnienia do obrony swoich praw w dniu 30 czerwca 2004 r.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wszczęcie postępowania administracyjnego dążącego do zwolnienia Strony z wykonania badań oraz remediacji przedmiotowego terenu.

W wyniku rozpoznania zażalenia, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, postanowieniem z [...] października 2021r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy w/w postanowienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że możliwość, zwolnienia władającego powierzchni ziemi z obowiązku przeprowadzenia działań remediacyjnych, daje jedynie art. 101p ust. 2 Poś, pod warunkiem że ocena występowania znaczącego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska wykaże, że nie występuje znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, regionalny dyrektor ochrony środowiska może zwolnić władającego powierzchnią ziemi lub innego sprawcę, w drodze decyzji, z obowiązku przeprowadzenia remediacji albo nie przeprowadzać remediacji, o której mowa w art. 101i oraz co najistotniejsze, w przypadku gdy zanieczyszczenie powstało przed dniem objęcia władania.

Powyższy przepis może zostać zastosowany jedynie w przypadku gdy władający powierzchnią ziemi, przedłoży do regionalnego dyrektora ochrony środowiska wniosek o wydanie decyzji ustalającej plan remediacji oraz w drodze analizy art. 101i Poś.

W przedmiotowej sprawie Strona, nie przedłożyła wniosku o ustalenie planu remediacji historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, a wniosek o zwolnienie z przeprowadzenia badań i prac remediacyjnych przedmiotowej nieruchomości. W obecnym stanie prawnym, w ocenie organu nie istnieje jednak możliwość, rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego w sposób dla niego pozytywny, ze względu na fakt, iż przepisy prawa nie przewidują przeprowadzenia postępowania, o którego wszczęcie wnioskuje Strona.

Zgodnie z art. 12 i 13 ustawy wprowadzającej, zaistniały procedury umożliwiające zwolnienie z odpowiedzialności właściciela gruntów z obowiązku przeprowadzenia rekultywacji, który nie dokonał ich zanieczyszczenia. W myśl ww. artykułów podmiot dysponujący w dniu wejścia w życie ustawy Poś tj. od 01 października 2001 r., gruntami zanieczyszczonymi, gdy zanieczyszczenie spowodował inny podmiot, miał możliwość zgłosić ten fakt staroście od dnia 30 czerwca 2004 r. Aby zgłoszenie mogło stanowić podstawę do zwolnienia właściciela od odpowiedzialności przewidzianej w Poś, musiało spełniać wymogi formalne określone w powyższym artykule. Tak, więc Władający miał możliwość zwolnienia z odpowiedzialności przewidzianej w Poś.

Z materiałów będących w posiadaniu organu I instancji, wynika, że działki nie zostały ujęte w rejestrze terenów, na których zostały przekroczone standardy jakości gleby i ziemi w województwie [...], sporządzonym przez starostów na podstawie art. 110 ustawy Poś przed zmianami z 2007 r. Tym samym, biorąc pod uwagę art. 12 ustawy wprowadzającej nie zwolniono władającego powierzchnią ziemi z odpowiedzialności rekultywacji.

W związku z powyższym, w przypadku wystąpienia potencjalnego historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, władający powierzchnią ziemi, tj. Nadleśnictwo [...], ma obowiązek przeprowadzić identyfikację terenu zanieczyszczonego zgodnie z § 9 i § 10 Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz.U. z 2016 r. poz. 1395). Jedynie wyniki przeprowadzonych badań pozwolą potwierdzić, bądź wykluczyć występowanie zanieczyszczenia na przedmiotowych działkach. W przypadku, gdy badania wstępne potwierdzą zanieczyszczenie powierzchni ziemi, przepisy Poś zobowiązują władającego do przeprowadzenia remediacji. Przepis art. 101q Poś określa różne sposoby przeprowadzenia remediacji. Na etapie analizy przedłożonego regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska planu remediacji istnieje możliwość zwolnienia władającego powierzchnią ziemi z obowiązku przeprowadzenia działań remediacyjnych. Zgodnie z art. 101p ust. 2 Poś, jeżeli opracowana przez wnioskodawcę ocena występowania znaczącego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska wykaże, że nie występuje znaczące zagrożenie dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, regionalny dyrektor ochrony środowiska może zwolnić w drodze decyzji, władającego z obowiązku przeprowadzenia prac remediacyjnych. Jednak w obecnym stanie prawnym Strona nie przedstawiła, żadnych wyników badań gleby i ziemi. Ponadto, przepisy ustawy Poś, nie przewidują możliwości zwolnienia władającego powierzchnią ziemi z przeprowadzenia badań gleby i ziemi. Tak więc wniosek Strony o zwolnienie z przeprowadzenia badań gleby i ziemi jest bezzasadny, gdyż nie jest oparty o przepisy prawa, a organ administracji publicznej działa w oparciu i w granicach przepisów prawa i nie może sam kształtować treści norm prawnych ze względu na ekonomikę procesową czy szeroko pojmowaną racjonalność.

W przedmiotowej sprawie Skarżący nie przedstawił, żadnej dokumentacji mogącej dać podstawy organowi I instancji do zwolnienia Władającego z obowiązku przeprowadzenia badań oraz ew. prac remediacyjnych. Wnioskodawca nie przeprowadził badań wstępnych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz.U. z 2016 r. poz. 1395), mogących wykluczyć występowania zanieczyszczenia powierzchni ziemi, ani nie wykonał oceny występowania znaczącego zagrożenia dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, która to może być podstawą do zwolnienia na mocy art. 101p ust. 2 Poś z obowiązku przeprowadzenia prac remediacyjnych.

W przedmiotowej sprawie nie ma więc realnych podstaw do zwolnienia Skarżącego z obowiązku przeprowadzenia identyfikacji terenu potencjalnie zanieczyszczonego na terenie działek numer ewidencyjnych [...] oraz [...] obręb [...].

Skargę na powyższe postanowienie wniosło Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo [...] reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. :

art. 101 h ust. 2 poprzez jego niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz remediacji terenu działek o numerach [...] oraz [...], obręb [...], gmina [...], wpisanych do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi w związku z wystąpieniem potencjalnego historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi na obszarze przedmiotowych nieruchomości podczas gdy Nadleśnictwo [...] wykazało w toku postępowania administracyjnego, że historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi dokonane po dniu objęcia przez Nadleśnictwo [...] władania spowodował inny podmiot tj. "[...]" z siedzibą w [...] (później "[...]");

art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez jego zastosowanie i uznanie, że skarżący utracił uprawnienia do obrony swoich praw w dniu 30 czerwca 2004 r. albowiem do tej daty był zobowiązany do zgłoszenia faktu zanieczyszczenia ziemi przez inny podmiot, mimo iż art. 101 h ust. 2 Poś dający takie same uprawnienia wprowadzony przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw.

2. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. :

- art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. polegający na nie wzięciu pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia faktu braku wiedzy Nadleśnictwa [...] o prowadzonej na terenie działek działalności poszukiwawczej dotyczącej rud

uranu, który to brak wiedzy wynikał z tego, iż działalność ta objęta była tajemnicą państwową, a tym samym Nadleśnictwo nie mogło wiedzieć o ewentualnych zanieczyszczeniach gleby na terenie działek o numerach [...] oraz [...], obręb [...], gmina [...].

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowienia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2021 r. (sygn. akt [...]) oraz poprzedzającego je postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] listopada 2019 r. oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono stan faktyczny sprawy, wywodząc że organ nie rozpoznał istotnych w sprawie okoliczności w tym, iż Nadleśnictwo [...] powstało w 1973r. i nie jest odpowiedzialne za zanieczyszczenia gleby albowiem gdy do tych zanieczyszczeń doszło grunt nie znajdował się w jego władaniu, powyższe wynika bowiem z pisma Starostwa Powiatowego w [...] z [...] czerwca 2019 r. (zn. sprawy [...]) z którego wynika, że zanieczyszczenia gleby powstały w wyniku działalności prowadzonej w przyszłości (w latach 1948-1963), polegającej na poszukiwaniu i eksploatacji rud uranu. Działalność związana z pozyskiwaniem i wydobyciem rudy uranu na tych terenach prowadzona była początkowo przez "[...]" z siedzibą w [...], które w 1951 r. zostało przemianowane na "[...]", a następnie zrewidowane w 1972 r". Zgodnie zaś z treścią art. 101h ust. 2 P.o.ś. jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, że historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot, zwany dalej "innym sprawcą", obowiązek przeprowadzenia remediacji spoczywa na innym sprawcy. Przywołać w tym miejscu należy również treść art. 76 § 1 k.p.a., który mówi, iż dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Wskazać należy, iż informacja udzielona przez Starostę Powiatowego jest dokumentem urzędowym w rozumieniu cyt. przepisu k.p.a., a tym samym wykazane zostało przez Nadleśnictwo [...], że zanieczyszczenia powierzchni ziemi dokonał inny podmiot.

Kolejną kwestią, którą podniósł skarżący jest zastosowanie przez organy obu instancji art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, który mówi, iż władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Jak wynikało ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powierzchnia przeznaczona do remediacji w latach 1948 — 1963 była wykorzystana na potrzeby poszukiwania i eksploatacji rud uranu. Czynności te były objęte tajemnicą państwową i żaden podmiot nie miał wiedzy o wykonywaniu jakichkolwiek działań poszukiwawczych na przedmiotowym terenie.

Działalność związana z poszukiwaniem i wydobywaniem rud uranu prowadzona była przez [...] z siedzibą w [...], które w 1951 r. zostało przemianowane na [...] i zlikwidowane w 1972 r. Nadleśnictwo [...] w obecnej formule powstało w 1973 r. i wtedy też objęło w swój zarząd przedmiotowe działki. Mając to na względzie uznać należy, iż podmiotem, który zanieczyścił ziemię były [...], zaś z uwagi na objęcie wszystkich działań tego przedsiębiorstwa tajemnicą państwową należy przyjąć, iż skarżący nie miał i nie mógł mieć żadnej wiedzy w zakresie zanieczyszczeń.

GDOŚ podtrzymał również stanowisko RDOŚ zgodnie z którym w przypadku wystąpienia historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi Poś ustanawia zasadę bezwzględnej odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi, na którego gruncie znajduje się zanieczyszczenie, które powstało przed dniem objęcia przez niego władania. W ocenie zaś skarżącego art. 101h ust. 2 Poś ma podobny zakres zastosowania jak art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej i nie wskazuje żadnego terminu jakiego musi dotrzymać władający aby zwolnić go z obowiązku remediacji. Co istotne przepis ten wszedł w życie w 2014 r., co oznacza, że niezasadne jest stanowisko organów obu instancji mówiące, iż art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustanowił zasadę bezwzględnej odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi, na której znajduje się zanieczyszczenie skoro w 2014 r. wszedł w życie przepis o podobnym zakresie zastosowania. Ponadto art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej nie wskazuje żadnej sankcji za niezgłoszenie przez władającego - w tym wypadku Nadleśnictwo [...] -faktu, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot. Wskazać w tym miejscu należy, iż art. 101 i pkt 2 Poś mówi, że RDOŚ, w przypadku historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, przeprowadza remediację, jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, że zanieczyszczenie, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny sprawca, wobec którego nie można wszcząć postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku przeprowadzenia remediacji, lub egzekucja okazała się bezskuteczna. Mając na uwadze argumentację Nadleśnictwa dot. działalności [...] w zakresie poszukiwania rud uranu stwierdzić należy, iż to RDOŚ, nie zaś Nadleśnictwo [...], powinien przeprowadzić remediację.

Zdaniem skarżącego orzekające w sprawie organy naruszyły także przepisy postępowania albowiem nie uwzględniły wszystkich okoliczności sprawy do czego zobowiązuje k.p.a. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślić należy, iż organy obu instancji nie uwzględniły, wydając postanowienia, kwestii braku wiedzy Nadleśnictwa [...] o prowadzonej na terenie działek działalności poszukiwawczej dotyczącej rud uranu. Jak zostało to już wskazane działania związane z poszukiwaniem oraz wydobywaniem rud uranu były objęte tajemnicą państwową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 190) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329, dalej: "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący w obecnym stanie faktycznym i na gruncie obowiązujących przepisów prawa może domagać się zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań i remediacji na działkach, które wpisane są do rejestru o potencjalnym historycznym zanieczyszczeniu powierzchni ziemi.

Wskazać zatem należy, że w sprawie nie budzi wątpliwości, że należące do skarżącego działki nr [...] i [...] na mocy decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska [...] z [...] maja 2019r. zostały wpisane do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi jako grunty na których występuje potencjalne historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi. Podkreślenia wymaga przy tym, że zgodnie z art. 3 pkt 5a Poś, pod pojęciem historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi - rozumie się zanieczyszczenie powierzchni ziemi, które zaistniało przed dniem 30 kwietnia 2007 r. lub wynika z działalności, która została zakończona przed dniem 30 kwietnia 2007 r.; rozumie się przez to także szkodę w środowisku w powierzchni ziemi w rozumieniu art. 6 pkt 11 lit. c ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2020 r. poz. 2187), która została spowodowana przez emisję lub zdarzenie, od którego upłynęło więcej niż 30 lat.

Z ustaleń poczynionych przez skarżącego wynikać ma, że przedmiotowe działki wpisane zostały do wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, ze względu na prowadzoną w latach 1948-1963 działalność polegającą na poszukiwaniu i eksploatacji rud uranu prowadzoną przez "[...] z siedzibą w [...]", a następnie pod nazwą "[...]" zlikwidowane w 1972 r. Nadleśnictwo [...] powstało w roku 1973 r., oraz nie posiadało wiedzy na temat ww. działalności, w związku z czym nie jest sprawcą historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi i nie dokonano go za jego zgodą i wiedzą. W związku z powyższym skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań i remediacji przedmiotowego terenu zgodnie z art. 101 h i art. 101 i ust. 1 Poś.

Zgodnie z art. 101 h POŚ:

1. Władający powierzchnią ziemi, na której występuje historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi, jest obowiązany do przeprowadzenia remediacji.

2. Jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, że historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot, zwany dalej "innym sprawcą", obowiązek przeprowadzenia remediacji spoczywa na innym sprawcy.

3. Jeżeli zanieczyszczenie zostało spowodowane przez innego sprawcę za zgodą lub wiedzą władającego powierzchnią ziemi, władający powierzchnią ziemi jest obowiązany do przeprowadzenia remediacji solidarnie z innym sprawcą.

4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, decyzję, o której mowa w art. 101l ust. 4 i art. 101m ust. 1 pkt 2, kieruje się także do władającego powierzchnią ziemi.

Z kolei stosownie do art. 101 i ust. 1 POŚ Regionalny dyrektor ochrony środowiska, w przypadku historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, przeprowadza remediację, jeżeli nie można wszcząć wobec władającego powierzchnią ziemi postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku przeprowadzenia remediacji albo egzekucja okazała się bezskuteczna;

Powyższe przepisy wbrew stanowisku skarżącego nie mogły mieć zastosowania w sprawie z dwóch powodów.

Po pierwsze powyższe przepisy odnoszą sytuacji, gdzie w ramach postępowania stwierdzono, że występuje historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi. Jest to o tyle istotne dla rozpoznania niniejszej sprawy, że zgodnie z art. 101 c ust. 1 Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska prowadzi rejestr historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi, w którym gromadzi się m.in. informacje o potencjalnych zanieczyszczeniach powierzchni ziemi oraz historycznych zanieczyszczeniach powierzchni ziemi. Ustawodawca wyraźnie odróżnia zatem grunty na których występuje potencjalne oraz faktyczne historyczne zanieczyszcznie. W przypadku potencjalnego historycznego zanieczyszczenia ziemi wpisu do rejestru dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska w drodze decyzji skierowanej do władającego powierzchnią ziemi (ust. 3) nie później niż 6 miesięcy od dania otrzymania wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi sporządzonego przez starostę i jego aktualizacji (art. 101 d ust. 6 i 8) oraz zgłoszenia dokonanego przez władającego powierzchnię ziemi, który stwierdził historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi na terenie będącym w jego władaniu (101 e ust. 1).

Jak wynika z akt, wpisu regionalny dyrektor ochrony środowiska dokonał na podstawie wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi prowadzonego przez starostę.

Dokonanie powyższe wpisu skutkuje z kolei objęciem ich specjalnym "nadzorem" starosty, ma on bowiem obowiązek aktualizacji wykazu co 2 lata (art. 101 d ust. 8 POŚ).

Z kolei regionalny dyrektor ochrony środowiska może (czyli nie jest to obligatoryjny wymóg) wykonywać badania zanieczyszczenia gleby i ziemi w celu potwierdzenia występowania historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi lub w celu opracowania planu remediacji, w przypadku innym niż wskazanym w art. 101 f ust. 1 POŚ

Zgodnie bowiem z art. 101 f ust. 1 POŚ na terenie, na którym była prowadzona przed dniem 30 kwietnia 2007 r. działalność mogąca z dużym prawdopodobieństwem powodować historyczne zanieczyszczenie powierzchni ziemi oraz istnieją przesłanki wskazujące na występowanie historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, takie jak umieszczenie terenu w wykazie, o którym mowa w art. 101d ust. 6, lub zgłoszenie, o którym mowa w art. 101e ust. 1, regionalny dyrektor ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć na władającego powierzchnią ziemi będącego podmiotem korzystającym ze środowiska, obowiązek wykonania badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz wyznaczyć termin przedłożenia wyników tych badań.

W świetle wskazanych powyżej przepisów sama okoliczność wpisania nieruchomości do wykazu potencjalnych historycznych zanieczyszczeń nie skutkuje wprost obowiązkiem przeprowadzenia przez władającego powierzchnią ziemi stosownych badań. Jak wskazano powyżej organ może w drodze odrębnej decyzji w przewidzianych w ustawie sytuacjach nałożyć obowiązek przeprowadzenia takich badań na władającego powierzchnią ziemi ale tylko w sytuacji gdy jest on jednocześnie podmiotem korzystającym ze środowiska, który nie posiada pozwolenia zintegrowanego w którym określono już sposób wykonywania w/w badań (art. 101 f ust. 1 i ust. 3 POŚ). W pozostałych sytuacjach regionalny dyrektor środowiska może wykonać te badania w celu m.in. potwierdzenia historycznego zanieczyszczania ziemi.

Z akt sprawy nie wynika, aby na podstawie w/w przepisu skarżąca została zobowiązana do przeprowadzenia w/w badań.

Po drugie odnosząc się z kolei do kwestii remediacji należy wskazać, że w świetle przepisów ustawy POŚ obowiązek jej dokonania jest nakładany na władającego powierzchnią ziemi w sytuacji gdy mamy do czynienie z historycznym zanieczyszeniem gleby, wynika to wprost z art. 101 h ust. 1POŚ.

Z powyższego obowiązku władający może się zwolnić jedynie wówczas gdy wykaże, że historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi dokonał po objęciu przez niego gruntu we władanie inny podmiot. Powyższe wynika z art. 101 ust. 1 POŚ.

Inną podstawę do zwalniania, która w sprawie nie miała miejsca był art. 12 i 13 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), zwanej dalej ustawą wprowadzającą, bez której nie byłoby możliwe wejście w życie ustawy Poś. Procedury wynikające z ww. przepisów przejściowych umożliwiały zwolnienie z odpowiedzialności właściciela gruntów, który nie dokonał ich zanieczyszczenia. W świetle przepisów ustawy wprowadzającej (art. 12 ust. 1), podmioty dysponujące w dniu wejścia w życie ustawy Poś, tj. od 1 października 2001 r., gruntami zanieczyszczonymi, gdy zanieczyszczenie to spowodował inny podmiot, miały możliwość zgłosić ten fakt staroście do dnia 30 czerwca 2004 r. Aby zgłoszenie mogło stanowić podstawę do zwolnienia właściciela od odpowiedzialności przewidzianej w Poś, musiało ono spełniać wymagania formalne określone w art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej. Ustawa wskazywała więc możliwość zwolnienia z odpowiedzialności podmiotów, które faktycznie nie są sprawcami zanieczyszczeń.

Z akt sprawy wynika, że działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...], nie zostały ujęte w rejestrze terenów, na których zostały przekroczone standardy jakości gleby i ziemi w województwie [...], sporządzonym przez starostów na podstawie art. 110 ustawy Poś przed zmianami z 2007 r. Tym samym, biorąc pod uwagę art. 12 ustawy wprowadzającej, przepis ten faktycznie nie miał w sprawie zastosowania.

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie mając na uwadze powyższe, zasadnie organy odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz remediacji terenu działek o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...], obręb [...], gmina [...], wpisanych do rejestru historycznych zanieczyszczeń powierzchni ziemi w związku z wystąpieniem potencjalnego historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi na obszarze przedmiotowych nieruchomości.

W ocenie Sądu w sprawie bez wątpienia zachodziła podstawa do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania - przyp. Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż w sprawie, jak wywiedziono powyżej w ustalonym stanie faktycznym (stwierdzenie potencjalnego historycznego zanieczyszczania powierzchni ziemi) brak było podstaw prawnych do rozstrzygania w przedmiocie zwolnienia skarżącego z obowiązku przeprowadzenia badań zanieczyszczenia gleby i ziemi oraz remediacji.

Podkreślenia wymaga jednak, że w świetle przywołanych powyżej przepisów, w okolicznościach niniejszej sprawy tj. stwierdzenia potencjalnego historycznego zanieczyszczenia ziemi, Sąd nie podzielił w pełni stanowiska organów, w zakresie wskazania, że to na skarżącym jako władającym powierzchnią ziemi ciąży w chwili obecnej obowiązek przeprowadzenia badań o których mowa w § 9 i 10 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. z 2076 r. poz. 1395). Organ nie wyjaśnił również dlaczego w jego ocenie te przepisy miały by mieć zastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy jak wskazano powyżej poza wyjątkiem określonym w art. 101 f ust. 1 i ust. 3 POŚ to regionalny dyrektor środowiska może wykonać stosowne badania w celu m.in. potwierdzenia historycznego zanieczyszczania ziemi.

Reasumując uznając, że rozstrzygniecie organów jest zgodne z prawem, (pomimo niewłaściwego do końca uzasadnienia postanowień nie mających wpływu na rozstrzygniecie), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł o oddaleniu skargi.