Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1479/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 135, art. 145
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 6, art. 7, art. 10, art. 77, art. 78, art. 79, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 32, at. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 września 2021 r. sygn. akt SKO.NP/4115/289/2021 w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia 6 lipca 2021 r. znak [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 1 września 2021 r., sygn. akt: SKO.NP/4115/289/2021, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 723) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego G. S. od decyzji Burmistrza C. z dnia 6 lipca 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. S., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyżej opisaną decyzją organ l instancji, w wyniku ponownego rozpoznania wniosku strony z dnia 15 kwietnia 2021 r., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. S., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 19 listopada 2018 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2018 r.

W uzasadnieniu organ jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia wskazał, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie stwierdzono, aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Od powyższej decyzji odwołał się skarżący, zarzucając kwestionowanej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostały spełnione z uwagi na brak wskazania daty powstania niepełnosprawności Z. S. w Orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 19 listopada 2018 r. i w konsekwencji wydanie decyzji w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 2a k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie się do wytycznych w zakresie właściwego sposobu wykładni art. 7 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ wskazał, że decyzją z dnia 1 czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło decyzję Burmistrza C. z dnia 23 kwietnia 2021 r. znak: [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji odwoławczej wskazano na stanowisko judykatury dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze K 38/13, przyjmujące, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką, skoro tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny. Ponadto zalecono przeprowadzenie ponownego postępowania w zakresie występowania przesłanek dla udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego. Przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne zwrócono uwagę na konieczność zbadania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki oraz rzeczywistego zakresu tej opieki. Zwrócono również uwagę na rozwiązania prawne dotyczące sytuacji związanych ze zbiegiem uprawnień do dwóch świadczeń opiekuńczych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie powołało treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką Z. S. (wdowa, ur. [...] 1937 r.), która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 19 listopada 2018 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2018 r. Na druku wniosku skarżący oświadczył także, że jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika i począwszy od dnia 1 listopada 2018 r. zaprzestał prowadzenia, gospodarstwa bądź pracy w gospodarstwie rolnym.

W ponownie prowadzonym postępowaniu w dniu 16 czerwca 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w którym stwierdzono, że Z. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niepełnosprawność powstała w wyniku schorzenia układu oddechowego, układu krążenia i układu metabolicznego. Leczy się również na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Choroby te ograniczają samodzielne funkcjonowanie w domu, jak i poza nim, skarżący pomaga matce w ubieraniu się, myciu, kąpieli, przygotowaniu codziennie posiłków. Często zdarza się, że w czasie podawania posiłków trzeba matkę karmić, gdyż ze względu na schorzenia neurologiczne trzęsą się jej dłonie i nie może trzymać naczyń. Ponadto skarżący mierzy poziom cukru, dwa razy dziennie podaje leki. Z. S. nie może się swobodnie poruszać, gdyż często upada i musi być pod opieką swojego syna. Ponadto skarżący sprząta, pierze, robi zakupy, zawozi do lekarza. Syn opiekuje się matką również w nocy. Natomiast gospodarstwem rolnym w tym czasie zajmuje się synowa. Wnuki uczą się w szkole średniej.

Organ odwoławczy podniósł, że przy rozważaniu kwestii prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczanego przesłankami określonymi w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych konieczne jest - wbrew stanowisku organu I instancji - wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., póz. 1443; OTK-A2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

W świetle obowiązujących przepisów nie można bowiem uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ odwoławczy wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ l instancji w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiegokolwiek aktywności zawodowej, a w szczególności pracy w gospodarstwie. Czynności skarżącego związane z opieką nad matką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie pracy. Należy mieć nadto na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy w gospodarstwie rolnym, w którym pracuje przecież także jego synowa. A zatem członkowie rodziny mogą dzielić obowiązki związane z pracą w gospodarstwie, tak aby można realizować czynności opiekuńcze bez konieczności rezygnacji z pracy. Co więcej wnuki osoby wymagającej opieki są na tyle duże, że również mogą wykonywać niektóre z tych czynności.

Nie kwestionując zatem złego stanu zdrowia matki skarżącego organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Skarżący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że matka skarżącego posiada znaczny stopień niepełnosprawności, nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnej pracy w gospodarstwie.

Ponadto skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, zatem w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można bowiem rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania stronie dochodzonego świadczenia byłaby okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie niniejszej jak wykazano wyżej nie zachodzi.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący G. S., który zarzucił jej:

obrazę przepisów postępowania administracyjnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez prowadzenie sprawy z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa skutkujące uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanki niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania żądanego świadczenia;

- art. 139 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na niekorzyść skarżącego

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w sytuacji skarżącego nie nastąpił zbieg praw do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uprawniający skarżącego do wyboru jednego z nich.

Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i zobowiązanie organu do wydania decyzji przyznającej mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżący wskazał, że 19 kwietnia 2021 r. złożył wniosek do GOPS w C. o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Gdy stan matki pogorszył się i nie było możliwości, aby pozostała sama w domu, zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym i poświęcił się sprawowaniu opieki nad nią. Opiekę tą sprawuje nad matką Z. S. od listopada 2018 r. Matka skarżącego jest osobą niedołężną, wymaga pomocy przy poruszaniu się. Sama nie przejdzie nawet paru metrów bez upadku. Konieczne jest jej pilnowanie zarówno w dzień, jak i w nocy, ponieważ wbrew swoim ograniczeniom ruchowym próbuje wykonywać czynności, które niestety nie są możliwe do zrobienia przy jej stanie zdrowia. Każde takie samodzielne próby poruszania się kończą się dla niej upadkiem, a z racji na wiek - urazami. Skarżący boi się, aby nie doznała żadnego złamania, dlatego też pozostawienie jej bez opieki na kilka godzin dziennie, jak sugeruje w zaskarżonej decyzji SKO, jest niemożliwe. Poza tym matka z racji, że trzęsą się jej ręce, nie utrzyma sama szklanki, talerza, czy łyżki. Trzeba ją karmić, podawać picie. Wbrew stanowisku SKO matka nie dostaje dwóch posiłków dziennie, tylko co najmniej 3 do 4. Skarżący nie mógłby jej karmić przed wyjściem z pracy i po powrocie, bo byłby zbyt długi okres między podaniem posiłków. Matka nie jest w stanie przygotować sobie jedzenia samodzielnie i zjeść bez pomocy. Ponieważ skarżący zaprzestał pracy w gospodarstwie, obowiązki rolne spadły na żonę. Pracuje ona w gospodarstwie z niewielką pomocą brata skarżącego, który też jest chory i przebywa na rencie. Muszą oni w miarę utrzymywać gospodarstwo, aby rodzina skarżącego miała co jeść.

Skarżący zrezygnował z pracy w gospodarstwie, aby móc zająć się mamą i obecnie pobiera zasiłek dla opiekuna w wysokości 620 zł, żona pracuje w gospodarstwie, ale wykonuje prace, które pozwalają na zaspokojenie potrzeb żywieniowych. Gdy jest taka możliwość, żona podejmuje się też różnych prac dorywczych. Brat jest na rencie - wysokość renty to około 800 zł - choruje, mama ma rentę - 800 zł. Synowie z kolei się jeszcze uczą i pozostają na utrzymaniu skarżącego.

Synowie uczęszczają do szkoły. B. ma 16 lat a R. 19. Nie mogą zrezygnować z nauki, aby móc zastępować skarżącego w opiece nad babcią. Stanowisko SKO jest tu całkowicie niezrozumiałe.

Skarżący podkreślił, że wywiadzie środowiskowym wskazano, m.in. że: matka przez swoje choroby jest ograniczona w samodzielnym funkcjonowaniu w domu, jak też poza nim, skarżący jej pomaga w kąpaniu, myciu, przygotowywaniu posiłków, karmi, bo trzęsą się jej dłonie i nie może trzymać naczyń, nie może się swobodnie poruszać, ponieważ często upada, dba o jej bezpieczeństwo. W ocenie skarżącego bezspornym jest zatem fakt, że zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym w celu podjęcia się całodobowej opieki nad moją mamą, co pozbawiło go dochodów i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

W świetle obowiązków, jakie skarżący wykonuje przy mamie, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia i pozostawienia jej bez opieki praktycznie przez cały dzień. Skarżący wskazał, że SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosi fakt, że matka potrzebuje stałej opieki i to, że zrezygnował z pracy by się nią zająć, a jednocześnie kwestionuje te okoliczności, co sprawia, że uzasadnienie stanowiska SKO jest wewnętrznie sprzeczne i nielogiczne. Podniósł, że wbrew stanowisku SKO żaden z synów nie posiada żony, a on nie posiada synowej, która mogłaby pracować w gospodarstwie rolnym (str. 5 uzasadnienia). Synowie mają 16 i 19 lat, obaj się jeszcze uczą w szkole średniej. Ponadto skoro niekwestionowane jest zajmowanie się przez skarżącego matką w nocy (kiedy przebudzi się i chce wstać) i konieczność tego zajmowania, to tym bardziej logiczne jest, że ze zdwojoną intensywnością trzeba zajmować się matką w dzień, kiedy nie śpi i częściej chce się poruszać, a nie ma możliwości robić tego samodzielnie.

Skarżący wskazał, że odwołanie od decyzji Burmistrza z dnia 6 lipca 2021 r dotyczyło niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. SKO nie powinno ponownie interpretować ustalonego stanu faktycznego, a jedynie rozstrzygnąć decyzję Burmistrza C., co do jej prawidłowości w zaskarżonym zakresie. SKO rozpoznało więc sprawę ponad żądanie i na niekorzyść skarżącego. Ponadto podniósł, że poza wywiadem środowiskowym fakt, że mama nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, został potwierdzony orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a więc dokumentem wydanym przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaś SKO nie przedstawiło w tym przedmiocie żadnego dowodu przeciwnego, a jedynie wdało się w polemikę, która wzajemnie się wyklucza. Ponadto trzeba zwrócić uwagę, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane było kilka lat temu. W chwili obecnej na skutek upływu czasu choroby zdiagnozowane u matki pogłębiły się i jest ona jeszcze bardziej niedołężna, niż w chwili wydania w/w orzeczenia.

Niewątpliwie zatem SKO zaskarżoną decyzją dopuściło się także naruszenia art. 139 k.p.a., a to z uwagi na fakt, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że ta naruszałaby prawo lub rażąco naruszałaby interes społeczny.

Odnosząc się natomiast do eksponowanej na końcu uzasadnienia zaskarżonej decyzji - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, opartej na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i okoliczności posiadania przez skarżącego uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego to rzekomo nie zrezygnował, skarżący podniósł, że podstawa ta została zastosowana przedwcześnie. Wskazany przepis art 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak nie może być on interpretowany i stosowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 3 ustawy, który stanowi, iż w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wobec tego okoliczność uzyskiwania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w sytuacji zbiegu po stronie skarżącego uprawnień do obydwu tych świadczeń, znajduje zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc prawo wyboru świadczenia korzystniejszego.

W świetle powyższego należy wywnioskować, że dopuszczalny jest zbieg uprawnień, a nie kumulatywne przyznanie świadczeń, czyli przysługuje skarżącemu wybór świadczenia z którego chce skorzystać, co więcej zgodnie z treścią przywołanych przepisów nie musi rezygnować z otrzymanego świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie ze świadczeń rzeczywiście zostanie mu przyznane. Skarżący podkreślił, że jego wolą jest właśnie otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego. W końcu wraz ze złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne dokonał wyboru korzystniejszego dla siebie świadczenia, wyrażając wolę pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz.329, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. S.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącego Z. S. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 19 listopada 2018 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 września 2018 r. Niepełnosprawność Z. S. powstała w wyniku schorzenia układu oddechowego, układu krążenia i układu metabolicznego. Leczy się również na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Choroby te ograniczają samodzielne funkcjonowanie matki skarżącego w domu, jak i poza nim, skarżący pomaga matce w ubieraniu się, myciu, kąpieli, przygotowaniu codziennie posiłków. Często zdarza się, że w czasie podawania posiłków trzeba matkę karmić, gdyż ze względu na schorzenia neurologiczne trzęsą się jej dłonie i nie może trzymać naczyń. Ponadto skarżący mierzy poziom cukru, dwa razy dziennie podaje leki. Z. S. nie może się swobodnie poruszać, gdyż często upada i musi być pod opieką swojego syna. Ponadto skarżący sprząta, pierze, robi zakupy, zawozi do lekarza. Syn opiekuje się matką również w nocy.

Przede wszystkim należy rozstrzygnąć, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Pozytywne stanowisko w tej kwestii zaprezentował organ odwoławczy, natomiast negatywne – organ I instancji.

Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Trafne jest zatem w powyższym zakresie stanowisko organu odwoławczego i to stanowisko należy uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Zdaniem Sądu skarga jest jednak uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i jej matka spełniają przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącej jako córce ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, zaś K. K. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały bowiem przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką, czy też zakresu tej opieki.

Organ odwoławczy uznał jednak, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką. Organ w szczególności stwierdził, że zakres wykonywanych przez skarżącego czynności nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia.

Stanowisko organów, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jest błędne.

Przede wszystkim organy nie zrealizowały zasady prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., I SA 258/82, ONSA 1982/1, poz. 54, oraz z 28.11.2012 r., I OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., I SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. W wyroku z 4.07.2013 r., II SA/Kr 455/13, LEX nr 1343018, WSA w Krakowie trafnie przyjął, że "aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy" (por. też wyrok WSA w Warszawie z 27.01.2010 r., I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organy nie dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie koniecznych czynności opiekuńczych. Organy nie dokonały precyzyjnych ustaleń co do aktualnego stanu zdrowia Z. S. i w związku z tym nie ustaliły, jaki jest niezbędny zakres czynności opiekuńczych.

Skarżący podniósł w skardze, że jego matka jest osobą niedołężną, wymaga pomocy przy poruszaniu się. Sama nie jest w stanie się poruszać, gdyż takie próby kończą się upadkiem i urazami. Konieczne jest jej pilnowanie zarówno w dzień, jak i w nocy, ponieważ wbrew swoim ograniczeniom ruchowym próbuje wykonywać czynności, które nie są możliwe do zrobienia przy jej stanie zdrowia. Skarżący obawia się, że matka dozna złamania, dlatego pozostawienie jej bez opieki na kilka godzin dziennie jest niemożliwe. Matce skarżącego trzęsą się ręce, nie jest w stanie samodzielnie utrzymać szklanki, talerza, czy łyżki, a zatem trzeba ją karmić, podawać picie. Otrzymuje co najmniej 3 do 4 posiłków dziennie. Z. S. nie jest w stanie przygotować sobie jedzenia samodzielnie i zjeść bez pomocy.

Powyższe twierdzenia skarżącego częściowo znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a częściowo potwierdzone nie są z tej przyczyny, że organ nie przeprowadził w tym zakresie szczegółowego postępowania dowodowego. Trzeba mieć na uwadze, że organy nie ustaliły, jaki jest aktualny stan Z. S. w związku ze schorzeniami, na które cierpi. Z informacji dotyczącej osoby niepełnosprawnej znajdującej się w aktach administracyjnych wynika, że Z. S. potrzebuje pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności takich jak korzystanie z toalety, ubieranie się, przyjmowanie leków, a często również posiłków. Organ odwoławczy zupełnie pominął powyższe informacje i nie przypisał im należytego znaczenia.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało powiązane z niepełnosprawnością polegającą na tym, że osoba wymagającą opieki jest osobą leżącą. Należy podnieść, że niejednokrotnie opieka nad osobą poruszającą się samodzielnie jest trudniejsza, niż opieka nad osobą leżącą, szczególnie jeśli osoba wymagająca opieki ma problemy natury psychicznej. Osoby z zaburzeniami pamięci, czy też zaburzeniami neurologicznymi, a chodzącej samodzielnie, nie sposób pozostawić bez opieki, co można zrobić na pewien czas, jeśli osoba wymagająca opieki nie przemieszcza się i jest pampersowana. Powyższych okoliczności organ odwoławczy również zupełnie nie wziął pod uwagę. Osoba, która jest w stanie stanąć samodzielnie, ale jednocześnie ma zaburzenia równowagi, wymaga szczególnej opieki i w zasadzie stałej obecności opiekuna.

Ponownie prowadząc postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ pierwszej instancji przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej. Organ ustali, jaki jest zakres koniecznych czynności opiekuna Z. S. z uwzględnieniem specyfiki chorób, na które ona cierpi. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny, czy istotnie niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego jest uwarunkowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Również dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń organ oceni, jaki wpływ na rozstrzygnięcie ma pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.