Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1431/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 a § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi ,,A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 21 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 2 z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) w skrócie "k.p.a.", art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), dalej jako "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 lipca 2017 r., którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych.

Rozstrzygnięcie organu II instancji zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi egzekucję administracyjną do majątku zobowiązanej – "A" Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] z dnia 23 czerwca 2015 r., obejmującego podatek od towarów i usług za okres lipiec 2014r., wystawionego przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego w N.; [...] z dnia 28 października 2015 r., obejmującego podatek dochodowy od osób prawnych za 2014 r., wystawionego przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego; [...] z dnia 24 października 2016 r., obejmującego należność z tytułu decyzji o bezpieczeństwie żywności i żywienia w sprawie higieny środków spożywczych za okres 23 kwietnia 2015 r., wystawionego przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W.; [...] z dnia 28 czerwca 2017 r., obejmującego podatek dochodowy od towarów i usług za I kwartał 2017 r., wystawionego przez wierzyciela - Naczelnika Urzędu Skarbowego; [...] z dnia 28 czerwca 2017 r., obejmującego podatek dochodowy od towarów i usług za IV kwartał 2016 r., wystawionego przez wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w oparciu o ww. tytuły wykonawcze dokonał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych w: "B" S.A. w Ł., zawiadomieniem z dnia 20 lipca 2015 r.; "C" S.A. w W., zawiadomieniem z dnia 3 listopada 2015r..

W oparciu o ww. tytuły wykonawcze, organ egzekucyjny dokonał również zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u "D" S.A. w G. zawiadomieniami: - z dnia 9 czerwca 2017 r. nr [...], doręczonego spółce "D" S.A. w dniu 19 czerwca 2017 r.. W odpowiedzi na ww. zawiadomienie dłużnik pismem z dnia 21 czerwca 2017 r. poinformował organ egzekucyjny, że ostatnią fakturę "A" spółka z o.o. wystawiła w kwietniu 2017 r., natomiast obecnie nie współpracuje z ww. spółką, zaś w dniu 3 lipca 2017 r. dłużnik w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 72.500,70 zł;

- z dnia 29 czerwca 2017r., nr [...], doręczonego spółce "D" S.A. w dniu 4 lipca 2017 r.

W dniu 4 lipca 2017 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynął wniosek "A" Sp. z o.o. z dnia 3 lipca 2017 r. o wyłączenie spod zajęcia kwoty 70.000,00 zł.

Wniosek został ponowiony pismem z dnia 4 lipca 2017 r. (wpływ do Urzędu Skarbowego w dniu 5 lipca 2017 r.) przez pełnomocnika ww. spółki.

W uzasadnieniu spółka wskazała, że z uwagi na ważny interes, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., wnosi o zwolnienie z egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł. Oba ww. wnioski uzasadnione zostały koniecznością uzyskania środków pieniężnych na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w spółce.

Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji kwoty 70.000 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż dłużnik zajętej wierzytelności – "D" S.A. w dniu 3 lipca 2017 r., w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego, przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 72.500,70 zł, która zaspokoiła roszczenia wierzycieli w całości i spowodowała wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi.

Po rozpatrzeniu zażalenia spółki, w którym zarzucono błędne zakwalifikowanie wniosku zobowiązanego z dnia 3 lipca 2017 r. jako wniosku o wszczęcie nowego postępowania; błędne zastosowanie przepisów prawa, tj. art. 123 i art. 61 k.p.a., polegające na ich zastosowaniu w przedmiotowej sprawie, pomimo braku przesłanek; naruszenie przepisów prawa, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 12 § 1, art. 13 k.p.a. oraz art. 7 § 2 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu podkreślił, że w sprawie ziściła się przesłanka przedmiotowa do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Treść wniosku spółki z dnia 4 lipca 2017 r. i 5 lipca 2017 r. wskazuje, że w istocie stanowiło ono żądanie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł.

Zasadnie zatem Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego, oceniając wniosek z dnia 4 lipca 2017 r. i 5 lipca 2017 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego, ponieważ na dzień wpływu do organu egzekucyjnego, tj. 4 lipca 2017 r. (a nie jak twierdzi pełnomocnik zobowiązanej spółki na dzień 3 lipca 2017 r.) żądanie "A" Sp. z o.o. w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł nie mogło zainicjować wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, z uwagi na wcześniejsze - w dniu 3 lipca 2017 r. - wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań.

Dłużnik zajętej wierzytelności "D" S.A. w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego, w dniu 3 lipca 2017 r. przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę 72.500,70 zł. Przekazana kwota zaspokoiła wierzycieli w całości, co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi. Zgodnie bowiem z art. 68a u.p.e.a, wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela. Istota sporu sprowadza się do określenia momentu wniesienia przez spółkę wniosku o zwolnienie spod egzekucji.

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (stosownie do art. 61 § 3 k.p.a.). W związku z powyższym, zdaniem organu, decydujące znaczenie miała data wpływu pisma do organu egzekucyjnego, tj. 4 lipca 2017 r.

Nie podzielając zarzutów zażalenia organ podkreślił, że postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter proceduralny, wobec tego nie ma podstaw by odnosić się do meritum sprawy będącej przedmiotem wniosku strony. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi zatem postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Oznacza to, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania.

Natomiast zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. może być podniesiony na etapie wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz skargi na czynności egzekucyjne, a zobowiązana spółka skorzystała z tych środków zaskarżenia.

Organ odwoławczy przyznał, że pismo pełnomocnika z dnia 4 lipca 2017 r. wpłynęło do Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 5 lipca 2017 r., tj. przed wydaniem kwestionowanego postanowienia z dnia 18 lipca 2017 r. Zatem organ egzekucyjny uchybił procedurze doręczania pism, pomijając pełnomocnika zobowiązanej spółki. Niemniej jednak organ egzekucyjny w dniu 7 sierpnia 2017 r. doręczył pełnomocnikowi postanowienie z dnia 18 lipca 2017 r. Co istotne, pełnomocnik zobowiązanej spółki zapoznał się z treścią tego postanowienia, bowiem w ustawowym terminie wniósł zażalenie. W tych okolicznościach, powyższa wadliwość nie ma wpływu na wynik sprawy.

Ponadto, zakończenie egzekucji administracyjnej w sprawie poprzez przekazanie środków pieniężnych przez dłużnika i tym samym wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań nie obliguje organu egzekucyjnego do wydania zawiadomienia, czy też postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o włączenie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł, zarzucając:

- błędne uznanie przez organ II instancji, że organ I instancji prawidłowo zakwalifikował wniosek podatnika z dnia 3 lipca 2017 r. jako wniosek o wszczęcie nowego postępowania oraz wskutek powyższego odmowę wszczęcia ww. postępowania, rzekomo nowego oraz zainicjowanego przez podatnika,

-błędne uznanie przez organ II instancji, że organ I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa w postaci art. 123 k.p.a. i 61a k.p.a., polegające na ich zastosowaniu w przedmiotowej sprawie, pomimo braku przesłanek ku temu,

- naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 12 § 1, art. 13, k.p.a., oraz art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez zaniechanie zastosowania przedmiotowych przepisów w sprawie przez organ I instancji pomimo bezwzględnego obowiązku ich stosowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano motywy i okoliczności zgłoszenia wniosku o zwolnienie z egzekucji, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., kwoty 70 000 zł należnej od "D" S.A. za wykonane usługi, a zajętej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego.

Skarżąca zarzuciła, że nie otrzymała żadnego zawiadomienia/postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego na dzień 3 lipca 2017 r. Skoro zatem wniosek podatnika został złożony w dniu 3 lipca 2017 r., a zatem w trakcie toczącego się postępowania, to kwalifikowanie przedmiotowego wniosku jako nowego wniosku o wszczęcie nowego postępowania jest wadliwe.

Zastosowanie w sprawie przepisów art. 123 k.p.a. i art. 61a k.p.a. jest wadliwe i nie znajduje podstaw faktycznych, zaś wniosek z dnia 3 lipca 2017 r. powinien zostać rozpatrzony merytorycznie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015 r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ egzekucyjny zasadnie odmówił skarżącej wszczęcia postępowania z jej wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności w toku egzekucji.

Inaczej rzecz ujmując, spór koncentruje się wokół zasadności zastosowania w sprawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w rozpoznawanej sprawie na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a.

Co istotne, na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 999/14, publ. CBOSA). Stąd też wszelkie inne kwestie nie mogą być rozważane przez Sąd w niniejszej sprawie. Sąd badając legalność podjętego przez organ rozstrzygnięcia ocenia jedynie czy zaistniała przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie.

Wbrew zarzutom skargi, prawidłowe jest stanowisko organów, co do zaistnienia w sprawie przedmiotowej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Z ustaleń organów wynika bowiem, że skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. W myśl tego przepisu, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.

Wniosek ten zawarty w pismach z dnia 4 lipca 2017 r. i 5 lipca 2017 r. nie mógł być rozpoznany merytorycznie, bowiem na dzień wpływu do organu egzekucyjnego, tj. 4 lipca 2017 r. (a nie jak twierdzi skarżąca na dzień 3 lipca 2017 r.) żądanie skarżącej w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych w kwocie 70.000 zł nie mogło zainicjować wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, z uwagi na wcześniejsze - w dniu 3 lipca 2017 r. - wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań.

Dłużnik zajętej wierzytelności – "D" S.A. w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego, w dniu 3 lipca 2017 r. przekazał bowiem organowi egzekucyjnemu kwotę 72.500,70 zł, która zaspokoiła wierzycieli w całości, co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie dochodzonych zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi.

W tej sytuacji rację ma organ zauważając, iż na podstawie art. 68a u.p.e.a., wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywarła ten sam skutek prawny, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela.

Skoro z akt sprawy wynika, że zdarzenie to nastąpiło przed zgłoszeniem wniosku o zwolnienie z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. to odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie nie narusza prawa. W takiej sytuacji nie było podstaw do prowadzenia postępowania co do ewentualnych podstaw zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, skoro w momencie zgłoszenia wniosku, cel egzekucji - którym jest wykonanie obowiązku - został zrealizowany.

Istotna w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż przepisy u.p.e.a. nie określają trybu postępowania właściwego do zwrotu wyegzekwowanych należności. Tym samym, skoro oczekiwany przez spółkę zwrot nie podlega trybowi administracyjnoprawnemu, to sformułowany przez skarżącą wniosek nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem w postępowaniu egzekucyjnym.

Jak już podkreślono, w związku z odmową wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty. W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje kwestia merytorycznej zasadności wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania stanowi bowiem akt o charakterze formalnym, a nie merytorycznym. Organ odwoławczy nie rozstrzyga o zasadności żądania, lecz bada wyłącznie prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

W kontekście powyższych rozważań, za chybione zatem należało uznać zarzuty naruszenia art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 12 § 1, art. 13, art. 61a i art. 123 k.p.a.

Zarzuty dotyczące braku zawiadomienia skarżącej o zakończeniu egzekucji, czy braku doręczenia postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego nie miały wpływu na wynik sprawy. Skarżąca nie wskazała przy tym podstawy tego rodzaju żądań.

Natomiast zarzut naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. i wynikającej z tego przepisu zasady stosowania środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego, nie może być skutecznie podniesiony w tej sprawie. Kwestia oceny stopnia uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, może być natomiast przedmiotem rozważań w innym postępowaniu, np. dotyczącym zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 i w trybie uproszczonym, uregulowanym w art. 120 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.