Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1372/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 i art.2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Panstwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004r. N
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 39
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Budownictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1988/05 w sprawie ze skargi I. Z. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia na rzecz Ministra Budownictwa od I. Z. kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2006 sygn. akt I SA/Wa 1988/05r. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia I. Z. uprawnień do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez I. Z. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu swych rozstrzygnięć organy wskazały, że wniosek I. Z. podlegał rozpatrzeniu na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Ustawa ta reguluje zasady zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego w związku z wojną 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w:

1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski;

2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;

3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z L.S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;

4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR.

Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. zaliczenie wartości przewidzianych powyżej nieruchomości przysługuje: 1) ich właścicielom, jeżeli zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1 ustawy, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą z 1939 r., a obecnie posiadają obywatelstwo polskie, 2) w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego- łącznie wszystkich im spadkobiercom, albo jednemu z nich wskazanemu przez pozostałych, jeżeli posiadają oni obywatelstwo polskie.

I. Z. jest spadkobierczynią G. K. i T. T.. Ich nieruchomość znajdowała się w [...] koło [...]. Ewakuacja ludności polskiej z tego terenu odbywała się na podstawie układu z Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad. Układ ten obowiązywał w okresie od dnia 9 września 1944 do 15 czerwca 1946r. G. K. i T. T. opuściły tereny niewchodzące obecnie w skład państwa polskiego przed zawarciem powyższego układu. Pierwsza z nich przybyła do Polski w 1940r, a druga w 1942r. Ich spadkobierczyni nie przysługuje zatem prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami państwa polskiego.

Decyzję Ministra Infrastruktury I. Z. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie tego rozstrzygnięcia, zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418), w szczególności art.1, art.27 oraz art.29 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym wyrokiem z dnia 18 maja 2006 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej ustawa P.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego. W uzasadnieniu wskazał, że zarzut niezastosowania przepisów powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005r jest niezasadny. Ustawa ta została ogłoszona w dniu 6 września 2005r, ale zgodnie z jej art.29 weszła w życie po upływie 30 dni od tej daty, czyli w dniu 7 października 2005r, a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Powyższe decyzje podlegały jednak uchyleniu, ale z innych przyczyn niż wskazane w skardze. W rozstrzygnięciach tych organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryteriów przewidzianych w art.1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. Tymczasem skarżąca jest spadkobierczynią osób, które przed zawarciem umów republikańskich zmuszone były opuścić terytoria należące przed wojną do państwa polskiego, pozostawiając tam majątek. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest więc, czy osoby te mogą skorzystać z uprawnień przewidzianych dla tych, którzy ewakuowali się na podstawie umów republikańskich. Problematyką tą zajmował się już Sąd Najwyższy, podkreślając w uchwale siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 1987r sygn. akt III CZP 68/87 ( OSNCP 1988r, nr 6, poz.74), że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie zawartych w latach 1944 -1957r umów i układów republikańskich, powinny być traktowane także osoby, które nie mogły poddać się procedurze ewakuacyjnej, gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR. Dotyczyć to głównie powinno osób, które zbiegły na obecne terytorium Polski w obawie przed represjami, deportacjami i zsyłkami. Podobne stanowisko Sąd Najwyższy wyraził również w niepublikowanej uchwale z dnia 5 czerwca 1990r III CZP 4/90, a następnie w uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 1991r w sprawie III CZP 84/90 (OSNC 1991/8-9/97), której nadano moc zasady prawnej.

Zbliżony kierunek wykładni prezentował również Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 10 czerwca 1987r sygn.P 1/87(OTK 1/1987), a także orzeczeniu z dnia 19 grudnia 2002r (OTK-A 2002/7/98) w sprawie K 33/02 dotyczącej wyłączeń możliwości zaliczania wartości mienia pozostawionego w związku z rozpoczętą w 1939r wojną, przewidzianych w przepisach art.212 ust.1 i art. 213 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art.17 ustawy z dnia 29 grudnia 1993r o zmianie ustawy gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw i art.31 ust.4 ustawy o gospodarowaniu niektórymi składnikami Skarbu Państwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, wskazując na niekonstytucyjność powyższych przepisów.

Wskazane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002r oraz Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1990r były jednym z powodów podjęcia prac ustawodawczych zakończonych uchwaleniem omawianej ustawy z dnia 19 grudnia 2003r. Skoro ustawodawca w uzasadnieniu tej ustawy argumentował potrzebę jej uchwalenia koniecznością rozwiązania problemu "mienia zabużańskiego". przy uwzględnieniu stanowisk Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego wymienionych orzeczeniach, to tym samym należy uznać że wolą ustawodawcy nie było zawężanie kręgu uprawionych tylko do osób, które repatriowały na podstawie układów republikańskich wymienionych w art.1 tej ustawy.

Przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2003r nie można zatem interpretować w oderwaniu od woli ustawodawcy wyrażonej w uzasadnieniu tej ustawy oraz utrwalonego orzecznictwa sądowego i Trybunału Konstytucyjnego.

Również wykładnia celowościowa przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003r przemawia za stanowiskiem, że prawo do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje także osobom, które nie repatriowały w trybie " umów republikańskich", lecz zmuszone były do opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną w 1939r. Takie też stanowisko znalazło wyraz w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005r o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Ponadto, zdaniem WSA w Warszawie, organy nie ustaliły, z jakich przyczyn poprzedniczki prawne skarżącej opuściły dotychczasowe miejsce zamieszkania. Wyjaśnienie tej okoliczności było zaś niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister Budownictwa, reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. naruszenie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, poprzez przyjęcie, że z art. 1 ustawy wynika możliwość uzyskania wskazanego prawa przez osoby, które nie poddały się procedurze repatriacji na podstawie wymienionych w tym artykule umów i układów,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej ustawa P.p.s.a.), poprzez przyjęcie, iż obowiązkiem organów było dokonanie ustalenia, z jakich przyczyn poprzedniczki prawne skarżącej opuściły dotychczasowe miejsce zamieszkania.

Zdaniem organu nie ma możliwości zastosowania innej niż językowa wykładni art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., który ogranicza możliwość przyznania uprawnienia do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego do wyłącznie do nieruchomości, za pozostawienie których właściciele mieli otrzymać świadczenia przewidziane w zamkniętym katalogu umów i układów (tzw. układów republikańskich). Przepis ten jasno wyznacza zakres stosowania ustawy, zaś wykładnia inna niż językowa stanowiłaby wykładnię contra legem. Krąg uprawnionych do otrzymania rekompensaty należy ustalać na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. interpretowanych we wzajemnym powiązaniu. Mając określony zakres przedmiotowy (nieruchomości za które przysługuje prawo do zaliczenia ich wartości) można dopiero ustalać krąg podmiotów uprawnionych do skorzystania z uprawnień przewidzianych przepisami ustawy. Gdyby ustawodawca chciał rzeczywiście rozszerzyć katalog osób, którym ma przysługiwać prawo do zaliczenia, zastosowałby tę samą konstrukcję, jaka znajduje się w obecnej regulacji dot. "zabużan", tj. w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 1 ust 2 powyższej ustawy stanowi, iż ma ona zastosowanie także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero w tej ustawie ustawodawca uznał za konieczne uwzględnienie sytuacji tych osób, co jednak świadczy jedynie o tym, że ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. miała węższy zakres i pod tym katem dokonano zmian ustawodawczych. Autor skargi kasacyjnej podkreślił także, że bezprzedmiotowe byłoby dokonywanie przez organy administracji ustaleń, które wskazał Sąd I instancji (dot. powodów wcześniejszego opuszczenia przez G. K. i T. T. miejsca zamieszkania ), gdyż wobec nieobjęcia skarżącej zakresem ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. ustalenia te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia jej wniosku o zaliczenie wartości pozostawionych nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie są trafne. Przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. jest błędna, gdyż zaciera różnicę między powołaną ustawą a ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pozostaje to w sprzeczności z domniemaniem racjonalności ustawodawcy oraz zasadą, zgodnie z którą niedopuszczalne jest takie ustalenie znaczenia normy, przy którym pewne jej zwroty traktowane są jako zbędne. Art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., powtarzając w ustępie 1 treść art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., w ustępie 2 stanowi, że przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wykładnia zastosowana przez Sąd I instancji, prowadząca do nadania art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. treści identycznej z treścią art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stawia pod znakiem zapytania sens uchwalenia tej drugiej ustawy oraz niweluje różnicę między powyższymi aktami, wynikającą z brzmienia ust. 2 art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Takie działanie należy uznać za niedopuszczalne. Z tego względu NSA podzielił pogląd Ministra Budownictwa, iż Sąd I instancji naruszył art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. poprzez błędną jego wykładnię, a także nieprawidłowo nakazał organowi dokonanie dodatkowych czynności, które w świetle prawidłowo ustalonej treści art. 1 tej ustawy nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w wyroku z dnia 25 lipca 2007r sygn. I OSK 1230/06.

Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje, iż I. Z. nie spełniła warunków do nabycia uprawnień wynikających z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., gdyż przysługiwały one jedynie w stosunku do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w wymienionych enumeratywnie w ustawie umowach i układach. Układy te regulowały proces ewakuacji obywateli polskich z ziem pozostających poza terytorium państwa polskiego. Wobec G. K. i T. T., zastosowanie mógł znaleźć układ z Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad z dnia 9 września 1944 r. Jednak wymienione opuściły miejsce zamieszkania jeszcze przed zawarciem powołanego układu, wskutek czego nie odnosi się do nich zawarte w nim zobowiązanie Państwa Polskiego do wypłaty rekompensaty za pozostawione mienie. W konsekwencji ich spadkobierczyni nie jest także uprawniona do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w trybie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] prawa zatem nie naruszały.

Podkreślenia wymaga ponadto fakt, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawiły się rozbieżności na tle wykładni art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. W wyrokach z dnia 3 lipca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1116/06) i z dnia 12 lipca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1173/06) Sąd ten stanął na stanowisku, iż zakres normy wynikającej z powołanego przepisu należy ustalić nie tylko w oparciu o jego wykładnię językową, ale i odwołując się do norm konstytucyjnych i orzecznictwa Sądu Najwyższego, w szczególności uchwały z dnia 30 maja 1990 r., III CZP 1/90 (OSNC 1990/10-11/129). W uchwale tej, rozstrzygając zagadnienie prawne wynikające z brzmienia art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze zm.), Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, iż uprawnienia wynikające z tego przepisu przysługują również osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Art. 88 ust. 1 powołanej ustawy stanowił, że na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez to Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Tymczasem umowa z dnia 25 marca 1957 r. nie przewidywała pozbawienia repatriowanych obywateli własności pozostawionego majątku, tak jak to czyniły tzw. "układy republikańskie", i nie zawierała postanowień zobowiązujących PRL do wypłaty ekwiwalentu za to mienie. Sąd Najwyższy uznał, że: "Państwo Polskie zobowiązało się w układach z 1944 r. do zapłaty ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą. Postanowienia tych układów zostały włączone do polskiego prawa wewnętrznego i z tej racji mogą stanowić dla obywatela polskiego źródło praw podmiotowych.". Tym samym SN przesądził, iż wynikające z układów z 1944 r. prawo podmiotowe jest niezależne od wystąpienia innych przesłanek np. poddania się ewakuacji w oparciu o ustaloną w tych układach procedurę. W powołanych wyrokach z dnia 3 i 12 lipca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że powyższa wykładnia znajduje zastosowanie również na gruncie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. i pozwala na przyjęcie, iż literalne brzmienie jej art. 1 nie wyklucza zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości osobom, które opuściły miejsce zamieszkania w sposób inny niż przewidziany w układach z 1944 r. Sąd powołał się także na art. 32 Konstytucji, ustanawiający prawo do równego traktowania obywateli przez władze publiczne, przyjmując, iż odmienna interpretacja ustawy prowadziłaby do różnego traktowania obywateli, którzy z przyczyn od nich niezależnych wracali do kraju w różnym czasie.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w powyższych orzeczeniach. Przede wszystkim dokonana na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wykładnia Sądu Najwyższego nie może znaleźć zastosowania wobec ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., gdyż treść interpretowanego przez Sąd Najwyższy art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. różni się od art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. w sposób uniemożliwiający zastosowanie analogii. Art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie zawierał katalogu umów, stanowiących podstawę do przyznawania uprawnień wynikających z ustawy. Wskazywał jedynie ogólnie na zawarte przez Państwo umowy międzynarodowe, na podstawie których osobom, które pozostawiły majątek nieruchomy na terenach niewchodzących obecnie w skład państwa polskiego, zalicza się wartość tego mienia. Takie sformułowanie otwierało pole do interpretacji. Sąd Najwyższy uznał, iż umowa i "układy republikańskie" z 1944 r. ustanowiły prawo podmiotowe do zaliczenia wartości pozostawionego majątku dla wszystkich osób, które opuściły miejsce zamieszkania na terytoriach pozostających poza obecnymi granicami Polski, również w wyniku umów późniejszych, które Sąd nazwał "umowami o dalszej repatriacji". Jednak ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. jako podstawę przyznania uprawnień do zaliczenia wprost wymienia umowę i trzy układy z 1944 r., co w opinii niniejszego składu orzekającego nie daje możliwości dowolnego kształtowania treści art. 1 tej ustawy. Ponadto, należy także zwrócić uwagę na różnicę w sformułowaniu między art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. a art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Pierwszy z wymienionych przepisów posługuje się pojęciem "osób, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach niewchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą" i tym osobom przyznaje prawo do zaliczenia wartości tego mienia. Drugi natomiast wychodzi od określenia kręgu nieruchomości, których wartość może zostać zaliczona, stwierdzając, iż zaliczeniu podlega "wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w umowach wymienionych w pkt. 1-4". Wskazana różnica uniemożliwia zastosowanie wykładni Sądu Najwyższego, opartej na koncepcji praw podmiotowych. Nawet bowiem w przypadku przyjęcia za Sądem Najwyższym, iż układy z 1944 r. ustanowiły prawo podmiotowe do otrzymania rekompensaty za pozostawione poza granicami Polski mienie również dla osób, które opuściły miejsce zamieszkania w sposób inny, niż wskazany w tym układach, to art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. ograniczył krąg nieruchomości, których wartość podlega zaliczeniu, jedynie do nieruchomości, za które miały przysługiwać świadczenia na podstawie konkretnych, enumeratywnie wymienionych układów. Zatem w przypadku, gdy za pozostawioną poza granicami państwa polskiego nieruchomość w żadnym z układów z 1944 r. nie przewidziano świadczeń, wynikające z tych układów prawo podmiotowe do otrzymania rekompensaty nie może zostać zrealizowane w trybie tej ustawy.

Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela także opinii, iż wykładnię rozszerzającą art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. można uzasadnić brzmieniem art. 32 Konstytucji i zasadą równości. Korygowanie niezgodnych z Konstytucją postanowień ustaw nie należy do kompetencji sądów i nie może być dokonywane w drodze wykładni. Skoro zatem przepis art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. nie dawał pola do interpretacji, dokonywanie wykładni rozszerzającej w celu dostosowania treści tego przepisu do norm Konstytucji, było nieprawidłowe.

W tej sytuacji, biorąc pod uwagę, że w postępowaniu kasacyjnym nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. NSA odstąpił natomiast od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości, na podstawie art. 207 § 2 ustawy P.p.s.a., który stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. Za szczególnie uzasadniony przypadek Sąd uznał fakt trwającego od ponad 50 lat nieuporządkowania legislacyjnego sytuacji "zabużan". W tych okolicznościach zasądzanie od nich kosztów postępowania na rzecz organów Państwa, które nie dopełniło ciążących względem nich obowiązków, byłoby działaniem nie do przyjęcia w demokratycznym państwie prawnym.

Informacyjnie należy dodać, że uchylenie wyroku Sądu I instancji i oddalenie skargi na decyzje podjęte w trybie powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003r, nie pozbawia I. Z. dochodzenia roszczeń na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005r o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.).