Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1067/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju decyzją z [...] lutego 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania P. K. od decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1975 r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] w rejonie ul. [...] i [...], ozn. katastralnie jako działka nr [...] o pow. [...] m² i działka nr [...] o pow. [...] m² (łączna pow. [...] m²), z całości o powierzchni [...] m², stanowiącej własność J. K., uchylił ww. decyzję w części, tj. w zakresie, w jakim dotyczy ona odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z [...] lipca 1975 r. w części dotyczącej wywłaszczenia za odszkodowaniem działki nr [...] i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji oraz utrzymał w mocy przedmiotową decyzję w pozostałym zakresie.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z [...] lipca 1975 r. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części opisanej wyżej nieruchomości stanowiącej własność J. K..

P. K. (następca prawny wywłaszczonego) wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości o pow. [...] m², podnosząc, że wywłaszczenie części przedmiotowej nieruchomości zostało dokonane z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ponieważ powołana część nieruchomości nie była objęta decyzją o lokalizacji szczegółowej, zaś właściciel nieruchomości nie złożył oświadczenia woli o objęciu postępowaniem wywłaszczeniowym całej działki.

Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

P. K. wniósł odwołanie od ww. decyzji zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez uznanie, że objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości mogło nastąpić bez wyraźnego żądania właściciela wywłaszczanej nieruchomości.

Minister Rozwoju rozpoznając sprawę przytoczył przepisy k.p.a. oraz zasady dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji i zaznaczył, że wnioskodawca wystąpił o ocenę legalności decyzji z [...] lipca 1975 r. w części dotyczącej wywłaszczenia części nieruchomości położonej w rejonie ul. [...] i [...], ozn. jako działka nr [...] o powierzchni [...] m².

W piśmie z [...] marca 2012 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku, wniesiono o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Rażące naruszenie prawa miało polegać na tym, że organ orzekł o wywłaszczeniu części nieruchomości znajdującej się poza granicami lokalizacji inwestycji mimo braku żądania właściciela co do objęcia wywłaszczeniem tej części nieruchomości.

Wojewoda [...] potraktował ww. pismo jako rozszerzenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lipca 1975 r. również o działkę nr [...] o pow. [...] m² znajdującą się w granicach lokalizacji szczegółowej z [...] grudnia 1974 r. nr [...].

Minister zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem sądowym organ administracji publicznej nie jest uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. Tym samym Wojewoda [...], w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m², orzekł ponad żądanie wnioskodawcy, co uzasadniało uchylenie decyzji z [...] czerwca 2012 r. w tej części i umorzenie postępowania pierwszej instancji.

Dokonując oceny kwestionowanej decyzji w aspekcie zgodności z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organ wskazał, że wnioskiem z [...] czerwca 1975 r. [...] zwrócił się do Naczelnika Dzielnicy [...] o wywłaszczenie działki gruntu nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² stanowiącej własność J. K..

Zgodnie z rejestrem pomiarowym działka nr [...] o pow. [...] m² dzieliła się na działki nr [...] o pow. [...] m² i nr [...] o pow. [...] m².

Jak wynika z treści kwestionowanej decyzji z [...] lipca 1975 r. oraz wniosku wywłaszczeniowego z [...] czerwca 1975 r. celem wywłaszczenia było przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości pod budowę [...]. Niezbędność przedmiotowej inwestycji została potwierdzona decyzją lokalizacji szczegółowej z [...] grudnia 1974 r. nr [...], wydaną przez Urząd Miasta [...] Wydział [...]. Z akt sprawy wynika, że powołana decyzja o lokalizacji szczegółowej obejmowała działkę nr [...] o pow. [...] m², natomiast działka nr [...] o pow. [...] m² znajdowała się poza granicami tej lokalizacji. Z treści decyzji wywłaszczeniowej wynika ponadto, że powołana działka nr [...] została objęta wywłaszczeniem (dowłaszczona), ponieważ na skutek wywłaszczenia działki nr [...] pozostała część nieruchomości nie mogłaby być racjonalnie wykorzystywana na cele rolnicze.

Minister podkreślił, że zgodnie z wnioskiem skarżącego z [...] lipca 2010 r., ocena legalności kwestionowanej decyzji z [...] lipca 1975 r. powinna ograniczyć się do zakresu, w jakim decyzja ta dotyczy wywłaszczenia działki nr [...] - a więc działki dowłaszczonej w trybie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy. Istotą przedmiotowego postępowania powinno być więc przede wszystkim ustalenie, czy wobec ww. nieruchomości spełnione zostały materialnoprawne przesłanki dopuszczające jej dowłaszczenie.

Organ wskazał, że z treści art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wynika, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

Jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, dowłaszczenie nieruchomości możliwe było po spełnieniu dwóch przesłanek - właściciel musiał złożyć stosowny wniosek, natomiast organ zobligowany był do oceny, czy pozostająca przy dotychczasowym właścicielu reszta nieruchomości mogła być użytkowana na dotychczasowe cele.

Odnosząc się do pierwszej ze wskazanych przesłanek, Minister wskazał, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachował się wniosek właściciela przedmiotowej nieruchomości o dowłaszczenie złożony w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Nie jest zatem możliwe dokonanie w sposób jednoznaczny i bezsporny oceny, czy w niniejszej sprawie spełniona została pierwsza z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, a więc czy dowłaszczenie dokonane zostało zgodnie z wnioskiem właściciela nieruchomości.

Niemożność odszukania przez organ nadzorczy określonego dokumentu nie oznacza, że taki dokument nie funkcjonował w obrocie prawnym, w szczególności jeżeli na jego istnienie wskazują inne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Organ przytoczył wyrok NSA z 30 października 2003 r. sygn. akt I SA 3087/2001 i zaznaczył, że zarówno w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczeniu rozprawy z 1 lipca 1975 r., jak i z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z [...] lipca 1975 r. wynika, że postępowanie wywłaszczeniowe od samego początku dotyczyło całej nieruchomości o pow. [...] m², czemu na żadnym etapie postępowania nie przeciwstawiał się dotychczasowy właściciel. Ponadto, jak słusznie wskazał Wojewoda [...], J. K. wyraził zgodę na wywłaszczenie na warunkach ustalonych na rozprawie, a warunki te obejmowały m.in. powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości uwzględniającą dowłaszczoną część. Dodatkowo za tym, że wniosek o dowłaszczenie części nieruchomości został złożony przez dotychczasowego właściciela, może przemawiać treść wniosku o wywłaszczenie, w którym wskazano, że "J. K. wyjaśnia, że całe jego gospodarstwo będzie zlikwidowane w okresie dwóch lat".

Minister wskazał, że drugą przesłanką, od której spełnienia zależała możliwość dowłaszczenia nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy, było dokonanie przez organ ustaleń w zakresie braku możliwości racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele pozostałej w wyniku wywłaszczenia części nieruchomości.

Organ zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik Dzielnicy [...] dokonał takiej oceny, stwierdzając, że przesłanka art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej została spełniona, ponieważ nie było możliwości dalszego racjonalnego użytkowania pozostałej części nieruchomości na dotychczasowe cele. Dokonując powyższej oceny organ wywłaszczeniowy skorzystał z opinii właściwego organu sformułowanej w zaświadczeniu Urzędu Dzielnicowego [...] Wydziału [...] z [...] czerwca 1975 r. nr [...], z którego wynika, że w związku z realizacją przez [...] inwestycji na części gruntu J. K. o powierzchni [...] ha, pozostały obszar gruntu o powierzchni [...] ha w świetle art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej nie może być racjonalnie wykorzystany na cele rolnicze.

W świetle powyższego organ odwoławczy podzielił ocenę organu pierwszej instancji, że w sprawie spełniona została druga z przesłanek dopuszczalności dowłaszczenia w postaci niemożliwości racjonalnego użytkowania reszty nieruchomości (pozostałej części) na dotychczasowe cele.

Organ zaznaczył jednocześnie, że pomimo prawidłowego pouczenia stron o przysługujących im środkach odwoławczych, co wynika z treści decyzji z [...] lipca 1975 r., były właściciel nie skorzystał z przysługującego mu prawa odwołania i nie kwestionował ww. decyzji, co oznacza, że godził się również z dowłaszczeniem części nieruchomości.

Tym samym Minister Rozwoju uznał, że brak jest przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa i nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w części objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości ustalenia odszkodowania za dowłaszczoną część nieruchomości, organ wskazał, że zarówno w przypadku części objętej decyzją lokalizacyjną, jak i dowłaszczonej części, podstawą obliczenia wysokości odszkodowania był art. 8 ust. 8 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz zarządzenie Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] stycznia 1974 r. w sprawie stosowania podwyższonych cen za grunty podlegające wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 8 ust. 8 pkt 3 ustawy wywłaszczeniowej, jeżeli wywłaszczeniu podlegała część gruntu znajdującego się w mieście, a pozostała część wynosiła nie mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości pod budowę domu jednorodzinnego wolnostojącego, odszkodowanie obliczało się do pięciokrotnej wysokości stawek ustalonych dla gruntu ornego klasy [...] w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej. Zastosowanie przepisu art. 8 ust. 8 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. było uzasadnione tym, że poza wywłaszczoną nieruchomością właściciel posiadał jeszcze inne nieruchomości na terenie [...].

Tym samym wyceny przedmiotowego gruntu należało dokonać jak za grunt orny [...] klasy, w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej, zgodnie ze stawką ustaloną ww. zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] stycznia 1974 r., tj. po [...] zł za [...] m², zatem odszkodowanie za działkę gruntu nr [...] o pow. [...] m² powinno wynieść [...] zł, a łącznie z działką nr [...] o pow. [...] m² - [...] zł. W takiej też wysokości odszkodowanie, przy założeniu, że właściciel posiada jeszcze inny grunt na terenie [...], a rolnictwo stanowi dla niego wyłączne źródło utrzymania, określono w elaboracie szacunkowym z [...] marca 1975 r. sporządzonym przez biegłego inż. B. Z..

Określone w treści decyzji z [...] lipca 1975 r. odszkodowanie wynosi [...] zł a zatem ustalenie odszkodowania za dowłaszczoną część nieruchomości nastąpiło w sposób prawidłowy, ponieważ przyjęte kryteria wyceny oraz stawki odszkodowania użyte do wykonania wyceny nieruchomości zostały zastosowane zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Organ zaznaczył ponadto, że kwestionowana decyzja z [...] lipca 1975 r. zawiera ustalenie przedmiotu wywłaszczenia i wysokość należnego odszkodowania, wskazuje, na czyj wniosek nastąpiło wywłaszczenie, posiada uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o środkach odwoławczych, a zatem spełnia wszystkie wymagania określone w art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W trakcie postępowania nie stwierdzono również, aby badana decyzja w kwestionowanej części naruszała pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a..

P. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w części, tj. w zakresie utrzymującym w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów na rzecz dowolnej oceny dowodów, co skutkowało także brakiem wyczerpującego i logicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, polegające na:

- nieuprawnionym wyciągnięciu wniosków ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające na błędnym uznaniu, iż pomimo braku złożenia wniosku przez dotychczasowego właściciela o dowłaszczenie pozostałej części nieruchomości, przesłanka ta została spełniona, w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika wniosek zgoła przeciwny;

- błędnym uznaniu, iż spełniona została druga z przesłanek z art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, tj. nienadawania się części nieruchomości dowłaszczonej do racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, w sytuacji, gdy przesłanka ta nie została należycie i rzetelnie zbadana przez organ;

b) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1975 r. w części dotyczącej wywłaszczenia za odszkodowaniem działki nr [...] o pow. [...] m² w sytuacji, gdy decyzja ta rażąco narusza prawo z uwagi na rażące naruszenie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, a zatem organ nadzorczy zobligowany był do stwierdzenia jej nieważności, czego jednak nie uczynił;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że nieruchomość wywłaszczona w zakresie powierzchni [...] m² co do której właściciel nie złożył wniosku o jej dowłaszczenie, jak i nie została należycie zbadana przesłanka nienadawania się tej części nieruchomości do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe przez właściciela, została dowłaszczona w sposób prawidłowy, a w konsekwencji błędne uznanie, iż w zakresie tej powierzchni dowłaszczenie nieruchomości było zasadne.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, uchylenie decyzji z [...] czerwca 2012 r. w części, w której zaskarżona decyzja utrzymuje ją w mocy oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] września 2020 r. uczestnik postępowania [...] S.A. z siedzibą w [...] przedstawił stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z [...] lutego 2021 r. uczestnik postępowania [...] w [...] przedstawił stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powszechnie prezentowane jest również stanowisko, że nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2020r. Minister Rozwoju w pkt. [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2012r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1975r. w części dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...] o pow. [...] m2 i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, uznając , że organ dokonał w tym zakresie rozstrzygnięcia ponad żądanie wniosku. W pkt. [...] Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1975r. w części dotyczącej wywłaszczenia działki nr [...] o pow. [...] m2.

Analiza akt sprawy prowadzi zdaniem Sądu do wniosku, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu organu II instancji zasługuje na aprobatę. Organ w sposób wszechstronny i prawidłowy rozważył cały materiał dowodowy. Uzasadnienie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w pełni odpowiada wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie nieważnościowe przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, w sprawie orzekał właściwy organ.

Sąd w pełni podziela dokonane w zaskarżonej decyzji ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego pełnego przytaczania w tym miejscu uzasadnienia. Prawidłowo organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły kwalifikowane wady uzasadniające wyeliminowanie kontrolowanego orzeczenia z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc.

Poddana ocenie organu w postępowaniu nieważnościowym decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1975r.o wywłaszczeniu i odszkodowaniu wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94).

W sprawie jest bezsporne, że nieruchomość została wywłaszczona na cele użyteczności publicznej pod budowę [...], a zatem spełniona była przesłanka z art. 3 powołanej ustawy.

O wywłaszczenie ubiegał się uprawniony podmiot. Niezbędność wywłaszczenia potwierdzała decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] wydana przez Urząd Miasta [...] wydział [...] [...] grudnia 1974r.

Przedmiotem sporu jest czy organ wywłaszczeniowy dopuścił się rażącego naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r., gdyż inwestycją objęta była działka oznaczona nr [...] a działka nr [...] pozostawała poza jej zakresem.

W myśl art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Wyjaśnienia w postępowaniu dowodowym wymagała zatem okoliczność, czy złożony został przez właściciela wniosek o " dowłaszczenie" działki nr [...] oraz czy pozostała nieruchomość po wywłaszczeniu jej części w postaci działki nr [...], nadawała się do racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w pełni podziela pogląd NSA zawarty m. in. w wyroku sygn. I OSK 2523/14 , że poza stwierdzeniem dopuszczalności (niezbędności) wywłaszczenia na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, ustalenie - w przypadku zamiaru wywłaszczenia części nieruchomości - czy spełniona jest przesłanka określona w art. 5 ust. 3 ww. ustawy, stanowi obligatoryjny element postępowania wywłaszczeniowego. Wymieniony przepis statuuje bowiem bezwzględny warunek prawidłowego wywłaszczenia części nieruchomości. W przypadku rozstrzygania o wywłaszczeniu części nieruchomości, pominięcie ustaleń w zakresie przesłanki określonej w art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. stanowi zatem rażące naruszenie prawa, a więc kwalifikowane, tj. o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, niebudzącym wątpliwości, czyli takim, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia.

Sąd podziela pogląd Ministra, że organ wywłaszczeniowy wskazanych uchybień się nie dopuścił.

Wbrew zarzutom skargi nie można uznać za zasadne stwierdzenia, że wywłaszczenia w kontrolowanej sprawie dokonano pomimo braku stosownego wniosku zgłoszonego przez właściciela nieruchomości. Tezie tej przeczą bowiem zebrane w sprawie dokumenty. Istnienie wniosku o dowłaszczenie działki nr [...] potwierdzają w szczególności przywołane przez organy pisma w postaci:

- wniosku wywłaszczeniowego z [...] czerwca 1975 r.,

- zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczeniu rozprawy z [...] lipca 1975 r.,

elaboratu szacunkowego biegłego [...] B. Z. z [...] marca 1975 r. ustalającego odszkodowanie za cały obszar nieruchomości, z którego wynika, że właściciel posiada jeszcze inny grunt na terenie Miasta [...] oraz że rolnictwo stanowi dla niego wyłączne źródło utrzymania,

protokołu z rozprawy z [...] lipca 1975 r., z którego wynika, że wywłaszczenie obejmuje cały obszar nieruchomości, a ponadto, że J. K. wyraził zgodę na wywłaszczenie na warunkach ustalonych na rozprawie, co zostało potwierdzone jego własnoręcznym podpisem złożonym na protokole,

- kompleksowych wytycznych urbanistycznych stanowiących załącznik do decyzji o lokalizacji inwestycji z [...] grudnia 1974 r.

Nie bez znaczenia dla stanowiska Ministra w tym względzie jest ponadto zlokalizowanie wywłaszczonych działek w bezpośrednim sąsiedztwie strefy uciążliwości huty, co bez wątpienia uzasadniało dodatkowo wniosek właściciela nieruchomości o wywłaszczenie jej w całości wobec dotychczasowego wykorzystania na uprawy rolne.

Trafnie organ uznał, że brak odnalezienia w aktach archiwalnych sprawy pisemnego wniosku właściciela nieruchomości o jej dowłaszczenie po upływie niemal 50 lat od daty wydania decyzji w tym przedmiocie wobec istnienia opisanych wyżej dokumentów, nie może stanowić dowodu na okoliczność, że w ogóle nie został on złożony. Upływ pięciu dekad od daty wydania kwestionowanego orzeczenia z pewnością mógł się przyczynić do zaginięcia akt archiwalnych bądź ich części. Należy cały czas mieć na względzie, że postępowanie w powyższej sprawie prowadzone jest w trybie nadzorczym i niepełne akta archiwalne dotyczące sprawy, a zwłaszcza brak możliwości wyjaśnienia wskazywanych w skardze zarzutów nie mogą prowadzić do stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia prawa i uznania, że dokumenty takie nie istniały, zwłaszcza jeśli potwierdza to pośrednio zebrany w sprawie materiał dowodowy. Z powyższych względów nie można też czynić zarzutu organowi że, nie zbadał wszechstronnie sprawy i nie podjął wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Tym samym uznać należy, że brak jednoznacznych dowodów (w postaci wniosku właściciela nieruchomości o dodatkowe wywłaszczenie działki nr [...]) w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym, pozwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia (por. np. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1853/17, CBOSA).

Sąd w niniejszym składzie podziela tym samym pogląd, że w polskim systemie prawa istnieje domniemanie legalności działań organów, a dowodzenie odmiennych okoliczności spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. np. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2018 r., I OSK 1340/16 oraz wyrok NSA z 3 lutego 2015 r., I OSK 1252/14 - CBOSA). A zatem, brak dowodów pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie istnienia wspomnianych ciężkich wad prawnych decyzji ostatecznej, co do zasady wyklucza możliwość jej eliminacji z obrotu prawnego. Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że tylko stwierdzone, a nie domniemane rażące naruszenie prawa może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. np. wyroki NSA z 26 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 214/07 oraz z 16 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 178/07 – CBOSA).

Zauważyć należy, że przyjęcie odmiennej oceny w żaden sposób nie mogłoby korespondować z przeprowadzonym przez organ wywłaszczeniowy postępowaniem zmierzającym do ustalenia okoliczności odnośnie braku możliwości dalszego użytkowania w sposób dotychczasowy pozostałej po wywłaszczeniu części nieruchomości. Tymczasem, organ orzekający o wywłaszczeniu części nieruchomości podjął niezbędne czynności wyjaśniające i pozyskał opinię Wydziału [...] z której wynikało, że pozostała - po wywłaszczeniu części – nieruchomość nie będzie się nadawała do "racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe", jak wymagała norma zawarta w art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. Dokonanie wskazanych ustaleń dotyczących wystąpienia przesłanki określonej w w/w przepisie, dowodzi przeprowadzenia postępowania warunkującego prawidłowe wywłaszczenie części nieruchomości.

Powyższe oznacza zaś, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a zarzuty skargi nie mogą być uwzględnione.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Od 24 października 2020 r. obszar całego kraju objęty został tzw. "strefą czerwoną". W związku z tym, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne, biorąc pod uwagę brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku oraz uznając, że rozpoznanie sprawy na rozprawie mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r.