Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 667/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, ust. 5 pkt 1 lit. b)
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 100 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 10 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2017 roku sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. LS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], którą odmówiono W. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad B. P. w okresie od dnia 1 kwietnia 2017r.

Organ II instancji wyjaśnił, że w obszernym odwołaniu W. P. wskazała na szereg naruszeń prawa materialnego i procesowego oraz stwierdziła, iż wydane rozstrzygnięcie oparte zostało na przepisie niekonstytucyjnym, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium przedstawiło następnie stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, iż W. P. w dniu [...] złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę – B. P. Do wniosku załączone zostały wymagane dokumenty w tym orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o stopniu niepełnosprawności B. P. z dnia [...], znak: [...], z którego treści wynika, że B. P. urodzona [...]. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności orzeczonym na stałe, lecz nie ma możliwości ustalenia od jakiej daty niepełnosprawność ta istnieje.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji odpowiada obowiązującemu w tym zakresie prawu oraz ustalonemu stanowi faktycznemu sprawy. Kolegium podkreśliło, że rozstrzygając sprawę nie kwestionowało spełnienia przez W. P. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, bowiem kwestia ta jest w niniejszej sprawie bezsporna. Kwestią zasadniczą, rzutującą zaś na rozstrzygnięcie organu II instancji jest data powstania niepełnosprawności B. P.. Jak wynika bowiem z orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], znak: [...], nie da się ustalić, czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Powyższe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], znak: [...], (a tym samym zawarty w nim zapis o dacie powstania niepełnosprawności), jest wiążące w sprawie i nie można jego postanowień kwestionować w postępowaniu administracyjnym o ustalenie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że B. P. mimo swej niepełnosprawności, w świetle obowiązujących regulacji nie znajduje się w kręgu osób, w związku z opieką nad którymi może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Co za tym idzie, w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka, wynikająca z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., dająca organom administracji publicznej możliwość przyznania stronie wnioskowanego przez nią w dniu [...]. świadczenia.

Organ odwoławczy dodał, że normy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych, a dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organy obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich przesłanek, wynikających z przepisów prawa - w tym przypadku z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. Brak spełnienia któregokolwiek z warunków określonych w treści powołanych norm skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji odmownej.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie, wydana decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a okoliczności podnoszone przez W. P. w złożonym odwołaniu pozostają bez wpływu na podjęte rozstrzygniecie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło nadto, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt TK 38/13 (na który to powołuje się strona), mocą którego orzeczono, iż art 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku, określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednakże, jak Trybunał Konstytucyjny podkreślił, skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa".

W ocenie organu II instancji taka konstrukcja wyroku nie skutkuje utratą mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu ustawy, ani modyfikacją jego obecnego brzmienia. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie, jak podniesiono w uzasadnieniu wyroku TK, należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej sprawie - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, skoro Trybunał w swoim orzeczeniu (zakresowym) wyraźnie stwierdził, że skutkiem wyroku nie jest utrata mocy wiążącej art. 17 ust. 1b u.ś.r. - to należało przy weryfikacji prawa W. P. do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniać omawiany przepis, co też organ I instancji uczynił.

Kolegium odwołało się do treści art. 69 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997r. nr 78 poz. 483 ze zm.) i podkreśliło, że choć w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją o charakterze szczególnym, to zobowiązane jest działać w oparciu o ustawowe przepisy - które w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego uregulowanego ustawą o świadczeniach rodzinnych - uniemożliwiają również zastosowanie wprost norm zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że organ I instancji nie miał możliwości podjęcia rozstrzygnięcia innej treści niż zawarta w zaskarżonej decyzji, a organ odwoławczy nie może, w tym konkretnym przypadku, wydać decyzji reformatoryjnej, bowiem działałby niezgodnie z prawem.

Kolegium dodało, że przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich oznacza brak uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Przeprowadzone postępowanie wykazało, iż w niniejszym przypadku nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co skutkować musi odmową przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B. P.

Organ II instancji przytoczył również treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i stwierdził, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], znak: [...], przyznał W. P. zasiłek dla opiekuna na okres od dnia 1 czerwca 2014r. na czas nieokreślony. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji strona nie zrezygnowała z przyznanego świadczenia, a zatem, w przedmiotowej sprawie nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniające ją do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, to zbieg uprawnień uniemożliwi przyznanie wnioskowanego wsparcia.

Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie W.P. z dnia [...], z którego treści wynika, że chwilą otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrzeknie się osobiście prawa do zasiłku dla opiekuna. Jednakże organ odwoławczy uznał, że na gruncie regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych ww. oświadczenie nie stanowi podstawy do przyjęcia, że ma miejsce rezygnacja z przyznanego stronie zasiłku dla opiekuna. Decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wniosła W. P., nie przysługuje w momencie, kiedy ustalone jest prawo do któregokolwiek ze świadczeń wymienionych w sposób enumeratywny w powołanym art. 17 ust. 5 u.ś.r. Decyzja ta nie ma również charakteru aktu administracyjnego wydawanego pod określonymi warunkami (w tym przypadku pod warunkiem zrzeczenia się prawa do zasiłku dla opiekuna). Oznacza, to że organ administracji - przy tak sformułowanym przez W. P. oświadczeniu - zobowiązany jest odmówić jej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - nawet jeśli strona spełniałaby przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia uregulowanego art. 17 u.ś.r., bowiem obowiązkiem wnioskodawcy jest wcześniejsza rezygnacja z uprawnienia do zasiłku dla opiekuna. Wnioskodawca musi zadecydować więc, które ze świadczeń chce pobierać, licząc się jednocześnie z tym, że sama rezygnacja z jednego ze świadczeń nie gwarantuje automatycznego otrzymania świadczenia o podobnym charakterze. Decyduje o tym bowiem spełnienie określonych przez ustawodawcę warunków, które organ administracji bada po złożeniu stosownego wniosku.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła W. P., zarzucając zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K38/13 (Dz.U. poz. 1443 z dnia 23 października 2014r.), doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób, sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, iż wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna z chwilą ustalenia wobec niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, aby wyeliminować jedyną negatywną przesłankę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i tym samym uniemożliwienie skarżącej, jako osobie uprawnionej, skorzystania z prawa wyboru jednego najkorzystniejszego z kilku przysługujących jej świadczeń lub zasiłków, jak wynika wprost z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r.

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż fakt pobierania zasiłku dla opiekuna przez stronę skutkuje brakiem prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem celu wniesionego oświadczenia oraz uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad B. P..

Ponadto, na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369) – dalej: "P.p.s.a." - skarżąca wniosła o zobowiązanie organów l i II instancji do przyjęcia oceny prawnej sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zgodzie z sentencja wyroku TK z dnia 21 października 2014r. ze sprawy K38/13 i zaistniałym po jego ogłoszeniu nowym stanem prawnym tj. zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie ze złożonymi wnioskiem oraz oświadczeniem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu [...] skarżąca, popierając skargę, wskazała, iż znane są jej przypadki, gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., w sytuacjach analogicznych do tej, w której sama pozostaje, przyznawało zainteresowanym, świadczenie pielęgnacyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co skutkuje wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego została oparta o dokonane przez organy obu instancji ustalenie, że przedłożone przez skarżącą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej matki, nie zawiera informacji dotyczącej daty powstania niepełnosprawności, a z orzeczenia tego wynika jedynie, że okoliczności tej nie można ustalić co oznacza, że nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. iż niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Warunek ten wynika z przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Niewątpliwie organy obu instancji prawidłowo uznały, iż nie są uprawnione do samodzielnego ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Z końcowej bowiem części przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również jej daty) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu jest konieczne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego prawa. W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. m.in. uzasadnienia wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w G. z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Go 821/14 i II SA/Go 818/14 oraz w W. z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt: VIII SA/Wa 4/14, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl)

Kwestia ta nie była jednak sporna, a istotnym dla sprawy problemem było zagadnienie, czy przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. miał zastosowanie w sprawie, w świetle treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organy dokonując oceny, że przepis ten nie ma w sprawie zastosowania, powołały się na treść uzasadnienia tego wyroku, w którym to uzasadnieniu stwierdzono, iż konsekwencją tego wyroku, nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. W ocenie organów, z uzasadnienie tego wynika, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r nie utracił mocy obowiązującej w sytuacji, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, skoro Trybunał w swoim orzeczeniu (zakresowym) wyraźnie zakomunikował, że skutkiem wyroku nie jest utrata mocy wiążącej art. 17 ust. 1b u.ś.r., - to należało przy weryfikacji prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniać omawiany przepis. Przedstawione powyżej zagadnienie było już przedmiotem rozważań wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. akt I OSK 2920/16, z dnia 2 czerwca 2017r., sygn.akt I OSK 108/12, z dnia 26 maja 2017r., sygn.akt I OSK 128/16 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w K. z dnia 26 lipca 2017r., syg.akt III SA/Kr 647/17, w G. z dnia 27 czerwca 2017r., sygn.akt IV SA/Gl 29/17, w R. z dnia 6 czerwca 2017r., sygn.akt II SA.Rz 248/17), w których każdorazowo wskazywano na konieczność oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18.roku życia (lub 25.roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej), z pominięciem tego kryterium.

Tym samym Sąd nie podziela stanowiska obu organów, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18r. życia, ewentualnie ukończenie 25 r. życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa", Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej - jak już wyżej wskazano - Sąd nie może nie brać pod uwagę. Sąd orzekający, uwzględniając ten pogląd stwierdził, że rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, chyba, że Trybunał skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej u.ś.r. W odniesieniu do badanego zagadnienia, Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia [...] i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Odnosząc się natomiast do zagadnienia pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, co, zdaniem organu, stanowi negatywną przesłankę dla ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wskazać należy, na ukształtowaną linię orzeczniczą również w tej kwestii. (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 13 czerwca 2017r., sygn.akt II SA/Ol 392/17, w B. z dnia 9 maja 2017r., sygn.akt II SA/Bk 189/17 oraz z dnia 28 marca 2017r., sygn.akt II SA/Bk 139/17, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielając zaprezentowaną w dotychczasowym orzecznictwie argumentację, uznaje za uzasadnione stanowisko, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b. u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego).

Fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Doszło przeto do błędnego zastosowania (na skutek błędnej wykładni) przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla skarżącej sytuacji, uznać za nieodwracalną.

Konieczne było przeto wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zaskarżonej, o czym orzeczono w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a., uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu, w tym rozważą możliwość ewentualnego zawieszenia postępowania (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.), celem podjęcia działań, mających na celu wyeliminowanie we właściwym trybie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, na skutek złożonego przez skarżącą oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania przy wykorzystaniu regulacji art. 100 § 1 k.p.a. W przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzekną natomiast, po ewentualnym rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, zgodnie z wykładnią dokonaną przez Sąd.

M.K