Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 524/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b; art. 27 ust.5; art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 października 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania J. P. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy T. decyzją z [...] grudnia 2020 r., wydaną na postawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej: u.ś.r.), odmówił J. P. (dalej również jako: strona lub skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem T. W..

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że strona opiekuje się niepełnosprawnym bratem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która to niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. Zatem - zdaniem organu - w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. mimo, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem. Jednocześnie organ dodał, że nie można było uwzględnić wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, ponieważ nie spowodował on zmiany przepisów prawa. Organ zobowiązany natomiast jest do stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu aktualnie obowiązującym. To nie na organie, lecz na ustawodawcy ciąży obowiązek zmiany stanu prawnego w taki sposób by wynik rekonstrukcji był zgodny ze stanowiskiem zawarty w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Jednocześnie organ dodał, że nie można było przyznać wnioskowanego świadczenia gdyż strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co - w ocenie organu - wyczerpuje przesłankę negatywną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Zdaniem organu przepis ten w swojej wymowie jest jasny, więc zasadnym jest uprzednie zrzeczenie się ustalonego już prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, by otworzyć drogę do starania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W jego treści zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzeczeniem tym uznał ww. przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy strona dokonała w oparciu o art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyboru świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym zrzeczeniem się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium) decyzją z [...] maja 2021 r. (sprostowaną postanowieniem Kolegium z [...] maja 2021 r.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem na okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w wysokości [...] zł oraz na okres od [...] maja 2021 r. do bezterminowo w wysokości [...] zł miesięcznie.

Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska odwołującej, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest wadliwe w zakresie, w jakim wskazuje na czas postania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Podniósł bowiem, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Kolegium na dzień wydawania decyzji nie stwierdziło natomiast istnienia przesłanek uzasadniających odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki – brat strony, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność sprawowania opieki i jej zakres wynika zaś z ustaleń zawartych w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Skarżąca w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, nie podejmuje zatrudnienia.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że decyzją z [...] listopada 2020 r. Wójt Gminy T. przyznał skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad bratem na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Następnie decyzją z [...] kwietnia 2021 r. organ ten uchylił decyzję w sprawie przyznania tego zasiłku. Doręczenie decyzji stronie nastąpiło [...] kwietnia 2021 r. i w tym samym dniu strona zrzekła się prawa do wniesienia odwołania.

W tej sytuacji Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia [...] kwietnia 2021 r., tj. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. (tj. do dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego) stronie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy, wyliczony proporcjonalnie. Jednocześnie wyjaśniło, że w związku z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało na stałe, organ uwzględniając brzmienie art. 24 ust. ust. 4 u.ś.r., orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego bezterminowo.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca, która w ustawowym terminie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie podważając decyzję w części, w jakiej organ nie przyznał wnioskowanego świadczenia za okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r.

Jej zdaniem działanie organu narusza art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez naruszenie zawartej tam normy prawnej dotyczącej prawa do dokonania wyboru jednego ze świadczeń. W tym zakresie podkreśliła, że już we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonała wyboru tego świadczenia jako korzystniejszego.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej przedmiotowego świadczenia za okres od [...] grudnia 2020 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w związku z wnioskiem skarżącej i wobec braku sprzeciwu organu, sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.".

Poza brakiem udziału stron w tym trybie, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw w trybie zwykłym. W ramach tej kontroli, tak jak w każdym przypadku sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do zaskarżonych aktów lub czynności (art. 135 p.p.s.a.).

W przypadku kontroli decyzji administracyjnych to sąd na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., zobligowany jest do uwzględnienia skargi w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, co do przyjętej przez ten organ odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Argumentacja Wójta Gminy T., który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przy tym wskazać, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., - co podnosił organ pierwszej instancji - jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe.

Jednocześnie prawidłowo Kolegium uznało, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji reformatoryjnej, tj. do uchylenia wadliwej decyzji organu pierwszej instancji i rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile data końcowa, do której przyznano świadczenie, jest bezsporna, wynika bowiem z okresu, na jaki ustalono stopień niepełnosprawności brata skarżącej (art. 24 ust. 4 u.ś.r.), o tyle kluczowym elementem sporu jest data początkowa okresu, od którego Kolegium przyznało przedmiotowe świadczenie.

W rozpoznawanej sprawie bezspornie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. W świetle tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna (...). Dopełnieniem tej regulacji jest art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, wynikający z faktu, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ([...] grudnia 2020 r.) skarżąca miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem (decyzja z [...] listopada 2020 r.), Kolegium rozwiązało w ten sposób, że przyznało przedmiotowe świadczenie od [...] kwietnia 2021 r., tj. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji Wójta Gminy T. z [...] kwietnia 2021 r. uchylającej decyzję własną z [...] listopada 2020 r. przyznającą skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Jak wynika z akt sprawy uchylenie decyzji przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy nastąpiło na skutek złożonego przez skarżącą w toku postępowania odwoławczego oświadczenia dotyczącego rezygnacji z przyznanego jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, które to pismo Kolegium na podstawie art. 65 k.p.a. przekazało organowi pierwszej instancji do rozpatrzenia (v. k. 36 a.s.). Uwzględniając zawarte w piśmie żądanie Wójt Gminy T. decyzją z [...] kwietnia 2021 r. uchylił decyzję własną z [...] listopada 2021 r. przyznającą skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odpis decyzji został doręczony skarżącej 23 kwietnia 2021 r., w którym to dniu złożyła oświadczenia o rezygnacji z prawa do wniesienia odwołania od tej decyzji.

W tej sytuacji Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero od [...] kwietnia 2021 r., tj. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie sądu w tym zakresie rozstrzygnięcie Kolegium jest całkowicie błędne, pozostaje bowiem w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżąca złożyła prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] grudnia 2020 r., zatem ma prawo do świadczenia (przy założeniu spełnienia pozostałych przesłanek) od dnia [...] grudnia 2020 r., a nie - jak przyjęło Kolegium - od dnia [...] kwietnia 2021 r.

Kolegium słusznie zwróciło uwagę na problem zbiegu świadczeń w rozpoznawanej sprawie, ale błędnie go rozwiązało.

Główny zarzut dotyczy tego, że Kolegium zupełnie nie dostrzegło, iż skarżąca już we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (k. 20 akt admin.). W aktach sprawy znajduje się również jej pismo z [...] listopada 2020 r., w którym powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczyła, iż z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (k. 3 akt admin.).

Dlatego też w tym kontekście należy podnieść w ślad za najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2852/20), że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. Wobec powyższego należy uznać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz od treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

Kolegium natomiast zupełnie nie odnotowało faktu, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zawarła w sposób bardzo wyraźny oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie wyciągnęło z tego faktu właściwych konsekwencji.

Mianowicie pkt 2 wniosku brzmi następująco: "w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". Stanowisko to uzupełniła złożonym oświadczeniem o treści "oświadczam, iż na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuję z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego".

W ocenie sądu powyższe oświadczenia, interpretowane w okolicznościach sprawy, nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że skarżąca dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego oraz wyraziła wolę rezygnacji z otrzymywanego dotychczas specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ma przy tym znaczenia, że jedno z tych oświadczeń zawarte jest we wniosku podpisanym przez pełnomocnika. Jest oczywiste, że oświadczenia pełnomocnika wywołują w tym zakresie pełne skutki prawne dla jego mocodawcy. Ponadto nie jest żadną przeszkodą we właściwej interpretacji woli skarżącej warunkowy charakter tych oświadczeń. Wypada przypomnieć okoliczność wielokrotnie wskazywaną w analogicznych sprawach, że sądy administracyjne krytycznie oceniają wymagania organów, aby beneficjenci najpierw wnosili o uchylenie decyzji o przyznaniu np. specjalnego zasiłku opiekuńczego, a dopiero po wydaniu decyzji w tym przedmiocie wnosili o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mając przecież pewności czy zostanie ono przyznane. Organy nie mogą wymagać od opiekunów osób niepełnosprawnych, aby w niepewnej sytuacji co do prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wobec braku decyzji w tym przedmiocie), rezygnowali z pobierania przyznanego zasiłku, stanowiącego jedyne źródło dochodu (por. przykładowo wyrok WSA w Łodzi z 17 stycznia 2019 r., II SA/Łd 974/18; wyrok WSA w Krakowie z 27 czerwca 2019 r., III SA/Kr 403/19 oraz powoływane tam orzecznictwo). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że zawarte w podobnych oświadczeniach sformułowania iż skarżąca (skarżący) "zrezygnuje" z zasiłku nie oznacza, że nie dokonała jeszcze wyboru, które spośród przysługujących jej świadczeń wybiera.

Tym samym, zdaniem sądu, sposób sformułowania przez skarżącą oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz wyborze w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego był jak najbardziej prawidłowy. Skarżąca wyraziła wystarczająco jednoznaczne oświadczenie dające organom możliwość rozwiązania problemu zbiegu świadczeń dużo wcześniej, a nie dopiero na etapie postępowania przed organem odwoławczym. Problem ten należało rozwiązać doprowadzając do uchylenia decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, już w miesiącu złożenia wniosku. W konsekwencji wadliwe jest stanowisko Kolegium, że przedmiotowe świadczenie mogło zostać przyznane dopiero od chwili wprowadzenia do obrotu prawnego decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. [...] kwietnia 2021 r. Tym samym - zdaniem sądu - zgodzić należy się ze stroną, że wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Skoro bowiem skarżąca dokonał już w dniu złożenia wniosku ([...] grudnia 2020 r.) wyboru świadczenia, to z uwagi na treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie mogła zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek.

Jak trafnie argumentował NSA w wyroku o sygn. akt I OSK 2508/20, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie art. 24 ust. 2 u.ś.r., w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bez wpływu na przytoczoną wykładnię przepisów pozostaje fakt, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych, tj. kreujących określone uprawnienie, a nie tylko je potwierdzających. Zauważyć bowiem należy, że decyzje konstytutywne mają co do zasady moc na przyszłość, co nie wyklucza, że mogą one również mieć moc wsteczną. Każdy akt stosowania prawa odnosi się bowiem do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Oznacza to, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r, może również zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Jak natomiast wskazano, w kontrolowanej sprawie Kolegium nie uwzględniło oświadczenia skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt zaprzestania pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od [...] kwietna 2021 r. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo strony do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. Podkreślić trzeba, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy tak jak w niniejszej sprawie strona dokonała wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie korzystniejsze.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 ustawy, przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy strona zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, a więc w rozważanym przypadku od 23 kwietnia 2021 r. Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. Natomiast - jak już wcześniej powiedziano - żaden z przepisów ustawy nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Skoro kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony [...] grudnia 2020 r., to organ winien - mając na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. - rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia od tej daty.

Z tych wszystkich przyczyn, wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium przepisów prawa materialnego, sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem na okres od [...] grudnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r., o czym rzeczono w pkt I sentencji. Natomiast orzeczenie o kosztach, zawarte w pkt II, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Rozstrzygnięcie Sądu skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kolegium w uchylonej części zgodnie z oceną prawną przedstawioną w powyższych wywodach.

W szczególności Kolegium, doprowadzi do zmiany decyzji z [...] kwietnia 2021 r. w ten sposób, aby uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nastąpiło z końcem miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o rezygnacji z dotychczas pobieranego zasiłku, a następnie rozstrzygnie sprawę w zakresie spornego okresu. Ponadto organ uwzględni konieczność dokonanie stosownych rozliczeń, uwzględniających fakt, że skarżąca pobrała już specjalny zasiłek opiekuńczy za okres obejmujący okres czasu, na który ma być przyznane świadczenie pielęgnacyjne (od [...] grudnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r.). W tym zakresie weźmie po uwagę, że treść analizowanych wyżej przepisów u.ś.r. nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez ich zrekompensowanie i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego zasiłku (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).

Mając powyższe na uwadze, sąd orzekł jak w sentencji wyroku.