Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 777/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1-3, art. 66-79a, art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, 6 i 7
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] stycznia 2013 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J. O. (zwanego dalej skarżącym) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. We wniosku zobowiązany podniósł, że nie jest w stanie uregulować zaległych składek z uwagi na istniejącą sytuację materialną, a jakakolwiek spłata zadłużenia spowoduje tragiczne skutki dla niego i jego rodziny. W szczegółowym uzasadnieniu wnioskodawca przedstawił okoliczności powstania zaległości i postępującej niewypłacalności. Podał, że rozpoczął działalność gospodarczą, polegającą na prowadzeniu [...], w [...] r. i na ten cel zaciągnął kredyt bankowy. Ostatecznie jednak, z uwagi na ciężki stan zdrowia swój i żony, przekazał [...] synowi. Syn w 2004 r. uzyskał kredyt w wysokości [...] zł na zakup [...]. Kwota ta została przeznaczona na spłatę zobowiązań wobec Skarbu Państwa i częściowo wobec ZUS. Wnioskodawca podniósł, że w trakcie prowadzonej działalności spotykał się z problemami związanymi z zachodzącą transformacją gospodarczą, w tym przede wszystkim z inflacją i znacznym wzrostem oprocentowania kredytów. Dodatkowe komplikacje pojawiły się w związku z powodzią, w trakcie której zalany został budynek [...], a następnie upadłością ubezpieczyciela, co spowodowało, że nie otrzymał odszkodowania. Dodatkowo wskazał, że pod koniec 2005 r. pogorszył się znacznie stan zdrowia jego małżonki. Konieczne było niezwłoczne podjęcie kosztownego leczenia, które rodzina w znacznej części finansowała z własnych środków. Wynikiem zaangażowania finansowego syna były jego problemy z terminową spłatą kredytu, co doprowadziło do wypowiedzenia umowy kredytu przez bank. Skarżący stwierdził, że nie posiada żadnych środków ani majątku, aby pokryć zobowiązania z tytułu składek. Podkreślił, że aktualnie wspólnie z żoną utrzymują się z otrzymywanego przez niego wynagrodzenia za pracę oraz z renty żony. Dysponują kwotą na utrzymanie w wysokości [...] zł netto. Po opłaceniu leków oraz mediów pozostaje im dziennie [...] zł. Do złożonego wniosku załączono dokumentację na poparcie powyższych okoliczności.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. w umorzono skarżącemu należności z tytułu składek na jego własne ubezpieczenia (pkt 1 decyzji), odmówiono umorzenia zaległości za zatrudniane osoby w części finansowanej przez płatnika (pkt 2 decyzji) oraz umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek – pracowników (pkt 3 decyzji).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wnioskodawca zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji tj. odmowę umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek za innych ubezpieczonych. Nie wskazując nowych okoliczności sprawy i nie kwestionując ustaleń dotyczących stanu faktycznego, skarżący zgłosił zastrzeżenia co do wykładni zastosowanych przepisów dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Zdaniem skarżącego w sprawie istniały przesłanki do umorzenia chociażby części należności, przy czym skarżący podniósł, że pomimo odmowy umorzenia nieopłaconych składek mogą być umarzane inne należności z tytułu składek tj. odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, opłata dodatkowa. Ponadto, w ocenie skarżącego, do umorzenia należności ubocznych nie jest konieczne umorzenie składek. Skarżący wywiódł, że o ile zaistniały przesłanki do umorzenia należności na jego własne ubezpieczenia to tak samo istnieją przesłanki do umorzenia chociażby części należności finansowanych przez płatnika składek za zatrudniane przez niego osoby. Nie budziła natomiast wątpliwości skarżącego kwestia, iż należności w części finansowanej przez ubezpieczonych umorzeniu nie podlegają.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej przywoływanej w skrócie jako "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie

od [...] września 1988 r. do [...] października 2005 r. W tym czasie był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne

i Fundusz Pracy – na własne ubezpieczenia i za osoby współpracujące, a także do opłacania składek za zatrudnionych pracowników (na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych).

Skarżący aktualnie jest zatrudniony w firmie "A" należącej do syna i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości ustawowego minimalnego wynagrodzenia za pracę, tj. aktualnie [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto). Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która otrzymuje świadczenie rentowe z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Świadczenie żony zostało zajęte przez komornika sądowego. W związku z zajęciem ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie [...] zł.

Łączna kwota zaległości z tytułu składek na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosiła [...] zł. Jak wskazał organ, wnioskodawca posiada zobowiązania także wobec innych podmiotów niż ZUS, które nie są spłacane. Ponadto w stosunku do zobowiązanego toczą się sądowe postępowania egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego z wniosku innych wierzycieli. Kwota dochodzonych należności przekracza [...] zł. Ponadto jak wynika ze złożonego oświadczenia, skarżący wraz z żoną zamieszkuje w lokalu należącym do syna, który użytkują na zasadzie bezpłatnego użyczenia. Koszty ponoszonych przez nich opłat za media z tytułu zamieszkiwania we wskazanym lokalu wynoszą [...] zł miesięcznie. Inne stałe koszty ponoszone przez zobowiązanego i jego małżonkę to koszty zakupu leków, które zostały oszacowane na kwotę [...] zł miesięcznie (na dowód czego dołączono faktury potwierdzające koszty zakupu leków za okres od [...] listopada 2012 r. do [...] stycznia 2013 r. na łączną kwotę [...] zł). Skarżący choruje przewlekle i w związku z tym wymaga okresowych kontroli lekarskich i stałego przyjmowania leków. Żona wnioskodawcy leczy się od dłuższego czasu hematologicznie i z uwagi na posiadane schorzenie znajduje się w stanie zagrażającym życiu.

Dodatkowo ustalono, że skarżący jest wraz z żoną – na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej – użytkownikiem wieczystym działki gruntu położonej

w K. G. przy ul. [...] o powierzchni [...] ha. Nieruchomość jest przeznaczona pod budowę zakładu przemysłu spożywczego. Należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na tejże nieruchomości. Wskazano ponadto, że z nieruchomości tej była prowadzona egzekucja, wyznaczone dwukrotnie licytacje nie doszły jednak do skutku z uwagi na brak zainteresowanych. Poza wskazaną nieruchomością skarżący nie posiada aktualnie innego wartościowego majątku, jednakże na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] czerwca 2004 r. skarżący wraz z żoną zbył na rzecz syna prawo użytkowania wieczystego działki gruntu położonej w K. G. przy ul. [...] oraz własność posadowionego na działce budynku [...] wraz z wyposażeniem, ponadto w dniu [...] kwietnia 2005 r. na podstawie umowy darowizny skarżący wraz z żoną przeniósł na wnuczkę wynoszący 1/2 udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. G. przy ul. [...] oraz we własności posadowionego na tymże gruncie budynku mieszkalnego. Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w J. G. uznał wskazane czynności rozporządzające majątkiem nieruchomym za bezskuteczne w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że syn skarżącego, jako nabywca zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania zbywcy – to jest skarżącego, na które składają się nie opłacone należności z tytułu składek za okres od grudnia 2002 r. do kwietnia 2004 r. Decyzja ta stała się prawomocna po oddaleniu apelacji od wyroku Sądu I instancji - oddalającego odwołanie złożone od wymienionej decyzji.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem były dochodzone w drodze egzekucji. Egzekucja okazała się jednak bezskuteczna, co zostało stwierdzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. G. postanowieniami z dnia [...] października 2006 r. oraz z dnia [...] września 2009 r., a także przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. G. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. Ponadto Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. G. powiadomił ZUS, że postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi pozostaje bezskuteczne, ponieważ egzekucja z rachunku bankowego nie przyniosła rezultatu z uwagi na brak środków na rachunku, wnioskodawca nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel pojazdu mechanicznego, a otrzymywane przez niego wynagrodzenie jest minimalne. Ostatecznie również to postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. Aktualnie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. G. prowadzi egzekucję z nieruchomości należącej do dłużnika położonej przy ul. [...] w K. G. - jednakże wyznaczone dwie licytacje tejże nieruchomości nie doszły do skutku z powodu braku zainteresowanych. Nadto Komornik Sądowy prowadzi egzekucję z nieruchomości, co do których Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał wyrok uznający za bezskuteczne względem niego czynności rozporządzające tymi nieruchomościami.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ II instancji uznał, że

w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, bowiem nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 u.s.u.s. Organ wskazał, że wysokość zaległości jest znaczna, w stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, prawomocną decyzją przeniesiono odpowiedzialność za część należności na osobę trzecią, a nadto istnieje możliwość przyłączenia się

do toczącej się egzekucji z nieruchomości. Pomimo tego, że w prowadzonych wcześniej postępowaniach egzekucyjnych została stwierdzona bezskuteczność egzekucji, to jednak – jak podkreślono – rozstrzygnięcia te zostały wydane

w odniesieniu do egzekucji prowadzonej z majątku ruchomego i innych praw majątkowych zobowiązanego. Nie prowadzono wówczas egzekucji z nieruchomości dłużnika. Co prawda egzekucja z jedynej należącej aktualnie do zobowiązanego nieruchomości nie zakończyła się pozytywnym wynikiem - tj. sprzedażą nieruchomości (licytacje okazały się bezskuteczne), jednak wyrokiem z dnia

[...] stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w J. G. uznał za bezskuteczne w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czynności rozporządzające dwiema innymi nieruchomościami, tj. prawem użytkowania wieczystego działki gruntu położonej w K. G. przy ul. [...] wraz z własnością posadowionej na działce budynku [...] z wyposażeniem oraz wynoszącym ½ udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. G. przy ul. [...] i prawie własności posadowionego na tymże gruncie budynku mieszkalnego. Organ zauważył przy tym, że aktualnie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. G. prowadzi z wniosku innych wierzycieli egzekucję z tychże nieruchomości, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość przyłączenia się do toczących się egzekucji. Ponadto część należności (za okres od grudnia 2002 r. do kwietnia 2004 r.) może być dochodzona od osoby trzeciej na podstawie prawomocnej decyzji ZUS.

W tym kontekście organ podkreślił, że w sytuacji braku całkowitej nieściągalności decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter decyzji związanej - brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek chociażby

w części. Co do zasady w przypadku braku całkowitej nieściągalności przepisy

nie dopuszczają możliwości chociażby częściowego umorzenia należności z tytułu składek, z zastrzeżeniem przypadku o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie ze wskazanym wyjątkiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał kompetencje do umarzania należności z tytułu składek nawet w przypadku braku całkowitej nieściągalności ale tylko w odniesieniu do należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia zobowiązanego prowadzącego pozarolniczą działalność. Dopiero w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach uznania administracyjnego mógłby podjąć decyzję o umorzeniu należności w całości bądź tylko w części.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając:

1) obrazę przepisów postępowania, tj. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez nierozpoznanie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 24 kwietnia 2013 r. przez uprawniony i zobowiązany do tego organ, tj. przez Prezesa ZUS lub z jego upoważnienia, lecz przez organ pierwszej instancji, przez co skarżący został pozbawiony w tej sprawie drugiej instancji administracyjnej, ponadto – w ocenie skarżącego - treść zaskarżonej decyzji wskazuje, że sprawa nie została ponownie rozpatrzona w aspekcie merytorycznym;

2) obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust. 2 oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co miało wpływ na wynik sprawy i umorzenie należności częściowo, a nie całkowicie;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne w zw. z art. 28 ust. 1 oraz art. 24 ust. 2 u.s.u.s. poprzez niezastosowanie wymienionych przepisów, pomimo uznania przez organ, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s. oraz w wyżej wymienionym rozporządzeniu oraz że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

4) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 24 ust. 2 u.s.u.s., rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, poprzez przyjęcie, że art. 28 u.s.u.s. nie ma zastosowania zarówno do należności z tytułu składek własnych płatnika, jak i zatrudnionych przez niego pracowników.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z rozstrzygnięcia decyzji wynika (pkt 1), że zaistniały podstawy do umorzenia zaległości z tytułu własnego ubezpieczenia wnioskodawcy, a jednocześnie te same ustalenia faktyczne nie pozwoliły organowi na umorzenie zaległości z tytułu składek, których opłacanie za pracowników i osoby współpracujące było obowiązkiem wnioskodawcy. W ocenie skarżącego jedyną zatem przeszkodą w uwzględnieniu tej części wniosku o umorzenie nie był brak przesłanek faktycznych wynikających z sytuacji, w jakiej znalazł się wnioskodawca i jego rodzina, ale brak podstaw prawnych do tego. Zdaniem skarżącego wszakże pogląd organu co do braku podstaw prawnych do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek jest błędny.

Dodatkowo skarżący wskazał, że w świetle art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s. Oznacza to, w ocenie skarżącego, że wyłączenie możliwości zastosowania umorzenia, rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności dotyczy tylko składek opłacanych przez pracodawcę za ubezpieczonego pracownika. Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 ustawy, uznać należy, że art. 28 ust. 1 ustawy dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z powyższego zdaniem strony skarżącej wynika, że nie ma przeszkód prawnych do umorzenia objętych zaskarżoną częścią decyzji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które obejmują także odsetki, ponieważ nie są one finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, ale są finansowane przez płatnika za inne osoby ubezpieczone. W tych zaś kwestiach organ w ogóle się nie wypowiedział przyjmując ad hoc niemożność uwzględnienia wniosku.

Z treści skargi wynika, że w ocenie skarżącego przesłanki, które uzasadniały umorzenie należności z tytułu składek na jego własne ubezpieczenie, stanowiły również podstawę do umorzenia należności za zatrudnione osoby w części finansowanej przez płatnika, w tym także w zakresie odsetek za zwłokę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie i wskazując, że w świetle obowiązujących przepisów chybiony był zarzut skarżącego o rozpoznaniu jego wniosku przez nieuprawniony organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem Sąd nie stwierdził naruszeń prawa.

Niezasadny jest - najdalej idący w skutkach - zarzut obrazy przepisów postępowania, tj. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez nierozpoznanie odwołania od pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia przez właściwy organ.

W tej materii stwierdzić trzeba, że z analizy przepisów u.s.u.s., regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że ZUS jest jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną (art. 66 ust. 1 zd. pierwsze), w skład której wchodzi centrala i terenowe jednostki organizacyjne (art. 67 ust. 1). Organami ZUS są: Prezes Zakładu; Zarząd, którego przewodniczącym jest z urzędu Prezes Zakładu oraz Rada Nadzorcza Zakładu (art. 72). W ramach wykonywania zadań

z zakresu ubezpieczeń społecznych ZUS przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 4), w tym prawo do wydawania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy,

na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.

Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. (art. 83 ust. 4). Innymi słowy - Prezes ZUS jako jeden z organów ZUS nie może występować w roli samodzielnego organu administracyjnego, uprawnionego do wydawania decyzji. Jak wynika expressis verbis z art. 66 ust. 4 u.s.u.s., środki prawne właściwe organom administracji państwowej ustawodawca przyznał jedynie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych i tylko on (niezależnie od tego, kto w jego imieniu działa) jest uprawniony do występowania w tym charakterze. Stąd też należy przyjąć, iż użyty w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wskazuje jedynie podmiot, do którego należy skierować wniosek, a nie organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Znajduje to także potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i ust. 7 u.s.u.s., w myśl którego kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano ZUS, a nie Prezesowi Zakładu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 796/10).

Odnosząc się natomiast do twierdzenia jakoby ani z treści decyzji, ani z podpisu złożonego pod decyzją nie wynikało, by decyzja została wydana "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", wypada wskazać, że upoważnienie Dyrektora ZUS do wydawania decyzji w zakresie umarzania należności z tytułu składek wynika z obowiązujących regulacji prawnych, tj. 74 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, poz. 93), co zostało słusznie podkreślone przez organ w odpowiedzi na skargę.

Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie zasługiwał na uwzględnienie.

Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji w kontekście naruszenia przepisów prawa materialnego, na wstępie należy przypomnieć,

że wydaną w pierwszej instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. umorzono skarżącemu należności z tytułu składek na jego własne ubezpieczenia, tj. umorzono składki na ubezpieczenia społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na Fundusz Pracy oraz odsetki za zwłokę (punkt 1 rozstrzygnięcia), odmówiono umorzenia należności za zatrudnione osoby w części finansowanej przez płatnika, tzn. składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę (punkt 2) oraz umorzono jako bezprzedmiotowe postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (pracowników), to znaczy w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne (punkt 3). Skarżący we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 tej decyzji.

Analizując treść decyzji wydanej w pierwszej instancji, zakres i zarzuty odwołania oraz rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym nie można podzielić zapatrywania strony skarżącej o nierozpoznaniu odwołania. Sam fakt powielenia stanu faktycznego i prawnego w uzasadnieniu decyzji odwoławczej nie stanowi istotnego uchybienia procesowego, jeśli w sprawie nie zaistniały nowe elementy stanu faktycznego lub prawnego, a odwołujący się nie formułuje nowych twierdzeń w tej materii, nie przywołuje nowych okoliczności w stosunku do tych, które artykułował na etapie postępowania pierwszej instancji. Decyzja ostateczna zawiera niewadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne, odpowiadające przesłankom z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. O zakresie rozpatrywanej ponownie sprawy jest wprost mowa w osnowie decyzji jak i w jej uzasadnieniu - w pierwszych dwóch akapitach na stronie 3.

W konsekwencji zatem trzeba przyjąć, że zaskarżona w niniejszej sprawie ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. została wydana wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy w zakresie zasadności odmowy umorzenia - w punkcie 2 rozstrzygnięcia pierwszej instancji - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez płatnika za inne osoby ubezpieczone oraz odsetek za zwłokę. W takich też granicach sprawa podlegała rozpoznaniu przez Sąd.

Z treści skargi wynika, że skarżący zakwestionował odmowę umorzenia wymienionych należności głównych z tytułu samych składek za zatrudnione osoby w części finansowanej przez płatnika oraz przypadających należności ubocznych w postaci odsetek za zwłokę, a to wobec jednoczesnego umorzenia przez organ należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie skarżącego. W ocenie skarżącego przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości z tytułu jego własnego ubezpieczenia, stanowiły również podstawę do umorzenia finansowanych przez niego należności (głównej oraz ubocznych) z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Zasadniczą podstawę prawną do umorzenia należności z tytułu składek stanowi art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którymi należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o ile zostanie spełniona jedna z przesłanek wymienionych w ust. 3 powołanego przepisu.Mając na względzie treść art. 24 ust. 2 ustawy u s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 ustawy u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Jedynym wyjątkiem są składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, gdyż te są objęte wyłączeniem z instytucji umorzenia, na mocy art. 30 u.s.u.s.

Tym samym na podstawie przepisu art. 28 ust.1 możliwe jest umorzenie należności (głównych i ubocznych) z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (czyli płaconych za siebie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą), należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, oraz należności ubocznych (poza samymi składkami) związanych ze składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Warunkiem jednak ewentualnego umorzenia na podstawie prawnej z art. 28 ust.1 jest stwierdzenie, że zachodzi w sytuacji wnioskodawcy tak zwana "całkowita nieściągalność" w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę w treści postanowień ustępu 3 art. 28 u.s.u.s. W przeciwnym razie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie ma możliwości umorzenia, chyba że należność z tytułu składek (główna i uboczna) należą do kategorii należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (tj. płaconych za siebie przez podmiot prowadzący własną działalność gospodarczą). W odniesieniu do tej bowiem kategorii należności, nawet gdy nie zachodzi ich całkowita ściągalność, jest możliwe ich umorzenie przy spełnieniu odmiennych przesłanek i na mocy odrębnych przepisów, to jest na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), wydanego w ramach delegacji ustawowej przewidzianej w ustępie 3b art. 28 u.s.u.s. w związku z ust. 3a tego artykułu. Wynika to wprost z literalnego brzmienia ust. 3a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tej materii w ust. 3b upoważniono wskazanego Ministra do określenia szczegółowych zasad umarzania, o których mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przepis zatem ust.3a art. 28 stanowi wyjątek od reguły ustanowionej w ust.1 i ust. 2 art. 28 u.su.s.

Właśnie spełnienie przesłanek uregulowanych w cytowanym rozporządzeniu, generalnie ujmując odnoszących się do wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny - zostało uznane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako umożliwiające umorzenie należności ujętych w punkcie 1 decyzji pierwszej instancji.

Skoro jednak, na tle przytoczonego wyżej stanu prawnego, unormowania rozporządzenia dotyczą wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (czyli należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne skarżącego) – nie mogą one stanowić podstawy prawnej do umorzenia wnioskowanych przez skarżącego należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez skarżącego jako płatnika, tzn. składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę, o których mowa w punkcie 2 decyzji pierwszej instancji. Wyłączną podstawę prawną stanowią w tej materii przepisy art. 28 ust.1 i 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s. Słusznie wobec tego organ rozpoznawał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie wymienionych należności wyłącznie w kontekście przesłanek określonych w art. 28 ust.1-3 u.s.u.s.

W tym świetle niezasadny jest zarzut skargi o braku rozważań w tej mierze w uzasadnieniu decyzji. Bez względu bowiem na okoliczność, czy chodzi o należność główną, czy uboczną – warunek umożliwiający umorzenie przy tego rodzaju należnościach jest taki sam, a mianowicie musi zachodzić ich całkowita nieściągalność w rozumieniu określonym w ustępie 3 art. 28. Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności w ramach tak zwanego "uznania administracyjnego".

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności

na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Oceniając zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Z przyczyn oczywistych nie mogło budzić wątpliwości, ze nie została spełniona przesłanka określona w punkcie 1) (dłużnik zmarł [...]). Bezspornie nie zachodziły także przesłanki określone w punkcie 2) i 4) nie było bowiem prowadzone wobec skarżącego postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne. Nie zaistniała również przesłanka dotycząca zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie (punkt 3), gdyż wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, jednakże skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jest użytkownikiem wieczystym gruntu, na którym ustanowiono hipotekę na rzecz ZUS, z nieruchomości tej była ponadto prowadzona egzekucja, wyznaczone jednak dwukrotnie licytacje nie doszły do skutku z uwagi na brak zainteresowanych. Podkreślić także należy, że skarżący zbył posiadany majątek – na podstawie umowy sprzedaży przeniósł na rzecz syna prawo użytkowania wieczystego działki gruntu położonej w K. G. przy ul. [...] oraz własność posadowionego na działce budynku [...] wraz z wyposażeniem, a ponadto darował wnuczce wynoszący 1/2 udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu położonego w K. G. przy ul. [...] oraz we własności posadowionego na tymże gruncie budynku mieszkalnego. Wyrokiem z dnia [...] stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w J. G. uznał wskazane czynności rozporządzające majątkiem nieruchomym za bezskuteczne w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto ostateczną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeniesiono odpowiedzialność za część należności na osobę trzecią (syna skarżącego).

Zaległe składki bezsprzecznie znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia, które obecnie wynoszą 8,80 zł (punkt 4a).

Zauważyć także trzeba, że w odniesieniu do skarżącego nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w pkt 5) i 6), gdyż aktualnie jest prowadzona w stosunku do niego egzekucja z nieruchomości.

Wypada również zaznaczyć, że sam skarżący w skardze do Sądu nie podnosił by w sprawie zachodził stan całkowitej nieściągalności, opierając swoje zarzuty zasadniczo na mylnym przekonaniu, że w sprawie powinno znaleźć zastosowanie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skoro całkowita nieściągalność w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła, co nie budziło żadnych wątpliwości, tym samym nie było podstaw do rozważania możliwości umorzenia ani należności głównej, ani należności ubocznych.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, nie doszło bowiem do naruszenia norm postępowania ani prawa materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.