Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1285/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 3 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 6, art. 7, art. 8, art 10 § 1, art 107 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2, art 21 ust 1 i 2, art 31 ust 3, art 32 ust 1 i 2 i art 64
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art . 1 Protokołu nr 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.B., R.J. i E.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1519/09 w sprawie ze skargi S.B., R.J. i E.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r. nr[...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1519/09 oddalił skargi S.B., R.J. i E.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z dnia 5 sierpnia 2008 r. S.B. oraz R.J., działający w imieniu własnym i E.S. wystąpili do Wojewody Małopolskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności wniosek dotyczył pozostawienia nieruchomości przez firmę Z.T. Spółka z o.o.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] odmówił potwierdzenia posiadania przez E.S., R.J. i S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez firmę Zdroje T. Spółka z o.o., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości T., powiat D., województwo lwowskie.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418), gdyż spółka jest rodzajem działalności osób fizycznych lub prawnych, a nie osobą fizyczną.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S.B., R.J. oraz E.S.

Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji odwołując się do treści art. 1, art. 2 i art. 3 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podkreślił, że ustawa ta dotyczy osób fizycznych, które były właścicielami nieruchomości i pozostawiły je na terenach będących poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w przypadku osób prawnych nie można określić ich obywatelstwa oraz przyczyn opuszczenia terytorium.

Organ odwoławczy podał, iż zgodnie z przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nie posiadała obywatelstwa. Była spółką kapitałową, a zatem spółką, której kapitał zakładowy dzielił się na udziały o równej wartości, które wspólnicy mogli zbywać i wspólnicy nie odpowiadali osobiście za zobowiązania spółki (art. 159 powołanego rozporządzenia).

W ocenie Ministra Skarbu Państwa nieruchomości należące do Zdroje T. Spółka z o.o. nie były zatem osobistą własnością jej wspólników. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż właścicielem pozostawionych nieruchomości nie była osoba fizyczna, lecz osoba prawna – Zdroje T. Spółka z o.o. Osoby prawne nie należą zaś do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Skarbu Państwa, podzielił stanowisko Wojewody Małopolskiego, że skoro Zdroje T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, należy do spółek kapitałowych, które charakteryzuje m.in. zmienny kapitał i skład osobowy, fakt posiadania osobowości prawnej, skierowanie odpowiedzialności za zobowiązania spółki na samą spółkę, wyodrębnienie majątku spółki od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy, wyłączenie wspólników lub akcjonariuszy z bezpośredniego prowadzenia spraw spółki, to odmowa przyznania wnioskodawcom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Zdroje T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej była prawidłowa.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli S.B., R.J. oraz E.S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W uzasadnieniu skarg podnieśli, że organ drugiej instancji nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów i ograniczył się do powtórzenia stanowiska przedstawionego przez Wojewodę Małopolskiego. Zdaniem skarżących Minister Skarbu Państwa pominął fakt, że decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. do S.B., podczas gdy stroną, obok R.J. i E.S., jest S.B. Organ odwoławczy nie rozważył również zarzutu dotyczącego nieodniesienia się przez Wojewodę Małopolskiego do całości złożonego wniosku, który obejmował częściowo nieruchomości należące bezpośrednio do poprzedników prawnych wnioskodawców, a częściowo nieruchomości, które służyły do prowadzenia działalności zarobkowej przez Zdroje T. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zarzucili, że Minister Skarbu Państwa nie przeanalizował dokumentów, z których wynika m.in., że nieruchomości położone w miejscowości T., dzielnica P. stanowiły współwłasność R.J., A.J. i Z.B. W ocenie skarżących organ nie rozważył również charakteru Spółki, przyjmując tożsame traktowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującej w okresie przedwojennym na równi ze spółkami funkcjonującymi obecnie.

Ponadto skarżący zarzucili błędną wykładnię przepisów cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, która uwzględnia tylko ich dosłowne brzmienie i płaszczyznę formalno-językową, a pomija podstawową funkcję – umożliwienie realizacji roszczeń. Ich zdaniem wykładnia dokonana przez organy jest wadliwa, gdyż wyklucza z kręgu osób uprawnionych do rekompensaty osoby, które wniosły nieruchomości do spółki. Wskazali, że przepisy tej ustawy nie stanowią, iż nieruchomości za które przysługuje prawo do rekompensaty, nie mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności gospodarczej. W tym zakresie podali, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością była formą prowadzenia działalności gospodarczej i sposobem uzyskania zysku przez osoby fizyczne. Bez znaczenia jest, że spadkodawcy wnioskodawców posiadali nieruchomości jako wspólnicy Zdroje T. Spółki z o.o., ponieważ w istocie przysługiwała im ich własność, rozumiana jako możliwość prawnego i faktycznego rozporządzania nimi. Podkreślili, że R.J., A.J. i Z.B. byli wyłącznymi wspólnikami ww. Spółki, należącej poprzednio wyłącznie do ich ojca. Skład osobowy spółki na dzień 1 września 1939 r. nie budzi wątpliwości. R.J. i A.J. byli jedynymi osobami uprawnionymi do jej reprezentacji. Potwierdza to lista udziałowców Spółki oraz odpis z rejestru handlowego z uwierzytelnionym tłumaczeniem, znajdujące się w aktach sprawy. Skarżący zaznaczyli, że lista udziałowców z dnia 23 lutego 1944 r. wymienia wspólników, którzy spełniają wymogi określone w art. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie skarżących utrata majątku – nieruchomości przez spółkę była zatem równoznaczna z utratą majątku przez jej wspólników.

Wskazując na powyższe wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że przesłanki przedmiotowe i podmiotowe, które muszą być spełnione aby uzyskać prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskie określa art. 1 i art. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oznacza to, że przepis ten odnosi się do osób fizycznych, gdyż takie cechy jak obywatelstwo, czy miejsce zamieszkania są właściwe tylko dla osób fizycznych.

W sprawie jest niesporne, że objęte zaskarżoną decyzją nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. stanowiły własność Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "Zdroje T.". Fakt ten potwierdza znajdująca się w aktach sprawy kserokopia "Poświadczenia" wystawionego przez Sąd Grodzki w D., jako Urząd ksiąg gruntowych, w dniu 1 kwietnia 1944 r., które poświadcza, że wymienione w nim nieruchomości wpisane są "na rzecz Zdroje T." Ska z ogr. odp.

Sąd pierwszej instancji odnosząc się do stanowiska skarżących, że Spółka z o.o. "Zdroje T." była tylko formą prowadzenia działalności gospodarczej, a ww. nieruchomości stanowiły współwłasność R.J., A.J. i Z.B., których wnioskodawcy są następcami prawnymi, odwołując się do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. z 1934 r. Nr 57, poz. 503), jak i ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) stwierdził, że cechą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest to, że wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki, a odpowiedzialność ta następuje tylko majątkiem spółki, który należy odróżnić od majątku osobistego wspólników (art. 171 §1 k.h., art. 159 § 3 k.h., art. 151 § 4 k.s.h.).

Oznacza to, że wskazane w decyzji nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. były własnością osoby prawnej – Zdroje T. Spółka z o.o., a nie osób fizycznych – wspólników tej spółki, których następcami prawnymi są skarżący. Przepisy cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej odnoszą się do obywateli polskich, którzy byli poddani ewakuacji z terenów pozostających w wyniku zmiany granic poza granicami Polski do Polski w jej granicach ustalonych w 1945 r. oraz w 1951 r. na skutek dokonanej zmiany terytoriów państwowych i pozostawili tam mienie stanowiące ich własność.

W związku z powyższym uznał, że skoro wskazane w decyzji nieruchomości nie stanowiły współwłasności R.J., A.J. i Z.B., lecz były własnością Zdroje T. Spółka z o.o., której wymienione osoby były wspólnikami, to organ prawidłowo odmówił skarżącym następcom prawnym ww. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż przepisy tej ustawy nie przewiduje rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez osoby prawne.

Z kolei odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów K.p.a. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ w sposób poprawny rozdzielił wniosek skarżących na dwa postępowania, gdyż zarówno wniosek jak i uzupełniające go pisma dotyczą nieruchomości o różnym stanie prawnym. Organ w sposób prawidłowy wyodrębnił do rozpoznania w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją sprawę nieruchomości, które stanowiły własność Zdroje T. Spółka z o.o., zaś pozostała część wniosku dotycząca nieruchomości stanowiących własność osób fizycznych będzie rozpoznana w innym postępowaniu. Podkreślił, że w toku postępowania strony były informowane o tych czynnościach (notatka służbowa na k. 261, zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 29 stycznia 2008 r., pismo Wojewody Małopolskiego z dnia 23 lutego 2008 r. skierowane do wnioskodawców k. 262-265 oraz pismo Wojewody Małopolskiego z 22 kwietnia 2009 r. skierowane do Ministra Skarbu Państwa, a przesłane do wiadomości wnioskodawcom).

Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że w piśmie Wojewody Małopolskiego z dnia 22 kwietnia 2009 r. skierowanym do Ministra Skarbu Państwa wyjaśniono, że podane w decyzji z dnia 24 marca 2009 r. nazwisko S.B. zamiast "B." jest błędem pisarskim. Z kolei, organ odwoławczy skierował decyzję do stron prawidłowo oznaczonych, a zatem decyzja została skierowana do osoby będącej stroną. W ocenie Sądu pierwszej instancji nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., gdyż strony były informowane o wszczęciu postępowania, możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz o możliwości zgłoszenia wniosków. Z notatki służbowej z dnia 2 marca 2009 r. (k. 268 akt organu pierwszej instancji) wynika, że z możliwości tej wnioskodawcy skorzystali. Natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: P.p.s.a.) skargi oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli S.B., R.J. i E.S. reprezentowani przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzucili:

1) naruszenie prawa materialnego art. 174 pkt 1 P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię art. 1, art. 2, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej będącą skutkiem niezastosowanie art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 i art. 64 Konstytucji, a ponadto art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

2) naruszenie przepisów postępowania w granicach art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, które nastąpiło w związku z utrzymaniem w mocy decyzji wydanych w postępowaniu przeprowadzonym z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6 K.p.a., 7 K.p.a., 8 K.p.a., 10 § 1 K.p.a. oraz naruszeniem art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnieśli, że obie zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 6 K.p.a., tj. zasady praworządności, ponieważ zostały wydane w wadliwie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a ich treść jest sprzeczna z zasadami realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określonymi w przepisach cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z art. 2, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy. Poza tym wskazali na wady postępowania administracyjnego polegające na naruszeniu art. 8 K.p.a. (zasady zaufania obywateli do organów administracji publicznej), art. 7 K.p.a. (zasady prawdy obiektywnej) oraz art. 10 § 1 K.p.a. (zasady wysłuchania stron). W konsekwencji stwierdzili, że Sąd pierwszej instancji oddalając skargi na ww. decyzje i akceptując naruszenie ww. przepisów dopuścił się ich naruszenia.

Z kolei, odnosząc się do kwestii skierowania zaskarżonej decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania za niewystarczające uznali wyjaśnienie Wojewody Małopolskiego udzielone Ministrowi Skarbu Państwa w piśmie z dnia 22 kwietnia 2009 r. W ocenie skarżących wyjaśnienie powinno zostać skierowane także do stron postępowania, celem zapewnienia im czynnego udziału w postępowaniu. Podkreślili, iż do sprawy tej nie odniósł się Minister Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji, zaś o tym wyjaśnieniu dowiedzieli się dopiero z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Ponadto autor skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd pierwszej instancji niewłaściwie przyjął, że strony były prawidłowo poinformowane o rozdzieleniu postępowania z jednego wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, na dwa postępowania, z których jedno obejmowało nieruchomości należące bezpośrednio do poprzedników prawnych (rodziców i wuja) wnioskodawców, a drugie dotyczyło nieruchomości, które służyły do prowadzenia działalności zarobkowej poprzez Spółkę "Zdroje T.". Notatka służbowa nie jest bowiem wystarczającym sposobem poinformowania stron o dokonywaniu czynności, które w istotny sposób rzutowały na wynik postępowania. Stanowi to naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. W ocenie skarżących Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w ślad za Wojewodą Małopolskim i Ministrem Skarbu Państwa nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego, czego skutkiem jest błędne ustalenie stanu faktycznego i usankcjonowanie naruszenia zasady prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 K.p.a. Zaskarżone decyzje zostały bowiem wydane bez należytej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał błędnej wykładni tego przepisu, a w szczególności pojęcia "właściciel nieruchomości", kierując się pojęciem prawa własności w rozumieniu cywilnoprawnym.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że przy wyjaśnianiu tego pojęcia uwzględnić należy przepisy Konstytucji i ratyfikowanych umów międzynarodowych, które w hierarchii źródeł prawa mają pierwszeństwo przed przepisami ustawowymi, jako dyrektywy interpretacyjne. Prawidłowa wykładnia tego przepisu zakłada, że pojęcie własności należy rozumieć w sensie gospodarczym, a nie formalnoprawnym. Tylko taka wykładnia pozwala na stwierdzenie, iż zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określone w przepisach powołanej ustawy są zgodne z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 i art. 64 Konstytucji oraz art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W przeciwnym bowiem wypadku skarżący zostaliby pozbawieni mienia bez jakiejkolwiek rekompensaty ze strony Państwa Polskiego, gdyż brak jest jakiejkolwiek innej regulacji w systemie prawa polskiego pozwalających na jej uzyskanie. Z tego względu, zdaniem skarżących Sąd pierwszej instancji błędnie zaaprobował stanowisko organów orzekających, że art. 2, art. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie miały w tej sprawie zastosowania.

W ocenie skarżących na gruncie omawianej ustawy koncepcję "własności" jak i pojęcie "właściciela" należy rozumieć w sposób autonomiczny, oderwany od znaczenia nadawanego mu przez prawo cywilne. Dyrektywą interpretacyjną tego przepisu jest bowiem Europejska Konwencja Ochrony Praw Człowieka, Protokół 1 i ugruntowany w orzecznictwie strasburskim pogląd, że o istnieniu prawa własności rozstrzyga charakter majątkowy prawa, tj. jego wartość ekonomiczna.

Podkreślili, że przyjęcie stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż art. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wyklucza z kręgu uprawnionych osoby, które były wyłącznymi wspólnikami spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o zamkniętym charakterze (swoboda zbywania udziałów istniała wyłącznie między wspólnikami spółki) oznacza, że przepis ten narusza Protokół 1 Konwencji Europejskiej i nie stwarza efektywnego systemu rekompensat dla Zabużan. Poza tym, przepis ten jest sprzeczny z zasadami Konstytucji RP: zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) oraz wynikającymi z niej; zasadą ochrony prawa własności i dziedziczenia (art. 21 Konstytucji), zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), zasadą równości obywateli wobec prawa i zakazem dyskryminacji jednostki (art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) i zasadą równej dla każdego ochrony prawa własności (art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji).

W związku z powyższym, skarżący wskazali na potrzebę wykładni funkcjonalnej przepisów cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Autor skargi kasacyjnej podał, że z gospodarczego punktu widzenia poprzednicy prawni skarżących byli właścicielami nieruchomości. Podkreślił, że wprawdzie spółka z ograniczoną odpowiedzialnością posiadała i posiada osobowość prawną, to jednak należy zwrócić uwagę na istnienie daleko idących różnic w podejściu do kapitału zakładowego oraz składu osobowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w okresie, kiedy spółka "Zdroje T." została założona i funkcjonowała, w stosunku do obecnego stanu prawnego.

Wyjaśnił, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością była formą, która służyła realizowaniu celu gospodarczego przez wspólników, dając jednocześnie możliwość ograniczenia ich odpowiedzialności osobistej za zobowiązania spółki. Wskazał, że w uzasadnieniu projektu Kodeksu handlowego z 1932 r. stwierdzono, że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "stanowią formę pośrednią między spółkami o charakterze kapitalistyczno-korporacyjnym a spółkami o charakterze osobowym, indywidualistycznym, jak spółki jawne." Podkreślił, że Spółka "Zdroje T." powstała przed wejściem w życie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. z 1934 r. Nr 57, poz. 503), jednakże przepisy te miały w tym wypadku zastosowanie na mocy art. XLIV Przepisów wprowadzających Kodeks handlowy rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Podkreślił, że funkcjonujące w tym okresie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w przeciwieństwie do spółek akcyjnych nie służyły gromadzeniu kapitału – lecz były formą prowadzenia działalności gospodarczej przez konkretne osoby. Wspólnicy pozostawali ze sobą w ścisłym związku, udziały ich były trudno zbywalne, do zbycia udziału zazwyczaj wymagano zgody spółki, w razie egzekucji skierowanej do udziału, spółka mogła przedstawić swojego kandydata na nabywcę. W tym miejscu autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż zgodnie z ustępem dziesiątym "Kontraktu spółki", Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością "Zdroje T.": "Przeniesienie udziału pojedynczego wspólnika w całości lub w części na jednego ze wspólników może nastąpić bez ograniczenia. W razie zamierzonego przeniesienia na osoby trzecie musi nastąpić przyzwolenie wszystkich wspólników, gdyż inaczej nie ma takie przeniesienie mocy prawnej wobec spółki".

Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) wzrosło znaczenie funkcji gwarancyjnej kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 158 § 3 K.s.h., przedmiot wkładu pozostaje do wyłącznej dyspozycji zarządu spółki. Natomiast w myśl art. 189 § 2 K.s.h. wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego". W ten sposób wzmocniono ochronę majątku spółki w porównaniu do stanu prawnego z dnia 1 stycznia 1939 r. Zwiększa to element kapitałowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że skoro w okresie przedwojennym liczył się o wiele bardziej element osobowy, to błędem, wynikającym z nieznajomości przepisów i rzeczywistości gospodarczej, byłoby traktowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującej w okresie przedwojennym na równi ze spółkami funkcjonującymi obecnie.

Wszelkie projekty ustaw, dotyczących tzw. Zabużan miały na celu umożliwienie obywatelom polskim uprawnionym do otrzymania odszkodowania za mienie pozostawione na obszarach byłych Kresów Wschodnich Rzeczpospolitej Polskiej, wchodzących obecnie w skład terytorium państwowego Białorusi, Litwy oraz Ukrainy, poszerzenie możliwości realizacji przysługujących im praw. Cel taki wynika jednoznacznie z uzasadnień projektów nowelizacji lub nowych ustaw – w tym ustawy obowiązującej obecnie. Zauważano bowiem, że jakkolwiek nie byli oni pozbawieni prawa do odszkodowania nawet w okresie Polski Ludowej, wielu z nich do dnia dzisiejszego nie otrzymało rekompensaty. Z tego względu niedopuszczalna jest interpretacja przepisów cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w ten sposób, że uwzględnia się tylko jej dosłowne brzmienie i płaszczyznę formalno-językową, a pomija jej podstawową funkcję – faktyczne umożliwienie realizacji roszczeń. Prawa majątkowe osób, które zostały pozbawione mienia pozostawiając je na terenach nie wchodzących obecnie w skład Państwa Polskiego (tzw. "mienie zabużańskie") wynikają pośrednio z układów "republikańskich" zawartych przez PKWN w 1944 r. z Ukrainą, Białorusią, Litwą a także umów z b. ZSRR. PKWN powziął publiczne zobowiązanie, że straty w mieniu nieruchomym, poniesione przez obywateli polskich przemieszczających się lub przemieszczanych z terytoriów Białoruskiej SRR, Litewskiej SRR i Ukraińskiej SRR, zostaną skompensowane przez państwo polskie tym obywatelom polskim, którzy znajdą się na terytorium Polski (w jej obecnych granicach). Prawa te potwierdzane były wielokrotnie, zarówno regulacjami ustawowymi, jak i orzeczeniami Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego (np. uchwały SN z 1990 r. – III AZP 12/90, SN z 1991 r. – III CZP 84/90, SN z 1992 r. – III CZP 33/92, orzeczenie TK z 1987 r. – P1/87).

W ocenie skarżących nie do zaakceptowania jest stanowisko wynikające z uzasadniania zaskarżonego wyroku, że art. 2 cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyklucza z kręgu osób uprawnionych osoby zachowujące się ekonomicznie racjonalnie i wnoszące przysługujące im nieruchomości do spółki, aby w ten sposób osiągać zysk. A zatem gdyby wnioskodawcy (ich poprzednicy prawni) prowadzili działalność zarobkową przy wykorzystaniu przedmiotowych nieruchomości nie w formie spółki – organ stwierdziłby, iż przysługuje im prawo do rekompensaty. Tymczasem, niezależnie od formy działalności gospodarczej, zgodnie z definicją z art. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502), kupcem był ten, kto we własnym imieniu prowadził przedsiębiorstwo zarobkowe, nie było zatem działalności "lepszej" czy "gorszej". Także przepisy cyt. ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowią, aby nieruchomości, za które przysługuje prawo do rekompensaty, nie mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności gospodarczej (według współczesnego nazewnictwa). Wskazali, że przeważająca większość osób, które prowadziły działalność, prowadziło ją w formie spółek – które posiadały nieruchomości, jednak faktycznie – dysponentem nieruchomości byli wspólnicy. W konsekwencji skarżący stwierdzili, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie narusza art. 2, art. 21, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2, a ponadto art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji, a za przyjęciem tego stanowiska przemawia uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K/02.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że ochrona praw majątkowych, o której mowa w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji obejmuje ochronę wszelkich praw majątkowych, w tym praw majątkowych o charakterze publicznoprawnym. Ochrona ta powinna być równa dla wszystkich podmiotów oraz dla wszystkich praw. Także na gruncie art. 1 Protokołu nr 1 Konwencji Europejskiej pojęcie własności mienia nie może być ograniczone do klasycznych definicji prawa cywilnego. Jest to bowiem konstrukcja autonomiczna, obejmująca szeroki zakres interesów majątkowych o określonej wartości ekonomicznej. Nie może mieć zatem znaczenia fakt, że poprzednicy prawni wnioskodawców na ww. nieruchomościach prowadzili działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podkreślił, że w tej sprawie utrata nieruchomości przez Spółkę była równoznaczna z utratą majątku przez jej wspólników, którzy z ekonomicznego punktu wiedzenia byli właścicielami nieruchomości. Podobieństwo sytuacji całej społeczności polskiej – mieszkańców ziem wschodnich Rzeczypospolitej nakazuje równe ich traktowanie, odpowiadające poczuciu sprawiedliwości i zasadzie równości obywateli wobec obowiązującego prawa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 mają 1990 r. III CZP 1/90). Błędna jest zatem wykładnia, która prowadzi do dyskryminacji części jej członków, tylko dlatego, że zdecydowali oni, iż ich nieruchomości wejdą do majątku spółki – nad którą do czasu wybuchu wojny sprawowali pełną kontrolę.

Ponadto skarżący wskazali, że w sprawie spełnione zostały wszelkie warunki przedmiotowe, jak i podmiotowe (w przypadku E.K. S. toczy się postępowanie przed Wojewodą Mazowieckim o stwierdzenie posiadania przez nią obywatelstwa polskiego, sygn. WSC.I.25.5022/7089/08) uprawniające do potwierdzenia ich prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Zdaniem skarżących odmowa przyznania im prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oznacza, że Państwo Polskie nie wywiązało się z obowiązku zapewnienia skutecznego mechanizmu zapewniającego uzyskanie rekompensaty za utracone tzw. mienie zabużańskie, a to z kolei uzasadnia odpowiedzialność odszkodowawczą Państwa. Skarżący podnieśli, że nawet w przypadku przyjęcia, że ich poprzednikom prawnym nie przysługiwało prawo własności nieruchomości, to zostali oni pozbawieni prawa własności udziałów w spółce, które są objęte ochroną konstytucyjną.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomości należące do Spółki z o.o. "Zdroje T." nie były osobistą własnością jej wspólników, zaś osoby prawne nie posiadają obywatelstwa i nie są uprawnione do prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Sąd drugiej instancji wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Istota zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego sprowadza się do wyjaśnienia, czy prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określone w art. 1–3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, które były właścicielami nieruchomości i pozostawiły je na terenach będących poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, czy również osobom prawnym, w tym przypadku Zdroje T. Sp. z o.o.

Na wstępie przypomnieć należy, że wskazana ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., jest kolejnym "poprawionym" aktem prawnym regulującym uprawnienie do ubiegania się o zadośćuczynienie za mienie nieruchome pozostawione za granicą (mienie zabużańskie), i jest konsekwencją zakwestionowania niektórych rozwiązań prawnych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004, nr 11, poz. 17) w poprzednio obowiązującej w tym zakresie ustawie z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami pastwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39). Trybunał Konstytucyjny co wynika wprost w treści ww. wyroku nie zakwestionował konstytucyjności podstawowych założeń ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., lecz niektóre jej rozwiązania, a te już zmienione w uwzględnieniu stanowiska Trybunału znalazły się w ustawie, stanowiącej podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji.

Ustawodawca tworząc przepisy określające zakres przedmiotowy i podmiotowy tej ustawy w art. 1 i 2 stwierdził, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który łącznie spełnił następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszenia go do opuszczenia byłego terytorium RP z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 art. 1 oraz umowy wskazanej w ust. 1a art. 1,

2) posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do treści art. 3 tej ustawy:

1 w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

2 w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W świetle art. 5 ust. 1 i 2 cyt. ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza powołanych przepisów art. 1–3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 cyt. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w tym pojęcie właściciela nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. Z tego względu wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej sięgnięcie do wykładni innej niż gramatyczna byłoby nieuprawnione (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07).

W doktrynie i w orzecznictwie akcentuje się prymat wykładni językowej nad pozostałymi rodzajami wykładni, tj. systemową i celowościową. Jednocześnie przyjmuje się, że w wyjątkowych sytuacjach wolno odstąpić od literalnego znaczenia przepisu. Może to mieć miejsce, gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2000 r. K 25/99, OTK Zb. Urz. 2000, nr 5, poz. 141 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1993 r., III ARN 84/92, OSNC 1993, nr 10, poz. 183, z dnia 8 maja 1998 r. I CKN 664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7, uchwały z dnia 3 listopada 1997 r. III ZP 38/97, OSNAPiUS 1998, nr 8, poz. 234, z dnia 8 lutego 2000 r. I KZP 50/99, OSNKW 2000, nr 3-4, poz. 24 i uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 25 kwietnia 2003 r. III CZP 8/03, OSNC 2004, nr 1, poz. 1).

Z wykładni gramatycznej art. 2 i art. 3 powołanej ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje przede wszystkim właścicielowi (współwłaścicielom) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku ich śmierci spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, pod warunkiem, że posiadają obywatelstwo polskie. Oznacza to, że wymienione w art. 2 w zw. z art. 1 tej ustawy przesłanki odnoszą się do osób fizycznych. Obywatelstwo jest prawem osobistym, ściśle związanym z osobą, której dotyczy. Prawa osobiste jako niezbywalne i niepodlegające dziedziczeniu prawa podmiotowe nie mogą być przyznane osobom prawnym. Opuszczenie terytorium jest także właściwe dla osób fizycznych. A zatem określone przez ustawodawcę warunki umożliwiające nabycie prawa do rekompensaty dotyczą osób fizycznych, które były właścicielami nieruchomości i pozostawiły je na terenach będących poza obecnymi granicami RP, a nie osób prawnych. Gdyby bowiem zamierzeniem ustawodawcy było objęcie kręgiem podmiotów uprawnionych do otrzymania rekompensaty także osób prawnych, to nie wprowadzałby warunku konieczności posiadania obywatelstwa oraz przyczyn opuszczenia kraju. Oznacza to, że wolą ustawodawcy zawartą w przepisach powołanej ustawy osoby prawne, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie są uprawnione do rekompensaty.

Z tych względów uznać należy, iż w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 2 omawianej ustawy stwierdzając, że pojęcie właściciela dotyczy osoby fizycznej. A zatem skoro pozostawione poza granicami RP nieruchomości nie stanowiły własności osób fizycznych lecz osoby prawnej Zdroje T. Spółka z o.o., to Sąd pierwszej instancji trafnie zaaprobował stanowisko organów, które odmówiły skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Zdroje T. Spółka z o.o. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Odnosząc się do zarzutu skarżących, jakoby zastosowana przez organy i zaaprobowana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 2 omawianej ustawy naruszała Protokół Nr 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a także art. 2, art. 21, art. 31, art. 32 ust. 2 i art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP stwierdzić należy, iż jest on niezasadny.

Zgodnie z art. 1 tego Protokołu (sporządzonego w Paryżu 20 marca 1952 r., Dz.U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych w ustawie oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Dopuszcza się jednak stosowanie przez państwa takich ustaw, które są konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczenia podatków lub innych należności lub kar pieniężnych. Zgodnie z niekwestionowaną wykładnią wskazanego wyżej Protokołu Nr 1 do Konwencji jego postanowienia stwarzają możliwość wprowadzenia przez przepisy ustawowe krajowych ograniczeń prawa własności. Takim ograniczeniem prawa własności (choć prawo rekompensaty nie jest równoważne prawu własności) w zakresie w jakim regulują sposób korzystania z tego prawa w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego są rozwiązania ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawania nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedmiotowa ustawa przewidująca realizację prawa zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywatela Polski pozostawionego poza jego obecnym terytorium, jest prawem, które niewątpliwie korzysta z gwarantowanej konstytucyjnie ochrony praw majątkowych. Przepisy te gwarantują ochronę możliwości realizacji tego prawa. Jednakże w ustawie tej przewidziano określone przesłanki realizacji tego prawa. Natomiast ochrona praw majątkowych nie oznacza zupełnej niemożliwości ingerencji państwa w ich treść, ich absolutnej nienaruszalności. Ingerencja taka może być uznana za dopuszczalną, a nawet celową ze względu na publicznoprawną i socjalną naturę prawa zaliczenia.

Konieczne jest wprawdzie zachowanie ram konstytucyjnych, wyznaczających granice ochrony prawa majątkowego, a te w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zostały naruszone.

Przechodząc do oceny zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 64, poz. 565 ze zm.), art. 7, 8, 10 § 1 K.p.a. i art. 187 § 1 i 2 K.p.a. stwierdzić należy, iż skarżący nie określił w jakim kontekście ich naruszenie należy wiązać z wyrokiem Sądu pierwszej instancji.

Nie oznacza to jednak braku możliwości jego rozpoznania przez Sąd drugiej instancji. Mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełnym składzie z dnia 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAi WSA 2010, nr 1, poz. 1 uznać należy, iż brak powiązania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego z naruszeniem stosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie dyskwalifikuje skargi kasacyjnej i nie może prowadzić do nierozpoznania merytorycznego jej zarzutów.

W przedmiotowej sprawie zarzut naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, mimo że nie został powiązany z zarzutem naruszenia odpowiednich przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne, podlega ocenie jako zarzut braku właściwej kontroli zastosowania wskazanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przez Sąd pierwszej instancji.

Przypomnieć należy, iż na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zamierzony skutek może odnieść jedynie zarzut takiego naruszenia przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. A zatem skarżący niezależnie od wskazania istoty zarzutu, winni przeprowadzić argumentację w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść wyroku, a ponadto wykazać, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej nie wykazał, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli że między naruszeniem tych przepisów a treścią zaskarżonego wyroku zachodzi związek przyczynowy, a także nie uprawdopodobnił wpływu tego związku przyczynowego na treść zaskarżonego wyroku. Nie przeprowadził również żadnej argumentacji w uzasadnieniu skargi, ograniczając się do lakonicznego i nierozwiniętego argumentacyjnie stwierdzenia, że naruszenie to "miało wpływ na wynik sprawy".

Wskazać należy, iż zarzuty naruszenia przepisów postępowania bez wykazania, że mogły one mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku i tym samym, że kształtowały one lub współkształtowały treść tego wyroku, nie mogą być uznane za usprawiedliwione.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.