Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 472/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 109, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c/, art. 174 pkt 2, art. 183 par. 1 i par. 2 pkt 5, art. 271 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Jadwiga Danuta Mróz (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. G. i T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 707/06 w sprawie ze skargi A. G. i T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 14 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 707/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. i T. G. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 7 czerwca 2006 r. oddalającym skargę podatników na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 września 2005 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku przypomniał na wstępie okoliczności w jakich zapadł wyrok (z 7 czerwca 2006 r.), którego dotyczyło wznowienie. Skargę w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. złożyli osobiście A. i T. G. i ich zawiadomił Sąd (w dniu 5 maja 2006r.) o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 7czerwca 2006r. Pismem z dnia 31 maja 2006 r. radca prawny T. J. W. przedłożył pełnomocnictwo do reprezentowania skarżących w sprawie. Następnie pismem z dnia 2 czerwca 2006r. (wpływ do sądu 5 czerwca) pełnomocnik wniósł o zniesienie terminu rozprawy wyznaczonej na dzień 7czerwca 2006r. z uwagi na chorobę. Do pisma załączył zwolnienie lekarskie wystawione za okres od 2 do 12 czerwca 2006r. Na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. postanowieniem wpisanym do protokołu rozprawy Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżących o zniesienia terminu rozprawy. Wyrokiem z tego samego dnia 7 czerwca 2006 r. o sygn. I SA/Bd 663/05 skarga została oddalona. Orzeczenie to stało się prawomocne dnia 8 lipca 2006 r. o czym zawiadomiono pełnomocnika dnia 8 sierpnia 2006 r. Pełnomocnik zwrócił się o doręczenie odpisu wyroku i wydanie kserokopii protokołu rozprawy a następnie pismem z dnia 7 października 2006 r. wniósł skargę o wznowienie postępowania.

Jako podstawę prawną wznowienia pełnomocnik skarżących wskazał przepis art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a., opierając skargę na zarzucie nieważności postępowania z uwagi na naruszenie przepisów prawa, wskutek czego strona była pozbawiona możności działania. Jako podstawę faktyczną podał - pozbawienie skarżących możności działania, ponieważ Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku pełnomocnika o zniesienie rozprawy wyznaczonej na dzień 7 czerwca 2006 r. w sytuacji, gdy nieobecność pełnomocnika była usprawiedliwiona jego nagłą chorobą, potwierdzoną załączonym do wniosku zaświadczeniem lekarskim.

Zdaniem pełnomocnika, zaistniała podstawa wznowienia postępowania określona w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., ponieważ Sąd naruszył bezwzględnie obowiązujący przepis postępowania o posiedzeniach sądowych tj. art. 109 P.p.s.a. Pełnomocnik podkreślił (odwołując się do stanowiska doktryny i orzecznictwa), że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony lub jej pełnomocnika, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie, jest znaną przeszkodą w rozumieniu art. 109 P.p.s.a., nakazującą Sądowi odroczenie rozprawy. Podkreślił również, iż w sprawie nie wystąpiły określone (w dalszej części przepisu art. 271 pkt 2 ustawy) okoliczności wyłączające możliwość żądania wznowienia, ponieważ przed uprawomocnieniem się wyroku Sądu z dnia 7 czerwca 2006 r. (co nastąpiło w dniu 8 lipca 2006r.) niemożność działania skarżącego nie ustała, bowiem o wyroku dowiedział się dopiero z zawiadomienia Sądu doręczonego mu w dniu 8 sierpnia 2006r., kiedy wyrok był już prawomocny. Powołując się na treść art. 6 P.p.s.a. pełnomocnik wywodził, że skoro Sąd w zawiadomieniu o terminie rozprawy informuje stronę, że jej obecność nie jest obowiązkowa, to powinien też pouczyć ją o konsekwencjach ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy, a takiego pouczenia zawiadomienie Sądu nie zawierało.

Z powyższych względów, w ocenie pełnomocnika, przeprowadzenie rozprawy i wydanie wyroku w dniu 7 czerwca 2006r. nastąpiło z naruszeniem art. 109 P.p.s.a., co sprawiło, że przedmiotowe postępowanie dotknięte było wadą powodującą jego nieważność, stanowiącą w świetle art. 271 pkt 2 P.p.s.a. podstawę do wznowienia postępowania. W konsekwencji wniósł o uchylenie prawomocnego wyroku z dnia 7 czerwca 2006 w sprawie o sygn. SA/Bd 663/05 i ponowne rozpoznanie skargi.

Dyrektor Izby Skarbowej w B., ustosunkowując się do treści skargi o wznowienie postępowania, wnioskował jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.

Na rozprawie w dniu 21 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Bydgoszczy po dokonaniu oceny wskazanych w art. 281 P.p.s.a. formalnych wymogów wznowienia (wskazania podstaw i zachowania terminu) stwierdził dopuszczalność skargi A. i T.G. i rozpatrzył merytorycznie wniesioną przez nich skargę o wznowienie.

Skarga o wznowienie oparta została na przesłance nieważności - określonej w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że "można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności (...) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe". Oceniając okoliczności stanu faktycznego w świetle treści powołanego wyżej przepisu Sąd uznał, iż skarga o wznowienie nie może być uwzględniona. Uzasadniając rozstrzygnięcie podkreślił, że z pisma z dnia 5 czerwca 2006r. wynika, że powodem wniosku pełnomocnika o zniesienie terminu rozprawy w dniu 7 czerwca 2006r. była jego choroba. Z załączonego do pisma - zwolnienia lekarskiego wynika, że niezdolność do pracy trwała od 2 do 12 czerwca 2006 r. (k-89-90 akt sądowych). Sąd przyjął zatem, że z upływem 12 czerwca niemożność działania ustała. Rozprawa odbyła w się w dniu 7 czerwca 2006 r. a termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku upływał w dniu 14 czerwca 2006r. W ocenie Sądu, nic nie stało na przeszkodzie aby z dniem ustania niemożności działania pełnomocnik podjął czynności w celu uzyskania informacji (choćby telefonicznie) o tym czy rozprawa się odbyła a jeśli tak to jakie było rozstrzygnięcie. Przyczyna niemożności działania ustąpiła w okresie, gdy mógł on jeszcze skutecznie złożyć wniosek o uzasadnienie i w normalnym trybie kwestionować rozstrzygnięcie. Sąd podkreślił ponadto, że skarżący T. G. - świadczy profesjonalną obsługę prawną w ramach prowadzonej w miejscu zamieszkania Kancelarii adwokackiej, a zatem nie tylko był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, ale i sam posiada wiedzę prawniczą. W świetle okoliczności stanu faktycznego sprawy - Sąd uznał, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla całkowitego braku zainteresowania zarówno strony, która wiedziała o wyznaczonym terminie rozprawy, jak i bezczynności pełnomocnika, który w okresie dwóch miesięcy (od dnia 7 czerwca do 8 sierpnia 2006 r.) nie zainteresował się sprawą, aż do poinformowania go przez Sąd o prawomocności wyroku. Sąd podkreślił, że pomimo ustania przyczyny niemożności działania pełnomocnika z dniem 12 czerwca 2006 r. nie próbował on uzyskać po tym terminie jakichkolwiek informacji o sprawie, ani nie wystąpił o sporządzenie uzasadnienia wyroku mimo, że termin złożenia takiego wniosku upływał dopiero z dniem 14 czerwca 2006r. Sąd uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy, zachodzi przesłanka, o której mowa w tej części przepisu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. (zdanie drugie), który stanowi, że - "...nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała". Sąd I instancji uznał, że skoro choroba pełnomocnika, jako wskazywana przez niego przyczyna niemożności działania ustała z dniem 12 lipca 2006 r. tj. na długo przed uprawomocnieniem się wyroku z dniem 8 lipca 2006 r., to okoliczność ta wyłącza w świetle art. 271 pkt 2 P.p.s.a. (zdanie drugie) zasadność żądania wznowienia postępowania z powodu niemożności działania. Za drugorzędną Sąd uznał kwestię czy nastąpiło naruszenie art. 109 P.p.s.a. w taki sposób , że strona została pozbawiona możności działania. Nawet bowiem pozytywne przesądzenie tej okoliczności nie zmieniłoby faktu, że niemożność działania ustała z dniem 12 czerwca 2006r. tj. przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Oceniając negatywnie zasadność zgłoszonej podstawy wznowienia, WSA w Bydgoszczy działając na podstawie art. 282 § 1 i 2 P.p.s.a. wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 707/06 oddalił skargę A. i T. G. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 7 czerwca 2006r.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego - wniósł w imieniu skarżących, ich pełnomocnik radca prawny T. J. W., podnosząc zarzut: "naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania przy rozpatrywaniu skargi o wznowienie postępowania, w tym art. 271 pkt.2 P.p.s.a., w związku z art. 109 i 183 § 2 pkt.5 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu co do stwierdzenia bezzasadności odmowy odroczenia, wyznaczonej na dzień 7 czerwca 2006 rozprawy, w sytuacji kiedy po stronie pełnomocnika wystąpiła istotna i poważna przeszkoda, której nie można było przezwyciężyć i która uniemożliwiła jego udział w rozprawie, a strona nie będąca pouczoną o skutkach nieobecności na rozprawie i nie wiedząc nic o nagłej i zaistniałej po stronie pełnomocnika przeszkodzie, nie wzięła w niej udziału, które to uchybienia proceduralne:

a) pozbawiły strony możliwości ochrony jej praw, lub

b) miały co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy".

Pełnomocnik powołując się na liczne publikacje, komentarze i orzecznictwo cytuje poglądy nie zawsze odnoszące się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu.

Z argumentacji uzasadnienia wynika, że zgłaszane pretensje dotyczą naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego w wyniku przeprowadzenia rozprawy i wydania wyroku, mimo wystąpienia przesłanek - uzasadniających w świetle art. 109 P.p.s.a. - odroczenie rozprawy. Pełnomocnik akcentuje, że zawiadomił Sąd o nieusuwalnej przeszkodzie, jaką była jego nagła choroba, potwierdził przyczynę nieobecności zwolnieniem lekarskim, a mimo to Sąd nie uwzględnił wniosku o zniesienie w wyznaczonym dniu rozprawy i pod nieobecność pełnomocnika i strony (która nie została pouczona o skutkach nieobecności na rozprawie) wydał wyrok. Nieodroczenie rozprawy, mimo spełnienia przewidzianej w dyspozycji art. 109 P.p.s.a., przesłanki, jaką była niedająca się przezwyciężyć przeszkoda (nagła choroba pełnomocnika), pozbawiło skarżących możliwości działania, rozumianej jako obrony należnych im praw. W ocenie pełnomocnika, stanowiło to uchybienie, uzasadniające uznanie postępowania za dotknięte nieważnością o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Wskazując jako podstawę skargi kasacyjnej przepis art. 271 pkt 2 w związku z art. 109 i art. 183 § 2 pkt. 5 P.p.s.ą. - pełnomocnik twierdził, że wskazane wyżej okoliczności, uzasadniają nie tylko zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ale, że wystąpiła również przesłanka nieważności postępowania, którą Sąd powinien uwzględnić, niezależnie od granic skargi kasacyjnej. Pełnomocnik uznał, że związek przyczynowy, jaki istnieje pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania a pozbawieniem strony możliwości działania jest oczywisty i nie wymaga uzasadnienia. Kwestionując wyrok oddalający skargę o wznowienie, pełnomocnik wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego zmianę i wznowienie postępowania oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. nie skorzystał z możliwości pisemnego odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej, ani z przedstawienia swojego stanowiska na rozprawie przed Sądem kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny - rozważając podniesione zarzuty - uznał, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem.

Skarga kasacyjna dotyczy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 707/06, którym oddalono skargę A. i. T. G. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 7 czerwca 2006 r. oddalającym skargę podatników na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 15 września 2005 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r.

Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (jako szczególnego trybu uregulowanego przepisami art. art. 270-285 P.p.s.a.) uzasadniają tylko te okoliczności, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego prawomocnym orzeczeniem, ograniczone jest ustawowymi przesłankami i terminami oraz podniesionymi w tych granicach zarzutami skargi o wznowienie postępowania. Podstawy te zostały taksatywnie wymienione - są to przyczyny nieważności (art. 271 P.p.s.a.), właściwe przyczyny restytucyjne (art. 273 P.p.s.a.), oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą (art. 272 P.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie, skargę o wznowienie postępowania (zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu I instancji) oparto na przesłance z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. podnosząc zarzut, że "wskutek naruszenia przepisów prawa - strona była pozbawione możności działania". Wystąpienie w sprawie okoliczności - wyłączającej (w świetle dalszej treści art. 271 pkt 2 P.p.s.a.) możliwość żądania wznowienia - polegającej na ustaniu niemożności działania przed uprawomocnieniem się orzeczenia - stanowiło przyczynę oddalenia przez Sąd I instancji skargi o wznowienie.

Pełnomocnik skarżących, wnosząc skargę kasacyjną (nie odwołał się do podstaw kasacyjnych z art. 174 P.p.s.a.) - wskazał jednak na naruszenie przez WSA w Bydgoszczy przepisów postępowania - art. 271 pkt 2 w związku z art. 109 i art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - w sposób skutkujący nieważnością postępowania.

Zgodnie z art. 183 § 1 ww. ustawy procesowej Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę ewentualne przesłanki nieważności postępowania określone w § 2 tego przepisu. Ponieważ uwzględniana z urzędu przesłanka nieważności postępowania, określona przepisem art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. (...jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw), koresponduje ze stanowiącą podstawę skargi o wznowienie przesłanką z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. (...jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania), to niezależnie od granic skargi kasacyjnej i podniesionego w niej zarzutu, rozważenie z urzędu nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 P.p.s.a. - Sąd kasacyjny uznał za priorytetowe.

Należy przy tym podkreślić, że Sąd I instancji, rozważając skargę o wznowienie w granicach wskazanej przez strony podstawy z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. uznał, że niezależnie od oceny podniesionego przez skarżących zarzutu ("...wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania") w rozpatrywanej sprawie wystąpiła określona w tym przepisie - negatywna przesłanka, wyłączająca możliwość żądania wznowienia postępowania. Stanowi ona, że "...nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała". Ponieważ dokonana przez Sąd I instancji ocena stanu faktycznego wykazała, że w spornej sprawie wystąpiła taka właśnie okoliczność, bowiem "przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała", Sąd uznał za drugorzędną kwestię oceny naruszenia art. 109 P.p.s.a.. Niezależnie bowiem od tej oceny, ustanie przyczyny niemożności działania przed uprawomocnieniem się orzeczenia - w świetle art. 271 pkt 2 P.p.s.a. czyniło żądanie wznowienia postępowania - bezzasadnym. Naczelny Sąd Administracyjny, podziela w pełni zasadność takiego stanowiska i trafność przyjętej przez Sąd I instancji argumentacji zaskarżonego wyroku, której nie podważyły zarzuty skargi kasacyjnej. Niezależnie jednak od oceny zarzutów skargi kasacyjnej, zadaniem Sądu II instancji jest ocena, czy w sprawie nie wystąpiła nieważność postępowania - uwzględniana z urzędu.

Wracając więc do kwestii, które należało ocenić w pierwszej kolejności i to niezależnie od podniesionych zarzutów - Sąd kasacyjny, zobligowany wynikającym z ustawy procesowej (art. 183 § 1 i 2 P.p.s.a.) obowiązkiem badania z urzędu nieważności postępowania, musiał ocenić okoliczności sprawy (w tym podnoszone przez skarżących zarzuty) w świetle nieważności o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. tj. pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw. Należało więc ocenić, czy Sąd I instancji - rozstrzygając sprawę, mimo poinformowania przez pełnomocnika o chorobie stojącej na przeszkodzie jego udziałowi w rozprawie na której zapadł wyrok - pozbawił stronę możliwości obrony jej praw, naruszając tym prawo w sposób skutkujący nieważnością postępowania.

W ocenie Sądu kasacyjnego, w sprawie nie wystąpiła nieważność postępowania i to zarówno określona granicami przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. jak i normą z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Przesłanki nieważności Sąd kasacyjny rozważał w powiązaniu z podnoszonym przez skarżących zarzutem naruszenia przepisu art. 109 P.p.s.a. Ten ostatnio powołany przepis, w istotnym w tej sprawie zakresie stanowi o konieczności odroczenia rozprawy, jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana (...) inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

Odnosząc się do zawartej w skardze kasacyjnej argumentacji pełnomocnika, istotnie - ma on rację podnosząc, że w orzecznictwie sądowym powszechnie uznaje się, że wykazana zaświadczeniem lekarskim choroba strony lub jej pełnomocnika, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie jest "znaną sądowi przeszkodą" w rozumieniu art. 109 P.p.s.a., co w zasadzie w większości przypadków pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Niemniej jednak pamiętać należy, że choroba, na którą powołuje się strona lub jej pełnomocnik, musi być nie tylko "znaną sądowi przeszkodą", ale i przeszkodą "której nie można przezwyciężyć". Dopiero przy spełnieniu obu tych warunków stanowi ona podstawę odroczenia rozprawy. Oceniając więc na gruncie konkretnej sprawy, czy oba te warunki zostały spełnione, należy mieć na względzie zarówno statuowany w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, jak i wynikający z art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a. bezwzględny zakaz pozbawiania strony możności obrony jej praw.

Znaną sądowi przeszkodą, na którą (jako przyczynę zniesienia rozprawy) powoływał się pełnomocnik - była jego choroba, potwierdzona zwolnieniem lekarskim. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że na radcy prawnym - jako profesjonalnym pełnomocniku, spoczywa obowiązek wykazania, że okoliczność na którą się powołuje, jest taką przeszkodą, której faktycznie i to ze względów obiektywnych nie można przezwyciężyć. Pełnomocnik, wnioskując odroczenie rozprawy, nawet nie próbował wykazać, że podjął jakiekolwiek działania, aby przezwyciężyć przeszkodę uniemożliwiającą jego udział w rozprawie. Nie podjął też żadnych działań, aby mimo zaistniałej przeszkody, zapewnić obronę praw swoich mocodawców. W ocenie Sądu kasacyjnego, zaistniała przeszkoda - nie była przeszkodą, której nie można było przezwyciężyć. Przy minimalnej tylko staranności, której pełnomocnik nie wykazał w najmniejszym nawet zakresie, możliwe było zapewnienie skutecznej obrony praw skarżących, bez konieczności odraczania rozprawy. Podkreślić należy, że pełnomocnik mógł i powinien (jako profesjonalista) podjąć w pierwszej kolejności, standardowe w takiej sytuacji działania - zmierzające do zapewnienia zastępstwa procesowego. Z treści udzielonego pełnomocnictwa nie wynika bowiem, ograniczenie w udzieleniu substytucji, a czas od wystąpienia przyczyny, do wyznaczonego terminu rozprawy był wystarczający, aby ustanowić w sprawie zastępcę. Tymczasem pełnomocnik nie tylko nie podjął w tym kierunki żadnych starań, ale nie zawiadomił nawet swoich mocodawców o przeszkodzie w reprezentowaniu ich interesów na rozprawie.

Pełnomocnik w skardze kasacyjnej nie wykazał też, w jaki sposób jego udział w rozprawie mógł w istotny sposób (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) wpłynąć na wynik sprawy. Sąd kasacyjny nie podziela prezentowanego w skardze kasacyjnej poglądu, że nieistotny jest związek przyczynowy pomiędzy uchybieniem procesowym a jego wpływem na wynik sprawy (s. 3, akapit 2 skargi kasacyjnej). Skoro w zwykłym trybie kontroli legalności rozstrzygnięć sąd I instancji uwzględnia naruszenie prawa procesowego jedynie wówczas, gdy miało ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), to z uwagi na wyjątkowość trybu, kwalifikowane przesłanki i ściśle określone wymogi, jakie spełniać musi zarówno skarga o wznowienie, jak i skarga kasacyjna, nieuprawnione jest twierdzenie pełnomocnika że nie jest konieczne wykazanie związku przyczynowego i wpływu zarzucanego naruszenia prawa procesowego na wynik sprawy. Brak konkretnych argumentów w tym zakresie pełnomocnik skwitował stwierdzeniem, że pomiędzy naruszeniem prawa a pozbawieniem strony możliwości działania istnieje "niekwestionowany związek przyczynowy" (cyt. s. 4 skargi kasacyjnej), nie wykazał jednak na czym on polega i w jaki sposób naruszenie to przełożyło się w sposób istotny na treść rozstrzygnięcia.

Należy przy tym podkreślić, że udział w rozprawie nie jest ani obowiązkowy, ani nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Żaden z przepisów ustawy procesowej nie daje podstaw do postawienia znaku równości między nieuwzględnienim wniosku strony o odroczenie rozprawy a pozbawieniem jej możności obrony przysługujących jej praw. Skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości uczestników postępowania, to podstawy do odroczenia rozprawy nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 P.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną i ocena tego, czy zachodzą uzasadnione podstawy do odroczenia rozprawy, należy każdorazowo do sądu. Jeżeli więc odmowa uwzględnienia takiego wniosku jest uzasadniona, to - mimo że rozprawa została przeprowadzona bez udziału pełnomocnika strony - nie można mówić o nieważności postępowania zarówno z przyczyn określonych w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. jak i z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

Tymczasem pełnomocnik nie wykazał nawet, że istotnie wskazywana choroba uzasadnia odroczenie rozprawy lub że jest taką przeszkodą, która uniemożliwia jego udział w rozprawie, gdy tymczasem okoliczności sprawy przeczą podnoszonym zarówno w postępowaniu wznowieniowym jak i w skardze kasacyjnej zarzutom, że to naruszenie przepisów postępowania - art. 109 P.p.s.a. dotyczących posiedzeń sądowych, pozbawiło stronę możliwości obrony przysługujących stronie praw (art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a ) lub pozbawiło możliwości działania (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, mimo przeprowadzenia rozprawy i rozstrzygnięcia sprawy pod nieobecność pełnomocnika - nie doszło do pozbawienia strony możliwości działania przed Sądem, ani możliwości obrony jej praw, z jednego jeszcze powodu. Pełnomocnik uzasadniał, że naruszenie ww. praw strony i to w sposób kwalifikowany (uzasadniający wznowienie postępowania) - nastąpiło już tylko z uwagi na nieobecność na rozprawie. Nie uznał za konieczne wykazania - czy i jak - jego udział w rozprawie mógł w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. W tej sytuacji, należy stwierdzić, że przedłożone zwolnienie lekarskie - nie wykluczało obecności pełnomocnika na rozprawie, a tym samym nie obligowało Sądu do jej odroczenia. W przedłożonym zaświadczeniu lekarskim (K-93 akt WSA) w rubryce "12. wskazania lekarskie" wpisano bowiem cyfrę "2", co oznacza, że chory "może chodzić". W takiej sytuacji, gdyby nawet chorobę uznać jako nadzwyczajne wydarzenie w rozumieniu art. 109 P.p.s.a., to nie mogła to być przeszkoda , której nie można było przezwyciężyć, skoro chory zgodnie ze wskazaniami lekarza mógł chodzić.

Ponadto, pełnomocnik nie wykazał też choćby minimum staranności, aby po wyznaczonym terminie rozprawy lub co najmniej po ustaniu choroby - ustalić, jaki jest stan rzeczy w sprawie i czy jego wniosek o zniesienie terminu został przez Sąd uwzględniony. Ani strona, ani jej pełnomocnik nie interesowali się sprawą przez dwa miesiące, aż do czasu poinformowaniu przez Sąd o uprawomocnieniu się wyroku.

Wskazane wyżej okoliczności potwierdzają ponad wszelką wątpliwość, że bezzasadny jest zarzut skarżących, że z powodu naruszenia prawa procesowego przez orzekający w sprawie Sąd I instancji strona w jakimkolwiek zakresie została pozbawiona możliwości działania, lub możliwości obrony swoich praw w sposób uzasadniający wznowienie postępowania.

Prezentowane tu poglądy na temat naruszenia praw strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zagrożonych w ustawie procesowej sankcją nieważności (art. 271 i art. 183 P.p.s.a.) znajdują potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i Sądu Najwyższego (wyr. SN z dnia 19 września 2002 r., I PKN 400/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 152; wyrok SN z dnia 19 września 2002 r., I PKN 400/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 152; SN w wyroku z dnia 9 lipca 1998 r., I PKN 236/98, OSNP 1999, nr 15, poz. 489; postanowienie SN V CZ 175/2001 z dnia 18 września 2001 r. Prok.i Pr. 2002/5/42, Lex 53223; wyroki NSA: II OSK 237/06 z 27 lipca 2006 r. LEX nr 266443; I OSK 1367/05 z dnia 17 października 2006 r. LEX nr 281361; II OSK 745/05 z dnia 27 października 2006 r. LEX nr 290149; wyrok NSA OSK 1755/04 z dnia 20 stycznia 2005 r., Gazeta Prawna 2005, nr 15, s. 20; wyrok WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 129/05 z dnia 29 września 2005 r. LEX nr 195003).

W konkluzji uznać należy, że w postępowaniu przed Sądem I instancji nie doszło do naruszenia praw strony, a jeżeli te prawa zostały w jakikolwiek zakresie naruszone, to nie z przyczyn leżących po stronie Sądu, ale z powodu ustanowienia niesolidnego pełnomocnika. W tych okolicznościach, przy uwzględnieniu gwarancji wynikających z art. 109 P.p.s.a. - brak było podstaw do odroczenia rozprawy. Stan zdrowia pełnomocnika stanowił wprawdzie znaną Sądowi przeszkodę do przeprowadzenia rozprawy, była to jednak przeszkoda, którą przy zwykłej staranności, pełnomocnik mógł i powinien przezwyciężyć, stąd za jego bezczynność w tym zakresie nie można obwiniać Sądu. A skoro tak, to bezzasadny jest zarzut o naruszeniu przez Sąd I instancji praw strony przez pozbawienie jej możliwości działania, co w zamierzeniach pełnomocnika, miało uzasadniać wznowienie postępowania z powodu nieważności na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Jednocześnie, przeprowadzenie rozprawy bez udziału pełnomocnika, nie było dotknięte wadą wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a, ponieważ skarżący nie zostali w wyniku tego pozbawieni możliwości obrony swoich praw.

Negatywna ocena podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu - naruszenia art. 271 pkt 2 w związku z art. 109 P.p.s.a. wpływa też na ocenę przesłanek nieważności postępowania, które z mocy art. 183 P.p.s.a. - Sąd obowiązany był rozważyć z urzędu. Wszechstronna analiza akt sprawy i ocena zarówno podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, jak i przesłanek nieważności weryfikowanych z urzędu - uzasadnia oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjne uznał skargę kasacyjną za nie mającą usprawiedliwionych podstaw i stosownie do regulacji z art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji. Sąd nie zasądził kosztów postępowania kasacyjnego z uwagi na brak w tym zakresie wniosku uprawnionego organu.