Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 273/98
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1998-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Spółka opodatkowała świadczone przez siebie usługi stawką "0" procent podatku od towarów i usług zgodnie z uzyskanym od organu podatkowego II instancji wyjaśnieniem. Fakt ten co prawda nie ma wpływu na zasadność określenia wysokości podatku od towarów i usług według właściwej stawki podatkowej, jednakże stanowi on niewątpliwie okoliczność przesądzającą o wprowadzeniu podatnika w błąd przez organ podatkowy.

Z tego względu organ ten, zdając sobie sprawę z cywilnoprawnych skutków działania izby skarbowej - mając na względzie słuszny interes strony, o czym przesądza art. 7 Kpa - winien wziąć pod uwagę wyżej wspomnianą szczególną okoliczność przy rozpatrywaniu sprawy dotyczącej umorzenia Spółce odsetek i dodatkowego zobowiązania podatkowego, skoro nie podjął z urzędu działań w trybie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

TEZY

Spółka opodatkowała świadczone przez siebie usługi stawką "0" procent podatku od towarów i usług zgodnie z uzyskanym od organu podatkowego II instancji wyjaśnieniem. Fakt ten co prawda nie ma wpływu na zasadność określenia wysokości podatku od towarów i usług według właściwej stawki podatkowej, jednakże stanowi on niewątpliwie okoliczność przesądzającą o wprowadzeniu podatnika w błąd przez organ podatkowy.

Z tego względu organ ten, zdając sobie sprawę z cywilnoprawnych skutków działania izby skarbowej - mając na względzie słuszny interes strony, o czym przesądza art. 7 Kpa - winien wziąć pod uwagę wyżej wspomnianą szczególną okoliczność przy rozpatrywaniu sprawy dotyczącej umorzenia Spółce odsetek i dodatkowego zobowiązania podatkowego, skoro nie podjął z urzędu działań w trybie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 25 września 1997 r. "S." Spółka z o.o. w P. wystąpiła do Urzędu Skarbowego w Z. z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę w zapłacie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1994 i 1995 r. oraz o umorzenie dodatkowych zobowiązań w tym podatku.

W uzasadnieniu swego wniosku podatnik powołuje się na zaistnienie w sprawie okoliczności przez niego niezawinionych, które spowodowały zastosowanie stawki "0 procent" podatku VAT zgodnie z wyjaśnieniem Izby Skarbowej w Z. zawartym w piśmie z dnia 8 grudnia 1993 r., stanowiącym odpowiedź na jej pismo precyzujące charakter świadczonych przez nią usług i wątpliwości w zakresie prawidłowej stawki podatku VAT, jaką miałaby ona stosować do opodatkowania tejże działalności. Stanowisko izby skarbowej przedstawione w jej piśmie nie było kwestionowane przez organy podatkowe, również w toku przeprowadzonych w spółce kontroli, aż do czasu kontroli przeprowadzonej przez organ kontroli skarbowej w styczniu 1997 r.

Podkreślając szczególny charakter wyżej przedstawionych okoliczności, a także zagrożenie bytu Spółki, podatnik wnosi o pozytywne rozpatrzenie jego wniosku w trybie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Urząd Skarbowy w Z. uznając wniosek Spółki "S." za bezzasadny, decyzją z dnia 27 października 1997 r. odmówił umorzenia jej odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od towarów i usług powstałej w wyniku określenia prawidłowej kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, a także odmówił umorzenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w kwocie 49.873,50 zł.

Wspomniany organ podatkowy stwierdził, że z przeprowadzonej analizy ekonomicznej działalności Spółki wynika, że zapłata odsetek i dodatkowego zobowiązania podatkowego nie zagrozi jej egzystencji, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie przewidziane w art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Urząd skarbowy nie podzielił też zasadności stanowiska podatnika co do zaistnienia w jego sprawie szczególnych okoliczności, ponieważ zgodnie z art. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych Spółka jest podatnikiem obowiązanym do uiszczenia podatku z tytułu ciążącego na niej obowiązku podatkowego.

Od decyzji tej Spółka wniosła odwołanie do Izby Skarbowej w Z., w którym przede wszystkim zarzuca organowi I instancji naruszenie art. 107 par. 3 Kpa przez niepełne merytorycznie uzasadnienie decyzji i pominięcie argumentów strony, a nadto /w uzupełnieniu odwołania/ podkreśla m.in., że fakt błędnego pouczenia podatnika przez izbę skarbową winien być wzięty pod uwagę przy rozpatrywaniu możliwości umorzenia.

Izba Skarbowa w Z. decyzją z dnia 15 stycznia 1998 r. umorzyła postępowanie odwoławcze w związku ze ściągnięciem od Spółki przez komornika skarbowego kwoty 164.763,80 zł w dniu 5 listopada 1996 r. oraz wpłaceniem przez stronę zaległości z tytułu dodatkowego zobowiązania podatkowego w dniu 12 listopada 1997 r.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanął na stanowisku, że nie można prowadzić postępowania w trybie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w sytuacji, gdy nie istnieje zaległość podatkowa, a odsetki zostały zapłacone, wobec czego stwierdził wygaśnięcie zobowiązania podatkowego i na podstawie art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa umorzył postępowanie odwoławcze.

Decyzję tę Spółka "S." zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej art. 9 Kpa oraz art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Zdaniem strony skarżącej organy podatkowe, wbrew ciążącemu na nich obowiązkowi należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz czuwania nad tym, by nie poniosły one szkody z powodu nieznajomości prawa, przez błędne wyjaśnienie sprawy stawki podatku od towarów i usług wprowadziły Spółkę w błąd i naraziły ją na znaczną szkodę /odsetki i dodatkowe zobowiązanie podatkowe/. Skarżąca nie kwestionuje przy tym wysokości określonego podatku od towarów i usług, który uregulowała. Uważa jednak, że przymusowe ściągnięcie należności nie może przesądzać o umorzeniu postępowania odwoławczego.

Spółka podkreśla fakt zaistnienia w jej sprawie wypadków społecznie i gospodarczo uzasadnionych, które w świetle art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych stanowią warunek umorzenia zobowiązań podatkowych. Ponadto zarzuca organom podatkowym naruszenie art. 107 par. 3 Kpa z przyczyn wskazanych w odwołaniu.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymuje swoje stanowisko co do zasadności umorzenia postępowania odwoławczego. Polemizując zaś z argumentami skargi izba skarbowa stwierdza, że w sprawie nie miało miejsca błędne pouczenie strony, ponieważ pismo izby skarbowej z 8 grudnia 1993 r. jedynie wyjaśnia ogólne zasady opodatkowania podatkiem od towarów i usług i że nie odnosi się do zapytań zawartych w piśmie strony. W tej sytuacji stosując stawkę "0" procent podatnik działał na własne ryzyko, wobec czego niezasadny jest zarzut, że organy podatkowe przyczyniły się do zaistnienia po stronie Spółki negatywnych skutków.

Brak też, zdaniem izby skarbowej, podstaw do uznania za zasadne zarzutów dotyczących naruszenia art. 9 i 107 par. 3 Kpa, a także art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozpatrywanej sprawie niekwestionowany jest fakt wystąpienia przez Spółkę "S." do Izby Skarbowej w Z. z prośbą o udzielenie jej wyjaśnień co do zasadności zastosowania do opodatkowania podatkiem od towarów i usług dokładnie opisanych usług stawki "0" procent. W tej sytuacji udzielonego przez tenże organ wyjaśnienia /pismo z 8.12.1993 r./ nie można uznać, jak stwierdza w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, jedynie za wyjaśnienie ogólnych zasad opodatkowania, lecz za odpowiedź na konkretne i jasno sprecyzowane wątpliwości podatnika. Odmienny pogląd byłby bowiem sprzeczny zarówno z treścią pisma izby skarbowej jak i z zasadą udzielania stronie informacji, która wynika z art. 9 Kpa, a ponadto budziłby wątpliwości co do celowości występowania podatnika o udzielenie takich wyjaśnień. W związku z tym przyjąć należy, że Spółka opodatkowała świadczone przez siebie usługi stawką "0" procent podatku od towarów i usług zgodnie z uzyskanym od organu podatkowego II instancji wyjaśnieniem. Fakt ten co prawda nie ma wpływu na zasadność określenia wysokości podatku od towarów i usług według właściwej stawki podatkowej, jednakże stanowi on niewątpliwie okoliczność przesądzającą o wprowadzeniu podatnika w błąd przez organ podatkowy.

Z tego względu organ ten, zdając sobie sprawę z cywilnoprawnych skutków działania izby skarbowej - mając na względzie słuszny interes strony, o czym przesądza art. 7 Kpa - winien wziąć pod uwagę wyżej wspomnianą szczególną okoliczność przy rozpatrywaniu sprawy dotyczącej umorzenia Spółce odsetek i dodatkowego zobowiązania podatkowego, skoro nie podjął z urzędu działań w trybie art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Art. 31 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. nie zawęża bowiem przesłanek umorzenia zaległości podatkowych bądź odsetek do względów gospodarczych stanowiąc, że może ono również nastąpić w wypadkach społecznie uzasadnionych.

Tymczasem urząd skarbowy w uzasadnieniu swej decyzji ograniczył rozważenie tej kwestii do stwierdzenia, że zgodnie z art. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych podatnik obowiązany jest do uiszczenia podatku z tytułu ciążącego na nim obowiązku podatkowego, co nie odpowiada wymogom, jakie przewiduje dla uzasadnienia decyzji art. 107 par. 3 Kpa.

Natomiast organ odwoławczy, rozpatrując w toku prowadzonego postępowania odwoławczego /trwającego przed tym organem od dnia 17 listopada 1997 r. do 15 stycznia 1998 r./ wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie wymiaru podatków od towarów i usług, postanowieniem z dnia 11 grudnia 1997 r. odmówił wstrzymania ich wykonania. Skutkiem tego było wszczęcie i przeprowadzenie - przed rozpatrzeniem odwołania Spółki w sprawie umorzenia odsetek i dodatkowych zobowiązań podatkowych - postępowania egzekucyjnego, w wyniku którego wyegzekwowane zostały od podatnika odsetki, o których umorzenie wnosił. W tym stanie rzeczy wydaje się uzasadnione stwierdzenie, że działanie izby skarbowej miało na celu - wbrew interesowi strony - umorzenie postępowania w rozpatrywanej sprawie przez stworzenie faktów dokonanych i pozbawienie strony możliwości domagania się merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy, wbrew zasadzie dwuinstancyjności postępowania /art. 15 Kpa/.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8 Kpa, skoro prowadzone przez organ odwoławczy postępowanie podważyło zaufanie strony do organów Państwa, a także z naruszeniem prawa strony do merytorycznego rozstrzygnięcia wszczętego na jej wniosek postępowania o umorzenie w trybie art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Wszczęcie wspomnianego postępowania winno bowiem spowodować wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego i ściągnięcia od Spółki w drodze egzekucji odsetek, o umorzenie których podmiot ten wnosił.

Uznać więc należy, że umorzenie przez organ podatkowy II instancji postępowania odwoławczego było nieuzasadnione tym bardziej, że podatnik nie zapłacił dobrowolnie swych należności względem budżetu Państwa. Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzeczono jak w sentencji.