Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 579/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 43 ust. 8, 43 ust. 1 pkt 12 lit. a-b
journal: Dz.U. 2018 poz 2174
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Włodzimierz Gurba, sędzia WSA Radosław Teresiak, Protokolant referent Krzysztof Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 20 grudnia 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.612.2018.1.AKO w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz M. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej.

1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS/organ interpretacyjny) z dnia 20 grudnia 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.612.2018.1.AKO w przedmiocie podatku od towarów i usług.

1.2. Z akt sprawy wynika, że w dniu 26 września 2018 r. M. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka/Wnioskodawca/ Skarżąca/Strona) złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie możliwości zastosowania zwolnienia od podatku usług świadczonych na rzecz funduszy inwestycyjnych (dalej: Fundusze) oraz na rzecz Towarzystwa Funduszy I. (dalej: TFI) ale w interesie Funduszy.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe: Wnioskodawca zawarł z Funduszami utworzonymi i działającymi na podstawie ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1355, dalej: ustawa o funduszach) umowy o świadczenie usług w zakresie przygotowania wyceny aktywów Funduszu wchodzących w skład jego portfela inwestycyjnego. Na podstawie ustawy o funduszach, Fundusze są reprezentowane przez TFI. Na świadczone usługi przez Wnioskodawcę na rzecz Funduszu składają się wykonywane w ramach zawartych umów czynności:

1) dokonywanie statutowych wycen aktywów Funduszu (w terminach wynikających ze statutu danego Funduszu),

2) dokonywanie wycen aktywów na potrzeby zawarcia transakcji nabycia aktywów przez Fundusz, z syntetycznym podsumowaniem najważniejszych informacji wraz z opisem metodyki wyceny,

3) dokonywanie analizy finansowej aktywów Funduszu, w szczególności ustalanie wysokości odpisów aktualizacyjnych aktywów Funduszu, mających na celu oszacowanie wartości godziwej posiadanych aktywów,

4) dokonywanie przeglądu metodologii wyceny poszczególnych aktywów Funduszu stosowanej przez Fundusz lub zewnętrzny podmiot wyceniający, któremu Fundusz zlecił usługę statutowej wyceny aktywów Funduszu,

5) Wnioskodawca może również świadczyć dla Funduszu inne usługi analityczne na podstawie odrębnych zleceń, zwane dalej "Usługami".

Wnioskodawca zawarł również umowę z TFI, na podstawie której zobowiązuje się świadczyć na rzecz TFI, ale w interesie Funduszy (utworzonych i zarządzanych przez TFI) usługi wyceny aktywów Funduszy wchodzących w skład jego portfela inwestycyjnego w formie ekspertyzy określającej wysokość odpisów aktualizujących wybranych aktywów Funduszy.

Świadczone przez Wnioskodawcę usługi na rzecz Funduszu są niezbędne do realizowania przez niego podstawowego celu swojego powołania, tj. lokowania środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Usługi świadczone przez Wnioskodawcę stanowią podstawę do stworzenia portfela inwestycyjnego tego funduszu. Z tytułu świadczonych usług Fundusz wypłaca Wnioskodawcy wynagrodzenie.

1.3. W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania:

1) czy wykonywane przez Wnioskodawcę Usługi na rzecz Funduszy są objęte zwolnieniem od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2018 r. poz. 2174, ze zm., dalej: u.p.t.u.) w związku z art. 135(1) (g) Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.L 347 z dnia 11 grudnia 2006 r. ze zm., dalej: Dyrektywa 112),

2) czy wykonywane przez Wnioskodawcę na rzecz TFI, ale w interesie Funduszy (utworzonych i zarządzanych przez TFI) usługi wyceny aktywów Funduszy wchodzących w skład jego portfela inwestycyjnego w formie ekspertyzy określającej wysokość odpisów aktualizujących wybranych aktywów Funduszy jest objęte zwolnieniem od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. w związku z art. 135(1) (g) Dyrektywy 112?

1.4. Zdaniem Wnioskodawcy, zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. znajdzie zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy usługi zarządzania dotyczą portfeli inwestycyjnych lub ich części, funduszy inwestycyjnych, o których mowa w ustawie o funduszach. Na gruncie obowiązujących przepisów katalog czynności zarządzania funduszem ma charakter otwarty.

Przedmiotem działalności TFI jest wyłącznie tworzenie Funduszy lub funduszy zagranicznych i zarządzanie nimi, w tym pośrednictwo w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa, reprezentowanie ich wobec osób trzecich oraz zarządzanie zbiorczym portfelem papierów wartościowych. Towarzystwo może, w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, powierzyć przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznemu wykonywanie czynności związanych z działalnością prowadzoną przez to towarzystwo.

Strona wskazała, że zakres zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., oparty jest na przepisach art. 135(1) (g) Dyrektywy 112. Podała, że użyte w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. pojęcie usługi zarządzania funduszami odpowiada określeniom wskazanym w art. 135(1) (g) Dyrektywy 112 - "transakcje, zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie". Dyrektywa 112 nie definiuje pojęcia "zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi". W celu określenia zakresu zwolnienia usług zarządzania Funduszami należy odnieść się do pojęć prawa wspólnotowego. Strona podkreśliła, że do dnia 1 kwietnia 2013 r. usługa zarządzania była zdefiniowana w art. 43 ust. 8 u.p.t.u., jednak przepis ten został uchylony.

Wnioskodawca podniósł, że orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) dokonało wykładni pojęcia zarządzanie funduszami inwestycyjnymi na gruncie Dyrektywy 112. W orzeczeniu z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04 (Abbey National pic Inscape Investment Fund v. Commissioners of Customs Excise) TSUE podkreślił, że jest to autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, które nie może być zmienione przez państwa członkowskie. Dalej wskazał, że pojęcie zarządzania funduszami powierniczymi, o których mowa w tym przepisie obejmuje usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli tworzą one odrębną całość i - jeśli je oceniać globalnie - są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami. Strona przywołała orzeczenie z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie C-275 GfBk Gesellschaft fur Borsenkommunikation mbH, w którym TSUE zauważył, że "aby usługi zarządzania świadczone przez osobę trzecią można było zakwalifikować jako transakcje podlegające zwolnieniu w rozumieniu art. 13 część B lit. d pkt 6 VI Dyrektywy, muszą one stanowić w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniać szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi".

Zdaniem Strony, z powołanego orzecznictwa TSUE wynika, że państwa członkowskie nie mogą samodzielnie tworzyć definicji zarządzania na potrzeby omawianego zwolnienia z VAT. Na pojęcie "zarządzania funduszami" składa się zatem szereg czynności wykonywanych również przez podmioty inne, niż podmioty zarządzające funduszami. TSUE uznał usługi m.in. w zakresie zarządzania inwestycjami, prowadzenia rachunkowości funduszy, wyceny, administracji, a także doradztwa inwestycyjnego świadczone przez podmiot zarządzający (osobę trzecią) za zwolnione z opodatkowania VAT.

W ocenie Wnioskodawcy, zgodnie z wykładnią obowiązujących przepisów unijnych, świadczone Usługi, w szczególności polegające na wycenie aktywów Funduszy lub wyceny aktywów na potrzeby zawarcia transakcji zakupu aktywów, stanowią odrębną całość i są niezbędne do zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych oraz są bezpośrednio wykorzystywane w procesie zarządzania tymi Funduszami, przez co spełniają przesłanki przewidziane dla zwolnienia na mocy art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

Skarżąca powołała się również na czynności zamieszczone w załączniku II do Dyrektywy Rady 85/611/EWG w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (obecnie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. – dalej: Dyrektywa UCITS). Skarżąca wskazała, że TSUE w oparciu o ww. załącznik do Dyrektywy UCITS uznał usługi świadczone przez osobę trzecią za zwolnione z opodatkowania VAT (między innymi w zakresie prowadzenia np.: rachunkowości funduszy), jeżeli stanowią odrębną całość oraz są specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami powierniczymi.

Skarżąca wskazała ponadto, że zgodnie z art. 5g Dyrektywy 85/611/EWG (art. 13 Dyrektywy UCITS) państwa członkowskie mogą zezwolić spółkom zarządzającym na upoważnianie osób trzecich do wypełniania jednego lub kilku obowiązków tych spółek, jeżeli są spełnione określone warunki wstępne. Wnioskodawca zauważył ponadto, że w art. 12 wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady ustanawiającego przepisy wykonawcze do Dyrektywy 112 w odniesieniu do opodatkowania ubezpieczeniowych i finansowych definicja "zarządzania funduszami inwestycyjnymi" obejmuje co najmniej wymienione enumeratywnie kategorie, w tym m.in.: analizę rynku oraz przedsiębiorstw; ocenę wyników, w tym dostarczanie raportów o wynikach inwestycji oraz analizę zwrotu na inwestycji, dostarczanie wycen, roszczeń o zwrot podatku i informacji dotyczących zarządzania oraz obliczanie wartości aktywów netto.

Zdaniem Strony, za możliwością stosowania zwolnienia w przedstawionym we wniosku zakresie przemawia również cel wprowadzenia przedmiotowego zwolnienia. Strona podkreśliła, że celem wprowadzenia zwolnienia od podatku od wartości dodanej dla transakcji zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi/ portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych, było umożliwienie inwestorom nabywania papierów wartościowych za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania (funduszy inwestycyjnych) bez ponoszenia obciążeń z tytułu podatku VAT. Powyższe miało na celu zapewnienie neutralności podatkowej systemu VAT. W związku z tym, brak objęcia zwolnieniem od podatku VAT usług (w tym objętych zakresem niniejszego wniosku) prowadziłoby do naruszenia zasady neutralności podatkowej, gdyż de facto skutkowałby koniecznością "przerzucania" kosztów podatku przez przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania na inwestorów. Strona dodała, że uznanie takich usług za niepodlegające zwolnieniu od podatku VAT prowadziłoby do uprzywilejowania sytuacji przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, które nie nabywają usług takich jak usługi od podmiotów zewnętrznych, lecz korzystają z wewnętrznych zasobów do wykonywania tych samych czynności. W ocenie Wnioskodawcy takie różnicowanie sytuacji podatników w zależności od dokonanego przez nich wyboru modelu biznesowego prowadzonej działalności gospodarczej jest niedopuszczalne.

Wnioskodawca zauważył, że jego umowy z Funduszami dotyczą obszaru działania Funduszu, tj. bieżącej obsługi Funduszu w zakresie wyceny jego aktywów oraz tworzenia jego portfela inwestycyjnego przez nabywanie wycenionych aktywów wpisują się w zakres usług określanych w ustawie VAT jako zarządzania funduszami inwestycyjnymi oraz portfelami inwestycyjnymi lub ich częścią na rzecz TFI. Do świadczenia tego typu usług konieczne jest posiadanie odpowiedniego zaplecza, a także doświadczenia. Działania wykonywane przez Wnioskodawcę wiążą się z celem, jakim jest maksymalizacja rynkowej wartości aktywów Funduszu oraz dochodu z portfeli, co ma również wpływ na wartość certyfikatów inwestycyjnych wyemitowanych przez Fundusz. Usługi świadczone przez Wnioskodawcę stanowią przedmiotowo wyodrębnioną całość oraz integralny i istotny dla zarządzania Funduszami oraz portfelami inwestycyjnymi element. W konsekwencji, usługi świadczone przez Wnioskodawcę świadczone na rzecz Funduszu w opisanym stanie faktycznym powinny korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na mocy art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., co jest zgodne z art. 135(1) (g) Dyrektywy 112.

Wnioskodawca podkreślił, że świadczone przez niego Usługi przydatne są wyłącznie dla danego Funduszu (są to usługi "szyte na miarę" potrzeb kontrahenta) stanowiące gotowy, zindywidualizowany produkt, przez co są usługami specyficznymi i istotnymi dla zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszu. Charakter świadczonych przez Wnioskodawcę usług powoduje, że stanowią one wyodrębnioną całość oraz są integralne i istotne dla zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszu. Wnioskodawca nie świadczy usług przewidzianych w katalogu negatywnym dla zastosowania zwolnienia z opodatkowania VAT zgodnie z art. 43 ust. 15 u.p.t.u.

W odniesieniu do pytania nr 2 Wnioskodawca zauważył, że umowy Wnioskodawcy z TFI dotyczą obszaru działania Funduszy (zarządzanych przez dane TFI), wpisują się w zakres usług określanych w ustawie o podatku od towarów i usług jako zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Do świadczenia tego typu usług konieczne jest posiadanie odpowiedniego zaplecza, a także doświadczenia. Działania wykonywane przez Wnioskodawcę wiążą się z celem, jakim jest maksymalizacja rynkowej wartości aktywów Funduszy (zarządzanych przez dane TFI) oraz dochodu z portfeli, co ma również wpływ na wartość certyfikatów inwestycyjnych wyemitowanych przez Fundusze. Usługi świadczone przez Wnioskodawcę stanowią przedmiotowo wyodrębnioną całość oraz integralny i istotny dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi oraz portfelami inwestycyjnymi element.

Wnioskodawca podkreślił, że charakter świadczonych przez niego usług powoduje, że stanowią one wyodrębnioną całość oraz są integralne i istotne dla zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszu. Inne podejście do przedmiotowego zagadnienia skutkowałoby ograniczeniem zastosowania wskazanej regulacji tylko i wyłącznie do zarządzania całym funduszem i pozbawiłoby możliwości realizacji dyspozycji przepisu w części, w jakiej przewiduje możliwość świadczenia usługi zarządzania portfelem inwestycyjnym funduszu lub jego częścią. Zakres czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę realizuje bowiem cel w postaci zarządzania częścią portfela inwestycyjnego Funduszu przez dobór potencjalnych obiektów inwestycyjnych, ich wyceny i przygotowania danych analitycznych pod nabycie takich aktywów. W konsekwencji, świadczone przez Wnioskodawcę na rzecz TFI usługi w interesie Funduszy (zarządzanych przez TFI) w opisanym stanie faktycznym powinny korzystać ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na mocy art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., co jest zgodne z art. 135( 1) (g) Dyrektywy 112.

Na poparcie swojego stanowisko Strona przywołała trzy interpretacje indywidualne DKIS, dotyczące wykładni przepisów wspólnotowych oraz zakresu zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

1.5. DKIS w przywołanej na wstępie interpretacji indywidualnej z dnia 20 grudnia 2018 r. uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

DKIS wskazał, że w przedstawionym stanie faktycznym trudno uznać, że Usługi świadczone przez Wnioskodawcę wypełniają funkcje specyficzne i istotne dla zarządzania funduszami. Zdaniem DKIS, opisane we wniosku Usługi nie mają charakteru usług istotnych i specyficznych wyłącznie dla zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Świadczone usługi będą miały raczej charakter informacyjny, konsultacyjny, gdyż będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy. Wskazuje na to zakres czynności opisanych przez Spółkę, tj. dokonywanie wycen aktywów funduszu, dokonywanie wycen aktywów na potrzeby zawarcia transakcji nabycia aktywów przez Fundusz, dokonywanie analizy finansowej aktywów Funduszu, dokonywanie przeglądu metodologii wyceny poszczególnych aktywów Funduszu czy inne usługi analityczne. Są to usługi o charakterze pomocniczym, które stanowią jedynie jedno z wielu narzędzi wykorzystywanych do efektywnego świadczenia usług na rzecz funduszy inwestycyjnych. Są to zatem typowe usługi odpłatnego nabywania informacji, w określonym i pożądanym zakresie w celu praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym. Z istoty tych Usług wynika, że mają one ogólny, a nie zindywidualizowany charakter, gdyż nie dotyczą tylko działalności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Usługi te, choć potrzebne, dla danego TFI poprzez podejmowanie świadomych decyzji (stanowią podstawę do stworzenia portfela inwestycyjnego danego Funduszu), nie stanowią jednak sensu stricte usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, w rozumieniu przepisów ustawy o funduszach.

Tym samym, zdaniem DKIS, nie można uznać, że Wnioskodawca jest podmiotem, któremu zlecono zarządzanie funduszem inwestycyjnym.

Organ interpretacyjny zwrócił również uwagę, że w opisie stanu faktycznego Wnioskodawca wskazał, że zawarł z TFI umowę, na podstawie której zobowiązuje się świadczyć na rzecz TFI, ale w interesie funduszy (utworzonych i zarządzanych przez TFI) usługi wyceny aktywów Funduszy wchodzących w skład jego portfela inwestycyjnego w formie ekspertyzy określającej wysokość odpisów aktualizujących wybranych aktywów Funduszy. Co prawda umowy te dotyczą obszaru działania Funduszy (zarządzanych przez dane TFI), lecz i w tym przypadku są to usługi wyceny aktywów, a więc analogicznie jak w przypadku usług świadczonych na rzecz Funduszy, nie stanowią usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Zdaniem DKIS, zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, bez względu na to, jak szerokie znaczenie nadać temu pojęciu, z istoty swej wymaga bieżącego uczestnictwa w działalności specyficznej, typowej dla tego funduszu. W rozpatrywanym przypadku, Wnioskodawca wykonując opisane czynności nie będzie uczestniczył w żadnym stopniu w świadczeniu usług zarządzania funduszami. Organ interpretacyjny dodał, że usługi związane z zarządzaniem funduszami nie zostały wymienione w powołanych przepisach, przepisy przewidują bowiem zwolnienie od podatku usług zarządzania funduszami, a nie usług z tym zarządzaniem związanych.

W konsekwencji, zdaniem DKIS, czynności wykonywane przez Wnioskodawcę nie mogą być uznane za usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi korzystające ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. w związku z art. 135 (1) (g) Dyrektywy 112 i należy do nich zastosować podstawową stawkę VAT, tj. 23%.

W odniesieniu natomiast do wskazanych przez Wnioskodawcę interpretacji indywidualnych DKIS podkreślił, że zostały one potraktowane jako element argumentacji Wnioskodawcy, są to jednak rozstrzygnięcia odnoszące się do indywidualnych spraw i zapadły w odmiennych do przedstawionej w złożonym wniosku sytuacji.

2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

2.1. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą interpretację, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

2.2. Zaskarżonej interpretacji Strona zarzuciła naruszenie:

a) art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. poprzez błędną ich wykładnię polegającą na uznaniu, iż świadczone przez Skarżącą Usługi na rzecz Funduszy nie będą podlegały zwolnieniu od opodatkowania podatkiem od towarów i usług,

b) nieuwzględnienie przez DKIS zasady in dubio pro tributario wyrażonej w art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 1302 ze zm., dalej O.p.), w sytuacji, gdy dokonana wykładnia spornego przepisu, oparta zarówno o dyrektywy językowe jak i pozajęzykowe, powoduje wątpliwości, których nie da się w sposób jednoznaczny usunąć.

W uzasadnieniu skargi Strona podniosła, że z orzecznictwa TSUE wynika, iż państwa członkowskie nie mogą samodzielnie tworzyć definicji zarządzania na potrzeby omawianego zwolnienia z VAT, a wypracowana przez TSUE definicja zarządzania oparta na Dyrektywie UCITS zawiera w sobie oprócz usług typowego zarządzania aktywami również czynności administracyjne wymienione w załączniku II tej Dyrektywy, w tym usługi w zakresie zarządzania administracyjnego i prowadzenia rachunkowości funduszy. Ponadto w świetle wyroków TSUE w przypadku zlecenia usług w zakresie zarządzania administracyjnego i prowadzenia rachunkowości funduszy podmiotom trzecim, zwolnienie z VAT przysługuje, o ile tworzą one odrębną całość, która jeśli ją oceniać globalnie, wypełnia specyficzne i istotne funkcje usługi zarządzania.

Według Skarżącej, Usługi opisane we wniosku, stanowią element systemu zarządzania Funduszami. Skarżąca stanęła na stanowisku, że na zarządzanie funduszami inwestycyjnymi składają się nie tylko działania polegające na zarządzaniu inwestycjami (realizacją polityki inwestycyjnej funduszy), lecz również czynności z zakresu administracji, w tym zapewnieniu obsługi prawnej i obsługi rachunkowo-księgowej. Zarządzanie funduszem inwestycyjnym obejmuje zatem zarówno zarządzanie jego portfelem inwestycyjnym, jak też wykonywanie czynności administracyjnych w stosunku do samego funduszu.

Skarżąca przytoczyła art. 85 ustawy o funduszach, wskazując, że przepis ten nakłada na Fundusz dokonywanie regularnej wyceny aktywów, która to stanowi istotny element usługi zarządzania Funduszem. Wycena taka stanowi podstawę do podjęcia kolejnych działań Funduszu (czyli implikuje Fundusz do podjęcia określonych czynności). Innymi słowy brak wykonania takiej usługi, skutkowałby istotnym naruszeniem przepisów ustawy i skutkowałby narażeniem inwestorów na znaczne straty. Tym samym taka usługa stanowi jeden z kluczowych elementów składających się na usługę zarządzania Funduszem, a w konsekwencji Usługi opisane przez Skarżącą w interpretacji, które są nierozerwalnie związane z usługami zarządzania Funduszami, będą korzystać ze zwolnienia od opodatkowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

2.3. W odpowiedzi na skargę DKIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.

2.4. Pismem z dnia 21 marca 2019 r. zatytułowanym "Uzupełnienie skargi z dnia 24.01.2019" Strona podtrzymała swoje dotychczasowe zarzuty i żądania oraz rozszerzyła argumentację przywołując obszernie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1210/10 jako zbieżny z dotychczasowym stanowiskiem Skarżącej.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

3.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

3.2. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.3. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona interpretacja narusza przepisy ustawy o podatku od towarów i usług w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty naruszenia prawa materialnego postawione w skardze okazały się zasadne.

3.4. Spór w sprawie dotyczy zwolnienia z opodatkowania, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., opisanych we wniosku o interpretację różnego rodzaju Usług związanych z wyceną aktywów, które mają być świadczone na rzecz Funduszy lub na rzecz TFI ale w interesie funduszy.

3.5. Na wstępie przywołać należy przepisy prawa, które stanowiły postawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b) ustawy o VAT, zwalnia się od podatku usługi zarządzania:

- funduszami inwestycyjnymi, alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi,

- portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych i alternatywnych funduszy inwestycyjnych, o których mowa w lit. a, lub ich częścią.

Jak stanowi natomiast art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112 państwa członkowskie zwalniają transakcje zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie.

Praktyka orzecznicza TSUE wskazuje, że zarządzanie portfelem inwestycyjnym jest elementem szeroko rozumianej koncepcji usługi zarządzania funduszem inwestycyjnym. Dla stwierdzenia czy usługa świadczona przez Skarżącą może być objęta zwolnieniem z VAT, konieczne jest ustalenie czy mieści się ona w zakresie pojęcia zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

Do dnia 1 kwietnia 2013 r. usługa zarządzania była zdefiniowana w art. 43 ust. 8 u.p.t.u, zgodnie z którym przez zarządzanie w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a i b) u.p.t.u. należało rozumieć: zarządzanie aktywami, dystrybucję tytułów uczestnictwa, tworzenie rejestrów uczestników i administrowanie nimi, prowadzenie rachunków rejestrów aktywów, przechowywanie aktywów. Zmiana regulacji od dnia 1 kwietnia 2013 r., jak wyjaśniono w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 805) była spowodowana koniecznością dostosowania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług do orzecznictwa TSUE. Jak wynika z uzasadnienia projektu "W wyroku w sprawie C-169/04 Abbey National Trybunał wskazał, że art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy nie zawiera żadnej definicji pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi. Wykładnia tego przepisu powinna być dokonywana z uwzględnieniem kontekstu, w jaki się wpisuje, celów oraz układu tej dyrektywy oraz z uwzględnieniem zwłaszcza ratio legis zwolnienia, które przewiduje - pkt 59 tego wyroku".

Pojęcie zarządzania funduszami nie może być również rozumiane inaczej niż w sposób wynikający z postanowień Dyrektywy UCITS. Zgodnie z art. 6 ust. 2 Dyrektywy UCITS, działalność związana z zarządzaniem przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) obejmuje obowiązki, o których mowa w załączniku II. Zgodnie natomiast z treścią załącznika II, funkcje wchodzące w skład zbiorowego zarządzania portfelem to funkcje obejmujące zarówno zarządzanie inwestycjami, jak i m.in. administrację w formie wyceny i wyznaczania ceny w zakresie zarządzania funduszem.

Tym samym uznać należy, że zakresem zarządzania funduszami inwestycyjnymi korzystającym ze zwolnienia z VAT objęte są również usługi wyceny w zakresie, w jakim pozostają w związku z zarządzaniem funduszem.

3.6. Przy poszukiwaniu zakresu pojęcia zarządzania funduszami należy mieć również na uwadze, że celem wprowadzenia zwolnienia z VAT przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. a) i b) u.p.t.u., oraz odpowiadającego mu art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112, jest przede wszystkim zapewnienie, aby wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług zarządzania funduszami oraz ich portfelami inwestycyjnymi, a więc czynności niezbędne dla ich bieżącego funkcjonowania, nie były obciążone kwotą VAT należnego. Z uwagi bowiem na zasadniczy brak prawa do odliczenia VAT naliczonego przez fundusze, okoliczność taka mogłaby powodować po ich stronie generowanie dodatkowych kosztów przekładających się na ograniczenie możliwości korzystania przez inwestorów z tej formy inwestowania.

W wyroku TSUE z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie GfBk Gesselschaft für Börsenkommunikation GmbH (C-275/11) wskazano, że "inwestorzy inwestujący swoje środki bezpośrednio w papiery wartościowe nie są objęci podatkiem VAT i że celem zwolnienia transakcji związanych z zarządzaniem specjalnymi funduszami inwestycyjnymi ustanowionego w art. 13 część B lit. d pkt 6 szóstej dyrektywy jest ułatwienie drobnym inwestorom inwestowania w papiery wartościowe za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania, bez ponoszenia kosztów podatku VAT, w celu zapewnienia neutralności podatkowej wspólnego systemu podatku VAT w kwestii wyboru między bezpośrednim inwestowaniem w papiery wartościowe a inwestowaniem w nie za pośrednictwem przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania".

Zasada neutralności podatkowej nie stoi więc na przeszkodzie włączenia usług wyceny do kategorii specyficznych usług objętych zakresem czynności zwolnionych, o ile są ściśle związane z zasadą działalności funduszu.

Ponadto z zasady neutralności podatkowej wynika, że podmioty gospodarcze powinny mieć możliwość wyboru modelu organizacyjnego, który z czysto gospodarczego punku widzenia byłby dla nich najbardziej odpowiedni, nie narażając się na to, że przeprowadzone przez nie transakcje nie będą objęte zwolnieniem (wyrok TSUE z dnia 4 maja 2006 r. w sparwie C-169/04 Abbey National).

Jednocześnie jak wskazuje się w orzecznictwie TSUE, aby usługi zarządzania świadczone przez osobę trzecią można było zakwalifikować jako transakcje podlegające zwolnieniu w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy, muszą one stanowić w globalnej ocenie odrębną całość oraz spełniać szczególne i istotne funkcje z zakresu zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi (ww. wyrok w sprawie Abbey National, pkt 70-72). Jak wskazano w przywołanym wyroku, "pojęcie zarządzania specjalnymi funduszami powierniczymi (zarządzania funduszami powierniczymi), o którym mowa w tym przepisie, obejmuje usługi w zakresie administracyjnego zarządzania i prowadzenia rachunkowości funduszy świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli tworzą one odrębną całość i – jeśli je oceniać globalnie – są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami".

Z powyższego wynika zatem, że pojęcie zarządzania funduszami powierniczymi definiuje usługi administracyjnego zarządzania świadczone przez podmiot zarządzający będący osobą trzecią, jeżeli tworzą one odrębną całość oraz są specyficzne i istotne dla zarzadzania tymi funduszami.

Ponadto, w świetle orzecznictwa TSUE, okoliczność, że usługa nie wpływa bezpośrednio na prawną i ekonomiczną sytuację nabywającego nie wyklucza możliwości zakwalifikowania jej jako usługi zwolnionej, albowiem gdyby zwolnienie ograniczone było do czynności mających wpływ na skład portfela, to zwolniona od podatku byłaby jedynie szczątkowa część czynności funduszu powierniczego (tak stanowisko Rzecznika Generalnego w sprawie C-275/11 GfBk Gesellschaft für Börsenkommunikation mbH przeciwko Finanzant Bayreuth).

3.7. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważa, że nie jest miedzy stronami sporne, że pojęcie zarządzania funduszami inwestycyjnymi należy wykładać zgodnie z jego unijnym znaczeniem wypracowanym przez orzecznictwo TSUE. Jest to autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego, którego treść nie może być zmieniona przez państwa członkowskie.

Przy czym, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ interpretacyjny dokonując wykładni art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. nie rozważył dostatecznie wszystkich wniosków i wskazówek interpretacyjnych płynących z orzecznictwa TSUE, które są niezbędne do dokonania właściwej wykładni tego przepisu na tle zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku.

Podkreślić bowiem należy, że orzecznictwo TSUE nadaje dość szerokie znaczenie pojęciu zarzadzania funduszami inwestycyjnymi. Co istotne, z orzecznictwa TSUE, które odwołuje się do załącznika II Dyrektywy UCITS wynika, że w pojęciu zarządzania funduszami inwestycyjnymi oprócz strice zarzadzania inwestycjami, mieszczą się czynności w zakresie administracji. Z kolei w katalogu czynności składających się na tę administrację wymieniono m.in. wycenę i wyznaczanie ceny i jest to zdaniem Sądu istotna wskazówka interpretacyjna.

Punktem wyjścia organu interpretacyjnego winno być zatem rozważenie, czy czynności opisane we wniosku stanowią "wycenę i wyznaczanie ceny" w rozumieniu powołanego załącznika II Dyrektywy UCITS, a jeśli tak, czy można je uznać za wycenę właśnie w zakresie zarządzania funduszem.

W kwestii natomiast tego, czy usługi w zakresie administracyjnego zarządzania wykonywane przez podmiot trzeci można uznać za usługi w zakresie zarzadzania funduszem (mając na uwadze orzecznictwo TSUE) organ interpretacyjny winien ocenić, czy:

1) tworzą one odrębną całość (stanowią usługę kompleksową tworzącą odrębną, logicznie skonstruowana i spójną całość),

2) są specyficzne i istotne dla zarządzania tymi funduszami,

3) regulują cel wprowadzenia zwolnień z VAT dla usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi.

W ocenie Sądu, organ wadliwie ocenił, że usługi opisane we wniosku nie mogą tworzyć odrębnej całości. Zdaniem Sądu, rodzaj i zakres usług, które mają być świadczone na rzecz Funduszu, opisane we wniosku, mają charakter kompleksowy (zakres dokonywanych wycen jest szeroki). Jak bowiem wskazywała Skarżąca w ramach zawartych umów wykonuje ona następujące czynności:

1) dokonywanie statutowych wycen aktywów Funduszu (w terminach wynikających ze statutu danego Funduszu),

2) dokonywanie wycen aktywów na potrzeby zawarcia transakcji nabycia aktywów przez Fundusz, z syntetycznym podsumowaniem najważniejszych informacji wraz z opisem metodyki wyceny,

3) dokonywanie analizy finansowej aktywów Funduszu, w szczególności ustalanie wysokości odpisów aktualizacyjnych aktywów Funduszu, mających na celu oszacowanie wartości godziwej posiadanych aktywów,

4) dokonywanie przeglądu metodologii wyceny poszczególnych aktywów Funduszu stosowanej przez Fundusz lub zewnętrzny podmiot wyceniający, któremu Fundusz zlecił usługę statutowej wyceny aktywów Funduszu,

5) Wnioskodawca może również świadczyć dla Funduszu inne usługi analityczne na podstawie odrębnych zleceń.

Mając na względzie wyspecyfikowany przez Stronę zakres czynności mieszczący się w ramach zawartych umów z Funduszami trudno zgodzić się z organem, że zakres opisanych czynności dotyczy jedynie czynności doraźnych, pojedynczych.

Ponadto, sama ocena organu interpretacyjnego, czy czynności te spełniają szczególne i istotne funkcje zarządzania sprowadza się do konkluzji, że mają one raczej charakter informacyjny, pomocniczy i konsultacyjny, gdyż będą polegały na dostarczaniu eksperckiej wiedzy. Organ uznał, że Usługi o jakie pytała Skarżąca to typowe usługi odpłatnego nabywania informacji, w określonym i pożądanym zakresie w celu praktycznego ich zastosowania w obrocie gospodarczym. Zdaniem organu "z istoty tych Usług wynika, że mają one ogólny, a nie zindywidualizowany charakter, gdyż nie dotyczą tylko działalności zarządzania funduszem inwestycyjnym. Usługi te, choć potrzebne, dla danego Towarzystwa poprzez podejmowanie świadomych decyzji (stanowią podstawę do stworzenia portfela inwestycyjnego danego Funduszu), nie stanowią jednak sensu stricte usług zarządzania funduszami inwestycyjnymi, w rozumieniu przepisów ustawy o funduszach inwestycyjnych"

Prezentowana przez organ ocena jest ogólna, nie odnosi się do poszczególnych świadczonych czynności, czy chociażby do wymogów prawnych nakładanych na Fundusze w zakresie obowiązków związanych z wyceną aktywów, o których mowa w ustawie o funduszach. Tymczasem zgodnie z art. 85 ustawy o funduszach z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż w każdym dniu zbywania lub odkupywania jednostek uczestnictwa, fundusz inwestycyjny otwarty dokonuje:

1) wyceny aktywów funduszu;

2) ustalenia wartości aktywów netto funduszu;

3) ustalenia ceny zbycia i odkupienia jednostek uczestnictwa;

4) ustalenia wartości aktywów netto funduszu na jednostkę uczestnictwa.

Jak z powyższego wynika wycena aktywów Funduszu oraz ustalenie wartości jego aktywów netto w terminach wskazanych w statucie funduszu jest podstawowym obowiązkiem funduszu inwestycyjnego.

Zabrakło tu więc pogłębionej analizy wskazanych we wniosku czynności pod kątem ich niezbędności tj. ustalenia czy bez nich Fundusz byłby w stanie prowadzić swoją podstawową działalność, czy tego rodzaju wyceny aktywów są usługami nierozerwalnie związanymi z działalnością funduszy, jak są one istotne dla samego zarządzania funduszami inwestycyjnymi. Jest to o tyle ważne, że jak wskazywała Skarżąca we wniosku świadczone przez nią Usługi przydatne są wyłącznie dla danego Funduszu, gdyż są to usługi szyte na miarę potrzeb kontrahenta, stanowiące gotowy, zindywidualizowany produkt, przez co są usługami specyficznymi i istotnymi dla zarządzania portfelami inwestycyjnymi Funduszu.

Ponadto, ewentualne zwolnienie z opodatkowania wykazanych przez Skarżącą czynności nie zostało w ogóle ocenione przez organ interpretacyjny pod kątem celu wprowadzenia zwolnienia.

Niezrozumiałe jest też dla Sądu podkreślenie DKIS, że nie można uznać, iż Wnioskodawca jest podmiotem, któremu zlecono zarządzanie funduszem. Niewątpliwie bowiem z orzecznictwa TSUE nie wynika, aby elementem koniecznym dla uznania, że mamy do czynienia z zarządzaniem funduszami inwestycyjnymi było zlecenie kompleksowego zarządzania.

3.8. W tym miejscu podkreślić należy, że ze względu na istotę postępowania interpretacyjnego Sąd nie może zastępować i wyręczać organu w udzielaniu prawidłowej interpretacji. O ile bowiem sądowa kontrola interpretacji sprowadza się do oceny pod względem zgodności z prawem w trzech płaszczyznach (procesowej, ustrojowej i materialnoprawnej), to kontrola ta nie może polegać na zastępowaniu organów przez sąd w procesie wykładni przepisów, których dotyczy interpretacja, w sytuacji gdy, organ w oczywisty sposób uchylił się od obowiązku wyczerpującego rozważenia w interpretacji podstawowych kwestii prawnych budzących wątpliwości interpretacyjne. Wyrok sądu administracyjnego nie może bowiem zastąpić interpretacji indywidualnej, z którą ustawodawca łączy oznaczoną funkcję ochronną (art. 14k i nast. O.p.).

W konsekwencji organ interpretacyjny dokonując ponownej wykładni art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., w odniesieniu do usług opisanych we wniosku, należycie rozważy, wymienione wcześniej trzy wskazówki interpretacyjne wynikające z orzecznictwa TSUE, a dotyczące wykładni tego przepisu, z uwzględnieniem stanowiska Sądu przedstawionego w niniejszej sprawie.

Tym samym ponownie rozpoznając sprawę organ interpretacyjny rozważy, czy tego rodzaju wyceny aktywów są usługami nierozerwalnie związanymi z działalnością Funduszy, tj. że ich skutkiem jest spełnienie specyficznych i istotnych funkcji zarzadzania funduszem inwestycyjnym. Uwzględni przy tym również cel wprowadzonego zwolnienia, a także kompleksowy charakter świadczonych usług. Oceny tej dokonać należy w kontekście przepisów ustawy o funduszach i uregulowanych tam obowiązków w zakresie dokonywania wyceny aktywów.

W przypadku, gdy ponownie rozpoznając sprawę organ uzna, że stan faktyczny przedstawiony we wniosku wymaga jego uzupełnienia o elementy niezbędne do wydania interpretacji indywidualnej może na podstawie art. 169 w zw. z art. 14h O.p. wezwać Skarżącą o uzupełnienie tego wniosku o te elementy wskazane przez organ.

3.9. Wobec stwierdzonego naruszenia przepisów prawa materialnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną interpretację na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

3.10. Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 4 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 697 zł złożyły się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł ustalone na podstawie na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687) oraz opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielnie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.