Uchwała Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt W 1/97
Trybunał Konstytucyjny
Data orzeczenia: 1997-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Powołane przepisy: article: art. 5, art. 91 ust. 3, art. 79 ust. 3, art. 87 ust. 4
journal: Dz.U. 1993 nr 45 poz. 205
law: Ustawa z dnia 28 maja 1993 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 54 poz. 224
law: Obwieszczenie Marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 kwietnia 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.
Teza: 1. Państwowa Komisja Wyborcza, dokonując czynności określonej w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 1993 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 45 poz. 205 ze zm./, bada czy oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 powołanego przepisu, złożone zostało przez uprawniony komitet wyborczy zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej, a w razie wątpliwości w tym zakresie może żądać udokumentowania tego uprawnienia;

2. Przez użyte w art. 91 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu sformułowanie "komitet wyborczy organizacji mniejszości narodowych" należy rozumieć wyłącznie komitet wyborczy zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej;

3. Przewidziane w art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu uprawnienie do zwolnienia od obowiązku poparcia zgłoszenia listy okręgowej podpisami wyborców przysługuje:

a) komitetom wyborczym tych partii lub organizacji, które bezpośrednio po poprzednich wyborach zgłosiły Prezydium Sejmu istnienie klubu liczącego co najmniej 15 posłów i które zachowały tożsamość podmiotową;b) komitetowi koalicji wyborczej, której komitet wyborczy bezpośrednio po poprzednich wyborach zgłosił Prezydium Sejmu istnienie klubu liczącego co najmniej 15 posłów, jeżeli skład tej koalicji nie uległ zmianie;

4. Przewidziane w art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu uprawnienie do zwolnienia od obowiązku poparcia zgłoszenia listy okręgowej podpisami wyborców, które to uprawnienie na zasadzie tego przepisu przysługiwałoby komitetowi wyborczemu partii lub organizacji, nie przysługuje komitetowi wyborczemu nowej koalicji wyborczej utworzonej z udziałem tej partii lub organizacji;

5. Użyty w art. 87 ust. 4 Ordynacji wyborczej do Sejmu zwrot "w razie rozwiązania komitetu wyborczego" nie odnosi się do zmiany w składzie koalicji wyborczej, dokonanej po zarejestrowaniu listy okręgowej, jeżeli w wyniku takiej zmiany nie nastąpiło rozwiązanie komitetu wyborczego, w trybie o którym mowa w art. 77 ust. 5 Ordynacji Wyborczej do Sejmu;

6. Art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu ma zastosowanie w wyborach do Senatu zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1991 r. - Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1994 nr 54 poz. 224/;

7. Art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu mający odpowiednie zastosowanie w wyborach do Senatu:

a) nie wyklucza udziału tej samej partii /organizacji/ w różnych koalicjach wyborczych w różnych okręgach wyborczych;

b) nie wyklucza samodzielnego zgłoszenia kandydatów na senatorów przez partię /organizację/ wchodzącą w skład koalicji w tych okręgach wyborczych, w których koalicja nie zgłosiła wspólnych kandydatów.

TEZY

1. Państwowa Komisja Wyborcza, dokonując czynności określonej w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 maja 1993 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. nr 45 poz. 205 ze zm./, bada czy oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 powołanego przepisu, złożone zostało przez uprawniony komitet wyborczy zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej, a w razie wątpliwości w tym zakresie może żądać udokumentowania tego uprawnienia;

2. Przez użyte w art. 91 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu sformułowanie "komitet wyborczy organizacji mniejszości narodowych" należy rozumieć wyłącznie komitet wyborczy zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej;

3. Przewidziane w art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu uprawnienie do zwolnienia od obowiązku poparcia zgłoszenia listy okręgowej podpisami wyborców przysługuje:

a) komitetom wyborczym tych partii lub organizacji, które bezpośrednio po poprzednich wyborach zgłosiły Prezydium Sejmu istnienie klubu liczącego co najmniej 15 posłów i które zachowały tożsamość podmiotową;b) komitetowi koalicji wyborczej, której komitet wyborczy bezpośrednio po poprzednich wyborach zgłosił Prezydium Sejmu istnienie klubu liczącego co najmniej 15 posłów, jeżeli skład tej koalicji nie uległ zmianie;

4. Przewidziane w art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu uprawnienie do zwolnienia od obowiązku poparcia zgłoszenia listy okręgowej podpisami wyborców, które to uprawnienie na zasadzie tego przepisu przysługiwałoby komitetowi wyborczemu partii lub organizacji, nie przysługuje komitetowi wyborczemu nowej koalicji wyborczej utworzonej z udziałem tej partii lub organizacji;

5. Użyty w art. 87 ust. 4 Ordynacji wyborczej do Sejmu zwrot "w razie rozwiązania komitetu wyborczego" nie odnosi się do zmiany w składzie koalicji wyborczej, dokonanej po zarejestrowaniu listy okręgowej, jeżeli w wyniku takiej zmiany nie nastąpiło rozwiązanie komitetu wyborczego, w trybie o którym mowa w art. 77 ust. 5 Ordynacji Wyborczej do Sejmu;

6. Art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu ma zastosowanie w wyborach do Senatu zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1991 r. - Ordynacja wyborcza do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. 1994 nr 54 poz. 224/;

7. Art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu mający odpowiednie zastosowanie w wyborach do Senatu:

a) nie wyklucza udziału tej samej partii /organizacji/ w różnych koalicjach wyborczych w różnych okręgach wyborczych;

b) nie wyklucza samodzielnego zgłoszenia kandydatów na senatorów przez partię /organizację/ wchodzącą w skład koalicji w tych okręgach wyborczych, w których koalicja nie zgłosiła wspólnych kandydatów.


UZASADNIENIE

1. Wątpliwości zawarte w pierwszym pytaniu wniosku dotyczą zasad i trybu postępowania przy potwierdzaniu przez Państwową Komisję Wyborczą otrzymania oświadczenia w sprawie korzystania przez komitety wyborcze zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych z możliwości zwolnienia list tych komitetów z klauzul zaporowych /progów wyborczych/ określonych w art. 3 ust. 1 albo w art. 4 Ordynacji wyborczej do Sejmu. Przede wszystkim powstaje pytanie, czy w związku z potwierdzaniem otrzymania takiego oświadczenia Państwowa Komisja Wyborcza ma obowiązek podejmować, a jeżeli tak to jakie, czynności sprawdzająco-wyjaśniające. Wnioskodawca ma wątpliwości, czy Państwowa Komisja Wyborcza ma obowiązek badać tożsamość organizacji podającej się za organizację mniejszości narodowej oraz czy dokonując badania korzysta jedynie z uwierzytelnionego wyciągu z rejestru organizacji /art. 82 ust. 5 pkt 1/, czy też mając wątpliwości powinna żądać przedłożenia przez komitet wyborczy innych dokumentów, a w szczególności statutu organizacji, i jakie skutki wywoła ewentualna odmowa ich przedłożenia. Zdaniem wnioskodawcy wykładnia celowościowa wskazywałaby na zasadność pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytania. Stanowisko wnioskodawcy w sprawie rozumienia wykładanego przepisu podziela Prokurator Generalny.

Trzeba przede wszystkim podkreślić, że u podstaw regulacji przewidzianej w art. 5 ust. 1 Ordynacji wyborczej leży wyrównanie szans obywateli polskich należących do mniejszości narodowych w zakresie ich udziału w organach przedstawicielskich. Jednakże przewidziana w tym przepisie możliwość skorzystania przez komitety wyborcze zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych ze zwolnienia z progów wyborczych stanowi odstępstwo od zasady równości prawa wyborczego w znaczeniu materialnym. W praktyce otrzymanie zwolnienia oznacza, że komitet wyborczy, który zgłosił daną listę mniejszości narodowych, uczestniczy w podziale mandatów w okręgu lub w skali kraju mimo nieprzekroczenia przez jego listę odpowiedniego progu. Rozwiązanie to daje wyraz takiemu rozumieniu zasady równości, które prowadziłoby do wyrównania szans podmiotów uczestniczących w wyborach" /B.Banaszak, Prawo wyborcze obywateli, Warszawa 1996, str. 33/. Oznacza to uprzywilejowanie komitetów wyborczych zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych w porównaniu z innymi komitetami wyborczymi. Przepisy dotyczące takiego uprzywilejowania, jako stanowiące wyjątek od zasady równości nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Po wtóre, art. 5 ust. 1 przyznaje przywilej zwolnienia z progów wyborczych jedynie liście komitetu wyborczego zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej i tylko ten komitet upoważnia do składania odpowiednich oświadczeń Państwowej Komisji Wyborczej.

Podkreślić należy zarówno wskazanie na "zarejestrowane organizacje mniejszości narodowych", jak i działające w ich imieniu komitety wyborcze. Przywilej ten odnosi się bowiem do tak zorganizowanych i działających organizacji "mniejszości narodowych". Jak słusznie zauważa Prokurator Generalny, warunkiem ważności, a zarazem skuteczności oświadczenia o skorzystaniu ze zwolnienia jest złożenie go przez podmiot uprawniony. Zatem obowiązkiem tego podmiotu jest udokumentowanie swojej legitymacji do dokonania tej czynności. W praktyce oznaczać to będzie obowiązek przedłożenia Państwowej Komisji Wyborczej takich dokumentów, które jednoznacznie wskazywać będą, że komitet wyborczy składający oświadczenie jest podmiotem upoważnionym do jego złożenia, a więc komitetem wyborczym nie jakiejkolwiek organizacji, lecz zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej. Zgodnie z art. 5 ust. 2 Państwowa Komisja Wyborcza potwierdza niezwłocznie otrzymanie oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, a więc tylko takiego oświadczenia, które zostało złożone przez upoważniony podmiot. W związku z tym ma obowiązek zbadania, czy oświadczenie zostało złożone przez taki podmiot, a w razie wątpliwości ma prawo żądać niezbędnych dokumentów potwierdzających jednoznacznie upoważnienie podmiotu do jego złożenia. Jest to bowiem czynność rodząca skutki prawne i dlatego może uzasadniać potrzebę określonego badania. Na podobnym stanowisku stanął Trybunał Konstytucyjny w sprawie W 14/95 /OTK ZU 1996 nr 2 poz. 14/ i do argumentów w tej uchwale powołanych należy odpowiednio odwołać się i w sprawie niniejszej. W przypadku nie przedstawienia takich dokumentów Państwowa Komisja Wyborcza nie może potwierdzić otrzymania oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 art. 5. Istotnym warunkiem ważnego złożenia takiego oświadczenia - poza złożeniem go w odpowiednim terminie właściwej komisji wyborczej - jest bowiem złożenie go przez upoważniony podmiot. Państwowa Komisja Wyborcza nie bada natomiast treści oświadczenia, za którą ponosi odpowiedzialność komitet wyborczy.

Odrębnym zagadnieniem jest to, jakie dokumenty uzna Państwowa Komisja Wyborcza za potwierdzające upoważnienie komitetu wyborczego do złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 5 ust. 1. Prokurator Generalny wywodzi sposób udokumentowania legitymacji do złożenia takiego oświadczenia z przepisu art. 77 ust. 6 Ordynacji wyborczej do Sejmu, który stanowi, że przez użyte w ustawie określenie "komitet wyborczy" rozumie się, w odniesieniu do partii i organizacji wyborczych, o których mowa w ust. 1 tego artykułu ich statutowe organy. Przyjąć zatem należy, że Państwowa Komisja Wyborcza może zażądać przedstawienia odpowiednich dokumentów, jak np. statutu partii, które pozwolą jej jednoznacznie stwierdzić, iż składającym oświadczenie jest komitet wyborczy zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej.

2. Wątpliwości zawarte w pytaniu drugim dotyczą tego, czy przepis art. 91 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu odnosi się tylko do komitetu wyborczego zarejestrowanych, pojedynczych organizacji mniejszości narodowych, czy obejmuje także komitet wyborczy koalicji wyborczej utworzonej przez takie organizacje. Źródłem tych wątpliwości są różnice sformułowań, którymi ustawodawca posłużył się w art. 5 ust. 1 oraz w art. 91 ust. 3. W pierwszym z tych przepisów użył on sformułowania "komitety wyborcze zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych", w drugim zaś "komitet wyborczy organizacji mniejszości narodowych".

Biorąc pod uwagę wykładnię systemową i celowościową Trybunał Konstytucyjny zajął stanowisko, zgodnie z którym oba sformułowania odnoszą się wyłącznie do komitetów wyborczych zarejestrowanej lub zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowej. O zajęciu tego stanowiska przesądziły następujące argumenty. Po pierwsze, miejsce obu przepisów w systematyce ustawy. I tak art. 5 ust. 1, w którym występuje sformułowanie "komitety wyborcze zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych" znajduje się w rozdziale 1 Ordynacji wyborczej do Sejmu, zatytułowanym Zasady ogólne. Natomiast przepis art. 91 ust. 3 posługujący się sformułowaniem "komitet wyborczy organizacji mniejszości narodowych" został umieszczony w części szczegółowej i powinien być traktowany jako rozwinięcie postanowień art. 5 ust. 1, nie jest to bowiem wyjątek od zasady ogólnej. Tym samym przyznanie "komitetowi organizacji mniejszości narodowej" uprawnienia do zgłaszania listy ogólnopolskiej, jeżeli zarejestrował listy okręgowe w co najmniej 5 okręgach wyborczych lub spełnia warunki określone w art. 79 ust. 3, stanowi konsekwentne rozwinięcie uprawnień, o których mowa w art. 5 ust. 1. Bowiem bez preferencji przy rejestrowaniu list ogólnopolskich /art. 91 ust. 3/ możliwość wyboru jaką posiadają komitety wyborcze zarejestrowanych organizacji mniejszości narodowych między zwolnieniem z progów wyborczych w odniesieniu do list okręgowych albo list ogólnopolskich przewidziana w art. 5 ust. 1 byłaby możliwością iluzoryczną. Po drugie, inne rozumienie art. 91 ust. 3 sprzeczne byłoby z celem założonym przez ustawodawcę polegającym na dążeniu do wyrównania szans podmiotów biorących udział w wyborach, w tym wypadku grupy obywateli stanowiących mniejszość narodową, czyli zbiorowość jednorodną etnicznie. Po trzecie, w art. 5 ust. 1 nie przewiduje się w ogóle możliwości zwolnienia z uzyskania 8 procent progu wyborczego wymaganego przez ustawę w przypadku klasycznych koalicji wyborczych.

3. Na wstępie wykładni art. 79 ust. 3 Ordynacji Wyborczej do Sejmu warto zauważyć, że przepis ten był już w pewnym zakresie przedmiotem powszechnie obowiązującej wykładni. W uchwale z dnia 16 czerwca 1993 r. W 4/93 /OTK 1993 cz. II poz. 45/ Trybunał Konstytucyjny ustalił, że art. 79 ust. 3 i 5 wspomnianej Ordynacji należy rozumieć w ten sposób, że "w razie rozwiązania Sejmu z obowiązku poparcia zgłoszenia listy okręgowej podpisami wyborców są zwolnione partie, organizacje lub koalicje wyborcze, które w dniu rozwiązania Sejmu miały kluby liczące co najmniej 15 posłów". W uzasadnieniu tej uchwały Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że z przywileju określonego w ust. 3 art. 79 korzystają te komitety wyborcze, "które spełniły warunek posiadania klubu poselskiego złożonego z 15 przynajmniej posłów w dniu rozwiązania Sejmu. Dotyczy to oczywiście i komitetów wyborczych, które takie kluby miały zarówno bezpośrednio po poprzednich wyborach, jak i w dniu rozwiązania Sejmu" /OTK 1993 cz. II poz.   /.

Wątpliwości interpretacyjne wnioskodawcy wyrażone w pytaniach trzecim i czwartym dotyczą wpływu zmian identyfikujących komitet wyborczy partii, organizacji lub koalicji wyborczej, które zaszły /i mogą jeszcze nastąpić/ w składzie lub w statusie organizacyjnym tych podmiotów, które bezpośrednio po poprzednich wyborach zgłosiły Prezydium Sejmu istnienie klubu liczącego co najmniej 15 posłów, na uprawnienie do zwolnienia z obowiązku poparcie zgłoszonych przez taki komitet list okręgowych podpisami co najmniej 3.000 wyborców stale zamieszkałych w danym okręgu wyborczym /art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej do Sejmu/. Swoje wątpliwości wnioskodawca wyraził w dwóch pytaniach:

1) czy pod pojęciem "komitetu wyborczego partii, organizacji lub koalicji wyborczej", użytym w art. 79 ust. 3, należy rozumieć wyłącznie komitet wyborczy partii, organizacji lub koalicji, która w następnych wyborach występuje pod tą samą nazwą, co w poprzednich, a w przypadku koalicji również w tym samym składzie, oraz

2) czy uprawnienie, o którym mowa w art. 79 ust. 3, które na zasadzie tego przepisu przysługiwałoby komitetowi partii lub organizacji, będzie przysługiwało również komitetowi wyborczemu koalicji wyborczej z udziałem tej partii lub organizacji.

Przed udzieleniem odpowiedzi na te pytania należy zaznaczyć, że w art. 79 ust. 1 sformułowana została zasada, zgodnie z którą okręgowa lista kandydatów na posłów powinna być poparta podpisami co najmniej 3000 wyborców stale zamieszkałych w danym okręgu wyborczym. Ordynacja wyborcza do Sejmu przewiduje od tej zasady dwa wyjątki.

Pierwszy wyjątek odnosi się do komitetu wyborczego, który z zachowaniem tej zasady zarejestrował listy okręgowe w co najmniej połowie okręgów wyborczych. W takim przypadku komitet ten uprawniony jest do zgłoszenia dalszych list bez poparcia zgłoszenia podpisami wyborców /art. 79 ust. 2/.

Drugi wyjątek wprowadza - stanowiący przedmiot wątpliwości wnioskodawcy - art. 79 ust. 3.

Analiza tego przepisu wskazuje na to, że ustawodawca dopuścił odstępstwo od zasady poparcia okręgowej listy wyborców podpisami co najmniej 3.000 wyborców jedynie po spełnieniu określonych w art. 79 ust. 3 warunków podmiotowych i przedmiotowych. Ustanowione w tym przepisie uprawnienie do zwolnienia od wspomnianego ustawowego obowiązku poparcia list okręgowych podpisami wyborców przysługuje komitetom wyborczym jedynie tych partii lub organizacji, które:

1) bezpośrednio po poprzednich wyborach,

2) zgłosiły Prezydium Sejmu,

3) istnienie klubu

4) liczącego co najmniej 15 posłów. Wykładnia gramatyczna powołanego art. 79 ust. 3, a w szczególności użyty w nim wyraz: "która", wskazuje na to, że uprawnienie to dotyczy partii lub organizacji, o których mowa w art. 77 ust. 1 zdanie pierwsze Ordynacji Wyborczej do Sejmu. Zarówno wykładnia gramatyczna /"bezpośrednio po poprzednich wyborach", "zgłosiły"/, jak i systematyka ustawy /Rozdział 7 Zgłaszanie list kandydatów na posłów/ dowodzi, że z uprawnienia tego mogą skorzystać tylko te partie polityczne lub organizacje, które istniejąc i dokonując określonych czynności bezpośrednio po poprzednich wyborach, w kolejnych wyborach spełniają wyżej przytoczone warunki ustawowe. Chodzi tu więc o te partie polityczne lub organizacje, które zachowały tożsamość podmiotową, uprawniającą do skorzystania z uprawnienia wymienionego w art. 79 ust. 3. Jest to możliwe wówczas, gdy mamy do czynienia z tą samą partią polityczną lub organizacją, która brała udział w poprzednich wyborach i której klub liczący co najmniej 15 posłów nadal istnieje. Partii lub organizacji, które nie zdołały zachować tożsamości podmiotowej, nie będzie przysługiwało uprawnienie, o którym mowa w art. 79 ust. 3.

Podobne uwagi odnieść należy do koalicji wyborczej. Koalicja wyborcza może więc skorzystać w kolejnych wyborach do Sejmu z omawianego uprawnienia po spełnieniu warunków wymienionych w art. 79 ust. 3: zgłoszenia przez jej komitet wyborczy, bezpośrednio po poprzednich wyborach, istnienia klubu, liczącego co najmniej 15 posłów i pod warunkiem, że skład tej koalicji nie uległ zmianie.

Ocena, czy w konkretnym wypadku zostaje zachowana taka tożsamość podmiotowa należy do Państwowej Komisji Wyborczej. Jak to bowiem trafnie stwierdziła PKW /Wyb. 0101-3/37/93/ w związku z wyborami w 1993 r. "w razie zmian w samej partii sprawę należy ocenić na podstawie konkretnych faktów. Decydujące jest czy zachowana została tożsamość podmiotowa, czy też na skutek zmian powstał nowy podmiot. W razie powstania nowej partii następuje utrata uprawnienia".

4. W związku z wątpliwościami podniesionymi przez wnioskodawcę w punkcie piątym wniosku, należy zauważyć, że w przepisie art. 87 ust. 4 Ordynacji wyborczej do Sejmu nakazuje się okręgowej komisji wyborczej unieważnić jedynie rejestrację listy rozwiązanego komitetu wyborczego. O tym kto rozwiązuje komitety wyborcze utworzone przez wyborców lub koalicje wyborcze rozstrzyga jednoznacznie Ordynacja wyborcza do Sejmu w art. 77 ust. 5. W myśl tego przepisu decyzja w sprawie rozwiązania komitetu wyborczego należy wyłącznie do podmiotów, które go utworzyły, a więc do wyborców lub partii i organizacji politycznych oraz społecznych. O podjęciu takiej decyzji podmioty te mają obowiązek zawiadomić niezwłocznie Państwową Komisję Wyborczą. W tej sytuacji zmiany w składzie koalicji wyborczej, o ile nie spowodowały podjęcia decyzji przez koalicjantów o rozwiązaniu komitetu wyborczego, nie upoważniają jeszcze okręgowej komisji wyborczej do unieważnienia rejestracji listy komitetu takiej koalicji.

Ponieważ Ordynacja wyborcza do Sejmu nie określa szczegółowo sposobu tworzenia i rozwiązywania komitetów wyborczych, na gruncie niektórych jej postanowień można by bronić stanowiska, że jakakolwiek zmiana w składzie koalicji już po zarejestrowaniu listy nosi znamiona rozwiązania komitetu wyborczego. Tym samym działający w imieniu zmienionej koalicji komitet nie jest już tym samym komitetem, który dokonał zgłoszenia listy a poparcie udzielone przez wyborców dla kandydatów koalicji w pierwotnym składzie nie może być kwalifikowane jako poparcie kandydatów nowej koalicji wyborczej. Wyborcy bowiem udzielają poparcia kandydatom ściśle określonego komitetu wyborczego /art. 88 ust. 3/ a brak wymaganego poparcia skutkuje odmową rejestracji listy. Na możliwość postawienia takiej tezy zwraca uwagę również wnioskodawca. Jednak przyjęcie tezy wnioskodawcy, iż każda zmiana w składzie koalicji /wejście nowego podmiotu lub wyjście podmiotu tworzącego pierwotnie koalicję/ stanowi podstawę unieważnienia rejestracji list zgłoszonych wcześniej, przed zmianą przez komitet wyborczy tej koalicji, a więc także niezależnie od rozwiązania komitetu w trybie art. 77 ust. 5, byłoby niewątpliwie wykładnią rozszerzającą postanowień art. 87 ust. 4 i umożliwiłoby zbyt daleko idącą władczą ingerencję komisji wyborczych w sferę stosunków politycznych. Lakoniczność postanowień Ordynacji wyborczej do Sejmu odnoszących się do tworzenia i rozwiązywania komitetów wyborczych świadczy, że intencją ustawodawcy nie było wkraczanie w tę sferę.

5. Pytanie szóste wniosku dotyczy wątpliwości, czy art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu ma odpowiednie zastosowanie w wyborach do Senatu na zasadzie art. 1 ust. 1 Ordynacji wyborczej do Senatu.

Wątpliwość ta powstaje w związku z porównaniem treści art. 9 Ordynacji wyborczej do Senatu, w którym stwierdza się, że prawo zgłaszania kandydatów na senatorów przysługuje wyborcom, partiom i organizacjom politycznym oraz organizacjom społecznym tworzącym w tym celu komitety wyborcze, z treścią art. 77 ust. 1 i 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu, w którym poza tym, że prawo zgłaszania list kandydatów na posłów przysługuje partiom, organizacjom politycznym oraz społecznym, a także wyborcom /ust. 1/, stanowi się ponadto, że partie i organizacje, o których mowa w ust. 1, mogą utworzyć koalicję wyborczą dla zgłoszenia wspólnych list kandydatów /ust. 2 zdanie 1/. Rodzi się pytanie, czy różnica w treści obu przepisów była zamierzonym działaniem ustawodawcy ze względu na istotną odmienność wyborów do Senatu i Sejmu, a zatem postanowienie art. 9 Ordynacji wyborczej do Senatu stanowiłoby przesłankę wykluczającą odpowiednie zastosowanie przepisów Ordynacji wyborczej do Sejmu, gdyż zgodnie z art. 1 ust. 1 Ordynacji wyborczej do Senatu wybory do Senatu odbywają się przy odpowiednim zastosowaniu przepisów Ordynacji wyborczej do Sejmu, jeżeli Ordynacja wyborcza do Senatu nie stanowi inaczej.

W związku z tym należy przypomnieć wcześniejsze ustalenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące tego zagadnienia. W sprawie W 4/93 /OTK 1993 cz. II poz.   / Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "Ordynacja wyborcza do Senatu zawiera uregulowania dotyczące w zasadzie tylko szczególnych zagadnień związanych z wyborami do Senatu, w pozostałych zaś kwestiach odsyła do Ordynacji wyborczej do Sejmu. Ta ostatnia jest więc podstawowym aktem prawnym, gdy chodzi o wybory do parlamentu, a Ordynacja wyborcza do Senatu stanowi lex specialis w stosunku do tej ostatniej. Odesłanie w art. 1 ust. 1 Ordynacji wyborczej do Senatu jest odesłaniem generalnym, wskazuje na to, że wybory do Senatu RP odbywają się przy odpowiednim zastosowaniu wszystkich przepisów Ordynacji wyborczej do Sejmu RP, chyba, że nie dają się one pogodzić z przepisami Ordynacji wyborczej do Senatu oraz odmiennym charakterem wyborów do Senatu, które oparte są na systemie większościowym, podczas gdy wybory do Sejmu odbywają się systemem proporcjonalnym."

W tej sytuacji należało rozstrzygnąć, czy art. 77 ust. 2 przewidujący możliwość tworzenia koalicji wyborczych w wyborach do Sejmu daje się pogodzić z przepisami Ordynacji wyborczej do Senatu, przede wszystkim z jej art. 9 oraz odmiennym, bo większościowym a nie proporcjonalnym, charakterem wyborów do Senatu. Trybunał Konstytucyjny zgodził się w tym zakresie ze zdaniem Prokuratora Generalnego, że personalny i większościowy charakter wyborów do Senatu przemawia za odpowiednim zastosowaniem art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu w wyborach do Senatu. Skoro bowiem w wyborach tych głosuje się na kandydata, to brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, że partie lub organizacje, o których mowa w art. 9, nie mogą wystawić wspólnego kandydata, jeżeli w tym celu utworzyły komitet wyborczy. Odmienne stanowisko mogłoby prowadzić do sytuacji, w której w jednym okręgu wyborczym partie lub organizacje nie mogłyby stworzyć koalicji dla wspólnego zgłoszenia kandydata na senatora, ale każda z nich mogłaby zgłosić tę samą osobę jako kandydata.

6. Wątpliwości wnioskodawcy związane ze stosowaniem art. 77 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Sejmu w wyborach do Senatu dotyczą jeszcze dwóch innych kwestii. Pierwsza kwestia sprowadza się do pytania, czy możliwość tworzenia koalicji wyborczych w wyborach do Senatu dopuszcza udział tej samej partii /organizacji/ w różnych koalicjach wyborczych w różnych okręgach. W przypadku drugiej kwestii chodzi o rozstrzygnięcie, czy w okręgu wyborczym, w którym koalicja zgłosiła mniejszą liczbę kandydatów na senatorów niż jest mandatów do obsadzenia, partia lub organizacja wchodząca w skład takiej koalicji może samodzielnie zgłosić swoich kandydatów w liczbie nie przekraczającej, łącznie z kandydatami zgłoszonymi przez koalicję, liczby senatorów wybieranych w danym okręgu, a także czy partia lub organizacja wchodząca w skład koalicji może samodzielnie zgłaszać kandydatów w tych okręgach, w których koalicja nie zgłosiła wspólnych kandydatów na senatorów.

Jeżeli chodzi o pierwszą kwestię, to zgodnie z przepisami Ordynacji wyborczej do Senatu nie ma znaczenia czy ta sama partia /organizacja/ uczestniczy w tej samej, czy różnych koalicjach w różnych okręgach wyborczych.

Natomiast w odniesieniu do drugiej kwestii, partia lub organizacja wchodząca w skład koalicji może samodzielnie zgłaszać kandydatów tylko w tych okręgach, w których koalicja nie zgłosiła wspólnych kandydatów na senatorów. Nie do przyjęcia byłoby stanowisko, zgodnie z którym partia lub organizacja wchodząca w skład koalicji mogłaby zgłaszać w tym samym okręgu wyborczym jednych kandydatów jako członek koalicji a innych samodzielnie. Gdyby do tego założyć jeszcze, jak sugeruje Prokurator Generalny, że partia taka mogłaby uczestniczyć w wielu koalicjach wyborczych w danym okręgu, to liczba kandydatów na senatorów zgłaszanych przez tę partię mogłaby być teoretycznie nieograniczona. Tymczasem intencją ustawodawcy było ograniczenie liczby kandydatów zgłaszanych przez jeden komitet wyborczy do liczby mandatów obsadzanych w danym okręgu /art. 10 ust. 2 Ordynacji wyborczej do Senatu/.

W tych warunkach Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.