Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1205/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2019 r. sygn. II SA/Wa 779/18 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Wa 779/18, oddalił skargę S. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezes ZUS decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 8 stycznia 2018 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227. ze zm. - dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") odmówił przyznania dla wyżej wymienionej emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisu stanowiącego materialną podstawę decyzji oraz wskazał, że wszystkie wymienione w nim przesłanki musza zostać spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS ustalił, że na przestrzeni 70 lat życia skarżącej udokumentowano jedynie 9 lat, 2 miesiące i 10 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych oraz 3 lata, 5 miesięcy i 29 dni okresów pracy na gospodarstwie rolnym. Organ stwierdził, iż w latach 1968-1969, 1974-1980, 1983-1987, 1987-1999, 2000-2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności podlegającej ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, zatem nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto organ zauważył, iż wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej, nie wskazuje, aby pozostawała ona bez niezbędnych środków utrzymania.

We wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca ponowiła argumentację dotyczącą jej sytuacji osobistej, materialnej i zdrowotnej.

Prezes ZUS decyzją z [...] marca 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do emerytury w drodze wyjątku. Organ podzielił wcześniejsze stanowisko, że w sprawie nie doszło do spełnia przesłanek z art. 83

ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ze względów jakie wskazano w decyzji z dnia 7 lutego 2018 r. Dodatkowo organ zauważył, że emerytura w drodze wyjątku nie może być skarżącej przyznana również z tego względu, iż pozostaje ona w zatrudnieniu oraz osiąga wynagrodzenie w wysokości 1.096,00 zł. Ponadto mąż skarżącej, z którym prowadzi gospodarstwo domowe, otrzymuje emeryturę w wysokości 1.532,89 zł oraz wynagrodzenie w wysokości 2.100,00 zł. Wykazany dochód przypadający na jednego członka 2-osobowej rodziny w wysokości 2.364,44 zł miesięcznie przekracza zatem kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S. B. Skarżąca ponownie opisała swoją sytuację rodzinną i materialną, nie podnosząc żadnych zarzutów wobec zaskarżonej decyzji, jednakże zwróciła się o przyznanie jej emerytury albo renty specjalnej.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, następnie wskazał, że przepis wskazuje na trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a to: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym musi być spowodowane "szczególnymi okolicznościami"; 2) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Sąd powołał się na stanowisko doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, iż przyznanie przedmiotowego świadczenia uzależnione jest od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych wyżej przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Sąd pierwszej instancji podkreślił również, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes ZUS. Uregulowanie takie oznacza, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ winien jednak pamiętać, iż owo uznanie administracyjne nie pozwala na dowolność w załatwieniu sprawy. Uznaniowość nie oznacza wszak

pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z drugiej zaś przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako "k.p.a."), które znajdują tu zastosowanie, w myśl art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, bowiem nie nosi cech dowolności i została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, po wszechstronnym zebraniu i rozważeniu całego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie można było stwierdzić, iż w stosunku do skarżącej zaistniały "szczególne okoliczności", które wykluczyły możliwość uzyskania prawa do emerytury w trybie zwykłym.

Sąd podzielił stanowisko Prezesa ZUS, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiły takie okoliczności, które można by uznać za szczególne w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu poza przedmiotem sporu pozostaje okoliczność, iż w ciągu 70 lat jej życia udowodniono jedynie 12 lat, 7 miesięcy i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych łącznie, zaś w latach 1968-1969, 1974-1980, 1983-1987, 1987-1999, 2000-2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia. Istotne jest przy tym to, że skarżąca nie wykazała, by w omawianych okresach była całkowicie niezdolna do pracy, czy też by wystąpiły takie niezależne od niej i obiektywnie niemożliwe czy trudne do przezwyciężenia okoliczności, które uniemożliwiły jej wykonywanie zatrudnienia. Sąd wskazał, że wobec skarżącej orzeczono trwałą częściową niezdolność do pracy dopiero w dniu 9 czerwca 2016 r., zaś orzeczeniem z dnia 13 listopada 2017 r. stwierdzono brak całkowitej niezdolności do pracy.

Sąd zgodził się również z organem, że w sprawie nie zachodzi również druga ze wskazanych przesłanek, bowiem skarżąca nie wykazała takich obiektywnych przeszkód, które pozwalałyby uznać, że z uwagi na swój wiek czy stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Na dzień złożenia wniosku skarżąca była zatrudniona, co pozwoliło organowi na wykluczenie omawianej przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy czy wiek.

Sąd pierwszej instancji podzielił także stanowisko Prezesa ZUS, że skarżąca nie spełnia trzeciej ze wskazanych przesłanek. Zdaniem Sądu niesporne jest to, że wykazany dochód przypadający na jednego członka 2-osobowej rodziny skarżącej wynosił w dniu złożenia wniosku – 2.364,44 zł miesięcznie, zatem przekraczał kwotę najniższego świadczenia emerytalnego. Jednocześnie Sąd zauważył, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, jednakże nie można uznać, że w dwuosobowym gospodarstwie domowym łączny dochód obojga małżonków nie pozwala na egzystencję.

Odnosząc się ogólnie do wszystkich podniesionych przez skarżącą twierdzeń, Sąd wskazał, że argumenty dotyczące "ciężkiego życia", trudnych warunków mieszkaniowych i materialnych, urodzenia dzieci, chorób skarżącej i jej dzieci, nie mogą być uznane za takie "szczególne okoliczności", niezależne od skarżącej i obiektywne niemożliwe czy trudne do przezwyciężenia. Należało mieć przy tym na uwadze również i to, że w toku postępowania skarżąca nie podważyła ani nie kwestionowała ustalonych przez organ okresów zatrudnienia, jak również pozostawania bez pracy, nie przedkładała ona również żadnych dowodów, w postaci dokumentów, które mogłyby ujawnić braki w materiale dowodowym zgromadzonym przez organ.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła S. B., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj.:

1. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przez błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że znajduje on zastosowanie w przypadku skarżącej w zakresie całkowitej niezdolności do pracy pomijając kwestię wieku skarżącej, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem powołanego przepisu;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania tj.

1. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom ustawowym, polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą w skardze zarzutu dotyczącego jej wieku, sytuacji życiowej i rodzinnej oraz zdrowotnej, a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym materiałem dowodowym, co miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik

sprawy, gdyż skutkowało to wybiórczym przedstawieniem stanu sprawy oraz uchyleniem się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych, w tym kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, a nieopłaconej ani w całości ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wskazać należy, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, Lex nr 1217424; wyrok NSA z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, Lex nr 596025; wyrok NSA z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13, Lex nr 1488113).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz., 2167 ze zm. – dalej jako "p.u.s.a.") jest przepisem ustrojowym normującym zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne Sąd pierwszej instancji mógłby naruszyć art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne

kryterium niż kryterium zgodności z prawem (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r., sygn.. akt II GSK 2307/11; wyrok NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt I GSK 1790/11, wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem cbois.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"). Ponadto naruszenie przepisu art. 1 § 2 p.u.s.a. może polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowaniu środka nieznanego ustawie. Także przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. jest przepisem ustrojowym. Stanowi on, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Do naruszenia tego przepis mogłoby dojść również wtedy gdyby sąd administracyjny nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie.

Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności objętej skargą decyzji a nic nie wskazuje na to by kontrola ta została przeprowadzona według innego kryterium aniżeli zgodność tej decyzji z prawem. Okoliczność zaś, że wynik tej kontroli nie zadowalał skarżącej, nie oznaczał jeszcze, że Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane wyżej przepisy.

W omawianej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a powiązano z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., jednakże zarzut ten nie mógł być skuteczny. W myśl art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, pisemne motywy powinny ponadto obejmować wskazania co do dalszego postępowania. Art. 141 § 4 p.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Ponadto, przyjmuje się, że jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przyjęty, wówczas powołany przepis nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej. Podkreślić należy, że polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez który nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę

orzekania stanu faktycznego ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. wyrok NSA z 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13; wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1995/16, CBOSA)

W rozpoznawanej sprawie, przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stan faktyczny znajduje uzasadnienie w aktach sprawy. Ponadto uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, stanowisk stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie w sposób umożliwiający dokonanie właściwej kontroli instancyjnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok, na gruncie ustalonego i niezakwestionowanego w skardze kasacyjnej stanu faktycznego, nie naruszał art. 83 ust. 1 ustawa o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z jego treścią, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Użyty przez ustawodawcę w przepisie art. 83 ust. 1 zwrot "może" oznacza, że decyzje wydawane w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. Zatem zasadnym jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że sądowa kontrola decyzji wydanej w tym trybie była ograniczona i sprowadzała się do oceny, czy organ wydający decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Ponadto podkreślić należy, a co wynika z powyższego przepisu, że dla przyznania świadczenia muszą być spełnione kumulatywnie wszystkie przesłanki mające podstawę we wskazanym przepisie, tj. po pierwsze - wystąpienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie warunków przez osobę ubezpieczoną i pozostałym po nich członkom rodziny wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, po drugie - osoby te nie mogą - ze względu na całkowitą

niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i po trzecie - nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jak prawidłowo zaznaczył Sąd pierwszej instancji, niezbędne jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek, o których mowa w cyt. przepisie, a brak choćby jednej z nich uniemożliwia jego przyznanie.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a którego skarżąca skutecznie nie podważyła, wynika, że skarżąca nie spełniła warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury w trybie zwykłym. Skarżąca na przestrzeni 70 lat życia posiadała udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 12 lat, 7 miesięcy i 9 dni. W latach 1968-1969, 1974-1988, 1983-1987,1987-1999 oraz 2000-2007 nie został udowodniony u skarżącej żaden okres zatrudnienia, ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wobec skarżącej orzeczono trwałą częściową niezdolność do pracy dopiero 9 czerwca 2016 r., zaś orzeczeniem z 13 listopada 2017 r. stwierdzono brak całkowitej niezdolności do pracy. Skarżąca nie wykazała także aby niespełnienie warunków do uzyskania emerytury było spowodowane szczególnymi okolicznościami o charakterze obiektywnym.

Przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne ( por. wyrok NSA 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, publ. Lex nr 1291381, wyrok NSA z dnia 19 maja 2011 r., sygn. I OSK 292/11, publ. LEX nr 1081017, wyrok NSA z dnia 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, publ. LEX nr 321169). Dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącej wynosił w dniu złożenia wniosku 2364,44 zł miesięcznie, a więc przekraczał kwotę najniższej emerytury. Zgodzić się zatem trzeba z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie spełnia także przesłanki braku posiadania niezbędnych środków utrzymania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art.184 p.p.s.a została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika

ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.