Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1851/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64e § 2 pkt 2 i 3, § 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 21/16 w sprawie ze skargi Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Białymstoku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 10 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Białymstoku na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Bk 21/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Białymstoku na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z 10 listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco:

Postanowieniem z 23 czerwca 2015 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Białymstoku umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku K.M. ze względu na śmierć zobowiązanego. Następnie postanowieniem z 23 czerwca 2015 r. organ ten obciążył kosztami egzekucyjnymi wierzyciela - Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Białymstoku.

Pismem z 25 września 2015 r. wierzyciel zwrócił się o umorzenie kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.050,00 zł, wskazując, że ze względu na ważny interes społeczny zasadne jest wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem braku zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego przez niewypłacalnego dłużnika będzie każdorazowe obciążenie organu administracji rządowej, a więc de facto Skarbu Państwa. Zauważył również, iż naliczone koszty egzekucyjne były rażąco niewspółmiernie wysokie w stosunku do egzekwowanej kary oraz czynności dokonanych przez organ egzekucyjny i efektu jego działania. Brak czynności po stronie organu egzekucyjnego w zakresie dochodzenia należności, w sytuacji wykrycia majątku, a w dalszej kolejności obciążenie kosztami wierzyciela, w związku z brakiem pokrycia zobowiązania przez dłużnika, mieści się w ważnym interesie skarżącego. Ponadto ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od organu administracji rządowej, w sytuacji braku wpływu z tytułu egzekucji należności głównej, stanowi bardzo wysoki wydatek dla wierzyciela.

Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, postanowieniem z 7 października 2015 r. odmówił umorzenia koszów egzekucyjnych.

Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku wydał 10 listopada 2015 r. postanowienie utrzymujące w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wierzyciel zarzucił naruszenie art. 64e § 2 pkt 1) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm., dalej: u.p.e.a.), art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., oraz art. 64e § 2 pkt 3 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wskazał, że przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczy jedynie sytuacji zobowiązanego, a nie wierzyciela, a zatem powołać się na nią może nie wierzyciel, ale właśnie zobowiązany. W rozpatrywanej sprawie organy administracji wyjaśniły pojęcie ważnego interesu publicznego w kontekście sytuacji Skarżącego i słusznie doszły do wniosku, że nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art.64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu, organy prawidłowo też uznały, że sprawa nie ma charakteru wyjątkowego, czy też nadzwyczajnego z uwagi na okoliczności, w jakich doszło do powstania kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Inspektor zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

a) art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż prawidłowe jest stanowisko organów egzekucyjnych w zaskarżonych postanowieniach, że Skarżącemu - jako wierzycielowi, wnioskującemu o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji - nie przysługuje prawo do powoływania się na przesłankę nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku jako przyczyny umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji;

b) art. 64e § 3 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd, iż koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych nie mogą być umorzone, gdy obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione;

c) Art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd w zaskarżonym wyroku, że prawidłowe jest stanowisko organów egzekucyjnych w zaskarżonych postanowieniach, iż za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie nie przemawia ważny interes publiczny, a w szczególności interes Skarbu Państwa.

Na podstawie art. 174 § 2 P.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na pominięciu przez sąd obowiązku zbadania z urzędu gospodarczego uzasadnienia obciążania wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Inspektor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi administracyjnemu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że co do zasady, zgodnie z art. 64c § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, w sytuacji, gdy nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych może być stosowana jedynie w wyjątkowych wypadkach, po zaistnieniu przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a., tj. gdy:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku

lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Ponadto, stosownie do treści art. 64e § 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszym składzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dokonał prawidłowej kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonych rozstrzygnięć. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że sąd ten trafnie wskazał, iż przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczy jedynie sytuacji zobowiązanego, a nie wierzyciela, w konsekwencji czego wierzyciel egzekucyjny w ogóle nie mógł występować z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych na tej podstawie.

Niezasadne okazały się pozostałe zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64e § 2 pkt 2 i 3 oraz § 3 u.p.e.a. Jak trafnie wskazał WSA w Białymstoku, podzielając w tym względzie stanowisko organów, "sprawa nie ma charakteru wyjątkowego, czy też nadzwyczajnego z uwagi na okoliczności, w jakich doszło do powstania kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku dłużnika". Słusznie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (por. str. 8-9), że w ustawie egzekucyjnej nie przewidziano w odniesieniu do organów administracji rządowej wyłączenia obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych. W tym kontekście nie można utożsamiać ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2) u.p.a.e., z interesem Skarbu Państwa. Trafnie przy tym zauważył sąd pierwszej instancji, że "przyjęcie, iż za umorzeniem stronie skarżącej kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, prowadziłoby do przyjmowania realizacji tej przesłanki w każdej sprawie z udziałem ITD i doprowadzało do umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie" (por. str. 9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku"). Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych dowodów, które uzasadniałyby ocenę, że sytuacja gospodarcza wierzyciela sprzeciwiała się obciążeniu go kosztami egzekucyjnymi. Pośrednie obciążenie tymi kosztami Skarbu Państwa nie może samo przez się stanowić przesłanki uzasadniającej umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 3 u.p.e.a.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, WSA w Białymstoku nie naruszył również przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądowoadministracyjna została przeprowadzona przez sąd pierwszej instancji w pełnym zakresie, w zgodzie z regułami określonymi w art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., a racje stojące za przyjętym rozstrzygnięciem zostały jasno i wyczerpująco wyłożone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) tej ustawy.