Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 752/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2007 nr 43 poz 277
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
article: par. 4 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2001 nr 152 poz 1732
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego.
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
article: art. 6 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (sprawozdawca), Waldemar Śledzik, Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], Komendant Główny Policji na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. po rozpoznaniu wniosku A. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że A. M. raportem z dnia [...] października 2011 r. zwrócił się do Komendanta Głównego Policji o "zaliczenie do pracowniczego stażu pracy okresu pracy wykonywanej od 16 roku życia w gospodarstwie rolnym rodziców W. i T. M. (tj. okresu od 1 grudnia 1987 r. do 3 czerwca 1991 r.)". Do przedmiotowego raportu załączył własne oświadczenie z dnia [...] lipca 2011 r. w sprawie braku dokumentów, zeznania dwóch świadków: M. P. oraz M. B., zaświadczenie z Urzędu Gminy Z. z dnia [...] lipca 2011 r. informujące, że rodzice wnioskodawcy – W. i T. M. figurowali w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych oraz że z gruntów opłacany był podatek rolny oraz leśny, poświadczenie zameldowania z dnia [...] października 2011 r. wydane przez Urząd Gminy Z., zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w P. z dnia [...] marca 2007 r. o własności gruntów rolnych.

Ponadto załączył własne "oświadczenie uzupełniające" na temat pracy w gospodarstwie rolnym, kserokopię orzeczenia Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] maja 1983 r. zaliczające go do [...] grupy inwalidów, pisma dwóch świadków (obydwa z [...] lipca 2011 r.), którzy złożyli w przedmiotowej sprawie oświadczenia, oświadczenie T. M. dnia [...] sierpnia 2011 r., V. S. z dnia [...] października 2011 r., R. S. z dnia [...] października 2011 r. oraz D. W. z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Organ na podstawie art. 64 § 2 K.p.a., pismem z dnia [...] listopada 2011 r. wezwał stronę do uzupełnienia żądania tj. przedstawienia dokumentacji potwierdzającej fakt istnienia gospodarstwa rolnego (wraz z określeniem jego położenia), zawierającej także informację, kto we wnioskowanym okresie był jego właścicielem lub posiadaczem.

W dniu [...] listopada 2011 r. do Biura Kadr i Szkolenia Komendy Głównej Policji wpłynęła dokumentacja stanowiąca uzupełnienie raportu A. M. składająca się z pisma zainteresowanego oraz zaświadczenia z Urzędu Gminy w Z. z dnia [...] listopada 201 1 r., stwierdzającego, iż urząd ten nie może potwierdzić okresu pracy w gospodarstwie rolnym.

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Komendant Główny Policji na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 z późn. zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54. poz. 310) - po rozpatrzeniu wniosku A. M. - odmówił przyznania wymienionemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r.

A. M. złożył odwołanie od wymienionej decyzji, zarzucając organowi "brak obiektywizmu i stronniczość w ocenie dowodów'', a także "przyjęcie założeń prawnych przy rozpatrywaniu sprawy wykluczających możliwość dowodzenia na podstawie zeznań świadków". Wskazał, iż "organ rozpatrujący sprawę pominął w swych rozważaniach fakt (...), że obydwoje rodzice byli tzw. dwu zawodowcami". Zaznaczył, iż "umniejszanie jego roli do doraźnej pomocy jest błędne", a "próba sprowadzenia rzekomejdo policzenia typowego 8-mio godzinnego czasu pracy" jest niewłaściwa. Ponadto stwierdził, iż zarzut "że nauka w szkole ponadpodstawowej wykluczała pracę w gospodarstwie rolnym jest błędny".

Zaznaczył, iż "nie wypiera się" sformułowań użytych w ankiecie osobowej, ponieważ były one adekwatne do jego ówczesnego stanu wiedzy w tej materii. Wspomniał także, iż ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy weszła w życie niecały rok przed jego wstąpieniem do Policji, a "to, że pracował w gospodarstwie rolnym rodziców traktował jako rzecz naturalną (...) i nie sądził, iż jest ona (praca) w jakikolwiek sposób honorowana".

Stwierdził, iż założenia, którymi organ posługuje się przy rozpatrywaniu tego typu spraw "z góry wykluczają możliwość ich dochodzenia i zawierają same w sobie logiczne sprzeczności (...)". Ponadto zarzucił organowi administracji, iż ten postawił się w roli prokuratora (oskarżyciela).

Przedmiotowe odwołanie zostało przesłane Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu rozpatrzenia.

Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając w oparciu o art. 65 § 1 Kpa, przekazał odwołanie A. M. Komendantowi Głównemu Policji jako organowi właściwemu w sprawie. W uzasadnieniu, powołując się na art. 127 § 3 i art. 5 § 2 pkt 4 Kpa oraz art. 5 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43. poz. 277. z późn. zm.) wskazał, że w sytuacji, gdy Komendant Główny Policji wyda inną decyzję niż dotyczącą mianowania, przeniesienia, czy zwolnienia funkcjonariusza, to od takiej decyzji nie będzie przysługiwało odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, lecz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Komendanta Głównego Policji.

Analizując, Komendant Główny Policji wskazał, że zaliczenie policjantowi do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może nastąpić w oparciu o unormowania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54. poz. 310). Unormowania te stanowią bowiem odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, z późn. zm.), zgodnie z którym do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin". Istotnym zagadnieniem przy stosowaniu powołanej normy prawnej jest więc ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin", z którym ustawodawca związał możliwość zaliczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy.

Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Organ stwierdził, że – jak wynika z orzecznictwa - praca w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania Zatem do oceny stanu faktycznego mającego miejsce w okresie od dnia [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268, z późn. zm.), a następnie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24. z późn. zm.).

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., przez określenie domownika należało rozumieć członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła ich główne źródło utrzymania.

Z kolei, jak wskazał organ, treść art. 6 pkt 2 obowiązującej aktualnie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Cytowana ustawa wprowadza zatem wymóg stałej pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy zgodnie z art. 1 jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

Organ wskazał, że wobec braku stosownego zaświadczenia z urzędu gminy, w rozpatrywanej sprawie należało oprzeć się na przedstawionych przez A. M. zeznaniach świadków. Warto przy tym zaznaczyć, że przedstawiane w sprawie dotyczącej przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego policjanta z tytułu wysługi lat zeznania świadków powinny być na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach służby czy świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w takim postępowaniu. Organ podkreślił, że świadectwa te są uwzględniane jedynie w przypadku zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a organy je wydające opierają się na danych z akt osobowych pracowników oraz posiadanych ewidencji np. czasu pracy, urlopów (wypoczynkowych, bezpłatnych, związanych z rodzicielstwem).

Ocena przedstawionych dokumentów należy każdorazowo do pracodawcy, który stwierdza fakt spełnienia wymogów określonych w ustawie i podejmuje decyzję o zaliczeniu danego okresu do pracowniczego stażu pracy.

Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie świadkowie (M. P. oraz M. B.) stwierdzili, że A. M. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców W. i T. M. we wsi K. w konkretnym okresie, tj. od dnia [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r. Świadkowie zeznali, że praca była stała i wykonywana w pełnym wymiarze czasu. Stwierdzili, że poza pracą w gospodarstwie rolnym rodziców A. M. nie posiadał innego źródła utrzymania, a nadto, że nie był ubezpieczony (lub też nie jest im wiadome, czy z tytułu tej pracy zainteresowany był ubezpieczony). W piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. M. P. zaznaczył, iż widywał A. M. “prawie codziennie albo u siebie w gospodarstwie, bądź też przychodził (do świadka) na tzw. odróbkę". M. B. podkreślił natomiast, iż w czasie sezonu letniego wielokrotnie widział A. M. "podczas pracy w polu jak zbierał maliny i owoce w sadzie". Ponadto zaznaczył, iż widywał wymienionego podczas pracy u jego sąsiadów, a w szczególności A. M. "pomagał P. przy zwózce zboża, słomy i ziemniaków", natomiast "M. P. pomagał obrabiać pole M., szczególnie podczas żniw i wykopów".

Organ wskazał, że w kolejnych oświadczeniach rodziny A. M., tj. matki – T. M., jego sióstr – V. S. i D. W. oraz kuzyna R. S. wymienione zostały liczne czynności, jakie zainteresowany wykonywał w gospodarstwach rolnych: swoich rodziców, u M. P. oraz R. S., a także czynności, jakie powyżej wymienione lub inne osoby (m.in. zatrudniani w sezonie pomocnicy) wykonywali w gospodarstwie Państwa M. T. M. wskazała, że A. M. po powrocie ze szkoły do domu "czas dzielił pomiędzy pracę w gospodarstwie i naukę" a "okres wakacyjny dla A. był okresem szczególnie wzmożonej pracy". Natomiast R. S. stwierdził, że wymieniony przyjeżdżał do niego "do prac rolnych (sianokosy, żniwa, wykopki)" oraz "musiał pogodzić obowiązki gospodarskie z nauką", a D. W. podkreśliła, że “jak przyjeżdżał ze szkoły to oprócz nauki zajmował się obowiązkami w gospodarstwie".

W ocenie organu omawiane zeznania świadków nie mogą zostać uznane za wiarygodny dowód potwierdzający świadczenie przez A. M. od dnia [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r. pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zdaniem organu zeznania te pozostają w sprzeczności z innymi posiadanymi przez organ dowodami, znajdującymi się w aktach osobowych policjanta. Organ zakwestionował twierdzenie, że A. M. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, skoro praca ta nie mogła być świadczona w wymiarze pozwalającym na uznanie jej za jego główne źródło utrzymania, czy też pracę o charakterze stałym (zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin). Powyższe wynika z faktu, że wymieniony policjant, jak ustalono na podstawie akt osobowych, zamieszkując w miejscowości K. w latach 1987-1991 był uczniem [...] w P. W rezultacie uczestniczył w zajęciach szkolnych. Wymieniony, zdaniem organu, musiał uczestniczyć w zajęciach szkolnych (trwających przeciętnie 6-8 godzin lekcyjnych), poświęcić niezbędny czas na domowe przygotowanie się do tych zajęć, a także uczestniczyć w obligatoryjnych praktykach zawodowych w różnych zakładach. Ponadto, w ankiecie osobowej (uzupełnianej w dniu [...] maja 1991 r.) przy przyjęciu w Policji A. M. jako swoje zainteresowania pozazawodowe wskazał "sport - karate (klub T.)", o którym to zainteresowaniu w swych obszernych oświadczeniach ani on sam, ani inne osoby, nie wspomnieli. Zdaniem organu mało prawdopodobnym jest zatem, aby A. M. wobec konieczności wypełniania obowiązków szkolnych, co było wówczas jego głównym zadaniem i celem, miał możliwość świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym, jak twierdzą świadkowie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc się do zarzutu A. M. dotyczącego nieznajomości przez organ realiów życia i pracy na wsi, organ stwierdził, iż niewątpliwie czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym wymagają poświęcenia określonego czasu (szczególnie w okresie letnim), jednakże nazywanie codziennie wykonywanych czynności, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne nie powinno być utożsamiane z pojęciem pracy, bowiem pomoc rodzicom w gospodarstwie rolnym nie jest synonimem pracy w nim.

Organ zwrócił uwagę, że w swoich zeznaniach podkreślają wszyscy świadkowie, iż A. M. "odrabiał pracę" w gospodarstwach rolnych M. P. oraz R. S. (który mieszkał w innej miejscowości). Ponadto, w ocenie organu, nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż poza M. P. i M. B. wszystkie inne osoby, które złożyły oświadczenia w przedmiotowej sprawie pozostają blisko spokrewnione z A. M.

W ocenie organu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że najbardziej prawdopodobnym jest, że A. M. świadczył w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika.

Organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego wcześniej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. uposażenie zasadnicze policjanta wzrasta z tytułu wysługi lat o 2% po 2 latach służby i o 1% za każdy następny rok służby, aż do wysokości 20% po 20 latach służby, oraz o 0,5% za każdy następny rok służby powyżej 20 lat - łącznie do wysokości 25% po 30 latach służby. Ewentualne uwzględnienie więc rozpatrywanego żądania A. M. nie znajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, byłoby sprzeczne z interesem społecznym, a w szczególności z zasadą racjonalnego wydatkowania środków pieniężnych z budżetu państwa, które to wydatkowanie powinno podlegać szczególnym rygorom, opierając się na niebudzących wątpliwości okolicznościach faktycznych i prawnych.

Skargę na powyższą decyzję Komendanta Głownego Policji wniósł do Wojewódzkiego Sądu Adminitracyjnego w Warszawie A. M., wnosząc o uchelenie zaskarżonej oraz porzedzającej ją decyzji, o zaliczenie wnioskowanego okresu pracy w gospdoarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga A. M. jest zasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 powoływanej ustawy kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. M. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r.

Analizując prowadzone postępowanie, Sąd stwierdził, że organ Policji naruszył przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.

Kwestię sporną w przedmiotowej sprawie stanowi problematyka wliczania okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Skarżący nie zgodził się z argumentacją organów administracji, dotyczącą niezaliczenia mu do stażu pracy okresu od [...] grudnia 1987 r. do dnia [...] czerwca 1991 r., stanowiącego czas pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

Zgodnie z treścią art. 101 ustawy o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Na podstawie tego przepisu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał rozporządzenie z dnia 6 grudnia 2001 r. (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego. Na mocy § 4 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Problematykę wliczania okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu reguluje ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), która pozwala zaliczyć okresy pracy w gospodarstwie rolnym pod warunkiem spełniania kryterium domownika. Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

W okresie, którego zaliczenia do stażu pracy domaga się skarżący, kwestie powyższe regulowała ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1991 r., oraz uchylona przez nią ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 i Nr 35, poz. 190 oraz z 1990 r. Nr 14, poz. 90 i Nr 34, poz. 198), obowiązująca do dnia 31 grudnia 1990 r.

Definicja pojęcia "domownik" zawarta została w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku - rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat,

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Obowiązująca wcześniej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 260 ze zm.) w art. 2 pkt 2 zawiera definicję domowników, przez których rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania.

Wymienioną definicję domownika doprecyzowywało z kolei rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t. j.: Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.), również obowiązujące do dnia 31 grudnia 1990 r., które w § 2 ust. 1 stanowiło, iż przy ustalaniu obowiązku ubezpieczenia domowników uznaje się, że domownik pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie, a praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi jego główne źródło utrzymania, jeżeli nie osiąga on dochodów z innych źródeł w wysokości przekraczającej miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia obowiązującego w gospodarce uspołecznionej. Praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej (§ 2 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia).

Biorąc pod uwagę, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uchylająca ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie zawiera żadnych przepisów intertemporalnych, które wskazywałyby przypadki stosowania ustawy uchylonej, w niniejszej sprawie należało stosować – zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego – przepisy obowiązujące w dniu orzekania przez organ.

Aby zaliczyć skarżącemu do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżący spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lica 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojęcie "domownika".

W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 lit. "c" ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, iż sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie.

Wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 4 października 2006 r. o sygn. akt II UK 42/2006 (publ. OSNP 2007/19-20/292) Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. Podkreślił, iż mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Stanowisko to nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r. o sygn. akt II UKN 3/98 (niepublikowanego), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą.

Wart również powołania jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r. o sygn. akt II UKN 299/98 (publ. OSNP 1999/24/799, OSNP - wkł. 1999/3/2), przedstawiający pogląd, iż dopuszczalność uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym należy co najmniej oceniać poprzez jej wykonywanie w wymiarze nie niższym niż połowa normalnie wymaganego czasu pracy w rolnictwie. Zauważyć należy, iż SN nie zastrzegł w tym wyroku, iż pobieranie nauki w szkole średniej wyłącza możliwość uznania pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego. Tylko pobieranie nauki w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa rolnego, uniemożliwiające wykonywanie w nim pracy w wymiarze ponad połowy wymaganego czasu pracy w rolnictwie, wyłącza możliwość zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego.

Podkreślenia wymaga, iż w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik, i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji rolnika i domownika. Gdyby zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjąć, że skoro osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego.

Powyższe stanowisko znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. o sygn. akt I OSK 321/11, NSA stwierdził, że przykładowo nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Wskazał też, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż – na przykład ze względu na rodzaj produkcji – niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w jego pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Ten aspekt jest bardzo istotny, ponieważ stały charakter pomocy w gospodarstwie rolnym może być pojmowany w sposób o wiele bardziej racjonalny, przy rozumieniu "stałości" jako pozostawania w tym samym miejscu, trwałemu związaniu się z jakimś miejscem lub jakąś osobą, nieuleganiu zmianom (por. wyrok Sądu Najwyższego o sygn. akt II UK 42/06, OSNP 2007/19-20/292). Pojmowana w ten sposób cecha "stałości" świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.

Dokonując wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym", należy również zwrócić uwagę na fakt, że omawiana definicja domownika może być wykorzystywana zarówno dla celów ubezpieczeniowych, jak też uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym – jak w niniejszym przypadku – określonych profitów finansowych, poprzez możliwość podwyższenia dodatku za wysługę lat. W pierwszej grupie spraw chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia w drugiej grupie spraw, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego czy stażu służby, co niewątpliwie powinno mieć w takim przypadku wpływ na mniej rygorystyczny sposób dekodowania znaczenia pojęcia "wykonywania przez domownika pracy o charakterze stałym", w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W tej sytuacji uzasadniony jest zarzut skargi co do nieprawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Fakt, że większość świadków jest spokrewniona ze skarżącym nie umniejsza - sam przez się - mocy dowodowej ich zeznań ani też nie stanowi o nieprawdziwości ich twierdzeń. Ich zeznania nie mogą być kwestionowane tylko dlatego, że pozostają w sprzeczności z oświadczeniem, złożonym przez skarżącego w roku 1991, podczas starania się o przyjęcie do służby w Policji. W tym zakresie skarżący tłumaczył, że oświadczenie iż "nigdy nie pracował" złożył, nie mając obecnej wiedzy co do znaczenia pracy w gospodarstwie rodziców dla przyszłych uprawnień pracowniczych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy zatem stwierdzić, że nietrafne jest ustalenie organów, że A. M. nie spełnia przesłanki do uznania go za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od [...] grudnia 1987 r. do [...] czerwca 1991 r. nie powinien zostać przez organ zaliczony do stażu służby (wysługi lat). Z akt sprawy wynika, że we wskazanym okresie skarżący dojeżdżał z miejsca zamieszkania (z domu rodziców) do [...] w P. (odległość ok. 15 km). Szkoła ta znajdowała się niedaleko gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego, zatem fakt pobierania w niej nauki nie mógł wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa. Jak już wspomniano, pojęcia "stałej pracy" nie należy utożsamiać z koniecznością nieustannego jej wykonywania i nie zawsze praca ta musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, a zatem sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkołach – co istotne – pobliskich z racji jego miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, nie może stanowić przeszkody do uznania go za domownika, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Nie można negować zeznań świadków tylko z racji ich pokrewieństwa ze skarżącym, gdyż doświadczenie życiowe uczy, że więzy rodzinne nie zawsze wpływają na pozytywne relacje z osobami spokrewnionymi, a tym bardziej na treść składanych przez nie zeznań. Zgromadzenie zeznań "tylko" dwóch osób niespokrewnionych jest usprawiedliwione i tym, że gospodarstwo rodziców skarżącego znajduje się na uboczu wsi, logiczne więc jest, że trudno znaleźć innych sąsiadów, którzy mieliby wiedzę na temat zakresu i sposobu czynności, wykonywanych przez skarżącego w gospodarstwie rodziców. Również posiadanie zainteresowań sportowych przez skarżącego nie wyklucza - zwłaszcza w stosunkach wiejskich - możliwości, a czasem wręcz konieczności - pracy w gospodarstwie rolnym rodziców.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.

Podczas ponownego rozpoznawania sprawy organ powinien uwzględnić treść rozważań, poczynionych w uzasadnieniu wyroku, wziąć pod uwagę treść przepisów prawa i wydanych na ich tle orzeczeń, przywołanych w jego treści.