Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 408/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 80 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
article: art. 25, art. 176 par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 27 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przekazania nieruchomości w użytkowanie wieczyste oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy i Miasta w O. L. z dnia [...] kwietnia 1994 r., znak: [...] w przedmiocie przekazania J. P. w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, licząc od dnia wydania decyzji, nieruchomości zabudowanej położonej w O. L. przy ul. L. [...], figurującej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] w obrębie "miasto" O. L. o powierzchni [...] ha.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) obowiązującej w dacie wydania decyzji), posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpili w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogły być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

Organ podniósł, że J. P., którego spadkobiercą jest wyłącznie E. P., był jedynym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości. Był zatem legitymowany do złożenia wniosku o oddanie mu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Potwierdzeniem jego posiadania są ustalenia organu pierwszej instancji wyrażone w załączniku do uchwały stanowiącej wykaz nieruchomości. W ocenie organu, bez znaczenia pozostaje, kto dokonał nakładów i wybudował budynki na tej nieruchomości. Kwestia ta mogłaby mieć znaczenie przy orzeczeniu odpłatności za przekazanie ich na własność wraz z oddaniem przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Nie ma natomiast żadnego znaczenia dla oceny legalności przekazania tych działek w użytkowanie wieczyste.

W świetle powyższego, kolegium nie znalazło podstaw, by uznać, że badana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Na skutek wniosku J. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] kolegium utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2009 r., uznając, że J. P. wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r. nie ma w tym postępowaniu przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. (nie jest spadkobiercą J. P. i nie wskazała przepisu prawnego, w myśl którego kwestionowana decyzja narusza jej interes prawny).

Ponadto kolegium ponownie stwierdziło, że zaszła przesłanka określona w art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości do przekazania przedmiotowych działek gruntu J. P. Zatem nie wystąpiło rażące naruszenie powyższego przepisu.

Skargę na powyższą decyzję wniosła J. P.

Tutejszy sąd wyrokiem z dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 129/10 oddalił skargę z uwagi na brak interesu prawnego J. P. w przedmiotowej sprawie.

Wyrokiem z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1580/10 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. P. uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Zdaniem sądu kasacyjnego, stanowisko sądu pierwszej instancji co do braku interesu prawnego skarżącej w prowadzonym postępowaniu nieważnościowym zostało oparte na niekompletnym materiale dowodowym. Sąd ten, przywołując treść art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, wskazał, że postępowaniem regulacyjnym na jego podstawie mogli być objęci tylko posiadacze gruntu państwowego w dniu 1 sierpnia 1988 r. Aby przyjąć, że J. P. był uprawnionym do uzyskania na tej podstawie prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków, o czym stanowiła decyzja z dnia [...] kwietnia 1994 r., należało ustalić, że był on jedynym posiadaczem gruntu oznaczonego numerami działek [...]. W toku postępowania zwykłego, jak również w postępowaniu nadzorczym takich jednoznacznych ustaleń - zdaniem sądu kasacyjnego - nie poczyniono, a samo pismo z Urzędu Miasta w O. L. stwierdzające, że J. P. mieszkał w budynku mieszkalnym znajdującym się na tej nieruchomości w dniu 1 sierpnia 1988 r. (był zameldowany) i wykorzystywał zarówno budynek mieszkalny, jak i budynki gospodarcze znajdujące się na tej nieruchomości do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie są wystarczające.

Wątpliwości sądu kasacyjnego wzbudziła okoliczność, iż umowa darowizny G. C. na rzecz jej syna J. P. wskazuje inną numerację działek i powierzchnię, której nie odpowiada żadna z działek nr [...] (wg numeracji przed zmianą) lub też [...] (wg oznaczenia aktualnego). Z danych zawartych w księdze wieczystej wynika, iż grunt ten stanowi własność gminy – po komunalizacji. Brak jest natomiast danych, na jakiej podstawie sporne działki (obecnie oznaczone nr [...]) stały się własnością Skarbu Państwa oraz jaki był następnie stan władania tą nieruchomością.

Sąd odwoławczy podkreślił, że wbrew temu, co akcentował sąd pierwszej instancji, skarżąca nie wywodzi swej legitymacji z tytułu dziedziczenia po J. P., lecz z sukcesji po matce G. C., zmarłej w 1996 r., która według skarżącej była w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości. W zależności od ustaleń, jakie prawa do nieruchomości przysługiwały G. C., należy rozważyć, czy J. P. jako jej spadkobierczyni może skutecznie domagać się weryfikacji decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r.

Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 834/11 uchylił decyzję kolegium z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Będąc związanym wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, sąd pierwszej instancji uznał, że będące przedmiotem kontroli decyzje kolegium są wadliwe. Zdaniem Sądu, kolegium z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie poczyniło wyczerpujących ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przekazując sprawę organowi administracji do ponownego rozpoznania, sąd podkreślił, że dopiero w zależności od ustaleń, jakie prawa do nieruchomości przysługiwały G. C., organ ten rozważy, czy skarżąca J. P. jako jej spadkobierczyni może skutecznie domagać się weryfikacji decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r. Nadto sąd pierwszej instancji wskazał, że w sytuacji uznania, że skarżącej przysługuje status strony w niniejszym postępowaniu, kolegium, uwzględniając poglądy doktryny i judykatury, rozważy dziedziczny charakter posiadania, zwłaszcza, gdy ze stanem faktycznym związana jest sytuacja prawna lub "stan oczekiwania", co może także odpowiadać uprawnieniu z art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdziło nieważność decyzji Zarządu Gminy i Miasta w O. L. z dnia [...] kwietnia 1994 r. w przedmiocie przekazania J. P. w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, licząc od dnia wydania decyzji, nieruchomości zabudowanej położonej w O. L. przy ul. L. [...], figurującej w ewidencji gruntów jako działki nr [...].

Analiza materiału dowodowego sprawy doprowadziła kolegium do wniosku, że przedmiotowy grunt był przed 1 sierpnia 1988 r. własnością Skarbu Państwa, a w dniu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r. stanowił własność gminy O. L. Powyższą okoliczność potwierdzają załączone do pisma Burmistrza O. L. z dnia [...] maja 2012 r. oraz kserokopie odpisów postanowień Sądu Powiatowego w L.: [...], z których wynika, że Skarb Państwa stal się właścicielem opuszczonej nieruchomości położonej w O. L. przy ul. L., oznaczonej wówczas jako działki [...]. Działki [...] stanowiły własność S. C. W wyniku odnowienia ewidencji budynków numeracja działek uległa zmianie. W 1971 r. z działek gruntu oznaczonych [...] utworzono działki o numerach ewidencyjnych [...], które na podstawie decyzji Wojewody L. z dnia [...] maja 1991 r., nr [...] oraz nr [...] stały się własnością Gminy O. L. W 1994 r. w wyniku ponownego odnowienia ewidencji gruntów numeracja działek uległa zmianie i zgodnie z obecnie obowiązującą ewidencją geodezyjną działki te są oznaczone numerami [...].

Z materiału dowodowego wynika, że na przedmiotowym gruncie znajdował się w dniu 1 sierpnia 1988 r. budynek, a w budynku mieszkalnym (O. L. [...]) od 1954 r. zameldowana była G. C. W budynku tym zamieszkiwała wraz z mężem S. C., który zmarł w roku 1959. G. C. była właścicielką nieruchomości rolnej stanowiącej grunt orny i łąkę o pow. [...] arów położoną w O. L., którą aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1974 r., [...] w drodze umowy darowizny przeniosła na syna J. P. Z aktu tego wynika, że w dacie zawarcia umowy oboje zamieszkiwali w O. L., aczkolwiek z poświadczenia o meldunkach wynika, że J. P. został zameldowany pod adresem O. L. [...] na pobyt stały dopiero w roku [...].

Powyższa nieruchomość rolna stanowiła gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów prawa, a w analizowanym przypadku jej właścicielka G. C. do jego prowadzenia wykorzystywała budynki mieszkalne i gospodarcze znajdujące się na spornym gruncie (działki nr [...]). Aktem notarialnym z 1974 r. G. C. przeniosła na syna jedynie nieruchomość rolną (gospodarstwo rolne), która stanowiła jej własność, co wynika z zawartego w tym akcie jej oświadczenia, a nadto jest zgodne z istotą uregulowanej w Kodeksie cywilnym umowy darowizny. Nadto zauważyć należy, że przeniesienie własności nieruchomości rolnej w tej formie na J. P. nastąpiło w czasie, gdy z takim "przekazaniem" gospodarstwa na rzecz syna nie łączyły się żadne świadczenia ze strony Państwa. W tym okresie z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa łączyło się jedynie przyznanie renty. Dopiero ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin stworzyła rolnikom będącym właścicielami lub posiadaczami gospodarstw rolnych możliwość nieodpłatnego przekazania gospodarstwa na rzecz następcy w zamian za świadczenia emerytalne, statuując jednocześnie szczególną formę przekazania, a mianowicie umowę pisemną sporządzoną przez naczelnika gminy. Zgodnie z art. 65 tej ustawy, świadczenia pieniężne dla rolników, którzy przekazali nieodpłatnie gospodarstwo rolne zstępnym lub zrzekli się własności nieruchomości rolnej na podstawie przepisów prawa cywilnego przed dniem wejścia w życie ustawy, przysługują, poczynając od dnia 1 lipca 1980 r. Zdaniem kolegium, na podstawie akt sprawy można stwierdzić, że w trybie tego artykułu ustawy z 1977 r. przyznano rentę G. C. (odcinek renty z ZUS z 1984 r.).

Dalej kolegium podniosło, że jak wynika z materiału dowodowego, fakt przeniesienia własności nieruchomości rolnej na syna nie zmienił zasadniczo sposobu życia G. C. W dalszym ciągu mieszkała ona w budynku zlokalizowanym na spornej nieruchomości, pomagała synowi przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz uprawiała ogród na spornym gruncie. Zważywszy na fakt, że J. P. był prawnikiem, wykonującym zawód adwokata (dopiero w 1978 r. został zameldowany na stałe w O. L.), pomoc matki przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego mogła być znaczna. Wbrew temu, co twierdzi E. P., G. C. nie była schorowana, a w dacie przeniesienia własności nieruchomości rolnej na syna miała 62 lata. Podnoszony przez E. P. fakt wymeldowania G. C. z O. L. w latach 1983-1990 i zameldowania w S. u córki nie może przesądzać o jej niezamieszkiwaniu w tym okresie w O. L. i niekorzystaniu z przedmiotowego gruntu, a tym samym o braku statusu jego posiadacza. Przekonujące jest w tym względzie wyjaśnienie J. P. o fikcyjnym zameldowaniu matki u niej w S. w celu uzyskania przydziału na większe mieszkanie. Potwierdza to jej korespondencja z matką z tego okresu kierowana na adres O. L. Wynika to także wprost z zeznań świadków zgłoszonych przez J. P., którzy potwierdzają, że G. C. całe życie mieszkała w O. L., przyjeżdżały do niej córki, pracowała w gospodarstwie oraz uprawiała ogród na przedmiotowym gruncie. Faktowi zamieszkiwania G. C. w O. L. w budynku zlokalizowanym na spornym gruncie nie zaprzeczają również świadkowie zgłoszeni przez E. P., jak również ona sama. Twierdzenie jednak, że G. C. zamieszkiwała na zasadzie dożywocia jest bezpodstawne. Przeniesienie własności nieruchomości rolnej na J. P. nastąpiło w drodze umowy darowizny, a nie umowy dożywocia. Organ odwoławczy dodał, że słusznym jest spostrzeżenie niektórych świadków, że G. C. była domownikiem J. P., tak samo jak J. P. był jej domownikiem w tym sensie, że jako rodzina razem zamieszkiwali w budynkach zlokalizowanych na przedmiotowym gruncie (ona od 1954 r., on od 1978 r.) i uznając stosunki panujące na wsi, wspólnie pracowali na nieruchomości przekazanej na własność J. P. oraz oboje korzystali ze spornego gruntu, do którego żadne z nich nie miało tytułu prawnego, będąc tym samym współposiadaczami tego gruntu w rozumieniu art. 80 ust. 2 powołanej wyżej ustawy.

Podnoszona przez E. P. w toku postępowania okoliczność, że jedynie J. P. przed 1988 r. łożył na przedmiotowy grunt, zwłaszcza budynki, nie ma potwierdzenia w materiale dowodowym. Dołączone do akt sprawy dokumenty pochodzą z lat 90-tych, nie mają zatem znaczenia w niniejszej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. ustaliło zatem, że J. P. przed 1 sierpnia 1988 r. nie był wyłącznym posiadaczem przedmiotowej nieruchomości, a co za tym idzie, uznało, że przekazanie decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r. przedmiotowej nieruchomości J. P. nastąpiło z obrazą art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, co skutkuje stwierdzeniem nieważności tej decyzji.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez kolegium decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., znak: [...], wydaną na skutek wniosku E. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu decyzji kolegium podzieliło ustalenia i ocenę prawną sprawy dokonane w zaskarżonej decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2012 r. Odnosząc się do zarzutu udziału w postepowaniu członka kolegium E. K. – S., która w ocenie E. P., podlega wyłączeniu od rozpoznania tej sprawy, kolegium podniosło, że E. K.-S. brała udział w wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r., która została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zatem brała udział w innym postępowaniu niż to zakończone zaskarżoną decyzją.

Skargę na powyższą decyzję wniosła E. P., zarzucając:

a) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez kolegium przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności: art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 27 § 1 k.p.a. poprzez udział w postępowaniu członka Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2009 r. w sprawie [...] dotyczącej tego samego postępowania;

- art. 6, 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a w szczególności charakteru posiadania przedmiotowej nieruchomości przez G. C., co doprowadziło do wadliwego uznania, że pominięcie G. C. przy przekazaniu gruntu będącego w jej posiadaniu w użytkowanie wieczyste J. P. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 80 ust 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości;

b) naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości poprzez przyjęcie, że sam fakt zamieszkiwania G. C. na przedmiotowych nieruchomościach, pomimo, że nie wykonywała ona żadnego władztwa nad działkami nr [...], czyni ja współposiadaczką tych działek.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji kolegium z dnia [...] grudnia 2012 r.

W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżąca podniosła, że instytucja wyłączenia pracownika znajduje zastosowanie w sprawie już zawisłej przed organem administracji publicznej, niezależnie od rodzaju i charakteru sprawy w każdym stadium tej sprawy oraz w każdej instancji trybu zwykłego lub trybów nadzwyczajnych.

Ponadto wyjaśniła, że od czasu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz syna w 1974 r. G. C. nie przysługiwało żadne władztwo nad działkami nr [...]. Zamieszkiwała na przedmiotowych nieruchomościach jedynie na zasadzie dożywocia. Nie partycypowała w żadnej części w świadczeniach związanych z gospodarstwem rolnym i domowym, nie interesowała się ani działką, ani budynkami. G. C. urodziła się w 1912 r., była osobą schorowaną. Doświadczenie życiowe wskazuje, że osiemdziesięcioletnia kobieta, która zmarła w 1996 r., poruszająca się o lasce, nie mogła pracować w gospodarstwie rolnym do lat dziewięćdziesiątych i decydować o sposobie prowadzenia gospodarstwa. Wszelkie czynności manifestujące wolę posiadania przedmiotowych nieruchomości na zewnątrz na dzień 1 sierpnia 1988 r. wykonywał wyłącznie J. P., a nie G. C., o czym świadczą nie tylko dokumenty meldunkowe, rachunki, zawieranie umów w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia, ale także czynności faktyczne wykonywane wyłącznie przez J. P.

W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja kolegium nie naruszają prawa.

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostały decyzje, których przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Gminy i Miasta O. L. z dnia [...] kwietnia 1994 r., przekazującej J. P. w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, licząc od dnia wydania decyzji, nieruchomości zabudowanej położonej w O. L. przy ul. L. [...], figurującej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha.

Matarialnoprawną podstawę decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r. stanowi art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

Przekazanie następuje na podstawie decyzji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub zarządów gmin w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gmin, wydanych bez konieczności uprzedniego złożenia wniosków o przekazanie, w granicach określonych liniami rozgraniczającymi i ustalonymi w miejscowych planach szczegółowych zagospodarowania przestrzennego lub w planach realizacyjnych.

Na podstawie powołanego przepisu grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub własność gminy mógł być oddany w zarząd, użytkowanie bądź użytkowanie wieczyste wyłącznie posiadaczowi tego gruntu.

W niniejszej sprawie zarząd gminy, przekazując w użytkowanie wieczyste nieruchomość położoną w O. L., oznaczoną aktualnie numerami [...], J. P., uznał go za wyłącznego posiadacza przedmiotowej nieruchomości.

Okoliczność ta została zakwestionowana przez kolegium, które, stwierdzając nieważność decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r., uznało, że oprócz J. P., posiadaczką tej nieruchomości była jego matka – G. C.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że przedmiotowa nieruchomość (aktualnie oznaczona jako działki nr [...]) była w dniu 1 sierpnia 1988 r. własnością Skarbu Państwa, a w wyniku komunalizacji stała się własnością gminy. Nie budzi również wątpliwości, że w dniu 1 sierpnia 1988 r. nikt nie legitymował się dokumentami o przekazaniu tego gruntu wydanymi w formie prawem przewidzianej, nikt też nie wystąpił w terminie do 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego tego gruntu. Zaistniały zatem przesłanki do uregulowania stanu prawnego przedmiotowego gruntu w trybie art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Materiał dowodowy sprawy nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że w dacie 1 sierpnia 1988 r. posiadaczem działek nr [...] był J. P.

Przedmiotem sporu pozostaje natomiast kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, czy w dniu 1 sierpnia 1988 r. był on wyłącznym posiadaczem tej nieruchomości, czy posiadał ją wspólnie z matką G. C. Ustalenie, że przekazany mu w użytkowanie wieczyste grunt był posiadany również przez inną osobę, oznacza bowiem, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1994 r., w której uznany został za jedynego posiadacza tego gruntu, narusza dyspozycję art. 80 ust. 2 powołanej wyżej ustawy w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.

Posiadanie to stan faktyczny, który występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą (corpus) oraz psychicznego elementu (animus), rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Władanie rzeczą oznacza dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą, "zatrzymania" rzeczy, jej "używania", "korzystania". O istnieniu posiadania w rozumieniu art. 336 k.c. przesądza jednak dopiero jednoczesny zamiar władania rzeczą "dla siebie" (animus), a zatem wewnętrzna, subiektywna wola posiadania rzeczy, który ocenia się przy pomocy zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą, tj. w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks..., s. 769).

W sprawie niniejszej, z uwagi na istotę sporu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. przeprowadziło szereg dowodów mających na celu ustalenie stanu posiadania spornej nieruchomości na dzień 1 sierpnia 1988 r., wśród których kluczowe znaczenie mają zeznania świadków złożone na rozprawach, które odbyły się w dniach: [...] września 2012 r. oraz [...] października 2012 r.

Z zeznań sąsiadów i znajomych J. P. i G. C.: C. D. (k. 300), M. H. (k. 300), J. D. (k. 336), Z. S. (k. 336), K. W. (k. 335 – 336) i B. W. (k. 335) jednoznacznie wynika, że G. C. stale zamieszkiwała na spornej nieruchomości przy ul. L. [...] w O. L., nigdy stamtąd nie wyjeżdżała na dłużej i pomagała w pracach w gospodarstwie rolnym (w hodowli zwierząt, w pracach polowych) synowi J. P., który w roku 1988 czynnie wykonywał zawód adwokata.

Powyższe okoliczności zostały podniesione również w oświadczeniach złożonych do akt sprawy przez C. D. (k. 272), M. H. (k. 270) oraz J. K. (k. 271).

J. D., Z. S. i K. W. wyjaśnili ponadto, że mimo przekazania gospodarstwa rolnego synowi J. P., G. C. nadal w tym gospodarstwie pracowała, gdyż to "stanowiło jej drugą naturę". "Robiła, co mogła, z uwagi na wiek" do około 1990 r.

Okoliczność zamieszkiwania G. C. na spornej nieruchomości w latach osiemdziesiątych XX w. potwierdzili również: B. P. (k. 334 – 335), M. K. (k. 335), I. G. (k. 333) i E. B. (k. 333).

Podniesione przez tych świadków, a także przez skarżącą E. P. okoliczności świadczące o tym, że to J. P. czuł się właścicielem tej nieruchomości, czynił na nią nakłady, przeprowadzając roboty budowlane, a także uiszczał związane z tą nieruchomością należności publiczne, nie przesądzają o braku współposiadania tej nieruchomości przez G. C.

O samoistnym posiadaniu nieruchomości osoby zamieszkującej w znajdującym się na niej budynku nie przesądza samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, administrowanie nieruchomością, ponoszenie ciężarów związanych z utrzymaniem nieruchomości, w tym wykonywanie remontów lub modernizacji budynku. Tym samym fakt, że inna osoba zamieszkująca w tym budynku, nie wykonuje tych czynności, nie stanowi przeszkody do tego, by uznać ją za posiadacza (por. postanowienie SN z dnia 26 czerwca 2013 r., II CSK 581/12, Lex nr 1383040).

Analiza przedmiotowych dowodów potwierdza słuszność stanowiska kolegium, że J. P. nie był jedynym posiadaczem nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...]. W miarodajnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dacie 1 sierpnia 1988 r. współposiadał ją ze swoją matką G. C.

Wbrew stanowisku skarżącej, pomiędzy J. P. a jego matką nie została zawarta umowa dożywocia, a na mocy zawartej między nimi w dniu [...] listopada 1974 r. umowy darowizny ([...]) na własność J. P. przeszła jedynie nieruchomość złożona z gruntu ornego i łąki (ówczesne działki nr [...]), nie obejmująca działki siedliskowej oznaczonej aktualnie numerami [...].

Argumentem przeciw uznaniu, że G. C. posiadała w tej dacie przedmiotową nieruchomość, nie może być również fakt jej wymeldowania z O. L. i zameldowania w latach [...] w S., będącym miejscem zamieszkania jej córki.

Zarząd Gminy i Miasta O. L., uznając w decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r. J. P. za jedynego posiadacza spornej nieruchomości, błędnie utożsamił pojęcie "miejsce zamieszkania" i "miejsce zameldowania" (pismo Burmistrza O. L. z dnia [...] maja 2012 r. – k. 255).

W myśl art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej dorosłej osoby fizycznej. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się zatem dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wola, zamiar stałego pobytu, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. postanowienie NSA z 13 maja 2011 r., I OW 11/11, Lex nr 1081105).

Przedstawione wyżej dowody nie pozostawiają wątpliwości, że mimo wymeldowania się z pobytu stałego w O. L., miejscowość ta pozostała miejscem zamieszkania G. C. w latach 1973 – 1990. Nie przeprowadziła się ona do S. ani w roku 1973, ani w latach późniejszych. Uwzględniając ówczesne realia społeczne, należy dać wiarę stanowisku J. P., że jej matka dokonała fikcyjnego zameldowania w S., żeby pomóc jej w uzyskaniu przydziału na większe mieszkanie. O zamieszkiwaniu G. C. w latach osiemdziesiątych w O. L., nie zaś w S., świadczą również dołączone do akt sprawy prywatne listy i kartki pocztowe J. P., wysyłane ze S. do jej matki i brata J. na adres: ul. L. [...] w O. L.

W świetle powyższych okoliczności G. C. zasadnie została uznana przez kolegium za współposiadaczkę spornej nieruchomości w dniu 1 sierpnia 1988 r. Stąd przekazanie tej nieruchomości w wieczyste użytkowanie wyłącznie J. P. nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 80 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Z art. 176 § 2 k.c. wynika, że posiadanie jest dziedziczne (J. Gołaczyński (w:), Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Warszawa 2011, s. 526). Stąd uznanie, że G. C. była posiadaczką spornej nieruchomości uprawniało jej spadkobierczynię - córkę J. P. do wystąpienia do kolegium z żądaniem zweryfikowania decyzji z dnia [...] kwietnia 1994 r., w której Zarząd Miasta i Gminy O. L. pominął jej matkę jako posiadaczkę tego gruntu.

Wbrew stanowisku skarżącej, kolegium nie dopuściło się również naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 k.p.a. poprzez udział w postępowaniu członka kolegium E. K. - S.

W myśl powołanych przepisów, członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Przesłanka wyłączenia od rozpoznania niniejszej sprawy członka kolegium E. K. – S. zachodziłyby wówczas, gdyby brała ona udział w wydaniu decyzji kolegium z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymanej w mocy decyzją kolegium z dnia [...] lutego 2013 r. będącą przedmiotem skargi w niniejszej sprawie. Tymczasem E. K. – S. brała udział w wydaniu decyzji kolegium z dnia [...] sierpnia 2009 r., uchylonej następnie wyrokiem tutejszego sądu z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 834/11, co nie daje podstawy do jej wyłączenia w świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 27 § 1 k.p.a. Powyższe dotyczy również innych członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., którzy wielokrotnie orzekali w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Gminy i Miasta O. L. z dnia [...] kwietnia 1994 r., co jednak nie wypełnia dyspozycji powołanych wyżej przepisów.

Powyższe skutkuje oddaleniem skargi E. P. jako bezzasadnej na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).