Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 711/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1, 2, art 3
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
article: art. 339; art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest skarga S. D. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Powyższe decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym:

S. D. złożył w dniu [...] kwietnia 2010 r. w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności na 2010 r. na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r., nr 170, poz. 1051 ze zm.).

We wniosku zadeklarował do przyznania płatności działki rolne o powierzchni 10,57 ha do przyznania jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO).

W toku postępowania administracyjnego, w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że działki ewidencyjne nr [...] i [...] położone w miejscowości [...], gm. v, powiat [...], woj. [...] zostały zgłoszone do płatności również przez innego producenta rolnego tj. E. G..

W związku z tym wezwano obu wnioskodawców do złożenia wyjaśnień.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyjął wyjaśnienia od S. D. oraz dokumenty (oświadczenie, kopię aktu notarialnego z dnia [...].03.2010 r. oraz kopie wypowiedzenia umowy dzierżawy E. G. przez poprzedniego właściciela nieruchomości). Z oświadczenia wynikało, że S. D. jest właścicielem gruntów rolnych na działkach [...] i [...], a grunty te użytkuje od dnia nabycia tych gruntów, tj. 12.03.2010 r.

W dniu 28.10.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęło oświadczenie E. G. (drugiej strony konfliktu krzyżowego). E. G. oświadczył, że użytkuje działki rolne nr [...] i [...] od roku 1994 nieprzerwanie do chwili obecnej, jest zasiane na nich zboże. Wskazał ponadto, że S. D. oznajmił mu, iż kupił grunty, jednakże została zawarta między nimi ustna umowa, iż za użytkowanie gruntów ma udostępnić na swoich gruntach postawienie słupów energetycznych oraz podłączenie do jego posesji.

Organ w związku z toczącym się postępowaniem w sprawie ustalenia faktycznego użytkownika działek rolnych, zgromadził w sprawie również wiele innych dokumentów, w szczegolności zeznania świadków zgłoszonych przez obie strony konfliktu.

Obie strony postępowania złożyły również kolejne oświadczenia.

E. G. podtrzymał swoje poprzednie stanowiska, przy czym wskazał na zawartą pomiędzy nim a S. D. ustną umowę dzierżawy. Umowa ta nie obejmowała części działki powierzchni 1,33 ha pomiędzy drogą a lasem. Na działce [...] uprawiał w roku 2010 mieszankę zbożową i ziemniaki o pow. 0,10 ha. Na drugiej działce nr 334 uprawiał owies. Wykonywał prace, tj. kultywatorowanie, oranie, sianie nawozów, uprawę agregatem, siew został wykonany osobiście w terminie od 20 marca do 10 kwietnia 2010 r., a następnie wysiew nawozów i oprysk środkiem ochrony.

Natomiast S. D. w swoim oświadczeniu podczas rozprawy administracyjnej oświadczył, że to on jest właścicielem i użytkownikiem spornych gruntów, że żadnych umów z E. G. nie zawierał. Oświadczył, że na tych gruntach zaczął pojawiać pod koniec lipca, wcześniej bywał, ale niezbyt często. Z E. G. rozmawiał pod koniec maja lub na początku czerwca 2010 roku, że ma dokonać zbioru z tych dwóch działek. S. D. nie potwierdził, aby był u E. G. po zakupie gruntów, a kwestia słupów nigdy nie była przedmiotem zapłaty za użytkowanie gruntów. Nie widział, aby E. G. wykonywał jakiekolwiek prace na jego działkach, poza zbiorem.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], wydał decyzję Nr [...], w której odmówił wnioskodawcy przyznania płatności JPO i UPO i nałożył sankcje. Z treści uzasadnienia faktycznego wynikało, że jednolita płatność obszarowa oraz uzupełniająca płatność obszarowa zostały odmówione ze względu na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do przyznania płatności a powierzchnią stwierdzoną. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 wynosiła 10,57 ha. Powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli administracyjnej wyniosła 5,65 ha dla płatności JPO, zaś dla płatności UPO wyniosła 4,35 ha. W świetle zgromadzonych dokumentów stwierdzono, iż S. D. nie był faktycznym użytkownikiem spornych działek rolnych.

S. D. złożył odwołanie od tej decyzji. Skarżący nie zgadził się z rozstrzygnięciem decyzji podnosząc, iż organ I instancji nie uwzględnił jego wyjaśnień dotyczących posiadanych gruntów, że nie zwrócił uwagi również na to, że w akcie notarialnym jest potwierdzenie wejścia jego osoby w posiadanie spornych działek. Zarzucił ponadto organowi, iż nie ustalił, kto był faktycznym posiadaczem spornych gruntów na dzień złożenia wniosku, tj. 31 maja 2010 roku.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego postanowił uchylić w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...], wydając decyzję w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla S. D., nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, która ze stron na dzień 31 maja danego roku była w posiadaniu spornych gruntów rolnych, co było kluczowym elementem w sprawie. Z materiału dowodowego nie wynikało bowiem, czy ustalenie faktycznego użytkownika na dzień 31 maja 2010 r. było przedmiotem analizy przez organ I instancji w trakcie postępowania administracyjnego. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynikało, kto i kiedy użytkował sporne działki rolne.

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania administracyjnego w dniu [...] października 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję Nr [...], w której odmówił wnioskodawcy przyznania płatności JPO i UPO i nałożył sankcje.

Z treści uzasadnienia faktycznego wynikało, że jednolita płatność obszarowa oraz uzupełniająca płatność obszarowa zostały odmówione ze względu na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną do przyznania płatności a powierzchnią stwierdzoną. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 wynosiła 10,57 ha. Powierzchnia stwierdzona w trakcie kontroli administracyjnej wyniosła 5,65 ha w przypadku płatności JPO, zaś w przypadku płatności UPO wyniosła 4,35 ha. W świetle zgromadzonych dokumentów stwierdzono, iż S. D. nie był faktycznym użytkownikiem spornych działek rolnych na dzień 31 maja 2010 r., ani w ciągu całego 2010 roku.

S. D. nie zgadził się z rozstrzygnięciem tej decyzji podnosząc w odwołaniu, iż organ I instancji nie uwzględnił jego wyjaśnień dotyczących posiadanych gruntów oraz nie zwrócił uwagi na to, że w akcie notarialnym jest potwierdzenie wejścia jego osoby w posiadanie spornych działek. Zarzucił ponadto organowi, iż nie ustalił, kto był faktycznym posiadaczem spornych gruntów na dzień 31 maja roku złożenia wniosku, tj. 2010. Podniesiono również, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w swojej decyzji nie uwzględnił wyjaśnień skarżącego dotyczących posiadania spornych gruntów, które nabył zgodnie z załączonym do sprawy aktem notarialnym.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżacego w odwołaniu wskazano, iż argumentacja podnoszona przez stronę w odwołaniu w żaden sposób nie świadczy o tym, iż to S. D. był użytkownikiem spornych gruntów rolnych. Podkreślono, że przyznanie płatności determinować powinien stan faktyczny dotyczący prowadzenia działalności rolniczej, a nie stan prawny. Nie miało zatem znaczenia dla sprawy, kto jest właścicielem przedmiotowym gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] i [...] położonych w obrębie [...], istotnym dla sprawy było, kto faktycznie użytkował te grunty rolne.

Organ odwoławczy wskazał, przez posiadanie należy rozumieć efektywne, rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, czyli faktyczne użytkowanie rzeczy (gruntów rolnych). Samo legitymowanie się posiadaniem samoistnym nie może wystarczyć do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dopłaty, niezbędnym warunkiem jest bowiem faktyczne użytkowanie posiadanych gruntów rolnych (organ wskazał tu wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 1524/05).

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż organ nie uwzględnił wyjaśnień dotyczących posiadania spornych gruntów, zaś dał wiarę rodzinie G., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego AHiMR w [...] uznał ten zarzut jako całkowicie niezasadny. Podniesiono, iż przedmiotem rozważania przez organ I instancji było ustalenie faktycznego użytkownika spornych działek (nr [...] i [...] położonych w miejscowości [...]) na dzień 31.05.2010 r. Organ I instancji zgromadził bardzo obszerny materiał dowodowy świadczący o użytkowaniu tych gruntów przez Eugeniusza Gumkowskiego.

W opinii Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] materiał dowodowy zebrany w toku postępowania jednoznacznie uzasadnił stwierdzenie, iż faktycznym użytkownikiem i posiadaczem spornych działek na dzień 31.05.2010 r. był E. G.. Dlatego też organ I instancji prawidłowo odmówił S. D. przyznania wnioskowanych płatności do spornych działek, co w opinii Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] znajduje całkowite uzasadnienie.

Zdaniem Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] materiał zgromadzony w przedmiotowej sprawie był wystarczający, aby w sposób bezsprzeczny stwierdzić, iż faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych o numerach [...] i [...] położonych w obrębie [...] był E. G.. Zgromadzony materiał dowodowy był na tyle wiarygodny, iż nie było, zdaniem organu II instancji, potrzeby wzywać dodatkowo wszystkich 21 świadków dla potwierdzenia faktycznego użytkownika spornych działek rolnych.

Reasumując Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] uznał słuszność rozstrzygnięcia wydanej decyzji przez organ I instancji.

Decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję (Nr [...]) Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 zaskarżono do tut. Sądu w całości, zarzucając jej:

• naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r., nr 170, poz. 1051 z p. zm.) - poprzez błędne przyjęcie iż skarżącemu jako rolnikowi nie przysługuje płatność bezpośrednia za będące w jego posiadaniu grunty rolne, wchodzące w skład gospodarstwa rolnego pomimo wypełniania przez niego warunków otrzymania takiej płatności oraz nieuzasadnione przyjęcie, iż płatność taka winna zostać przyznana posiadaczowi zależnemu, który w chwili istotnej dla przedmiotowej sprawy nie posiadał już podstaw do występowania w sprawie jako posiadacz zależny,

• naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 107 ze zm.) poprzez:

1. niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego,

2. załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego,

3. nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

W uzasadnieniu podniesiono, iż z uwagi na fakt, iż skarżący nie jest w stanie samodzielnie uprawiać nabytych nieruchomości wielokrotnie już po nabyciu gruntów zlecał dokonywanie prac polowych swym pracownikom i członkom rodziny oraz, co potwierdził w swych oświadczeniu z dnia 24 stycznia 2011 r. oraz 18 marca 2011 r., wszedł w porozumienie z E. G. polegające na tym iż będzie on wykonywał prace polowo- uprawowe na części gruntów o powierzchni 4,5 ha, w zamian za co otrzyma zapłatę w postaci połowy uzyskanych z tych działek plonów. W związku z powyższym potwierdzono fakt rzeczywistego przebywania E. G. oraz innych osób na części z działek należących do S. D. jako w pełni zasadny.

Podniesiono, że głównym problemem w przedmiotowej sprawie okazał się fakt, iż E. G., powołując się na swe przebywanie na działkach należących do S. D. próbuje udowodnić, że łącząca go z poprzednim właścicielem umowa dzierżawy została przedłużona, na co powołał licznych świadków. Osoby te potwierdzają, iż pracowały na spornych działkach w imieniu E. G., co jest prawdopodobnym, aczkolwiek nie świadczy o posiadaniu przez nich rzeczywistej wiedzy o stanie prawnym nieruchomości. Fakt, iż skarżący umówił się z E. G. co do zbioru przez niego części zbóż z gruntów o powierzchni 4,5 ha w zamian za część z tych plonów nie świadczy o posiadaniu przez niego przedmiotowych nieruchomości, na których - co istotne - pomiędzy tymi pracami czynności dokonywał S. D. i jego pracownicy.

Zauważono ponadto, iż organ administracji nie poczynił starań, by dokonać sprawdzenia podważanych oświadczeń poprzez dokonanie ich weryfikacji przez dokonanie faktycznego zbadania w terenie, czy osoby takie potrafią wskazać działki, na których prac dokonywały w imieniu ich właściciela S. D..

Zaznaczono, iż stan faktyczny co do zasady nie budzi wątpliwości skarżącego. Podkreślono, że zarówno z punktu widzenia skarżącego, jak i organu administracyjnego zaszło do rozbieżnego spostrzegania zaistniałej sytuacji przez strony oraz świadków konfliktu. Stwierdzono, że zasadnicze zarzuty wnioskodawcy dotyczą zatem dokonania przez organy ARiMR błędnej oceny prawnej stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Zdaniem skarżącego organ II instancji dokonując analizy prawnej przedmiotowej sprawy wskazał na właściwy tok rozumowania w konstruowaniu rozstrzygnięcia, aczkolwiek dokonał pomimo tego błędnej subsumcji stanu faktycznego, niewłaściwie podciągając tenże stan pod powoływane przepisy oraz orzeczenia istotne dla sensu pojęcia posiadania.

Z powołanego w decyzji organu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r. (sygn. akt SA/Wa 1524/05) wynika, że przez posiadanie należy rozumieć efektywne, rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, czyli faktyczne użytkowanie rzeczy - gruntów rolnych, a zatem - zdaniem skarżącego - przy ocenie podstaw do przyznania płatności winno się oceniać faktycznie prowadzoną działalność rolniczą na posiadanym gruncie.

W związku z powyższym skarżący zlecając wykonanie pewnych prac na gruntach rolnych stanowiących jego własność osobom trzecim bądź wyrażając zgodę na dokonanie zbioru plonów z części posiadanych gruntów przez stronę przeciwną konfliktu w zamian za przekazanie połowy plonów z tych gruntów nie wyzbył się faktycznego posiadania działek stanowiących jego własność. Posiadaniem nie jest bowiem również władztwo chwilowe czy przypadkowe, które jako nie wykazujące znamion definicyjnych posiadania nie korzysta tym samym z ochrony posesoryjnej. Posiadanie należy odczytywać przez pryzmat celowościowy, a nie jedynie w związku z chwilowym wykonywaniem czynności na danym gruncie. Wiążące się z działalnością rolniczą dokonywanie nakładów oraz czerpanie korzyści musi mieć charakter trwały, co w przedmiotowej sprawie po stronie skarżącego miało bezsprzecznie miejsce.

Podniesiono ponadto, że w zaskarżonej decyzji brak jest podstaw do stwierdzenia, iż to E. G. jest uprawniony do uzyskania płatności należnej z omawianych działek. Jak wskazano w uzasadnieniu "przez posiadanie należy rozumieć efektywne, rzeczywiste w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy, czyli faktyczne użytkowanie rzeczy-gruntów rolnych". Niezrozumiałym jest dla skarżącego, na jakiej podstawie organ odwoławczy przyjął za rzeczywiste, iż czynności dokonane przez E. G. eliminują jako posiadacza S. D., bowiem to właśnie jego osobie jako właścicielowi i osobie mającej faktyczne władztwo nad rzeczą winny być przyznane dopłaty unijne.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. Nr 270 – dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. , sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Stan faktyczny ustalony przez organ jest bezsporny, albowiem skarżący nie zaprzecza faktowi, że inna osoba użytkowała jego działki, skarżący podkreśla jedynie fakt, iż zlecając wykonanie pewnych prac na gruntach rolnych stanowiących jego własność osobom trzecim bądź wyrażając zgodę na dokonanie zbioru plonów z części posiadanych gruntów przez stronę przeciwną konfliktu w zamian za przekazanie połowy plonów z tych gruntów nie wyzbył się faktycznego posiadania działek stanowiących jego własność.

Tym samym zadaniem Sądu pozostaje ocena, czy organy wydając decyzje dotyczące skarżącego prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa.

Przesłanki i tryb przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. Nr 170 poz. 1051, z p. zm. - zwana dalej ustawą).

W sprawie, oprócz przepisów prawa krajowego, zastosowanie mają ponadto przepisy prawa wspólnotowego, a w szczegolności:

a) rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009, str. 16, z p. zm., zwanego dalej rozporządzeniem nr 73/2009),

b) tytułu IV rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1, zwanego dalej rozporządzeniem nr 1120/2009),

c) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1121/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do systemów wsparcia dla rolników, ustanowionych w jego tytułach IV i V (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 27, zwanego dalej rozporządzeniem nr 1121/2009),

d) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65, zwanego dalej rozporządzeniem nr 1122/2009),

e) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z p. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z p. zm., zwanego dalej rozporządzeniem nr 1782/2003), w zakresie określonym w art. 146 rozporządzenia nr 73/2009.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Nr 73/2009, jeżeli m.in.:

1. posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha

2. wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności,

3. przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności.

4. został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Zatem w konsekwencji powyższych zapisów rolnik ubiegając się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych winien wykazać, że posiada grunty rolne, tj. trwale, faktycznie je użytkuje i utrzymuje je w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami ochrony środowiska. Wnioskodawca zobowiązany jest zatem do przedstawienia we wniosku obszarowym aktualnego stanu posiadania działek rolnych.

Jednocześnie (co wynika z art. 7 ust. 6 ustawy lub zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu.

Tym samym zadaniem Sądu jest sprawdzenie, czy w toku prowadzonego postępowania na podstawie zebranej dokumentacji prawidłowo ustalono, że użytkownikiem spornych gruntów w dniu 31 maja 2010 roku był E. G..

Sąd analizując wskazane powyżej przepisy stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w świetle przepisów cytowanej ustawy o płatnościach, jak również ustawy o wspieraniu rozwoju, osoba fizyczna wnioskująca o przyznanie pomocy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego musi wykazać się posiadaniem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego – co wynika wprost z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach, żaden przepis prawa wymienionych aktów prawnych nie wskazuje zaś na obowiązek legitymowania się prawem własności.

Cytowane przepisy wyraźnie wskazują, że wnioskodawca musi przed organem wykazać się posiadaniem gospodarstwa rolnego.

Posiadanie w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z p. zm. – dalej jako k.c.) jest regulowane w księdze II tytule IV – artykuły od 336 do 352.

Właśnie art. 336 k.c. stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie należy więc do sfery faktów.

Mimo, że posiadanie nie jest prawem podmiotowym, a jedynie stanem faktycznym (patrz: A. Kunicki [w:] System Prawa Cywilnego, t. II, 1977, s. 839 i n.; J. Ignatowicz [w:] Komentarz, t. 1, 1972, s. 765), kodeks cywilny wiąże z nim szereg skutków prawnych. W szczególności posiadanie prowadzi do nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności (art. 172 i n. oraz art. 174 i n. k.c.), niektórych służebności gruntowych (art. 292 k.c.). Posiadacz w dobrej wierze nabywa własność pożytków, jakie rzecz przynosi (art. 224 k.c.); z posiadania wynikają roszczenia posiadacza w stosunku do właściciela, na przykład o zwrot nakładów (art. 226-227 k.c.), o wykup działki gruntu zajętej pod budowę (art. 231 § 1 k.c.). Od uzyskania posiadania uzależnione jest w określonych wypadkach nabycie prawa np. art. 155 § 2, art. 169 § 1, art. 181, art. 307 § 1 k.c. (patrz: Komentarz do art. 336 k. c. [w:] A. Kidyba (red.), K.A. Dadańska, T.A. Filipiak, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe, LEX, 2009).

Jednocześnie z art. 339 k.c. wywodzi się domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Zatem w świetle tak sformułowanego domniemania dla ustalenia posiadania samoistnego wystarczy (jako przesłanka domniemania) dowód faktycznego władania rzeczą (corpus). Nie trzeba zaś dowodzić elementu władania rzeczą dla siebie jak właściciel (animus rem sibi habendi cum animo domini).

Co prawda, mimo korzystania z domniemania prawnego, przewidzianego w art. 339 k.c., samo istnienie posiadania samoistnego powinno być wykazane przez wnioskodawcę na zasadach ogólnych - art. 6 k.c. (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt III CSK 230/08, LEX nr 577190), wystarczy jednak, że posiadacz złoży o tym fakcie odpowiednie oświadczenie, które nie zostanie podważone.

Należy też wskazać, że ustawodawca łączy z posiadaniem szereg domniemań prawnych. W przepisie art. 339 k.c. wyraża domniemanie "samoistności posiadania". Dalej zaś przyjmuje domniemanie "ciągłości posiadania" (art. 340 k.c.) oraz domniemanie "zgodności posiadania ze stanem prawnym" (art. 341 k.c.). Wcześniej zaś w kodeksie wyrażono (w art. 7 k.c.) uniwersalne domniemanie dobrej wiary (patrz: Komentarz do art. 339 k. c. [w:] Gniewek E., Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001).

Wszystkie te przepisy jasno wskazują, że do udowodnienia swojego posiadania posiadacz nie musi legitymować się prawem własności ani żadnym innym dokumentem, wystarczy, że wskaże fakty, z których będzie wynikało jego władztwo nad rzeczą, przy czym przy zaistnieniu przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługiwać będą posiadaczowi zależnemu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że ustawodawca wskazując na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą rozpoznanie wniosku, odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Jednak poza posiadaniem ustawodawca wymaga utrzymywania gruntów rolnych zgodnie z normami, co wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek. Wymóg posiadania przez wnioskodawcę tytułu prawnego do gruntów nie został sformułowany w żadnym przepisie tej ustawy. Dla przyznania płatności istotne jest zatem, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada w dniu 31 maja wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z normami. Uprawnionym do płatności jest tym samym:

- właściciel gruntu, gdy grunt nie jest oddany w posiadanie zależne i jest we władaniu właściciela,

- dzierżawca gruntu rolnego,

- posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (bez względu na jego dobrą czy złą wiarę).

Jednocześnie w myśl art. 7 ust. 2 ustawy rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni określonych upraw. Celem uniknięcia wątpliwości odnośnie podmiotu uprawnionego do płatności ustawodawca w ustawie o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego uregulował problem zbiegu tytułów do wystąpienia o płatność (art. 7 ust. 6-8). W przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i zależnego, płatność przysługuje posiadaczowi zależnemu, a zatem rolnikowi, który faktycznie uprawia zgłoszone i kwalifikujące się do płatności grunty rolne i który odpowiada za ich utrzymanie zgodnie z normami.

Przytoczona regulacja omawianego zagadnienia wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych.

Tak więc dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je użytkować rolniczo. Na gruncie omawianych przepisów jest oczywistym, że ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być rozumiana jako wynikająca jedynie z tytułu prawnego wnioskodawcy, na podstawie którego wynika posiadanie zgłoszonych we wniosku gruntów rolnych, gdyż wymóg taki nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11, LEX nr 1137971).

W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył wniosek zgodny ze stanem prawnym, a nie stanem faktycznym, o czym świadczy – zdaniem Sądu – treść ustaleń podjętych pomiędzy stronami konfliktu po dniu 31 maja 2010 roku, gdyż – co wyraźnie wynika z treści skargi oraz oświadczeń skarżącego (zawartych w piśmie z dnia 24 stycznia i 18 marca 2011r.) – S. D. w połowie czerwca 2010 roku rozmawiał z E. G. o sposobie użytkowania przez tego drugiego spornych działek. Tym samym jakiekolwiek działania podejmowane przez skarżącego po dniu 31 maja 2010r. , nawet jeżeli – jak twierdzi skarżący – dotyczyły sposobu dokonywania w imieniu skarżącego przez E. G. prac polowych na spornych działkach, nie mogą się odnosić do stanu sprzed tego dnia, w okresie wskazanym przepisami art. 7 ust. 1 ustawy.

Skoro od dnia 12 marca 2010r. (data zakupu przez skarżącego spornych działek) do połowy czerwca 2010r. E. G. użytkował działki bez świadomości, kto jest ich aktualnym właścicielem, potem zaś użytkował za wiedzą aktualnego właściciela, nawet bez jego zgody i w konflikcie ze skarżącym, jemu – zgodnie z dyspozycją cyt. przepisu – przysługują płatności.

Okoliczności te powodują zatem, że nie można uznać zarzutów zawartych w skardze, a odnoszących się do naruszenia prawa materialnego jako zasadnych i skutkujących uchyleniem decyzji.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przez organ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Zarzut naruszenia przepisu art. 7 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a. (z zastrzeżeniem, że chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej), przy czym właśnie ust.2 tego artykułu określa, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Ponadto w ust. 3 tego artykułu znajduje się zapis, iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Treść ust. 2 i 3 cytowanego art. 3 ustawy tym samym określa obowiązki organu, zastępując tą regulacją przepisy zasad ogólnych wskazanych w art. 7 oraz art. 9 i 10 k.p.a., które tym samym nie znajdują zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

Zgodnie ze wskazanymi regulacjami prawnymi, zawartymi w ustawie należy podkreślić, że w razie wątpliwości co do osoby uprawnionego do płatności, oświadczenie wnioskodawcy należy uznać za wystarczający dowód, w oparciu o który zostanie wydana decyzja. Stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Stosownie do powyższego przepisu k.p.a., na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zatem to organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W art. 3 ust. 2 pkt 2 obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego chodzi przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i ewentualnie innych uczestników postępowania. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (patrz: cyt. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11, LEX nr 1137971).

W rozpatrywanej sprawie organy przeprowadziły dowody ze wskazanych przez uczestników dokumentów, przeprowadziły rozprawę administracyjną, przesłuchały świadków i dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego w zaskarżonych decyzjach.

Sąd nie stwierdził zatem wskazywanego w skardze naruszenia przepisów art. 107 § 3 k.p.a., albowiem zarówno uzasadnienie decyzji organu I, jak i II instancji, spełnia wszystkie wymogi zawarte w tym przepisie.

Rozpatrując całokształt sprawy należy przyjąć zatem, że prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie dał organom podstawę do odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi. W kontekście powyższych przepisów nie dają podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia podniesione przez skarżącego zarzuty, należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uznał, że organy administracji w sposób prawidłowy zebrały materiał dowodowy, należycie go oceniły, zaś wydane na jego podstawie decyzje odpowiadają prawu.

Z tych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.