Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 674/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, 2, 3a, art. 24 ust. 4, 5,
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 27 ust. 1, 2,
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c par. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. L. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]nr [...] odmówił umorzenia A. S. należności

z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 21.385,15 zł, w tym:

a. ubezpieczenia społeczne - za okres od marca do maja 2009 r. w łącznej kwocie 2888,19 zł, w tym z tytułu: składek - 1565,19 zł, odsetek liczonych na 16 czerwca 2017 r. - 1323 zł;

b. ubezpieczenie zdrowotne - za okres marzec 2000 r., od lipca 2000 r. do czerwca 2001 r., od sierpnia 2001 r, do listopada 2004 r., grudzień 2006 r., od marca 2009 r. do maja 2009 r. w łącznej kwocie 18.112,10 zł, w tym z tytułu: składek - 6666,54 zł, odsetek liczonych na 16 czerwca 2017 r. -10.988 zł, kosztów upomnienia -457,56 zł;

c. Fundusz Pracy - za okres luty 2000 r., lipiec 2000 r., grudzień 2004 r., od marca 2009 r. od maja 2009 r. w łącznej kwocie 384,86 zł, w tym z tytułu: składek -176,06 zł, odsetek liczonych na 16 czerwca 2017 r. -200 zł, kosztów upomnienia - 8,80 zł.

1.2. W uzasadnieniu wskazano, że A.s. złożyła wniosek

o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając swoją prośbę trudną sytuacją materialną wskazała, że od września 2012 r. jest bez pracy,

a w chwili obecnej korzysta z pomocy społecznej. Oświadczyła, że nie posiada żadnych środków finansowych, nie może podpisać umowy na spłatę należności

w dogodnych ratach, ponieważ nie będzie mogła wywiązać się z warunków w niej zapisanych.

1.3. Zakład ustalił, że w okresie od 31 grudnia 1998 r. do 1 czerwca 2009 r. zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą. W tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Strona wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych oraz nie posiada dochodów z innych źródeł. Do akt dołączyła decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z 10 października 2017 r. przyznającą pomoc

w formie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, przyznanego od 1 marca 2017 r. do 31 maja 2017 r., w kwocie 317 zł miesięcznie oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w K. potwierdzające zarejestrowanie w urzędzie pracy od

31 maja 2017 r. Według ustaleń Zakładu od 26 czerwca 2017 r. zobowiązana pobiera stypendium z Grupy Doradczej Projekt Sp. z o.o. w wysokości za 05/2017 r. - 796,80 zł, za 06/2017 r.- 531,20 zł. i za 08/2017-1820 zł. Strona oświadczyła, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat tj. czynsz bez opłat eksploatacyjnych, w kwocie 100 zł miesięcznie oraz opłaty eksploatacyjne tj. energia elektryczna, gaz, woda itp. w kwocie 100 zł miesięcznie. Nie ponosi kosztów leczenia jak i innych wydatków. W oświadczeniu wskazała, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach za okres 2017-2018 r., w wysokości 2000 zł, płatne średnio po 65 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielką w 1/4 części domu letniskowego, o powierzchni 50 m2, położnego w miejscowości W. K.. Posiada także inne nieruchomości w W.K.: o pow. 1752 m2 i 902 m2. Na nieruchomości o numerze księgi wieczystej KI1L/00072091/6 Zakład dokonał zabezpieczenia należności 5 maja 2009 r. na kwotę 276.764,40 zł. W oświadczeniu strona wskazała, że jest osobą bezrobotną od września 2012 r., w tym czasie kilkakrotnie uzyskiwała stypendium, jednak jego wysokość przeznaczana była na wydatki związane z utrzymaniem własnym oraz utrzymaniem syna. Poinformowała, że poprawa sytuacji finansowej jest uzależniona od znalezienia pracy, natomiast syn od października 2016 r. mieszka poza Kielcami z powodu rozpoczęcia studiów dziennych, koszty utrzymania pokrywa w całości z alimentów, które otrzymuje od ojca. Oświadczyła, że jest w stanie zadeklarować wpłaty w okresie sierpień-październik 2017 r. w kwocie 100 zł miesięcznie. Nie odniosła się do sytuacji zdrowotnej oraz nie dołączyła do akt sprawy żadnej dokumentacji medycznej.

1.4. Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s."

Stwierdził, że w stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa

w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały

w przypadku strony. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zatem sytuacja zobowiązanej nie nosi znamion całkowitej nieściągalności. Strona jest również właścicielką oraz współwłaścicielką nieruchomości. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka

z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sytuacji strony nie ma zastosowania. Zdaniem organu z tych powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

1.5. Z kolei umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zakład stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do strony zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona działalności i nie wskazuje z takich przyczyn zaprzestała jej wykonywania. Zakład uznał, że nie wystąpiła również sytuacja określona § w 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, która pozwala umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka rodziny oraz w przypadku, gdy opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na podstawie złożonych dokumentów nie można uznać, że stan zdrowotny wnioskodawczyni pozbawił ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Według ZUS zobowiązana jest osobą gotową do podjęcia zatrudnienia. Wskazał, że strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji lub orzeczenia, z którego wynikałyby ograniczenia w możliwości zarobkowania. Analizując natomiast sytuację materialną strony, w odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ stwierdził, że taka sytuacja w przypadku strony nie ma miejsca. Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i jest właścicielką nieruchomości, na których Zakład dokonał zabezpieczenia swoich należności. Utrzymuje się ze świadczenia pobieranego z MOPR w kwocie 317 zł miesięcznie i pobiera stypendium w kwocie 531,20 zł za czerwiec 2017 r. Zatem łączny dochód w rodzinie wynosi 848,20 zł miesięcznie. Powyższa kwota nie przekracza wysokość minimum socjalnego wyznaczonego przez Instytut Pracy

i Spraw Socjalnych w gospodarstwie jednoosobowym. Kwota pobranego stypendium za sierpień natomiast wynosi 1820 zł. Strona oświadczyła, że ponosi koszty utrzymania syna, następnie wskazała, iż syn prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i od października 2016 r. mieszka poza K., zaś koszty utrzymania syna pokrywa w całości z alimentów. Nie udzieliła informacji o wysokości świadczenia alimentacyjnego. Ponadto, od kilku lat, tj. od 2012 r., wnioskodawczyni utrzymuje się z zasiłków pobieranych z pomocy społecznej bądź stypendium pobieranych z urzędu pracy, pomimo że nie ma żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia na cały etat, z wyższym wynagrodzeniem. Strona spłaca ponadto zobowiązanie pieniężne w kwocie 65 zł miesięcznie w banku, nadto, ponosi koszty utrzymania w łącznej kwocie 200 zł miesięcznie i deklaruje spłatę zobowiązań wobec ZUS w miesiącach sierpień - październik w wysokości 100 zł miesięcznie. Zatem, sytuacja materialna wynikająca ze złożonego oświadczenia pozostaje

w sprzeczności ze stanem faktycznym, gdyż strona nie wyjaśniła jak, przy tak niskich środkach finansowych jakimi dysponuje, reguluje zobowiązania. Wnioskodawczyni nie wykazuje źródła pozyskiwania środków na pokrycie niedoboru dlatego Zakład nie ma możliwości oceny jej rzeczywistych możliwości finansowych.

1.6. W ocenie Zakładu nie jest w jego interesie, aby rezygnował ze swoich wierzytelności. Wnioskodawczyni jest młodą osobą i w każdej chwili może podjąć zatrudnienie. Zakład nie może dowolnie dysponować środkami finansowymi, gdyż jest instytucją publiczną i odpowiada za racjonalne rozporządzanie powierzonym mu kapitałem. W ocenie Zakładu strona jest w stanie spłacić tą kwotę w układzie ratalnym z ratą dopasowaną do jej możliwości finansowych.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższą decyzję A.s. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Zarzuciła wadliwą ocenę sytuacji finansowo-materialnej, brak rzetelnego wyjaśnienia źródeł, z których miały być spłacane zobowiązania bez uszczerbku dla egzystencji, umieszczenie nieprawdziwych danych w uzasadnieniu decyzji, stworzenie uzasadnienia na podstawie danych sprzecznych ze złożonym materiałem dowodowym, brak dowodów uzyskanych przez ZUS, potwierdzających słuszność wydanej decyzji; brak rzetelnej

i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, szczególnie celowo pominięto materiał dowodowy znajdujący się w ZUS od 2008 r., który to materiał dowodowy skarżąca dołączyła do skargi, brak porównania w sposób właściwy dochodów, wysokości kosztów utrzymania i zobowiązań cywilnoprawnych z realną możliwością uregulowania zadłużenia wobec ZUS.

W uzasadnieniu skargi strona przedstawiła szczegółową argumentację dotyczącą wymienionych zarzutów.

2.2. W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenia skargi.

2.3. Na rozprawie 8 marca 2018 r. pełnomocnik skarżącej złożył pismo procesowe, w którym m.in. wskazał, że w związku z faktem, iż sprawa dotyczy umorzenia składek począwszy od 2000 r., obowiązkiem organu było ustalenie

i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy przedmiotowe należności nie wygasły wskutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Zdaniem pełnomocnika brak ustaleń w tym zakresie powoduje wadliwe ustalenie stanu faktycznego w zakresie wysokości należności z tytułu składek. Przywołując regulacje w zakresie terminu przedawnienia przedmiotowych składek, pełnomocnik stwierdził, ze istnieje wysokie prawdopodobieństwo przedawnienia części ze świadczeń lub zamknięcie terminu naliczania odsetek od świadczeń zabezpieczonych hipoteką, które nie powinny być naliczane od daty, w której wystąpiłoby przedawnienie roszczenia głównego. Ponadto nie zostało ustalone jakich składek dotyczy rzeczone zabezpieczenie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2017.2188) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2017.1369 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy

(art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Analiza procesu decyzyjnego Zakładu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skarga okazała się tym samym skuteczna.

3.2. Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte w warunkach

art. 28 ust. 2, 3 i 3 a tej ustawy. Zgodnie z powołaną regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności, ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 Rozporządzenia

w świetle, których Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Z treści zacytowanego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy

(art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.

Istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć bowiem znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych

i dochodzonych od niej należności. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności

z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie

i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

3.3. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie takich ustaleń niedokonano. Istnieją przy tym uzasadnione wątpliwości, co do istnienie przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował skarżący z powodu ich przedawnienia.

Przedmiot postępowania obejmuje zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca do maja 2009 r., ubezpieczenie zdrowotne począwszy od marca 2000 r. oraz Fundusz Pracy za od lutego 2000 r.

Zasada przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określona została w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z powołaną regulacją

w brzmieniu obowiązującym w 2000 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 5 lat. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. został zmieniony ustawą

z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2002.241.2074). Zgodnie z tym przepisem, obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

Z uwagi na to, że ustawa z 18 grudnia 2002 r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 u.s.u.s. do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r., początkowo pojawiły się wątpliwości, czy do tych należności należy stosować "stary" czy "nowy" termin przedawnienia. Zgodnie jednak z ugruntowanym już poglądem przedstawionym w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, który to skład orzekający w sprawie w pełni podziela, do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. l UZP 4/08 oraz z 2 lipca 2008 r., sygn. II UZP 5/08 - Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16 i 17) i wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2008 r., II GSK 547/08 oraz

z 8 lutego 2011 r., II GSK193/10). Z dniem 1 stycznia 2012 r. został zmieniony przepis art. 24 ust. 4, przez określenie 5 letniego terminu przedawnienia należności

z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011.232.1378) do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed

1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). Wskazać należy, że w przepisie art. 24 przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia; układ ratalny, zawieszenie, przerwanie biegu terminu przedawnienia, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania świadczenia (art. 24 ust. 5, 5a, 5b, 5c).

Składki na fundusze pozaubezpieczeniowe (tj. Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach, jak składki na ubezpieczenia społeczne.

Powyższa zasada odnosi się również do składek na ubezpieczenia zdrowotne, z tym że 10-letni okres przedawnienia liczony jest dla składek, które nie przedawniły się przed 1 lipca 2004 r. Stosownie do art. 28 ustawy z 6 lutego 1997 r.

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U.1997.28.153 ze zm.), która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r., a następnie na podstawie art. 33 ustawy

z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U.2003.45.391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, przy czym bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty na raty i każda inna czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Od 1 lipca 2004 r. termin przedawnienia na podstawie tej ostatniej ustawy wynosi 10 lat. Ustawa

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 31 marca

2003 r. stanowiła samodzielny akt normatywny regulujący zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Odrębnie również od zasad przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, regulowała terminy przedawnienia roszczeń. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązująca od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r.) kwestię przedawnienia regulowała w taki sam sposób, jak to czyniła poprzednio obowiązująca ustawa

o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Zmiana art. 33 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia dokonana przez art. 17 pkt 1 lit. a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264)

z dniem 1 lipca 2004 r. wydłużyła w sposób niekorzystny dla ubezpieczonych termin przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Termin ten został wydłużony do lat 10. Również zapis art. 93 ust. 2 obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy z art. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2004.210.2135 ze zm.), zawiera regulację, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. zasady wyrażone w przepisie art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.1998r.137.887 ze zm.) określały natomiast, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

3.4. Uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek poczynając od 2000 r., obowiązkiem organu było uwzględnienie powyższych regulacji oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Tymczasem organ nie wywiązał się z opisanego obowiązku.

3.5. Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013.1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki". Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw, (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.)), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności

z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w zakresie,

o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału.

Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy. Przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte

w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Mając zatem na uwadze stanowisko przedstawione w cyt. powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych.

3.6. Podsumowując należy wskazać, że z zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją, skoro brak jest w ich treści jakiejkolwiek analizy dotyczącej okresu przedawnienia. Nie jest natomiast rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji

w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu. Z kolei z uwagi na fakt, że niejasności w kwestii przedawnienia są głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji przedwczesna jest kontrola prawidłowości zbadania przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności w świetle sytuacji, w której znajduje się skarżący.

3.7. Ponownie rozstrzygając sprawę organy ustalą wysokość należności

z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ zobowiązany jest przy tym do uwzględnienia przestawionej wykładni prawa, mając na uwadze dokonaną przez Sąd, prokonstytucyjną wykładnię art. 24 ust. 5, tj. że jako pozbawiony domniemania konstytucyjności nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległy przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

3.8. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w pkt 2 wyroku, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

z urzędu (Dz.U.2016.1715) za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w innej sprawie.