Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 322/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO Gd/5535/21 w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO Gd/5535/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 13 września 2021 r., nr 13458/REJON 2/2021 o odmowie przyznania na wniosek L. L. (dalej również jako "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") specjalnego zasiłku celowego na zakup leków.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2021 r. L. L. wystąpił do [...] Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] w G. "o przyznanie zasiłku celowego na miesiąc wrzesień: na mieszkanie, na pampersy, na prześcieradła, na poszwy, na pościel, na żywność, na leki". Wnioskodawca wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej.

W dniu 6 września 2021 r. wnioskodawca został zawiadomiony w oparciu o art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") o wszczęciu na wniosek postępowania w sprawie udzielenia pomocy finansowej na dofinansowanie do czynszu i leków.

W tym też dniu, to jest 6 września 2021 r. przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego, w której wskazano, że w odniesieniu do L. L. aktualna sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa nie uległa zmianie i pogorszeniu. W złożonym w dniu 6 września 2021 r. oświadczeniu wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną w mieszkaniu wynajmowanym przy ul. [...] w G., opłacając z tego tytułu czynsz w wysokości 900 zł oraz pozostałe opłaty według wskazań liczników. Wskazano ponadto, że małżonkowie utrzymują się ze świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1.971 zł, zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Wnioskodawca przedłożył ponadto faktury na zakup leków na łączną sumę 67,66 zł oraz rachunek z dnia 11 sierpnia 2021 r. dotyczący rozliczenia czynszu i opłat za mieszkanie na kwotę do zapłaty 987,60 zł, w ramach którego wskazano, że opłaty za prąd, wodę, wywóz śmieci i czynsz oraz opłaty zaległe z ubiegłego miesiąca w łącznej kwocie 1.116,14 zł ulegają pomniejszeniu o 128,54 zł, tj. o kwotę dotacji z Urzędu Miasta G. za miesiąc lipiec 2021 r. Na tej podstawie przyjęto, że łączna wysokość dochodu rodziny wyniosła 2.315,38 zł (suma zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego oraz dotacji z urzędu miasta do czynszu), a zatem na osobę - 1.157, 69 zł. Wskazano, że w miesiącu sierpniu 2021 r. przyznano wnioskodawcy specjalny zasiłek celowy oraz, że L. L. otrzymał od pracownika socjalnego skierowanie do P. na pomoc rzeczową, to jest odzież, środki czystości i żywność. Otrzymał także z darów pampersy w ilości około 50 sztuk. Wnioskodawca wskazał, że w związku z tym, że otrzymał ustne wypowiedzenie z lokalu który zajmuje z żoną, poszukują innego mieszkania, które mogliby wynająć w podobnej cenie. Rodzina złożyła wniosek o lokal socjalny i znajduje się na liście oczekujących na dalekiej pozycji. W toku wywiadu ustalono z wnioskodawcą, że po znalezieniu nowego mieszkania, które będzie wynajmował, może zgłosić się z wnioskiem o pomoc w formie dofinansowania do wynajmu lokalu w tej uzasadnionej sytuacji. W odniesieniu do przedłożonych faktur za leki pracownik socjalny ustalił, że w części dotyczą one stale przyjmowanych leków na kwotę 47,18 zł, która pracownik socjalny uznał za kwotę która w znaczny sposób nie obciąża budżetu rodziny.

Decyzją z dnia 13 września 2021 r., nr 13458/REJON 2/2021 Prezydent Miasta G. odmówił przyznania L. L. pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego przeznaczonego na zakup leków.

Powołując się na art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej jako "u.p.s.") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358 ze zm.; dalej jako "rozporządzenie") organ wskazał, że dochód na osobę w rodzinie ustalony w sprawie w wysokości 1.157, 69 zł przekracza kryterium dochodowe, które wynosi 528 zł.

Z tych względów organ rozważył możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego, na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Organ podkreślił, że zgodnie z powołanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość przyznania rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi. Zaznaczył jednak, że zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ponieważ zasiłki celowe zgodnie z art. 39 są przyznawane na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, gdzie brak określonego dobra skutkuje zagrożeniem dla życia, zdrowia, podstawowego komfortu lub bezpieczeństwa wnioskodawcy, ich przyznawanie powinno odbywać się ze szczególną ostrożnością. Wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można też żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszystkich sferach.

Przyznawanie zasiłków celowych, jak i specjalnych zasiłków celowych należy przy tym do zadań własnych gminy, w ramach których organy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby mieszkańców gminy. Zaznaczono, że środki finansowe ośrodka przeznaczone na przyznanie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego są znacznie ograniczone. Przy podziale głównego budżetu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. na poszczególne dzielnicowe ośrodki w 2021 r. na rodzinę przypada 1.300 zł na zasiłki celowe i na zasiłki celowe specjalne.

Mając powyższe na uwadze, organ biorąc sytuację materialną rodziny, to jest posiadanie comiesięcznych dochodów, względy ekonomiczne dotyczące budżetu gminy (w tym konieczność zabezpieczenia potrzeb innych klientów pomocy społecznej) postanowił odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego. W sprawie uwzględniono m.in., że L. L. był objęty w 2021 r. pomocą z opieki społecznej, w tym w czerwcu otrzymał pomoc finansową w kwocie 200 zł, zaś w sierpniu w kwocie 400 zł oraz że sytuacja rodziny w ostatnim czasie nie uległa zmianie. Wskazano również, że cena leków, za które wnioskodawca przedłożył faktury nie jest w ocenie organu obciążająca dla budżetu rodziny.

L. L. wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji, ograniczając się w uzasadnieniu do wskazania, że w jego ocenie organ nie zbadał jego sprawy.

Decyzją z dnia z 27 grudnia 2021 r., nr SKO Gd/5535/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutu odwołania.

W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja wnioskodawcy została ustalona w toku przeprowadzonej w dniu 6 września 2021 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego, z której wynika, że L. L. (lat 49) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, wynajmuje mieszkanie, jego sytuacja zdrowotna i zawodowa nie uległa zmianie (niezdolny do podjęcia pracy, opiekuje się nim żona), a dochód rodziny wynosi 2.315, 38 zł (1.157,69 zł na osobę w rodzinie). Wobec przekroczenia kryterium dochodowego organ pierwszej instancji zasadnie rozważył zatem możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zasadnie uznał, zdaniem Kolegium, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o której mowa w art. 41 u.p.s. Przesłanka szczególnie uzasadnionego przypadku występuje bowiem wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozawala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa, w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Dodatkowo wskazano, że z załączonych do wniosku faktur za leki (łącznie 67,66 zł.) wynika, że kwota przeznaczona na ich zakup nie obciąża w znaczny sposób budżetu rodziny i strona ma możliwość pokrycia jej ze środków, którymi dysponuje.

Ponadto, potrzeby rodziny mogą być uwzględnione tylko jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ośrodek wskazał zaś, że dysponuje ograniczonymi środkami pomocowymi, ale wykazał także, że L. L. uzyskał wcześniej pomoc w czerwcu (200 zł) i w sierpniu (400 zł).

Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji nie uchyla się zatem od pomocy, a jedynie ogranicza ją stosownie do swoich możliwości finansowych oraz uzasadnionych potrzeb wnioskujących o pomoc. Rozpoznając wniosek organ waży ponadto interes wnioskodawcy, jak i interesy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Specjalny zasiłek celowy nie jest przy tym formą pomocy przewidzianą na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej, gdy sytuacja danego wnioskodawcy będzie na tyle charakterystyczna, że można ją cenić jako odbiegającą od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. L. zarzucił niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz brak wszechstronnej analizy sprawy. Następnie, ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO Gd/5535/21 i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji podnosząc zarzuty naruszenia prawa obejmujące:

1) zarzut naruszenia art. 41 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 4 u.p.s. poprzez błędne uznanie, że nie ma podstaw i możliwości do udzielenia pomocy społecznej skarżącemu;

2) naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydaniu decyzji wszystkich istotnych kwestii faktycznych mających związek z postępowaniem;

3) naruszania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy brak było podstaw do tego typu rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że jak wynika z okoliczności sprawy, skarżący zamieszkuje wraz z małżonką. Żadne z nich nie może podjąć pracy zarobkowej - skarżący z uwagi na stan zdrowia, zaś jego małżonka z uwagi na konieczność opiekowania się skarżącym. Sytuacja ta była znana organowi pierwszej instancji z uwagi na udzielaną rodzinie skarżącego pomoc i nie budziła wątpliwości. Rodzina skarżącego utrzymuje się jedynie ze świadczenia i zasiłku pielęgnacyjnego. Z uzyskiwanej kwoty są zmuszeni pokrywać wszystkie koszty związane ze swoim utrzymaniem, tj. wyżywienie, odzież, leki i środki czystości, rachunki i opłaty oraz czynsz za wynajmowane mieszkanie. Rodzina skarżącego stara się w jak najlepszy sposób wykorzystać posiadanie środki, aby zapewnić w możliwie najszerszym zakresie zaspokojenie tych podstawowych potrzeb. Niestety nie wszystkie ww. potrzeby mogą być zaspokojone, co rodzi konieczność dokonywania wyboru przy wydatkowaniu pieniędzy. Wydaje się niemożliwym zrezygnowanie z żywności czy odzieży, w związku z czym skarżącemu zdarza się np. rezygnować z zakupu leków.

Mając to na uwadze pełnomocnik podkreślił, że art. 2 ust. 1 u.p.s. stanowi ogólną regułę, która ma na celu zapewnienie pomocy osobom takim jak skarżący i jego żona. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika bowiem, że nie są oni w stanie przezwyciężyć swojej trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomimo usilnych starań, uzyskiwany dochód nie pozwala na pokrycie wszystkich kosztów życia, jakie obciążają rodzinę skarżącego. Wskazano przy tym, że ww. potrzeby stanowią kategorię fundamentalnych i niezbędnych. Taką potrzebą spośród nich jest również potrzeba zakupu leków, których skarżący, jako osoba mająca problemy zdrowotne potrzebuje, a których to kosztów nie jest w stanie samodzielnie zaś pokryć w całości.

Skoro zaś skarżący nie był w stanie w ramach swoich własnych możliwości pokonać trudności życiowej (a więc zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych), to w jego ocenie udzielenie mu pomocy społecznej było uzasadnione.

Pełnomocnik podkreślił, że skarżący jest osobą chorą i stan jego zdrowia wymaga przyjmowania leków. Niemożność zapewnienia leków zagraża tym samym zdrowiu skarżącego. Skarżący i jego żona starają się przy tym o przyznanie lokalu socjalnego. Z zachowania rodziny skarżącego wynika zatem jasno, że starają się oni w miarę całych swoich możliwości zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, jednak znajdują się w niedostatku. Pokrywanie koszów zakupu leków w ich sytuacji życiowej i majątkowej po prostu się nie udaje. Jak zaś wynika z powyższego, rodzina skarżącego nie ma na celu utrzymywania się z pomocy społecznej, lecz w miarę własnych zdolności i możliwości, które w chwili obecnej są niewystarczające. Zaznaczono przy tym, że wnioskowana kwota zasiłku celowego to niespełna 70 zł, co nie byłoby dużym obciążeniem dla organu, natomiast gdyby skarżący mógł pokryć ją samodzielnie, to przecież nie występowałby o jej przyznanie.

W ocenie pełnomocnika strony, stan faktyczny sprawy nie został tym samym kompleksowo wyjaśniony, ponieważ organy nie dokonały rozpatrzenia wszelkich okoliczności sprawy, w tym rzeczywistej sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego i jego rodziny. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że sytuacja skarżącego, jako osoby korzystającej z pomocy społecznej, była przy tym organowi pierwszej instancji znana, ponieważ jak sam wskazał, nie uległa zmianie. W takich samych okolicznościach sprawy dotyczących sytuacji życiowej skarżącego, zasiłek celowy był mu zaś wcześniej przyznawany.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r., poz.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Jak wskazano wyżej, jedynym kryterium oceny postępowania administracyjnego i wydanych w jego ramach decyzji jest bowiem tylko kryterium zgodności z prawem. Sąd administracyjny nie ma tym samym kompetencji do oceny zgodności zaskarżonych aktów z zasadami współżycia społecznego.

Orzeczenia Sądu nie mogą też zastępować merytorycznych rozstrzygnięć wydawanych w danej sprawie przez uprawnione organy administracji.

Przedmiotem kontroli Sądu strona skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 grudnia 2021 r., nr SKO Gd/5535/21 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 13 września 2021 r., nr 13458/REJON 2/2021 o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego na zakup leków.

Tytułem wstępu Sąd zaznacza, że przedmiotowej kontroli nie podlega więc zgodność z prawem innych wydanych wcześniej względem strony rozstrzygnięć w przedmiocie specjalnych zasiłków celowych podjętych w odrębnych postępowaniach w związku ze zgłoszonymi przez stronę w innym czasie, jak i w innym zakresie potrzebami.

Postępowanie w sprawie zainicjował wniosek L. L. z dnia 17 sierpnia 2021 r., poprzez który wystąpił on o przyznanie zasiłku celowego na miesiąc wrzesień: "na mieszkanie, na pampersy, na prześcieradła, na poszwy, na pościel, na żywność, na leki". Uwzględniono przy tym, że w części w odpowiedzi na zgłoszone potrzeby stronie zostały udzielone świadczenia niepieniężne w postaci pomocy rzeczowej (jak wskazano w wywiadzie środowiskowym pampersy, żywność, ubrania, a także dodatkowo środki czystości). W związku też z tym, że w piśmie wymieniono kilka odrębnych potrzeb, organ prawidłowo rozdzielił i rozpatrzył ww. żądania dotyczące świadczeń pieniężnych, w tym wypadku - świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na cel zakupu leków. Składając wniosek skarżący dołączył do niego jednocześnie faktury na już zakupione przez niego w ostatnim czasie leki na łączną kwotę 67,66 zł.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponieważ zawarte w art. 39 wyliczenie ma charakter otwarty ("w szczególności") należy uznać, że w formie zasiłków celowych mogą być zatem wspierane przez pomoc społeczną wszystkie niezbędne potrzeby bytowe, gdzie potrzeba zakupu leków została wprost wymieniona przez ustawodawcę jako bezspornie mieszcząca się w tym pojęciu. W przedmiotowej sprawie sam rodzaj zgłoszonej potrzeby nie wykluczał przyznania pomocy. Szczególnie, że organy nie kwestionowały i jest to okoliczność bezsporna, że skarżący jest osobą mającą problemy ze zdrowiem, nie może z tego powodu podjąć pracy i wymaga opieki ze strony swojej żony.

Zasadnie uwzględniono jednak, że w oparciu o art. 8 u.p.s. zasiłek celowy jako świadczenie pieniężne jest zależne od kryterium dochodowego.

Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, (a zatem bez wyłączenia zasiłku celowego), co do zasady, przysługuje:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",

2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",

3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało jakiego rodzaju dochody uzyskuje skarżący i jego żona. Podkreślenia wymaga, że ustalenia organów w tym zakresie zostały poczynione na podstawie zweryfikowanych w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego oświadczeń samego skarżącego i przełożonych przez niego dokumentów. Skoro poza sporem pozostawało, że dochód rodziny wyniósł w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 2.315,38 zł (suma zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego oraz dotacji z urzędu miasta do czynszu) - wartość ta na osobę wyniosła 1.157, 69 zł.

Dostrzec zatem trzeba, że pomoc społeczna przyznawana w formie świadczeń pieniężnych jest co do zasady skierowana do osób najuboższych, które osiągają dochody poniżej określonego przez ustawodawcę kryterium dochodowego. Kryterium dochodowe w przypadku rodziny skarżącego zostało zaś dwukrotnie przekroczone. W takiej sytuacji pomoc społeczna w formie świadczenia pieniężnego mogła być zaś przyznana jedynie wyjątkowo, czego wyrazem jest regulacja zawarta w art. 41 u.p.s., stanowiącym wyjątek od ogólnej reguły z art. 8 u.p.s.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie sytuacja skarżącego była organom znana, jak też sam skarżący nie kwestionował, że jego rodzina osiąga określony pułap dochodów na poziomie 2.315,38 zł, organy zasadnie rozważyły możliwość przyznania wnioskodawcy wnioskującemu o zasiłek celowy – specjalnego zasiłku celowego.

Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Oznacza to, że rozpatrując możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego organ ma obowiązek rozważyć, czy dotyczy on niezbędnej potrzeby życiowej, o której mowa w art. 39 u.p.s., ale przede wszystkim czy sytuację wnioskodawcy, który z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego generalnie znajduje się poza gronem osób uprawnionych do wsparcia z pomocy społecznej, można uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s.

Z samej konstrukcji wskazanego przepisu wynika więc, że choć ustawodawca ustanowił bardzo niski próg dla kryterium dochodowego wyznaczającego granice ubóstwa, którego przekroczenie umożliwia skorzystanie z pomocy społecznej w jej podstawowych formach, to w przypadku specjalnych form pomocy społecznej (jakim jest zasiłek celowy przyznawany pomimo osiągania dochodów powyżej kryterium dochodowego) sama trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie może być uznawana za wystarczający argument dla przyznania świadczenia. Już bowiem z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, w tej płaszczyźnie sytuacja wnioskodawcy nie ma przymiotu szczególnie uzasadnionej w stosunku i porównując ją z sytuacją osób, do których generalnie skierowana jest pomoc społeczna, a więc uzyskujących dochody poniżej pułapu określonego przez art. 8 u.p.s.

Dla stwierdzenia szczególnie uzasadnionego przypadku konieczne jest zatem wystąpienie dodatkowych, istotnych okoliczności, co zasadnie zostało stwierdzone przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie. O tym zatem czy w sprawie mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. decydują indywidualne okoliczności każdej sprawy.

W orzecznictwie przyjmuje się, na co zwrócono także uwagę w zaskarżonej decyzji, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 1557/19 oraz z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 711/17).

Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Dodatkowo ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania specjalnego zasiłku celowego nie oznacza też, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany".

Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma więc ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa winna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz o analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 4/22).

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że wbrew twierdzeniom strony decyzja o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup leków została podjęta po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego sprawy. Organy wzięły pod uwagę sytuację dochodową, zdrowotną, życiową i mieszkaniową L. L. i jego żony, a także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Uwzględniły także, że skarżący pomimo dochodu na osobę w rodzinie powyżej kryterium dochodowego, systematycznie występuje o przyznanie mu pomocy społecznej i w ramach możliwości ośrodka pomoc ta jest mu udzielana. W szczególności pomoc ta została mu udzielona w czerwcu 2021 r., a także w sierpniu 2021 r.

Dostrzec przy tym należy, że skoro jedyną możliwą formą pomocy w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego jest przyznawanie specjalnego zasiłku celowego, instytucja ta nie może być nadużywana. Nawet w przypadku utrzymujących się kłopotów finansowych rodziny, nie może więc ona wymagać, aby tego rodzaju pomoc była jej przyznawana comiesięcznie, jeżeli możliwości ośrodka są ograniczone i jest wiele osób znajdujących się w trudniejszej sytuacji materialnej. Dla tego rodzaju systematycznej pomocy dedykowane są bowiem innego rodzaju świadczenia w postaci zasiłku stałego, który może być jednak przyznany tylko w przypadku dochodu poniżej kryterium dochodowego.

Wbrew zarzutom pełnomocnika strony w sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 41 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 4 u.p.s.

Zdaniem Sądu organy nie naruszając granic uznania administracyjnego prawidłowo uznały, że w tej sprawie nie zaistniały podstawy do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Jak podkreślono w skardze powołując się na art. 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jest to jednak instytucja która wspiera osoby i rodziny w ściśle określonych formach i pod określonymi warunkami, gdzie podstawowym kryterium otrzymania pomocy jest osiąganie dochodów poniżej kryterium dochodowego. Jeżeli zaś dochody rodziny są wyższe, a pomimo to nie jest w stanie przezwyciężyć ona swojej trudnej sytuacji samodzielnie, pomoc może być przyznana jedynie wyjątkowo i nie może przybierać formy stałego, comiesięcznego wsparcia finansowego.

Sąd pragnie podkreślić, że nie kwestionuje, iż sytuacja finansowa i życiowa skarżącego i jego żony jest trudna. Jednakże Sąd, jak wskazano powyżej, w ramach swoich kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej wspierania osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby, nawet te konieczne. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. który jednoznacznie wskazuje, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Nie kwestionując trudnej sytuacji rodziny skarżącego Sąd podziela zatem dokonaną przez organy administracji ocenę, że nie spełnia ona przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s.

Rozważenie przez organy czy w sprawie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. zostało zaś dokonane z zachowaniem przepisów procedury, w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wbrew zarzutom skargi organy obu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji rodziny skarżącego, a także możliwości przyznania mu wnioskowanej pomocy w granicach zakreślonych przez art. 41 pkt 1 u.p.s. w zw. z art. 3 ust. 4 u.p.s. Odzwierciedlenie tych ustaleń znalazło swoje odbicie w uzasadnieniu ich decyzji, w których ujęto informacje wynikające z aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz przedłożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów źródłowych. Poza wskazaniem, że rodzina ma trudną sytuację finansową, w tym prywatnie wynajmuje mieszkanie choć stara się o lokal socjalny oraz że skarżący jest osobą mającą problemy ze zdrowiem, nie wskazano bowiem żadnych innych okoliczności mających stanowić argument za przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Argumenty te zostały zaś przez organy dostrzeżone i nie zostały pominięte.

W tym zakresie wzięto w pierwszej kolejności pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie zarówno przez wnioskodawcę, jak i organy było podkreślane, że sytuacja rodziny od dłuższego czasu nie uległa zmianie oraz jest znana organom pomocy społecznej w związku z kierowanymi do nich przez skarżącego systematycznie wnioskami o pomoc. W tym kontekście na uwagę zasługuje, że wnioski te w miarę możliwości ośrodka pomocy społecznej były w przeszłości uwzględniane i skarżący nie był pozostawiony zupełnie bez wsparcia i pomocy ze strony Państwa, otrzymując tak świadczenia pieniężne, jak i rzeczowe.

Po drugie, uznanie administracyjne w ramach którego przyznawane są zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Środki na pomoc społeczną bowiem muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych. Ocena taka została dokonana przez organy.

Przede wszystkim zaś co zasadnie zaakcentowano w zaskarżonej decyzji wnioskowana przez skarżącego pomoc z uwagi na konstrukcję art. 41 ust. 1 w powiązaniu z art. 8 u.p.a. nie może mieć charakteru pomocy gwarantowanej, w tym comiesięcznej, nawet jeśli sytuacja finansowa rodziny jest trudna.

Sąd wskazuje końcowo, że w kontekście dokonanej przez organy oceny sytuacji finansowej rodziny wnioskodawcy za nieuprawnione należy uznać jedynie wskazanie, że z uwagi na wysokość kwoty jaką skarżący wydał poprzednio na leki (67,66 zł) dokonane z tego tytułu obciążenie budżetu rodziny zostało ocenione jako nieznaczne. Błędna ocena skali wydatków, nie może jednak w tym wypadku zdaniem Sądu, podważyć prawidłowości podjętego przez organy rozstrzygnięcia. Przede wszystkim bowiem, jak zaakcentowano wyżej, sama trudna sytuacja finansowa wnioskodawcy uzyskującego dochód powyżej kryterium dochodowego z art. 8 u.p.s. jest niewystarczająca do uznania ją za "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ust. 1 u.p.s. Dodatkowo, zarówno wysokość wydatków rodziny, jak i jej dochodów została ustalona w sprawie w prawidłowych wysokościach.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).