Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 104/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2005 r. sprawy ze skargi S. K. i A. C. j na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, postanowieniem z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku S. K. i A. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] zawieszające postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. i decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1996 r. odnoszących się do uwłaszczenia Kopalni [...] "[...]" - w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m², położonej w S. obręb N.

W uzasadnieniu postanowienia Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podał, że Wojewoda [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię [...] "[...]" w S. (obecnie: Kopalnia [...] "[...]" Sp. z o.o.) prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w S. obręb N. i oznaczonego jako działki o numerach [...],[...],[...] i [...] o powierzchni ogólnej [...] m² oraz nabycie własności bazy przeładunkowej węgla "[...]" - teren niezabudowany, usytuowanej na tym gruncie.

Od tej decyzji, m.in., S. K. i A. C., wniosły odwołanie, zgłaszając roszczenia do tych działek i wskazując, że dotąd nie zakończono postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, o co wystąpiono w 1993 r.

Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 1996 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. nr [...].

Pismem z dnia [...] lutego 2000 r. S. K. i A. C. wniosły o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej i drugiej instancji - w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m2, nabytej przez Skarb Państwa aktem notarialnym z dnia [...] października 1982 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowych z dnia [...] stycznia 1996 r. i z dnia [...] grudnia 1994 r. - w części dotyczącej działki nr [...], twierdząc, że decyzja z dnia [...] stycznia 1996 r. została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sąd ten wyrokiem z dnia 11 października 1996 r. sygn. akt I SA 366/96 i 369/96 oddalił skargi, co oznacza uznanie prawidłowości orzeczenia zawartego w tej decyzji; Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 24 kwietnia 1997 r. oddalił rewizję nadzwyczajną od wyroku NSA; ponieważ orzeczenia sądów wiążą organy administracji, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowych; nadesłany przez stronę akt notarialny z dnia [...] stycznia 1998 r. nr [...] dotyczący uchylenia się, z powodu błędu, od skutków prawnych oświadczenia woli, jakie zostało złożone w umowie sprzedaży nieruchomości w akcie notarialnym z dnia [...] października 1982 r., nie wyłącza z obrotu prawnego tego aktu sprzedaży, a sprawa ważności tej umowy może być rozpatrzona przez sąd powszechny i w zależności od rozstrzygnięcia nowa sytuacja prawna może mieć wpływ na decyzję uwłaszczeniową.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2002 r. sygn. akt I SA 2120/00 uchylił decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2000 r. i z dnia [...] czerwca 2000 r., wskazując, że:

• organ administracji zasadnie wskazał na związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 11 października 1996 r. i związania tego nie uchylają późniejsze orzeczenia NSA i Sądu Najwyższego, wyrażające odmienne poglądy w kwestii wzajemnych relacji pomiędzy postępowaniem uwłaszczeniowym, a postępowaniem o zwrot nieruchomości, jeżeli wniosek o zwrot złożono po dniu 5 grudnia 1990 r., ale przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej;

• nie zostały dostatecznie wyjaśnione i ocenione zagadnienia związane z oświadczeniem notarialnym z dnia [...] stycznia 1998 r. o uchyleniu się, z powodu błędu, od skutków prawnych oświadczenia woli, jakie zostało złożone w umowie sprzedaży nieruchomości aktem notarialnym z dnia [...] października 1982 r.; wypis aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1998 r. strony przedstawiły dopiero w piśmie z dnia [...] sierpnia 2000 r. wraz z informacją o złożeniu objętego tym aktem oświadczenia, co nie zwalniało organu od szczegółowego wyjaśnienia i oceny powyższej kwestii przed rozpatrzeniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

• oceniając zmianę okoliczności sprawy należy również uwzględnić rozstrzygnięcia zawarte w wyrokach Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] lipca 2000 r. sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2000 r. sygn. akt [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, rozpatrując ponownie wniosek z dnia [...] lutego 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowych - w części dotyczącej działki nr [...] oraz uwzględniając wyrok NSA sygn. akt I SA 2120/00 z dnia 19 marca 2002 r., postanowieniem z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie, i wezwał S. K. i A. C. do wystąpienia, w terminie 2 miesięcy, do właściwego sądu z wnioskiem o uzgodnienie treści wpisu w stosownej księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w odniesieniu do prawa własności działki nr [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zagadnieniem wymagającym rozważenia jest problematyka wynikająca z aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1998 r., w którym S. K., A. C. i T. K. złożyli oświadczenie, że uchylają się z powodu błędu od skutków prawnych oświadczenia woli, jakie zostało złożone w umowie sprzedaży nieruchomości, zawartej w akcie notarialnym z dnia [...] października 1982 r., a dotyczącym działki nr [...], które to oświadczenie notarialne pozostaje w obiegu prawnym, i zdaniem strony oznacza nieważność umowy sprzedaży z dnia [...] października 1982 r.

Ani w procesie uwłaszczeniowym ani w postępowaniu administracyjnym nie rozstrzyga się zagadnień związanych z prawem własności do nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., nie jest w związku z tym możliwe przyjęcie tezy o nietrafnych wpisach prawa własności w księdze wieczystej dotyczącej m.in. przedmiotowej działki, w której jako właściciel nieruchomości jest ujawniony Skarb Państwa, ponieważ w księdze wieczystej nr [...], w dziale [...], jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361) domniemywa się zgodność wpisu prawa w księdze wieczystej z rzeczywistym sianem prawnym. Obalenie tego domniemania może nastąpić jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym, a nie przed organem administracji. Dlatego też uznano, że rozpatrzenie przez właściwy sąd sprawy zgodności wpisów prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowi w niniejszej sprawie zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa.

S. K. i A. C. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, ponownie rozpatrując sprawę, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] zawieszające postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. i decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1996 r. odnoszących się do uwłaszczenia Kopalni [...] "[...]" - w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m², położonej w S. obręb N.

Z ustaleń organu wynika, że obalenie domniemania zgodności wpisu prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o którym mowa w art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, i korekta wpisów w księdze wieczystej, w związku z aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1998 r. oraz ocena zawartego w tym akcie stwierdzenia, że nie było dopuszczalne nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa aktem notarialnym z 1982 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., może być dokonane jedynie we właściwym w tym zakresie postępowaniu przed sądem powszechnym, co uzasadnia zawieszenie postępowania administracyjnego z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Od skutków prawnych oświadczenia woli zawartego w akcie notarialnym z dnia [...] października 1982 r. nie uchylał się Skarb Państwa, lecz osoby fizyczne, i dlatego też te osoby zostały zobowiązane do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2003 r. wniosły S. K. i A. C., zarzucając naruszenie art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 § 1 i art. 101 § 1 kpa poprzez bezpodstawne zawieszenie postępowania administracyjnego, w wyniku błędnego ustalenia, że rozpoznanie sprawy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowych na podstawie art. 156 i nast. kpa wymaga uprzedniego rozpoznania przez sąd powszechny zagadnienia prawnego – w postaci uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na podstawie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Skarżące domagały się stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia poprzedzającego z dnia [...] listopada 2002 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.).

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest bezzasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię [...] "[...]" w S. (obecnie: Kopalnia [...] "[...]" Sp. z o.o.) prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa - w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m² - położonego w S. obręb N.

Prawidłowo Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, że w postępowaniu uwłaszczeniowym nie rozstrzyga się zagadnień związanych z prawem własności do nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r.

Z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) wynika, że stronami postępowania uwłaszczeniowego są: Skarb Państwa, państwowa osoba prawna twierdząca, że nieruchomość ta w dniu wejście w życie ustawy pozostawała w jej zarządzie, oraz osoby trzecie twierdzące, że przysługuje im prawo rzeczowe (własność lub użytkowanie wieczyste) do tej nieruchomości.

Nieruchomość objęta wnioskiem, w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] października 1982 r. nr [...], i prawo to zostało ujawnione w dziale [...] księgi wieczystej tej nieruchomości. Protokołem spisanym dnia [...] stycznia 1998 r. formie aktu notarialnego nr [...] skarżące uchyliły się z powodu błędu od skutków prawnych oświadczenia woli, jakie złożyły w umowie notarialnej sprzedaży nieruchomości w dniu października 1982 r. nr [...]. Oba powyższe akty notarialne funkcjonują nadal w obrocie prawnym.

Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Obalenie tego domniemania może nastąpić zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (...), który stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Przepisy te wykluczają w postępowaniu administracyjnym kontrolę treści wpisów prawa własności w księgach wieczystych, natomiast sądowa kontrola decyzji administracyjnych, o której mowa w art. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) ogranicza się do badania zgodności decyzji administracyjnych z obowiązującym prawem, czyli legalności.

Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 kpa, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Organ administracji zawiesił postępowanie administracyjne i wezwał skarżące do wystąpienia, w terminie 2 miesięcy, do właściwego sądu z wnioskiem o uzgodnienie treści wpisu w stosownej księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w odniesieniu do prawa własności działki nr [...].

Sąd podziela stanowisko organu, że rozstrzygnięcie przez właściwy sąd zgodności wpisów prawa własności w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa, które uzasadnia zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy sąd własności nieruchomości objętej wnioskiem. Ani organ administracji, ani sąd administracyjny w toczącej się sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nie jest uprawniony do oceny prawa własności nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej. Dopóki sąd powszechny nie rozstrzygnie należącej do jego kompetencji sprawy zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w sprawie administracyjnej - o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, występuje przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 kpa - obligatoryjnego zawieszenia postępowania.

Skoro zatem legalność zaskarżonej decyzji nie budzi zastrzeżeń, decyzja odpowiada wymogom prawa, a ocena faktyczna i prawna dokonana przez organ odwoławczy jest prawidłowa i zasadna, skarga podlegała oddaleniu.

Z powyższych względów Sąd, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.