Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1776/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 i art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. J. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia uposażenia zasadniczego 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz skarżącej A. J. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], wydanym na podstawie 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozkaz Komendanta [...] Policji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] odmawiający [...] A. J. przyznania ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od dnia [...] kwietnia 1993 r. do [...] września 1996 r.

W uzasadnieniu powyższego rozkazu personalnego Komendant Główny Policji podniósł, iż wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. [...]. A. J. zwróciła się do Komendanta [...] Policji m.in. o zaliczenie do wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] września 1996 r. Jednocześnie załączyła następujące dokumenty: zaświadczenie z Urzędu Gminy w S. dotyczące własności gospodarstwa rolnego, pismo z Urzędu Gminy w S. w sprawie braku dokumentów potwierdzających pracę wymienionej w gospodarstwie rolnym rodziców, trzy własne oświadczenia na temat pracy w gospodarstwie, zeznania świadków (B. L., I. L., Z. F. i D. R.), poświadczenia o adresach i okresach zameldowania (własne oraz świadków) z Urzędu Gminy w S., pismo Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] w W. w sprawie przyznania dodatku za wieloletnią pracę, zaświadczenie kierownika internatu w sprawie zameldowania, zaświadczenie z Centrum Kształcenia Ustawicznego im. [...] w P., akt własności ziemi oraz postanowienie o założeniu księgi wieczystej.

Po uzupełnieniu materiału, Komendant [...] Policji rozkazem personalnym z dnia [...] kwietnia 2013 r., wydanym na podstawie art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, ze zm.) odmówił przyznania A. J. ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] września 1996 r.

W ustawowym terminie funkcjonariuszka złożyła odwołanie od wymienionego rozkazu personalnego, któremu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, w tym art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (zasady obiektywizmu i rzetelności) poprzez odmowę zaliczenia okresów pracy, które zostały uwzględnione przez inny organ w identycznym stanie prawnym. Odwołująca się wskazała, iż wnioskowane przez nią okresy "pracy w gospodarstwie" zostały jej zaliczone przez Prezesa Sądu Rejonowego dla [...] do stażu pracowniczego. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego.

Komendant Główny Policji nie podzielił zarzutów odwołania i rozstrzygnięciem z dnia [...] lipca 2013 r. utrzymał zaskarżony rozkaz personalny w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zaliczenie policjantowi do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może nastąpić w oparciu o unormowania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Unormowania te stanowią bowiem odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. nr 152, poz. 1732 ze zm.), zgodnie z którym do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne (niż wymienione w 4 ust. 1 pkt 1 - 4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 wskazanej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Praca w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2006 r. sygn. II SA/Wa 983/06). Zatem do oceny stanu faktycznego w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym za domownika może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Organ II instancji zaznaczył, że przedstawiane w sprawie dotyczącej przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego policjanta z tytułu wysługi lat zeznania świadków powinny być na tyle wiarygodne, aby można je było potraktować jako równoważne w zakresie wartości dowodowej z informacjami zawartymi w świadectwach służby czy świadectwach pracy, które co do zasady stanowią podstawowy dowód w takim postępowaniu. Świadectwa te są uwzględniane jedynie w przypadku precyzyjnego i nie budzącego wątpliwości udokumentowania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a organy je wydające opierają się na danych z akt osobowych pracowników oraz posiadanych ewidencji np. czasu pracy, urlopów (wypoczynkowych, bezpłatnych, związanych z rodzicielstwem). Ocena przedstawionych dokumentów należy każdorazowo do pracodawcy, który stwierdza fakt spełnienia wymogów określonych w ustawie i podejmuje decyzję o zaliczeniu danego okresu do pracowniczego stażu pracy.

Organ odwoławczy podkreślił, iż przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne (por. wyrok SN z dnia 10 maja 2000 r. sygn. akt II UKW 535/99; wyrok NSA z dnia 29 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 321/11). Ponadto użyte w przepisach regulujących omawianą problematykę sformułowania "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca polega na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego nastawienia psychicznego polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Polega również na wykonywaniu określonych czynności wynikających z aktualnych potrzeb tego gospodarstwa, przy czym potrzeby te determinowane są np. wielkością gospodarstwa, rodzajem upraw i hodowli, czy też porą roku.

W analizowanej sprawie organ Policji nie kwestionował, iż [...] A. J. posiadała określone obowiązki w gospodarstwie rolnym rodziców. Jednakże w świetle innych okoliczności znajdujących potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wykonywanie tych obowiązków nie jest wystarczające do uznania, iż wymieniona świadczyła w gospodarstwie rolnym rodziców stałą pracę, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazywane przez świadków, ale też przez samą zainteresowaną, czynności wykonywane w gospodarstwie rolnym mają w większości (poza codziennym obrządkiem inwentarza żywego) charakter sezonowy i najczęściej są wykonywane jedynie w wakacje (np. żniwa). Mając na względzie fakt, że gospodarstwo rolne rodziców strony miało łączną powierzchnię jedynie 1,43 ha, nie można uznać, że wymiar niezbędnych do zapewnienia jego prawidłowego funkcjonowania obowiązków wymagał stałej, ciągłej pracy zainteresowanej, tym bardziej, że z treści zeznań I. L. (wujka [...] A. J.) wynika, że także on sam często bezpłatnie pomagał w przedmiotowym gospodarstwie rolnym. Wykonywanie zatem przez [...] A. J. wskazywanych czynności w gospodarstwie rolnym jej rodziców nie jest wystarczające do uznania, iż stanowiły one pracę wymienionej, tym bardziej stałą.

Organ zwrócił uwagę, iż funkcjonariuszka w rozpatrywanym okresie, zamieszkując w miejscowości S., w latach 1993-1994 uczęszczała do III Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w P., następnie w latach 1994-1996 była słuchaczką Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w systemie wieczorowym w Centrum Kształcenia Ustawicznego im. [...] w P.. W rezultacie wykonywała obowiązki związane ze statusem ucznia, przy czym nie ulega wątpliwości, że musiała uczestniczyć w zajęciach szkolnych, trwających przeciętnie 5-7 godzin dziennie (w latach 1993-1994), poświęcić niezbędny czas na dojazdy do i ze szkoły (zgodnie z oświadczeniem pokonanie odległości 22 krn zajmowało stronie 25 minut), domowe przygotowanie się do zajęć, czy też konieczny dobowy odpoczynek. Ponadto w latach 1994-1996, kiedy uczestniczyła w zajęciach szkolnych w poniedziałki, środy i czwartki w godzinach 15:15 -19:00, dodatkowo miała poświęcić czas na samodzielne przygotowywanie się do tych zajęć i matury. Wypełnianie obowiązków szkolnych było więc w latach 1993-1996 głównym zadaniem i celem strony. Natomiast czynności w gospodarstwie rolnym wymieniona mogła wykonywać jedynie w czasie wolnym od wskazanych zajęć.

W świetle wszystkich powyższych okoliczności [...] A. J. nie mogła wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym rodziców stosownie do potrzeb tego gospodarstwa i w czasie rzeczywiście istotnym dla prowadzących gospodarstwo. Wymieniona mogła jedynie świadczyć pomoc i to tylko i wyłącznie wówczas, gdy nie przebywała w szkole, nie dojeżdżała do niej, nie przygotowywała się do zajęć szkolnych, czy egzaminu maturalnego. Zatem wbrew twierdzeniom świadków, którzy błędnie utożsamiają świadczoną przez stronę pomoc z pojęciem pracy, o której mowa w ustawie z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, świadczyła jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika. Tym samym brak jest podstaw do przyznania [...] A. J. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za wskazany okres pracy w gospodarstwie rolnym.

Rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. stał się przedmiotem skargi wniesionej przez A. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona podniosła zarzuty:

1) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewywiązanie się z obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, polegające w szczególności na odmowie mocy dowodowej i wiarygodności - a priori, zeznaniom złożonym przez świadków, jedynie z tego powodu, jakoby w ocenie organu błędnie utożsamiać mieli świadczoną przez skarżącą stronę pomoc z pracą pomimo, iż zeznania te są spójne, logiczne i jednoznacznie wskazują, że skarżąca stale wykonywała pracę na terenie gospodarstwa rolnego rodziców, którą świadkowie jako pracujący w gospodarstwie znają, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji w przedmiotowej sprawie;

2) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 oraz art. 8 k.p.a., przez niepodjęcie dostatecznych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (w sytuacji gdy były wątpliwości), polegające w szczególności na zaniechaniu ustalenia struktury i szczegółów funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziców skarżącej (od roku 1992 w gospodarstwie tym zajmowano się hodowlą dużej ilości inwentarza) i przyjęciu - a priori, iż wyłącznie sama powierzchnia gospodarstwa przesądza o nakładzie pracy jaki jest potrzebny do jego prawidłowego funkcjonowania;

3) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 8, art.11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek zaskarżonej decyzji, która de facto stanowi jedynie powielenie ogólnikowej argumentacji, zawartej w rozkazie personalnym z dnia [...] kwietnia 2013 r., tymczasem zadaniem organu II instancji jest ponowne wszechstronne zbadanie sprawy;

4) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 9 k.p.a., poprzez nieudzielenie informacji i wyjaśnień o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tak by skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, co skutkowało niezgłoszeniem przez skarżącą dalszych ewentualnie świadków, w ocenie organu mających "poprawne" wyobrażenie o pracy skarżącej, na okoliczność wykonywania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym rodziców;

5) naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wyliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez jego błędną wykładnię;

6) naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, poprzez jego błędną wykładnię.

Mając na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozkazu w całości i zaliczenie do wysługi lat skarżącej okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] września 1996 r.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Stosownie natomiast do art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. Nr 153, poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając przedmiotowy rozkaz personalny oraz poprzedzający go rozkaz personalny z [...] kwietnia 2013 r. według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinny zostać one wyeliminowane z obrotu prawnego jako wadliwe.

Zaliczenie policjantowi do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może nastąpić w oparciu o unormowania ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Unormowania te stanowią odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), zgodnie z którym do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego, zalicza się inne (niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4) okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy, wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Pojęcie "domownika", wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym, nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Praca w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika powinna być przy tym oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania.

W przedmiotowej sprawie skarżąca wskazała, że pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika wykonywał w okresie od [...] kwietnia 1993 r. do dnia [...] września 1996 r., zatem mają w tym przypadku zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 24 ze zm.).

Zgodnie z jej art. 6 pkt 2, domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Aby jednak powyższe normy prawa mogły w sprawie znaleźć zastosowanie, obowiązkiem organu było w pierwszej kolejności prawidłowe i pełne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie stanu faktycznego w sprawie jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego.

Podejmując decyzję administracyjną, organ był związany regułami postępowania administracyjnego, które określały jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też zobligowany był m. in. do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Musiał też w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami (art. 107 § 3 k.p.a.).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż uzasadnienie skarżonego rozkazu personalnego nie spełnia ww. kryteriów. Nie zawiera bowiem przedstawienia prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Organ niejednokrotnie swe rozważania oparł na wiedzy życiowej, a nie analizie materiału dowodowego sprawy, a okoliczności zasygnalizowane przez stronę nie zostały w sposób należyty wyjaśnione.

Organy Policji, badając problematykę łączenia przez stronę obowiązków ucznia pobierającego naukę w systemie dziennym w III Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w P. w latach 1993-1994, a następnie w latach 1994-1996 w słuchacza Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych w systemie wieczorowym w Centrum Kształcenia Ustawicznego im. [...] w P. z wykonywaniem pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ustalił w sposób stanowczy, czy taka okoliczność miała miejsce, czy też nie. Organy stwierdziły, iż w sprawie zarówno świadkowie, jak i sama wnioskodawczyni, podają, że praca w gospodarstwie rolnym rodziców była w większości świadczona (poza codziennym obrządkiem inwentarza żywego) sezonowo w wakacje. Samo zaś gospodarstwo miało jedynie 1,43 ha i dla jego prawidłowego funkcjonowania nie wymagało stałej pracy skarżącej. Nadto obowiązki szkolne podejmowane w tym czasie przez skarżącą nie pozwalały na świadczenia pracy w wymiarze odpowiadającym stałej pracy. Z tego też powodu uznano, że praca zainteresowanej w okresie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej mogła stanowić jedynie pomoc rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i miała charakter pracy doraźnej.

Organ, poza przedstawionym stwierdzeniem, nie odniósł się do oświadczeń świadków, z których wynika, że świadkowie ci mieszkali w tej samej miejscowości co skarżąca, byli jej sąsiadami i widzieli, że pracowała ona w gospodarstwie rolnym rodziców stale i wymiarze czasu pracy w pełni odpowiadającym potrzebom tego gospodarstwa. Organ I i II instancji pominął te oświadczenia. Nie zbadał i nie odniósł się w należyty sposób choćby do okresu pracy w gospodarstwie pokrywającym się z nauką skarżącej w systemie wieczorowym (w latach 1994-1996), który to system kształcenia z założenia ma ułatwiać naukę osobom pracującym zawodowo. W przypadku skarżącej zajęcia odbywały się w godz. 15.15 – 19 w poniedziałki, środy i czwartki, co w ujęciu tygodniowym pozwala zakwalifikować pracę w gospodarstwie jako stałą. Nie wyjaśnił także, co przy argumentacji Komendanta Głównego Policji wydaje się w sprawie kluczowe, czy w okresie wnioskowanym przez stronę jej rodzice prowadzili gospodarstwo specjalizujące się w produkcji żywego inwentarza. Wówczas to powierzchnia tego gospodarstwa, w odniesieniu do czasu poświęcanego na wymaganą w nim pracę, nie będzie miała fundamentalnego znaczenia.

Organy Policji w istocie nie zgromadziły i nie dokonały kompleksowej analizy materiału dowodowego, w tym oświadczeń świadków, stwierdzając jedynie, iż rozpatrując wskazany okres trudno uznać, iż wykonywana przez skarżącą praca w gospodarstwie rolnym rodziców stanowiła jej główne źródło utrzymania, szczególnie w sytuacji, gdy uczęszczała ona do szkoły ponadpodstawowej.

Procedura, dotycząca spraw zaliczania do pracowniczego stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, nakłada na stronę, ubiegającą się o takie zaliczenie, obowiązek udowodnienia podnoszonych okoliczności. Strona skarżąca w niniejszym postępowaniu podołała temu obowiązkowi. Powołała czterech świadków, którzy zeznając w sposób spójny, logiczny i wzajemnie się uzupełniający, potwierdzili okoliczności wskazywane przez funkcjonariuszkę.

W takiej sytuacji organ mógł postąpić w dwojaki sposób. Mógł uwzględnić wniosek strony o zaliczenie spornego okresu do pracowniczego stażu pracy. Mógł też dokonać negatywnej oceny zeznań świadków. W rozpoznawanej sprawie organ w istocie zanegował oświadczenia wskazanych świadków, skoro nie uznał ich oświadczeń za istotne w sprawie. A zatem organ, wybierając ten drugi sposób postępowania i dyskredytując zeznania świadków, winien jednak mieć ku temu zasadne podstawy. Winien więc dysponować innym materiałem dowodowym, który uznałby za wiarygodny, z którego wynikałyby fakty przeczące twierdzeniom strony i przeczące twierdzeniom świadków przez stronę wskazanych.

W ocenie Sądu organ, odmawiając wiary zeznaniom świadków, nie dysponował materiałem dowodowym, z którego mógłby wywieść wnioski sprzeczne z twierdzeniami strony. Organ nie posiadał też materiału dowodowego, umożliwiającego skuteczne zdyskredytowanie twierdzeń strony o wykonywaniu przez funkcjonariuszkę pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika w okresie, gdy pobierała naukę w szkole ponadpodstawowej. Sam bowiem fakt bycia uczniem szkoły ponadpodstawowej nie wyklucza jeszcze możliwości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, zwłaszcza gdy kształcenie odbywa się w systemie wieczorowym. W sytuacji, gdy organ podnosi stanowcze twierdzenia, że nie jest możliwe świadczenie spornej pracy przez ucznia szkoły ponadpodstawowej, winien dla takich konkluzji znaleźć oparcie w zebranych dowodach.

Takiego materiału dowodowego organ jednakże nie zebrał. Przyjął jedynie a priori, że uczeń szkoły ponadpodstawowej, z uwagi na rozmiar obowiązków szkolnych, nie ma możliwości czasowych do tego, aby codziennie i systematycznie wykonywać stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Takie zaś wnioski należy uznać za gołosłowne, gdyż nie zostały poparte żadnymi dowodami.

Podstawą dla wysnucia przez organ konkluzji wyrażonych w skarżonym rozkazie personalnym nie mógł być też fakt umiejscowienia gospodarstwa rolnego rodziców skarżącej od szkoły (ok. 22 km), do której skarżąca uczęszczała, bowiem niewątpliwie nie jest to odległość znacząca.

W świetle powyższego, uznać należało, że organ Policji nie dysponował materiałem dowodowym, wystarczającym do skutecznego zdyskredytowania zeznań świadków, potwierdzających świadczenie przez funkcjonariusza spornej pracy we wnioskowanym okresie. Ponadto nie ocenił pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców przy uwzględnieniu charakteru tego gospodarstwa – co się z tym wiąże – zakresu niezbędnych prac.

Istotne jest również i to, iż w rozumieniu ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym jak rolnik i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji rolnika i domownika. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjmować, że skoro osoba, mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego. Ocena taka musi być dokonywana w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych. W wyroku z 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11 (publ. https://cbois.nsa.gov.pl) NSA wskazał, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy.

Wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 (publ. OSNP 2007/19-20/292) Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. Podkreślił, iż mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją (tu: roślinną) w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Stanowisko to nawiązuje do wyroku z 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt II UKN 3/98 (niepublikowanego), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą.

Rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, organ będzie zatem zobowiązany ustalić stan faktyczny w sposób kompletny, dokonując przy tym oceny zgromadzonych dowodów w taki sposób, aby ocena ta była swobodna, lecz nie dowolna. Organ jest oczywiście uprawniony do zakwestionowania przedłożonych przez stronę dowodów, lecz musi to uczynić w sposób przekonywujący. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych. Dopiero pełne ustalenie stanu faktycznego daje podstawę do przyjęcia, że wynikająca z art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów nie została przekroczona.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, iż organ nie rozparzył sprawy w sposób wymagany przepisami art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stwierdzając, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości, Sąd działał na podstawie art. 152 P.p.s.a. W sprawie kosztów Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.