Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 739/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 18 listopada 2020 r. odmówił C. L. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad żoną M. L.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 104, art. 127a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej powoływanej jako "k.p.a.", oraz art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej "ustawą" lub "u.ś.r.", rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1465) oraz art. 4 pkt 2 lit. w, art. 4 pkt 3, art. 6 ust. 2a, art. 18, ust. 5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 266) i art. 66, ust. 1 pkt 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.).

W uzasadnieniu organu wskazał, że w dniu 17 marca 2020 r. do organu wpłynął wniosek C. L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. Decyzją z dnia 19 maja 2020 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania świadczenia, jednak w wyniku odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 września 2020 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W wywiadzie środowiskowym z dnia 14 października 2020 r. wnioskodawca poinformował, że od 2017 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym, następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym, po którym kontynuował zatrudnienie, lecz z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia przebywał na zasiłku chorobowym, w wyniku czego otrzymał prawo do renty chorobowej. Z Krajowego Systemu Monitoringu o Niepełnosprawności organ pozyskał informację potwierdzającą, że C. L. uzyskał orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS ustalające częściową niezdolność do pracy do dnia 31 maja 2020 r., w związku z czym ma przyznane prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zasiłku przedemerytalnym lub świadczenia przedemerytalnego.

Organ dodał, że M. L. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 26 września 2018 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność istnieje od 14 marca 2018 r. zatem niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia. Tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy.

Wnioskodawca odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez oparcie rozstrzygnięcia na literalnym brzmieniu tego przepisu, z pominięciem celów ustawy.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 9 czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że M. L. w 2018 r. przeszła niedokrwienny udar mózgu. Cierpi na schorzenia jak: dyzartia, niedowład połowiczny lewostronny, niedowidzenie połowiczne lewostronne, niedoczulica połowiczna lewostronna, napadowe migotanie przedsionków, nadpłytkowość samoistną. Nadto, miewa niespodziewane ataki padaczkowe. W związku z przebytym udarem oraz schorzeniami jakie wystąpiły w jego następstwie została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca jest więc zobowiązany do sprawowania stałej, długotrwałej opieki nad żoną. Musiał zrezygnować z poszukiwania dodatkowego zatrudnienia, nie ma on bowiem możliwości pracy i jednoczesnego sprawowania opieki nad żoną.

Organ ustalił, że z przeprowadzonego w dniu 6 maja 2020 r. oraz w dniu 13 października 2020 r. wywiadu środowiskowego oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, iż wnioskodawca wraz z żoną prowadzą wspólne, dwuosobowe gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są renty obojga małżonków oraz dodatek pielęgnacyjny żony z ZUS. Z małżonkami mieszka ich najmłodszy syn, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Obecnie wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2023 r. Z tego tytułu otrzymuje rentę od dnia 1 czerwca 2020 r. do 31 maja 2023 r. Ustalony zakres sprawowanej przez niego opieki nad żoną obejmuje: utrzymanie higieny (kąpiel, mycie, higiena jamy ustnej, zmiana pieluchomajtek, smarowanie kremami i maściami), z uwagi na brak w mieszkaniu łazienki i centralnego ogrzewania mycie i wszelkie zabiegi higieniczne wymagają zwiększonego nakładu pracy. Niedowład lewostronny żony powoduje konieczność pomocy we wszystkich czynnościach codziennego życia, w tym ubieraniu, w spożywaniu posiłków, w ćwiczeniach fizycznych w celu poprawy kondycji, poruszaniu się (po mieszkaniu przy pomocy kul, ale przy asyście drugiej osoby, na zewnątrz - przy pomocy wózka inwalidzkiego). Mąż podaje żonie leki, mierzy poziom cukru, mierzy ciśnienie, przygotowuje posiłki, wykonuje czynności domowe jak sprzątanie, pranie, załatwianie spraw medycznych i urzędowych.

W ocenie organu odwoławczego, bezspornym jest, że świadczona przez wnioskodawcę opieka nad żoną ma charakter stały i długotrwały, zakres świadczonej opieki jest tak znaczący, że uniemożliwia podjęcie mu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Wobec faktu, że wnioskodawca pobiera jedno ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., organ pismem z dnia 19 maja 2021 r. poinformował go, że zgodnie z treścią tego przepisu osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którego przyznanie wnioskuje, a pobiera rentę, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z ZUS. SKO wyznaczyło stronie termin 14 dni na złożenie oświadczenia, czy rezygnuje z pobierania renty z ZUS wraz z dowodem wystąpienia do organu emerytalno-rentowego z wnioskiem o zawieszenie renty.

Pismem z dnia 31 maja 2021 r. wnioskodawca złożył oświadczenie, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu czasowej niezdolności do pracy. W konsekwencji od dnia 8 stycznia 2020 r. przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskodawca wskazał również, że zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przez uprawnionego przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszony przez Prezesa GUS, zaś zgodnie z ust. 8 tego artykułu renta ulega zmniejszeniu w przypadku uzyskiwania przychodów przekraczających 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Zgodnie z komunikatem Prezesa ZUS ww. kwoty za ostatni kwartał 2020 r. wynosiły odpowiednio 6.719,70 zł. i 3.618,30 zł. Dodatkowo, zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień wnioskodawcy w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc uprawnionym do renty. Gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną mógłby osiągać przychód na poziomie 3.618,30 zł. zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej mu renty lub 6.719,70 zł. zanim renta zostałaby mu zawieszona. Obie kwoty są znacząco wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w 2021 r. wynosi 1.971 zł. W jego ocenie, uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest nieuzasadnione i nie wystąpi on z takim wnioskiem.

Organ odwoławczy uznał, że należało utrzymać decyzję organu pierwszej instancji, gdyż pobieranie przez wnioskodawcę renty (nawet wówczas, gdy jest to renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podzielił pogląd wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie (wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19). Natomiast w ocenie organu za błędny należy uznać pogląd strony, że jedynie w przypadku pozostałych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (m.in. emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego ze świadczeń. Przyjęcie stanowiska wnioskodawcy prowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania opiekunów mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, i pobierających to świadczenie, w stosunku do opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ odwoławczy stwierdził, że w ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy.

C. L., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez uznanie, że fakt nabycia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że mając na uwadze literalne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przepis ten wprost wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, w sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty.

W związku z cytowaną regulacją w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów.

Na potrzebę przyjęcia dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, w których sądy stanęły na stanowisku, że zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do powołanego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Nie ma przy tym przeszkód, aby te orzeczenia były również stosowane w przypadkach posiadania przez wnioskodawców prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Dlatego też, co wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym ustawodawca zróżnicował sytuację tychże osób w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt P 41/09; z 18 czerwca 2013 r. sygn. akt K 37/12; z 5 listopada 2013 r. sygn. akt K 40/12 oraz z 17 czerwca 2014 r. sygn. akt P 6/12). Nadto, odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Skarżący wskazał na brak przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest znacznie niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, który orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, w zakresie jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności na pracy. Zdaniem skarżącego oznacza to, że przesłanka ta już nie istnieje.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem niepełnosprawność jego żony nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne było wzięcie pod uwagę treści i skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104).

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Niewątpliwie zatem organ pierwszej instancji naruszył prawo materialne poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stanowisko organu odwoławczego w tej kwestii jest właściwe i dla skarżącego korzystne.

Nadto organ pierwszej instancji wskazał, że odmowę przyznania świadczenia uzasadnia brak istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, gdyż C. L. wskazał, że nie pracuje zawodowo ze względu na swój stan zdrowia, jest osobą częściowo niezdolną do pracy i z tego tytułu otrzymuje rentę. W sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy.

Ocena organu w tym zakresie nie objęła całokształtu okoliczności sprawy. Skarżący, który jest jedynie częściowo niezdolny do pracy, jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Niezależnie od stanu istniejącego w chwili rezygnacji z zatrudnienia, obecne niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego z uwagi na konieczność opieki nad żoną wypełnia zatem przesłankę z art. 17 ust. 1 ustawy.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu odwoławczego, w sposób odmienny uzasadnił odmowę przyznania świadczenia.

W sprawie bezspornym było, że skarżący jako mąż M. L., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, należy do kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i że sprawuje on opiekę nad niepełnosprawną żoną (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego nastąpiła na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uwagi na powyższe art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a utracił z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w tym zakresie, pozostając w mocy w pozostałym zakresie. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Niezależnie od treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłączone z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jedynie w sytuacji, gdy osoba, której przysługuje przewidziane w niej świadczenie (każde świadczenie, nie tylko renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) nie zrezygnuje z jego pobierania. Przeciwna interpretacja tego unormowania została przez sądy oceniona jako niezgodna z zasadami Konstytucji - równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).

Sąd podziela zatem argumentację przytoczoną w tym zakresie w uzasadnianiu skargi.

Brak jest natomiast podstaw do uznania, że skarżący w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie musiał zrezygnować z pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Początkowo w wyrokach sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia (por. wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19. WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18 czy w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. III SA/Kr 137/19, w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 472/19).

Obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko zgodnie z którym, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20 wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IVSA/Po 824/19, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Sąd przychyla się do tego stanowiska.

Zdaniem Sądu, nie można domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokość różnicy pomiędzy otrzymywanym przez skarżącego świadczeniem w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a świadczeniem pielęgnacyjnym. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń, np. poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej - tj. w wysokości stanowiącej różnicę między ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) - naruszałoby treść art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej powodowałaby ponadto istotne trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia kompensowanego bieżącą wysokością uzyskiwanej renty, np. w sytuacji otrzymania tzw. trzynastej renty, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie wspominając już o ewentualności waloryzacji wysokości renty i w konsekwencji konieczności dokonywania kolejnych modyfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W doktrynie wskazuje się, że przyjęcie takiego rozwiązania problemu skutkuje wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia. Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast., wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1383/20).

Organ odwoławczy, jako organ powołany do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, wychodząc z założenia, że przyznanie świadczenia jest w okolicznościach niniejszej sprawy możliwe, wezwał wnioskodawcę do dokonania wyboru świadczenia, z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżący zaniechał rezygnacji z pobierania świadczenia w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wbrew stanowisku skarżącego wyrażonemu w toku postępowania administracyjnego w piśmie z dnia 31 maja 2021 r., wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione oświadczeń zarówno świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy jak i świadczenia pielęgnacyjnego.

Interpretacja taka wynika z treści uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i została przyjęta w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Trybunał rozstrzygnął, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Trybunał stwierdził, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Trybunał wskazał, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz uznał, że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego.

W orzecznictwie wskazano, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów – ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej.

W ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych.

Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Mając na uwadze powyższe oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 958/20).

Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty (wyrok WSA w Kielcach z dnia 31 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 999/20).

Skarżący pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie wyraził woli rezygnacji z tego świadczenia, co wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji nie narusza zatem prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę, jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).