Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1019/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6332 Należności  przedemerytalne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Zofia Borowicz WSA (del.) Barbara Rymaszewska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 roku sprawy ze skargi A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnych 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku Nr [...] Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 roku, Nr 99, poz. 1001) uznał A. C. z dniem [...] roku za osobę bezrobotną. W oparciu natomiast o art. 9 ust. 1 pkt 14, lit. b, art. 71 ust. 1 pkt 1-2 i ust. 2, art. 73 tej ustawy decyzją [...], przyznał wyżej wymienionej z dniem [...] roku zasiłek dla osoby bezrobotnej.

Jednocześnie w dniu [...] roku organ ten na podstawie art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 58, poz. 514 z późn. zm) w zw. z art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 120, poz. 1252) wydał decyzję Nr [...], w której odmówił A. C. świadczenia przedemerytalnego.

W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu [...] roku A. C. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia przedemerytalnego. Do wniosku dołączony został kwestionariusz, sporządzony przez ubiegającą się o świadczenie, wymieniający okresy składkowe i nieskładkowe, w tym dowodzony zeznaniami świadków, okres pracy w gospodarstwie rolnym od [...] roku do [...] roku. Na podstawie złożonych dokumentów, organ I instancji zaliczył wyżej wymienionej do okresu uprawniającego do emerytury jedynie [...] lat, [...] miesiące i [...] dni, bez pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, uznając, iż jej oświadczenie oraz zeznania dwóch świadków nie potwierdzają w sposób wiarygodny faktu świadczenia pracy w gospodarstwie. Z oświadczenia A. C. wynika bowiem, iż w kwestionowanym okresie uczęszczała do Liceum [...] w S.. Odległość pomiędzy gospodarstwem rolnym rodziców, a szkołą wynosiła [...] km. W tych okolicznościach podany przez nią czas pracy w gospodarstwie rolnym nie może zostać zaliczony do okresu uprawniającego do emerytury, ponieważ kontynuując naukę w szkole oddalonej o [...] km, nie mogła stale i w pełnym wymiarze pracować w gospodarstwie rolnym rodziców. W tym stanie rzeczy organ I instancji uznał, iż A. C. nie spełnia warunków określonych w art. 37 k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 58, poz. 514 z późn. zm), gdyż nie posiada 30-letniego okresu uprawniającego do emerytury.

W odwołaniu pełnomocnik wyżej wymienionej wniósł o zmianę decyzji organu I instancji w całości, rozpatrzenie sprawy co do istoty i przyznanie stronie świadczenia przedemerytalnego, zarzucając naruszenie art. 7 k. p. a w zw. z art. 77 k. p. a oraz art. 10 k. p. a. Wskazał, iż powyższe przepisy wyrażają zasadę oficjalności w postępowaniu dowodowym, zgodnie z którą na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania wszystkich dowodów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy. Stronie postępowania przysługuje natomiast prawo do zgłaszania wniosków o przeprowadzenie wskazanych przez siebie dowodów i dostarczania ich organowi administracji publicznej. Pełnomocnik podniósł, iż strona dołączyła do akt swoje oświadczenie oraz oświadczenia dwóch świadków potwierdzających fakt pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] roku do [...] roku, sporządzonych przed wszczęciem postępowania. Z tego względu nie można uznać ich za protokoły przesłuchania świadków, o których mowa w art. 67 § 1 i 2 k. p. a. Z treści pism wynika natomiast, że są one oświadczeniami świadków spisanymi i opatrzonymi podpisami na otrzymanych formularzach. Skoro organ nie przyjął twierdzeń zawartych w tych oświadczeniach i odmówił im mocy dowodowej, powinien wyjaśnić to w uzasadnieniu decyzji i potraktować oświadczenia jako wskazanie przez stronę dowodu, którego przeprowadzenia domaga się ona w trakcie postępowania. Uzasadniając naruszenie art. 10 § 1 k. p. a pełnomocnik wskazał, iż organ I instancji pozbawił A. C. wyjaśnienia, że w pierwszych latach nauki uczęszczała na zajęcia w godzinach popołudniowych, co umożliwiło jej pracowanie w gospodarstwie rolnym i przy obejściu w godzinach przedpołudniowych i późnym wieczorem, zaś czas dojazdu do szkoły nie stanowił w tym przeszkody.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] roku, działając na podstawie art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U z 2003 roku, Nr 58, poz. 514 z późn. zm) w zw. z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. 2004 roku, Nr 129, poz. 1252) w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k. p. a, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, iż po zapoznaniu się z zebranym materiałem dowodowym oraz po rozważeniu zarzutów podniesionych przez pełnomocnika strony nie znalazł podstaw do uchylenia powyższej decyzji. Przywołał treść art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 120, poz. 1252) wedle, którego osoby, które do dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych zarejestrowały się w urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego nabywają to prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie niniejszej ustawy. A. C. nie spełnia wszystkich warunków wymienionych w art. 37 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu tj. nie osiągnęła okresu uprawniającego do emerytury wynoszącego 30 lat. Do dnia rozwiązania stosunku pracy osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący jedynie [...] lat, [...] miesiące i [...] dni. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm) na okres uprawniający do emerytury składają się okresy składkowe i nieskładkowe, przy czym zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy, przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się jako okresy składkowe przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Zapis tej ustawy odnosić należy do sytuacji, w których dana osoba podlegałaby ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik. Za domownika zaś zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 roku, Nr 9, poz. 25) uważa się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Natomiast treść przedłożonych przez stronę oświadczeń (własnego oraz świadków) jak również oświadczenia z dnia [...] roku na okoliczność czasu dojazdu do szkoły daje podstawy, aby stwierdzić, że praca skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców nie miała charakteru stałego, a była doraźną pomocą zwyczajowo wymaganą od dzieci jako członków rodziny rolnika. Na potwierdzenie swego stanowiska organ II instancji powołał wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 roku, sygn. akt II UKN 535/99, w którym stwierdzono, iż doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym, zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego.

Wojewoda [...] odnosząc się do zarzutów pełnomocnika strony, wyjaśnił, iż ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nakłada obowiązek udokumentowania faktów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń, w tym świadczenia przedemerytalnego. Zebrane przez organ I instancji dowody uznano za wystarczające do ustalenia, że A. C. zamieszkiwała i pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców, jak również do stwierdzenia, że obowiązki szkolne nie pozwalały na wykonywanie tej pracy w sposób stały, co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przez pominięcie przy obliczaniu okresu uprawniającego do emerytury, okresu pracy w gospodarstwie rolnym od [...] roku do [...] roku, pracy w "A" w K. od [...] roku do [...] roku oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k. p. a poprzez niedopełnienie obowiązku dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wskazując na powyższe skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnianiu podała, iż w myśl art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 17 października 1991 roku o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm), przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U., Nr 40, poz. 267) uwzględnia się okresy wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku. Nadto podniosła, iż w wyroku z dnia 28 lutego 1997 roku Sąd Najwyższy (OSNP 1997/23/473) opowiedział się, iż na gruncie art. 5 cytowanej ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent, okresy pracy domownika w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 stycznia 1983 roku uwzględnia się przy ustalaniu uprawnień emerytalno - rentowych, gdy praca była wykonywana w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy. Skarżąca zaprezentowała też pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku opublikowanym w OSNP 2003/7/186, według którego praca w gospodarstwie rolnym nie polega na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, lecz polega na gotowości do wykonywania tej pracy, jeżeli sytuacja tego wymaga.

Skarżąca przedstawiła wyliczenia godzin pracy w gospodarstwie rolnym rodziców uwzględniając w nich, czas pozostały po codziennym realizowaniu obowiązku szkolnego, okres dwukrotnych 70-dniowych wakacji letnich oraz trzykrotnych ferii zimowych, dwóch dwumiesięcznych praktyk zawodowych i wolny miesiąc [...]w [...] roku, co stanowi łącznie 272 dni pracy bez uczęszczania do szkoły, tj. 9 miesięcy i 2 dni pracy. Dodatkowo podniosła, iż niezależnie od wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym rodziców była zatrudniona od [...] roku do [...] roku w "A" w K. na stanowisku [...]. Okres ten nie został uwzględniony przez organy wydające decyzje o odmowie przyznania świadczenia przedemerytalnego.

A. C. wskazała również, iż naruszenie przepisów postępowania polega na tym, iż Wojewoda [...] nie wziął po uwagę treści uzupełnionych oświadczeń obydwu świadków mimo podniesionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzutów wadliwej ich oceny.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając okoliczności faktyczne sprawy i wyjaśniając, że zarzuty zawarte w skardze w zakresie odnoszącym się do naruszenia przepisów postępowania, uznać należy za nieuzasadnione. Skarżąca w trakcie postępowania prowadzonego przed organem I instancji była bowiem informowana o ustaleniach dokonanych przez ten organ. Nadto organy obu instancji w oparciu o art. 80 k.p.a. uznały, iż wyjaśnienia złożone przez świadków w kontekście pozostałych zgromadzonych dowodów, nie dały podstaw do zliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym od [...] roku do [...] roku do okresu uprawniającego do emerytury.

W części dotyczącej wadliwości zastosowanych przepisów prawa materialnego, organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącej, iż zdefiniowano niewłaściwe pojęcie "pracy stałej" w gospodarstwie. Zacytował dalszą część uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego opublikowanego w OSNP 2003/7/186, na który powołała się skarżąca, w której wyrażono pogląd, iż gotowość do pracy wymaga dyspozycyjności. Osoby uczące się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, nie wykonują stałej pracy w gospodarstwie, gdyż ich zajęciem jest nauka w szkole. Nadto organ ten wskazał, iż obowiązujące przepisy i orzecznictwo nie uprawniają do wliczenia do okresu uprawniającego do emerytury przerw wakacyjnych i świątecznych. W tym zakresie przytoczono wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1998 roku, sygn. akt II UKN 433/97 (OSNP 1998/22/668), z którego wynika, iż pomoc w pracach przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodziców świadczona podczas wakacji przez dziecko uczęszczające do szkoły ponadpodstawowej nie jest pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o zaopatrzeniu pracowników i ich rodzin.

W części dotyczącej nieuwzględnienia okresu pracy w "A" w K., podano, iż okres ten nie został wpisany w kwestionariuszu dotyczącym okresów składkowych i nieskładkowych sporządzonym i podpisanym przez skarżącą. W odwołaniu skarżąca nie kwestionowała odmowy zaliczenia tego okresu. Przedłożone zaś przez nią dokumenty nie dają podstaw do jednoznacznego ustalenia okresu wykonywania pracy w tym lokalu, jak i warunków tej pracy, gdyż skarżąca nie posiada świadectwa pracy, a z zaświadczenia oraz opinii o pracę oraz książeczki ubezpieczeniowej wynika jedynie data zatrudnienia. Organ odwoławczy na zakończenie wskazał, iż przy założeniu uwzględniania okresu pracy w "A" do okresu uprawniającego do emerytury, skarżąca i tak nadal nie legitymowałby się okresem uprawniającym do przyznania świadczenia przedemerytalnego na podstawie art. 37 k ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. Nr 58, poz. 514 z późn. zm).

W piśmie z dnia [...] roku pełnomocnik skarżącej podtrzymał twierdzenia zwarte w skardze, podając, iż organy obu instancji pomijają okresy pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym i "A w K.. Pełnomocnik podał przyczyny niewskazania w kwestionariuszu okresu zatrudnienia w "A". Odniósł się ponownie do argumentów przedstawionych w skardze, dodając, iż już samo sumowanie dni wolnych od uczestniczenia w zajęciach szkolnych wraz z rokiem pracy w "A" oraz bezspornym okresem [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni, daje okres wymaganych 30 lat, od których zależy nabycie przez skarżącą uprawnień do świadczenia przedemerytalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjnych zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem. Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonych decyzji co do ich zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Warunki nabywania i utraty prawa do świadczeń przedemerytalnych oraz zasady wypłaty i finansowania świadczeń przedemerytalnych określa ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120, poz. 1252), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2004 roku. Ustawa ta w art. 29 ust. 2 stanowi, iż osoby, które do dnia przejęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznawania i wypłaty świadczeń przedemerytalnych zarejestrowały się w urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego nabywają to prawo na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 roku, Nr 58, poz. 514, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie niniejszej ustawy.

Bezsporne jest, że skarżąca zarejestrowała się w dniu [...] roku w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna i nabyła z dniem [...] roku prawo do zasiłku dla osoby bezrobotnej.

Zgodnie zatem z art. 37 k ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, z późn. zm), świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli:

1) osiągnęła wiek co najmniej 58 lat kobieta i 63 lata mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, lub

2) do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn, lub

3) do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, osiągnęła okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn, lub

4) do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rozwiązanie stosunku pracy, posiada okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 34 lata dla kobiet i 39 lat dla mężczyzn, a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z niewypłacalnością pracodawcy w rozumieniu ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. 2002 r. Nr 9, poz. 85, Nr 127, poz. 1088 i Nr 155, poz. 1287), lub

5) zakończyła okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 19 ust. 2a, i w wyniku zaliczenia go do okresu uprawniającego do emerytury spełnia warunki określone w pkt 1, 3 lub 4.

Materialnoprawne przesłanki świadczenia przedemerytalnego wymienione w powołanym przepisie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, wymagają, aby osoba ubiegająca się o rzeczone świadczenie spełniała określone w ustawie wymagania do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz miała określone okresy zatrudnienia lub okresy uprawniające do emerytury.

Skarżąca wnioskując o przyznanie świadczenia przedemerytalnego dołączyła kwestionariusz wymieniający okresy składkowe i nieskładkowe, w tym także, dowodzony zeznaniami świadków, okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] roku do [...] roku, pomijając okres zatrudnienia w "A" w K..

Organy obu instancji odmawiając skarżącej prawa do świadczenia przedemerytalnego zakwestionowały okres uprawniający do emerytury, stwierdzając, że wynosi on jedynie [...] lat, [...] miesiące i [...] dni. W obliczeniu organy nie uwzględniły okresu pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] roku do [...] roku.

Przy ustaleniu okresu uprawniającego do emerytury należy mieć na względzie uregulowania ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Art. 5 powołanej ustawy określa, iż przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy składkowe, o których mowa w art. 6 oraz okresy nieskładkowe wymienione w art. 7. Art. 10 tej ustawy pozwala przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnić okresy, traktując je, jak okresy składkowe:

1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki,

2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia,

3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia.

Regulacja ta pozwala zatem uzupełnić osobie ubiegającej się o świadczenie przedemerytalne, brakujący okres, od którego zależy uprawnienie do emerytury, okresem pracy w gospodarstwie rolnym przypadającym przed dniem 1 stycznia 1983 roku, po ukończeniu przez nią 16 roku życia.

Nie ulega wątpliwości, iż w zakwestionowanym okresie skarżąca osiągnęła wiek, o którym mowa w art. 10 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i uczęszczała do Liceum [...] w S., które oddalone było od jej rodzinnej miejscowości o [...] km. W tej sytuacji rozważenia wymagało, czy w okresie, kiedy skarżąca uczyła się, wykonywane przez nią czynności w gospodarstwie rolnym, można uznać za pracę w tym gospodarstwie.

W judykaturze wykształcił się pogląd, iż o uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresów pracy w gospodarstwie rolnym sprzed objęcia rolników obowiązkiem opłacania składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne domowników (tj. przed dniem 1 stycznia 1983 r.) przesądza wykonywanie czynności rolniczych zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 9, poz. 25). Domownik według wyżej wymienionej ustawy - to osoba bliska rolnikowi, która, ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Przy czym przesłanka określonego czasu pracy domownika w gospodarstwie rolnym została przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego na mocy rozciągnięcia zakresu zastosowania art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy rewaloryzacyjnej na przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, gdzie wykonywane czynności muszą się odbywać w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie (Komentarz do art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, po red. K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Zakamycze 2004).

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują, iż rodzice skarżącej prowadzili w miejscowości W. w gminie P. gospodarstwo rolne o areale [...] ha (zaświadczenie Starostwa Powiatowego w R.). Wskazani przez A. C. świadkowie: S. L. i E. D. podali, iż skarżąca w kwestionowanym okresie wykonywała prace w gospodarstwie rolnym rodziców, przy czym czynności te miały charakter stały i wykonywane były w pełnym wymiarze czasu pracy. Konfrontując powyższe zeznania z oświadczeniem skarżącej w przedmiocie czasu dojazdu do szkoły, stwierdzić należy, iż słusznie przyjęły organy obu instancji, iż pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie roku szkolnego w latach [...]–[...] nie można uznać jako czynności wykonywanych zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 9, poz. 25). Zsumowany ze sobą podany czas dojazdu do szkoły ([...] minut pociągiem i [...] minut autobusem - oświadczenie skarżącej k. [...] akt administracyjnych) oraz zajęć szkolnych od 6 do 7 godzin dziennie, wyklucza możliwość świadczenia pracy o charakterze stałym i w pełnym wymiarze czasu pracy. Znaczna odległość między miejscem zamieszkania skarżącej, a miejscem jej nauki, powoduje, że skarżąca również nie spełnia wymogu czasu pracy w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy, tj. minimum 4 godziny dziennie, nawet przy założeniu wynikającym z licznych orzeczeń Sądu Najwyższego, że wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym, nie musi oznaczać codziennego wykonywania czynności rolniczych, ale gotowość (dyspozycyjność) do podjęcia pracy rolniczej. Pozostawanie bowiem skarżącej przez 8-9 godzin dziennie poza miejscem zamieszkania wyłączało jej dyspozycyjność do pracy w gospodarstwie rolnym, a nauka, która była w tym czasie dla niej zajęciem wiodącym, nie pozwala przyjąć, iż kryterium czasu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze 4 godzin dziennie zostało spełnione.

Wbrew natomiast twierdzeniom organu odwoławczego, wyrażonym w odpowiedzi na skargę, przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych uwzględnia się okresy pracy domownika-ucznia w gospodarstwie rolnym w okresie wakacji (Komentarz do art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, po red. K. Antonów, M. Bartnicki, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Zakamycze 2004, wyrok SN z dnia 19 grudnia 2000 roku, II UKN 155/00, OSNP 2002/16/394, wyrok SN z dnia 7 listopada 1997 roku, II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998/16/491)), przy czym termin ten jak podaje Słownik Języka Polskiego pod redakcją dr Mieczysława Szymczaka (Wydawnictwo Naukowe PWN z 1978 roku) jest synonimem pojęcia ferii.

W tym miejscu podkreślić trzeba, że dzieci ze środowisk wiejskich najczęściej nie wyjeżdżały w tamtych latach na wakacje. To właściwie w trakcie wakacji było najwyższe spiętrzenie i intensyfikacja prac polowych, zaś prace dzieci w tym czasie często były niezbędne. Zaliczenie natomiast okresu ferii zimowych przy ustaleniu uprawnień do świadczeń emerytalnych uzależnić należy od charakteru gospodarstwa rolnego i rodzaju prac w nim wykonywanych w porze zimowej. Zaliczenie zatem do okresu pracy w gospodarstwie rolnym przerw w nauce [...] roku do [...] roku przypadających na wakacje letnie w [...] roku (od 21 czerwca [...] do 31 sierpnia [...] ) i [...] (od 27 czerwca [...] do 31 sierpnia [...]) roku, oraz ewentualnie okresu ferii zimowych (w [...] roku, [...] roku i [...] roku), może spowodować zmianę okresu uprawniającego do emerytury i konieczność wyliczenia okresu, w którym skarżąca świadczyła prace w gospodarstwie rolnym rodziców. Nadto czynności wykonywane przez skarżącą zgodnie z warunkami określonymi w definicji legalnej "domownika" z art. 6 pkt 2 ustawy o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 9, poz. 25), pozwolą do powyższego okresu wliczyć także miesięczne praktyki zawodowe przypadające w latach [...] i [...] odbywane w "B" we W., która oddalona była od miejsca zamieszkania skarżącej tylko o [...] km oraz prace w gospodarstwie przypadające po zakończeniu edukacji w szkole średniej do dnia podjęcia pracy.

Wskazać również należy, iż na uwzględnienie zasługuje zarzut skarżącej pominięcia w obliczeniach okresu uprawniającego do emerytury pracy w "A" w K.. Faktem jest, że skarżąca nie ujęła jej w złożonym formularzu. W aktach administracyjnych znajdowały się jednak dokumenty w postaci zaświadczenia z dnia [...] roku, opinii, kwestionariusza osobowego z dnia [...] roku, które mogły stanowić potwierdzenie niewskazanego okres zatrudnienia. Wobec powyższego organy obu instancji naruszyły też przepisy prawa procesowego przez brak wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów (art. 80 k.p.a) oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych (art. 7 i 77 k.p.a).

Powyższe uchybienia w ocenie Sądu miały istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Przy ponownym jej rozpatrywaniu konieczne będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność wykonywania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie przerw w nauce, praktyk zawodowych oraz w okresie po ukończeniu szkoły średniej oraz określenia ich wymiaru. Postępowania takiego wymaga również kwestia nieujętego w kwestionariuszu sporządzonym przez skarżącą, świadczenia pracy w "A’ w K.. Ustalenia w powyższym zakresie niezbędne są bowiem do oceny przesłanek materialnoprawnych, od których zależy nabycie przez skarżącą prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Z tych wszystkich względów w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c, art. 152 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm), orzeczono jak w sentencji.