Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 37/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 128, art.129, art. 140 par. 1, art. 162 par. 1 i 2, art. 163
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 18 lipca 2017 r. D. C., będący opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej całkowicie R. P., zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego mającego pokryć zaległe (od dnia 1 lipca 2012 r.) jak i bieżące (od dnia 1 lipca 2017 r.) koszty związane z pobytem i leczeniem podopiecznej przebywającej w Ośrodku Opiekuńczo – Pielęgnacyjnym [...] w [...].

W uzasadnieniu wniosku opiekun prawny R. P. wskazał, iż miesięczny koszt pobytu podopiecznej we wskazanym ośrodku wynosi 2.700 zł. Ubezwłasnowolniona pokrywa te koszty jedynie do kwoty 534 zł. Niepokryte miesięczne koszty pobytu i leczenia podopiecznej wynoszą tym samym 2.166 zł.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania R. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w ośrodku, leków i leczenia

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163) oraz art. 104 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (bez publikatora).

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji po omówieniu zadań pomocy społecznej oraz istoty i jednorazowości zasiłku celowego przyznawanego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej oraz subsydiarności pomocy społecznej wskazał, że powodem odmowy jest brak stwierdzenia niezbędnej potrzeby życiowej do zaspokojenia po stronie osoby pozostającej pod opieką. Niezbędna potrzeba mieszkaniowa całkowicie ubezwłasnowolnionej R. P. jest bowiem zaspokojona przez pobyt w Ośrodku Opiekuńczo – Pielęgnacyjnym [...] w S. Kwestia rozliczenia kosztów pobytu wnioskodawczyni w ww. ośrodku nie jest zaś niezbędną potrzebą życiową do zaspokojenia, lecz skutkiem działań jej opiekuna prawnego – D. C. Jednocześnie skoro opiekun prawny nie wskazał wysokości kosztów leczenia R. P., to nie sposób ustalić, czy w sprawie w ogóle występuje potrzeba przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na koszty leczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji w imieniu R. P. wniósł D. C., zarzucając organowi pierwszej instancji brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że R. P. jest obecnie zapewniana niezbędna specjalistyczna pomoc bytowa w miejscu jej dotychczasowego zamieszkania. Z dokumentacji medycznej oraz wcześniejszych ustaleń organu odwoławczego, to jest Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (które wydało decyzję z dnia 5 stycznia 2017 r. nr [....]) wynika bowiem jednoznacznie, że podopieczna powinna być umieszczona w domu pomocy społecznej na pobyt całodobowy dla osób przewlekle chorych psychicznie. Odwołujący się wskazał ponadto, że obecne przebywanie R. P. w Ośrodku Opiekuńczo – Pielęgnacyjnym [...] w S. R. jest bezprawne. Chora nie opłaca otrzymywanej tam pomocy. W każdej chwili może zostać pozbawiona "dachu nad głową", jak też podstawowej pomocy osób trzecich. Wydając decyzję organ nie wziął jednak pod uwagę opisanych wyżej okoliczności, jak też faktu, że R. P. jest osobą chorą psychicznie wymagającą ciągłego przyjmowania leków i całodobowej opieki. Jedynym jej dochodem jest zasiłek w wysokości 634 zł. R. P. nie ma przy tym osób zobowiązanych do jej alimentowania, a opiekun prawny wykonuje swoją pracę społecznie i z tych względów nie jest zobowiązany kosztem swojego majątku i czasu aby zapewniać podopiecznej materialne podstawy jej bieżącej egzystencji.

Decyzją z dnia 10 października 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1659), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1257; dalej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1769).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że wbrew zarzutom odwołującego, organ pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił sytuację materialną, bytową i zdrowotną R. P.. Samo bowiem spełnienie kryterium dochodowego nie jest równoznaczne z istnienie po stronie organu obowiązku przyznania wnioskowanej pomocy. Nie pozwalał na to materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Wynika z niego, iż R. P. utrzymuje się z zasiłku w wysokości 634 zł. Choruje na schizofrenię, została ubezwłasnowolniona całkowicie, a jej opiekunem prawnym od 10 grudnia 2012 r. jest odwołujący. R. P. wymaga regularnego przyjmowania leków pod nadzorem, na co wskazuje dokumentacja medyczna. Z akt sprawy wynika, iż z uwagi na posiadane schorzenie i stopień niepełnosprawności przebywa w ośrodku opiekuńczo - leczniczym. Z organizacji zakładów opiekuńczo - pielęgnacyjnych, a takim jest ośrodek w jakim wymieniona przebywa wynika, iż zakład ten udziela podopiecznej całodobowych świadczeń zdrowotnych, w tym zapewnia kontynuację leczenia farmakologicznego. Oznacza to, iż potrzeby wymienionej we wnioskowanym zakresie są zaspokojone, zaś opiekun prawny nie wykazał, by ośrodek, w którym przebywa takiego leczenia farmakologicznego nie zapewniał. Opiekun nie przedstawił nadto żadnych zaświadczeń i dokumentów, z których wynikałaby odmienna niż z organizacji zakładów opiekuńczo - pielęgnacyjnych zasada działania tego ośrodka. Nie wskazał również kosztów leczenia podopiecznej. To z kolei pozwala na uznanie, iż podopieczna odwołującego nie jest pozbawiona dostępu do leczenia i leków w ośrodku, w którym przebywa. Gdyby było inaczej, odwołujący jako opiekun prawny winien mieć wiedzę w tym zakresie.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości w rozwiązywaniu własnych rodzinnych problemów oraz wykaże gotowość do współdziałania. Z akt administracyjnych sprawy wynika zaś, że podopieczna odwołującego ma matkę, a na matce spoczywa obowiązek alimentacji. Z akt sprawy nie wynika z kolei, by odwołujący takie działania na rzecz swojej podopiecznej podjął. Oznacza to, iż możliwości podopiecznej nie zostały wyczerpane, a to uniemożliwia stronie skuteczne ubieganie się na rzecz wymienionej o przyznanie zasiłku celowego. Potrzeby podopiecznej mogą być bowiem w jakimś stopniu zaspokojone poprzez ciążący na jej matce obowiązek alimentacyjny.

W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. C. reprezentujący R. P. wniósł o uchylenie ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zobowiązanie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydania w terminie 30 dni decyzji przyznającej R. P. pomoc w formie zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia oraz dla zalegalizowania pobytu ww. w Ośrodku Opiekuńczo - Pielęgnacyjnym prowadzonym przez fundację [...] w S.

W skardze podniesione zostały zarzuty naruszenia art. 2, art. 3 w zw. z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, art. 77 § 1 i § 4 w zw. z art. 80 k.p.a., art. 6, art. 11, art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 i art. 7 konstytucji RP oraz art. 2 i 3 i innymi ustawy o pomocy społecznej oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a.

W skardze podkreślono, że miesięczny koszt pobytu R. P. we wskazanym ośrodku powiększony o wydatki na leki i dodatkowe usługi opiekuńcze, znacznie przewyższa miesięczny dochód tej osoby to jest kwotę 634 zł. Skarżący wskazał, że organ mając wiedzę, że R. P. jest osobą przewlekle chorą, cierpiącą na schizofrenię, wymagającą korzystania z pomocy innych osób i regularnego przyjmowania leków pod nadzorem, niepełnosprawną, korzystającą z usług medycznych w miejscu swojego obecnego przebywania, przy jednoczesnym braku uprawnień chorej do otrzymywania takich świadczeń (w świetle decyzji organu odwoławczego wydanej w sprawie o numerze [...]) utrzymał w mocy decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia. Powyższe działanie legitymizuje zaś sytuację faktyczno - prawną, gdzie opiekę nad niepełnosprawną, przewlekle chorą psychicznie osobą zamiast właściwych instytucji pomocy społecznej, zmuszone są ponosić - kosztem swojego majątku - niespokrewnione osoby fizyczne, w tym opiekun prawny, który wykonuje swoją funkcję społecznie, nie otrzymując z tego tytułu żadnych gratyfikacji.

Organ nie wskazał w uzasadnieniu wydanej decyzji powodów, dla których odmówił wiarygodności twierdzeniom strony. Nie wskazał w szczególności, na jakiej podstawie prawnej jego zdaniem chora przebywa w ośrodku opiekuńczo -pielęgnacyjnym, ani też na jakiej podstawie prawnej są jej udostępniane (oraz kto je finansuje) przyjmowane leki i świadczona opieka medyczna. Zarzut dotyczący niewskazania kosztów leczenia jest zaś niezrozumiały, ponieważ opiekun prawny chorej przestawił zestawienie kosztów związanych z pomocą udzielaną podopiecznej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ podkreślił dodatkowo, że wnoszący skargę dobrowolnie wyraził zgodę na sprawowanie opieki prawnej nad R. P. Jeżeli zaś chodzi o opiekę materialną, to w tym zakresie opiekun prawny nie przedstawił żadnego dokumentu z którego wynikałoby, że rzeczywiście taką pomoc na jej rzecz świadczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przedmiotowej sprawie kontroli sądowej poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 października 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na rzecz R. P. W imieniu podopiecznej skargę wniósł opiekun prawny D. C.

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (dalej w skrócie jako "u.p.s."). Z ustawy tej wynika, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Art. 2 ust. 1 u.p.s. rozwija tym samym tzw. zasadę pomocniczości (subsydiarności) państwa, a więc jedną z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej, której treść odwołuje się do samodzielności obywateli i rodzin, podkreślając ich odpowiedzialność w zakresie kształtowania własnej sytuacji życiowej. Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru ani przejmować za nich odpowiedzialności, co oznacza zakaz wyręczania przez państwo jednostki i rodziny z zadań, które mogą one zrealizować samodzielnie. Z zasady tej wynika, iż pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Zasada ta wyraża zatem dezaprobatę zarówno dla pasywności, jak i dla nadopiekuńczości państwa (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2018 r.; sygn. akt I OSK 25441/7 oraz wskazaną tam literaturę przedmiotu; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei art. 3 ust. 1 u.p.s. wskazuje, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a przez to nawiązuje do subsydiarnej roli pomocy społecznej podkreślając, iż rolą organów pomocowych jest nie tylko udzielenie wsparcia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ale również niedopuszczenie do jej powstawania poprzez celowe wspieranie osoby (rodziny), tak by stała się ona samowystarczalna wykorzystując przede wszystkim własne zaangażowanie, zasoby, możliwości i odpowiedzialności.

Określone ustawowo świadczenia z pomocy społecznej mogą mieć formę świadczeń pieniężnych oraz świadczeń niepieniężnych (art. 36 ustawy o pomocy społecznej). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy, o którego przyznanie ubiegał się opiekun prawny strony skarżącej. Z akt przedstawionych Sądowi wynika, że opiekun R. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu, leków i leczenia podopiecznej przebywającej w Ośrodku Opiekuńczo - Pielęgnacyjnym [...] w S.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanych przez wnoszącego skargę decyzji w sprawie stanowił art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). W świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany, w przypadku gdy dochód osiągany przez osobę samotnie gospodarującą nie przekracza kryterium dochodowego. W przedmiotowej sprawie wskazane kryterium dochodowe zostało spełnione. Jak wynika z akt administracyjnych dochód strony skarżącej wynosi łącznie wynosi 634 zł, a składają się nań zasiłek stały w wysokości 481 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł.

Z regulacji zawartej w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jasno wynika, że przyznanie zasiłku celowego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu, co oznacza, że organ administracji publicznej działa w tym przypadku w ramach tzw. uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji publicznej nie jest obowiązany, lecz może przyznać żądane przez wnioskodawcę świadczenie. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy administracji publicznej podejmując w tym przedmiocie stosowne rozstrzygnięcia winny kierować się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Oznacza to m.in., że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za jej udzielenie. Zatem - jak słusznie podkreśliło Kolegium - osoba, która zgłasza się po pomoc i nawet spełnia ustawowe kryteria uprawniające do jej uzyskania winna się liczyć z tym, że żądanej pomocy albo pomocy w żądanej wysokości nie otrzyma. Organy pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami finansowymi muszą mieć bowiem na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o pomoc ale również cel tej pomocy. Oczywistym jest przy tym wskazanie, że pomoc społeczna ukierunkowana jest na udzielanie wymaganego wsparcia. Zadaniem pomocy społecznej nie jest bowiem dostarczanie świadczeń pieniężnych w wysokości pożądanej przez wnioskodawcę i na wybrane przez wnioskodawcę cele.

Należy ponadto wskazać, że wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi dotyczyć skonkretyzowanej potrzeby bytowej. Osoba domagając się przyznania zasiłku celowego musi tym samym znać i wskazać konkretny cel bytowy, który może być realizowany w następstwie wsparcia udzielonego przez organ. Cel ten winien być tym samym jasno określony przez podmiot wnioskujący o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W realiach rozpatrywanej sprawy opiekun prawny R. P. potrzeb swojej podopiecznej w żaden sposób nie skonkretyzował, domagając się w sposób generalny zrekompensowania całokształtu kosztów związanych z pobytem swojej podopiecznej w Ośrodku Opiekuńczo – Pielęgnacyjnym [...] oraz zrefundowania ponoszonych kosztów leków i leczenia. W treści złożonego wniosku wskazano jedynie kwotę odpłatności za pobyt w okresie miesięcznym. Ta okoliczność mogła w ocenie Sądu stanowić samoistną podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia zgodnie z treścią złożonego wniosku.

Należy mieć jednakże na uwadze, że wsparcie organu pomocy społecznej nie może stanowić sposobu na wyrównanie wszystkich niedostatków, nawet o charakterze elementarnym. Pomoc społeczna ma charakter z założenia subsydiarny i przysługuje wówczas, gdy określona osoba, mimo wykorzystania wszystkich własnych możliwości poprawy sytuacji, w której się znajduje nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym. Środki pieniężne z tej pomocy mogą być bowiem przeznaczone tylko na zaspokojenie, i to w niepełnym zakresie, niezbędnych potrzeb bytowych, o jakich mowa w art. 39 u.p.s. (zob. w tej materii m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 maja 2017 r.; sygn. akt II SA/Sz 355/17; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Patrząc właśnie przez pryzmat określonego ustawowo subsydiarnego charakteru pomocy społecznej, należało w ocenie Sądu uznać, że orzekające w niniejszej sprawie organy nie przekroczyły ram uznania administracyjnego, odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej na rzecz R. Pogubiło.

Należy w tym miejscu wskazać, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z wyżej wymienioną zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny. Wnioskodawczyni jako osobie całkowicie ubezwłasnowolnionej sąd ustanowił opiekuna prawnego w osobie D. C. (wnoszącego skargę). Opiekun ten musi m.in. zadbać o to, aby określona osoba miała zapewnioną opiekę lekarską, by sobie nie szkodziła i nie stwarzała zagrożenia dla innych osób. Zadaniem takiego opiekuna jest m.in. dbanie o to, aby osoba ubezwłasnowolniona miała zapewnione środki umożliwiające jej normalne funkcjonowanie. W razie ich braku opiekun prawny winien dochodzić odpowiednich świadczeń na rzecz osoby pozostającej pod opieką. Z wywiadu środowiskowego z dnia 8 sierpnia 2017 r. znajdującego się w aktach sprawy, jak i z wcześniejszej opinii dotyczącej sprawności psychofizycznej osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej z dnia 2 marca 2017 r. wynika bezsprzecznie, że matka wnioskodawczyni – T. P. żyje i mieszka pod wskazanym w aktach administracyjnych adresem (vide: k. 106 i 57). Z tej przyczyny opiekun prawny powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy potrzeby podopiecznej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez matkę wnioskodawczyni, na której to ciąży obowiązek alimentacyjny i ewentualnie wystąpić z powództwem o roszczenia alimentacyjne. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Stąd też opiekun prawny powinien rozważyć, czy nie wystąpić z takim właśnie powództwem o roszczenia alimentacyjne wobec matki podopiecznej. Z akt przedstawionych Sądowi nie wynika, aby opiekun takie czynności podejmował. W aktach tych nie ma bowiem jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że opiekun podejmuje działania mające na celu skontaktowanie się z matką podopiecznej oraz w ich następstwie działania mające na celu dochodzenie odpowiednich świadczeń. Istotnym jest zaś przyjęcie, że obiektywne wykazanie podjęcia takich czynności oraz - w ich następstwie - ewentualnej niemożliwości zabezpieczenia potrzeb R. P. w drodze świadczeń alimentacyjnych od matki uprawniałoby opiekuna prawnego do ubiegania się o wsparcie od organów pomocy społecznej.

Niezależnie do powyższego Sąd wskazuje, że potrzeby uprawnionego do alimentacji, które nie zostały zaspokojone należnymi świadczeniami osoby zobowiązanej, w rozumieniu art. 129 § 1 w zw. z art. 132 k.r.o., mogą być pokrywane dzięki świadczeniom innych osób, nawet tych osób spoza kręgu zobowiązanych do alimentacji względem osoby uprawnionej. Treść art. 140 § 1 k.r. o. uprawnia do takiej postawy, stanowiąc, że osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania, nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić.

Odnosząc się natomiast do zarzutów wnoszącego skargę dotyczących konieczności ponoszenia nieodpłatnej pomocy podopiecznej kosztem swojego majątku, Sąd w tym miejscu wskazuje, że opiekun ma prawo do otrzymania wynagrodzenia, o którego przyznaniu - na wniosek opiekuna - orzeka sąd. Wynagrodzenie to może być wypłacane okresowo w stosunku miesięcznym lub jednorazowo w dniu ustania opieki. Przepisy nie przewidują szczególnych wymagań, od spełnienia których zależy prawo do wynagrodzenia. Stanowią natomiast o tym, kiedy wynagrodzenie nie przysługuje (art. 162 § 1 k.r.o.). Zgodnie z art. 162 § 2 k.r.o. wynagrodzenie nie należy się opiekunowi, jeżeli nakład jego pracy jest nieznaczny albo gdy sprawowanie opieki jest związane z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej, albo gdy wykonywanie opieki czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Tylko przesłanka pełnienia funkcji rodziny zastępczej jest jednoznaczna, rodzinie zastępczej to świadczenie nie przysługuje, pobiera ona bowiem świadczenia unormowane w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pozostałe przesłanki podlegają ocenie sądu. Odwołanie się do zasad współżycia społecznego oceniane jest przez pryzmat więzi występujących między opiekunem i podopiecznym. Należy uznać, że wynagrodzenie nie przysługuje, jeżeli opieka wykonywana jest przez osoby bliskie, członków najbliższej rodziny, w tym krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Należy zaznaczyć, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące opieki nad małoletnim stosuje się odpowiednio do opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie. Wynagrodzenie, o którym mowa wyżej, pokrywane jest w pierwszej kolejności z dochodów lub majątku podopiecznego, a jeżeli nie jest to możliwe, przeznacza się na ten cel środki publiczne na podstawie przepisów o pomocy społecznej (zob. art. 162 § 3 k.r.o. oraz art. 53a ust. 1 i ust. 2 u.p.s.). Wynagrodzenie obliczane jest w stosunku miesięcznym i nie może przekraczać 1/10 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (bez wypłat nagród z zysku), ogłoszone przez Prezesa GUS za okres poprzedzający dzień przyznania wynagrodzenia. Wypłata wynagrodzenia za sprawowanie opieki jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej. Przyznanie tego świadczenia nie jest poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego ani wydaniem decyzji, jest to zresztą naturalną konsekwencją ustalania wynagrodzenia przez sąd i braku zależności między jego wysokością a sytuacją dochodową opiekuna. Co warte podkreślenia, ustawodawca przyznaje opiekunowi, niezależnie od wynagrodzenia, o którym mowa w art. 162 k.r.o., również roszczenie o zwrot nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki (art. 163 § 1 zdanie pierwsze k.r.o.) odsyłając w tym przypadku do art. 162 § 3 k.r.o.

W reasumpcji powyższych rozważań Sąd wskazuje, że zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego o konieczności wykorzystania przez opiekuna prawnego - przed podjęciem działań przed organami pomocy społecznej - instytucji wynikających z regulacji prywatnoprawnych. W ustalonych przez organy okolicznościach brak podjęcia działań w przedstawionym powyżej zakresie wyłącza zatem możliwość przyznania świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem. Konkludując należy więc wskazać, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, uwzględniając obowiązujące przepisy oraz argumentację organów oraz zarzuty skargi, Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że decyzje organów obydwu instancji o odmowie udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego są dowolne a przez to niezgodne z prawem.

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.