Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2103/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 14 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/315/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce decyzją z 14 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/315/2022 uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z [...] marca 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką - J. K. i orzekło o przyznaniu świadczenia w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2022 r. bezterminowo (na czas nieokreślony).

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wójt Gminy [...] decyzją z [...] marca 2022 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką - J. K., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] września 2012 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowi Mazowieckiej stanowiącym, że J. K. jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydane zostało na stałe. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji J. P. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, która jest zamężna, jednak mąż - S. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] września 2012 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ostrowi Mazowieckiej. Ponadto, z rodzinnego wywiadu środowiskowego z 23 lutego 2022 r. wynika, że J. K. wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego, której udziela jej córka.

Organ I instancji odmawiając świadczenia uznał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), gdyż J. P. pobiera zasiłek dla opiekuna przyznany na matkę. Zachodzi ponadto negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

J. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce rozpoznając sprawę przytoczyło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określające zasady przyznawania świadczeń, w tym art. 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 6 i podkreśliło, że powołane regulacje prawne prowadzą do konkluzji, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać wszystkie ustawowe przesłania, a ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki o charakterze negatywnym określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo należy uwzględniać treść art. 17b ww. ustawy, określający zasady udzielania świadczeń rolnikom, małżonkom rolników bądź domownikom.

Organ odwoławczy zaznaczył ponadto, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

SKO w Ostrołęce powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do kryterium określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i podkreśliło, że data powstania niepełnosprawności wymagającej opieki J. K., nie mogła stanowić samoistnej podstawy wydania decyzji odmownej.

Organ odwoławczy wskazał, że na J. P. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki mimo, że jest zamężna, jednak jej mąż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca jest jedyną osobą udzielającą pomocy i opieki niepełnosprawnym rodzicom.

SKO zaznaczyło ponadto, że 13 maja 2022 r. do organu odwoławczego wpłynęła decyzja z [...] kwietnia 2022 r. nr [...], mocą której uchylono decyzję z [...] czerwca 2014 r. nr [...] przyznającą zasiłek dla opiekuna na J. K. z dniem 30 kwietnia 2022 r.

Zdaniem Kolegium ze zgromadzonej dokumentacji jednoznacznie wynika, że skarżąca sprawuję faktyczną i stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, w związku z czym nie podejmuje zatrudnienia. Wymagająca opieki matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowiącym, że jest osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, której przedmiotowe orzeczenie wydaje się na stałe. Ponadto J. P. nie ma ustalonego prawa do zasiłku, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna (uchylone z dniem 30 kwietnia 2022 r.). Na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna. Osoba wymagająca opieki nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę.

Tym samym zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zaistniały negatywne przesłanki określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że zaistniały podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy.

Organ zaznaczył ponadto, że zgodnie z art. 24 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, co do zasady, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia skarżąca zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] 7 lutego 2022 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji). Skarżąca przedłożyła decyzję z 29 kwietnia 2022 r., którą uchylono decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna z dniem 30 kwietnia 2022 r. Matka skarżącej legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] września 2012 r. Tym samym organ odwoławczy uznał, że świadczenie przysługuje począwszy od 1 maja 2022 r. (od miesiąca, w którym uchylono decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna) bezterminowo (na czas nieokreślony).

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 3-3d ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. Waloryzacja polega na zwiększeniu kwoty świadczenia pielęgnacyjnego o wskaźnik waloryzacji. Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na następny rok kalendarzowy podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "M. P.", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku. Obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M. P. z 2021 r. poz. 1021) ustalono, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 wynosi 2119,00 zł.

Mając powyższe na uwadze Kolegium orzekło o przyznaniu J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - matką J. K. w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 maja 2022 r. bezterminowo (na czas nieokreślony).

J. P. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie ww. świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 7 lutego 2022 r.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie, a także zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, wobec czego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia o żądaniach wniosku skarżącej stanowiły przepisy art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), które ustalają zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że warunek dotyczący okresu, w którym powstała niepełnosprawność J. K. organ odwoławczy uznał za przesłankę nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Organ odwoławczy pominął nieprawidłowe stanowisko organu I instancji i uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych.

Istotą sporu w sprawie niniejszej jest kwestia, czy SKO prawidłowo ustaliło datę początkową przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przywołany powyżej przepis nie wskazuje jednakże wszystkich ustawowych warunków koniecznych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kryteria nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikają bowiem także m.in. z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 pkt 2 i pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Sądy jednolicie przyjmują, że w/w przepis wyklucza możliwość pobierania przez daną osobę jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu osoba uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierająca ten zasiłek nie może mieć jednocześnie przyznanego prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z 23.02.2022 r., I OSK 1145/21, LEX nr 3330412). Dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń (wyrok NSA z 29.04.2019 r., I OSK 300/19, LEX nr 2677670).

Skoro zatem skarżąca zwróciła się ze stosownym wnioskiem do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 7 lutego 2022 r. zaś następnie przedłożyła decyzję z [...] kwietnia 2022 r., którą uchylono decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna z dniem 30 kwietnia 2022 r. , to tym samym organ odwoławczy trafnie uznał, że wnioskowane świadczenie przysługuje jej począwszy od 1 maja 2022 r. tj. od miesiąca, w którym uchylono decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna.

Tym samym uznać należy, że SKO rozpoznało sprawę z poszanowaniem treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz jednolitego w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlegała oddaleniu.

Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 tej ustawy.