Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 203/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art 101 ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Burmistrzem Miasta S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do pokrycia kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego przyznanego W.P. postanawia: 1) odrzucić wniosek; 2) zwrócić Prezydentowi Miasta K. ze środków Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta S. w przedmiocie wskazania organu właściwego do pokrycia kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego przyznanego W.P.

W uzasadnieniu wniosku podał, że Centrum Pomocy Socjalnej w S. przekazało do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. notę obciążeniową nr [...], wystawioną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L., dotyczącą kosztów pomocy w formie zasiłku okresowego przyznanego W.P. Wskazał, że w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s.") ustanowiono zasadę, zgodnie z którą właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W świetle art. 101 ust. 2 u.p.s., w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ich ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej ustawodawca zdefiniował w art. 6 pkt 8 u.p.s., uznając, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast dotyczy sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. W wyniku podjętych działań ustalono, że W.P. ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały miała w S. przy ul. [...] – od dnia 13 stycznia 2003 r. do dnia 3 października 2013 r. Zameldowanie w K. przy ul. [...] w okresie od dnia 26 maja 2021 r. do dnia 14 kwietnia 2022 r. miało charakter tymczasowy, co ewidentnie wskazuje na brak deklaracji pobytu stałego. Umowa najmu w/w lokalu mieszkalnego została wypowiedziana w dniu 6 sierpnia 2021 r., zatem W.P. nie miała możliwości pozostawania w tym lokalu. Została usunięta przez właściciela wraz z rzeczami, gdyż nie regulowała należności z tytułu czynszu i energii elektrycznej, łamiąc przez to umowę zawartą z właścicielem lokalu. Właściciel lokalu podjął kroki w kierunku wymeldowania W.P. wraz z małoletnim synem D.P. Fakt zamieszkania w Domu Samotnej Matki w L. stał się bezsporną koniecznością wobec braku możliwości dalszego przebywania w lokalu w K. W.P. spełnia zatem przesłanki definicji osoby bezdomnej i w oparciu o art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do pokrycia kosztów pomocy w formie przyznanego jej zasiłku okresowego jest Burmistrz Miasta S.

Burmistrz Miasta S. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie, iż organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta K.

W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że w dniu 15 sierpnia 2021 r. do Ośrodka Wsparcia – Domu Samotnej Matki w L. została przyjęta interwencyjnie W.P. z synem D.P., której ostatnim miejscem pobytu czasowego (meldunek do dnia 14 kwietnia 2022 r.) był K., ul. [...]. Nie była więc osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 u.p.s. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", co oznacza, że w tej sprawie należy zastosować art. 25 Kodeksu cywilnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy w postępowaniu jurysdykcyjnym. W konsekwencji spór o właściwość może powstać wyłącznie na gruncie indywidualnej sprawy administracyjnej o stanie faktycznym przedstawionym w piśmie skierowanym do organu, która podlega władczemu rozstrzygnięciu organów administracji publicznej, w szczególności w drodze decyzji administracyjnej, a co za tym idzie jest już przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego lub nie stała się nim z tego powodu, że organ odmówił nadania postępowaniu dalszego biegu. Spór o właściwość nie może w ogóle powstać, jeżeli załatwiono już sprawę w sposób określony w art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), czyli – co do zasady – wydano decyzję administracyjną rozstrzygającą ją co do istoty. Wówczas wyznaczanie organu jest bezprzedmiotowe, a kwestię właściwości można badać wyłącznie w ramach kontroli prawidłowości podjętego aktu administracyjnego, przeprowadzonej w stosownym trybie, czy to przez organ orzekający w kwestii odwołania lub wniosku o stwierdzenie nieważności, czy to przez sąd administracyjny rozpoznający skargę na ten akt (por. postanowienia NSA z dnia: 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OW 66/12, LEX nr 1333874; 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OW 10/07, ONSAiWSA 2008/2/30; 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GW 7/11, LEX nr 1137977).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Prezydent Miasta K. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w sprawie, w której – jak wynika z akt administracyjnych – Prezydent Miasta L. w dniu 30 września 2021 r. wydał już decyzję nr III WPŚ.4122.15827.2021, przyznającą W.P. zasiłek okresowy od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. w wysokości 384 zł miesięcznie. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może wskazać organu właściwego do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a tym samym odnieść się do argumentów wnioskodawcy.

Ponadto zauważyć należy, iż Prezydent Miasta K. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość nie w ramach indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku W.P. z zakresu pomocy społecznej, ale już po rozpatrzeniu jej wniosku wyżej wymienioną decyzją administracyjną przez Prezydenta Miasta L. – który zresztą nie jest organem będącym w niniejszym sporze – w związku z wystawioną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. notą obciążeniową nr [...]. Podkreślenia wymaga jednak, iż tego rodzaju rozliczenie jest kwestią wtórną wobec przyznanego świadczenia i nie ma charakteru sprawy administracyjnej rozstrzyganej decyzją administracyjną (por. np. postanowienia NSA z dnia: 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OW 55/08, 31 stycznia 2017 r.; sygn. akt I OW 191/16 oraz 10 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 198/16, CBOSA).

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie spór o właściwość między organami nie występuje. W istocie dotyczy on bowiem wyłącznie kwestii związanej ze zwrotem wydatków poniesionych przez Prezydenta Miasta L. w związku z przyznanym W.P., na mocy wydanej przez ten organ decyzji, świadczeniem z zakresu pomocy społecznej. Zagadnienie dotyczące zwrotu wydatków gminie zostało przez ustawodawcę uregulowane w art. 101 ust. 7 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania albo na ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały jest obowiązana do zwrotu wydatków gminie, która przyznała świadczenia w miejscu pobytu. Z powołanego przepisu nie wynika, aby zwrot wydatków gminie podlegał rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że rozliczenia między gminami następujące na podstawie art. 101 ust. 7 u.p.s. nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej, tym samym nie można mówić o wystąpieniu w tych sprawach sporu o właściwość w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.a. Przepis art. 101 ust. 7 u.p.s. nie odnosi się bowiem do organów gmin i nie wyposaża ich w kompetencję do wydania decyzji, lecz do samych gmin. Dotyczy zatem relacji majątkowej między dwiema osobami prawnymi, przybierającej postać stosunku zobowiązaniowego, w ramach którego jednej osobie przysługuje roszczenie wobec drugiej o zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Osobną kwestią pozostaje fakt, że ten stosunek jest uwarunkowany wcześniejszym rozstrzygnięciem o charakterze administracyjnym, określającym kwotę podlegającą zwrotowi. Spór o zwrot wydatków stanowi jednakże sprawę cywilną należącą do właściwości sądu powszechnego, która nie może być załatwiona w drodze decyzji czy innego aktu administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia: 28 lutego 2007 r., sygn. akt I OW 73/06, LEX nr 362165; 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 97/08, LEX nr 564278; 1 czerwca 2010 r., sygn. akt I OW 75/10, CBOSA; z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OW 201/11, LEX nr 1120708; 22 września 2016 r., sygn. akt I OW 104/16, CBOSA oraz 10 lutego 2017 r., sygn. akt I OW 198/16, CBOSA).

Z tego względu uznać należy, iż wniosek Prezydenta Miasta K., który ma na celu w istocie rozstrzygnięcie tego rodzaju kwestii spornej, a nie wyznaczenie organu właściwego do rozpatrzenia indywidualnej sprawy administracyjnej, nie dotyczy sporu o właściwość w rozumieniu art. 4 p.p.s.a. i – jako niedopuszczalny – podlega odrzuceniu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia.

O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od wniosku orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji postanowienia).