Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1376/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1,  art. 61  ust. 1,  ust. 2,  ust. 2d,  art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), art. 8, art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, ust. 2e i 2f, art. 60 ust. 1, art. 110 ust. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm.),

- w pkt 1 decyzji ustalił M.S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") opłatę za pobyt ojca F.P. (dalej: "ojciec Skarżącej") w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...]w R., od 13 listopada 2020 r. – 647,79 zł miesięcznie, za pełny miesiąc,

- w pkt 2 decyzji zobowiązał Stronę do wnoszenia opłat na rachunek bankowy wskazany w decyzji do dnia 15-go każdego miesiąca za miesiąc poprzedni oraz ustalił, że zaległe zobowiązania są wymagalne w terminie 30 dni od dnia otrzymania niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu organ przestawił ustalone w sprawie okoliczności: przyjęcie ojca Skarżącej do wskazanego wyżej Domu Pomocy Społecznej w R. dnia [...] ustalenie F. P. decyzją z dnia [...] . nr [...] opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% dochodu, tj. 1.404,59 zł miesięcznie do dnia 31 marca 2021 r. oraz decyzją z dnia [...] nr [...] w wysokości 1.456,71 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2021 r., ustalenie wysokości pozostałej do uregulowania różnicy pomiędzy wysokością średniego kosztu utrzymania mieszkańca (do 31 marca 2021 r. - 3.782,33 zł, oraz od 1 kwietnia 2021 r. - 3.997,53 zł) a w/w opłatą uiszczaną przez mieszkańca w kwocie 2.377,74 zł miesięcznie do 31 marca 2021 r. oraz 2.540,82 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2021 r., a także ustalenie trzech osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Przy wskazanych okolicznościach organ wyjaśnił, że dzieląc w/w kwoty pozostałe do uregulowania na ilość osób zobowiązanych pozostaje na jedną osobę kwota 792,58 zł miesięcznie w okresie do 31 marca 2021 r. oraz 846,94 zł od 1 kwietnia 2021 r. Następnie zwrócił uwagę na przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy, z którego wynika, że Strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, dochód rodziny wynosi 6.695,37 zł, dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.231,79 zł, różnica pomiędzy dochodem a kryterium dochodowym (1.584 zł) wynosi 647,79 zł i nie przekracza kwoty odpowiednio 792,58 zł oraz 846,94 zł, tj. 1/3 kwoty pozostałej do uregulowania. Organ podkreślił, że Strona odmówiła podpisania przesłanego projektu umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co uzasadniało wszczęcie w dniu 10 czerwca 2021 r. postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Organ wskazał również, iż odpłatność za listopad 2020 r. w wysokości 388,67 zł oraz za okres od grudnia 2020 r. do czerwca 2021 r. po 647,79 zł miesięcznie w łącznej wysokości 4.923,20 zł Strona winna wnieść w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji, zwracając uwagę na możliwość rozłożenia na wniosek Strony w/w kwoty na raty.

W dniu 27 lipca 2021 r. Strona złożyła odwołanie od w/w decyzji podnosząc, iż nie podziela argumentacji organu I instancji. Skarżąca przedstawiła okoliczności, które stały się przyczyną umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej, w tym zaciągnięte zobowiązania oraz utratę mieszkania, wnosząc o ustalenie przez organ czy obciążenia kredytowe ojca Skarżącej są przyczyną, że jedynie część emerytury jest przeznaczana na pokrycie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżąca wskazała również, że nałożenie opłaty powinno nastąpić dopiero od momentu skutecznego zawiadomienia o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej, nie zaś jak w niniejszej sprawie, za okres od dnia 13 listopada 2020 r. Jako szczególnie istotną okoliczność podkreśliła charakter relacji z ojcem, przedstawiając trudną sytuację rodzinną, brak zainteresowania ojca dziećmi oraz łożeniem na ich wychowanie, powołując się przy tym na zasady współżycia społecznego. Zwróciła również uwagę na stan zdrowia swojej córki, która urodziła się z wadą serca, a w toku pozostaje ustalenie jej niepełnosprawności, a także na swój stan zdrowia. Negatywnie oceniła umieszczenie ojca w domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób starszych, którzy nie są w stanie samodzielnie funkcjonować i wymagają świadczeń pielęgnacyjnych. W ocenie Skarżącej wydana decyzja jest niesprawiedliwa i krzywdząca.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją nr [...] z dnia [...] w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 61 ustawy, wyjaśniając, że sposób wyliczenia dochodu w sprawach o ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wynika z przywołanego wyżej art. 61 ust. 2 ustawy. Kolegium podzieliło pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r. IV SA/Po 385/20, a także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2013 r. I OSK 2820/16 w zakresie obliczenia dochodu na osobę w rodzinie. Następnie organ odwoławczy ustalił, że: Skarżąca jako córka mieszkańca domu pomocy społecznej jest zobowiązane do partycypowania w odpłatności za jego pobyt, kwota 70% dochodu mieszkańca placówki jest mniejsza od średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej, a Strona nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Ponadto poczynił, tożsame z przedstawionymi przez organ I instancji, ustalenia co do różnicy pomiędzy wysokością dochodu na osobę w rodzinie Strony a kryterium dochodowym. Kolegium stwierdziło, że opłata została ustalona przez organ I instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami. Następnie w odniesieniu do argumentów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego w domu pomocy społecznej jest zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej, a okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej czy majątkowej, w tym obciążeń związanych z codziennym funkcjonowaniem, nie mają znaczenia dla ustalenia tego obowiązku oraz jego wysokości. Organ odwoławczy powołał na poparcie swojego stanowiska uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2020 r. I OSK 1653/20. Zaakcentował również, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej, w postępowaniu administracyjnym nie ma bowiem zastosowania art. 1441 zd. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast jeżeli Strona posiadała wiedzę na temat czynów zabronionych powinna poinformować o tym organy ścigania. W powołaniu na stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2021 r. II SA/Bk 261/21 i II SA/Bk 259/21) organ wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja powinna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenie osoby bliskiej domu pomocy społecznej, decyzja może wywierać skutki z mocą wsteczną z uwagi na to, że konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, stąd też organ I instancji prawidłowo ustalił opłatę od dnia umieszczenia w domu pomocy społecznej. Kolegium wskazało także, w oparciu o wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2021 r. I OSK 2212/20, na możliwość zwolnienie z w/w opłaty na podstawie art. 64 ustawy, które może nastąpić w odrębnym postępowaniu, gdy ustalona została zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość tej opłaty.

Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz sformułowała zarzuty:

- naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 ustawy poprzez niezweryfikowanie argumentacji Skarżącej w przedmiocie braku woli ponoszenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej oraz uzasadnionych okoliczności mogących świadczyć za zwolnieniem w całości z ponoszenie tej opłaty,

- naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na niewyjaśnieniu okoliczności mogących świadczyć za zwolnieniem Skarżącej w całości z ponoszenia opłaty, nieprzeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 64 pkt 2 ustawy, niedopuszczenie oraz nieprzeprowadzenie dowodów z oświadczeń, nieprzesłuchanie świadków, niezweryfikowanie pobytu ojca w domu pomocy społecznej z uwzględnieniem przesłanek z art. 54 ust. 1 ustawy, a także naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy nie został w pełni ustalony oraz oceniony.

W ocenie Skarżącej obciążenie opłatą jest sprzeczne z art. 64 pkt 2 ustawy, w sprawie zaistniały bowiem uzasadnione okoliczności przemawiający za zwolnieniem z ponoszenia w/w opłaty. W dalszej części uzasadnienia Skarżąca potrzymała argumentację przedstawioną na etapie złożonego odwołania, zaznaczając, że pomiędzy Skarżącą a ojcem nie nawiązały się żadne więzi emocjonalne, pozostaje dla Strony osobą obcą. Ponadto kwestionuje zasadność umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej, który zdaniem Skarżącej nie spełnia kryteriów wynikających z treści art. 54 ust. 1 ustawy, z wiedzy Skarżącej opartej na rozmowach z sąsiadami ojca oraz pracownikami domu pomocy społecznej nie wynika, aby z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie mógł samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Skarżąca podała również, że sama zwróciła się do organu o dopuszczenie do sprawy po uzyskaniu informacji od brata o umieszczeniu ojca w domu pomocy społecznej, wtedy dowiedziała się, że pisma kierowane były na już nieaktualny adres Skarżącej. Podniosła, że postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone błędnie, organy zajęły się wyłącznie matematycznym sprawdzaniem możliwości majątkowych Skarżącej, natomiast nie badały przyczyny, dlaczego Skarżąca nie wyraża woli regulowania tej odpłatności w kontekście przesłanek z art. 64 ustawy. Zaznaczyła, że w sprawie pozostają uzasadnione okoliczności mogące zwolnić Skarżącą z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Pismem z dnia 12 listopada 2021 r., w odpowiedzi na wezwanie w związku ze złożonym w skardze wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, Skarżąca przedstawiła okoliczności wskazujące na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przedkładając w załączeniu potwierdzenia bieżących wydatków miesięcznych, potwierdzenia uiszczenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej za okres od listopada 2020 r. do dnia złożenia pisma oraz projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej w odniesieniu do nowych przesłanek zwalniającym z przedmiotowych opłat. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. II SA/Gl 1376/21 wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Kolejnym pismem z dnia 14 lutego 2022 r. Skarżąca wniosła o załączenie do sprawy oświadczeń sąsiadów dotyczących relacji pomiędzy Skarżącą a ojcem, natomiast odrębnym pismem z dnia 16 lutego 2022 r. wniosła o zwrot opłaty w wysokości 7.514,36 zł uiszczonej za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy.

W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że w/w odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinni pokrywać zstępni, zatem i Skarżąca jako córka pensjonariusza. Następnie, na bazie ustalonego "dochodu na osobę w rodzinie", który w ocenie Sądu został ustalony w sposób prawidłowy jako suma dochodów wszystkich członków rodziny następnie podzielona przez liczbę członków rodziny (tj. suma dochodów ustalonych na podstawie: paska płacowego Skarżącej oraz informacji o wynagrodzeniu małżonka Skarżącej za miesiąc kwiecień 2021 r., załączniki do karty nr 5 akt administracyjnych) i nie był co do wysokości kwestionowany przez Stronę. Organ ustalił, że Skarżąca jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej za listopad 2020 r. 388, 67 zł, następnie od 1 grudnia 2021 r. kwotę 647,79 zł miesięcznie.

Powyższe ustalenia zostały oparte o powstałą różnicę - podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny a następnie odjęcie od tej kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Powstała kwota dała wynik dodatni zatem w tej właśnie wysokości została ustalona przez organ. W tej samej wysokości odpłatność została również zaproponowana w projekcie przesłanej przez organ umowy (pismo z dnia 18 maja 2021 r., karta nr 12 akt administracyjnych).

W przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżąca odmówiła zawarcia umowy, lecz wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (karta nr 5 akt administracyjnych). W takiej sytuacji podstawę prawną stanowił ust. 2d przywołanego art. 61 ustawy, który słusznie został wskazany przez organ odwoławczy jako podstawa ustaleń i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły.

Mianowicie ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od 4 października 2019 r.

Słusznie, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, IV SA/Po 1783/20 wskazując, iż odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r. II SA/Lu 722/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. II SA/Gl 810/21). Skoro ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d ustawy, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2 ustawy, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. II SA/Po 143/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2022 r.).

Odrębną regułę ustawodawca przewidział dla osób, które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego celem jest m.in. ustaleniu możliwości ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tej sytuacji znajduje zastosowanie ust. 2e i ust. 2f przepisu art. 61 ustawy. Tylko w takiej sytuacji obciążenie odpłatnością może nastąpić w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" (ust. 2e), która ustala jest "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia" (ust. 2f). Odmienna interpretacja doprowadziłaby do nieprawidłowego uznania, że regulacje z ust. 2d oraz ust. 2e-2f są tożsame.

W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wymaga zaakcentowania, że sytuacja Skarżącej nie jest taką, w której Strona odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, kiedy to ustawodawca przewidział, że ustalenie odpłatności ma charakter bardziej restrykcyjny i wynika z wyliczenia różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, ustalanych w myśl ust. 2f - proporcjonalnie do ilości osób. Sytuacja Skarżącej mieści się natomiast w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy. Stosownie do treści tego przepisu – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (odmowa Skarżącej nastąpiła w treści pisma z dnia 2 czerwca 2021 r., karta nr 3 akt administracyjnych), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (w odniesieniu do Skarżącej lit. b - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie) i art. 103 ust. 2 (ustala wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości). W rezultacie ustalona różnica pomiędzy "dochodem na osobę w rodzinie" Skarżącej a ustalonym kryterium dochodowym, w aktualnej wysokości 1.584 zł (528 zł x 300% kryterium dochodowego), nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Organy nie dokonały w realiach niniejszej sprawy dalszej analizy ograniczeń ustawowych wynikających z ust. 2d. Słusznie zatem podniosła Skarżąca w uzasadnieniu skargi, iż "organy zajęły się wyłącznie matematycznym sprawdzeniem możliwości majątkowych skarżącej" (str. 3 skargi).

Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej. Ponadto z pominięciem wywiadu środowiskowego i wniosków z niego wynikających. Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji.

W odniesieniu do zarzutu skargi, tj. naruszenia prawa materialnego – art. 64 pkt 2 ustawy, oraz szerokiej argumentacji prowadzonej co do zaistnienia przesłanek zastosowania zwolnienia z odpłatności, Sąd zważył na ugruntowane stanowisko, także w stanie prawnym po nowelizacji art. 64 ustawy dokonanej na podstawie art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690, obowiązującej od dnia 4 października 2019 r.), iż postępowanie o zwolnienie od ponoszenia opłaty "jest odrębnym postępowaniem wszczynanym na podstawie wniosku osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. I OSK 574/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2021 r. II SA/Gl 1069/21 i z dnia 16 lipca 2021 r. I SA/Gl 544/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2021 r. II SA/Bk 724/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lipca 2021 r. II SA/Łd 137/21).

W skardze zaakcentowano również, że Skarżąca kwestionuje umieszczenie ojca w domu pomocy społecznej. W odniesieniu do tej argumentacji Sąd podziela dominujące w orzecznictwie stanowisko, że rodzina osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej nie posiada interesu prawnego w toku postępowania o umieszczenie w tym domu, a interes prawny nie wynika również z możliwości ewentualnego obciążenia członka rodziny opłatą za pobyt, nie jest też stroną w tym postępowaniu. Obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez zstępnych, mimo jego związania z umieszczeniem osoby w tym domu, stanowi przedmiot innej sprawy, rozstrzyganej w oparciu o odrębną od art. 54 ustawy podstawę prawną i odrębne przesłanki (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2021 r. I OSK 2271/21, z dnia 13 października 2017 r. I OSK 2449/16).

Natomiast co do podnoszonych w skardze okoliczności związanych z relacjami Skarżącej z ojcem, Sąd wskazuje, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2020 r. II SA/Ke 1145/19), jednakże okoliczności te mogą mieć znaczenie w aspekcie przesłanek dodanego ostatnią nowelizacją, przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 66) obowiązującą od dnia 27 stycznia 2022 r., pkt 7 art. 64 ustawy.

Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, że w żaden sposób nie określa rozstrzygnięcia, wskazuje natomiast jakie kwestie organ jest obowiązany uwzględnić, których uprzednio zaniechał. Obowiązkiem organu jest bowiem

przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ uwzględni w odniesieniu do Skarżącej wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, rozważy zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentację przedłożoną przez Stronę, a następnie wnikliwie uzasadni swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd zwraca uwagę, że w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca domu pomocy społecznej stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt (art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.