Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 305/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust.1, art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie WSA Jacek Czaja NSA Grażyna Pawlos-Janusz Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr SKO. [...] po rozpatrzeniu odwołania K. S. od

decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmawiającej

przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do treści art. 16 a ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek .

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo uznał, że nie został spełniony podstawowy warunek, tj. obowiązek

alimentacyjny skarżącej wobec jej babki, w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ wskazał, że w myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny – tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby

także środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi,

a wstępnych przed rodzeństwem.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest wnuczką wymagającej opieki T. R., która ma jeszcze dwoje

dzieci, tj. syna H. R. i córkę B. K.. Są to więc osoby zobowiązane w bliższej, niż skarżąca, kolejności do

spełnienia obowiązku alimentacyjnego.

Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu określonych

prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z tego względu, w ocenie organu argument

skarżącej, że dzieci osoby wymagającej opieki tj. T. R. nie mogą opiekować się matką z powodu dobrze płatnej pracy

zawodowej, nie może być podstawą do uznania, że obowiązek alimentacyjny w takim przypadku obciąża wnuczkę.

Powołane przepisy art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny wiążą prawo do specjalnego zasiłku

pielęgnacyjnego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby sprawującej opiekę. Przepisy ustawy nie zawierają upoważnienia

do orzekania w sprawie tego świadczenia w sposób uznaniowy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła K. S..

Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z tą decyzją. Wyjaśniła, że " dzieci babci, które w myśl prawa mają obowiązek alimentacyjny w

pierwszej kolejności nie są w stanie zaopiekować się nią, gdyż oboje pracują zawodowo, a rezygnacja z pracy byłaby dla nich

niekorzystna finansowo". Opisała aktualny stan zdrowia T. R., podkreślając, że faktycznie sprawuje opiekę nad babcią,

"zapewnia babci stabilizację życiową (co dla osób w podeszłym wieku jest bardzo ważne), jednocześnie odciąża Państwo od konieczności

zapewnienia jej instytucjonalnej opieki". Wskazała także, że dwukrotnie otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy, natomiast obecnie

organy odmówiły jej przyznania tego świadczenia , mimo że spełnia dwa spośród trzech warunków potrzebnych do jego otrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje :

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję

Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z

opieką nad babką T. R..

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 2 pkt

2 ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie

pielęgnacyjne.

Stosownie do treści art. 16a ustawy przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia następujących

podstawowych przesłanek:

1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku ze sprawowaniem opieki nad daną osobą faktycznie tę opiekę sprawuje;

2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z

dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.; dalej: "Kodeks rodzinny i opiekuńczy", w

skrócie "k.r.o.");

3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy - tj. z

wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia

usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej,

spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej - w związku

z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki, a także nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności

łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną

możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia,

rehabilitacji i edukacji;

5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty

tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 ustawy wynoszącego obecnie 764 zł (z zastrzeżeniem art. 16a ust. 3 ustawy,

który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania); przy jednoczesnym niewystąpieniu przesłanek negatywnych, wyliczonych w art. 16a

ust. 8 ustawy.

Analiza dokumentacji zebranej w sprawie wskazuje, że w niniejszej sprawie przede wszystkim nie została spełniona przesłanka określona w

punkcie 2, tj. na wnioskodawczyni nie ciąży względem babki – T. R. obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy, którego domaga się skarżąca przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek

alimentacyjny.

Stosownie do treści art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny - tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także

środków wychowania - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a

wstępnych przed rodzeństwem. Przepis art. 129 k.r.o. reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego i jeżeli jest kilku zstępnych lub

wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek

alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.).

Podkreślić należy, co w okolicznościach niniejszej sprawy jest szczególnie istotne, że stosownie do treści art. 132 k.r.o. obowiązek

alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy

osoba ta, nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków

utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W niniejszej sprawie okolicznością nie budzącą wątpliwości jest fakt, że z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego

wystąpiła wnuczka osoby niepełnosprawnej, a więc krewna w drugim stopniu, podczas gdy osoba wymagająca opieki ma jeszcze dwoje dzieci,

tj. syna H. R. i córkę B. K., a zatem osoby zobowiązane w bliższej kolejności, niż skarżąca, w rozumieniu art.

132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego (w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym - art. 129 § 2

k.r.o.).

Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2013r. I OPS 5/13 – krąg uprawnionych do świadczenia

pielęgnacyjnego (a więc świadczenia opiekuńczego) wyznacza kodeks rodzinny i opiekuńczy. Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko

wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki. Mając

na uwadze, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych również specjalny zasiłek opiekuńczy jest formą świadczenia

opiekuńczego, to tym samym uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego ma zastosowanie również przy ustalaniu prawa do specjalnego

zasiłku opiekuńczego. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma wspierać, a nie zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych, a więc pomagać

tam, gdzie osobą niepełnosprawną zajmuje się ktoś, na kim ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności i kto zdecyduje się na

rezygnację z zatrudnienia.

Należy podkreślić, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest skierowany do kogokolwiek z rodziny, w zależności od tego, kto się tej

opieki podejmuje, jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej kategorii osób.

Prawidłowo zatem organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek do przyznania

specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego w związku z opieką nad T. R., gdyż na skarżącej będącej wnuczką w stosunku

do osoby wymagającej opieki nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o.

Obowiązek ten obciąża w pierwszej kolejności dzieci niepełnosprawnej T. R., a dopiero gdyby nie było osoby zobowiązanej w

bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas

potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami to dopiero wówczas powstałby

obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności.

Jak słusznie stwierdził organ, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. W rozpatrywanym przypadku, decydujące znaczenie ma

fakt, iż przy życiu pozostają dzieci niepełnosprawnej i to na nich w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca nie

wykazała, by B. K. i H. R. – dzieci T. R. miały orzeczoną niepełnosprawność i z tego powodu nie

były w stanie sprawować opieki nad swoją matką.

Natomiast zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze K. S. podkreśliła, że "dzieci babci pracują

zawodowo i nie są w stanie zrezygnować z dobrze płatnych posad", oraz że "rezygnacja z pracy byłaby dla nich niekorzystna finansowo".

Osoby te mają zatem możliwość spełnienia obowiązku alimentacyjnego poprzez sfinansowanie kosztów związanych z opieką nad matką.

Wykonanie tego obowiązku może bowiem polegać na świadczeniu pomocy materialnej, a nie tylko osobistej opieki nad osobą

niepełnosprawną.

Podkreślić należy, że wbrew przekonaniu skarżącej, fakt zatrudnienia dzieci osoby wymagającej opieki nie stanowi przesłanki

wyłączającej możliwość sprawowania opieki nad swoją niepełnosprawną matką.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 198/12, sam fakt (....) pozostawania w

zatrudnieniu bądź wykonywania innej działalności zarobkowej pozostaje zasadniczo bez wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego i

możliwość sprawowania opieki.

O tym komu spośród członków rodziny winno być przyznane określone świadczenie decyduje przepis prawa regulujący daną sytuację. Nie

można bowiem aprobować sytuacji, że to rodzina decyduje o tym, komu spośród jej członków winno być przyznane takie świadczenie.

Skoro zatem, jak wynika z powyższej analizy, obowiązek alimentacyjny względem T. R. ciąży obecnie na jej dzieciach, jako

osobach zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, to z art. 132 k.r.o. jasno wynika, że obowiązek ten – wymagany w świetle

art. 16a ust. 1 ustawy – nie ciąży na skarżącej, która jako wnuczka (krewna w drugim stopniu) jest zobowiązana do alimentacji względem

babki dopiero w następnej kolejności (art. 129 § 1 in fine k.r.o.). Już sama ta okoliczność samodzielnie przesądza o niemożności

przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bez względu na ziszczenie się (bądź nie) pozostałych przesłanek.

Reasumując stwierdzić należy, że prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że przede wszystkim nie został

spełniony warunek określony w punkcie 2, tj. na wnioskodawczyni nie ciąży względem babki obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu

rodzinnego i opiekuńczego. A zatem nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia (sama

skarżąca podkreśliła w skardze, że spełnia dwa spośród trzech warunków potrzebnych do otrzymania świadczenia).

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej dotyczący odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia mimo dwukrotnego przyznania

przez organ I instancji tego samego świadczenia w poprzednich okresach zasiłkowych. Dołączone do skargi kserokopie decyzji nie

zawierają uzasadnienia, a zatem trudno wywnioskować jakimi argumentami kierował się organ, zaś dodatkowo podnieść należy, że w obecnie

toczącym się postępowaniu Sąd nie może badać prawidłowości dotychczas wydanych decyzji.

W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmawiając przyznania K. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego z

uwagi na niespełnienie wymogów ustawy o świadczeniach rodzinnych działało zgodnie z prawem. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a

organ administracji prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny i prawny sprawy, uzasadniając swoje stanowisko adekwatnie do wymagań

zawartych w art. 107 § 3 kpa.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.