Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1441/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2014 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i rozliczeń z tym związanych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 listopada 2005 roku T. H. wystąpił do Burmistrza Miasta S. o zwrot nieruchomości położonej w O. składającej się z parceli [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,4809 ha. We wniosku tym podał, że przedmiotowa nieruchomość został nabyta do niego przez Skarb Państwa umową zamiany zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. U. Nr 18, poz. 61 ze zm.) z przeznaczeniem pod urządzenie pola namiotowego i plaży nad rzeką W. Wnioskujący o zwrot przedmiotowej nieruchomości wskazał, że aktualny sposób jej użytkowania różni się od celu na jaki została ona wywłaszczona, bowiem Gmina S., która stała się jej właścicielem, wynajęła ją Klubowi Motorowemu "A" działającemu przy KWK "B" w J. Najemca tej nieruchomości wykorzystuje ją zaś pod parking samochodowy i plac służący do urządzania festynów, a ponadto podzielił część tej nieruchomości na kwatery dla przyczep campingowych użytkowanych jako działki rekreacyjne. Wniosek ten Burmistrz S. przekazał do rozpatrzenia Staroście C. Organ ten decyzją z dnia [...] r., nr [...], odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości wskazując, że cel na jaki została ona wywłaszczona został zrealizowany. W ocenie tego organu ponadto także aktualne użytkowanie tej nieruchomości jest zgodne z celem jej wywłaszczenia. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] roku, znak: [...].

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2007 r. T. H. wystąpił do Starosty C. o wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia zgodności użytkowania z celem wywłaszczenia nieruchomości położonej w O. oznaczonej jako [...] i [...]. W związku ze stanowiskiem zarówno Starosty C., jak i Wojewody [...] odmawiających rozpatrzenia przedmiotowego wniosku wniósł on skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na bezczynność Starosty C. w przedmiocie jego rozpatrzenia. W odpowiedzi na tę skargę Starosta stwierdził, że poruszona we wniosku kwestia została już rozstrzygnięta w jego decyzji z dnia [...] roku oraz w utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] roku. Wyjaśnił także, że do wskazanej we wniosku kwestii odniósł się również Wojewoda [...] w dwóch postanowieniach z dnia [...] roku, w których odmówił on wyjaśnienia uzasadnienia swojej decyzji z dnia [...] r. oraz odmówił jej sprostowania. Skarga ta została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 18 sierpnia 2008 roku, sygn. akt II SAB/Gl 13/08.

W kolejnym wniosku z dnia 7 lutego 2009 roku T. H. domagał się wygaszenia w trybie art. 162 k.p.a. decyzji Starosty C. z dnia [...] roku wskazując, że zawierała ona nieprawdziwe stwierdzenia dotyczące zgodności aktualnego sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości z celem na jaki została ona wywłaszczona. Decyzją z dnia [...] roku, znak: [...], Starosta C. odmówił stwierdzenia wygaśnięcia swojej decyzji uznając, że brak było podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 162 k.p.a. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] roku, znak: [...], a skargę na nią oddalił WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lutego 2010 r. , sygn. akt II SA/Gl 965/09.

We wniosku z dnia 4 lutego 2010 roku T. H. domagał się z kolei wykonania przez Starostę C. postanowienia Ministra Budownictwa z dnia [...] roku, znak: [...], którym organ ten uchylił postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] roku wydane w przedmiocie wyjaśnienia treści decyzji z dnia [...] roku. W przekonaniu wnioskodawcy organy orzekające w sprawie wykorzystania i zwrotu wywłaszczonej w 1970 roku nieruchomości położonej w O. nie odniosły się bowiem do kwestii zrealizowania na niej celu wywłaszczenia, a w szczególności do tego "czy do dnia dzisiejszego nieruchomość ta wykorzystywana jest zgodnie z jej pierwotnym przeznaczeniem". Postanowieniem z dnia [...] roku, znak: [...], Starosta przekazał ten wniosek do załatwienia Wojewodzie [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. , znak: [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego na to postanowienie przez T. H. uchylił postanowienie Starosty i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, że podniesiona we wniosku kwestia związana jest z postępowaniem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a organem właściwym w tej sprawie w I instancji jest starosta.

Po wymianie korespondencji między autorem wniosku, a Starostą C. oraz Burmistrzem Miasta S. T. H. w piśmie z dnia 28 lutego 2011 r. ponowił swój wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości położonej w O. W odpowiedzi na ten wniosek Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami Starostwa Powiatowego w C. pismem z dnia 29 marca 2011 r. poinformowała wnioskodawcę o pozostawaniu w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] roku, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty C. z dnia [...] roku. W następstwie tego T. H. wniósł do WSA w Gliwicach skargę na bezczynność Starosty. Sąd ten wyrokiem z dnia 30 września 2011 roku, sygn. akt II SAB/Gl 28/11, zobowiązał zaś Starostę C. do wydania aktu rozstrzygającego wniosek skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku.

W następstwie tego wyroku Starosta C. postanowieniem z dnia [...] roku, znak: [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Postanowienie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] roku, znak: [...]. Oba te postanowienia zostały uchylone wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2012 roku, sygn. akt II SA/Gl532/12. W uzasadnieniu tego wyroku WSA w nawiązaniu do wskazań zawartych w poprzednim wyroku tego Sądu z dnia 30 września 2011 roku nakazał orzekającym w sprawie organom dokonanie ustaleń, czy w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] roku rozstrzygnięte zostały wskazane we wniosku skarżącego nowe fakty i okoliczności mogące mieć wpływ na treść decyzji wydanej w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W ocenie WSA w Gliwicach odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku organy nie wypowiedziały się bowiem w kwestii zaistnienia tożsamości stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] roku, znak: [...], Starosta C. po rozpatrzeniu wniosku T. H. z dnia 28 lutego 2011 roku umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w O., oznaczonej jako [...] i [...], stanowiącej własność Gminy S. W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 211 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.).

W uzasadnieniu tego orzeczenia Starosta podał, że przeprowadził w sprawie rozprawę administracyjną w trakcie której T. H. stwierdził, że wskazana w jego wniosku nieruchomość od 1985 roku jest użytkowana niezgodnie z celem wywłaszczenia. Wedle jego wiedzy od 1970 do 1985 roku Gromadzka Rada Narodowa w O. utrzymywała na niej pole namiotowe, jako obiekt użytku publicznego utrzymywany i naprawiany z środków publicznych. Wywłaszczona nieruchomość została zagospodarowana poprzez wybudowanie ogrodzenia, wiaty zabezpieczającej przed deszczem oraz sanitariatów. Teren ten wyposażono też w stoły i ławy oraz wykopano studnię. W 1985 roku nieruchomość przejęła Spółdzielnia "C", która do 1990 roku dalej prowadziła na niej pole namiotowe. Około 1990 roku Gmina S. wydzierżawiła jednak tę nieruchomość Klubowi Motorowemu "A" działającemu przy KWK D. W ocenie byłego właściciela Gmina S. zawierając w 1990 roku opisaną umowę dzierżawy nie wywiązała się z obowiązku zawiadomienia poprzedniego właściciela o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mimo, że stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Obowiązek taki zdaniem T. H. wynikał ze zmiany sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości z pola namiotowego na parking dla przyczep samochodowych oraz na teren służący do urządzania festynów i imprez zakładowych. W związku z tym były właściciel złożył w 2005 roku wniosek o zwrot tej nieruchomości. We wniosku ponowionym w 2011 roku T. H. oświadczył, że po wydaniu w 2006 roku decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości opisany stan faktyczny nie uległ zmianie. Gmina S. podkreśliła natomiast, że od 1970 roku do dnia dzisiejszego przedmiotowa nieruchomość jest wykorzystywana jako pole namiotowe, a od 2006 roku jej stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. W tym stanie rzeczy organ I instancji doszedł do przekonania, że podniesione przez wnioskodawcę okoliczności i fakty pozostają bez wpływu na stan faktyczny i prawny w oparciu, o który w 2006 roku wydana została pierwsza decyzja w tej sprawie. Wydana w tym stanie rzeczy nowa merytoryczna decyzja rozstrzygającej wniosek o zwrot nieruchomości byłaby wobec tego dotknięta wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Z tego powodu Starosta C. uznał dalsze prowadzenie sprawy za bezprzedmiotowe i umorzył postępowanie.

Z decyzją Starosty C. nie zgodził się T. H., który w odwołaniu domagał się jej uchylenia, jako wydanej niezgodnie z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniach wyroków WSA w Gliwicach z dnia 30 września 2011 roku oraz dnia 11 października 2012 roku. W ocenie skarżącego zapadła w sprawie decyzja została wydana ponadto z naruszeniem art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu odwołania T. H. powtórzył swoją argumentację podnoszoną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dotyczącą niewykonania wskazań zawartych w postanowieniu Ministra Budownictwa z dnia [...] roku dotyczących zbadania użytkowania wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. W jego przekonaniu nieruchomość wywłaszczona na cel publiczny nie może być także wykorzystywana do prowadzenia komercyjnej działalności usługowej i w takiej sytuacji winna podlegać zwrotowi. Powołując się na wyroki sądów administracyjnych wnoszący odwołanie stwierdził, że cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle. T. H. zauważył też, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, stwierdził, iż wywłaszczonej nieruchomości nie można użyć na inny cel publiczny, zatem jego zdaniem tym bardziej nie może być ona użyta na cel komercyjny. We wcześniejszym postępowaniu kwestia ta została natomiast pominięta, co w sposób jednoznaczny podważa argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Tym samym znajdująca się w obiegu prawnym ta decyzja Starosty C. nie daje podstaw do umorzenia postępowania wszczętego jego wnioskiem z dnia 28 lutego 2011 roku.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej organ II instancji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3 u.g.n. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Wojewoda opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia faktyczne leżące u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Następnie stwierdził, że należy podzielić stanowisko organu I instancji, iż kwestia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była już przedmiotem postępowania, które zostało zakończone decyzją ostateczną. W toku tego postępowania ustalono bowiem, co przyznaje także wnoszący odwołanie, że nieruchomość położona w O., oznaczona jako [...] i [...] została wykorzystana na cel na jaki została przejęta. Wojewoda zgodził się także ze stanowiskiem Starosty C., że nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego i prawnego dająca podstawę do ponownego rozpatrzenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W końcowej części uzasadnienia decyzji Wojewoda powołując się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że zmiana sposobu użytkowania wywłaszczonej nieruchomości już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia i rozporządzenie nią na rzecz innego podmiotu nie powoduje powstania obowiązku zwrotu nieruchomości. Zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można bowiem wyprowadzać ze zdarzeń, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia.

W skardze na tę decyzję T. H. domagał się jej uchylenia jako wydanej w niezgodzie ze stanem faktycznym i prawnym oraz obciążenia Wojewody [...] kosztami postępowania. W uzasadnieniu skargi zakwestionował pogląd organu odwoławczego, że złożony przez niego wniosek stanowił żądanie ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy. Powołując się na wyroki WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2012 roku, II SA/Gl 532/12 oraz z dnia 30 września 2013 roku, II SAB/Gl 28/11, skarżący stwierdził, że nakazano w nich szczegółowe i wnikliwe zbadanie czy zaszły przesłanki i nowe okoliczności umożliwiające zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W szczególności Wojewoda nie zauważył, że zgodnie z umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] roku Skarb Państwa nabył w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku nieruchomość w O. w celu urządzenia pola namiotowego i plaży jako obiektu użytku publicznego. Obiekt ten miał być ogólnodostępny i utrzymywany z funduszy gminnych i nie powinny być pobierane żadne opłaty za korzystanie z niego. Tymczasem na podstawie umowy najmu z [...] roku Gmina S. wynajmuje wywłaszczoną nieruchomość podmiotowi, który korzysta z niej w sposób komercyjny pobierając opłaty za parkowanie samochodów, organizuje festyny i zarabiając na tym wynajmie wnosi na rzecz gminy S. ustalony w umowie czynsz. W związku z tym wynajęcie wywłaszczonych działek zmieniło ich charakter z obiektów użytku publicznego na obiekt czysto komercyjny. W konsekwencji w związku z wynajmem przedmiotowej nieruchomości cel, na który została ona pierwotnie przeznaczona stał się zbędny, a zatem powinna zostać ona zwrócona byłemu właścicielowi. Okoliczność, że Starosta C. już rozpatrywał poprzedni wniosek o zwrot i nie uznał jego argumentów nie może – zdaniem skarżącego - stanowić wystarczającego uzasadnienia do umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania toczącego się z jego wniosku z dnia 28 lutego 2011 roku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Organ nie podzielił zarzutów skargi i podtrzymał swoje stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Wojewody [...] stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, a także przepisów prawa procesowego w stopniu nakazującym jej usunięcie z obrotu prawnego.

Przystępując do rozważań prawnych w pierwszym rzędzie przyjdzie wskazać, że stosownie do art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. W świetle art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ.

Przepis ten miał zastosowanie w sprawie, gdyż stosownie do art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy, a zatem m.in. art. 136 i art. 137 , stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). W sprawie zaś bezsporne było, że skarżący w 1970 roku zawarł w trybie art. 6 tej ustawy umowę zamiany nieruchomości, której mocą nieruchomość składająca się z parcel [...] i [...] położona w O. przeszła na własność Skarbu Państwa.

Starosta C. orzekając w sprawie o zwrot opisanej nieruchomości w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 27 listopada 2005 roku wskazał, że Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość w celu urządzenia na niej pola namiotowego i plaży nad rzeką W. Organ ten stwierdził następnie, że cel ten został zrealizowany bowiem wykonano niezbędne roboty pozwalające na korzystanie z tej nieruchomości zgodnie z opisanym przeznaczeniem. Między stronami bezsporne było bowiem, że po zawarciu w 1970 roku umowy przenoszącej na Skarb Państwa własność przedmiotową nieruchomość została ona ogrodzona, wybudowano na niej wiatę, zrealizowano na niej ujęcie wody w postaci studni, wybudowano toalety, a także wyposażono ją w ławy i stoliki.

W oparciu o te ustalenia Starosta C. decyzją z dnia z dnia [...] r., nr [...], odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości wskazując, że cel na jaki została ona wywłaszczona został zrealizowany. Dodać należy, że decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] roku, znak: [...], a zatem uzyskała ona walor ostateczności. Wobec zaś niewniesienia od tej decyzji skargi do sądu administracyjnego stała się ona także decyzją prawomocną ( art. 269 k.p.a.).

Po wydaniu tej decyzji skarżący usiłował wzruszyć to orzeczenie domagając się wpierw jego wyjaśnienia oraz sprostowania i uzupełnienia. Następnie wniósł on o ustalenie zgodności sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości z celem wywłaszczenia i wreszcie o wygaszenie tej decyzji w trybie art. 162 k.p.a. Działania te, jak zasadnie stwierdził WSA w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 3 lutego 2010 roku, sygn. akt II SA/Gl 965/09, oddalającym skargę T. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku (utrzymano nią w mocy decyzję Starosty C. odmawiająca wygaszenia decyzji tego organu dnia [...] roku) zmierzały do odwrócenia skutków decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd ten odniósł się także do wielokrotnie powoływanego przez T. H. w jego późniejszych wnioskach, odwołaniach i skargach treści postanowienia Ministra Budownictwa z dnia [...] roku wydanego w skutek zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewody [...] o odmowie sprostowania decyzji tego organu z dnia [...] roku. Z postanowienia tego - zdaniem WSA - wynikało ewidentnie, że nie było w nim mowy o żadnych nowych okolicznościach, które zaszły po wydaniu decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości "lecz o kwestie podnoszone w poprzednim postępowaniu administracyjnym".

Kolejną próbą odwrócenia skutków ostatecznych i prawomocnych decyzji wydanych w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości położonej w O. stanowił wniosek skarżącego z dnia 28 lutego 2011 r., w którym ponownie domagał się on zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Z uwagi na brak załatwienia tego wniosku we właściwej procesowej formie WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 30 września 2011 roku, sygn. akt II SAB/Gl 28/11, nakazał Staroście C. wydanie stosownego aktu rozstrzygającego ten wniosek. W wyroku tym Sąd stwierdził niejako na marginesie, że ewentualna decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie winna zostać poprzedzona "zbadaniem, wyjaśnieniem i oceną prawną twierdzeń skarżącego dotyczących spowodowania nowego stanu prawnego" z związku z oddaniem wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż cel wywłaszczenia. Odnosząc się do tego stwierdzenia, eksponowanego przez skarżącego w kolejnych jego pismach, dostrzec należy, że wyrok ten zapadł jednakowoż w sprawie ze skargi na bezczynność Starosty C., a zatem powyższe stwierdzenie należało rozpatrywać w granicach tej sprawy. Organ I instancji przed wydaniem aktu załatwiającego wniosek skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku miał jednak obowiązek odniesienia się do twierdzeń zawartych w tym wniosku.

Z obowiązku nałożonego w tym wyroku Starosta C. się jednak nie wywiązał, bowiem nie poprzedził on wydanego przez siebie orzeczenia nakazanym postępowaniem wyjaśniającym lecz wydał oparte na przepisie art. 61 a ust. 1 k.p.a. postanowienie z dnia [...] roku, [...], którym odmówił wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku. Obowiązek ten zignorował także Wojewoda [...], który postanowieniem z dnia [...] roku, [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Konsekwencją tego było uchylenie obu tych orzeczeń wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2012 roku, sygn. akt II SA/Gl 532/12.

W aktualnie kontrolowanym postępowaniu orzekające w sprawie organy obu instancji wywiązały się wreszcie w sposób należyty z obowiązku zbadania i wyjaśnienia twierdzeń skarżącego dotyczących wpływu zawartej przez Gminę S. w 2008 roku umowy dzierżawy wywłaszczonej nieruchomości Klubowi Motorowemu Górników "A" działającemu przy KWK "B" ( dawniej D) w J. (przedłużonej umową z dnia [...] roku). Starosta C. wypowiedział się także w kwestii użytkowania od 1990 roku wywłaszczonej nieruchomości w "sposób komercyjny". Organ ten, a za nim Wojewoda [...] doszły jednak do przekonania, że zawarcie umowy w oparciu, o którą na terenie [...] i [...] w O. działa camping wraz z parkingiem dla samochodów pozostało bez wpływu na możliwość zwrotu byłemu właścicielowi przedmiotowej nieruchomości. Skład orzekający Sądu podziela tę ocenę prawną, a także poprzedzające ją ustalenia faktyczne, że w sprawie wszczętej wnioskiem skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku brak było podstaw do ponownego rozważenia możliwości zastosowania art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej zwanej u.g.n.).

Zauważyć w tym miejscu należy, że od dnia wydania ostatecznej decyzji rozstrzygającej pierwszy wniosek skarżącego z dnia 27 listopada 2005 roku brzmienie wspomnianego przepisu u.g.n. nie uległo zmianie. Zmianie nie ulegała także treść art. 137 ust. 1 u.g.n. do której odsyła art. 136 ust. 3, jak również ust. 1 tej ustawy. Podkreślenia wymaga, że w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 ( OTK-A 2008/3/41), utracił co prawda moc prawną przepis art. 136 ust. 6 u.g.n., który jednak nie miał zastosowania w sprawie. Dodać też trzeba, że na mocy wspomnianego wyroku TK zmieniona została treść przepisu art. 137 ust. 2 u.g.n. we fragmencie uzależniającym możliwość zwrotu niewykorzystanej na cel wywłaszczenia części nieruchomości od możliwości jej wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem przewidzianym w planie miejscowym bądź decyzji o warunkach zabudowy.

W konsekwencji kwestię zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ( czy jak w analizowanej sprawie na cel określony w umowie zawartej w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 roku) rozważyć należało w oparciu o przepis art. 137 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem nieruchomość uznaje się zaś za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany ( ust. 1).

W przypadku zaś jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część ( ust. 2).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2012 roku, P 12/11 (OTK-A 2012/11/1472) podkreślił, że wskazanie w ustawie, które nieruchomości nabyte w drodze wywłaszczenia uznaje się za zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i przez to podlegające obowiązkowi zwrotu eliminuje szereg dotychczasowych wątpliwości interpretacyjnych organów administracji oraz sądów administracyjnych rozpatrujących skargi na decyzje w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, bowiem pojęcie zbędności nieruchomości nie zostało bowiem zdefiniowane ani w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który po raz pierwszy wprowadził ustawową instytucję zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, ani w poprzednio obowiązującym art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zdaniem TK normatywna treść art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. ma zastosowanie nie tylko na przyszłość (do nieruchomości wywłaszczanych po wejściu w życie u.g.n. z 1997 roku), ale także do nieruchomości wywłaszczonych wcześniej. Wynika to bowiem z retrospektywnego charakteru instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz z braku szczególnych przepisów intertemporalnych w u.g.n.

Powołanym wyżej wyrokiem TK rozwiał pojawiające się w orzecznictwie wątpliwości dotyczące także rozumienia zawartego w art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Rozważając tę kwestię należy zatem zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu uwzględnić treść art. 137 tej ustawy. Wbrew zatem zaprezentowanemu przez skarżącego stanowisku faktu, że po zagospodarowaniu przejętej nieruchomości na cel wywłaszczenia następca prawny podmiotu, który ten cel zrealizował wydzierżawił ją innemu podmiotowi (przez co nie jest już ona wykorzystywana na cel publiczny), nie można utożsamiać ze zbędnością nieruchomości na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. Przepis ten dotyczy bowiem tylko tych przypadków, gdy nie został zrealizowany cel, dla którego wywłaszczono nieruchomość.

Stanowisko, że nie można mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w sytuacji gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero później jej przeznaczenie zmieniono znajduje także oparcie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ( por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 1999 r. IV SA 2140/97, LEX nr 48695, czy wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 listopada 2012 r. II SA/Ke 718/12, LEX nr 1240898). W orzecznictwie tym podkreślano także, że w sytuacji realizacji celu wywłaszczenia, późniejsze inne rozporządzenie nieruchomością wywłaszczoną nie mieści się w ustawowym rozumieniu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2008 r. II SA/Kr 419/08 LEX nr 499838). Innym słowy oznacza to, że jeśli nieruchomość po wywłaszczeniu została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, to wygasła przysługująca byłemu właścicielowi ekspektatywa prawa żądania jej zwrotu i w ten sposób ostatecznie ustała więź prawna pomiędzy poprzednim właścicielem a Skarbem Państwa - czy jednostką samorządu terytorialnego, który odtąd mógł korzystać z tej nieruchomości i rozporządzać nią bez jakichkolwiek ograniczeń, mających swe źródło w wywłaszczeniowej drodze nabycia nieruchomości (tak: wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2006 r. I OSK 193/06, LEX nr 291163 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2013 r. , I ACa 817/13, LEX nr 1391991).

W konsekwencji orzekające w sprawie organy prawidłowo uznały, że były związane swoimi wydanymi wcześniej decyzjami odmawiającymi zwrotu przejętej przez Skarb Państwa w 1970 roku nieruchomości położonej w O. i tego stanu rzeczy nie zmieniły okoliczności wskazane we wniosku skarżącego z dnia 28 lutego 2011 roku. Tym samym koniecznym było umorzenie postępowania w sprawie w trybie art. 105 § 1 k.p.a.

Z przytoczonych powodów wniesiona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).