Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 344/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6155 Uzgodnienia w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33, art. 34, art. 35
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: art. 11, art. 52 ust. 1 pkt 3, art. 55
journal: Dz.U. 2006 nr 129 poz 902
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo ochrony środowiska - tekst jedn.
article: art. 7 , art. 8, art. 77, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 156 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 206 poz 7 art. 6 ust. 3, art. 6 ust. 4
law: Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. I. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2009 r. Nr [...] [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2009 roku Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżących kwotę po 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Dnia [...] 2007 r. Wójt Gminy W. (dalej: "Wójt"), po rozpatrzeniu wniosku K. w K. S.A., wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu węgla brunatnego ze złoża "T." w granicach gminy W.

O stwierdzenie nieważności powyższej decyzji pismami z dnia 5 grudnia 2008 r. wystąpili między innymi A.A. i B.B. (k. 33 i 75 akt administracyjnych). Jako podstawę stwierdzenia nieważności wskazali art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm. - dalej: K.p.a.) w związku z art. 11 ustawy Prawo ochrony środowiska, ewentualnie podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wnioskodawcy zarzucili kwestionowanej decyzji naruszenie:

– art. 33-35 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm., dalej: "u.o.p.");

– art. 6 ust. 3-4 Dyrektywy Rady Nr 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.Urz. UE L z dnia 22 lipca 1992 r. ze zm., dalej: "dyrektywa siedliskowa") poprzez niedostateczne zbadanie wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, co powoduje niemożność oceny prawidłowości i adekwatności zastosowania środków kompensacyjnych;

– art. 34 ust. 2 u.o.p. i art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej poprzez nieuzyskanie opinii Komisji Europejskiej w przedmiocie planowanego przedsięwzięcia;

– art. 52 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902 ze zm., dalej: "P.o.ś") i art. 5 ust. 3 Dyrektywy Rady nr 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.Urz. UE L z 1985 r. Nr 175, poz. 40 ze zm., dalej: "Dyrektywa EIA"), poprzez naruszenie przepisów wprowadzających wymóg wariantowania;

– art. 55 P.o.ś. poprzez brak prawidłowej oceny przedsięwzięcia i uzgodnienia w wariancie rzeczywiście najkorzystniejszym dla środowiska oraz art. 52 ust. 1 pkt 6 tej ustawy poprzez brak podjęcia próby identyfikacji i szczegółowego opisu innych przedsięwzięć, których oddziaływanie może się kumulować z planowanym przedsięwzięciem;

– art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.;

– art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a., bowiem w razie wykonania zaskarżonej decyzji jej wykonanie wywołałoby czyn zagrożony karą.

Decyzją z dnia [...] 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "Kolegium"), po rozpoznaniu złożonych wniosków, odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta z dnia [...] 2007 r. uzasadniając rozstrzygnięcie tym, że opisana decyzja odpowiada wymogom art. 56 P.o.ś. i nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. (k. 197-210 akt administracyjnych).

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli skarżący oraz inne osoby (C.C., D.D., E.E. i F.F.).

Utrzymując decyzję własną w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 K.p.a. Kolegium, przybliżyło zarzuty zawarte we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazało też na podniesione argumenty, że zezwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia może zostać udzielone pod warunkiem, iż właściwe władze krajowe uzyskają pewność, iż plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków dla terenu, którego dotyczy, a zdaniem wnioskujących możliwość wystąpienia szkodliwych skutków realizowanego przedsięwzięcia nie jest wykluczona. Ponadto Kolegium przywołało argumentację wnioskujących, że raport oddziaływania na środowisko jest podstawowym dowodem niezbędnym do poczynienia ustaleń faktycznych przez organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia oraz, że pomimo braku wyraźnego zapisu w przepisach prawa ustanawiającego wymóg sporządzenia raportu przez biegłego, raport powinna sporządzić osoba posiadająca wiadomości specjalne z różnych dziedzin techniki oraz z dziedziny ochrony środowiska.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium podkreśliło, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od wynikającej z art. 16 K.p.a. zasady stabilności decyzji ostatecznej. Ponadto wskazało na odmienności w rozpoznaniu sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Powołując się na stanowisko orzecznictwa i doktryny organ stwierdził, iż orzekając w tym trybie posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, rozstrzyga wyłącznie co do kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania decyzji kontrolowanej w tym trybie nadzwyczajnym - przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. Nie rozstrzyga natomiast o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Wyjaśniając przesłankę stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa wymienionego w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. organ odwołał się do stanowiska orzecznictwa i wskazał, iż chodzi o oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Dotyczy to naruszenia norm prawnych o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, przy czym rażące naruszenie prawa może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji. W konsekwencji, zdaniem organu, nie każde naruszenie prawa stanowić będzie mogło podstawę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Organ wskazał na konieczność gradacji wad i odróżnienie wad powodujących wzruszalność decyzji od takich wad, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego.

Organ nie doszukał się w decyzji środowiskowej objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności rażącego naruszenia przepisów prawa wymienionych we wniosku o stwierdzenie nieważności.

Oceniając i przybliżając treść tej decyzji organ wskazał, iż podstawą do jej wydania były przepisy P.o.ś. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania tej decyzji. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 tej ustawy realizacja planowanego przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, określonego w art. 51 pkt 1 i 2 P.o.ś., była dopuszczalna włącznie po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Wydobywanie węgla brunatnego ze złoża "T." w granicach gminy W. zostało na podstawie § 2 ust. 1 pkt 26 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.) zaliczone do tego rodzaju przedsięwzięć i wymagało sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko. Dalej organ zauważył, iż dla obszaru zamierzonej inwestycji nie uchwalono planu miejscowego, zatem nie zachodziła konieczność oceny zgodności decyzji z jego ustaleniami, o której mowa w art. 56 ust. 1 P.o.ś. Ponadto organ wskazał na ustanowiony w art. 53 tej ustawy obowiązek zapewnienie społeczeństwu udziału w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zdaniem Kolegium powyżej wymienione wymagania zostały zachowane, gdyż Wójt przeprowadził postępowanie administracyjne i dokonał oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w tym na obszar Natura 2000.

Kolegium wskazało na to, że Wójt dokonując analizy oddziaływania oparł się na ustaleniach "Raportu o oddziaływaniu Odkrywki «T.» na środowisko", który w toku postępowania był wielokrotnie uzupełniany w zakresie ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przyrody, ochrony przed hałasem, gospodarki wodno-ściekowej i ochrony środowiska gruntowo-wodnego, a w skład jednolitego tekstu raportu poza opisem i rysunkami, wchodzą załączniki w postaci specjalistycznych opracowań. Odnosząc się do treści opracowanego raportu Kolegium zauważyło, iż: 1) z raportu tego wynika, że planowane przedsięwzięcie (odkrywka) nie leży w granicach obszarów Natura 2000, gdyż w odległości 7-12 km na zachód od odkrywki znajdują się tereny ostoi ptasiej Ostoja B. PLB [...] oraz siedliskowej jezioro A. PLH [...]; 2) oddziaływanie projektowanej inwestycji na obszary Natura 2000 będzie związane z odwodnieniem obszaru odkrywki oraz odprowadzeniem wód z odwodnienia do A., zaś w podwęglowym poziomie wodonośnym ulegnie obniżeniu tylko ciśnienie wody, co nie będzie miało wpływu na obszary Natura 2000; 3) eksploatacja odkrywki nie wpłynie degradująco na ptaki w ostoi ptasiej, gdyż teren odkrywki nie leży w przebiegu korytarzy ekologicznych niezbędnych dla zapewnienia wymiany genów pomiędzy populacjami; 4) w pobliżu siedliska dwóch gatunków ptaków (lerka i świergotka polna) projektowane jest miejsce zrzutu wód kopalnianych, co może stanowić zagrożenie dla miejsc lęgowych ptaków i w celu ochrony tego siedliska zaproponowano zrzut wody kopalnianej ciekiem położonym około 500 m na północ; 5) przełożenie linii energetycznej, która zostanie poprowadzona w granicach projektowanego obszaru górniczego i będzie przebiegała w dużej odległości od krajowego korytarza ekologicznego, nie zagrozi wędrówkom ptaków. Organ zwrócił uwagę także na to, że w raporcie: stosując zasadę "ostrożności" zaproponowano monitoring zmian wybranych elementów szaty roślinnej na obszarze Natura 2000 oraz wyznaczono powierzchnie kontrolne i przewidziano monitoring siedlisk ptaków oraz całoroczną obserwację stanu wód powierzchniowych; podkreślono, że ostoja ptasia powinna być chroniona przed nadmiernym hałasem, a maksymalny zasięg izofon od krawędzi wyrobiska nie przekroczy 1500 m i nie będzie wpływał negatywnie na ostoję ptasią; budowa zwałowiska zewnętrznego ograniczy propagację hałasu; również odstawa węgla do załadowni położonej w południowej części odkrywki nie pogorszy klimatu akustycznego obszarów Natura 2000, zaś oddziaływanie transportu samochodowego ograniczy się do trasy transportu od załadowni odkrywki do załadowni złoża węgla brunatnego "C.". Dalej organ wskazał, że po rozpoczęciu odwodnienia odkrywki wody podziemne będą odprowadzane do cieków powierzchniowych jako wody kopalniane, czyli cieki spełniające wymagania wskazane w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków lub wód do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, a na podstawie wykonanych badań stwierdzono, że odprowadzanie wód kopalnianych nie spowoduje pogorszenia jakości wód w ciekach, a tym samym w jeziorze A.. W związku z tym odprowadzanie wód z odwodnienia kopalni, poprzez cieki, nie wpłynie negatywnie na siedliska chronione w obszarze Natura 2000. Ponadto Kolegium wskazało, iż w odległości 60 km na północny zachód od b. ostoi ptasiej i siedliskowej położone są ostoje Dolina Środkowej D. i K.K. PLB[...] i Dolina D. PLH[...], na które projektowana inwestycja nie będzie miała wpływu. Odprowadzanie wód z odwodnienia odkrywki do D. oraz do jeziora A. nie wpłynie na pogorszenie jakości wód i wielkości przepływów, planowane zasilenie D. w ilości 1,18 m³/s powyżej rejonu maksymalnego oddziaływania odwodnienia umożliwi zachowanie w rzece przepływów zapewniających utrzymanie dotychczasowej jakości wód tej rzeki, stąd też projektowana odkrywka nie będzie miała wpływu na wymienione obszary Natura 2000.

W ocenie Kolegium z całości akt sprawy wynika, że przedsięwzięcie nie będzie w znaczący sposób oddziaływało negatywnie na ostoje ptasią i siedliskową, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000.

Przy takich ustaleniach Kolegium uznało za nieuprawniony zarzut niedokonania dostatecznej oceny wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, a tym samym zarzut naruszenia art. 33-35 u.o.p. i art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Z tych też względów za nieuzasadniony Kolegium uznało także zarzut braku uzyskania opinii Komisji Europejskiej, skoro art. 34 ust. 2 u.o.p. i przywołany przepis dyrektywy siedliskowej nie miały w sprawie zastosowania.

Podobnie za bezpodstawny Kolegium uznało zarzut naruszenia art. 5 ust. 3 Dyrektywy EIA, a w konsekwencji art. 52 ust. 1 P.o.ś., gdyż art. 49 ust. 3 wskazuje niezbędne informacje, jakie wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w postępowaniu dotyczącym przedsięwzięć, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 i 3 P.o.ś., natomiast art. 52 ust. 1 ustawy, w przypadku sporządzenia raportu, wskazuje dla planowanego przedsięwzięcia elementy, które raport taki powinien zawierać. Organ zwrócił uwagę na to, że P.o.ś. nie przewiduje ograniczeń co do osoby sporządzającej raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, a jego treść i zasadność wniosków podlega ocenie organów. W uznaniu Kolegium przedłożony przez inwestora raport, wbrew twierdzeniom wnioskujących o stwierdzanie nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zawiera elementy określone w przepisach prawa, w tym określone w art. 52 ust. 1 pkt 6 powołanej ustawy; opis przewidywanych negatywnych oddziaływań przedsięwzięcia, obejmujących wtórne i skumulowane oddziaływania na środowisko zawiera rozdział 6 raportu, który został zaakceptowany przez organy współdziałające.

Kolegium nie podzieliło również zarzutu naruszenia art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. podnosząc, że nie zawsze inwestor powinien przedstawić minimum trzy warianty realizacji przedsięwzięcia, to jest wariant najkorzystniejszy, wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i wariant odpowiadający planowanemu przedsięwzięciu. Zdaniem Kolegium, które w tym zakresie odwołało się do poglądów doktryny i orzecznictwa, w niektórych sytuacjach wariant najkorzystniejszy dla środowiska będzie wariantem zaproponowanym do realizacji. Kolegium stwierdziło, że w raporcie przedstawiono dwa warianty, niepodejmowania przedsięwzięcia (nieeksploatowania złoża węgla brunatnego) i najkorzystniejszy dla środowiska polegający na eksploatowaniu pokładów węgla brunatnego w granicach planowanej odkrywki. Powołując się raport wskazujący na metodę odkrywkową eksploatacji kopaliny o dobrych parametrach jakościowych w korzystnych warunkach geologicznych, jako jedyny sposób wydobywania kopaliny, organ stwierdził, że wobec proponowanego wariantu realizacji przedsięwzięcia nie ma rozwiązań alternatywnych. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na minimalizowanie uciążliwości związanych z górniczym eksploatowaniem złóż. W tych warunkach Kolegium nie uznało za rażące naruszenie prawa ograniczenie opisu do dwóch analizowanych wariantów. Ponadto organ podniósł w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 55 P.o.ś., że z postępowania nie wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie niż proponowany przez wnioskodawcę. Zdaniem organu przedłożony przez inwestora raport zawiera źródła informacji wymienione na str. 257-263, w tym między innymi opracowania dr F., które nie były samodzielnym dowodem w sprawie, lecz podstawą do sporządzenia raportu. Z tej przyczyny za nieuprawnione organ uznał twierdzenia wnioskujących, iż analiza materiału dowodowego jest niekompletna, a postępowanie został przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. W ocenie Kolegium Wójt prawidłowo zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, konieczny do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i dokładnie ustalił stan faktyczny sprawy.

W konkluzji Kolegium uznało, iż realizacja zaskarżonej decyzji nie stanowi przesłanki do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 6 K.p.a., jak również za nieuzasadniony uznało zarzut wydania decyzji z naruszeniem art. 11 P.o.ś. w związku z art. 156 § 7 K.p.a.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem odrębnych skarg B.B. (sygn. akt [...]) i A.A. (sygn. akt II SA/Po 473/09), które zostały połączone do wspólnego rozpoznania pod sygn. akt [...]. Skarżący domagali się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji własnej Kolegium z dnia [...] 2009 r. Zarzucili przy tym naruszenie:

– art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a u.o.p.,

– art. 6 ust. 3 i 4 w związku z art. 7 dyrektywy siedliskowej,

– art. 1 i art. 4 ust. 1 Dyrektywy nr 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającego ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.Urz. WE L 237 z dnia 22 grudnia 2000 r.), zwanej dalej Ramową Dyrektywą Wodną;

– art. 10, art. 32 ust. 1 pkt 1 i art. 56 P.o.ś., według brzmienia na dzień wydania decyzji przez Wójta,

– art. 7, art. 8, art. 80, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i 5 K.p.a.

Ponadto skarżący wnieśli o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodu uzupełniającego z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność weryfikacji twierdzenia Kolegium co do istnienia pewności, iż przedmiotowe przedsięwzięcie nie wywrze negatywnych oddziaływań na obszary chronione - PLB [...] Ostoja B. i PLH [...] jezioro A..

W uzasadnieniu skarżący stwierdzili, iż podtrzymują zarzuty zgłoszone w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji Wójta. Ponadto podali szereg nowych kwestii, których nie mogli zgłosić wcześniej, a które powinny być uwzględnione z urzędu przez Kolegium. Skarżący wskazali, iż art. 33-35a u.o.p. należy interpretować prowspólnotowo, uwzględniając w szczególności zasadę ostrożności, która nakazuje przyjąć, że zagrożenie występuje wówczas, kiedy w momencie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedsięwzięcia na podstawie obiektywnych okoliczności nie można wykluczyć, iż plan lub przedsięwzięcie będzie oddziaływało na dany teren w istotny sposób; przedsięwzięcie takie nie może budzić racjonalnych wątpliwości co do braku możliwości wystąpienia szkodliwych skutków w odniesieniu do danego terenu. Na uzasadnienie swojego stanowiska skarżący wskazali wyroki Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w Luksemburgu. Zdaniem skarżących Kolegium pominęło zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w rozpatrywanej sprawie możliwość wystąpienia szkodliwych skutków nie została wykluczona z całą pewnością, co również narusza art. 11 K.p.a. W ocenie skarżących treść decyzji Kolegium zasadniczo powiela stwierdzenia zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, co może naruszać zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 K.p.a.

Skarżący podkreślili, iż wbrew twierdzeniom Wójta i Kolegium w postępowaniu w przedmiocie wydania środowiskowych uwarunkowań zgody nie wykluczono negatywnego oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000, gdyż sporządzony raport na str. 213 jednoznacznie stwierdza, iż "na etapie projektowania inwestycji nie ma możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań" odkrywki na obszary Natura 2000, związanych z odwodnieniem odkrywki oraz odprowadzaniem wód z odwodnienia do jeziora A.. Zdaniem skarżących organy nie obaliły tej kluczowej okoliczności, niepewności co do braku negatywnych oddziaływań na pobliskie obszary chronione, nie przeprowadziły żadnego przeciwdowodu.

Powołując się na orzecznictwo skarżący podnieśli, że błędne ustalenie stanu faktycznego kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a w sprawie nie ustalono istotnych elementów stanu faktycznego pozwalających w sposób wyczerpujący ocenić wpływ przedsięwzięcia na pobliskie obszary Natura 2000. Zarazem skarżący zauważyli, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z zastosowaniem środków dowodowych, o których mowa w art. 75 § 1 K.p.a., jednak postępowanie to nie może zmierzać do "naprawienia" uchybień popełnionych przez organ wydający kwestionowaną w tym trybie decyzję; Kolegium nie poczyniło dodatkowych ustaleń, by obiektywnie zweryfikować sprzeczności, które wyłaniają się z zapisów zawartych w decyzji Wójta, uzgodnień innych organów i przedstawionego przez inwestora raportu.

Skarżący zwrócili uwagę na to, że w sprawie w ogóle nie analizowano możliwości naruszenia postanowień Ramowej Dyrektywy Wodnej, mimo że wyraźnie wskazuje ona, że jej postanowienia muszą być brane pod uwagę przy procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięć na środowisko, jak i nie uwzględniono zawartego w art. 4 ust. 45 tej dyrektywy zakazu stosowania jakichkolwiek wyłączeń w zakresie osiągnięcia w terminie lub w pełnym zakresie celów środowiskowych dyrektywy na obszarach chronionych, w tym zwłaszcza na obszarach Natura 2000. Powołując się na dołączone do skargi opracowanie dotyczące aktualnego i prognozowanego stanu ilościowego wód podziemnych w obszarach antropopresji skarżący podnieśli, że niekorzystne oddziaływanie zmiany stanu ilościowego tych wód na ekosystemy wodne i lądowe stanowi zagrożenie dla osiągnięcia celów środowiskowych wskazanych w art. 1 i art. 4 ust. 1 przywołanej dyrektywy.

Skarżący, powołując się na dołączoną do skargi opinię, dotyczącą wpływu zmiany stosunków hydrologicznych w całym regionie pozostającym pod wpływem przedsięwzięcia na stan zachowania populacji gatunków i siedlisk przyrodniczych, wskazali na położenie w strefie oddziaływania przedsięwzięcia (w rejonie Lubrańca około 20 km na wschód od projektowanej odkrywki) priorytetowego siedliska z załącznika I dyrektywy siedliskowej, jakimi są śródlądowe halofilne łąki (kod 1340), a potwierdzenie wpływu przedsięwzięcia na to siedlisko oznaczałoby obowiązek zastosowania w sprawie art. 34 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody.

Zdaniem skarżących, załączone do skargi opinie jednoznacznie wskazują na wysoce prawdopodobne negatywne oddziaływanie odkrywki na pobliskie obszary Natura 2000. Fakt, że Kolegium nie usunęło wątpliwości co do możliwości negatywnych oddziaływań planowanej inwestycji czyni rozstrzygnięcia tego organu dowolnymi, naruszającymi art. 8 K.p.a., zaś nieusunięta sprzeczność pomiędzy raportem a wydanymi decyzjami rzutuje na ocenę tych decyzji pod kątem ich zgodności z art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie skarżących niedostrzeżone przez Kolegium i zignorowanie przez Wójta stwierdzenia raportu, iż na etapie tego postępowania nie można wykluczyć wszystkich negatywnych oddziaływań kopalni na Ostoję B. i jezioro A. jest bezpośrednią przyczyną doniosłego naruszenia prawa materialnego, które wpływa na sposób załatwienia sprawy, bowiem stwierdzenie w toku oceny habitatowej niemożności wykluczenia negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000 skutkowałoby zastosowaniem przepisów art. 33-35a ustawy o ochronie przyrody. Zdaniem skarżących Kolegium rozpatrzyło zawarty we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta zarzut naruszenia powołanych przepisów u.o.p. w oderwaniu od treści przepisów, których naruszenie było zasadniczym zarzutem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej. Według skarżących twierdzenie Wójta zostało oparte na błędnych przesłankach, gdyż wątpliwości co do braku możliwości przewidzenia wszystkich negatywnych oddziaływań należy kwalifikować jako możliwość wystąpienia negatywnych oddziaływań. Skarżący postawili tezę, że jeżeli w sprawie należało przyjąć, iż planowana eksploatacja złoża węgla brunatnego w wariancie technologiczno-organizacyjnym zaproponowanym przez inwestora może negatywnie oddziaływać na cele ochrony pobliskich obszarów Natura 2000, to obligatoryjne było zastosowanie art. 33-35a powołanej ustawy i przeprowadzenie oceny habitatowej z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo obszarów chronionych. Skoro organ I instancji w prowadzonym postępowaniu odstąpił od zastosowania art. 34 ust. 1 w związku z art. 35a tej ustawy to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydana została z rażącym naruszeniem prawa, uwzględniając bezpośrednie obowiązywanie powołanych wyżej przepisów wspólnotowych, art. 6 ust. 3 i ust. 4 dyrektywy siedliskowej, które dotyczą również przedsięwzięć zlokalizowanych poza granicami obszaru Natura 2000, ale mogących na ten obszar oddziaływać.

Odnosząc się do warunków, jakie powinna spełniać decyzja o uwarunkowaniach środowiskowych skarżący podnieśli, że art. 56 P.o.ś. modyfikuje jedynie art. 107 K.p.a. i nie wyłącza jego obowiązywania, stąd też decyzja taka powinna spełniać wymogi z obydwu wskazanych przepisów. Skarżący powołując się na stanowisko orzecznictwa zwrócili uwagę na konstytutywny składnik decyzji, jakim jest rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach stron (art. 107 § 1 K.p.a.), które stanowi osnowę decyzji. W ich ocenie zapisy decyzji Wójta rażąco naruszają art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 P.o.ś. w związku z art. 107 § 1 K.p.a. Przybliżając treść przepisów art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 P.o.ś. skarżący podnieśli, iż "w pkt 2.2. lit. d)-e), k" decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nałożono na inwestora obowiązki w zakresie określonym w tych przepisach w ten sposób, że inwestor musi zastosować się do bliżej nieokreślonych wskazań zawartych w "Raporcie oddziaływania Odkrywki T. na środowisko". W przekonaniu skarżących takie zapisy rodzą określone konsekwencje w obszarze wykonalności decyzji środowiskowej, tymczasem organ nie sprecyzował, jakimi konkretnie i dokładnie wskazaniami raportu inwestor miałby się kierować przy wykonywaniu określonych obowiązków. W ocenie skarżących obowiązki nałożone w przedmiotowej decyzji na inwestora są sformułowane na tyle abstrakcyjnie, że nie sposób ustalić ich materialnej treści. Z wyżej określonych zapisów decyzji nie można wywieść jakie zapisy raportu wiążą inwestora ani jakie warunki postawiono mu w materii objętej tymi zapisami, jakie rozwiązania w rzeczywistości muszą się znaleźć w projekcie budowlanym oraz jakie warunki musi spełnić w fazie realizacji i eksploatacji, w tym w zakresie ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich.

Skarżący ponadto zauważyli, iż nawet gdyby w decyzji skonkretyzowano obowiązki inwestora odnosząc się do konkretnych fragmentów raportu, ale bez inkorporowania do decyzji określonych zapisów raportu, to taki sposób ustalenia obowiązków strony powodowałby, że rozstrzygnięcie decyzji w sposób rażący nie odpowiadałoby prawu. Skarżący podkreślili, że przenoszenie części decyzji do odrębnych pism jest niedopuszczalne, co w sprawie jest tym bardziej istotne, że przedmiotowy raport jest tylko opinią prywatną składaną przez inwestora wnioskującego o wydanie decyzji środowiskowej, nie stanowi opinii biegłego ani dokumentu urzędowego, ani tez nie jest integralną częścią takiej decyzji; nie jest, jak na przykład projekt budowlany, zatwierdzany w tej decyzji, lecz stanowi jedynie obligatoryjny dokument mający określone cechy dowodowe; raport nie ustala żadnych praw ani obowiązków, nie ustala nawet faktów, które to kwestie ustala dopiero w jego oparciu decyzja środowiskowa. Zdaniem skarżących, aby zapisy raportu uzyskały walor normatywny muszą być inkorporowane do decyzji środowiskowej, którego to warunku nie spełnia samo odesłanie do treści raportu.

Wskazując na treść art. 56 ust. 9 tej ustawy skarżący stwierdzili, że inny organ związany decyzją środowiskową nie może samodzielnie ustalać praw i obowiązków inwestora, wynikających z tej decyzji. Stwierdzone w tym zakresie wady skarżący ocenili, jako wyczerpujące przesłankę z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. z uwagi na trwałą niewykonalność decyzji środowiskowej w chwili wydania.

Skarżący podnieśli również, iż wady kwalifikowane z art. 156 § 1 K.p.a. organ obowiązany był stwierdzić z urzędu, mimo że wniosek o stwierdzenie nieważności, jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zawierał zarzutu z art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. Wobec tego Kolegium powinno wyżej opisaną przesłankę uwzględnić z urzędu, a zaniechanie w tym zakresie uznać należy za rażące naruszenie prawa.

Ponadto skarżący stwierdzili, iż w postępowaniu prowadzonym przez Wójta zostały naruszone w sposób rażący zasady udziału społeczeństwa w postępowaniu środowiskowym, gdyż bieg terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. rozpoczyna zgodnie z art. 49 K.p.a. bieg od dnia "doręczenia zawiadomienia", w tym wypadku od dnia publikacji obwieszczenia i łącznie społeczeństwo ma 35 dni na złożenie uwag, licząc od dnia wywieszenia obwieszczenia. Tymczasem w przedmiotowej sprawie obwieszczenie Wójta zakreśliło termin 14 dni na składanie wniosków i uwag "skracając do zera termin doręczenia" i skracając termin na składanie uwag i wniosków z 21 dni do 14, a łącznie o 21 dni skrócono gwarantowany termin dla zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. W ocenie skarżących mogło to mieć wpływ na wynik sprawy i ograniczyło "hipotetyczne prawo do czynnego udziału społeczeństwa w postępowaniu", tym samym uchybienie w tym zakresie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi A.A. oraz o odrzucenie skargi B.B., a w razie nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie, o oddalenie tej skargi. Organ podniósł, iż ostatni ze skarżących nie wyczerpał środków zaskarżenia w niniejszej sprawie, gdyż Kolegium co do jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdziło, iż został wniesiony z uchybieniem terminu, a na postanowienie z dnia [...] 2009 r. w tym przedmiocie do tutejszego Sądu nie została wniesiona skarga.

Podtrzymując dotychczasowe stanowisko Kolegium podniosło, iż orzekało w sprawie na podstawie przepisów prawa obowiązującego na dzień wydania ostatecznej decyzji Wójta Gminy W. i na podstawie dowodów zgromadzonych w poprzedzającym tę decyzję postępowaniu administracyjnym, biorąc przy tym pod uwagę zarzuty zawarte we wnioskach o stwierdzenie nieważności i ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uczestnik postępowania K. w K. S.A. wniosła o oddalenie skarg.

Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2010 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) oddalił zawarte w skargach wnioski dowodowe oraz złożony na rozprawie przez B.B. wniosek o przesłuchanie świadka M. F. na okoliczność aspektów przyrodniczych ochrony przyrody. Na rozprawie tej A.A. złożył pismo procesowe, w którym podniósł, iż decyzja Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. wygasła z upływem okresu jej ważności, to jest z upływem dwóch lat od dnia, w którym stała się ostateczna.

Wyrokiem z dnia 7 maja 2010 r. o sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2009 r. nr [...]. Sąd w pierwszej kolejności odniósł się do wniosku Kolegium o odrzucenie skargi B.B.. Wyjaśnił, że rozpoznał obydwie skargi, bowiem co do żadnej z nich nie zaszły podstawy odrzucenia. Wskazany w art. 52 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi warunek wyczerpania środków zaskarżenia jest spełniony także wtedy, gdy odwołanie od decyzji lub zażalenie od postanowienia organu pierwszej instancji złożyła inna strona niż skarżący. Zdaniem Sądu pogląd ten w pełni odnosi się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a to ze względu na treść art. 127 § 3 K.p.a. Skuteczne wyczerpanie przez A.A. środków zaskarżenia, które przysługiwały obydwu skarżącym w sprawie, to jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uprawniało również B.B. do skutecznego wniesienia skargi na decyzję Kolegium, która została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Następnie Sąd wskazał, że z uwagi na cel postępowania sądowoadministracyjnego, jakim jest kontrola legalności zaskarżonego aktu, nie uwzględnił wniosku skarżących o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skargach, jak i wniosku B.B. o przesłuchanie na rozprawie wskazanego świadka.

Oceniając natomiast zgodność z prawem decyzji Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja własna tego organu, zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 1 K.p.a. oraz art. 56 ust. 2 i 4 P.o.ś., a naruszenia te miały wpływ na ocenę Kolegium czy kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja środowiskowa jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Zdaniem Sądu, Kolegium nie dostrzegło w decyzji Wójta istotnego uchybienia w zakresie przepisów prawa dotyczących struktury decyzji administracyjnej, to jest art. 107 § 1 K.p.a. Co za tym idzie, nie oceniło tego naruszenia w kontekście przesłanki stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd wskazał, że art. 107 § 1 K.p.a. stanowi, iż decyzja powinna między innymi zawierać rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Kolegium nie zweryfikowało decyzji pod kątem spełniania wymogów z ostatniego z przywołanych przepisów w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia (osnowy decyzji), jak również pominęło znaczenie przepisów szczególnych, które modyfikują art. 107 K.p.a. określających, co składa się na decyzję administracyjną. Modyfikacje takie zawarte są w art. 56 ust. 2-4 oraz 7 i 8 P.o.ś., obowiązujących w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r. (Dz.U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902). Dlatego w ocenie Sądu Kolegium nietrafnie uznało, że decyzja środowiskowa nie zawiera wad wymienionych w art. 56 P.o.ś. Stwierdzając, że przedmiotowa decyzja odpowiada warunkom tej ustawy, Kolegium pominęło odniesienie sposobu określenia wszystkich wymaganych przez wskazany przepis ustawy elementów decyzji środowiskowej tak do wymogów sformułowanych w tym przepisie, jak i do ogólnych wymogów określonych w art. 107 § 1 K.p.a. Następnie Sąd wyjaśnił, że art. 56 P.o.ś. określa wymagania stawiane decyzji środowiskowej: elementy obowiązkowe struktury tej decyzji (ust. 2) oraz elementy dodatkowe (ust. 4), wymogi stawiane uzasadnieniu (ust. 7 i 8) oraz wskazują, co jest załącznikiem do tej decyzji (ust. 3). W art. 56 ust. 2 pkt 2 przewidziano, iż w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach właściwy organ określa: 1) rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia; 2) warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich; 3) wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projekcie budowlanym; 4) wymogi w zakresie przeciwdziałania skutkom awarii przemysłowych, w odniesieniu do przedsięwzięć zaliczanych do zakładów stwarzających zagrożenie wystąpienia poważnych awarii; 5) wymogi w zakresie ograniczania transgranicznego oddziaływania na środowisko w odniesieniu do przedsięwzięć, dla których przeprowadzono postępowanie dotyczące transgranicznego oddziaływania na środowisko; 6) w przypadku, o którym mowa w art. 135 ust. 1 - stwierdzenie konieczności utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Art. 56 ust. 4 stanowi, iż w decyzji tej można na wnioskodawcę nałożyć obowiązki: 1) dotyczące zapobiegania, ograniczania oraz monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, a także wykonania kompensacji przyrodniczej; 2) przedstawienia analizy porealizacyjnej, określając zakres oraz termin jej przedstawienia, w przypadku przedsięwzięć, dla których sporządza się raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Sąd zauważył, że weryfikowana decyzja środowiskowa formalnie zawierała wszystkie wymagane ustawy elementy struktury decyzji, jak również elementy dodatkowe. Jednakże zdaniem Sądu nie oznacza to, że sposób określenia tych elementów, w szczególności nałożonych na inwestora obowiązków dotyczących fazy realizacji inwestycji oraz dodatkowych obowiązków dotyczących fazy porealizacyjnej, spełnia wymogi art. 56 P.o.ś. Stwierdził, że wadliwe jest sformułowanie w osnowie decyzji obowiązków bez pełnego i jednoznacznego określenia ich treści, a które nie zostały sprecyzowane w uzasadnieniu decyzji, lecz określone poprzez odesłanie do treści raportu i opracowań do raportu. Wskazał, że uchybienie to musi być uznane za rażące naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 107 § 1 K.p.a., bowiem wadliwe, niedookreślone sformułowanie rozstrzygnięcia decyzji ma istotne znaczenie dla jej prawidłowego funkcjonowania w obrocie prawnym. Dostrzeżone przez Sąd uchybienia miały miejsce w pkt 2.2. osnowy decyzji zatytułowanym "Faza eksploatacji", gdzie pod pozycją oznaczoną lit. d i e zawarto istotne zapisy dotyczące sposobu przeprowadzania zrzutu wód kopalnianych i wybudowania zastawek. Określając przebieg zrzutu wód kopalnianych (lit. d) organ odwołał się do zapisów raportu wskazującego cieki, którymi miałby odbywać się zrzut, "ze szczególnym naciskiem na północną część odkrywki i kanały zrzutowe rozdzielające wodę do trzech rowów melioracyjnych, na których zlokalizowano zastawki.", jak i wytycznych raportu dotyczących budowy zastawek (lit. d). Analogicznie pod pozycją oznaczoną lit. k nałożono na inwestora obowiązek wykonania działań korygujących bez przybliżenia sposobu ich wykonania i z odesłaniem do wytycznych zawartych w "opracowaniach wykonanych do raportu" oraz w raporcie. Taką samą wadę - według oceny Sądu - należało stwierdzić w odniesieniu do punktu 3 osnowy decyzji zatytułowanego "Wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia w projektach budowlanych i wniosku koncesyjnym", punktu 7 zatytułowanego "Obowiązki dotyczące monitorowania oddziaływania przedsięwzięcia na "środowisko:", oraz punktu 8.

Sąd dodał też, że decyzja nie powinna zawierać i odnosić się do innych załączników niż te, o których mowa w przepisie szczególnym. W niniejszej sprawie przepisem takim jest art. 56 § 3 P.o.ś. Organ zgodnie z ostatnim z powołanych przepisów uczynił załącznikami do decyzji charakterystykę przedsięwzięcia (oraz mapę obrazującą zasięg obszaru górniczego). Stąd też organ nie naruszył ostatniego z przywołanych przepisów. Trzeba mieć jednak na uwadze, że formułując zapisy, o których mowa w punktach 2.2, 3, 7 i 8 osnowy decyzji, organ nie odwoływał się do treści załącznika do decyzji, lecz do treści raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko i opracowań (załączników) do tego raportu. Tymczasem raport wraz z opracowaniami nie stanowią załączników do decyzji środowiskowej. Mimo to Wójt uczynił ten raport istotnym dokumentem, niezbędnym do odczytania treści obowiązków określonych w osnowie decyzji.

Podsumowując Sąd stwierdził, że stwierdzone w decyzji środowiskowej Wójta uchybienie art. 107 § 1 K.p.a. i art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz ust. 4 pkt 1 stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd wskazał, że organ wydający decyzję środowiskową nie naruszył art. 32 ust. 1 w związku z art. 10 Prawa ochrony środowiska w sposób podany przez skarżących, ale zarazem Kolegium nie zbadało, czy nie doszło do uchybienia w zakresie zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu. Zgodnie z art. 53 tej ustawy organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach musi zapewnić możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W art. 32 tej ustawy wskazane zostały środki prawne gwarantujące udział społeczeństwa w postępowaniu. Sąd zauważył, że Wójt zawiadomił w drodze obwieszczenia z dnia 13 września 2007 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na wniosek inwestora, określając rodzaj i miejsce planowanej inwestycji. W tym samym dniu organ miał podać do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie wniosku inwestora o wydanie decyzji środowiskowej dla opisanego przedsięwzięcia i określił końcową datę składania uwag i wniosków na dzień 5 października 2006 r. Termin na składanie uwag i wniosków, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy wynosi 21 dni. Informacja Wójta Gminy W. określała ten termin prawidłowo. Jest to termin prawa materialnego. Art. 49 K.p.a. dotyczący obwieszczeń miał zastosowanie do zawiadomienia stron postępowania przez Wójta o wszczęciu postępowania ze względu na treść art. 46a ust. 5 P.o.ś. Stąd też - zdaniem Sądu - skutki dotyczące zawiadomienia stron w drodze obwieszczenia o wszczęciu postępowania, nie mogły rzutować na prawidłowość wyznaczenia terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. Zatem nie można skutecznie postawić Kolegium zarzutu, iż nie dostrzegło podniesionego przez skarżących uchybienia co do wyznaczenia terminu 21 dni na wnoszenie uwag i wniosków. Sąd uznał jednak, że Kolegium powinno jednak zbadać, czy informacja, o której mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. została podana do publicznej wiadomości we wszystkich wymaganych formach. Następnie, w razie stwierdzania uchybień tym zakresie, powinno ocenić ich znaczenie pod kątem wyczerpania przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów P.o.ś. Sąd zauważył, iż art.156 § 1 pkt 7 K.p.a. otwiera drogę do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek istnienia wady powodującej jej nieważność z mocy prawa na podstawie odrębnych przepisów. Przykładem takiego przepisu odrębnego był art. 11 P.o.ś., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej, stanowiący o nieważności decyzji wydanej "z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony środowiska". Przepis ten utracił moc z dniem 15 listopada 2008 r. (patrz art. 144 pkt 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie ..., Dz.U. z 2008 r. Nr 199, poz.1227). Skoro w omawianym przepisie odrębnym, jakim jest art. 11 przywołanej ustawy, ustanowiona była wprost klauzula nieważności, to w konsekwencji ciężka wada decyzji określona w tym przepisie będzie przesłanką stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 K.p.a. Zdaniem Sądu przez wymienione w art. 11 P.o.ś. naruszenie przepisów dotyczących ochrony środowiska nie może być rozumiane jakiekolwiek naruszenie przepisów tej ustawy, bez względu na jego wagę. Dla zastosowania instytucji stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w związku z art. 11 P.o.ś. konieczne jest ustalenie skali naruszeń przepisów dotyczących ochrony środowiska, która będzie uzasadniała stwierdzenie nieważności konkretnego orzeczenia. Zdaniem Sądu art. 11 P.o.ś. nie mógł być interpretowany w oderwaniu od postanowień art. 156 K.p.a., określającego podstawy nieważności decyzji administracyjnych. Uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów ochrony środowiska, które powodowałoby nieważność decyzji środowiskowej z mocy prawa.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 33, art. 34 ust. 1 i art. 35a u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej) Sąd zauważył, iż organ wydający decyzję środowiskową nie stwierdził takiego stanu faktycznego, który wymagałby zastosowania tych przepisów. Z uzasadnienia decyzji wynika, iż oceniał wpływ przedsięwzięcia na najbliższe obszary Natura 2000: Ostoja B. i jezioro A. oraz na Główny Zbiornik Wód Podziemnych nr [...] G.-H.-J.. Ustalenia faktyczne organu nie wskazywały na negatywne oddziaływanie inwestycji na te obszary. Sąd wskazał, że ewentualność naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 34 ust. 2 u.o.p.) zachodzi zatem hipotetycznie, stąd nie może stanowić rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Sąd nie podzielił też zarzutów naruszenia art. 6 ust. 3 i 4 w związku z art. 7 dyrektywy siedliskowej oraz art. 1 i art. 4 ust. 1 Ramowej Dyrektywy Wodnej, których czego miał nie dostrzec weryfikujący decyzję środowiskową w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności. Doszedł do przekonania, że dyrektywy te bezpośrednio w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania. Natomiast skarżący nie wykazali, że ustawy je wdrażające: Prawo ochrony środowiska i ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019) były sprzeczne z nimi sprzeczne.

Skargi kasacyjne wniosły K. w K. S.A. oraz Kolegium domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucono w nich naruszenie przepisów postępowania, tj.:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2, art. 107 K.p.a. oraz art. 56 ust. 1, 2, 3, 4, 7 i 8 P.o.ś. oraz art. 16 § 1 K.p.a. i art. 8 K.p.a. przez przyjęcie, że w rozpatrywanym przypadku wystąpiło rażące naruszenie prawa procesowego polegające na braku spełnienia przez wydane decyzje administracyjne wymagań formalnych, co doprowadziło do naruszenia podstawowych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego;

– art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 141 §. 4 p.p.s.a oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przez taką ocenę okoliczności stanu faktycznego, która wyłącza w tym zakresie możliwość autonomicznego działania przez organ administracji;

oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 46 ust. 1 i 3 oraz art. 47 P.o.ś. w związku z art. 15 ust. 1 pkt 25, art. 20 ust. 1 i 3, art. 22 ust. 3, art. 56 ust. 1 i 2 u.o.p., a także art. 128 ust. 1 pkt 9 i 10 oraz art. 128 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze. zm.) przez brak uwzględnienia charakteru prawnego decyzji określającej uwarunkowania środowiskowe realizacji przedsięwzięcia oraz pominięcie konieczności konkretyzowania wynikających z niej obowiązków w innych decyzjach administracyjnych.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2012 r. o sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z dnia 7 maja 2010 r. sygn. akt [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował zasadność zarzutu naruszenia art. 153 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez taką ocenę okoliczności stanu faktycznego sprawy, która wyłącza w tym zakresie możliwość autonomicznego działania przez organ administracji publicznej. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji miał obowiązek dokonania wykładni i oceny zastosowania w postępowaniu administracyjnym tych przepisów, które stosował organ drugiej instancji. Ocena zasadności zarzutów postawionych w skardze skierowanej do Sądu nie była możliwa bez oceny prawidłowości wykładni i subsumcji zastosowanych przepisów pod normę z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Konieczna w uzasadnieniu wyroku ocena stanowiska stron oraz ocena prawna stanu sprawy nie mogła odrywać się od wyrażonej w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji oceny istnienia lub braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, której dotyczyło postępowanie. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że nie można postawić Wojewódzkiego Sądowi Administracyjnemu uzasadnionego zarzutu co do faktu wyrażenia w uzasadnieniu wyroku kategorycznych ocen prawnych.

W dalszej części wyroku Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zasadność stanowiska przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji i uznał je za nieprawidłowe. Podkreślił, że postępowanie w kontrolowanej sprawie toczy się w trybie postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej. Stwierdzenie nieważności takiej decyzji jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych, służącej ochronie takich wartości jak porządek prawny, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Zasadą ogólną postępowania administracyjnego (art. 8 K.p.a.) jest też obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa, czemu nie służy uchylanie lub zmienianie ostatecznych i prawomocnych decyzji bez szczególnie uzasadnionych powodów. Dlatego należy uznać, iż naruszenie przepisów uzasadniających stwierdzenie nieważności musi być szczególnie poważne i mające na tyle istotny wpływ na wynik sprawy, aby uzasadniało to odstępstwo od podstawowej zasady postępowania jako jest stabilność ostatecznych decyzji administracyjnych.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z dominującym poglądem, do uznania naruszenia prawa za rażące, uzasadniające – zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. – stwierdzenie nieważności decyzji, niezbędne jest ustalenie następujących przesłanek: po pierwsze, treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa; po drugie – w sprawie, w zakresie objętym tą decyzją obowiązywał niewątpliwy stan prawny; nadto charakter naruszenia przepisu był tego rodzaju, że prowadziło to do powstania sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie. Wskazując na to stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając, iż decyzja Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. rażąco narusza prawo, nie uzasadnił w wystarczającym zakresie takiego, rażącego naruszenia dostrzeżonych uchybień. Nie wskazał on przede wszystkim, na wywołanie tą decyzją takich skutków społeczno-gospodarczych, których nie można byłoby zaakceptować jako działania organów praworządnego państwa. Sąd pominął bowiem to, że dokładną treść zakwestionowanej decyzji da się ustalić w procesie jej stosowania. Decyzja ta nie wywoła też bezpośrednich skutków prawnych w tym sensie, że postanowienia jej będą następnie konkretyzowane w kolejnych postępowaniach, prowadzonych przez inne organy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy te, związane zgodnie z art. 56 ust. 9 P.o.ś. decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody, będą mogły ustalić prawidłowo treść tych uwarunkowań nie tylko na podstawie postanowień osnowy tej decyzji i jej uzasadnienia, ale także – w kwestiach, w których odsyła ona do raportu – na podstawie treści tego raportu. Wojewódzki Sąd Administracyjnych w Poznaniu uznając naruszenie prawa decyzją Wójta Gminy W. za rażące pominął przy tym, iż odesłania w tej decyzji do treści raportu mają niewielki zakres i nie zmieniają istoty rozstrzygnięcia oraz dotyczą w zasadzie fakultatywnych jej składników. Sąd I instancji nie wykazał więc takich okoliczności, które świadczą o powstaniu – w wyniku przedmiotowej decyzji – skutków niemożliwych do zaakceptowania jako efektu działania organów praworządnego państwa.

Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2012 r. (sprawę zarejestrowano pod nową sygnaturą II SA/Po 344/12) sędzia sprawozdawca, w związku z powzięciem informacji o wystosowaniu przez Komisję Europejską wobec Polski uzasadnionej opinii w związku z realizacją kopalni odkrywkowej T. (k. 697 akt sądowych), zarządził wystąpić do Komisji Europejskiej o nadesłanie tej opinii (w elektronicznej bazie dokumentów KE oznaczonej nr [...]).

W toku rozprawy w dniu 27 czerwca 2012 r. Sąd postanowił, poza dopuszczeniem K.K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, zwrócić się także do Ministra Środowiska o podanie czy skierowana wobec Polski uzasadniona opinia Komisji Europejskiej oznaczona nr ewidencyjnym [...] w sprawie oddziaływania kopalni odkrywkowej złoża "T." odnosi się do inwestycji, dla której Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania. Nadto postanowił wystąpić do powyższego organu o wskazanie:

1. Jakie zarzuty skierowano przeciwko Polsce w sprawie [...] ?

2. Czy w związku z prowadzonym przeciwko Polsce postępowaniem dotyczącym oddziaływania kopalni odkrywkowej złoża "T." jej negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 zostało stwierdzone, a jeżeli tak to w oparciu o jakie okoliczności i dowody?

3. Jakie stanowisko zostało wystosowane przez stronę polską w związku z uzasadnioną opinią Komisji?

W dniu rozprawy, jednakże po jej zakończeniu, wpłynęło do Sądu także pismo B.B. datowane na 25 czerwca 2012 r., w którym ponownie, szeroko odniósł się on do zarzutów podnoszonych przez niego pod adresem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z dnia [...] 2007 r. w toku postępowania nieważnościowego przed Kolegium jak i w całym toku postępowania sądowoadministracyjnego (k. 715-728 akt sądowych).

W piśmie z dnia 19 lipca 2012 r. [...] Minister Środowiska odniósł się do zapytania dotyczącego postępowania Komisji Europejskiej wobec Polski prowadzonego pod nr [...]. Wskazał, że dotyczy ono niewłaściwego stosowania art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej interpretowanych przez Trybunał Sprawiedliwości w sprawach C-117/03 Dragaggi oraz C-244/05 Bund Naturschutz w odniesieniu do budowy i eksploatacji nowej odkrywki węgla brunatnego "T." K. w K. S.A. Potwierdził też, że sprawa ta dotyczy inwestycji, dla której Wójt Gminy W. wydał w dniu [...] 2007 r. pozytywną decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Minister Środowiska wyjaśnił też, że Komisja Europejska w dniu 24 czerwca 2010 r. wezwała Rzeczpospolitą Polską do usunięcia uchybienia w stosunku do przepisów dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, zwanej dalej "dyrektywą siedliskową". Zarzuty Komisji Europejskiej dotyczyły przede wszystkim prawidłowości oceny oddziaływania na środowisko poprzedzającej wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia (odkrywki "T."), w tym m. in. braku dokładnego modelowania i obliczeń całkowitej dynamiki wód w regionie jeziora A., braku w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dogłębnej analizy właściwości chemicznych wód odprowadzanych oraz właściwości hydrochemicznych i hydrobiologicznych wód jeziora A., braku analiz w zakresie termiki wód z odwodnienia odkrywki "T." i ich wpływu na wody jeziora A., braku oceny skutków skumulowanych z innymi kopalniami odkrywkowymi, czy braku prawidłowej oceny wpływu przyszłego planowanego zbiornika wodnego w miejscu kopalni na wody powierzchniowe i gruntowe w obszarze jeziora A.. Komisja Europejska zwróciła także uwagę na kwestie dotyczące kształtowania przepływów w rzece Noteć i zagrożenia przekształcenia tej rzeki w ciek okresowy. Komisja Europejska zwróciła się również o przekazanie koniecznych wyjaśnień odnośnie do metodologii stosowanej w oficjalnym monitoringu wód kopalnianych oraz wyników tego monitoringu. Odpowiedź Rzeczypospolitej Polskiej na zarzuty formalne Komisji Europejskiej wystosowano w dniu 25 sierpnia 2010 r., a następnie uzupełniono ją w dniu 9 listopada 2010 r. Sprawa ta była także omawiana podczas spotkania Komisji Europejskiej z przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 28 września 2010 r. Udzielona odpowiedź zawierała szczegółowe wyjaśnienia odnośnie do wszystkich zarzutów i wątpliwości. Minister wskazał też, że Komisja Europejska po przeanalizowaniu dokumentacji sprawy oraz odpowiedzi władz polskich postanowiła wydać uzasadnioną opinię. W piśmie z dnia 27 stycznia 2012 r. zarzucono, iż ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 nie może być uznana za spełniającą kryteria art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, a Rzeczpospolita Polska nie powinna była udzielić zgody na przedmiotowe przedsięwzięcie. Uzasadniając swoje stanowisko, Komisja Europejska podniosła nowe, wcześniej nieznane stronie polskiej zarzuty i wątpliwości. Komisja Europejska wskazała na brak odpowiedniej oceny warunków hydrogeologicznych w pobliżu jeziora A. ze względu na zbyt małą liczbę odwiertów wykonanych w najistotniejszych obszarach potencjalnego odwadniającego wpływu przedsięwzięcia. Ponadto, zdaniem Komisji Europejskiej w raporcie powinny być wykorzystane inne metody i założenia dla modelowania granic i ich warunków w celu oceny leja depresji ze względu na to, że te użyte nie są adekwatne do warunków lokalnie panujących i mogą prowadzić do błędnej oceny leja depresji.

Następnie Minister szerzej opisał badania, jakich przeprowadzenia oczekiwała Komisja i stanowisko Polski w tym zakresie. Zwrócił w szczególności uwagę, że brak istotnego wpływu na obszar Natura 2000 "Ostoja B." i "Jezioro A." był wykazany w raporcie o ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, co znalazło potwierdzenie w wykonanej rok później ekspertyzie Państwowego Instytutu Geologicznego. Potwierdziły to także wyniki badań przeprowadzonych w 2009 r. przez J. F., i M. D. na Politechnice Wrocławskiej (J. F., M. D., B. nr [...], Warszawa 2010, ss. [...]). Model ten został wykonany m. in. z uwzględnieniem warunku III rodzaju dla symulacji wszystkich jezior (w tym jeziora A.) i nie wykazał wpływu odwadniania odkrywki T. na jezioro A.. Jezioro nadal zachowało własną zlewnię podziemną i zasilanie z poziomów wodonośnych, jako regionalną strefę drenażową. Wskazano również, powołując się na wyniki monitoringu oddziaływania odkrywki, iż nie zaobserwowano żadnych zmian w środowisku przyrodniczym, w tym zmian związanych z poziomem wód w jeziorze A. oraz w jego rejonie, które mogłyby mieć przyczynę w funkcjonowaniu odkrywki.

W piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. radca prawny L.L. reprezentujący K. S.A. odniósł się do stanowiska B.B.. Wskazał, że w związku z uchyleniem wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny przedmiotem analizy mogą być tylko te naruszenia, które wskazano w wyroku kasacyjnym. Natomiast nie powinny być już brane pod uwagę zarzuty naruszenia prawa związane z szeroko rozumianą ochroną przyrody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ponownie rozpoznając sprawę ze skargi B.B. i A.A. Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie, pomimo że tylko niektóre zarzuty podniesione przez skarżących, i to tylko w części, zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej: P.p.s.a.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, przez co rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji rozpoznaje zarzuty skargi w zakresie określonym w art. 134 P.p.s.a., a więc ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego rozstrzygając w granicach danej sprawy i nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok z dnia 7 maja 2010 r. o sygn. akt [...] zakwestionował pogląd, że zawarcie w decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. odesłań do treści raportu oddziaływania na środowisko oraz opracowań do tego raportu jest równoznacznie z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny "nie wskazał (...) przede wszystkim, na wywołanie tą decyzją takich skutków społeczno-gospodarczych, których nie można byłoby zaakceptować jako działania organów praworządnego państwa", (...) "pominął bowiem to, że dokładną treść zakwestionowanej decyzji da się ustalić w procesie jej stosowania. Decyzja ta nie wywoła też bezpośrednich skutków prawnych w tym sensie, że postanowienia jej będą następnie konkretyzowane w kolejnych postępowaniach, prowadzonych przez inne organy. Organy te, związane zgodnie z art. 56 ust. 9 P.o.ś. decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody, będą mogły ustalić prawidłowo treść tych uwarunkowań nie tylko na podstawie postanowień osnowy tej decyzji i jej uzasadnienia ale także - w kwestiach, w których odsyła ona do raportu - na podstawie treści tego raportu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznając naruszenie prawa decyzją Wójta Gminy W. za rażące pominął przy tym, iż odesłania w tej decyzji do treści raportu mają niewielki zakres i nie zmieniają istoty rozstrzygnięcia oraz dotyczą w zasadzie fakultatywnych jej składników. Sąd I instancji nie wykazał więc takich okoliczności, które świadczą o powstaniu – w wyniku przedmiotowej decyzji – skutków niemożliwych do zaakceptowania jako efektu działania organów praworządnego państwa".

Powyższa ocena wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w dalszym toku sprawy, stąd Sąd w niniejszym składzie przyjmuje, że nietrafny jest podniesiony w skardze zarzut nie uwzględnienia przez Kolegium rażącego naruszenia art. 56 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 107 § 1 K.p.a. poprzez zawarcie w decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. odesłań do złożonego w toku postępowania raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Natomiast nie można podzielić stanowiska przedstawionego przez pełnomocnika K. S.A. w K. w piśmie z dnia 5 listopada 2012 r., że Sąd obecnie rozpoznając sprawę jest całkowicie związany - zgodnie z art. 153 P.p.s.a. - oceną prawną zawartą w uchylonym wyroku z dnia 7 maja 2010 r. [...] oraz że nie może uwzględnić już żadnych zarzutów dotyczących przepisów z zakresu ochrony przyrody.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Zdaniem Sądu art. 153 P.p.s.a. nie ma zastosowania do orzeczeń wyeliminowanych z obrotu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Należy też podkreślić, że orzeczenie z dnia 7 maja 2010 r. [...] zostało uchylone w całości, a obecnie sprawa rozpoznawana jest ponownie w innym składzie sędziowskim, z uwzględnieniem wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 P.p.s.a.).

Sąd w niniejszym składzie, po całościowej analizie materiału sprawy, doszedł do przekonania, że sprawa z wniosku B.B. i A.A. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy W. wymaga ponownego rozpatrzenia przez Kolegium. Konieczność taka wiąże się z ujawnieniem istotnych okoliczności rzutujących na ocenę zgodności inwestycji z prawem europejskim, a w konsekwencji - wobec zasady lojalnej współpracy w ramach UE - rodzących potrzebę bardziej pogłębionego wyjaśnienia zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r. Okoliczności tych nie może rozpoznawać sąd administracyjny; powinny być one natomiast wzięte pod uwagę i przeanalizowane przez organ administracyjny.

W komunikacie z dnia [...] 2012 r. nr [...] (wydruk z bazy komunikatów oficjalnego serwisu internetowego Unii Europejskiej: http://europa.eu, na k. 705 akt sądowych) Komisja Europejska ogłosiła, że upomniała Polskę w związku ze stwierdzeniem naruszenia przepisów ochrony środowiska dotyczącego niewykonania oceny oddziaływania na środowisko kopalni odkrywkowej na obszarze ochrony Natura 2000 nad jeziorem A.. Jednocześnie Komisja zapowiedziała, że skieruje do polskich władz uzasadnioną opinię oraz zwróci się o doprowadzenie do zgodności z unijnymi przepisami w ciągu dwóch miesięcy, pod rygorem przekazania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z informacji uzyskanych z Ministerstwa Środowiska w dniu 7 lipca 2012 r. wynika, że postępowanie Komisji przeciwko Polsce toczy się nadal i jest zarejestrowane pod numerem [...]. Z kolei w bazie dokumentów Komisji (http://ec.europa.eu) w dniu 8 lutego 2012 r. pod numerem [...] zamieszczono uzasadnioną opinię skierowaną pod adresem Polski (zob. art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, obecnie publ. w wersji skonsolidowanej Dz.Urz. UE C 326 z dnia 26 października 2012 r., s. 47) (k. 698 akt sądowych).

Powyższe, publicznie dostępne informacje spowodowały, że Sąd zdecydował się zwrócić do Komisji Europejskiej o udostępnienie uzasadnionej opinii (k. 699 akt sądowych) oraz do Ministra Środowiska o nadesłanie informacji czy postępowanie przeciwko Polsce zarejestrowane pod numerem [...] odnosi się do inwestycji, dla której Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania oraz o podanie jakie zarzuty zostały wobec Polski skierowane, czy negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 zostało stwierdzone oraz jakie stanowisko zajęła strona polska.

Jak już wskazano we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia, Minister Środowiska potwierdził, że uzasadniona opinia z dnia 27 stycznia 2012 r. skierowana wobec Polski dotyczy inwestycji objętej decyzją Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r. o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Minister wskazał też, że zarzucono Polsce, iż ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 nie może być uznana za spełniającą kryteria art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, a Rzeczpospolita Polska nie powinna była udzielić zgody na to przedsięwzięcie.

Uzasadniona opinia nie została nadesłana Sądowi z uwagi na ograniczenia prawne w zakresie jej udostępniania podmiotom trzecim wynikające z art. 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.Urz. UE L 145, z dnia 31 maja 2001, s. 43-48). Dokument ten został jednak okazany pracownikowi Sądu w formie elektronicznej, dzięki czemu możliwe było potwierdzenie, iż opinia ta dotyczy inwestycji polegającej na budowie i eksploatacji odkrywki "T." K. w K. S.A. oraz, że wskazuje się w niej na niewłaściwe zastosowanie przez Rzeczypospolitą Polską art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej (92/43/EWG) w świetle wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawach C-117/03 Dragaggi i C-244/05 Bund Naturschutz.

Wskazane wyżej postępowanie Komisji Europejskiej pod numerem [...] jest oczywiście postępowaniem odrębnym, które nie ma bezpośredniego znaczenia dla bytu prawnego decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w stosunku do której toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności wszczęte na wniosek B.B. i A.A.

Jednocześnie jednak, zdaniem Sądu, nie może pozostać niezauważony fakt, że w oparciu o art. 258 TFUE wystosowano wobec Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnioną opinię, która odnosi się bezpośrednio do tej samej inwestycji i w zasadniczej części podnosi tożsame zarzuty, jakie kierują pod adresem decyzji Wójta Gminy W. skarżący domagający się stwierdzenia jej nieważności.

W ocenie Sądu w zaistniałej sytuacji ugruntowana w prawie europejskim zasada lojalnej współpracy wynikająca z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (wcześniej art. 10 TWE) oraz będąca jej emanacją zasada efektywności, wymagają, aby Sąd - w ramach dopuszczalnej interpretacji prawa krajowego - podjął możliwe środki w celu uniknięcia poważnej kolizji, jaka może powstać pomiędzy orzeczeniem sądowym a działaniami podejmowanymi przez Komisję Europejską (szerzej na temat zasady lojalnej współpracy i odniesienia jej do władzy sądowej zob. W. Czapliński [w:] A. Wróbel (red.), Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, Komentarz, Warszawa 2008, s. 298; zob. też postanowienie z dnia 29 czerwca 2011 r. o sygn. akt I FZ 169/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zauważyć, że oddalenie skargi, a w konsekwencji utrzymanie w obrocie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji kopalni odkrywkowej "T." nie tyle zamykałoby drogę do jej kwestionowania ze względu na istnienie wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., ale nadto stanowiłoby sądowe potwierdzenie zgodności tej decyzji z przepisami krajowego i europejskiego prawa ochrony środowiska (ze względu na art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 11 P.o.ś. obowiązującym w dacie jej wydania), które zamykałoby możliwość przeprowadzenia chociażby uzupełniającej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000.

W ocenie Sądu orzekającego w tym składzie, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w niniejszej sprawie przez Kolegium i przedstawiona przez ten organ argumentacja nie pozwala z całą pewnością wykluczyć, że inwestycja, na której realizację udzielono zezwolenia decyzją Wójta Gminy W. z dnia [...] 2007 r., w dacie jego udzielenia nie mogła mieć negatywnego wpływu na obszary Natura 2000: Ostoja B., PLB [...] oraz Jezioro A., PLH [...], a konsekwencji, że nie naruszała art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (w brzmieniu obowiązującym [...] 2007 r., Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej (co do braków w postępowaniu wyjaśniającym Kolegium zob. niżej). Natomiast dopiero uzyskanie całkowitej pewności co do skali i charakterystyki oddziaływania kopalni "T." na obszary chronione może stanowić podstawę do uznania, że nie doszło do kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska w rozumieniu art. 11 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji), a w konsekwencji, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

W tym miejscu trzeba podkreślić - co ma zasadnicze znaczenie dla oceny tej sprawy - że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] 2007 r., właśnie ze względu na konieczność rozstrzygnięcia istnienia albo nieistnienia naruszeń prawa ochrony środowiska w dacie wydania decyzji (art. 11 P.o.ś.), w tym prawa europejskiego, jest jedynym postępowaniem w ramach którego organy administracji mogą i powinny podjąć dopuszczalne prawem środki dowodowe w celu upewnienia się czy inwestycja nie ma negatywnego wpływu na obszary Natura 2000 r. i dopiero uzyskawszy pewność co do tego, że takie negatywne oddziaływanie nie występuje, mogą odmówić stwierdzenia nieważności decyzji.

Obowiązek takiego właśnie procedowania wynika z zasady lojalnej współpracy wynikającej z art. 4 ust. 3 TUE oraz zasady efektywności. Ta druga zasada polega na zapewnieniu warunków dla skutecznego stosowania i efektywnego kontrolowania respektowania norma prawa unijnego (C. Mik, Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1999, s. 59). Kolegium zasady te powinno mieć na względzie zważywszy, że skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r. powołali się właśnie na naruszenie przepisów dyrektywy siedliskowej i z niej przede wszystkim wywodzili podstawy dla swych żądań. Mając na uwadze orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w odniesieniu do zbliżonych sytuacji faktycznych (brak oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko) należy przyjąć, że wobec zarzutu braku należytej oceny oddziaływania inwestycji na obszary Natura 2000, która zdaniem skarżących nie pozwalała wykluczyć naruszenia art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej, w pierwszym rzędzie obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji było gruntowne rozpatrzenie postawionych zarzutów i wykazanie w oparciu o zebrany materiał, że negatywne oddziaływanie na obszary Natura 2000 nie występuje, a w przypadku jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie, przeprowadzenie stosownych dowodów uzupełniających ocenę inwestycji w kontekście jej oddziaływania na obszary Natura 2000 (wyrok ETS z dnia 7 stycznia 2004 r., w sprawie C-201/02 Delena Wells, ECR 2004/1B/I-00723). Dopiero takie ustalenia, które całkowicie wykluczają możliwość negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000, mogłyby być podstawą do podjęcia decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji środowiskowej, a więc aktu administracyjnego, który - wobec obowiązywania w dacie jej wydania art. 11 P.o.ś. - potwierdzałby zgodność decyzji z prawem ochrony środowiska, w tym europejskim, w dacie jej wydania.

Za uznaniem, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie i argumentacja Kolegium z wniosku B.B. i A.A. były niewystarczające w okolicznościach niniejszej sprawy przemawia kilka argumentów.

Po pierwsze, ani w decyzji z dnia [...] 2009 r. [...], ani w późniejszej decyzji z dnia [...] 2009 r. nr [...], [...] Kolegium nawet słowem nie odniosło się do zasadniczego materiału, jaki powinien stanowić podstawę do określenia przedmiotu ochrony obszarów Natura 2000, którym są standardowe formularze danych dla obszaru Ostoja B. PLB[...] oraz obszaru Jezioro A. PLH[...]. Tymczasem oceny ryzyka negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia należy dokonywać przede wszystkim w świetle założeń ochrony danego terenu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 4 października 2007 r. w sprawie C-179/06 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, ECR 2007 I-08131, punkt 33-35).

Kolegium przede wszystkim nie przywołało i nie przeanalizowało zagrożeń określonych w standardowych formularzach danych, jakie zostały uznane za szczególnie niebezpieczne dla zachowania wartości przyrodniczych obszarów PLB[...] oraz PLH[...]. Było to konieczne, tym bardziej, że prima facie - bez gruntownej analizy sprawy - w świetle tych zagrożeń rodzić się mogą obawy czy realizacja i eksploatacja kopalni odkrywkowej "T." nie wpłynie negatywnie na obszary Natura 2000 (w tym miejscu trzeba chociażby zauważyć, że dla Ostoi B. PLB[...] podstawowe zagrożenia to "osuszanie terenu", "obniżenie poziomu wody i eutrofizacja jezior"; "zanieczyszczenie wód przez C. zakłady przemysłowe", "modyfikacja stosunków wodnych związana z funkcjonowaniem zbiornika H."; "zanikanie gospodarowania na łąkach otaczających jezioro").

Kolejnych argumentów przemawiających za koniecznością gruntownego i pogłębionego wyjaśnienia czy Wójt Gminy W. wydając decyzję środowiskową nie naruszył art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 w zw. z art. 35a u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 2007 r., Dz.U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880), a w konsekwencji także art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej dostarcza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Przyjmuje się w nim, iż zgodnie z dyrektywą siedliskową dopiero "upewnienie się" przez organy, że przedsięwzięcie nie powoduje negatywnego oddziaływania na obszary chronione, jest warunkiem zgody na jego realizację. To "upewnienie się" wymaga przedstawienia rzetelnych danych przez inwestora. Dlatego nie każde opracowanie w postaci raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, zawierające elementy dotyczące oddziaływania planowanej inwestycji na obszary Natura 2000 (proponowane obszary mające znaczenie dla Wspólnoty), może być przez organy automatycznie uznane za wystarczające z punktu widzenia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (zwrócono na to uwagę w doktrynie: J. Szuma, K. Szuma, Tryby oceny oddziaływania przedsięwzięć na obszary Natura 2000, [w:] M. Rudnicki, A. Haładyj, K. Sobieraj, Europeizacja prawa ochrony środowiska, Lublin 2011, s. 127). Choć przepis ten nie określa żadnej szczególnej metody przeprowadzenia "odpowiedniej oceny" przedsięwzięcia, to nie ulega wątpliwości, że prawodawcy unijnemu chodziło o takie opracowanie, które pozwoli władzom krajowym uzyskać pewność, że przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na chronione wartości przyrodnicze danego terenu. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości podkreślono, że ocena przedsięwzięcia powinna być realizowana w taki sposób, który w oparciu o wiedzę naukową pozwala wykluczyć wszelkie rozsądnie nasuwające się wątpliwości co do negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na chronione siedliska przyrodnicze lub chronione gatunki (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-304/05 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej, ECR 2007 I-07495 oraz Lex nr 309597, pkt 58; z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C-127/02 Waddenzee, ECR 2004 I-07405, pkt. 59 i 61; wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie C-418/04 Komisja przeciwko Irlandii, ECR 2007 I-10947; z dnia z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawie C-404/09 Komisja przeciwko Królestwu Hiszpanii, Lex 1064577, punkty 99 i 100; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C-239/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej, ECR 2006 I-10183, punkty 24 i 25 oraz z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-98/03 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Federalnej Niemiec, ECR 2006 I-00053, punkty 39 i 40). Warto w tym miejscu przywołać niektóre stwierdzenia Trybunału z tych spraw odnoszących się do art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej:

– "Mając a uwadze powyższe, na czwarte pytanie należy odpowiedzieć, że zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia na dany teren oznacza, że przed udzieleniem pozwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na założenia ochrony terenu. Właściwe organy państwowe, mając na uwadze ocenę skutków mechanicznego połowu sercówek na przedmiotowy teren z punktu widzenia założeń jego ochrony, mogą udzielić pozwolenia na tą działalność jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków na ten teren. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia brak jest racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia takich skutków" (C-127/02, punkt 61);

– "Trybunał orzekł jednak, że ocena ta powinna być przeprowadzona w taki sposób, aby właściwe władze krajowe mogły uzyskać pewność, że plan lub przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnych skutków na integralność danego terenu, a jeżeli nie ma pewności co do braku takich skutków, władze te są zobowiązane do odmówienia wnioskowanego pozwolenia" (C-304/05, punkt 58);

– "Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej odpowiednia ocena oddziaływania planu lub przedsięwzięcia na dany teren oznacza, że przed udzieleniem zezwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na cele ochrony terenu. Właściwe władze krajowe udzielają zezwolenia na tę działalność prowadzoną na obszarze chronionym jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków dla całości tego terenu. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości co do niewystąpienia takich skutków (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Irlandii, pkt 243). Ocena dokonana na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej nie może być uznana za właściwą, jeśli występują w niej braki i jeśli nie zawiera ona całościowych, precyzyjnych i ostatecznych spostrzeżeń i wniosków, które mogłyby rozwiać z naukowego punktu widzenia wszelkie rozsądne wątpliwości w odniesieniu do skutków zamierzonych robót dla OSO, którego dotyczy (zob. podobnie wyrok z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-304/05 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-7495, pkt 69)". (C-404/09, punkty 99 i 100);

– "Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej odpowiednia ocena skutków planu lub przedsięwzięcia dla danego terenu oznacza, że przed udzieleniem zezwolenia powinny zostać określone, zgodnie z najlepszą wiedzą naukową w tej dziedzinie, wszystkie aspekty planu lub przedsięwzięcia, mogące osobno lub w połączeniu z innymi planami i przedsięwzięciami oddziaływać na założenia ochrony terenu. Właściwe władze krajowe udzielają zezwolenia na tę działalność prowadzoną na obszarze chronionym jedynie wówczas, gdy uzyskają pewność, że nie będzie ona miała negatywnych skutków dla całości tego terenu. Ma to miejsce wówczas, gdy z naukowego punktu widzenia nie ma racjonalnych wątpliwości co do braku wystąpienia takich skutków (ww. wyrok w sprawie Waddenvereniging i Vogelbeschermingsvereniging, pkt 61)" (C-418/04, punkt 243).

Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że rozpoznanie wniosków B.B. i A.A. i ocena czy wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla kopalni odkrywkowej "T." nie nastąpiło z istotnym naruszeniem przepisów ochrony środowiska, w tym wynikających z dyrektywy siedliskowej (art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś.), nie może abstrahować od wyżej powołanej, ugruntowanej linii orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości odnoszącej się do art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej. Nie uwzględnienie w tej sprawie orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i wydanie decyzji nie stwierdzającej naruszenia dyrektywy siedliskowej bez upewnienia się co do tego, że kopalnia odkrywkowa "T." nie oddziałuje negatywnie na obszary Natura 2000 mogłoby prowadzić do wadliwego zastosowania normy prawa unijnego i naruszenia zasady efektywności tego prawa (zob. D. Miąsik, [w:] A. Wróbel, Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez Sądy, Tom I, Warszawa 2010, s. 240).

Z tych względów rozpoznanie wniosków B.B. i A.A. wymaga przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego, w którym Kolegium, odnosząc się do danych dotyczących obszarów PLH[...] i PLB[...] zawartych w standardowych formularzach danych, oceni i upewni się czy oddziaływanie odkrywki "T." objętej decyzją środowiskową z dnia [...] 2007 r. może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000. W razie wystąpienia w tym względzie jakichkolwiek wątpliwości (co świadczyć będzie o naruszeniu dyrektywy siedliskowej w zakresie należytej oceny), organ - bacząc na zasadę lojalnej współpracy - obowiązany będzie podjąć wszelkie dopuszczalne środki dowodowe niezbędne do zapewnienia, że przedsięwzięcie zostanie należycie ocenione z punktu widzenia art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej (por.: wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C-72/95 Kraaijeweld i inni, ECR 1996, I-5403, punkt 61, wyrok z dnia 16 września 1999 r. w sprawie C-435/97 World Wildlife Fund, ECR 1999, I-5613, punkt 70). Dopiero, gdy okaże się, że przedsięwzięcie nie może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, organ uprawniony będzie do przesądzenia, że nie ziściła się przesłanka nieważności z art. 156 § 2 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. (według brzmienia obwiązującego w dacie wydania decyzji).

Uzupełniając powyższe Sąd wskazuje, że odnosząc się do art. 11 P.o.ś. (obowiązującego w dacie wydania decyzji z dnia [...] 2007 r. przez Wójta Gminy W.), który stanowił, że "Decyzja wydana z naruszeniem przepisów dotyczących ochrony środowiska jest nieważna", miał na względzie, iż przepis ten nie uprawnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z jakimkolwiek naruszeniem przepisów ochrony środowiska, bez względu na jego wagę czy wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1049/11 oraz z dnia 2 lutego 2009 r. o sygn. akt II OSK 62/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego, zdaniem Sądu, przepis ten nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji tylko z tego powodu, że nie przeprowadzono należytej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszary Natura 2000, w sytuacji, gdy po analizie i ewentualnym uzupełnieniu tej oceny wykazane zostanie, że negatywne oddziaływanie na te obszary jest wykluczone. Natomiast w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że przedsięwzięcie, na które udzielono zezwolenia (decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach), może negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, a nie zostały spełnione przesłanki i warunki wynikające z ustawy o ochronie przyrody niezbędne dla wyrażenia takiego zezwolenia (odpowiednio art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej), organ obowiązany będzie stwierdzić nieważność decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 7 w zw. z art. 11 P.o.ś. Naruszenie zakazów negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 określonych w dyrektywie siedliskowej i odpowiadających im zakazów zawartych w ustawie o ochronie przyrody stanowi bowiem kwalifikowane naruszenie przepisów dotyczących ochrony środowiska. Takie naruszenie rodzi bowiem zagrożenie dla siedlisk przyrodniczych i dzikiej fauny i flory, których wartość przyrodnicza jest wysoko ceniona i uznawana za część dziedzictwa naturalnego Unii Europejskiej (por. też art. 191 TFUE). Ochrona tego dziedzictwa stanowi wspólną odpowiedzialność wszystkich państw członkowskich (wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C-508/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Austrii, ECR 2007 I-03787, punkt 57).

Podsumowując powyższe Sąd uznał, że Kolegium naruszyło art. 7, 77 i 80 K.p.a. (interpretowane w kontekście art. 4 ust. 3 TUE) poprzez zaniechanie wyjaśnień, które w świetle ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości były niezbędne, aby odeprzeć podniesiony przez skarżących zarzut naruszenia przez Wójta Gminy W. art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej oraz wprowadzonych w wyniku jej implementacji art. 33 ust. 1 i 34 ust. 1 i 2 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji).

Natomiast Sąd, w braku odpowiedniego postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Kolegium, nie jest uprawniony do przesądzenia czy wydanie decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r. przez Wójta Gminy W. wiązało się z naruszeniem art. 33 ust. 1 i 34 ust. 1 i 2 u.o.p. oraz art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej oraz czy ewentualne naruszenie w tym zakresie mogło uzasadniać stwierdzenie nieważności tej decyzji ze względu na wystąpienie przesłanki z art. 11 P.o.ś.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji środowiskowej przez Kolegium Sąd zauważa, że w tej konkretnej sprawie przesłanka rażącego naruszenia prawa częściowo pokrywa się z przesłanką wyprowadzoną z art. 157 § 1 pkt 7 K.p.a. w zw. z art. 11 P.o.ś. i jej wystąpienia również nie można całkowicie wykluczyć.

O przesłance rażącego naruszenia prawa można mówić wówczas, gdy naruszenie jest oczywiste a decyzja jest sprzeczna z ustawą. Przepis art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody obowiązujący w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r. stanowił, że "zabrania się" podejmowania działań mogących pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk zwierząt, a także w znaczący sposób mogący negatywnie wpłynąć na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 (z zastrzeżeniem art. 34 ustawy). Jeżeli zatem zostanie bezsprzecznie wykazane, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia zezwala na realizację inwestycji mogącej negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a jednocześnie nie zostaną spełnione przesłanki z art. 34, to również zajdą podstawy do stwierdzenia, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa (tj. wbrew zakazowi z art. 33 u.o.p.).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów Sąd stwierdza, że nie może ocenić czy wydając decyzję z dnia [...] 2007 r. Wójt Gminy W. naruszył powołane w skardze przepisy dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.Urz.UE L 327 z dnia 22 grudnia 2000 r., s. 1). Kwestia ta została podniesiona w skardze i nie była analizowana przez Kolegium, dlatego odniesienie się do niej wymagać będzie dopiero zajęcia stanowiska przez organ administracji w celu oceny kwalifikacji i znaczenia tego naruszenia w postępowaniu nieważnościowym. W tym miejscu trzeba jednak zasygnalizować, że organ wydający decyzję środowiskową wskazał w pkt 2.1. osnowy decyzji ("Faza realizacji") na konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, a przed opracowaniem operatu wodnoprawnego - przeprowadzenia szczegółowej analizy rozrządu wód z odwodnienia uwzględniając warunki hydrologiczne występujące w zbiornikach tych wód.

Odnosząc do zarzutu naruszenia art. 8 K.p.a., że Sąd stwierdza, że w kontrolowanym postępowaniu nie zadośćuczyniono w pełni zasadzie pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Wobec szerokich wyjaśnień skarżących odnoszących się do sposobu interpretacji dyrektywy siedliskowej podniesionych zwłaszcza we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązkiem organu było szersze odniesienie się do tych argumentów.

Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji środowiskowej z dnia [...] 2007 r.) poprzez nie zagwarantowanie społeczności ustawowego terminu do składania uwag i wniosków. Zgodnie z tym przepisem przed wydaniem decyzji wymagających udziału społeczeństwa organ administracji właściwy do ich wydania podaje do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie danych o wniosku o wydanie decyzji oraz o możliwości składania uwag i wniosków, wskazując jednocześnie miejsce i 21-dniowy termin ich składania. Z akt administracyjnych wynika, że organ prowadzący postępowanie zawiadomił w drodze obwieszczenia z dnia 13 września 2006 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach na wniosek inwestora, określając rodzaj i miejsce planowanej inwestycji (k. 9 akt administracyjnych, [...], cz. I). W tym samym dniu organ miał podać do publicznej wiadomości informację o zamieszczeniu w publicznie dostępnym wykazie wniosku inwestora o wydanie decyzji środowiskowej dla opisanego przedsięwzięcia i określił końcową datę składania uwag i wniosków na dzień 5 października 2006 r. Termin na składanie uwag i wniosków, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy wynosi 21 dni. Informacja Wójta Gminy W. określała ten termin prawidłowo; bieg 21-dniowego termin, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. rozpoczyna się bowiem niewątpliwie z dniem podania go do publicznej wiadomości (zob.: wyrok z dnia 4 listopada 2010 r. o sygn. akt II OSK 1297/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast powyższy tryb zawiadamiania społeczeństwa nie może być mylony z trybem dotyczącym doręczania pism stronom postępowania, określonym w art. 49 K.p.a. Ten ostatni przepis miał zastosowanie i regulował skutki obwieszczeń zawierających zawiadomienia stron postępowania przez Wójta Gminy W. o wszczęciu postępowania administracyjnego, ze względu na treść art. 46a ust. 5 P.o.ś. Stąd też skutki dotyczące zawiadomienia stron w drodze obwieszczenia o wszczęciu postępowania nie mogły rzutować na prawidłowość wyznaczenia terminu z art. 32 ust. 1 pkt 1 P.o.ś. (zob. wyrok z dnia 3 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 616/11, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem nie można skutecznie postawić Kolegium zarzutu, iż nie dostrzegło podniesionego przez skarżących uchybienia co do wyznaczenia terminu 21 dni na wnoszenie uwag i wniosków.

Odrębnej uwagi wymaga kwestia wymogu zawarcia spełnienia wymogów ustawowych w zakresie przedstawienia przez inwestora w raporcie przygotowanym dla kopalni odkrywkowej "T." wariantów tego przedsięwzięcia i znaczenia tej kwestii w postępowaniu nieważnościowym z inicjatywy B.B. i A.A.. Zagadnienie to zostało podniesione w treści ich wniosków wszczynających to postępowanie. Odnosząc się do tej kwestii należy w pierwszej kolejności podkreślić, że rozumienie art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 2007 r., obecnie: art. 66 ust. 1 pkt 5 z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Dz.U. Nr 199, poz. 1227, ze zm.) może budzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Zgodnie z tym przepisem w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko inwestor jest obowiązany przedstawić "opis analizowanych wariantów, w tym wariantu: a) polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, b) najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru". Art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. nie określa zatem literalnie bezwzględnego wymogu zawarcia w raporcie więcej niż dwóch wariantów przedsięwzięcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym odnoszącym się do P.o.ś. i obecnej ustawy dominuje pogląd, że ratio legis ustawy wymaga, aby inwestor przedstawił w raporcie więcej niż dwa warianty przedsięwzięcia. W wyroku z dnia 31 marca 2009 r. o sygn. akt II OSK 433/08 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "z brzmienia art. 52 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska wynika, że podmiot podejmujący realizację przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko winien przedstawić co najmniej trzy warianty, tj. wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, wariant najkorzystniejszy dla środowiska oraz wariant proponowany. Może się jednak zdarzyć sytuacja, w której inwestor wybierze jako wariant proponowany wariant będący jednocześnie wariantem najbardziej korzystnym dla środowiska" (...) "W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można tracić z pola widzenia celu, jakiemu służyć ma instytucja raportu o oddziaływaniu na środowisko. Raporty o oddziaływaniu na środowisko sporządzane są dla określonego rodzaju inwestycji, których oddziaływanie w części przypadków można uznać za negatywne. Stąd też inwestor podejmując się ich realizacji musi przedstawić warianty planowanego przedsięwzięcia w sposób zapewniający możliwość kontroli, czy proponowany wariant jest rozwiązaniem optymalnym, tj. stanowi rozwiązanie najbardziej korzystne nie tylko dla inwestora, ale przede wszystkim dla środowiska". Podobne poglądy dominują w odniesieniu do przepisów obecnej ustawy. "W świetle art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.) nie jest wystarczające przedstawienie w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jedynie wariantu wnioskodawcy oraz wariantu polegającego na tym, że przedsięwzięcie nie będzie podejmowane. Wariant niepodejmowania przedsięwzięcia nie może być uznany za racjonalny wariant alternatywny wobec wariantu wnioskodawcy" (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2011 r. o sygn. akt II SA/Gd 864/10, publ. w ONSAiWSA 2012 r., Nr 3, poz. 48 oraz Lex nr 992985).

Powyższe wskazuje, że wyprowadzenie wymogu przedstawienia więcej niż dwóch wariantów przedsięwzięcia następuje w drodze wykładni prawa. Racje ma zatem Kolegium, że zarzut naruszenia przez Wójta Gminy W. art. 52 ust. 1 pkt 3 P.o.ś. , poprzez zaakceptowanie inwestycji dla której przedstawiono jedynie dwa warianty (wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia i podjęciu go w kształcie przyjętym przez inwestora), nie może być rozważany w kategoriach rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym już wyżej wyroku o sygn. akt II OSK 616/11 (por. także wyrok wydany w tej sprawie w pierwszej instancji, tj. wyrok z dnia grudnia 2010 r. II SA/Gl 683/10), a Sąd w niniejszym składzie je w pełni podziela. W ocenie Sądu zaakceptowanie raportu i wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla jednego z dwóch przedstawionych przez inwestora wariantów nie stanowi też samo w sobie kwalifikowanego naruszenia przepisów ochrony środowiska, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o art. 11 P.o.ś. (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 2007 r.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a.

Kwestia wariantowania przedsięwzięcia nie jest jednak zupełnie bez znaczenia dla dalszej oceny wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy W.. Jeżeli bowiem w toku postępowania wyjaśniającego nie zostanie wykluczone, że kopalnia odkrywkowa "T." mogła negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000, to wówczas wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia nie będzie mógł być potraktowany jako wariant alternatywny w rozumieniu art. 34 ust. 1 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie [...] 2007 r.) oraz odpowiednio art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej. Pogląd, że tzw. "wariant zerowy" polegający na niepodejmowaniu realizacji przedsięwzięcia w sytuacji, gdy przedsięwzięcie zaliczone zostało do nadrzędnego interesu publicznego, nie jest rozwiązaniem alternatywnym wyraził Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 26 października 2006 r. w sprawie C-239/04 Castro Verde. Stwierdził w nim, że realizując przedsięwzięcie polegające na budowie drogi przez obszar Natura 2000 o nazwie Castro Verde bez prawidłowego wykazania, że nie istnieją inne alternatywne możliwości realizacji tego przedsięwzięcia Portugalia naruszyła art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej (pkt 1 sentencji wyroku i punkt 44 uzasadnienia).

Mając to wszystko na uwadze, Sąd uznał za konieczne uchylenie decyzji z dnia [...] 2009 r. nr [...], [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] 2009 r. [...] w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego i upewnienia się przez Kolegium, że inwestycja, dla której Wójt Gminy W. z dnia [...] 2007 r. ustalił środowiskowej uwarunkowania nie oddziałuje negatywnie na obszary Natura 2000. Konieczność takiego upewnienia się wynika bowiem z wymogów dyrektywy siedliskowej sprecyzowanych przez Trybunał Sprawiedliwości.

Wyrok wydano na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., natomiast o wykonalności decyzji - w oparciu o art. 152 P.p.s.a.