Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 389/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2021 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 19 kwietnia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 września 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 19 kwietnia 2021 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Z. M..

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem Z. M. zwróciła się D. M. (dalej również jako: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca"). Z dołączonych do wniosku dokumentów oraz ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji w toku postępowania, w tym w drodze wywiadu środowiskowego wynika, iż osoba niepełnosprawna – Z. M. ma [...] lat, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ma orzeczoną I gr. inwalidztwa - trwale, orzeczenie z dnia 30 września 1996 r. oraz utrzymuje się z emerytury - [...] zł. Jest leczony od wielu lat z powodu stwardnienia rozsianego, nadciśnienia, choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa, miażdżycowe niedokrwienie kończyn dolnych. W przebiegu osteoporozy złamanie trzonu kręgu L5, choroba serca, założone standy, kłopoty urologiczne, częste zatrzymanie moczu, jest cewnikowany. W grudniu 2020r. przeszedł udar mózgu z niedowładem połownicznym prawostronnym. Jest bardzo słaby, nie porusza się samodzielnie. Wymaga pomocy w siadaniu na wózek i łóżko, w toalecie i przy wykonywaniu każdej czynności samoobsługowej. Obecnie sam nie wstaje, nie siedzi, nie je, nie pije, nie zażywa leków, nie zmierzy ciśnienia. Mówi z trudem, ale po rehabilitacji jest mała poprawa. Nie może zostać sam w domu, bezwzględnie wymaga całodobowej opieki i pomocy. Wszystkie te czynności wykonuje żona: całodobowo i na stałe. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem ponad 30 lat. Rodzina ponosi duże wydatki na leki, leczenie, środki higieniczne, opatrunkowe oraz wysokie wydatki i związane z utrzymaniem mieszkania. Osoba niepełnosprawna wymaga pomocy i nadzoru we wszystkich czynnościach życia codziennego.

D. M. wykonuje wszystkie prace niezbędne w domu: robi zakupy, przegotowuje i podaje posiłki, pierze, sprząta, załatwia sprawy urzędowe, lekarskie i pomaga w pielęgnacji. Strona nadal wyraża zgodę i chęć sprawowania opieki nad mężem. W ocenie pracownika socjalnego opieka jest sprawowana w sposób codzienny, należyty i nie ma żadnych uwag co do jej wypełniania. Od ostatniego wywiadu we wrześniu 2020 r. stan zdrowia osoby niepełnosprawnej znacznie się pogorszył przez udar i Covid-19, a żonie doszło wiele obowiązków związanych z codziennymi obowiązkami i pielęgnacją. Dziesięć lat temu, gdy stan zdrowia męża uległ znacznie pogorszeniu była zmuszona zrezygnować z pracy, by zapewnić pomoc i opiekę. Gdy strona osiągnęła wiek emerytalny otrzymała z ZUS najniższą emeryturę, która obecnie wynosi 935 zł. W dniu 12 marca 2021 r. D. M. złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, że nabyła prawo do emerytury z tytułu wieku. Gdy pracowała zawodowo zrezygnowała z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad mężem, ponieważ jego stan zdrowia się pogorszył. W czasie do nabycia prawa do emerytury pobierała świadczenie rehabilitacyjne.

Mając powyższe na względzie organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wywodząc, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. M., reprezentowana przez adwokata M. Ż. podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r.") poprzez brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozpoznając wniesione odwołanie Kolegium przytoczyło w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazało, że przepis 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wzięło pod uwagę w tym zakresie tę linię orzecznictwa sądów administracyjnych, która opowiada się za ścisłym, literalnym rozumieniem normy określonej w omawianym przepisie, również w kontekście pozostałych przepisów ustawy. Treść tego przepisu wprost wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury. Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc istnieć związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki musi zatem wiązać się z zaprzestaniem z tego powodu wykonywania zatrudnienia i utratą wcześniej uzyskiwanych dochodów z pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej uprzednio zawodowo i ma zastąpić dochód ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego utraconego dochodu i strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Konsekwentnie pobieranie emerytury w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne nie może przemawiać za przyznaniem tego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. M., reprezentowana przez adwokata M. Ż. podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. art. 77 § 1 w zw. z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikło z naruszenia prawa materialnego wskazanego powyżej, tzn. poprzez niewezwanie strony do zawieszenia przysługującego jej prawa do emerytury mimo spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezapewnienie strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do emerytury;

3. art. 136 1 K.p.a. poprzez nieuzupełnienie braków w postępowaniu dowodowym organu I instancji w uzupełniającym postępowaniu dowodowym w trakcie postępowania odwoławczego.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca wywiodła w skardze w pierwszej kolejności, że zaskarżona decyzja faktycznie wydana została we wrześniu 2021 r., jednak doręczona została jedynie do skarżącej nie zaś do jej pełnomocnika, a więc z naruszeniem art. 40 § 2 K.p.a., zatem doręczenie to nie może wywoływać negatywnych skutków prawnych wobec skarżącej. Z treści art. 40 § 2 k. p. a. w sposób jasny i bezsprzeczny wynika, że w przypadku, gdy strona postępowania administracyjnego ustanowiła w swojej sprawie pełnomocnika, to wówczas doręczanie wszelkich pism w sprawie odbywać się powinno poprzez ich wysyłkę na adres do korespondencji wskazany przez pełnomocnika strony. Doręczenie pism stronie, w sytuacji, gdy ustanowiła ona w sprawie pełnomocnika, ma charakter jedynie informacyjny, zaś skutki prawne, jakie wiążą się z doręczeniem konkretnego pisma nastąpią dopiero wówczas, gdy w opisanych wyżej okolicznościach pismo doręczone zostanie w sposób zgodny z art. 40 § 2 K.p.a.

Następnie skarżąca podniosła, że stanowisko organu jest nieprawidłowe i niezgodne z dominującym i ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych, wskazującym że osoba uprawniona do emerytury może wybrać jakie świadczenie chce pobierać.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie wniosku pełnomocnika skarżącej w oparciu o treść art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Równocześnie Sąd przyjął, mając na względzie, że zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 06 kwietnia 2022 r. (k. [...] akt organu II instancji), że skarga została wniesiona w terminie. Sąd podziela bowiem pogląd, że termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego przez stronę, za którą działa pełnomocnik, rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia doręczenia rozstrzygnięcia pełnomocnikowi, choćby wcześniej zostało ono doręczone stronie.

Jak wskazuje analiza akt sprawy oraz wniesionej do Sądu skargi istota zawisłej sprawy sprowadza się do ustalenia, czy skarżąca jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Rozpoczynając rozważania należy wskazać, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych można zaobserwować zmianę w sposobie wykładni ww. przepisu. Pierwotnie część sądów opowiadała się za wykładnią językową art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przyjmując zresztą analogicznie jak uczyniły to organy orzekające w rozpatrywanej sprawie, że w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury wykluczona jest prawna możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Taki pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, 06 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15, 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1831/15, 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 3209/14 oraz Wojewódzkie Sądy Administracyjne w: Łodzi wyrok z 22 września 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 485/17, we Wrocławiu wyrok z 22 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 105/19, w Olsztynie z 26 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 289/15 (CBOSA). W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, wskazując także na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.

W ostatnim jednak czasie poglądy orzecznicze opierające się pierwotnie na wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. uległy zmianie. Aktualnie sądy administracyjne i Naczelny Sąd Administracyjny dostrzegają potrzebę uzupełnienia wykładni językowej. W orzecznictwie wskazuje się, że powinnością organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Przyjmując wobec tego, iż prawo wnioskodawcy do emerytury nie zawsze będzie bezwzględnie oznaczać niespełnienie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało rozważyć w jaki sposób ewentualnie możliwe jest przyznanie tego świadczenia. NSA w niektórych orzeczeniach (np. 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 oraz 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, CBOSA) wyrażał pogląd, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie uprawnionej, posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wskazać zatem należy, że u podstaw zmiany poglądów judykatury w tym zakresie legła zmiana relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była kwotą niższą niż ówczesna wysokość świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego - 1830 zł miesięcznie, od 2021 r. - 1971 zł miesięcznie). Intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.

Naczelny Sąd Administracyjny w późniejszych orzeczeniach odszedł od ww. poglądu (m.in. w wyrokach z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 659/20, 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20- CBOSA) stwierdzając, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd podnoszony w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (por. wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19). Powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej jako: "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, iż aktualnie w orzecznictwie dopuszcza się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (np. rezygnacji z emerytury w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego). Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Organ powinien o tym stronę poinformować.

W swojej skarżącą powołała się właśnie na powołane powyżej poglądy, zarzucając, że organy nie umożliwiły jej wyboru świadczenia i rezygnacji z emerytury, co do czego skarżąca ma rację. Niemniej na potrzeby sprawy należy jeszcze poczynić jedną istotną uwagę. Otóż nie można tracić z pola widzenia tego, że ostatecznie świadczenie pielęgnacyjne skierowanie jest do osób aktywnych zawodowo, bowiem stanowić ma (w pewnym stopniu) surogat wynagrodzenia. Zasadniczą przesłanką jego otrzymania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oznacza to, że nie każda osoba na emeryturze, która znalazła się w takiej sytuacji życiowej iż musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny może dokonać wyboru, o którym mowa była powyżej. Świadczenie pielęgnacyjne skierowane jest do tych osób, które spełniają przesłankę rezygnacji/ niepodejmowania zatrudnienia. Inaczej mówiąc musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy jego niepodejmowaniem a opieką nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie skupiono się wyłącznie na tej okoliczności, że skarżąca posiada prawo do emerytury, które nabyła w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. Należy jednak zwrócić uwagę na szczególną sytuację skarżącej. Jak bowiem ustalono w toku prowadzonego postępowania skarżąca sprawuje opiekę nad mężem ponad 30 lat, a dziesięć lat temu, gdy stan zdrowia męża uległ znacznie pogorszeniu była zmuszona zrezygnować z pracy, by zapewnić pomoc i opiekę. Gdy strona osiągnęła wiek emerytalny otrzymała z ZUS najniższą emeryturę, która obecnie wynosi 935 zł. Co istotne, skarżąca złożyła oświadczenie pod odpowiedzialnością karną, że nabyła prawo do emerytury z tytułu wieku, a gdy pracowała zawodowo zrezygnowała z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad mężem, ponieważ jego stan zdrowia się pogorszył. W czasie do nabycia prawa do emerytury pobierała świadczenie rehabilitacyjne.

W ocenie Sądu powyższe okoliczności faktyczne przesądzają, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze oraz Prezydenta Miasta G. przedwcześnie uznały, iż sama okoliczność uzyskiwania emerytury przez skarżącą pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Nie dokonano bowiem indywidualnej oceny sytuacji skarżącej. Stąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej organ pierwszej instancji ustali, czy skarżąca pobierała świadczenie rehabilitacyjne. W razie ustalenia, że zrezygnowała wówczas z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem, organ podejmie stosowne działania zmierzające do tego, aby skarżąca mogła dokonać wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a emeryturą. Pouczy skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego ( art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.) i wesprze ją w działaniach z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych tak, aby rozstrzygnięcie tegoż podmiotu zapadło możliwie szybko, a sam podejmie niezwłocznie własne rozstrzygnięcie w sprawie. Organ weźmie pod uwagę też to, że zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądzając na rzecz skarżącej wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480,00 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).