Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 793/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 137 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 111 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2023 r. sprawy ze skarg E. H., K. H., R. H., B. P., E. W., M. S. i A.S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 lutego 2021 r. nr GZ.gn.625.40.2019 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z 11 lutego 2021 r. nr GZ.gn.625.40.2019 na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku wniosków K. H., R. H. i E. H., K. S., E. W., S. F., P. S. i E. B. oraz B. P., E. W., M. S.i A. S. w pkt 1) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 kwietnia 2019 r. nr GZ.gn.625.57.2017 w całości i w pkt 2) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. nr BUR PU-463-48/72 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. nr RL-463/7/72.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy ww. decyzją z 23 lutego 1973 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego w os. [...], przy ul. [...], uregulowanego w księdze hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość [...]" jako działka gruntu[...], stanowiącego współwłasność M. J., A. P., Z. B. i R. H. – z uwagi na jego opuszczenie.

W wyniku wniosku K. S. (następczyni prawnej M. J.) o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 13 września 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 23 lutego 1973 r. i z 20 grudnia 1972 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 18 listopada 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z 13 września 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skarg K. H., R. H., E. H., S. F., S. M., B. M., J. M., E. W., K. S., A. S., M. S., E. W. i B. P. uchylił ww. zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 listopada 2013 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z 13 września 2013 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, organy nadzoru nie wyjaśniły kluczowej okoliczności w sprawie, tj. czyją własność na dzień 20 grudnia 1972 r. (wydania decyzji o przejęciu nieruchomości) i z jakich dokumentów źródłowych to wynika, stanowi sporna nieruchomość. Z przepisów stanowiących podstawę prawną decyzji kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym, to jest art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174, ze. zm.) oraz § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze. zm.) wynika, że przejęciu podlegało gospodarstwo rolne, które nie stanowiło własności Państwa i zostało opuszczone przez właściciela. Sąd podkreślił, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w dniu 27 lutego 1962 r. zostało wydane orzeczenie nr 5 orzekające o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość [...]" jako działka nr [...] na nazwiska: M. J., A. P., Z. B. i R. H.. Następnie, Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] pismem z 9 czerwca 1962 r. działając w oparciu o art. 137 § 1 pkt 1 k.p.a. uchyliło orzeczenie z 27 lutego 1962 r. dotyczące przejęcia na rzecz Skarbu Państwa powyższej nieruchomości. Do kolejnego uchylenia orzeczenia nr 5 doszło 19 grudnia 1972 r., o czym świadczy znajdująca się w aktach sprawy decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] nr RL-463/6/72. Decyzja ta została wydana przeddzień kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [....] z 20 grudnia 1972 r. Skutków prawnych wywołanych decyzją z 27 lutego 1962 r., pismem z 9 czerwca 1962 r. oraz decyzją z 19 grudnia 1972 r. organ nadzoru nie oceniał, bowiem uznał, że kwestia dwukrotnego uchylenia orzeczenia nr 5 z 27 lutego 1962 r. pozostaje odrębną sprawą i może być przedmiotem oceny we właściwym trybie i przed właściwym organem. W ocenie Sądu w tej konkretnej sprawie od tej właśnie oceny uzależniona jest jednakże ocena decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z 20 grudnia 1972 r. Jeżeli bowiem okazałoby się, że przejęcia spornej nieruchomości dokonano skutecznie już w 1962 r. i potwierdzają to dodatkowo stosowne zapisy hipoteczne, to w innym kierunku należałoby prowadzić ocenę decyzji z 1972 i 1973 r.

Następnie, wyrokiem z 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1128/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne B. P., E. W., M. S., A. S. oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, złożone od ww. wyroku z 26 listopada 2014 r.

W związku z powyższym Minister rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu wniosku K. S. decyzją z 12 kwietnia 2019 r. nr GZ.gn.625.57.2017 odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 23 lutego

1973 r. i z 20 grudnia 1972 r., a następnie zaskarżoną decyzją z 11 lutego 2021 r. w pkt 1) uchylił decyzję z 12 kwietnia 2019 r. w całości i w pkt 2) odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 23 lutego 1973 r. i z 20 grudnia 1972 r. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja Ministra z 12 kwietnia 2019 r. została skierowana do zmarłej strony postępowania, co uzasadniało jej uchylenie w całości oraz ponowne orzeczenie co do istoty sprawy przy uwzględnieniu następców prawnych zmarłej. Odnosząc się do zaleceń zawartych w wiążącym w tej sprawie wyroku WSA w Warszawie z 26 listopada 2014 r. organ nadzoru stwierdził, że Sąd ten wskazał wprawdzie, że orzeczenie nr 5 odnosiło się do nieruchomości składającej się z działki nr [...] (a więc tej samej, co w decyzji z 20 grudnia 1972 r.), jednakże wydając ten wyrok Sąd nie dysponował omawianym orzeczeniem, zaś wiedzę co do jego treści czerpał z decyzji z 19 grudnia 1972 r., w której jest mowa o działce nr [...]. Kopia orzeczenia nr 5 z 27 lutego 1962 r. została złożona do akt postępowania dopiero do skargi kasacyjnej od wyroku z 26 listopada 2014 r. Z przedłożonego przez Skarżących orzeczenia wynika natomiast, że w istocie dotyczyło ono przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, położonej w [...], opisanej jako część działki nr [...] - nieruchomość [...] Orzeczenie nr 5 z 27 lutego 1962 r., do którego nawiązał WSA w Warszawie oraz decyzja z 20 grudnia 1972 r. odnosiły się więc w istocie do dwóch różnych nieruchomości (tj. do części dawnej działki nr [...] oraz do działki nr [...]) i w konsekwencji rozstrzygnięcia te nie pozostają ze sobą w żadnej kolizji.

Organ nadzoru podkreślił, że z odpisu zaświadczenia Sądu Powiatowego dla [...] z dnia 12 maja 1961 r. nr [...] wynika, że księga hipoteczna "Nieruchomość [...]" została zniszczona w czasie działań wojennych w latach 1944 - 1945. Na podstawie ocalałych dokumentów Sąd stwierdził następnie, że działkę nr [...] o powierzchni [...] ha nabyli M. J., A. P. Z. B. i R. H. na mocy aktu kupna z 7 lipca 1943 r. (rep. nr [...]). Oznacza to, że wskazane osoby były ostatnimi ujawnionymi w księdze wieczystej współwłaścicielami działki nr [...].

Oceniając z kolei przesłanki przejęcia spornego gospodarstwa organ nadzoru podkreślił, że nie zamieszkiwał w nim właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice. Jest okolicznością bezsporną, że warunek ten został spełniony przez M. J., jako jednego ze współwłaścicieli działki nr [...]. Z pisma E. W. z 25 czerwca 2004 r. wynika bowiem, że M. J. wyjechał z Polski wraz z żoną w latach 40. XX wieku. Małżeństwo to nie posiadało dzieci. Z kolei wyciąg z aktu zgonu M. J. zawiera informację, że osoba ta zmarła zagranicą ([...];[...]). Natomiast w odniesieniu do pozostałych współwłaścicieli organ zaznaczył, że w dacie wydania decyzji z 20 grudnia 1972 r. wszyscy oni już nie żyli (A. P. zmarł 17 listopada 1959 r., R. H. 8 maja 1971 r., zaś Z. B. 26 listopada 1972 r.). W zgromadzonej dokumentacji brak jest jednak jakiejkolwiek informacji, czy na nieruchomości obejmującej działkę nr [....] pozostał spadkobierca bądź spadkobiercy któregokolwiek ze zmarłych współwłaścicieli. Jedyną osobą, na którą aktualne strony postępowania wskazują jako na tę, która gospodarstwem tym miała zarządzać i opłacać podatki, jest H. K., tj. szwagierka M. J. Wbrew stanowisku Skarżących, nie legitymowała się ona jednak statusem posiadacza gospodarstwa rolnego obejmującego działkę nr [...], przez co fakt jej zamieszkiwania na przejętej nieruchomości nie miał znaczenia przy ocenie ziszczenia się ocenianej przesłanki. Źródłem władztwa H. K. w odniesieniu do gospodarstwa zlokalizowanego w [...] nie była bowiem umowa użytkowania, zastawu, najmu czy też dzierżawy, do których nawiązywał art. 336 Kodeksu cywilnego, jak również żadna inna umowa, lecz upoważnienie udzielone tej osobie przez M. J. w dniu 18 kwietnia 1962 r. W rzeczywistości więc H. K. nie była posiadaczem omawianego gospodarstwa, lecz jedynie jego dzierżycielem, zaś tego rodzaju władztwo nie miało wpływu na zakwalifikowanie konkretnego gospodarstwa do kategorii gospodarstw opuszczonych. Jeśli zaś chodzi o przesłankę sprowadzającą się do tego, że przejmowane gospodarstwo nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę, za kluczowe w tym zakresie organ nadzoru uznał stwierdzenie samej H. K., zawarte w jej piśmie z 12 marca 1973 r., w myśl którego osoba ta przez okres 10 lat poprzedzających wydanie kontrolowanych decyzji nie użytkowała działki nr [...].

W konkluzji organ nadzoru stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał nie pozwala na kategoryczne przyjęcie, że decyzja z 20 grudnia 1972 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z 23 lutego 1973 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Brak również podstaw do uznania, aby kontrolowane decyzje były dotknięte innymi kwalifikowanymi wadami, uzasadniającymi stwierdzenie ich nieważności.

Skargi na powyższą decyzję zostały wniesione przez E. H., K. H., R. H. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 793/21) oraz B. P., E. W., M. S. i A. S. (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 794/21).

Skarżący wnieśli o uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 w zw. z art. 140 oraz art. 28 i art. 29 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż decyzje z 23 lutego 1973 r. i z 20 grudnia 1972 r., dotyczące przejęcia na własność Państwa spornej nieruchomości nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo, iż:

1) w dacie wydania decyzji z dnia 20 grudnia 1972 r. nie żyli R. H., A. P. i Z. B. - współwłaściciele nieruchomości, która decyzjami z 20 grudnia 1972 r. i z 23 lutego 1973 r. została przejęta na własność Skarbu Państwa, a wobec nich ani ich spadkobierców nie została wydana ani doręczona decyzja o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa;

2) istnieją dowody na okoliczność, że sporna nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym (nieruchomością rolną);

3) sporna nieruchomość była zamieszkiwana przez H. K. - posiadacza w dobrej wierze, wobec czego wywłaszczenie nieruchomości zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych;

4) brak jest dowodów na okoliczność, że sporna nieruchomość nie była uprawiana i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia;

5) sporna nieruchomość w dacie wydania decyzji o przejęciu była własnością Skarbu Państwa, wobec czego jej wywłaszczenie zostało dokonane z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.;

II. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r., zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1, § 2, § 3, § 4 i § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez ich błędne zastosowanie w decyzji z 20 grudnia 1972 r. i z 23 lutego 1973 r., przez co jako wydane z rażącym naruszeniem prawa były obarczone wadą nieważności.

W uzasadnieniach skarg Skarżący przedstawili argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg E. H., K. H. i R. H. oraz B. P. E. W M. S. i A. S. oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 793/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie są zasadne i nie zasługują na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Kontrolując zaskarżoną wydaną w sprawie w trybie nadzorczym decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 lutego 2021 r. nr GZ.gn.625.40.2019 Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Decyzją tą organ nadzoru w pkt 1 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 kwietnia 2019 r. nr GZ.gn.625.57.2017 w całości i w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. nr BUR PU-463-48/72 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. nr RL-463/7/72. Decyzja z 12 kwietnia 2019 r. została bowiem skierowana do zmarłej strony postępowania, co uzasadniało jej uchylenie w całości oraz ponowne orzeczenie co do istoty sprawy przy uwzględnieniu następców prawnych zmarłej.

Z ugruntowanego stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu ustalenie, czy badana w tym trybie decyzja obarczona jest którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Wyeliminowanie w tym trybie ostatecznej decyzji stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnej, z której wynika domniemanie jej legalności. Zasada ta ma zaś fundamentalne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu prawnego i stabilności ukształtowanych w przeszłości stosunków administracyjnoprawnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1570/20 i przywołane w nim orzecznictwo).

Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy w tym trybie wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a., który to przepis zawiera zamknięty katalog przesłanek. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.

Sąd podziela stanowisko organu nadzoru wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym inkryminowana decyzja Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z 23 lutego 1973 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej Warszawa [...] z 20 grudnia 1972 r. - o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego w os. [...], przy ul. [...], uregulowanego w księdze hipotecznej pod nazwą "Nieruchomość [...]" jako działka gruntu [...], stanowiącego współwłasność M. J., A. P., Z. B. i R. H., z uwagi na jego opuszczenie - nie były obarczone żadną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ nadzoru dokonał analizy i oceny zgodności tych decyzji z przepisami stanowiącymi ich podstawę, to jest przepisami art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W jej wyniku organ nadzoru stwierdził, że orzeczenia te nie naruszają prawa w sposób określony w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to jest w sposób rażący.

Sąd podziela ocenę organów nadzoru i zauważa, że zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zachodzi jedynie wówczas, gdy naruszenie prawa ma charakter oczywistego naruszenia bezpośrednio godzącego w rozstrzygnięcie decyzji, co wyraża się w oczywistej sprzeczności treści tej decyzji z obowiązującym porządkiem prawnym. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04).

Jak na wstępie podkreślono, decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym, podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Oznacza to, że nie każde naruszenie lub uchybienie prawa jest podstawą do zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji administracyjnej, będącego wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych.

Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt II SA 1249/97). Pojęcie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156

§ 1 pkt 2 k.p.a. nie może być ponadto interpretowane w sposób rozszerzający. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić jedynie wtedy, gdy niebudzące wątpliwości, stwierdzone przez organ nadzoru, kwalifikowane naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja organu nadzoru świadczy o dokonaniu prawidłowej i pełnej kontroli legalności inkryminowanych decyzji.

Wbrew zarzutom skarg decyzje z 20 grudnia 1972 r. oraz z dnia 23 lutego 1973 r. nie zostały skierowane do zmarłych: A. P. i Z. B., a także do R. H., ale do H. K., tj. do osoby, która sprawowała faktyczne władztwo nad sporną nieruchomością, co potwierdza jednoznacznie treść powołanych decyzji, w których rozdzielnikach umieszczona została H. K.. Brak uwzględnienia w charakterze stron następców prawnych wskazanych wyżej zmarłych osób stanowi naruszenie przez organy przepisów procedury administracyjnej. Wskazane uchybienie jest jednak kwalifikowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jako przesłanka do ewentualnego wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu), nie zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji.

Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Mając na uwadze powyższą definicję i odpowiadając na zarzuty skarg dotyczące zamieszkiwania spornej nieruchomości przez H. K., Sąd podziela stanowisko organu nadzoru wyrażone w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym nie legitymowała się ona statusem posiadacza spornego gospodarstwa rolnego obejmującego działkę nr [...], przez co fakt jej zamieszkiwania na przejętej nieruchomości nie miał znaczenia przy ocenie ziszczenia się omawianej przesłanki przejęcia. Źródłem jej władztwa w odniesieniu do spornego gospodarstwa nie była bowiem umowa użytkowania, zastawu, najmu czy też dzierżawy, lecz upoważnienie udzielone przez M. J. w dniu 18 kwietnia 1962 r. H.K. nie była więc posiadaczem spornego gospodarstwa, lecz jedynie jego dzierżycielem, zaś tego rodzaju władztwo nie miało wpływu na zakwalifikowanie konkretnego gospodarstwa do kategorii gospodarstw opuszczonych. Jeśli zaś chodzi o ziszczenie się przesłanki nieuprawiania oraz niepoddawania określonym zabiegom agrotechnicznym przejmowanego gospodarstwa przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę, w sposób uprawniony organ nadzoru za kluczowe w tej mierze uznał stwierdzenie samej H. K., zawarte w jej piśmie z 12 marca 1973 r., w myśl którego przez okres 10 lat poprzedzających wydanie inkryminowanych decyzji nie użytkowała ona działki nr [...].

Organ nadzoru zastosował się do zaleceń wynikających z wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 123/14 i ustalił, że M.J., A. P., Z. B. i R. H. na mocy aktu kupna z dnia 7 lipca 1943 r. (rep. nr [...]) byli ostatnimi (przed przejęciem spornego gospodarstwa) ujawnionymi w księdze wieczystej współwłaścicielami działki nr [...].

Jak wskazano na wstępie, do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. niezbędne jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa. Wszelkie wątpliwości co do tego, czy decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, należy rozstrzygać na korzyść legalności tej decyzji, w myśl wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Reasumując, organ nadzoru w tej sprawie prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przyjmując, że inkryminowane decyzje nie są obarczone żadną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Wobec tego uznać należało, że zaskarżona wydana przez organ nadzoru decyzja nie narusza prawa.

Ze wszystkich wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).