Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1330/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. b
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. B. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2017 r. nr [...], po rozpoznaniu zażalenia G. B. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] marca 2017 r., na podstawie art. 66 § 3 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., obecnie Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", zwrócił skarżącej wniosek o stwierdzenie, że jezioro [...], położone w [...], gmina [...], stanowiące byłą własność M. B. nie podpadało pod przepisy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), powoływanego dalej jako "dekret". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że ww. nieruchomość, zapisana uprzednio w księdze wieczystej [...], przeszła na własność Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, a w związku z tym zbadanie zasadności niepodpadania tej nieruchomości pod przepisy wskazanego dekretu może nastąpić wyłącznie przed sądem powszechnym w postępowaniu cywilnym, a nie w postępowaniu administracyjnym przed organami administracji publicznej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że jezioro nie powinno podlegać pod działanie przepisów dekretu ze względu na to, że jest ono wolnostojącym, bezdopływowym i bezodpływowym zbiornikiem wodnym, a tym samym jako nieruchomość wodna została bezprawnie odebrana i przekazana na rzecz Skarbu Państwa. Zdaniem skarżącej organ niezasadnie uznał się za niewłaściwy w sprawie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] lipca 2017 r., po rozpoznaniu powyższego zażalenia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2003 r. wskazuje, że w księdze gruntowej [...] urządzonej dla nieruchomości położonej w [...], obejmującej art. matr. [...] parcela nr [...], stanowiącej jezioro, od 21 grudnia 1931 r. wpisanym właścicielem był M. B. na podstawie przeniesienia własności z 1 sierpnia 1931 r. Natomiast w dniu 4 stycznia 1951 r. jako właściciela wpisano Skarb Państwa Polskiego na podstawie zaświadczenia i wniosku Starostwa Powiatowego w [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...]. Ze znajdującego się w aktach wyroku Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...], wydanego w sprawie z powództwa G. B. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wynika, że podstawą prawną przejęcia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa był art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu (co Sąd ustalił na podstawie treści zaświadczenia Starostwa Powiatowego z [...] lutego 1950 r.). Zgodnie z treścią tego przepisu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie, będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej i przechodziły one bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Zdaniem Ministra, stanowisko zajęte przez organ pierwszej instancji jest prawidłowe. W sprawach dotyczących art. 2 ust. 1 lit. b)-d) dekretu brak jest przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym. Sprawy ze stosunków rzeczowych stanowią ze swej istoty sprawy cywilne. Do orzekania w sprawach cywilnych, a więc i o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej, zgodnie z zasadą art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (wówczas Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c", właściwe są sądy powszechne. Odstępstwo od tej zasady przewiduje art. 2 § 3 K.p.c. stanowiąc, że nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym (przed sądem powszechnym) sprawy cywilne przekazane przez przepis szczególny do właściwości innych organów. Zatem tylko przepis szczególny może spowodować przekazanie sprawy cywilnej, a taką jest sprawa o własność nieruchomości ziemskiej, na drogę postępowania administracyjnego. Przepisu takiego odnośnie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu nie ma. Z kolei § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10 poz. 51 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", wskazuje drogę administracyjną, na zasadzie wyjątku z art. 2 § 3 K.p.c., wyłącznie wobec nieruchomości ziemskich określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Zdaniem organu, brak jest zatem podstaw prawnych do stosowania do nieruchomości przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu przepisu § 5 rozporządzenia i w konsekwencji do wyłączenia drogi przed sądem powszechnym w sprawach dotyczących przejęcia tych nieruchomości przez Skarb Państwa.

W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, G. B. wniosła o przekazanie organowi do ponownego rozpatrzenia sprawy zabranego niesłusznie jeziora o pow. [...] ha "[...]" położonego w [...], gmina [...]. W uzasadnieniu skargi wskazała, że jezioro nie powinno być upaństwowione ze względu na to, że jest ono wolnostojącym, bezdopływowym i bezodpływowym zbiornikiem wodnym, a tym samym bezprawnie je odebrano i przekazano na rzecz Skarbu Państwa. Skarżąca wskazała ponadto, że przedmiotowe jezioro upaństwowiono nie dlatego, że jej ojciec był Niemcem, a zatem nieprawidłowo zastosowano w sprawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z 10 stycznia 2018 r. popierając zarzuty skargi, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 i art. 7 K.p.a. polegającego na dowolnej ocenie materiału dowodowego, w tym przesłanek do stwierdzenia nieważności zaświadczenia i wniosku Starostwa Powiatowego w [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...] i w konsekwencji nierozpoznanie sprawy co do jej istoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające nie naruszają prawa.

Jak wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2003 r., w księdze gruntowej [...] urządzonej dla nieruchomości położonej w [...], obejmującej art. matr. [...] parcela nr [...], stanowiącej jezioro, od 21 grudnia 1931 r. wpisanym właścicielem był M. B. na podstawie przeniesienia własności z 1 sierpnia 1931 r. W dniu 4 stycznia 1951 r. jako właściciela wpisano Skarb Państwa Polskiego na podstawie zaświadczenia i wniosku Starostwa Powiatowego w [...] z [...] lutego 1950 r. nr [...]. Z kolei ze znajdującego się w aktach wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...], wydanego w sprawie z powództwa G. B. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wynika, że podstawą prawną przejęcia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa był art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Sąd wskazał, że powyższe jednoznacznie wynika z treści ww. zaświadczenia Starostwa Powiatowego w [...] z [...] lutego 1950 r. W tej sytuacji, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ bezpodstawnie przyjął, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Stosownie natomiast do dyspozycji art. 2 ust. 1 zd. ostatnie dekretu wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b)-e) dekretu, przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia w całości, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu. Wyrażenia stanowiące o bezzwłocznym przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazują jednoznacznie na to, że z woli ustawodawcy skutek przewłaszczenia nastąpił z mocy samego prawa w chwili wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.

Zgodnie z § 12 rozporządzenia, wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Tytułem zaś do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b)-e) dekretu jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów (por. art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233 ze zm.)).

Powołane przepisy tylko w jednym przypadku przewidywały obowiązek poprzedzenia wydania stosownego zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzającego, że określona nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, podjęciem stosownej deklaratoryjnej decyzji administracyjnej. Dotyczyło to wyłącznie przeznaczonych na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu (por. § 5 rozporządzenia). Oznacza to, że w świetle obowiązujących przepisów jedynie w odniesieniu do orzekania w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu ówczesne wojewódzkie urzędy ziemskie zobowiązane zostały do uprzedniego wydania stosownej decyzji administracyjnej, od której odwołanie przysługiwało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (§ 5 rozporządzenia w zw. z art. 68 i art. 72 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. R.P. Nr 36, poz. 341 ze zm.)). Dopiero w nawiązaniu do takiej decyzji wydawano następnie stosowne zaświadczenie, które miało stanowić podstawę dokonania wpisu w księdze hipotecznej (art. 2 ust. 1 zd. ostatnie dekretu i § 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach hipotecznych). Natomiast w pozostałych wypadkach, przejęcie nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b)-d) dekretu, następowało z mocy samego dekretu (ex lege), a wpis w księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie stosownego zaświadczenia (§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu o wpisywaniu w księgach wieczystych). Zaświadczenia te w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych (art. 68 i nast. rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym) nie miały charakteru decyzji administracyjnych, ale wyłącznie "zaświadczeń", rozumianych w danym wypadku jako wymagane przez przepisy prawa dokonanie przez właściwy organ administracyjny urzędowego potwierdzenie istnienia określonego stanu prawnego w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości (art. 68 ust. 3 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym).

Skoro zatem, jak wskazano powyżej, prawo własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zostało ujawnione na podstawie zaświadczenia, z którego wynikało, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu, to tym samym żądanie skarżącej nie ma charakteru sprawy administracyjnej.

Sprawa o własność nieruchomości ziemskiej jest sprawą cywilną, a więc podlega rozpoznaniu przez sąd powszechny, a nie organy administracji. Tylko przepis szczególny mógłby doprowadzić do przekazania takiej sprawy na drogę postępowania administracyjnego. Przepisu takiego, odnośnie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu nie ma. W związku z tym skarżąca wyłącznie przed sądem powszechnym może domagać się ustalenia czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel nieruchomości na mocy powołanego przepisu.

W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 66 § 3 K.p.a., zgodnie z którym jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Z kolei Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo utrzymał wydane w tym przedmiocie postanowienie w mocy, nie naruszając wskazywanych przez skarżącą przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.