Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1290/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 140, art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi A.G., J.P., C.P, L.P. i D.P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wywłaszczenie nieruchomości położonej w C. oznaczonej jako działki nr 1 i nr 2 nastąpiło aktem notarialnym z dnia [...] r. zawartym w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W zamian za wywłaszczone działki jej dotychczasowi właściciele E. i J. P. otrzymali działkę nr 3 położoną przy ulicy [...].

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili jej byli właściciele – E. i J.P. pismem z dnia [...]r, a od [...] r. postępowanie toczy się z wniosku ich następców prawnych – A. G., L. P., C. P., J. P. i D. P. W sprawie wydane był już liczne decyzje poddane dwukrotnie kontroli sądu administracyjnego, a to wyrokiem z dnia 28 września 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny sygn. akt I SA 799/99 uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...]r. oraz decyzję Wojewody C. z dnia [...]r. odmawiające zwrotu działki nr 2 położonej w C. przy ulicy [...], a wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Ka 388/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Gminy C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. uchylającą do ponownego rozpoznania decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni [...] m² położonej w C. przy ulicy [...]oznaczonej jako działka nr 2.

Wobec powrotu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organy administracyjne postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu wnioskowanej nieruchomości. W wyniku przeprowadzonego postępowania, poczynionych ustaleń faktycznych, przeprowadzonych oględzin i przygotowania operatu szacunkowego Starosta [...] decyzją z dnia [...]r., przywołując w podstawie prawnej art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140, art. 141 ust. 4 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U z 2004 r,. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), orzekł o przywróceniu prawa własności nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa położonej w C. przy ulicy [...], obręb [...], oznaczonej jako działka nr 2 o pow. 1626 ha, na rzecz A. G., J. P., L. P., D. P. (P.) i C. P. w określonych dokładnie częściach oraz zobowiązał wymienionych właścicieli do zwrotu na rzecz Gminy Miasta C. wyliczonych i dokładnie wskazanych kwot pieniężnych w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji po opisaniu dokładnego przebiegu postępowania organ przywołał treść przepisów wymienionych w podstawie prawnej – tj. art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140, art. 141 ust. 4 i art. 142 ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, że wywłaszczone nieruchomości przeznaczone były pod zabudowę wysoką realizowaną przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. Teren działki nr 1 o pow. 0,4324 ha został wykorzystany pod zabudowę wielomieszkaniową, a zatem w jej przypadku cel wywłaszczenia został zrealizowany. Działka nr 2, o zwrot której wystąpili wnioskujący, stanowiąc własność Gminy C., w części wchodzi w obszar pasa drogowego ulicy [...] i jest wykorzystywana jako chodnik dla pieszych wraz z urządzoną zielenią, a pozostała część znajduje się w ogrodzeniu szpitala, stanowiąc teren przyszpitalny, porośnięty drzewami i krzewami. O ile więc część tej działki wchodząca w obszar pasa drogowego ulicy [...], stanowiąc niezbędną infrastrukturę, nie może być określona jako zbędna i podlegać zwrotowi, o tyle pozostała część nie jest wykorzystywana zgodnie z celem jej nabycia. Zainteresowani, imieniem A. G. zrezygnowali ze zwrotu części działki znajdującej się w pasie drogowym. W wyniku podziału działki nr 2, do zwrotu wydzielono działkę nr 2 o pow. 0,1626 ha. Z dokumentów sprawy wynika, że za wywłaszczona nieruchomość o łącznej pow. 0,6027 ha właściciele otrzymali w użytkowanie wieczyste nieruchomość zamienną – działkę o nr 3 o pow. 0,0625 ha położoną w C. przy ulicy [...], którą po przekształceniu posiadanego prawa wieczystego użytkowania w prawo własności, spadkobiercy właścicieli sprzedali aktem notarialnym z dnia [...]r.

Zgodnie z art. 140 ust. 1 cytowanej ustawy w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy zwracają na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, ustalone w decyzji odszkodowanie lub nieruchomość zamienną. Mając jednak na uwadze, ze spadkobiercy nie są już właścicielami działki zamiennej, a zwrotowi podlegać będzie tylko 1626 m² z wywłaszczonej powierzchni 6027m², organ odstąpił od zwrotu nieruchomości zamiennej. W oparciu o art. 140 ust. 2 i ust. 3 dokonał natomiast waloryzacji wartości odszkodowania proporcjonalnie do zwracanej nieruchomości, ustalając kwotę odszkodowania podlegającą zwrotowi na sumę 3.337,11 zł. Zachowując wymagania postępowania administracyjnego, strony zapoznały się ze zgromadzonymi materiałami dowodowymi i przedstawiły swoje stanowisko w sprawie. Przedstawiciel Gminy C. zakwestionował zmniejszenie wartości nieruchomości na skutek działań przeprowadzanych po wywłaszczeniu, uznając, że istniejący stan nieruchomości wynika z upływu czasu od wywłaszczenia do dnia dzisiejszego i nie powinno to mieć wpływu na zmniejszenie wartości wywłaszczonej nieruchomości. Ze stanowiskiem takim nie zgodziła się A. G., podnosząc, że działania szpitala, zwłaszcza w latach 70-ych ubiegłego wieku, związane z budową lądowiska i wybraniem dla tego celu ziemi, spowodowały obniżenie terenu działki od ulicy [...], wskutek czego obecnie wymagać będzie ona rekultywacji. Dodała, że ujemnie na wartość nieruchomości wpłynęło także zakrzaczenie i zadrzewienie tego terenu oraz ogólne jego zaniedbanie. Uwzględniając powyższe organ orzekł jak w sentencji.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prezydent Miasta C., wnosząc o jej zmianę. Wyjaśnił, iż Gmina nie podziela stanowiska organu orzekającego w części dotyczącej wysokości zwaloryzowanego odszkodowania za zawracaną nieruchomość. Odwołując się przepisów ustawy o gospodarce nieruchomości stwierdził, iż Starosta [...] prowadzący postępowanie dokonał waloryzacji wartości odszkodowania proporcjonalnie do powierzchni zwracanej nieruchomości wg wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1973 r. do miesiąca października 2009 r. ustalając w ten sposób kwotę 5.437,11 zł. Następnie zgodnie z przygotowanym w sprawie operatem, uznając że nastąpił spadek wartości nieruchomości na skutek działań podjętych na nieruchomości, dokonał zmniejszenia wartości tej nieruchomości, która według rzeczoznawcy wynosi 2100 zł i stąd kwota odszkodowania podlegającego zwrotowi wyliczone zostało na sumę 3.337,11 zł. W ocenie odwołującego się, wykazane w operacie szacunkowym działania "powodujące zmniejszenie wartości nieruchomości będącej przedmiotem zwrotu, a polegające na konieczności rekultywacji odłogujących gruntów i wywozu śmieci" są niezasadne. Upływ 37 lat od dnia wywłaszczenia do dnia zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a także trwające od początku lat 90-tych ub. wieku postępowanie o ich zwrot, spowodowały istniejący stan nieruchomości. Na dzień wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość stanowiła grunt rolny, natomiast na dzień zwrotu stanowi część terenu zielonego, porośniętego drzewami wokół szpitala im. [...]. Dodano nadto, że na dzień wywłaszczenia nieruchomość posiadała możliwość podłączenia do sieci elektrycznej i wodociągowej, a na dzień zwrotu w ulicy [...] znajduje się pełne uzbrojenie miejskie. W ocenie organu odwołującego się istniejący stan zagospodarowania nieruchomości jest skutkiem braku prac pielęgnacyjnych, a nie działań, które spowodowały zmniejszenie jej wartości.

Dodatkowo odwołujący podniósł, iż budzi wątpliwość fakt, że w ramach odszkodowania przyznana była byłym właścicielom nieruchomość zamienna, a z treści decyzji nie wynika, czy organ prowadzący postępowanie ustalił, czy zwracana część wywłaszczonej nieruchomości odpowiada części wypłaconemu w dniu wywłaszczenia odszkodowaniu, a zatem czy nie zachodzi konieczność zwrotu nieruchomości zamiennej.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda [...], decyzją z dnia [...]r. uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł o odmowie zwrotu wnioskowanej nieruchomości. W podstawie prawnej przywołał art.104 i art. 138 § 1 pkt Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 137. Art. 140. Art. 216 i art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu stwierdził, że przesłanki zwrotu nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości określone zostały w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 i art. 216 ust. 1 wymienionej w podstawie prawnej decyzji ustawie o gospodarce nieruchomościami. W świetle tych przesłanek konieczną przesłanką uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości (w całości względnie w części) jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel jej przejęcia w drodze wywłaszczenia lub nabycia. Jednak warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest nadto zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 wymienionej ustawy. Brzmienie przywołanego przepisu "...w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego (..) ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania", nie pozostawia wątpliwości, że w ramach gdy za wywłaszczoną nieruchomość przyznana została nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot nieruchomości zamiennej nabytej w naturze oraz dopłaty w zwaloryzowanej, w trybie art. 140 ust. 2 ustawy, wysokości. Na poparcie swego stanowiska Wojewoda odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych.

Przenosząc powyższe stwierdzenia na grunt analizowanej sprawy, Wojewoda stwierdził, iż wnioskującym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługują do nieruchomości zamiennej żadne prawa, które umożliwiałyby jej zwrot na rzecz Gminy C., bowiem przekształcone w prawo własności prawo wieczystego użytkowania działki zamiennej oznaczonej nr 3 położonej przy ulicy [...], zostało aktem notarialnym z dnia [...] r. zbyte na rzecz K. i S. F.

Dodatkowo organ odwoławczy potwierdził, iż z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, ze część wnioskowanej do zwrotu działki nr 2 znajduje się w pasie drogowym ulicy [...] w C. – jest to chodnik i przydrożna zieleń, a zatem stanowi infrastrukturę osiedla, niezbędną do jego prawidłowego funkcjonowania. Pozostała część tej działki, znajdująca się w ogrodzeniu Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. [...]– porośnięta drzewami i krzewami, nigdy nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia na wysoką zabudowę realizowaną przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. Wobec powyższego Starosta [...] uznając, że spełnione zostały materialnoprawne przesłanki do zwrotu zaskarżoną decyzją orzekł o jej zwrocie, z jednoczesnym zobowiązaniem do zwrotu na rzecz Gminy zwaloryzowanego odszkodowania.

W ocenie organu nadzoru Starosta [...] naruszył przepisy art. 136, art. 137 i art. 140 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie nieruchomości w przypadku, gdy nie można zwrócić nieruchomości zamiennej. Z uwagi na brak możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej nie ma również znaczenia okoliczność, że na części nabytej na rzecz Skarbu Państwa działki nr 12, cel jej nabycie nie został zrealizowany.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] wniosła A. G. W piśmie z dnia [...] r. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...], a w piśmie z dnia [...]r. uzasadniła swoje żądanie. Wyjaśniła, że wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako działka nr 2 o pow. 0,1703 ha i działka nr 1 o pow. 0.4324 ha nastąpiło aktem notarialnym z dnia [...]r. z przeznaczeniem pod zabudowę wysoką realizowaną przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. Wywłaszczeni otrzymali działkę zamienną w wieczyste użytkowanie, położoną w C. przy ulicy [...], oznaczoną jako działka 3 o powierzchni 0,0625 ha, a więc w wielkości odpowiadającej 10% terenu wywłaszczonemu. Cel wywłaszczenia zrealizowany został jedynie na działce nr 1. Postępowanie o zwrot działki nr 2, na której nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, toczy się od 1991 r., a organy administracyjne działały z różnym skutkiem. Kiedy po blisko 19 laty decyzją Starosty [...] uznano roszczenie dotyczące zwrotu części działki nr 2, tj. działki nr 2, Wojewoda [...] uchylił tę decyzję i zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda nie negując faktu nie wykorzystania części nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia, uznał, iż nie zachodzą przesłanki do zwrotu, wobec braku możliwości zwrotu przyznanego odszkodowania w postaci działki zamiennej, sprzedanej w [...] r. Z jego stanowiskiem trudno się jednak zgodzić. Odszkodowanie za wywłaszczony grunt o łącznej powierzchni 0.6027 ha ustalone zostało w dwóch rożnych formach tj. w postaci nieruchomości zamiennej o pow. 0,0625 ha oraz w postaci odszkodowania pieniężnego. Większość wywłaszczonego gruntu – tj. działka nr 1 o pow. 0,4324 ha została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Obie wywłaszczone działki Nr 1 i 2 tak w chwili wywłaszczenia jak i w chwili obecnej mogły spełniać kryterium dwóch odrębnych nieruchomości z uwagi na położenie przy różnych ulicach.

Skarżąca stwierdziła, ze stanowisko Wojewody narusza postanowienia zacytowanego przez niego art. 140 ust. 1 ustawy. W sytuacji, gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przyznano nieruchomość zamienną a w części odszkodowanie pieniężne, to nieuzasadnionym jest odmowa zwrotu na rzecz uprawnionych nieruchomości zbędnej Gminie, wobec braku możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej - skoro w tym przypadku następuje tylko zwrot tylko niewielkiej części gruntu wywłaszczonego. W takim przypadku stwierdziła, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku (sygn. akt II SA/Bk 658/09), powinna być respektowana zasada proporcjonalności wzajemnych roszczeń majątkowych pomiędzy jednostką samorządu terytorialnego a byłym właścicielem oraz zasada równości podmiotów. Dodatkowo podniosła, że nieruchomość zamienna została sprzedana dopiero 10 lat od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Wskazując na długoletnie postępowania w przedmiocie zwrotu wnioskowanej nieruchomości, niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia, wyraziła rozgoryczenie i bezradność. Zwróciła uwagę wielokrotne naruszanie prawa przez orzekające w sprawie organy administracyjne i przewlekłość tego postępowania, pomimo korzystnych rozstrzygnięć sądowych. Reasumując stwierdziła, że tak jej zdaniem, jak i pozostałych skarżących, w imieniu których działa, brak możliwość zwrotu nieruchomości zamiennej nie może być przeszkodą do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości nie wykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia. Nie ustalono bowiem, że właśnie za tę część nieruchomości przyznano im tę nieruchomość zamienną. Podkreśliła, że za wywłaszczoną nieruchomość przyznano im tak nieruchomość zamienną, jak i dopłatę pieniężną. Istnieje zatem możliwość rozliczenia na co wskazują orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...]. Podała, że przed sprzedażą nieruchomości zamiennej dowiedziała się o opinii radcy prawnego udzielonej Urzędowi Miejskiemu, że jej zbycie nie będzie stanowiło przeszkody w późniejszym domaganiu się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dodatkowo wniosła o zasądzenia kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę, zważył co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kryterium tej kontroli określa § 2 tego artykułu, wskazując, że jest ona sprawowana pod względem zgodności prawem. Uwzględniając przy tym regulację zawartą w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie ulega wątpliwości, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że Sąd uwzględni złożoną skargę, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja nie jest, w ocenie składu orzekającego, zgodna z prawem.

Wskazać przyjdzie, że w rozpatrywanej sprawie aktem notarialnym z dnia [...]r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położną w C. przy ulicy [...] oznaczoną jako działka 2 o pow. 0,1703 ha i przy ulicy [...], oznaczoną jako działka nr 1 o pow. 0,4324 ha z przeznaczeniem pod wysoką zabudowę realizowaną przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. W zamian za wywłaszczone działki o łącznej powierzchni 0,6027 ha właściciele otrzymali w użytkowanie wieczyste nieruchomość zamienną położoną w C. przy ulicy [...], oznaczoną jako działka nr 3 o pow. 0,0625 ha oraz odszkodowanie wyrównujące wartość działek. Wywłaszczona działka nr 2 w części znajduje się w pasie drogowym ulicy [...] w C. – tworząc chodnik i przydrożną zieleń, a zatem stanowiąc infrastrukturę pobliskiego osiedla, niezbędną do jego prawidłowego funkcjonowania. Jednak pozostała część tej działki, znajdując się w ogrodzeniu Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. [...]– porośnięta jest drzewami i krzewami i nigdy nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia na wysoką zabudowę realizowaną przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. Zgodnie zatem z treścią art. 137 ustaw o gospodarce nieruchomościami należy ją uznać za zbędną na cel wywłaszczenia.

Jednocześnie ustalono, że przyznana wymienionym aktem notarialnym nieruchomość zamienna w postaci działki nr 3 położonej w C. przy ulicy [...] aktem notarialnym z dnia [...] r. została przez spadkobierców byłych właścicieli sprzedana.

Pozostaje zatem sprawą do rozstrzygnięcia, czy w świetle przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 cytowanej ustawy możliwy jest zwrot przez Gminę C. na rzecz skarżących części działki 2, tj. działki 2 o pow. 0,1626 ha przy braku możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej.

Przyznać trzeba, ze orzecznictwo sądowoadministracyjne w tej kwestii jest niejednolite. Skład orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do pozytywnej odpowiedzi na postawione powyżej pytanie.

Dokonując literalnej wykładni art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy stwierdzić, że nieruchomość wywłaszczona może być zwrócona tylko wówczas, gdy istnieją obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, otrzymanej przez właścicieli wywłaszczonej nieruchomości jako całości lub części odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Z kolei jednak wykładnia art. 136 ust. 3 tej ustawy wydaje się, że daje poprzedniemu właścicielowi możliwość żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jak całości lub części. Skoro Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego, jest w stanie zwrócić byłemu właścicielowi tylko część wywłaszczonej nieruchomości, za którą właściciel otrzymał w momencie wywłaszczenia odszkodowanie pieniężne i nieruchomość zamienną, to nieuprawnionym byłoby żądanie od niego zwrotu działki zamiennej za tę część wywłaszczonej nieruchomości, która nie podlega zwrotowi, bo została spożytkowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Powyższa interpretacja przepisu art. 136 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 ustawy jest możliwa i tym bardziej uprawniona, gdy występuje dysproporcja pomiędzy powierzchnią i wartością działki wywłaszczonej a działki zamiennej. Niewątpliwie, gdyby wartość przyznanej nieruchomości zamiennej wyczerpywała całe należne odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, to jej zwrot w trybie art. 136 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 ustawy byłby możliwy jednocześnie za jednoczesnym zwrotem nieruchomości zamiennej.

Taka sytuacja wydaje się nie mieć miejsca w niniejszej sprawie. Otrzymana przez poprzedników prawnych skarżących działka zamienna nie stanowiła ekwiwalentu działki wywłaszczonej ani pod względem powierzchni (działka wywłaszczona –o łącznej powierzchni 0,6027 ha, działka zamienna o pow. 0,0625 ha) ani też jej wartości 10.232 zł

Skład orzekający uznał więc za zasadny zarzut skarżących, iż organ odwoławczy orzekający w niniejszej sprawie, odmiennie niż uczynił to organ pierwszej instancji, nie wziął po uwagę faktu, iż nie istnieje możliwość zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości (co pociągałoby niewątpliwie obowiązek zwrotu nieruchomości zamiennej) lecz tylko jej części, która może być rozliczona wartością odszkodowania pieniężnego, przy uwzględnieniu wzajemnych wartości.

Stąd też, w ocenie Sądu, organ odwoławczy orzekający w sprawie odmowy zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej zbędnej, naruszył postanowienia cytowanych powyżej przepisów art. 136 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 ustawy. Naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy, a to z tego względu, że nie wzięto pod uwagę możliwości zwrotu skarżącym części zbędnej nieruchomości wywłaszczonej (działki nr 2 wydzielonej z wywłaszczonej w 1972 r. działki nr 2).

W sytuacji, gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w części przyznano nieruchomość zamienną, a w części dopłatę pieniężną, to – mając na uwadze, że przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel obowiązany byłby do zwrotu nieruchomości zamiennej i wypłaconego odszkodowania – nie można wykluczyć, że gdy nie jest możliwy zwrot nieruchomości zamiennej to można orzec o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (co w niniejszej sprawie prawdopodobnie występuje, z racji dysproporcji wartościowo- powierzchniowej między działką wywłaszczoną a częścią podlegającą zwrotowi).

Podobne stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, w ty, m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1994 r. – sygn.. akt IV SA 1434/03, czy z dnia 13 stycznia 2002 r. sygn.. akt II SA/Kr 291/00, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 1 sierpnia 2006 r. sygn.. akt II SA/Kr 1417/03, czy z dnia 20 maja 2009 r. – sygn.. akt II SA/Kr 445/09, czy Wojewódki Sąd Administracyjny w Białymstoku z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn.. akt II SA/Bk 658/09.

Podzielając zaprezentowaną w wymienionych orzeczeniach linię orzeczniczą, Sąd uznał za przekonującą dokonaną w nich wykładnię przepisów art. 136 ust. 3 w związku z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uwzględnia bowiem ona i respektuje zasadę proporcjonalności wzajemnych roszczeń majątkowych pomiędzy podmiotami, czyli pomiędzy jednostką samorządu terytorialnego a byłym właścicielem, podkreślając tym samym zasadę równości tych podmiotów.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wymienionych powyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).

W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 cytowanej ustawy, a o kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 200 tej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien mieć na względzie interpretację przepisów prawa materialnego (wskazaną powyżej) oraz uwzględnić wszelkie przesłanki ustawy konieczne do spełnienia przy orzekaniu o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.