Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 265/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. M. G. na decyzję Wojewody z dnia 1 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r. Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 136 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm. zwanej dalej U.g.n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwanej dalej K.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku M. i Z. M. G. odmówił zwrotu działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] położonych w G.

W pierwszej kolejności organ wyjaśnił, że z uwagi na położenie spornych nieruchomości na terenie G., Prezydent Miasta został na mocy art. 24 § 1 i 4 K.p.a. wyłączony ze sprawy, do prowadzenia której, postanowieniem Wojewody z dnia 24 stycznia 2005 r., wyznaczony został Prezydent Miasta G.

Jak ustalono na podstawie zebranej dokumentacji nieruchomości położne w G. oznaczone jako działki o nr [...], nr [...], nr [...] i [...] zostały zbyte przez M. i Z. M. G. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dwóch notarialnych umów sprzedaży z dnia 25 września 1975 r. (rep. [...] oraz [...]). Powyższa transakcja odbyła się w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1974r. Nr 10, poz. 64) pod realizację celu publicznego, jakim było założenie ogródków działkowych. Jako że po wywłaszczeniu nieruchomości o nr [...], nr [...], nr [...], nieruchomości sporne w przedmiotowej sprawie - działki o nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie nadawały się do racjonalnego użytkowania, Skarb Państwa na wniosek M. i Z. M. G. nabył w dniu 3 grudnia 1995 r. również te nieruchomości.

Następnie M. i Z. M. G. wystąpili do Kierownika Urzędu Rejonowego w G. o zwrot nieruchomości nr [...], nr [...], nr [...]. Na mocy decyzji z dnia 8 sierpnia 1994 r., 6 września 1994 r. i 8 maja 1997 r. wywłaszczone działki zostały w części zwrócone.

Wnioskiem z dnia 16 listopada 2004 r. M. i Z. M. G. wystąpili o zwrot pozostałych nieruchomości położonych w G., tj. działek o nr [...], nr [...] oraz nr [...], przy czym Z. M. G. zmarł w dniu 28 grudnia 2004 r., zaś M. G. zmarła w dniu 12 lutego 2005 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, w sprawie [...] z dnia 13 kwietnia 2005 r. spadek po zmarłych nabył w całości syn – Z. M. G.

W dniu 29 listopada 2005 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości w wyniku czego ustalono, że znajdują się na nich nieużytki gruntowe porośnięte krzakami i małymi drzewkami. Na części z nich znajduje się podziemny kolektor, na innej część nie stwierdzono żadnych urządzeń.

Na przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji rozprawie administracyjnej w dniu 1 grudnia 2005 r. przedstawiono skarżącemu umowy mocy których jego rodzice zbyli sporne nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wyjaśniono też, że część działek zwrócono. W trakcie rozprawy Z. M. G. podtrzymał i skonkretyzował wniosek swoich rodziców z dnia 16 listopada 2004r. o zwrot nieruchomości nr [...], nr [...] oraz nr [...]. W odpowiedzi organ pierwszej instancji odmówił zwrotu nieruchomości wskazując, że byłoby to działanie niezgodne z prawem. W wyniku zaskarżenia decyzji Prezydenta Miasta została ona uchylona przez Wojewodę, a sprawę przekazano do pierwszej instancji ze wskazaniem, aby ponownie zbadano przesłanki ustawowe zbędności nieruchomości, określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 U.g.n. oraz przesłanki odmowy zwrotu przedmiotowych nieruchomości właścicielowi.

Organ pierwszej instancji ponownie przeprowadził oględziny nieruchomości w wyniku których ustalono, że na nieruchomościach brak jest infrastruktury działkowej. Ustalono też, że trwają tam prace budowlane związane z realizacją zbiornika retencyjnego "J". Inwestorem bezpośrednim jest G., natomiast pośrednim Dyrekcja Rozbudowy Miasta. W świetle powyższego organ pierwszej instancji, decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r. stanął na stanowisku, że brak możliwości zwrotu nieruchomości nr [...], nr [...] oraz nr [...] zbytych na podstawie umów na rzecz Skarbu Państwa. Przepisy art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 U.g.n. znajdują bowiem zastosowania jedynie do tych nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli, których nabycie nastąpiło na podstawie Ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a których zwrot był dochodzony łącznie z częścią wywłaszczonej nieruchomości. Pogląd ten potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Tym samym nie wystąpienie przez byłego właściciela ubiegającego się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z łącznym wnioskiem o zwrot nieruchomości którą zbył Skarbowi Państwa na mocy umowy z powodu niemożliwości racjonalnego jej wykorzystania na cele dotychczasowe oznacza, że właściciel rezygnuje z ubiegania się o zwrot tej nieruchomości.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanym przypadku, gdyż M. i Z. M. G. wystąpili o zwrot nieruchomości wywłaszczonych, tj. działek o nr [..], nr [...] , nr [..], nie występując równocześnie o zwrot nieruchomości dokupionych przez Skarb Państwa, tj. działek nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Z tych względów zasadne było zakwalifikowanie takiego postępowania wnioskodawców, jako rezygnację z nieruchomości spornych w przedmiotowej sprawie, a w konsekwencji rozpoczęcie realizacji na tych działkach inwestycji związanej z realizacją zbiornika retencyjnego "J".

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody wniósł Z. i M. G., zarzucając organowi pierwszej instancji sankcjonowanie bezprawia. Podkreślił, że sporne nieruchomości w chwili złożenia wniosku były nieużytkami, co uzasadnia ich zwrot. Równocześnie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta oraz orzeczenie o zwrocie przedmiotowych działek.

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2009r. Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 9 a U.g.n. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż analiza sprawy przeprowadzona w oparciu o dowód z protokołu oględzin nieruchomości z dnia 29 listopada 2005r. oraz decyzji administracyjnych wydanych przez Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 8 sierpnia 1994 r., 6 września 1994 r. oraz 8 maja 1998 r. orzekających o zwrocie M. i Z. M. G. części nieruchomości o nr [..], nr [...], nr [...] pozwoliła na przyjęcie, że cel wywłaszczenia jakim było założenie pracowniczych ogródków działkowych w G. częściowo nie został zrealizowany. Działki te od momentu ich sprzedania na rzecz Skarbu Państwa były użytkowane na podstawie umowy dzierżawy przez właścicieli, po to by następnie stać się nieużytkami porośniętymi krzakami i małymi drzewkami wraz ze znajdującym się na części z nich podziemnym kolektorem.

Organ odwoławczy podkreślił, że nieruchomości nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie były objęte decyzją Urzędu Miejskiego w G. Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 24 marca 1975r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego zagospodarowania i ogrodzenia ogródków działkowych nr [..] w G. Tym samym na organie pierwszej instancji nie spoczywał obowiązek zbadania, czy zaistniały w stosunku do przedmiotowych nieruchomości przesłanki zbędności, zawarte w art. 137 ust. 1 U.g.n., a tym samym czy stały się one zbędne na cel wywłaszczenia.

Zdaniem Wojewody organ pierwszej instancji słusznie przyjął, za wyrokami WSA w Gdańsku z dnia 26 lipca 2001 r. (sygn. akt II SA/Gd 910/00) oraz WSA w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt I SA 2374/01), że przepisy art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 U.g.n. znajdują zastosowanie jedynie do tych nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli, których nabycie nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a których zwrot był dochodzony łącznie z częścią wywłaszczonej nieruchomości. Część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 2 Ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 U.g.n. tylko wówczas, gdy zostaną spełnione warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. Organ drugiej instancji przyjął, że odpowiednie zastosowanie takiego trybu zwrotu nieruchomości możliwe jest wówczas, gdy żądaniem zwrotu objęta jest również wywłaszczona nieruchomości lub choćby jej część. W przypadku, gdy wnioskodawca żąda zwrotu wyłącznie części nieruchomości zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 Ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek o jakich mowa w art. 136 ust. 3 U.g.n., do części nieruchomości nabytej w drodze dobrowolnej umowy bez określenia jej przeznaczenia.

W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że M. i Z. M. G. powinni byli wystąpić z jednoczesnym wnioskiem o zwrot nieruchomości zarówno wywłaszczonych, jak i nabytych przez Skarb Państwa w trybie art. 5 ust 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Tym samym brak podstaw do uwzględnienia aktualnego wniosku skarżącego .

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku złożył Z. M. G. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił, że decyzje organów obu instancji nie uwzględniają faktu, iż nieruchomość o zwrot których ubiega się, w chwili złożenia wniosku, jak i w chwili przeprowadzenia oględzin były nieużytkami, na których nie realizowano żadnych inwestycji. O zasadności zwrotu spornych nieruchomość świadczy, zdaniem skarżącego, nie tylko treść przytoczonych w decyzji organu odwoławczego orzeczeń sądowych, ale również decyzja Wojewody z dnia 11 października 2007 r. uchylająca decyzję Prezydenta Miasta i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W decyzji tej Wojewoda stanął na stanowisku, że spełnione zostały przesłanki zwrotu działek. Okoliczności powyższe uzasadniają uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem Wojewody zarzuty Z. M. G. sformułowane w skardze nie zasługują na uwzględnienie i powielają w istocie zarzuty przedstawione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega zatem prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Uwzględnienie skargi następuje jedynie w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W przedmiotowej sprawie skarga jest bezzasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezydenta Miasta z dnia 30 stycznia 2009 r., który na podstawie art. 136 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, po rozpatrzeniu wniosku M. i Z. M. G. odmówił ich następcy prawnemu zwrotu działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] położonych w G.

W przekonaniu organu przepisy art. 136 ust. 4 w zw. z art. 136 ust. 3 U.g.n. znajdują zastosowanie jedynie do tych nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na wniosek właścicieli w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1974r. Nr 10, poz. 64), których zwrot był dochodzony łącznie z częścią wywłaszczonej nieruchomości,.

W § 3 umowy sprzedaży działki nr [...] przez poprzedników prawnych skarżącego na rzecz Skarbu Państwa a także w § 4 umowy sprzedaży działek nr [...] i [...] (umowy z dnia 3 grudnia 1975 r. Rep. [...] i Rep. [...] nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w G.) odnotowano oświadczenie M. i Z. M. G., że w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości sprzedają na rzecz Skarbu Państwa opisane działki, ponieważ działki te, wskutek uprzedniego wywłaszczenia na cel urządzenia ogrodów działkowych działek nr [...], nr [...], nr [...] i [...] nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel.

Przytoczona wyżej treść aktu notarialnego wskazuje, że działki nr [...], [...] i [..] nabyte zostały na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Jednocześnie akt notarialny wyjaśnia, że działki te są zbędne na cele wywłaszczeniowe, a nabywane są w związku z tym, że nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel.

Ten fragment aktu notarialnego odpowiada treści art. 5 ust. 3 cyt. wyżej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowi, że "wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia jej części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe."

Oceny tej nie zmienia fakt, że w pierwszym zdaniu wskazanych paragrafów obu umów, poprzednicy skarżącego oświadczyli, że transakcja dokonywana jest w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

O charakterze transakcji dotyczącej działek nr [..], nr [...] i [...] świadczą także inne zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, takie jak przedstawione przez skarżącego na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. dwa dokumenty z dnia 21 października 1975 r., w których Miejskie Biuro Gospodarki Terenami w G. proponuje poprzednikom prawnym skarżącego nabycie działek nr [...], nr [..] i [...], wskazując cenę, a także Protokół przekazania – przejęcia gruntów z dnia 3 grudnia 1997 r., dotyczący działki nr [...]. Z treści tego dokumentu wynika, że "działka powyższa została nabyta na rzecz Skarbu Państwa z uwagi na ta, że w miesiącu IX.75 r. została wykupiona od małżeństwa Ob. Ob. G. część nieruchomości wraz z zabudowaniami położona w Z. Wymieniona działa nie nadaje się do dalszego racjonalnego użytkowania dla p. G.".

W świetle tego, co przedstawiono wyżej oczywiście błędny jest pogląd skarżącego, że sprzedaż działek o nr [...], [..] i [...] dokonana została także, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Wniosek poprzedników prawnych skarżącego, którzy wszczęli postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczył wyłącznie zwrotu działek która zbyte zostały na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.. W tym zakresie ustalenia charakteru transakcji dokonane przez organy obu instancji należy uznać za prawidłowe.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli zgodnie z przepisem art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ocena czy spełnione zostały przesłanki do zwrotu takiej nieruchomości sprowadza się do porównania celu wywłaszczenia z faktycznym jej wykorzystaniem oraz zabudową, w określonym terminie (art. 137 ustawy).

Zbycie przedmiotowych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w 1975 r., w wyżej opisanym trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., nie wymagało określenia tego celu, gdyż przesłanki uwzględnienia wniosku jej właściciela sprowadzały się do oceny, czy pozostała, nie objęta postępowaniem wywłaszczeniowym, część nieruchomości będzie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe.

Powstaje zatem pytanie, czy określony w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, ma również zastosowanie do nieruchomości nabytych w drodze dobrowolnej umowy, na żądanie właściciela, w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.. Istota instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości sprowadza się do tego, aby stworzyć właścicielowi możliwość odzyskania utraconego prawa własności w sytuacji, gdy okaże się, że zabrana im nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepis ust. 3, dotyczący przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3 ustawy. Ten ostatni przepis, stanowiący odpowiednik art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., przewiduje możliwość objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości w sytuacji, gdy przedmiotem wywłaszczeniowego jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na cele dotychczasowe. Następuje to na wniosek właściciela, który tą pozostałą część zbywa również w drodze dobrowolnej umowy.

Odpowiednie zastosowanie do takiej umowy trybu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, także zdaniem składu orzekającego, może być rozumiane tylko w ten sposób, że możliwe jest to wówczas, gdy żądaniem zwrotu objęta jest również wywłaszczona nieruchomość lub choćby jej część.

Wskazać w tym miejscu należy, że przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której właściciel, na którego żądanie oparte na art. 113 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami lub art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nabyto na rzecz Skarbu Państwa pozostałą część nieruchomości zbędną dla celu wywłaszczenia, mógłby w każdym czasie bez żadnych ograniczeń żądać zwrotu tej części nieruchomości.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyrażano już pogląd, że dopuszczalny jest zwrot nieruchomości nabytych mocą umowy notarialnej zawartej stosownie do art. 5 ust. 3 z dnia 12 marca 1958 r. ,ale tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają również działki nabyte na cele wywłaszczenia (wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 lipca 1994r. sygn. akt IV SA 1000/93, wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 1996 r. IV SA 1626/94 ONSA 1/1997 poz 42, wyrok NSA odział zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 22 kwietnia 1999 r. SA/Rz 1544/97).

Pogląd ten podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazując, że uwzględnienie wniosku właściciela nieruchomości, która tylko w części jest objęta żądaniem wywłaszczenia, o nabycie jej przez Skarb Państwa również w pozostałej części wskazuje na ścisłe powiązanie obydwu części nieruchomości. Jedynie w przypadku, gdy zaistnieją przesłanki, do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości, to odpowiednie zastosowanie w rozumieniu art. 136 ust. 4 będzie miał ten tryb do pozostałej części nieruchomości, zbytej na podstawie umowy.

Natomiast w przypadku żądania wyłącznie zwrotu części nieruchomości zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, a zatem niemożliwe jest odpowiednie stosowanie tego trybu do części nieruchomości, nabytej w drodze dobrowolnej umowy bez określenia jej przeznaczenia.

W Komentarzu do ustawy o gospodarce nieruchomościami Gerard Bieniek i inni - Wydanie II ZCO Zielona Góra 2000 r. również wyrażono pogląd, że racjonalne stosowanie art. 136 ust. 4 ustawy, który nawiązuje wprost do art. 113 ust. 3 tej ustawy, prowadzi do wniosku, iż żądanie zwrotu nieruchomości nabytych w drodze umowy, wchodzi w rachubę wówczas, gdy zwrotowi podlega także część nieruchomości, która została wywłaszczona. Jest to logiczne i uzasadnione (por. Komentarz str. 182 - tom II). Także Tadeusz Woś w opracowaniu "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" – Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004 zawarł pogląd, że jako zasadne należy ocenić orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmujące, że takie części nieruchomości "dowłaszczone" na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlegają zwrotowi tylko wówczas, gdy istnieją przesłanki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości (str. 222).

Przyjąć zatem należy, że część nieruchomości nabyta na żądanie właściciela umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości będzie podlegała zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części tej nieruchomości. Takiej oceny organ może dokonać jedynie wtedy, gdy osoba uprawniona występuje łącznie o zwrot nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych" na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.. Jedynie wtedy można zbadać, czy zrealizowany został cel wywłaszczenia, a także czy nie zachodzą inne negatywne przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Przy ustaleniu możliwości zwrotu wynik tego postępowania można odnieść także do nieruchomości "dowłaszczonych".

W okolicznościach przedmiotowej sprawy dnia 31 lipca 1975 r. położone w G. działki o nr [...], [...], [...] zostały zbyte przez M. i Z. M. G. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie notarialnej umowy sprzedaży. Także nieruchomości oznaczone jako działki o nr [...], nr [...], nr [...] i [...] zostały zbyte przez M. i Z. M. G. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie notarialnej umowy sprzedaży z dnia 25 września 1975 r. Powyższe transakcje odbyły się w oparciu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. 1974r. Nr 10, poz. 64) pod realizację celu publicznego, jakim było założenie ogródków działkowych. Jako że po wywłaszczeniu powyższych nieruchomości, nieruchomości o których zwrot występuje w przedmiotowej sprawie skarżący – położone w S. działki o nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie nadawały się do racjonalnego użytkowania, Skarb Państwa na wniosek M. i Z. M. G. nabył również te nieruchomości.

Następnie M. i Z. M. G. wystąpili do Kierownika Urzędu Rejonowego w G. o zwrot nieruchomości nr [....], nr [...], nr [...]. Na mocy decyzji z dnia 8 sierpnia 1994 r., 6 września 1994 r. i 8 maja 1997 r. wywłaszczone działki zostały w części zwrócone. W pozostałej części nieruchomości te zostały wykorzystane na urządzenie ogródków działkowych.

Wnioskiem z dnia 16 listopada 2004 r. M. i Z. M. G., poprzednicy prawni skarżącego, wystąpili o zwrot działek o nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Następnie w dniu 11 września 2008 r. skarżący wystąpił o zwrot wywłaszczonych działek o nr [...], [...], [...]. Sprawa o zwrot tych nieruchomości toczy się przed Starostą i nie została do chwili obecnej zakończona.

Z powyższego zestawienia wynika, że żaden z wniosków o zwrot nieruchomości nie zawierał jednocześnie żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonych i "dowłaszczonych". Dodatkowo należy uwzględnić okoliczność, że działki wywłaszczone pod ogródki działkowe znajdują się w Z., natomiast "dowłaszczone w innej dzielnicy G. Tym samym działki "dowłaszczone". nie sąsiadują z żadną z wywłaszczonych działek. Ponadto decyzjami z dnia 8 sierpnia 1994 r., 6 września 1994 r. i 8 maja 1997 r. została i zwrócona jedynie część wywłaszczonych działek. .

Ustalenie, czy zrealizowany został cel wywłaszczenia (urządzenie ogródków działkowych) dotyczyć może w tym przypadku jedynie działek rzeczywiście na ten cel wywłaszczonych. W przedmiotowej sprawie taka ocena została już dokonana przy okazji rozpoznawania wniosków o zwrot działek nr [...], nr [...], nr [...], jednakże trudno odnieść wyniki tych ustaleń do działek "dowłaszczonych", ponieważ przed wywłaszczeniem nie stanowiły funkcjonalnej całości z działkami wywłaszczonymi.

Także ustaleń dokonanych w prowadzonym obecnie postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonych działek o nr [..], [...], [...], w przedmiocie realizacji celu wywłaszczenia nie będzie można odnieść do "dowłaszczonych" działek nr [...], nr [...] oraz nr [....], ponieważ działki te nie sąsiadują z działkami wywłaszczonymi.

Mając powyższe na względzie Sąd, działając z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., orzekł jak w sentencji wyroku.