Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 69/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Teresa Randak, Protokolant Karolina Czaplicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2012 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1969 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm.; dalej K.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku, nr [...] w sprawie odmowy umorzenia B. D. należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji Prezes ZUS-u w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy.

W dniu 27 października 2010 r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. wpłynął wniosek pełnomocnika B. D. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek powstałych w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Do wniosku nie zostały dołączone żadne dokumenty.

W odpowiedzi na pismo ZUS-u z dnia 3 listopada 2010 roku zobowiązana dostarczyła następujące dokumenty :

- załącznik do wniosku o umorzenie należności,

- potwierdzenie transakcji dokonanych na koncie bankowym,

- oświadczenie płatnika o nieskorzystaniu z pomocy publicznej w okresie ostatnich trzech lat,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej,

- oświadczenie płatnika o zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej od 1 grudnia 2006 roku. Ustalił także, iż ww. wraz z dwójką synów oraz bratem tworzy 4 osobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości [...] zł. (alimenty – [...] zł. oraz zasiłek z MOPS-u – [...] zł.). Miesięczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą – według oświadczenia wnioskodawczyni – [...] zł. Wskazał, że wobec wnioskodawczyni skierowane zostały tytuły egzekucyjne do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przepisy prawa ubezpieczeniowego stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności – zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) z zastrzeżeniem ust. 3a.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi w przypadku gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wyliczenie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce ich całkowita nieściągalność. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł również, że zadłużenie będące przedmiotem wniosku o umorzenie dotyczy również należności z tytułu składek ubezpieczonego, będącego równocześnie płatnikiem składek, i w związku z tym zbadano również pozostałe przesłanki umorzenia należności. Mianowicie zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki i przypadki umorzenia składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przeciwieństwie do wyliczenia zawartego w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wyliczenie objęte § 3 ust. 1 rozporządzenia nie jest wyliczeniem enumeratywnym, ma zatem charakter przykładowy, mający na celu ułatwienie wykładni tego przepisu.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 4a. Nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 3, gdyż pomimo zaprzestania przez wnioskodawczynię prowadzenia działalności gospodarczej nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 5 ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Podniósł także, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną uregulowanie ww. należności w dłuższym okresie czasu pociągałoby zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w przypadku wnioskodawczyni nie zostały spełnione zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak również przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia.

W dniu 23 lutego 2011 r. pełnomocnik B. D. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku tym pełnomocnik podniósł, iż zobowiązana jest matką samotnie wychowującą dwójkę własnych dzieci oraz małoletniego brata jako rodzina zastępcza. Zapłacenie zaległych składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że od grudnia 2012 roku B. D. nie płaci czynszu oraz rachunków za energię elektryczną, gaz i wodę. Niezależnie od powyższego stwierdził, iż ze względu na podwyżkę cen wielu artykułów, pogorszyła się jej sytuacja materialno – bytowa zobowiązanej. Do wniosku pełnomocnik dołączył kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu marki Fiat [...], z którego wynika, że zobowiązana nie jest już współwłaścicielem tego pojazdu.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołaną wyżej decyzją utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r, podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji i wszystkie argumenty zarówno faktyczne jak i prawne na jego poparcie.

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B. D. wniosła o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W krótkim uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie i wniósł o oddalenie skargi

W piśmie procesowym z dnia 29 maja 2012 roku pełnomocnik B. D. podniosła między innymi, że jeżeli "miesięczny dochód skarżącej wynosi [...] zł przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek majątku, zaś wydatki miesięczne stałe wynoszą [...] zł to trudno mówić, że skarżąca posiada środki na zaspokojenie zobowiązania. Opinia organu jest jednakże odmienna, nie mniej nie wiadomo jakimi kryteriami kierował się organ przy jej formułowaniu". Podkreślił także, iż " Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności uczynił to w sposób dowolny. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga wnikliwej analizy sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniając również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie taka analiza nie została przeprowadzona, gdyż organ kierował się tylko interesem finansów ubezpieczeń, pomijając całkowicie interes skarżącej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. (sygn. VI SA/Wa 173/05), zgodnie z którym jeżeli postępowanie dowodowo – wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa wybór przez organ administracji publicznej jednej z dwóch wchodzących w grę możliwości. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. Nadto oceniając legalność skarżonego aktu bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. Zgadza się również z poglądem, iż decyzja dotycząca umorzenia płatności składek ubezpieczeniowych ma charakter uznaniowy, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (tak wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r, sygn. akt II GSK 900/09).

Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. : Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich

całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że "zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i

gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione

pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą

działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych".

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada stałe dochody – a więc tak jak w badanej sytuacji – nie jest możliwe przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności, a więc warunku koniecznego, który daje organowi uprawnienie/prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku. Okoliczności podnoszone przez skarżących, a więc niskie dochody oraz wysokość zadłużenia nie wypełniają przesłanki "całkowitej nieściągalności", a skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było w badanej sprawie możliwe umorzenie należności" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10).

Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że "ZUS nawet, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanki do umorzenia, czy to z ustawy czy to z rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia należności z tytułu składek. Organ może jedynie dokonać takiego umorzenia zaś Sąd nie może ingerować w swobodę podejmowania decyzji przez organ w tym zakresie. Tylko naruszenie przez organ wydający decyzję przepisów prawa może skutkować uchyleniem tej decyzji" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 września 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 579/10). "Organ przy wydawaniu decyzji uznaniowych obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji". (tak wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09). Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r. (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji." Należy również zauważyć, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia może skutkować wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06).

W wyroku z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07 (LEX nr 368197), Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Stanowisko to podziela Sąd w niniejszej sprawie.

Z dokonanych, w niniejszej sprawie, przez organ i niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń wynika, że nie prowadzi ona działalności gospodarczej od dnia 1 grudnia 2006 roku i jej miesięczne dochody wynoszą [...] zł. Skarżąca wykazała stałe wydatki gospodarstwa domowego w wysokości [...] zł.

Powyższe oznacza, że organ prawidłowo stwierdził, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 ustawy w tym z pkt 1, 2, 4 i 4a – z przyczyn oczywistych, zaś z pkt 3, 5 i 6 w skutek ustalenia, że skarżąca co prawda zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak posiada składnik majątkowy w postaci stałych miesięcznych dochodów, a komornik sądowy oraz naczelnik urzędu skarbowego do dnia wydania decyzji pierwszoinstancyjnej nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne.

Słusznie również organ stwierdził brak przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy i przepisu powołanego wyżej rozporządzenia, skoro skarżąca nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną spłata w dłuższym okresie czasu należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych.

Zasadnie organ nie uznał, że skarżąca poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Nie zaistniała także sytuacja wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającym umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca takich okoliczności nie wykazała.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że NSA w swoich wyrokach wielokrotnie podkreślał, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny". Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Prawidłowa jest także, zaprezentowana przez organ orzekający w sprawie, interpretacja § 3 rozporządzenia jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny.

W tym miejscu ponownie przypomnieć należy, iż decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności organ może odmówić ich umorzenia. Dlatego też chybiony jest zarzut skargi, że jeżeli miesięczny dochód skarżącej wynosi [...] zł. zaś wydatki miesięczne stałe wynoszą [...] zł to trudno mówić, że skarżąca posiada środki na zaspokojenie zobowiązania, a zatem organ powinien umorzyć zaległości z tytułu nie opłaconych w terminie składek. Omawiany zarzut byłby usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia należności miała charakter związany, a takiego rozwiązania ustawodawca nie przyjął regulując tę kwestię prawną.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, podzielany przez Sąd oraz przedstawione przez skarżącą dowody. Sięgnął do dowodów znanych mu z urzędu. W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącej umorzenia zaległych składek. Zasadnie uznał, iż wobec otrzymywania przez nią stałych miesięcznych dochodów brak jest podstaw do umorzenia zaległych składek.

Jak już wyżej wskazano, nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte pięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt I SA/Bd 171/11 – opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX, nr 795535).

Reasumując należy stwierdzić, iż w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.