Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1640/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1640/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Nina Półtorak, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r., sprawy ze skargi A.P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 24 sierpnia 2012 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie) na rzecz adwokata M.K. kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55, 20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 6 marca 2012r. A.P. (dalej: skarżąca) zwróciła się o umorzenie zaległości w składkach należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśniła, że od 1992 r. prowadziła wspólnie z mężem hurtownię, przy czym z przyczyn niezawinionych, małżonkowie nie byli w stanie regularnie płacić zobowiązań z tytułu składek. Mąż zmarł w 1997 r. Skarżąca wskazała, że od 12 lat spłaca zadłużenie i nie uchyla się od odpowiedzialności, ale dobrowolnie (początkowo) płacone raty były zbyt wysokie, co ostatecznie spowodowało wszczęcie egzekucji. Od 2010 r. pobiera emeryturę (zajętą w części na poczet zaległości składkowych), przy czym po zajęciach komorniczych zostaje jej 568 zł.

Skarżąca opisała swoje problemy zdrowotne (orzeczenie o niepełnosprawności w znacznym stopniu i całkowita niezdolność do pracy, wszczepiony rozrusznik serca po leczeniu kardiologicznym i przebytym zawale, konieczność korzystania z pomocy osób trzecich, cukrzyca). Wyliczyła, że wydatki na leki wynoszą ok. 400 zł miesięcznie. Pozostałe koszty obliczyła na 200-250 zł (podnajem i koszty mediów) wskazując, że jako wdowa prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w sprawie dwie odrębne decyzje. Pierwsza z decyzji - nr [...] z dnia 14 marca 2012 r. umarzała postępowanie w trybie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U z 2000r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych (w całości) oraz finansowanej przez płatnika (w części). W uzasadnieniu organ wskazał, że w przypadku należności finansowanych przez pracowników, w ogóle nie istnieje możliwość ich umorzenia, ponieważ art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) wykluczał stosowanie przepisów o umorzeniu składek w przypadku zaległości dotyczących należności finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami (czyli np. pracowników). Natomiast w przypadku należności ZUS z tytułu zatrudnianych pracowników, a finansowanych przez płatników, organ wskazywał na art. 28 ust. 2 ww. o systemie ubezpieczeń społecznych umożliwiający umorzenie tylko z powodu stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Pozostałe przyczyny umorzenia ( art. 28 ust.3a ) mogły mieć znaczenie wyłącznie przy składkach osób prowadzących działalność gospodarczą i opłacających za siebie składki. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się ostateczna.

W drugiej z decyzji - nr [...] z dnia 17 maja 2012 r., organ odmówił umorzenia należności:

- z tytułu składek na ubezpieczenie indywidualne osoby prowadzącej działalność gospodarczą za okres od października 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 17 265,56 zł, z czego 12 791 zł przypadało na odsetki naliczone na dzień 6 marca 2012 r.,

- z tytułu składek finansowanych przez płatnika (społeczne i zdrowotne za wymienione w decyzji poszczególne miesiące 1999 r. i 2000 r.) w łącznej kwocie 4 826,67 zł,

- z tytułu odsetek naliczonych na dzień 6 marca 2012r. w łącznej kwocie 19 714 zł, a dotyczących odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników i płatnika.

Organ wskazał, że skarżąca prowadziła działalność w zakresie handlu hurtowego i detalicznego artykułami spożywczymi i w okresie od 15 maja 1992 r. do 18 lipca 2000 r. była zgłoszona jako płatnik składek na ubezpieczenia. W okresie od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. zatrudniała pracowników. Z dniem 31 marca 2001 r. wykreśliła swoją działalność z ewidencji. Organ powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty podał, że skarżąca nie zalega z płatnościami podatkowymi, nie korzysta z pomocy społecznej, pobiera jedynie, przyznany jej bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Organ wskazał również, że nie ustalono, aby skarżąca była właścicielem, współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym jakiejkolwiek nieruchomości na terenie powiatu krakowskiego. Nie został również zarejestrowany na jej nazwisko samochód.

W uzasadnieniu organ akcentując przede wszystkim uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych, wskazał, że skoro egzekwowana jest należność – co miesiąc przekazywana jest kwota ok. 250 zł z świadczenia emerytalnego, to w świetle art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można było przyjąć, że doszło do "całkowitej nieściągalności", a co za tym idzie nie było podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o ww. przepis. Powyższe dotyczyło również składek na ubezpieczenia pracowników finansowanych przez płatników wraz z odsetkami oraz odsetek od składek za zaległości w składkach finansowanych przez pracowników, co do których zastosowanie miał wyłącznie art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Badając natomiast przesłanki z art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365), organ wskazał, że skarżącej, po potraceniach egzekucyjnych, pozostaje ok. 600 zł miesięcznie. W ocenie organu, gwarancje ustawowe dotyczące kwoty wolnej od potrąceń egzekucyjnych, powodowały, że nie zachodziła obawa pozbawienia skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodatkowo organ odwołując się do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Tekst jednolity Dz. U. nr 98, poz.1071 ze zm.) wskazał, że za odmową umorzenia przemawia interes społeczny rozumiany jako konieczność zapewnienia środków na bieżącą ochronę ubezpieczeniową beneficjentów systemu. Podkreślał również, że umorzenie ma charakter wyjątkowy, a decyzja w konkretnej sprawie musi być podejmowana z daleko idącą ostrożnością, przede wszystkim z uwagi na publicznoprawny charakter należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podkreślała, że nie uchyla się od odpowiedzialności i początkowo płaciła raty dobrowolnie, ale nie była w stanie ponosić na bieżąco kosztów rat, dlatego wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne. Pozostająca po zajęciach egzekucyjnych kwota 568 zł faktycznie spowodowała "egzystencjalną ruinę wnioskodawczyni" i skazywało ją "na życie poniżej niezbędnego minimum". Skarżąca wskazała na konieczność ponoszenia kosztów leczenia (diagnostyka i rehabilitacja kardiologiczna, wzrastające koszty insuliny) oraz przestrzegania zaleceń stosowania diety diabetologicznej ( ubogotłuszczowej i przeciwmiażdżycowej), a także zalecane unikanie wysiłku fizycznego. W jej ocenie brak środków finansowych uniemożliwiał w praktyce stosowanie zalecanej diety.

W końcowej części wniosku skarżąca podkreślała, że zależy jej bardzo na polubownym załatwieniu sprawy jednakże z informacji uzyskanych w ZUS wynikać miało, że jedynie umorzenie odsetek z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego za pracownika pozwoli na spłatę należności głównej – a w dalszej części na dobrowolną spłatę jej zobowiązań.

W wydanej dnia 24 sierpnia 2012r. decyzji nr [...] organ utrzymał w mocy poprzednio wydaną decyzję z dnia 17 maja 2012 r. W uzasadnieniu powtórzone zostały zasadnicze i mające znaczenie fakty: działalność prowadzona od 15 lipca 1990 r. do 11 lipca 2000 r., zatrudnianie pracowników od stycznia do grudnia 1999 r., dokonanie 15 grudnia 2003 r. zajęcia świadczenia rentowego, które częściowo zostało zrealizowane, wyegzekwowanie przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego (działającego ze względu na zbieg egzekucji) w okresie od kwietnia 2012 r. kwoty 580,04 zł, skierowanie również do skarżącej egzekucji komorniczej, pobieranie od czerwca 2010 r. emerytury w wysokości 628,50 zł netto (po zajęciach egzekucyjnych w kwocie 250 zł), pobieranie od czerwca 2007 r. zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie, brak informacji o posiadaniu przez skarżącą samochodów i nieruchomości, prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa, ponoszenie wydatków z tytułu podnajmu i telefonu (250 – 300 zł) oraz kosztów leczenia w wysokości podanej przez skarżącą na kwotę 400 zł miesięcznie, a wyliczoną przez organ na podstawie przedłożonych rachunków odpowiednio na kwoty 132,86 zł w 2011 r. i 216,30 zł w 2012 r.

Dalej organ zacytował przepisy mające zastosowanie w sprawie, w tym art.17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241 poz. 2074 ze zm.), zgodnie z którym możliwe byłoby umorzenie wymienionych w tym przepisie należności ( ze względu na "ważny interes") w przypadku osób nie posiadających już statusu przedsiębiorcy.

Uzasadniając utrzymanie w mocy poprzedniej decyzji organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji, a także wskazał, że zaległości są nadal egzekwowane (brak spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Badając z kolei przesłanki z ww. art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podkreślał konieczność wypłacania w przyszłości świadczeń emerytalno-rentowych, dodając że umorzenie zaległości bez wyraźnego uzasadnienia spowodowałoby uprzywilejowanie skarżącej w stosunku do pozostałych. Zdaniem organu, sytuacja skarżącej była trudna, jednakże pomimo prowadzonej egzekucji brak było dowodów na trudności w regulowaniu bieżących rachunków; skarżąca nie korzystała z opieki społecznej. Organ wskazywał również, że skarżąca nie powołała się na żadne nadzwyczajne okoliczności, a jako przedsiębiorca powinna ponosić ryzyko swojej działalności. Organ uzasadniał dalej, że ze względu na udowodniony zły stan zdrowia skarżąca nie miała możliwości podejmowania aktywności zawodowej, jednakże uzyskiwała stały, bieżący dochód w postaci emerytury, co powodowało, że nie została w pełni spełniona dyspozycja ww. §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie powtórzona została dotychczasowa argumentacja.

Działający z urzędu pełnomocnik skarżącej w dodatkowym piśmie z dnia 6 lutego 2013 r. wskazał, że wywód organu był wewnętrznie sprzeczny. W szczególności pełnomocnik skarżącej podkreślał, że uznanie administracyjne organu w decydowaniu o umorzeniu zaległości nie oznacza pełnej swobody. Dodatkowo pełnomocnik wywodził, że nie można zaakceptować twierdzeń organu o zapewnieniu stałego dochodu pozwalającego na spłatę należności przy jednoczesnym ustaleniu, że stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie dodatkowej pracy, a wobec znacznej kwoty zaległości przypadającej do spłaty w porównaniu do wysokości miesięcznych potraceń oznaczało to brak realnej szansy na uregulowanie całości zobowiązań. Dalej pełnomocnik wskazywał, że ustalona przez organ kwota 280 zł miesięcznie jest niewystarczająca do samodzielnego utrzymania się zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego. Za oburzające uznał również argumenty organu o braku korzystania z opieki społecznej i niezaleganiu z płatnościami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu, organ, przede wszystkim, nie przeprowadził prawidłowo postępowania w przedmiocie ustalenia czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia wynikające z art.17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powołany art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że: "Zakład może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.

- pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby".

Organ analizując przesłanki z ww. art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skupił się na podkreślaniu uznaniowego charakteru decyzji i powinności zapewnienia wpływów do budżetu, a nie na analizie "ważnego interesu", o którym mowa w tym przepisie. W szczególności organ w żaden sposób nie odniósł się do tej części wniosku, w której skarżąca deklarowała swój interes w umorzeniu odsetek za zwłokę, co pozwoliłoby jej spłacić pozostałą część należności.

Podkreślić bowiem należy, że skarżąca w końcowej części wniosku o powtórne rozpoznanie sprawy wskazywała na wpływ wielkości naliczonych odsetek na możliwość spłaty zadłużenia, deklarując jednocześnie wolę zapłaty należności głównej jeżeli umorzone zostaną w całości odsetki za zwłokę. Ta okoliczność w ogóle nie została rozważona przez organ. Organ podkreślał jedynie, że decyzja w sprawie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy; trwa egzekucja, a więc należność jest co do zasady ściągalna, a także wyliczał, że spłata należności nie zagrozi egzystencji skarżącej głownie z uwagi na zapewnione źródło dochodów w postaci emerytury. Dodać przy tym należy, że powyższe okoliczności były badane raczej przy rozważaniu pozostałych przesłanek umorzenia zaległości tj. całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń oraz innych "uzasadnionych przypadkach" z art. 28 ust. 3a tejże ustawy w zw. z §3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Natomiast, co jest istotne, art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje inną przesłankę tj. "ważny interes", nie definiując przy tym konkretnie tego określenia. W orzecznictwie przyjmuje się więc, że każdorazowo organ powinien odnosić się do konkretnej sytuacji strony wnoszącej o umorzenie należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., II GSK 271/09).

Nie należy przy tym utożsamiać "ważnego interesu" strony w rozumieniu ww. art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jedynie z działaniem zobowiązanego w celu uzyskania pozytywnej dla siebie decyzji organu tj. umarzającej zaległości z tytułu składek. Użycie bowiem przez ustawodawcę określenia "ważny" wskazuje na szczególne okoliczności przemawiające za umorzeniem całości lub części zaległości i dotyczące zobowiązanego.

Brak ustaleń w zakresie istnienia "ważnego interesu", zdaniem Sądu, naruszył ww. art.17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zasady ogólne art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego Powołane przepisy wskazują, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art.7). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art.8).

Organ powinien więc rozważyć dotychczasową argumentację skarżącej wnoszącej o umorzenie. Uregulowanie całości zadłużenia poprzez spłatę należności głównej ( o ile skarżąca nadal będzie podtrzymywać taką deklarację) i umorzenie odsetek za zwłokę, zdaniem Sądu, pozwoli uwolnić skarżącej ok. 250 zł miesięcznie i przeznaczyć te środki na bieżące koszty utrzymania. W dalszej perspektywie uwolnione środki mogą zwiększyć standard leczenia skarżącej, a także uwolnić ją od konieczności poszukiwania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa.

Rację przy tym miał organ wskazując na tzw. uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości. "Uznanie" organu wynika z faktu, że w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, §3 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz w art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych użyto określenia "może", co oznacza, że ostatecznie organ ma prawo odmówić umorzenia. Powinien jednak w sposób prawidłowy, m.in. zgodny z ww. zasadami ogólnymi, przeprowadzić postępowanie. Prawidłowość przeprowadzenia takiego postępowania podlega kontroli sądu administracyjnego, który bada przestrzeganie przepisów, w tym zgodność ustaleń z zgromadzonymi w aktach dowodami, a także logikę i zgodność z doświadczeniem życiowym uzasadnienia organu. Swoboda uznania organu nie może polegać na dowolności uzasadnienia negatywnej oceny wniosku i powołaniu się przez organ jedynie na "uznanie administracyjne".

Orzekający w sprawie Sąd podziela przy tym w całości i uznaje za własny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r., II GSK 1902/11, z którego wynika, że: "Uwzględniając szczególny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek i uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie, stwierdzić należy, iż właśnie z tych względów postępowanie wyjaśniające w takich sprawach organy powinny prowadzić szczególnie starannie, z wykluczeniem stosowania przez organ zachowań automatycznych, którym sprzyja niewątpliwie specyfika umorzenia należności jako instytucji stosowanej wyjątkowo (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt II GSK 884/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006 r. sygn. akt III AUa 2617/04 )".

Reasumując powyższe rozważania organ powinien ustalić czy w sprawie występuje "ważny interes" strony w rozumieniu ww. art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a następnie, jeżeli stwierdzi zaistnienie tego typu przesłanki – powinien rozważyć czy można umorzyć zaległości w całości lub w części.

Rozstrzygając z kolei zasadność umorzenia w zakresie wyznaczonym granicami "uznania administracyjnego" organ może wziąć pod uwagę:

- z jakich przyczyn powstały zaległości (z akt nie wynika czy skarżąca nie płaciła w ogóle składek, czy też były to sporadyczne braki we wpłatach);

- ile dotychczas skarżąca zapłaciła odsetek i czy w związku z tym funkcja restytucyjna została spełniona (wysokość stopy procentowej odsetek od należności budżetowych znacznie przekracza poziom inflacji, ponieważ odsetki te mają charakter odszkodowawczy i sankcyjny);

- jednorazowa spłata należności głównej ( o ile taka nastąpi) prawdopodobnie byłaby i tak większa niż łączna kwota ściągniętych należności, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielkie kwoty zajętej emerytury i brak realnych perspektyw na uzyskanie przez skarżącą dodatkowych dochodów z aktywności zawodowej (ze względu na stan zdrowia); dodatkowo koszt sfinansowania jednorazowej spłaty należności głównej poniosłaby skarżąca pozwalając organom wykonywać inne zadania.

Powyższe nie oznacza przy tym akceptacji Sądu dla praktyki niepłacenia należnych składek. Podkreślić też należy, że skarżąca pobiera emeryturę i ewentualne zaległości lub umorzone należności w części dotyczącej bezpośrednio składek na ubezpieczenie emerytalne lub zdrowotne, nie pozbawiły skarżącej zabezpieczenia. Jest ona dalej beneficjentem powszechnego systemu ubezpieczeniowego tj. otrzymuje emeryturę tak jakby wszystkie składki zostały opłacone (w przeciwieństwie do umorzenia w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność – Dz. U. z 2012 r. poz. 1551). Organ, rozważając zasadność umorzenia, zwłaszcza zaległości głównej, może i te okoliczności wziąć pod uwagę.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi to należy zauważyć, że skarżąca dysponuje stałym dochodem – emeryturą, i tylko w tym kontekście prawidłowe były twierdzenia organu o braku związku pomiędzy stanem zdrowia, a dochodami skarżącej, a więc braku spełnienia przesłanki z §3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia (możliwość umorzenia jeżeli z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, brak jest możliwości uzyskiwania przez zobowiązanego dochodu umożliwiającego opłacenie należności).

Jednakże pełnomocnik skarżącej zasadnie wskazywał na sprzeczność wnioskowania z zasadami doświadczenia życiowego w sytuacji, gdy organ z jednej strony uznał kwotę 281,50 zł (pozostającą do dyspozycji skarżącej po opłaceniu kosztów mieszkania i leczenia) za mogącą stwarzać zagrożenie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (str.8 decyzji), z drugiej uzasadniał, że spłata składek nie pociągnęłaby "zbyt ciężkich skutków w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" (str. 9 decyzji). Organ twierdził bowiem, że świadczy o tym brak zaległości skarżącej "w regulowaniu bieżących rachunków" i nie korzystanie z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu sposób rozumowania organu można podsumować, twierdzeniem, że: skoro skarżąca przy kwocie 281 zł miesięcznie, pozostającej do dyspozycji na wyżywienie, jakoś sobie radzi i płaci na bieżąco rachunki oraz nie korzysta z pomocy społecznej, to poradzi sobie w przyszłości. Taki sposób analizy przesłanek wynikających z §3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie może zostać zaakceptowany. Zgodnie z powołanym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej konkretnie sprawie, taki sposób wnioskowania wykroczył poza swobodę oceny zebranych w sprawie dowodów (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Analizując przesłanki z §3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. organ ocenia przede wszystkim na ile w przyszłości mogą wystąpić dla zobowiązanego tego rodzaju skutki, że konieczność spłaty zadłużenia pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ustalając tego typu okoliczności organ bada aktualną sytuację majątkową zobowiązanego oraz perspektywy polepszenia jego sytuacji finansowej; powinien też brać pod uwagę, że długotrwałość egzekucji z jedynego źródła dochodu może ostatecznie doprowadzić zobowiązanego do utraty możliwości zaspokojenia swoich potrzeb życiowych. W dłuższej perspektywie zobowiązany może bowiem utracić możliwość "ratowania" swojej sytuacji drobnymi pożyczkami, pomocą rodziny lub przyjaciół.

W rozpoznawanej sprawie, z akt postępowania wynika (str. 3 decyzji z dnia 24 sierpnia 2012 r.), że co prawda egzekucja została wszczęta w 2003 r., ale przez jakiś czas nie toczyła się (z uwagi na postepowania dotyczące zbiegu egzekucji), a następnie od kwietnia 2012 r. ściągnięto kwotę 580,04 zł. W ocenie Sądu, tego typu ustalenia faktyczne uzasadniają raczej twierdzenie, że dotychczasowe bieżące regulowanie innych należności mogło wynikać np. z pomocy najbliższych członków rodziny, niższych cen w sezonie letnim na zalecane w diecie produkty, ograniczeń w poziomie konsumpcji. W istocie bowiem z akt postępowania wynika jedynie, że przy trwającej od kwietnia 2012 r. (czyli kilka miesięcy) egzekucji, skarżąca nie popadała w dalsze zadłużenie i nie korzystała z pomocy społecznej. Jednakże ok. 9 zł na dzień, przypadające na koszty wyżywienia osoby prowadzącej indywidualne gospodarstwo (skoro na miesiąc pozostawało do dyspozycji 281 zł) jest kwotą, która zdaniem Sądu, w dalszej perspektywie, w przypadku braku możliwości znalezienia dodatkowego finansowania, zagraża egzystencji i uniemożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych w rozumieniu §3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej organ wezwie do uaktualnienia informacji o stanie majątkowym skarżącej i ustali okoliczności, które uzna za istotne dla rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę ocenę prawną i wskazania wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Istotą bowiem orzekania w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości w trybie art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest badanie aktualnej, w dacie orzekania, sytuacji finansowej wnioskodawcy. Innymi słowy, jeżeli sytuacja majątkowa wnioskującego o umorzenie ulega poprawie lub też pogorszeniu od daty złożenia wniosku - to zmiany te, o ile istotnie wpływają na rozstrzygnięcie, powinny zostać uwzględnione przy wydawaniu decyzji. Powyższe dotyczy również decyzji organu wydawanej w postępowaniu po uchyleniu wyrokiem sądu administracyjnego zaskarżonego rozstrzygnięcia. Umorzenie jest ulgą w zobowiązaniach publicznych, wyjątkiem od zasady powszechności ponoszenia ciężarów publicznych. Tak więc organ zobowiązany jest do uwzględnienia zmian okoliczności faktycznych czy to z urzędu, czy to na wniosek starającego się o umorzenie. W konsekwencji, tak jak organ powinien uwzględnić pogorszenie sytuacji majątkowej (np. problemy zdrowotne uniemożliwiające kontynuowanie działalności zarobkowej), tak też w przypadku jej polepszenia (i to niezależnie od tego czy było to wynikiem osobistych starań wnioskodawcy czy też okoliczności niezależnych) w stosunku do stanu z dnia złożenia wniosku, ocenie podlegać będzie zawsze aktualna sytuacja majątkowa. W przeciwnym razie, ulgę w postaci umorzenia mogłyby otrzymać osoby, które w dacie wydania decyzji, nie spełniałyby faktycznie przesłanek z art.28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub art. 17 ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Reasumując, dostrzeżone w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mogły wpłynąć na wynik postępowania, co spowodowało uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art.145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270) Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenia prawa materialnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono z kolei zgodnie z art. 250 powołanej wyżej ustawy określając wysokość na kwotę 240 zł netto i powiększając o należny 23% podatek od towarów i usług (§18 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).