Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1700/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust.1a w zw. z art. 17 ust.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Monika Nowicka (spr.) del. WSA Iwona Kosińska Protokolant asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 207/12 w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę 2. odstępuje od zasądzenia od S. D. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2012 r. (sygn. akt III SA/Gd 207/11), orzekając na skutek wniesionej przez S. D.skargi, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] wydane w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], Prezydent Miasta G. odmówił S. D.przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, wskazując, iż wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie przedmiotowego świadczenia z uwagi na niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad babką – Z. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził, że Z. S. ma trzech synów, którzy są w pierwszej kolejności uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką jako osoby zobowiązane do jej alimentacji w pierwszym stopniu.

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania złożonego przez S. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. - po rozpoznaniu odwołania - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium - podkreślając, że podstawę rozstrzygnięcia stanowiły art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 października 2011 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizacji art. 17, dokonanej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazywało że osobami uprawnionymi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, są rodzice, osoby zobowiązane na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do alimentacji takiej osoby oraz opiekunowie faktyczni dziecka. Dopiero "fizyczny" brak ww. osób, bądź brak możliwości sprawowania przez nie stałej lub długotrwałej opieki nad daną osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, dopuszcza możliwość uzyskania omawianego uprawnienia przez inną, aniżeli spokrewniona w pierwszym stopniu, osobę zobowiązaną do alimentacji. Kolegium stwierdziło, że Z. S. ma trzech synów, którzy są zobowiązani do jej alimentacji w pierwszej kolejności. S. D. mogła zatem uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie zatem w sytuacji, gdyby żaden z nich obiektywnie tej opieki nad matką nie mógł sprawować. W ocenie organu odwoławczego, pozostawanie w zatrudnieniu nie stanowi obiektywnej okoliczności braku możliwości sprawowania opieki. Decyzja bowiem o podjęciu bądź rezygnacji z zatrudnienia przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji osoby wymagającej opieki jest działaniem zależnym wyłącznie od woli tej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem w przypadku stwierdzenia faktu braku (odmowy) rezygnacji z zatrudnienia choćby jednej z osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, prawo do świadczenia nie może zostać "przeniesione" na osobę spokrewnioną obciążoną tym obowiązkiem w dalszej kolejności. Cały czas bowiem potencjalnie przysługuje osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu, która pozostaje w zatrudnieniu. Kolegium stwierdziło zatem, że wprawdzie A. S. i K. S. nie są w stanie sprawować stałej lub długotrwałej opieki nad matką, gdyż obaj mieszkają od niej w znacznej odległości, to w przypadku M. S. tego typu okoliczność nie zachodzi, gdyż zamieszkuje on wraz z Z. S.

Na wyżej przedstawioną decyzję S. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której podnosiła, że zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad swoją matką M. S. zrzekł się nad nią opieki i w rezultacie opiekę tę zapewnia skarżąca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając decyzje organów obu instancji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zwanej dalej "P.p.s.a." - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zostały one wydane z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu swego stanowiska Sąd Wojewódzki - powołując się na treść z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - wskazywał, że w rozpoznawanej przez organy sprawie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej wnuczki, na której w razie braku dzieci lub niemożności realizacji przez nie swych obowiązków, również ciąży obowiązek alimentacyjny, mogło nastąpić w razie ustalenia, że żaden z synów Z. S. nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. W ocenie Sądu, organy obu instancji, ustalając stan faktyczny sprawy, nie zbadały prawidłowo przesłanek wynikających z treści w/w przepisu. Przyjęły bowiem bezzasadnie, że wskazywany powód braku możliwości sprawowania opieki nad matką przez M. S. nie stanowi obiektywnej okoliczności, uniemożliwiającej sprawowanie opieki, co stanowiło podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd stwierdził, że przepisy powołanej ustawy nie określają, w jakich przypadkach należy przyjąć, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie tej opieki świadczyć. Przez niemożność sprawowania opieki należy więc rozumieć okoliczności o charakterze obiektywnym. Przepis art. 17 ust. 1a ustawy nie wyklucza natomiast, jako przeszkody w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostawania w zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, a tym samym umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, decyzje organów obu instancji wydane zatem zostały z naruszeniem art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przed wydaniem decyzji nie wyjaśniły bowiem wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ustaliły stanu faktycznego w zakresie sytuacji M. S. poprzestając jedynie na stwierdzeniu, iż pozostawanie przez niego w zatrudnieniu nie stanowiło przesłanki dającej podstawy do uzyskania przedmiotowego świadczenia przez skarżącą. Jednocześnie nie ustalono również, kto faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną Z. S. i czy opiekę tę sprawuje skarżąca.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) polegającą na przyjęciu, że pozostawanie w zatrudnieniu lub inna praca zarobkowa krewnego pierwszego (wyższego) stopnia osoby wymagającej opieki jest obiektywną przeszkodą w rozumieniu art. 17 ust. 1a w/w ustawy w wywiązaniu się z obowiązku opieki nad niepełnosprawnym krewnym, tzn. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że zatrudnienie osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności wypełnia hipotezę przepisu art. 17 ust. 1a w/w ustawy otwierając drogę do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez krewnych dalszych stopni;

2. postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) tj:

-) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że orzekające w sprawie organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w stopniu wymaganym dla jej rozstrzygnięcia, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonych decyzji z przyczyn, które nie mogły mieć wpływu na sposób jej rozstrzygnięcia co do istoty,

-) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w zw. z art. 135 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że oba orzekające w sprawie organy naruszyły poprzez błąd w wykładni art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, co doprowadziło do uchylenia decyzji z powodu naruszeń prawa, które w sprawie nie miały miejsca.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania wraz zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium podnosiło, że przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że tylko istnienie obiektywnych przeszkód uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Biorąc zatem pod uwagę brak doprecyzowania przez ustawodawcę takich przeszkód – zdaniem organu – należy przy ocenie ich zaistnienia kierować się kryteriami zobiektywizowanymi. W omawianym przepisie chodzi więc o takie przeszkody w sprawowaniu opieki, których osoba zobowiązana do alimentacji nie jest w stanie przezwyciężyć mimo wykazania należytej staranności i chęci wywiązania się z obowiązku opieki. Muszą to być zatem realnie istniejące przeszkody niezależne od woli danej osoby, niepoddające się jej działaniu, w przeciwnym razie była by ona bowiem "w stanie" je przezwyciężyć podejmują odpowiednie kroki.

Zdaniem Kolegium, do okoliczności, o których mowa w tym przepisie nie należy fakt pozostawania w zatrudnieniu. Zatrudnienie zależy bowiem od woli danej osoby. Nie jest to przeszkoda, której osoba zobowiązana do alimentacji nie mogła by usunąć, nawet jeśli u podstaw jego kontynuowania leżą przyczyny ekonomiczne, gdyż zatrudnienie lub jego brak jest kwestią wolnego wyboru. Skarżący kasacyjnie akcentował przy tym, że samo świadczenie pielęgnacyjne ma na celu stworzenie swoistego ekwiwalentu za utratę dochodów z zatrudnienia, z którego osoba rezygnuje, lub którego nie podejmuje dla sprawowania opieki nad krewnym, wobec którego zobowiązana jest do alimentacji, a nie "wynagrodzenie" za sprawowaną przez kogokolwiek opiekę. Regulacja ta łączy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z rzeczywistą opieką nad osobą niepełnosprawną w odpowiednim stopniu, która sprawowana jest w wykonaniu obowiązku alimentacyjnego i wymagała rezygnacji z aktywności zawodowej. Do okoliczności objętych art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie należy zatem– zdaniem organu - pozostawanie przez krewnego pierwszego stopnia w zatrudnieniu lub wykonywanie przez niego innej pracy zarobkowej, skoro jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które stały na przeszkodzie sprawowaniu koniecznej opieki. Inna zaś interpretacja doprowadziłaby do sprzeczności pomiędzy art. 17 ust. 1 a) a art. 17 ust. 1 w/w ustawy, gdyż zatrudnienie w jednym przypadku było by uznawane za nieusuwalną przeszkodą w sprawowaniu opieki, a innym razem stanowiłoby przeszkodę nieistotną wobec woli strony chcącej sprawować opiekę nad niepełnosprawnym krewnym. W ocenie Kolegium, przyjęcie interpretacji zaproponowanej przez Sąd I instancji prowadziłoby zatem do sytuacji, gdy o świadczenie mogłaby skutecznie ubiegać się nie ta osoba, na której ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny, dla którego realizacji rezygnuje ona z zatrudnienia lub go nie podejmuje, lecz jakikolwiek krewny w linii prostej, który aktualnie nie pracuje i nie poszukuje zatrudnienia, co pozostaje w sprzeczności z intencją ustawodawcy chcącego wesprzeć osobę, która dobrowolnie rezygnuje z zatrudnienia realizując ustawowy obowiązek niesienia pomocy swojemu krewnemu.

Zdaniem Kolegium, konsekwencją dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych było błędne przyjęcie, że organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego na okoliczność "szeroko rozumianej" sytuacji M. S. oraz co do tego, kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad Z. S., przez co naruszyły przepisy postępowania administracyjnego

S. D., w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosiła o jej oddalenie i podnosiła, że to ona faktycznie sprawuje opiekę nad Z. S. bo M. S. pozostaje z matką w konflikcie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawy te sprowadzały się zaś do obrazy prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz zarzutów procesowych polegających na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. i art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów procesowych, podnieść w tym miejscu należy, że istotą rozpatrywanej sprawy było dokonanie prawidłowej wykładni prawa materialnego. W zależności przy tym od przyjętej wykładni, dotyczącej rozumienia przepisu art. 17 ust. 1a cytowanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, mógł ewentualnie powstać zarzut nienależytego przeprowadzenia postępowania administracyjnego – w rozumieniu art. 7 i 77 § 1 k.p.a. tj. polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności zbadania "sytuacji M. S.".

Rozpatrując zatem zarzuty procesowe skargi kasacyjnej w tym kontekście, należało uznać, że wskazane w nich uchybienia procesowe, określane jako naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a., nie miały - w realiach tej sprawy - charakteru istotnego, o którym mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Zalecenia zawarte w zaskarżonym wyroku, dotyczące uzupełnienia materiału dowodowego oraz wskazujące na kierunek jego oceny, którymi Sąd Wojewódzki związał organ – jak wyżej wspomniano – wynikały jedynie z dokonanej przez ten Sąd wykładni prawa materialnego, której to wykładni jednak Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela.

W tej sytuacji zarzuty kasacyjne, dotyczące naruszenia przepisów postępowania, nie mogły okazać się skuteczne, czego jednak nie można powiedzieć o zarzucie prawnomaterialnym.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydanych decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Jak przyjął przy tym Trybunał Konstytucyjny w ( powołanym z resztą przez Sąd Wojewódzki) wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. (sygn. akt P 23/05), prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym – jak podkreślił Trybunał – kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Jak z powyższego zatem wynika, uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i powyższa regulacja kodeksowa (art. 132) posługują się tym samym zwrotem pojęciowym, odnoszącym się do osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do (uogólniając) udzielania pomocy potrzebującemu członkowi rodziny, to jest zwrotem: "gdy osoba ta nie jest w stanie". W tej sytuacji, z racji wspomnianego wyżej powiązania obu instytucji, to jest świadczenia pielęgnacyjnego i obowiązku alimentacyjnego, w/w zwrot pojęciowy winien być wykładany w sposób jednolity, zwłaszcza, kiedy weźmie się również pod uwagę charakterystyczny fakt przenikania się nawzajem obu instytucji.

Obowiązek alimentacyjny może bowiem polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego ( art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia też wymaga, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować przy tym należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany).

Tak samo należy interpretować przepisy dotyczące świadczenia rodzinnego. Uprawnienie do jego otrzymania, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust.1a cyt. ustawy). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. O ile przy tym – z uwagi na konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej – może okazać się celowym - w danym stanie faktycznym - przyjęcie, że uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymienione expressis verbis w ustawie – kategoria członków szeroko rozumianej rodziny (vide: np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07), o tyle nie ma takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina bowiem decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art.17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa – z racji sprawowania opieki -prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W analizowanej sprawie osoba uprawniona do otrzymania pomocy – Z. S. posiada troje dorosłych dzieci. Dwoje z nich, mieszka w znacznej odległości od matki. Trzeci syn (M. S.) mieszka razem z matką w jednym domu. O ile zatem uzasadnionym może być stanowisko, że przebywanie w znacznej odległości od miejsca zamieszkania osoby niepełnosprawnej podlega rozważaniu w kategoriach nadmiernych trudności, o których mówi cytowany wyżej art. 132 k.r.o. i w związku z tym może być traktowane jako obiektywna niemożność, przewidziana ustawą o świadczeniach rodzinnych, o tyle sam fakt pozostawania w zatrudnieniu trzeba traktować jako niemający wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego i możliwości sprawowania opieki.

W tej sytuacji nie dochodzi więc do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną Z. S. - to jest jej wnuczkę – S. D. a zatem brak jest podstaw do przyznawania tej ostatniej świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że w toku postępowania administracyjnego w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia ustalono stan faktyczny istniejący w sprawie, zalecenia dotyczące prowadzenia dalszego postępowania dowodowego stały się bezprzedmiotowe. Podnoszona bowiem przez S. D. okoliczność, jakoby pomiędzy matką a synem istniał konflikt, nie może być bowiem również traktowana jako przesłanka o charakterze obiektywnym. Okoliczność ta bowiem zwłaszcza w sytuacji wspólnego zamieszkiwania, wydaje się do rozwiązania przy dobrej woli obojga zainteresowanych.

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny - z mocy art. 188 w związku z art. 151 i art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na przepisie art. 207 § 2 P.p.s.a. - z uwagi na charakter dochodzonego roszczenia i sytuację osobistą S. D.