Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1985/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Nowicka asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2006r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.) - decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. odmówił stwierdzenia, że A. B. posiada prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że A. B. powróciła do kraju w 1957 r., a zatem nie repatriowała się do kraju w trybie żadnej z umów republikańskich.

Od tej decyzji A. B. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że

w 1991 r. jej wniosek został wpisany w Urzędzie Rejonowym w L. w rejestrze osób posiadających uprawnienia do przyznania ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą pod poz. Nr [...], na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z dnia [...].06.1991 r. (sygn. akt [...]). Następnie wnioskodawczyni wskazała, że otrzymała zaświadczenie z dnia [...].10.1997 r. nr [...] wydane przez Urząd Rejonowy w L., które uprawniało ją do wzięcia udziału w przetargach i kupnie nieruchomości w ramach ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu Minister podał, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje osobom, które repatriowały się do kraju na podstawie układów wymienionych w art. 1 tej ustawy oraz spełniającym dodatkowo przesłanki określone w art. 2 ust. 1 tej ustawy. Pozostawiona przez A. B. nieruchomość znajduje się obecnie na terenie B., zaś ewakuacja ludności polskiej z tego terenu odbywała się w trybie układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] S.R.R. i ludności [...] z terytorium Polski. Zgodnie z art. 1 układu układające się strony, zobowiązały się przystąpić do ewakuacji wszystkich Polaków i Żydów będących obywatelami polskimi do dnia 17 września 1939 r., mieszkających w zachodnich okręgach [...] S.R.R. i chcących się przesiedlić na terytorium Polski. Organ nadmienił, że ewakuacja dotyczyła jedynie tych osób, które wyraziły chęć ewakuowania się i co do przyjęcia których wyrażona była zgoda Rządu [...]S.R.R. i Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Chęć ewakuowania się mogła być wyrażona ustanie jak i pisemnie.

Stosowanie do art. 2 układu strony ustaliły, że ewakuacja zostanie rozpoczęta w dniu 15 października 1944 r. i zakończą ją do dnia 1 lutego 1945 r. W okresie od 15 września 1944 r. do 15 października 1944 r. miała zostać przeprowadzona ewidencja ilości, miejsca pobytu i narodowości osób pragnących się ewakuować. Zgodnie z art. 19 układu przy przekazaniu ewakuowanych Przedstawiciel Państwa wysyłającego wręczał za pokwitowaniem Przedstawicielowi Państwa Przyjmującego listę osób znajdujących się w transporcie.

Artykuł 3 pkt 6 układu zawierał zobowiązanie Państwa Polskiego do rekompensaty za pozostawione w wyniku ewakuacji mienie. Zobowiązanie to jest obecnie realizowane na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Ponadto, powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. Akt [...], Minister stwierdził, ż przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłączne dla obywateli RP (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Zaakcentowano również, że w odniesieniu do tych osób (inaczej niż w przypadku nacjonalizacji mienia) nie nastąpiło przymusowe przejęcie ich praw majątkowych lub zarządu mieniem przez państwo polskie czy jego instytucje. Państwo polskie, a z instytucjonalnego punktu widzenia - Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej - nie stało się bowiem beneficjentem przejęcia czy też tylko użytkownikiem mienia (ruchomego oraz nieruchomego) pozostawionego poza wschodnimi granicami państwa polskiego, a zmiana granic (ze szkodą dla Zabużan) nie została spowodowana przez państwo polskie ani nie przyczyniło się ono do tej zmiany. Zatem kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui genesis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł też, iż jedynie fakt przemieszczenia się i zamieszkania na obszarze państwa polskiego bezpośrednio po przemieszczeniu (repatriacji) mógł być zasadnie uznany za warunek korzystania z uprawnień kompensacyjnych, a zatem w kontekście powyższego Minister podzielił stanowisko Wojewody, iż A. B. nie była osobą, o której mowa w art. 1 układu z dnia 22 września 1944 r., gdyż powróciła do kraju w dniu 16 października 1957 r. (co potwierdza Karta Repatriacyjna Nr [...]), a zatem na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Umowa ta umożliwiała powrót do Polski osobom narodowości polskiej, które nie skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów. Umowa ta nie jest jednak wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r.

Powyższa decyzja oraz ją poprzedzająca stały się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła A. B. W skardze podniosła, podobnie jak w odwołaniu, iż budzi niezrozumienie fakt, że przed 2003 r. nabyła uprawnienia do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, a na dzień orzekania przez organy administracyjne je utraciła, a także fakt że inni, którzy przybyli do Polski w tym samym czasie i na takich samych warunkach już skorzystali z tych uprawnień.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ze względu na to, że w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Wojewoda [...] ustalił prawidłowo, że skarżąca A. B. powróciła do kraju na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Wcześniej zawarte z Litwą, Ukrainą i Białorusią tzw. układy “republikańskie" z dnia 9 września 1944 r. i z dnia 22 września 1944 r. zawierały postanowienia pozbawiające ewakuowanych obywateli polskich prawa własności pozostawionego majątku nieruchomego. Jednocześnie art. 3 pkt 6 (każdego z układów) przyznawał im prawo do ekwiwalentu za utracony majątek, do zapłaty którego zobowiązało się Państwo Polskie. W ten sposób powyższe postanowienia tych układów zostały włączone do prawa polskiego i tym samym stanowią źródło praw podmiotowych. Wynika z tego jednoznacznie, że decydujące znaczenie ma nie sam fakt pozostawienia mienia za granicą, lecz to, iż Polska zobowiązała się do zapłaty ekwiwalentu za to mienie.

Natomiast umowa z dnia 25 marca 1957 r. w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich mogły wywieźć, należące do nich mienie osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim. Ponieważ umowa ta stwarzała repatriantom możliwość rozporządzania mieniem i nie zawierała zobowiązania Państwa Polskiego do wypłaty im ekwiwalentu, dlatego też nie była ona objęta dyspozycją art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.), jak również późniejszego art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.).

Nie była także wymieniona w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.).

Przedmiotowy art. 1 określał zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w :

1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski;

2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski;

3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski;

4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze nie tylko obowiązujące przepisy prawa, ale także orzecznictwo Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r. III CZP 1/90 OSNC 1990/10-11/129. Stanowiła ona, że "Osobom repatriowanym na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatrianci z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222), które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich niezależnych - przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości."

Uchwała ta była w dalszym ciągu aktualna na datę wydania zaskarżonej decyzji. Obowiązywała wtedy ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego - której art. 1 stanowił kontynuację w/w art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

Wojewoda [...] w uzasadnieniu swojej decyzji skupił się na twierdzeniu, że umowa z 1957 r. nie jest wymieniona w art. 1 w/w ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Nie budzi wątpliwości, że organy obydwu instancji uznają, że jednym z warunków uzyskania prawa zaliczenia jest repatriacja osób, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., na podstawie układów "republikańskich". Nie uwzględniona została jednakże okoliczność, że uprawnione może być również inne rozumienie art.1 ustawy jako przepisu zawierającego przesłanki przedmiotowe. Sąd podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wymienionej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, w której Sąd skonstatował, że stosowanie literalnej wykładni postanowień układów "prowadziłoby do niezrozumiałego zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli polskich w zależności od faktów i zjawisk, na które nie mieli żadnego wpływu."

Należy wskazać, że organy obydwu instancji nie odniosły się do znajdujących się w aktach materiałów dowodowych, z których wynika, że A. B. w 1991 r. złożyła wniosek o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i wniosek ten został zarejestrowany pod poz. Nr [...] w rejestrze osób posiadających uprawnienia do przyznania ekwiwalentu. Brak jest także odniesienia do kwestii poruszanych w odwołaniu od decyzji Wojewody, a mianowicie do tego, że w 1997 r. skarżąca otrzymała zaświadczenie z Urzędu Rejonowego w L., które uprawniało ją do wzięcia udziału w przetargach i kupnie nieruchomości w ramach ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą. Pominął także fakt przedstawienia przez skarżącą operatu szacunkowego ustalenia wartości nieruchomości położonej w miejscowości N. woj. [...] nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego.

Z materiałów tych wynika, że A. B. wcześniej została uznana przez organy administracyjne za osobę uprawnioną do ekwiwalentu za utracony majątek. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wykładnia zaprezentowana przez oba organy administracji publicznej nie uwzględnia zasady równej ochrony praw majątkowych, gdyż wprowadza niczym nie uzasadnione zróżnicowanie sytuacji prawnej osób uprawnionych, posiadających tę samą cechę istotną. Spośród tych osób, niesłusznie wyklucza ona bowiem pewną grupę, tylko dlatego, że nie brały bezpośrednio udziału w repatriacji przeprowadzonej w oparciu o "układy republikańskie".

Należy zauważyć również, że organy nie odniosły się także do, znajdującego się w aktach sprawy, wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z dnia [...] czerwca 1991 r. ustalającego składniki nieruchomości pozostawionej przez A. B. na terenach nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939, a co za tym idzie nie dokonały również żadnych ustaleń - zgodnie z powyższą uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego - odnośnie tego, czy skarżąca rozporządziła swym majątkiem nieruchomym przed repatriacją do Polski, czy też nie rozporządziła nim z przyczyn od niej niezależnych. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby na ustalenie uprawnień służących skarżącej, co do możliwości zaliczenia na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

Wobec zmiany powyższej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Wojewoda [...] rozpozna ponownie sprawę już na podstawie przepisów nowej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) - co wynika z treści art. 27 tejże ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c

i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.